Issuu on Google+

Revista cuatrimestral da Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia Presidente: Cándido Pazó; Secretario: Roberto Leal; Vocalía de Teatro: Flor Maceiras, Iolanda Muíños; Vocalía de Audiovisual: Luis Iglesia, Monti Castiñeiras; Vocalía de Ensino: Raúl Varo, Gena Baamonde; Vocalía de Comunicación: Cándido Pazó; Vocalía de Técnicos: Xabier Deive. Edita: Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia. www.aadteg.org

Este curso empeza a impartirse a titulación de arte dramática en Galiza. Por fin. Benvida sexa. Mellor tarde ca nunca. Que sabemos da ESAD (da que...?). Non sabemos como vai ser, non sabemos nada. Será mala ou boa, será como nós queiramos que sexa. Ainda que ás veces o oscurantismo e a desinformación nos fagan crer o contrario. Por que aqui ou acolá? Por que uns ou outros? Se cadra algúns deses porques xa non teñan volta de folla. Pensemos entón nos ques. Que vai ser a Escola? Que se vai impartir? E os comos tamén son importantes: Como elexir o profesorado? Como impartir as materias? Como facer xuntos unha grande Escola para o teatro deste país? A cuestión é facerse preguntas. As respostas... As respostas tocan para a lección de mañá.

Colaboran neste número Xaquín Marín; Comba Campoy; Fausto; Santi Prego; Cándido Pazó; Sarabela Teatro; José Prieto. Coa colaboración do IGAEM Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

19

OUTONO2005


sumario

Xaquín Marín

02 02 Chega Godot? Humor

por Xaquín Marín

por Cándido Pazó, presidente da AADTEG

O noso presidente faise eco dos numerosos interrogantes xurdidos arredor do proceso de posta en marcha da ESAD. Asi é a vida, así é o teatro: a pregunta é o motor que todo o remexe e todo o deixa no seu sitio.

03 Conversa con Manuel Vieites por Comba Campoy e Santi Prego

Entrevistamos en primicia mundial ao director da ESAD, a quen lle esperan varios anos de duro traballo. Pero a el non lle treme o pulso: sabe ben de que vai o conto.

07

Todas as voces nos cimentos da ESAD por Comba Campoy E como non todo vai ser pedirlle opinión aos responsábeis directos do cotarro, quixemos tantear o ambiente que se vive entre os teatreiros máis implicados na nova escola: aspirantes a futuros alumnos e profesores. E de paso, tamén quixemos saber o que pensan as escolas privadas de teatro sobre a nova potencial competidora.

09 Creando escolas por Santi Prego

Como sempre nos gusta mirar fóra para vernos mellor por dentro, pareceunos oportuno que dous dos participantes na segunda Trobada d'Escoles de Teatre que tivo lugar en Valencia a finais de xullo, nos falasen deste encontro entre escolas públicas e privadas do Estado. Fabrizio Meschini, organizador do evento, fálanos de ensino teatral, da súa escola e de teatro en xeral.

José Prieto cóntanos as súas impresións como representante da única escola galega asistente á Trobada.

12 Laboral

por Santi Prego

Como ven as productoras a nova titulacion en arte dramatica? Que incidencia pode ter a ESAD no traballo dos actores? Pancho Casal dános a súa visión como produtor audiovisual.

16 Teatranet por Toupa

As webs cada vez están mellor deseñadas, os camiños na busca de información son máis lóxicos e intuitivos. Enfin, non podemos dicir o mesmo das webs de moitas das consellarías. Estas son algunhas claves para buscar información sobre a ESAD sen morrer no intento.

10

Escola de Arte Dramática de Galiza

ChegaGodot? Que pensarían, e sobre todo que farían, os coitados de Vladimir e Estragón se, despois de tanto tempo de agardaren por el, chegase por fin Godot? Recoñeceríano? Suponse que si, se non como saberían que chegou? Respondería Godot ás súas expectativas? Considerarían que pagou a pena esperalo? Seguiríano, se é que diso se trataba?

Congreso Internacional en Ourense por Sarabela Teatro Máis ca unha crónica, un convite para botarse a debater, a crear en conxunto e a pesar dos distintos puntos de vista... Para cando o congreso de teatro galego organizado pola AADTEG? Igual non tarda moito a cou-

C

hega a Escola. Tal parece. A Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena saúda e celebra esa chegada. Non pode ser para menos xa que hai moitísimos anos que estabamos a esperar por ela. Pero…

A Escola nace en precario. Sería de inxenuos pensarmos que ía ser doutra maneira. Neste país todo o

concernente ao universo escénico está en precario e a Escola, e máis no seu nacemento, non ía ser unha

sa...

excepción. En fin, que de momento vai necesitar un tempo de encubadora. Convén lembrar tamén que todas as escolas superiores que foron instaurándose por España adiante naceron máis ou menos en precario e necesitaron algúns anos para atinxiren certa consistencia e definición. É, basicamente, unha cuestión de recursos financeiros e, en non menos medida, de recursos humanos. Sirva o dito para que vaia por diante que a actitude da Asociación quere e debe ser construtiva. Ora ben, Porta da Pena, 10, baixo esqda. 15704 Santiago Tel/fax: 981 584 171 | actores@arrakis.es

toda construción, como proceso dinámico que é, require, para o seu éxito final, que os materiais que se vaian utilizando en cada etapa sexan os axeitados. E nisto, non podemos ocultalo, estamos intranquilos. Intranquiliza que, pretendidamente ou non, os primeiros pasos da Escola estiveran rodeados dunha certa sensación de clandestinidade, concretada nunha comisión de posta en marcha da que, publicamente, non constaba no seu momento nomeamento oficial, nunha falta de referencias orzamentarias documentadas e noutro tipo de desaxustes formais. Sabendo que todo isto pode deberse a unha inicial

Subvencionado por:

e transitoria situación de limbo administrativo, tranquilizaría, e evitaría innecesarias suspicacias, que se actuase cun pouco máis de rigor e transparencia. ❚ Segue na páxina 3

www.aadteg.org

por Cándido Pazó

2


E S C O L A D E A RT E D RA M Á T I C A D E G A L I Z A

ChegaGodot? Ven da páxina anterior ❚ Intranquiliza nomeadamente o modelo de escola que poida derivarse da constitución do seu primeiro claustro docente. É evidente que unha escola oficial debe constituirse conforme a unhas normas legais de rango superior. Aceptada esta consideración, podían seguirse varios camiños para seleccionar o profesorado. Podería optarse por requerir de xeito prioritario, mais non imprescindíbel, unha ti-

ManuelVieites

DIRECTORDAESAD

tulación específica en arte dramática, aceptando outras titulacións superiores máis ou menos emparentadas. Desta maneira poderían concorrer máis profesionais e asimilados de longo e meritorio currículo que, sendo titulados superiores, non o son en arte dramática, por razóns histórico-biográficas ben coñecidas. Mais tamén, xusto é admitilo, existía o risco de que, deste xeito, a Escola se resentise pedagoxicamente por mor da posíbel sobreafluencia de titulados doutras carreiras relacionadas teoricamente coa arte dramática, mais non vencelladas á súa praxe. Optouse, agás as lóxicas excepcións, por facer imprescindíbel a titulación en arte dramática. A intención pode ser boa, pero incorreuse no risco de que, por non ser moi grande o número de profesionais galegos titulados en arte dramática e dada a tiranía aritmética que impoñen os baremos e as puntaxes, o primeiro claustro acabe conformándose cun excesivo peso de docentes chegados de fóra de Galiza, o cal pode ter, tocante á definición da Escola, moi negativas consecuencias. Unha escola de arte dramática, igual que outros centros nos que se imparten outros estudos do eido das humanidades, debe ter unha forte e preponderante compoñente universal, pero, ao mesmo tempo, está obrigada a se reILUSTRACIÓN FAUSTO

lacionar intimamente coa comunidade humana e cultural na que se enclava, da que nace, da que se nutre primordialmente e á que ten, en primeira instancia, a obriga de servir, pois é esa comunidade quen a xustifica e sustenta. Unha relación ín-

tima que se expresa, por exemplo, na consideración da lingua que lle é propia a esa comunidade. Unha relación íntima que pode eivarse, e gravemente, por mor dun forte desequilibrio na procedencia do claustro docente. Intranquiliza, por último, que o colectivo profesional histórico poida quedar á marxe da Escola. A Escola ten que facer parte da historia do movemento teatral galego, do edificio estrutural que este movemento vén definindo, moitas veces en precario pero sempre laboriosamente, desde hai máis de 30 anos. A Escola é un froito dese movemento e, polo tanto, ten que ser unha peza dese edificio. Tranquilizaría que, para alén dos imperativos legais que poidan existir, o primeiro claustro e equipo directivo que poña en marcha a Escola amostrase unha firme, intelixente e decidida vontade de apurar ao máximo os mecanismos, as astucias, e mesmo as argucias (que, igual que as meigas, habelas hainas) para que esa marxinación non se consumase. Non por unha cuestión de dereitos adquiridos, senón porque sería un derroche desaproveitar todas as potencialidades acumuladas polo colectivo profesional, porque se correría o risco de non facer unha escola viva, integrada na praxe escénica e relacionada coa sociedade. En fin, que a todos nos resta moito traballo por facer, conscientes de que, como Vladimir e Estragón, non podemos, non podiamos, limitarnos a esperar por Godot. Agardar a que chegase divinamente perfecto e definitivo. Godot chega, ou chegará, traído pola actitude activa de inventalo, de construílo. Para que a Escola Superior de Arte Dramática de Galiza chegue a ser unha firme e produtiva realidade non podemos limitarnos soamente a esperala. Temos que ser activos. Activos na atención articulada e comprometida, polo tanto traballada, dos pasos que se vaian dando; activos na crítica, e até na protesta, se son necesarias; pero activos tamén na confianza e na visión prospectiva dunha aposta da que, non o esquezamos, só poderemos ver os primeiros froitos pasado un tempo. Uns primeiros froitos para os que, tamén e verdade, as primeiras sementes son esenciais. ■

por Cándido Pazó

Se alguén ten “unha escola na cabeza” (parafraseando ao ínclito alcalde de Negreira), ese é el. Tena desde hai moitos anos, e non se limita ás ideas, os principios pedagóxicos, as materias do currículo, o espírito que reinará nas súas aulas. É un home cos pés na terra, e sabe que as escolas, ademáis de ideas e de ilusións, precisan de cemento e pedra, de papeis e de áridas burocracias e tamén, tristemente, de vontades políticas. Poderáse discutir a súa idea de Escola, pero ninguén negará que se trata dunha idea sólida. Nesta entrevista concedida á escaramuza, Manuel Vieites explícanos os pormenores desta idea e da súa posta en marcha.

«Imos deixar moito no camiño para converter a Escola nun centro de referencia na formación teatral»

P

rimeiro de nada, queremos saber quen é Manuel Vieites e como chega a ocupar o cargo de director da ESAD de Galicia.

Son un profesor de ensino secundario que traballou vinteún anos no Instituto Politécnico de Vigo, que é un dos centros de ensino medio máis grandes de Galicia. Ofrece ensinanzas de Secundaria, Formación Profesional, Bacharelato e pasou a ser un Centro Integrado, con todo o que iso implica. Abre ás 8 da mañá e pecha ás 10:30 da noite. Fun Xefe de Departamento catro anos, seis Secretario, e tres Director, polo que teño certo coñecemento e experiencia en xestión de centros.

Unha entrevista de Comba Campoy e Santi Prego

3


EN PORTADA «Que a ESAD comezase tan tarde (...) tamén é un síntoma do estado do sistema teatral galego e do seu peso en eidos varios, desde o político ao económico. Teremos tamén que ver se se soubo reclamar...»

A ESAD de Galicia regúlase, no ámbito académico e administrativo, pola LOXSE e pola LOCE. Segundo o Decreto 324/1996, da Consellaría de Educación, a ESAD, a efectos de dirección, é como un Instituto. O mesmo decreto establece que nos centros de nova creación o nomeamento do director corresponde á Consellaría. Eu cumpría os requirimentos que esixe a lexislación vixente: ser funcionario do grupo A, ter unha antigüidade mínima de cinco anos e estar habilitado para o exercicio da dirección. Tamén participei na comisión que elaborou o Decreto 220/2005, que establece o currículo dos estudos superiores de arte dramática en Galicia, e na comisión que examinou os méritos alegados polos aspirantes a profesores interinos da ESAD. Ademais son Doutor en Filosofía e Ciencias da Educación e teño certa traxectoria investigadora, tamén relacionada coa educación teatral. Polo demáis, dirixín dous especaculos para Teatro de Ningures, e traballei co grupo de teatro infantil Kalandraka. Despois fun deixando unha longa traxectoria no eido do teatro escolar, afeccionado e medio profesional para dedicarme máis á investigación teatral. No Politécnico facía unha xornada de 40 horas semanais, é dicir, oito horas diarias durante cinco días á semana e durante once meses ao ano, sen apenas vacacións pois sempre hai que estar localizable diante de posibles emerxencias. A ESAD, como todo centro que comeza, pero sobre todo ao ser un centro superior que ten que ter unha oferta educativa moi ampla e diversa, vai esixir algo máis de tempo. E queda moito

«O feito de que calquera persoa, cun par de cousiñas e un par de cursiños, poida acceder ao exercicio profesional di moitas cousas do noso teatro.»

4

que facer, sobre todo no eido das burocracias administrativas

e académicas que esixe a lexislación. Ademais queda por de-

os últimos estudos superiores que se implantan este ano por

exercicio profesional é moito máis consecuente coas necesida-

señar e construír o edificio definitivo da Escola, algo que vai

vez primeira, os de Arte dramática e os de Deseño, eran os

des deste en termos de competencias, capacidades ou coñe-

requirir paciencia, moita negociación e moitas horas.

que quedaban por poñer en marcha no capítulo das ensinan-

cementos. E iso nótase nos espectáculos. Desde o control de-

Como director, estaba mellor no Politécnico, no que, por

zas especiais. a Escola nace porque o contempla a LOXSE. A

sa cualidade case inmaterial que se denomina presenza escé-

certo, cobraba bastante máis. Puido máis a responsabilidade

única persoa que me consta que exerceu bastante presión pa-

nica, ata no dominio rigoroso dos recursos expresivos e crea-

na miña decisión que a comodidade, pois a dirección da ESAD

ra que creasen a Escola, antes do previsto, foi Carlos Casares:

tivos. O feito de que calquera persoa, cun par de cousiñas e

non é un posto cómodo. Non vai ser fácil converter a ESAD de

en concreto diante da Presidencia da Xunta e na Consellaría

un par de cursiños, poida acceder ao exercicio profesional di

Galicia nun centro de referencia en formación teatral. E teño

de Educación. Se esa presión, da que agora tanto se fala, ti-

moitas cousas do noso teatro. Ou estamos nun país onde os

claro que ese obxectivo vaise conseguir, pero imos deixar moi-

vese existido, ao mellor a Escola creábase antes, pero nin as

actores e as actrices nacen por xeración espontánea, polo que

to no camiño, sobre todo no plano persoal. O reto é conver-

asociacións sectoriais, nin concellos aparentemente interesa-

sobran as escolas, ou estamos nun país no que queda moito

ter a ESAD de Galicia nun centro punteiro, recoñecido e valo-

dos, fixeron nada para anticipar a implantación, por impulsa-

por facer, tamén no campo da formación. É certo que ata ago-

rado positivamente pola sociedade. E niso estou agora, ao cen

la ou esixila. Claro que é unha responsabilidade da Consella-

ra non había unha Escola oficial e cada quen facía o que po-

por cen, cheo de ilusión e de traballo.

ría, pero eses mesmos concellos que afirman esa responsabili-

día, pero a partir da súa creación o normal sería apostar por

dade non dubidaron en colaborar activamente, con terreos e

ela como espazo de formación, e apostar tamén implica esixir

Poñámonos na pel dun personaxe imaxinario: unha ac-

diñeiro, para abrir escolas de idiomas ou conservatorios de

que funcione ben, que teña calidade e que cumpra os obxec-

triz que non chega aos trinta anos, que ten feito algún

música durante ese tempo. Esa colaboración non se produciu

tivos que establece o Real Decreto 754/1992. A sociedade non

papeliño en series de televisión e moito teatro afeccio-

no caso da escola de teatro, nin na Coruña nin en Santiago.

pode estar calada diante dunha mala executoria, e debe de-

nado. Ten claro que o seu é a interpretación, polo que fi-

Será porque non lles parecía interesante...

nunciala pero primeiro hai que deixar que exista.

xo algún que outro cursiño. Non tivo oportunidade de

Claro que tamén pode ocorrer que co que esa rapaza le-

estudar nunha escola de arte dramática. Por que pasa-

Agora esta rapaza ten case 30 anos e certa experiencia.

va aprendido, que semella pouco, non sinta necesidade de sa-

ron tantos anos ata que botou a andar por fin a Escola

Págalle a pena entrar?

ber mais, quizais porque as pautas de creación e realización do

de Arte Dramática Galega?

Volvo as cuestións pendentes da pregunta anterior. Esa rapa-

país non lle esixen saber máis. Págalle a pena entrar? Depen-

Vou comezar pola última parte da pregunta. Que a ESAD

za da que falas non é unha actriz, é unha rapaza á que lle gus-

comezase tan tarde, despois dos conservatorios de música ou

ta o teatro. Este é outro síntoma do estado do sistema teatral

despois da escola profesional de danza, tamén é un síntoma

galego: o acceso ao exercicio profesional. O que pasa en Ga-

do estado do sistema teatral galego e do seu peso en eidos va-

licia e noutras comunidades do Estado non pasa en países co-

rios, desde o político ao económico. Teremos tamén que ver

mo Serbia, Chequia, Inglaterra ou Alemaña, onde o acceso ao

se se soubo reclamar, pois creo que máis alá dalgunha declaración circunstancial foron moi poucas as voces que apoiaron a creación da Escola. O feito de que un sector da profesión teatral cuestione a súa necesidade axuda a explicar esa demora, que é unha responsabilidade compartida. Pero a Escola non se crea pola presión de ninguén senón como consecuencia da aplicación do calendario de implantación da LOXSE, que elaborou no seu día a Consellaría e que está publicado; de feito


EN PORTADA «Deben existir canles permanentes, abertas e fluídas entre a Escola e as asociacións e axentes sociais do campo das artes escénicas para desenvolver todo tipo de proxectos e iniciativas.»

Que é a arte dramática? | Esta é unha pregunta para nota, pe-

(aprendizaxe por imitación e mediante a realización de tarefas de

ro que resulta difícil de responder tanto se nos poñemos estu-

dificultade crecente), pasa a ser obxecto dunha aprendizaxe máis

pendos como se nos situamos nos territorios do método científi-

científica. E aquí aparece o concepto de educabilidade referido ao

co. Para entendernos, podemos dicir que é un medio de expre-

teatro. É posible unha formación en ámbitos creativos? É o ser hu-

sión, comunicación e creación por medio do que un grupo de per-

mano maleable ata ese punto? Haberá que ver o Real Decreto

soas crean universos de ficción que recrean diante dos seus se-

754/1992 que establece as competencias terminais que, segundo

mellantes, e falamos entón de recepción. Sería, cando menos na

a lexislación vixente, deben adquirir os intérpretes, directores,

teoría, a arte da acción, do conflito, da crise, e polo tanto, da

dramaturgos ou escenógrafos, no seu proceso de formación de

de das súas aspiracións e do grao de desenvolvemento da súa

transformación. Claro que esta mesma definición se pode formu-

catro anos, para analizar se son obxecto ou non de ensinanza e

conciencia profesional. Se ten conciencia profesional segura-

lar en moitas outras maneiras, que sempre van coincidir no mes-

aprendizaxe. Por exemplo, na especialidade de Interpretación es-

mente xamais se sentirá satisfeita coa súa formación, pois a

mo: creación, expresión, comunicación e recepción, entre un e ou-

tablece unha serie de capacidades terminais, sendo a primeira:

formación é algo que dura toda a vida, que xamais conclúe,

tro, que asumen roles (actor, director, espectador, espectador par-

Utilizar as diferentes técnicas interpretativas para analizar, crear

agás no caso dos que nacen aprendidos.

ticipante...) e establecen convencións (desde a occidental á orien-

o personaxe e integralo no espectáculo.

tal, segundo a nosa situación no planeta). Eu prefiro a denomina-

Por que Superior? | Porque era a única alternativa realmente

Traballa esporadicamente en teatro e TV. Mellorará o

ción teatro.

seria, pero, por outra parte, supón unha manifesta lexitimación

seu nivel salarial ou de recoñecemento social se entra na

Que é unha escola? | Unha institución sobre a que a sociedade

social da profesión teatral, porque equipara a titulación en arte

Escola? Será posible compaxinala co seu traballo?

deposita a tarefa e a responsabilidade da formación dos indivi-

dramática á de licenciado universitario, con todo o que iso impli-

Se traballa esporadicamente, si poderá compaxinar as dúas

duos. É un marco para a socialización e para a enculturación que

ca, incluso en termos de acceso libre ao mercado laboral, algo

actividades, pero hai que ter en conta que se trata dunha for-

presenta unha considerable heteroxeneidade, en función das sú-

que as familias, por certo, valoran moi positivamente, cando lles

mación cunha componente práctica importante polo que a

as finalidades e das idades dos seus usuarios e beneficiarios, e

explicas que «con ese título a súa filla pode mesmo facer unhas

asistencia a clase é moi recomendable, imprescindible en bas-

da época histórica. Parte do principio da maleabilidade do ser hu-

oposicións como xerente dun auditorio municipal». Creo que su-

tantes materias. Eu, para facer o doutorado, tiven que botar

mano (entendendo o termo como asimilación e adaptación) e da

pón o recoñecemento de que ser actor é unha cousa moi seria,

tres anos viaxando un día si e outro tamén a Santiago, en ho-

súa capacidade para aprender, para mellorar e para saber, do

que esixe ter uns coñecementos previos e unha ampla cultura xe-

rario de catro a oito, despois de dar clases polas mañás de no-

principio de educabilidade, ou capacidade do ser humano para a

ral, por iso hai que estudar Bacharelato, e unha formación moi es-

ve a dúas e media.

adquisición permanente de coñecementos, habilidades, destre-

pecializada como mostran os plans de estudo, en todo o mundo.

O nivel salarial e o recoñecemento social son cuestións que

zas... A medida que transcorren os séculos, a institución escolar

O que a Escola de Arte Dramática sexa Superior, é dicir, equipa-

teñen moito que ver coa formación, e non hai dúbida que can-

aumenta a súa diversidade e o seu ámbito de actuación, sobre to-

rable á universidade, abre moitas perspectivas sobre todo agora

ta máis formación teña un profesional, calquera que sexa, me-

do cando determinados saberes máis específicos e/ou especiali-

que se vai debater a LOE, o que pode potenciar definitivamente

llor será o seu desempeño, e un desempeño profesional de ca-

zados se sistematizan e abandonan o territorio da mestría ou a ar-

ese carácter superior, feito que, entre outras cousas, vai garantir

lidade acaba por ter un recoñecemento salarial e profesional.

tesanía, co que aparece o concepto de procesos de formación for-

que o profesorado da ESAD, equiparado definitivamente ao pro-

Iso tamén é responsabilidade da profesión actual, tampouco

malizados, regulados e, sobre todo, regulamentados. Ese foi o ca-

fesorado universitario, coa esixencia de doutorado incluída, se

podemos pretender que a Escola sexa agora a medicina para

so de profesións como a medicina ou a avogacía, que se regula-

poida dedicar plenamente non só a docencia senón tamén á in-

todos os males... aínda que sería magnífico que o fose.

mentan moi cedo, e, moito máis tarde, da arte dramática, que de

vestigación. Unha investigación que pode ser teórica pero tamén

ser un oficio que se adquiría por medio dunha aprendizaxe base-

aplicada, centrada na creación escénica, das técnicas de inter-

Vai ser unha escola para Galiza? É dicir, terá en conta a

ada nas vellas mestrías (de figurante, ou aprendiz, a primeiro ac-

pretación, na luminotecnia, na escenotecnia... Superior? Claro

demanda da nosa sociedade, da nosa cultura?

tor, ou mestre) e nun concepto artesanal da profesión escénica

que si, felizmente. ■

A escola está en Galicia e dificilmente pode vivir de costas a esa realidade. Pero o mesmo se pode dicir dunha facultade de Medicina ou de Belas Artes. Máis que ter en conta as demandas da sociedade, que en materia teatral non existen (non debemos confundir as demandas da profesión coas demandas

As cousas polo seu nome

da sociedade), deberá potenciar que esa sociedade demande máis teatro, teatro de calidade. Terá que ter en conta a situación das culturas, en plural, sobre todo das diferentes culturas teatrais, escénicas ou artísticas. Pero o mellor servizo que lle pode facer a Galicia é construír unha oferta educativa variada, rica, de calidade e orientada aos máis diversos beneficiarios, descentralizada e aberta. Algo que, evidentemente, non se fai

«Non comparto esa idea de levalo todo para Santiago porque isto supuxo ata agora a desertización cultural de Galicia, sobre todo a teatral.»

dun día para outro, pero que se pode conseguir e hai exemplos en toda Europa de como facelo.

Foi escoitada a profesión á hora de deseñar a Escola?

da que tamén habería que considerar se o profesorado da Es-

Hai cousas que eu non podo responder porque non tiven res-

cola forma ou non forma parte da profesión, o que nos leva-

ponsabilidade algunha no deseño dos procesos nin na escolla

ría a considerar de que falamos cando falamos de profesión.

das persoas. A min chamáronme para colaborar como exper-

Eu, por exemplo, como investigador teatral, aquí, en Galicia,

to e tentei facer o meu traballo coa maior seriedade, e pouco

non formo parte da profesión teatral, e sen embargo, a nivel

máis podo dicir. O Decreto 220/2005, da Consellaría de Edu-

estatal, estou na xunta directiva da Asociación de Directores

cación, que fixa o currículo dos estudos de Arte dramática, se-

de Escena de España, institución na que si me sinto parte de-

gue en máis dun 90 por cento os parámetros dun estudo do

la porque os meus compañeiros e compañeiras de Asociación

Consello da Cultura Galega elaborado en 1998 por unha co-

entenden que os teatrólogos son unha parte significativa e

misión na que participaron catro persoas do campo profesio-

irrenunciable desa profesión.

nal: Eduardo Alonso, Manuel Guede, Cándido Pazó e Gustavo Pernas e que foi enviado, antes da súa publicación, á AAD-

Esta rapaza é de Lugo e actualmente vive en Composte-

TEG para a súa consideración. Ese é un síntoma de que a pro-

la. Non sería mellor facer a ESAD en Lugo, onde non hai

fesión non só é escoitada senón que participa activamente.

nada? Ou en Santiago, xa que está todo (CDG, TVG)? Por

Creo que o que deben existir, sobre todo, son canles perma-

que en Vigo?

nentes, abertas e fluídas entre a Escola e as asociacións e

Eu non tomei a decisión, non me corresponde responder. O

axentes sociais do campo das artes escénicas para desenvolver

que non entendo é porque se admite que poida estar en Lu-

todo tipo de proxectos e iniciativas. Ese debe ser o punto de

go, onde non hai nada, e non en Vigo, onde tampouco hai

partida e por iso imos apostar, como colaborar activamente

moito, máis alá da Sala Ensalle, do actual Artello, dalgún ou-

con Aulas de Teatro ou Escolas Municipais, por exemplo. Aín-

tro grupo independente e moitas agrupacións afeccionadas.

5


EN PORTADA Hai unha certa visión centralista de Galicia, que me resulta preocupante, sobre todo por unha serie de implícitos sumamente negativos no eido das políticas teatrais, que destrúen conceptos como o de tecido e ideas como a de territorio. Non

«Creo que o feito de que o profesorado deba posuír titulación superior en Arte dramática é unha garantía.»

comparto esa idea de levalo todo para Santiago porque isto supuxo ata agora a desertización cultural de Galicia, sobre todo a teatral. Creo que hai que potenciar máis o concepto de non centralización, idea claramente progresista, federalista e

trasladar ese estado de expectación ao campo teatral. Creo

republicana. Ligada á idea de participación e de extensión cul-

que sería bo recuperar esa idea do Pacto e ver de articulalo, e

tural, cuestións que propoñían os rexeneracionistas de princi-

entendo que se debería facer desde a AADTEG. E a Escola vai

pios do século XX. O que nos leva aos teatros para os territo-

estar aí apoiando e traballando, asumindo a súa responsabili-

rios e os territorios dos teatros. A escola podería estar na Co-

dade nos eidos que lle corresponden.

ruña, pero o concello non quixo pois desconfían moito da xente de teatro, sobre todo da galega, como tampouco quixo o

Que profesorado vai ter a escola? Como vai ser escolli-

tística, gañaría moito se fósemos quen de transmitir a todas

Concello de Santiago, por non querer ceder unhas instalacións

do, que cualidades van ser valoradas? Vai ser o coñece-

esas persoas que a formación que reciben eses alumnos e

no Colexio Apostol Santiago que si cedeu para actividades

mento e experiencia do feito teatral galego un mérito a

alumnas presenta as mesma dificultades e esixe o mesmo es-

musicais. Entón volvemos ao comezo: o teatro non é unha ac-

ter en conta nesta escolla?

forzo, ou máis, que estudar Historia ou Enxeñería. Hai que ga-

tividade valorada pola clase política, por toda a clase política.

Esa foi unha decisión da Dirección Xeral de Persoal e previo

ñar a confianza da sociedade e iso vai esixir un esforzo moi im-

Iso é algo que hai que analizar e valorar, e procurar mellorar a

acordo coa mesa sectorial na que están representados todos

portante do profesorado, en docencia, en investigación e en

percepción que do teatro ten a sociedade en xeral, pois ao

os sindicatos. Aplicouse a lexislación vixente e convocouse un

actualización. Esa é a cultura de centro que hai que establecer

mellor as xentes de teatro tamén teñen parte de responsabili-

concurso público de méritos, como se fai para contratar pro-

desde o primeiro día: todos e todas, sen excepción, teñen a

dade no seu escaso eco social.

fesorado de matemáticas nun Instituto de Secundaria ou de

obriga de traballar duro. E ao mesmo tempo, insistir na nece-

guitarra clásica nun Conservatorio. Nese sentido, o proceso

sidade de políticas teatrais que permitan crear tecido, xerar

O mozo desta rapaza é técnico dunha compañía de tea-

non ten chata. Con todo, entendo que o profesorado dunha

demanda e construír territorios para o teatro, de xeito que

tro. Poderíalle interesar a Escola?

escola superior debería escollerse mediante outro procede-

eses alumnos e alumnas teñan un futuro por diante.

Debería, se desde a Escola se crean programas de formación

mento, pero sempre mediante concurso público de méritos.

A rapaza da que falas xa pode tomar unha decisión, e de-

aberta e permanente, e, sobre todo, se se conseguen crear es-

Creo que en pouco tempo poderemos contar cun sistema me-

be saber que unha gran parte dos mellores intérpretes de cine

tudos específicos de formación profesional inicial de grao su-

llor de selección. En breve vaise debater no Congreso e no Se-

ou televisión foron primeiro excelentes actores de teatro. O sa-

perior orientados ás artes do espectáculo, como se está a fa-

nado a LOE, que vai traer unha regulamentación definitiva das

ber non ocupa lugar, aconsella o dito popular.

cer no Instituto do Teatro. Entendo que se podería organizar

ensinanzas artísticas superiores, que seguramente se agrupa-

unha formación aberta e permanente de forma descentraliza-

rán nos Institutos Superiores de Ensinanzas Artísticas. Volven-

A nosa amiga acabounos confesando que o que real-

da, non unicamente en Vigo, para poder chegar ao maior nú-

do ao sistema utilizado nesta ocasión, creo que os resultados

mente desexa é ser famosa. Aínda así, aconsellaríaslle

mero de beneficiarios. De todo isto tamén se falaba no citado

da súa aplicación van ser positivos pois hai bastantes galegos

entrar na Escola?

estudo do Consello da Cultura Galega, pero poucas propostas

que estudaron Arte Dramática en Madrid ou Barcelona que

Eu si, pero creo que o seu é un deses programas que de for-

se oíron nese sentido. Claro que no caso dos estudos de for-

poden volver como docentes da Escola e outras persoas con

ma xenérica se poderían denominar Operación ... ou Acade-

mación profesional superior, que xa existen en toda Europa,

titulación superior en Arte dramática, xa afincadas en Galicia,

mia ... Na fin, eses programas acaban por crear unha idea moi

estamos diante dunha iniciativa que precisa regulamento or-

que teñen bastantes posibilidades de entrar como docentes

pobre da formación, e non hai máis que ver o que se fai en Es-

gánico, e nesa dirección xa teño establecido algúns contactos

en pouco tempo. Creo que o feito de que o profesorado de-

paña ou en Portugal. E todo isto ten moito que ver cos mo-

para ver de levar esta cuestión ao Parlamento español no pró-

ba posuír titulación superior en Arte dramática é unha garan-

delos de sociedade, cos valores, coa finalidade da educación e

ximo debate da LOE.

tía. No proceso de implantación de todas as titulacións, o que

coa consideración da arte e do teatro ou coa idea de tempo li-

pode levar oito anos, a ESAD vai precisar de arredor de 50 pro-

bre. Tamén coa conciencia profesional. O importante é ser un

fesores e profesoras.

bo profesional, ou tentar selo, e todo bo profesional vai valo-

O actual panorama do teatro galego, a nivel de compañías, de propostas creativas e tamén de xestión cultural

rar positivamente a formación, a inicial e a continua, pero ta-

e de política teatral, é un tanto confuso. Pode influír a

A verdade é que o que esta rapaza quer é traballar na

mén a existencia de asociacións no seu sector que o defendan

ESAD nun cambio, nun revulsivo?

TV. Segues aconsellándolle entrar na escola?

e potencien, e vai participar activamente en todas as activida-

Falaba antes das responsabilidades e creo que cada institución

Imos esquecer un pouco a esa rapaza, porque ao mellor non

des en favor da proxección e recoñecemento social da súa

debe asumir as súas. A ESAD debe ocuparse de establecer un-

sabe ben o que quer. Eu quixera falar doutra rapaza, de 18

profesión.

ha oferta educativa co maior grao de calidade posible, sempre

anos, que ao mellor é de Viana do Bolo, que acaba de rema-

Eu creo que vai sendo hora que desde a vosa Asociación

relacionada coas demandas e esixencias do exercicio profesio-

tar o bacharelato e que quere estudar arte dramática agora

se convoque un congreso do teatro galego e se faga coa idea

nal. E pode facer estudos, editar materiais ou organizar con-

que non se ten que desprazar fóra da comunidade, con todo

de dialogar e debater desde esa idea de Pacto da que antes

gresos sobre políticas culturais, xestión cultural ou liñas de cre-

o que iso implica economicamente. Unha persoa con moita

falaba pois, lembrando a Castelao, hai moito que facer para

ación, por suposto. Eu levo publicados numerosos traballos en

ilusión e con gañas de saber, de aprender, de facer cousas. Aí

termos un teatro plenamente normalizado, dinámico, rico e vi-

relación coa necesidade de políticas teatrais máis integrais. En-

está unha das nosas principais responsabilidades. Ofrecerlle

vo, querido, valorado e defendido pola sociedade, e hai sitio e

tendo que tan importante é ter unha Escola de teatro como

unha formación de calidade, rigorosa e relacionada coas de-

traballo para todas e para todos. Non podemos permitirnos o

crear medios para que os titulados poidan incorporarse doa-

mandas do exercicio profesional. Unha formación teórica, téc-

luxo, nin o risco, de prescindir de ninguén. ■

damente ao exercicio profesional. Quizais esa sexa unha teima

nica, metodolóxica e práctica, sen esquecer a importancia dos

de todos estes anos de docencia no Politécnico de Vigo onde

valores, da deontoloxía profesional e do compromiso coa rea-

o alumnado de formación profesional atopaba emprego de

lidade sociocultural, política ou económica que a rodea. Unha

forma inmediata. Claro que desde a Escola se debe potenciar

formación artística de primeira que non esqueza a dimensión

e favorecer esa mesma transición á vida activa, pero esa é un-

humana, nas súas compoñentes ética e moral. Ese é o reto,

ha responsabilidade que tamén deben asumir outras asocia-

diante do alumnado pero tamén diante da sociedade. Creo

cións, entidades ou institucións. O panorama non é confuso,

que o teatro, en tanto profesión ou en tanto manifestación ar-

creo que é sumamente preocupante, tanto na regularización da actividade profesional como na calidade dos produtos, e unha cousa leva á outra. Sen estabilidade non hai calidade, ou esta é máis difícil de lograr. Por iso escribín en diversos momentos sobre a necesidade dun gran «Pacto polo Teatro», que nos permitise deixar a un lado as diferenzas e traballar polo que nos pode unir, que é contar cun sistema teatral no que todos teñan cabida e voz e no que todos poidan vivir e convivir. Estamos nun momento de cambio e de esperanza e sería bo

«A única persoa que me consta que exerceu bastante presión para que creasen a Escola, antes do previsto, foi Carlos Casares.»

6


EN PORTADA

Todasasvocesnoscimentosda

ESAD

Sara, Tomás, Rosi, María e Manuel son membros da AADTEG. Desde o pasado xullo teñen algo máis en común: os cinco decidiron presentarse ás probas para a selección da que será a primeira promoción da Escola de Arte Dramática de Galicia. No momento do peche desta edición, ainda non saben se foron seleccionados, pero o que nos interesa é que depositaron a súa confianza e as súas esperanzas de futuro na titulación que, desde outubro de 2005, vai poder cursarse en Galiza (e esperemos que en galego). Quixemos coñecer os seus motivos e as súas expectativas.

Alumnos, profesores, outras escolas con experiencia no ensino teatral, profesionais do teatro en xeral, produtoras de cinema e televisión... Todos temos unha responsabilidade, agora que a Escola vai botar a andar. É certo que tería sido mellor abrir un debate antes, cando a Consellaría de Educación anunciou a creación da ESAD para o curso 2005-06, cando se tomaron as principais decisións sobre o programa de estudos, a ubicación, a selección do profesorado... Por unha razón ou outra, o proceso levouse a cabo dun xeito apurado e sen tempo para consultar á profesión e garantir así a transparencia e democracia desexábeis. Por iso desde a escaramuza, na nosa incombustíbel vocación de pór á disposición do sector teatreiro galego unha plataforma de debate, quixemos que algunhas destas voces tivesen a oportunidade de ser erguidas. E non para remexer os erros do pasado, dos que tamén se pode aprender, mais sobretodo para construír futuro. A partir de agora espero que o fagamos entre todas. por Comba Campoy

Nuncaé tardepara iráEscola

Rosi Barcala, 28 anos, once no teatro afeccionado, e cinco no profesional con Talia Teatro, cos que participou en tres espectáculos. Nunca traballou no audiovisual. Fixo o curso de postgrado de especialización en arte dramática da Universidade de Santiago e algún curso de interpretación, clown... Maria Castro ten máis experiencia no audiovisual. Participou en

Por que decidistes prematricular-

ries ou pelis. Eu estudiei xornalismo

xa existen en Galicia experimentan

traballos de caracter social... Para to-

curtametraxes, en dúas series de televi-

vos na escola?

en Madrid, pero sempre mostrei moi-

un pulimento e formación por parte

do isto cómpre recuperar, non só no

sión e na dobraxe dunha película de ani-

Rosi | De momento por curiosidade,

to interese polo teatro e o cine, co-

da escola, o nivel profesional galego

papel, como acabou na LOXSE, a

mación. A única experiencia teatral foi na

intentarei presentarme ás probas pe-

mo espectador e como parte activa.

será aínda máis elevado.

materia de teatro no currículo esco-

gala de Cabaret para os Mestre Mateo

ro non creo que pase daí, non me ve-

Ainda que vivo do xornalismo nunca

Manuel | Aínda que non o pareza, en

lar do ensino primario e secundario.

2005. A súa formación en interpretación

xo catro anos estudando. Se paso as

é tarde para darlle unha volta á vida

Galiza xa hai tempo que temos unha

Son optimista no funcionamento da

centrouse no movemento expresivo e o

probas, xa pensarei o que fago.

profesional... Se é para mellorar e es-

chea de licenciados en Arte Dramáti-

Escola, porque iso non só vai depen-

control corporal do actor. 24 anos. Ma-

María | Basicamente porque xa tiven

tar máis feliz.

ca, así que non creo que a situación

der dos responsábeis que a dirixan,

nuel Areoso leva traballando, máis ou

laboral vaia cambiar moito só porque

senón que tamén de que as persoas

menos profesionalmente (cursiva súa), no

Madrid e porque espero adquirir un-

Es optimista respecto ao funcio-

agora se abra unha Escola. O princi-

interesadas en que funcione ben o

teatro e no audiovisual (interpretación e

ha sólida formación teórico–práctica

namento da ESAD? Cres que ser-

pal cambio será que xa non haberá

esixan e o apoien.

dirección) desde hai máis de vinte anos

como base para miña profesión.

virá para mellorar a situación la-

que marchar fóra da Comunidade

Sara | É de agradecer. Por fin uns es-

(ten 44). Apúntase a cursos de interpreta-

intención de cursar a titulación en

Manuel | Por impulso e curiosidade.

boral e o recoñecemento dos pro-

para ter uns estudos regrados e ho-

tudos oficiais en Galicia tanto para

ción, dirección de teatro e a algo de danza,

Sempre tiven interese pola formación

fesionais?

mologados. O que pode significar un

directores como para actores.

aquí e no estranxeiro. Ten o título de Espe-

teatral, mais no seu momento non

Rosi | Pode que o primeiro ano sexa

paso adiante para a consolidación da

Tomás | Son optimista por natureza e

cialista en Arte Dramática, e ten impartido

me foi posible cursar estes estudos

moi experimental, pero algunha vez

profesión é que a Administración,

ademais este mundo do audiovisual

algún cursiño. Sara Casasnovas, 21

(aquí tiñamos CDG e TVG pero non

había que empezar. Para min, estaría

que crea por fin estes estudos, ta-

necesita que a vangarda e a industria

anos. Estudou en Casa Hamlet da Coruña

Escola de Arte Dramática nin Comu-

mellor situado en Santiago, pero que

mén acredite neles e non faga como

deixen de verse coma seres estraños

e na Cuarta Pared de Madrid. Fixo cursos

nicación Audiovisual), así que non o

lle imos a facer. De todas as maneiras

eses país que lle din ao fillo que que-

para traballar xuntos. Da escola sai-

de commedia dell arte, clown, acrobacia e

pensei moito no momento en que se

unha formación, por moitas caren-

re facer teatro, que si pero que pri-

rán actores e directores que lle darán

interpretación na escola San & San da Co-

abriu a matrícula para as probas de

cias que teña, é mellor que nada, e

meiro estude unha carreira... Temos

á súa vida un enfoque comercial e

ruña, e varios seminarios de interpretación

selección.

ahora Galicia necesitaba isto, eu creo

tamén que pensar que dunha Escola

outros apostarán polo alternativo,

en Madrid. Traballou en teatro, televisión

Sara | Decidín matricularme na ESAD

que vai a facer que saia xente máis

de Arte Dramática non saen só acto-

pero só así se chegará a avanzar ca-

e cine. Hoxe segue en activo, máis centra-

polo potencial formativo que me po-

preparada, teño esperanza de que

res e directores, senón que o campo

ra a algo atractivo que conecte coas

da no audiovisual. Tomás Alonso ten 37

de dar e por estar integrada no eido

vai ser beneficioso.

de traballo para os licenciados pode

maiorías e as minorías. ■

anos. Traballa nos informativos da TVG, e

no que espero desenvolverme profe-

María | Son optimista con respecto ao

ser enorme e está totalmente ermo:

sionalmente.

funcionamento da escola, aínda que

estudosos e investigadores, crítica,

Tomás | Estou aberto a tódalas op-

supoño que, como todo o que em-

ensino (non só de teatro especifica-

▼ De esquerda a dereita: María Castro;

papel en Heroína, onde interpretaba a un

cións que permite o audiovisual, des-

peza, será custoso o seu arranque.

mente, senón con dramatizacións de

Manuel Areoso; Rosi Barcala;

perito. Fixo varios cursos na Sala Galán,

de os informativos a programas, se-

Creo que se os bos profesionais que

apoio a outras materias), museos,

Sara Casasnovas e Tomás Alonso.

en Espacio Aberto e na Artística, en Vigo.

en varios capítulos de Pequeno Hotel, Pra-

tos Combinados e Fíos. Fixo un pequeno

7


EN PORTADA Benito, Cristina e Manuel viron na Escola unha nova saída profesional,

Benito Cañada Rangel (México, 1966) Licenciado en actuación pola Escuela Nacional de Arte Teatral. Instituto Nacional de Bellas Artes, en México D.F. Na Univer-

e presentáronse

sidade da Coruña realizou o Máster en Es-

á convocatoria para

tudos Teatrais e Cinematográficos e obtivo

a contratación de

o diploma de estudos avanzados. Ademáis

profesorado interino convocada na primavera pasada. O proceso foi bastante discutido desde

realizou numerosos cursiños e obradoiros, e asistiu a distintas xornadas. Desde 1998 coordenou distintos obradoiros de teatro e cursos de pantomima para distintas institucións e escolas mexicanas e galegas,

Entreacátedra eosescenarios. Queprofesorado paraaEscola?

entre estas a Universidade da Coruña, a

distintos sectores, pero

Aula de Teatro da USC ou Casahamlet. Im-

se cadra o mellor é falar

parte as materias de interpretación e pan-

Por que presentarse ao concurso

sempre subxetiva de máis. O único

atro galego e son marxinados) que

cos propios implicados.

tomima na Universidade Autónoma de

para a selección do profesorado

que podo dicir é que a selección de-

considero necesarias para a forma-

Querétaro. Actor de teatro e de televisión,

da Escola?

bera ser máis persoal. Nunha escola

ción do actor, non só porque fomen-

traballou asimesmo como director de es-

Benito | Non hai só un motivo. Parte

onde se imparten ensinanzas artísti-

tan moitas cualidades. Nun futuro

pectáculos e como mimo, e en númerosos

é para brindar o meu coñecemento e

cas, ademáis de estar os mellores

chegas a Madrid ou a calquera parte

espectáculos e programas de radio, cine e

experiencia na formación de actores

profesionais é necesario que ache-

de España e atopas unha cousa que

televisión. Dirixe o grupo de teatro La

profesionais. Estou seguro que a for-

guen a madurez necesaria para en-

se chama teatro clásico. E moitos di-

vuelta. Desde 2004 desenvolve producións

mación é o único camiño para per-

camiñar ao alumnado, para educar a

rectores non montan sempre un sha-

e posproducións de DVD para o Departa-

petuar a nosa arte con dignidade.

súa sensibilidade e emocións. Non

kespeare ou un calderón en plan Ca-

mento de Recursos Audiovisuais da Uni-

Outra razón é traballar dentro da mi-

creo que un profesor-a de interpreta-

lixto Bieito.

versidade da Coruña.

ña área. Xa se sabe que non hai na-

ción poida escollerse soamente por

Cristina Domínguez Dapena (Ponteve-

da mellor que facer o que che gusta.

unha serie de baremos; o material co

Cales son as vosas expectativas

dra, 1965) Titulada en arte dramática pola

Cristina | Teño a titulación en arte

que vai traballar é demasiado sensi-

respecto da Escola?

RESAD de Madrid, na especialidade de in-

dramática e levo anos compaxinando

ble como para fiarse dun currículum.

Benito | Penso que xa era hora de que

terpretación. Completou a súa formación,

o meu traballo no teatro co meu la-

Debera haber case un seguimento

se crease unha escola profesional de

centrándoa na voz e na técnica vocal, a

bor pedagóxico. Gozo tanto nunha

profesional do traballo como docen-

arte dramática en Galicia, dará opor-

través de numerosos cursiños no Estado

faceta como na outra. Coido que te-

te desas persoas. Como profesora en

tunidade para que se profesionaliza-

Español, en Franza ou México. Desde 1988

ño experiencias que achegar.

centros privados son consultada á

se o sector e se reforce, á vez que o

até a actualidade, impartiu de xeito regu-

Manuel | Presenteime ás probas por-

hora de contratar a alguén, o primei-

feito de seren estudos regrados per-

lar cursos en distintos centros, como as

que me apaixona a ensinanza teatral;

ro que valoramos é como imparte as

mitirá que os alumnos teñan a opor-

escolas Espacio Aberto e Artística ou a

ás veces aprendo incluso máis que os

clases esa persoa. E debera ser igual

tunidade de ir a outros lugares a es-

EGACI de Vigo. Arredor do uso escénico ou

meus alumnos, e sérveme para repa-

no centro oficial. Eles terán as condi-

tudar posgraos. Temén posibilitará

didáctico da voz, impartiu numerosos cur-

sar todo o que aprendin. Ademáis,

cións materiais para ter aos mellores

un desenvolvemento máis consolida-

siños e seminarios, e participou como rela-

porque o meu soño sempre foi ter a

profesores, sería imperdonable que

do no teatro, e para os que xa temos

tora en distintas xornadas relacionadas

seguridade dun posto de traballo fa-

non fose así pola rixidez dos bare-

unha preparación, suporá unha fon-

coa pedagoxía e as artes escénicas. Re-

cendo o que me gusta e aprendendo

mos.

te de emprego digna. Todo isto, co

centemente, editou o manual “Técnicas de

con xente con outros puntos de vista

Manuel | Non estou dacordo con que

fin de rescatar e reforzar a bagaxe

expresión oral/O uso expresivo da voz”

enriquedores, e poder así ter un mo-

o apartado que máis puntos teña se-

cultural de Galicia e de España.

(Ed. Galaxia). Directora de númerosos es-

dus vivendi que me deixe tempo pa-

xa o de experiencia docente en cen-

Cristina | Eu teño as mellores expec-

pectáculos desde 1995, faceta pola que foi

ra adicarme á investigación e a tra-

tros oficiais. Creo que é máis impor-

tativas con respecto á escola. Fun

merecedora do María Casares de 2002.

ballar nos meus proxectos no tempo

tante a experiencia profesional e a

alumna dunha escola oficial e co pa-

Co-fundadora da compañía “Factoría Tea-

libre.

formación que o feito de que traba-

so do tempo doume conta do nece-

llaras como profesor nun instituto ou

saria que foi para o meu traballo.

O futuro da Escola tamén está nas súas mans.

tro” en 1992, e da Escola A Artística, que funciona en Vigo desde o ano 2000.

Os baremos aplicados no concur-

colexio en asignaturas que non te-

Sempre me sentín unha profesional

Manuel Sabín. Licenciado en Arte Dra-

so de méritos, e o propio proceso

ñen nada que ver. No meu caso, por

no campo das artes escénicas, por-

mático pola ESAD de Murcia en 1999, Pos-

de selección en sí foron bastante

exemplo, non me deron nin un mise-

que pasei por unha escola onde me

graduado en teatro clásico pola RESAD de

discutidos. Que opinión vos me-

rable punto por ter impartido clases

inculcaron a dignidade da miña pro-

Madrid, Pedagogo en Arte Dramático polo

recen a vós?

en colexios e centros culturais e ter a

fesión. Iso é absolutamente necesa-

ICE da Complutense de Madrid e forxado

Benito | Até o momento vexo ben

miña pequena escola en Noia dende

rio en Galicia. A arte dramática é al-

en numerosos cursos, traballou en varias

que o primeiro filtro sexa a titulación

hai catro anos. Paréceme moi inxus-

go máis ca un pasatempo ou un tra-

compañías de Elche, Murcia e Madrid e na

e a experiencia dos candidatos. Non

to. Tamén mo parece que non se va-

ballo que me vai ben mentres non

compañía do corral de comedias de Alma-

duvido que as táboas e a experiencia

loren as montaxes teatrais estreadas

atopo algo serio despois de estudar a

gro. En 2001 fundou a Escola de Teatro do

dan armas para poder dedicarse ao

en escolas de arte dramática, unha

miña carreira universitaria. Ser direc-

Liceo de Noia e no 2003 a compañía Fus-

teatro, pero para ensinalo hai que ter

regra que inventaron a última hora.

tor-a, actor, actriz, escenógrafo, ma-

quenlla. Traballou ademáis como pedago-

unha formación profesional. Espero

Non é xusto que se valore ter feito

estro-a de interpretación, etc, é unha

go en varios colexios e centros culturais

que o seguinte paso se dea con me-

teatro afeccionado e porén non te-

actividade profesional que pode enri-

de Madrid e Santiago.

canismos menos impersoais. Non

ñan en conta as montaxes estreadas

quecer a un país, non só cultural, se-

❚ Nas fotos, arriba: Benito Cañada;

deixa de ser frío e provocar dúvidas o

en escolas, que se supón que é un

non economicamente, con empresas

debaixo: Manuel Sabin.

xeito de puntuar ou o que puntuan

centro no que forman profesionais.

teatrais e audiovisuais fortes, cuios

ou non. A min non me están pun-

Respecto ao curriculo de asignaturas,

membros saiban cal é o seu cometi-

tuando a miña licenciatura, ainda

noto a ausencia de materias como

que a teño homologada, nin o meu

verso e esgrima (que supoño que

máster nin o meu doutorado. Estou

non se engloban no concepto de te-

esperando resposta dos motivos. Cristina | Non son quen para falar de baremos. Presenteime á selección e polo tanto a miña opinión vai ser

8


EN PORTADA do, porque o estudaron nunha escola universitaria. Ese era, até agora, un labor titánico que levábamos a cabo

Doparticularaooficial

(e seguiremos) unha serie de profesionais en escolas privadas, sen nin-

Bota a andar a ESAD. Chega para encher un enorme vacío, para paliar a

gún tipo de axuda ou interese por

carencia dunha titulación oficial, dunha escola pública e do recoñecemento da

parte da oficialidade. Espero que

profesión teatral como un longo camiño (con máis desvíos ca atallos) que, no

agora sexan conscientes do labor tan importante que teñen que encabe-

seu transcurso máis ortodoxo, pasa por cursar uns estudos de rango superior.

zar. Por certo, esa experiencia non

Mais a ESAD de Galiza non nace da nada. Houbo, en todos estes anos de

nos serve para nada, non barema,

ausencia, unha serie de experiencias de formación, xurdidas da iniciativa

non conta... E eu pregúntome, e aos que van a estar ao frente da escola

privada, encabezadas por unha serie de persoas que consideraron que a arte

oficial e a quen a crearon non lles in-

dramática precisaba de escolas, de espazos de formación. Son propostas moi

teresa a nosa experiencia, o que te-

diversas, con concepcións pedagóxicas e teatrais tamén dispares, que terán

mos vivenciado durante estes anos

que convivir, no sucesivo, co centro público. Falamos cos representantes de

formando ás novas xeracións do tea-

tres escolas privadas galegas de ensino teatral.

tro e do audiovisual galego? Manuel | Coido que a escola non pode funcionar se non hai unhas infra-

Theodor Smeu Stermin [na foto de

cada curso académico reciben aulas uns

Como vai afectar a ESAD ao ensi-

dra, ás veces manca de pouco orixi-

estruturas básicas. Ten que haber un

arriba], Director da Escola de Teatro

130 alumnos. Un día ao mes, en

no de teatro en Galiza? Suporá

nal e non innovador. Hai paises (Ho-

teatro que estea acondicionado e

SANTART. Esta Escola naceu hai tres anos

colaboración co IGAEM fan uns foros

unha competencia para as vosas

landa, Franza, Alemaña...) onde as

provisto de focos, practicables, caixa

en Compostela co obxectivo de convertirse

teatrais: presentación dalgún manual de

escolas?

escolas privadas de teatro teñen tan-

negra, butacas, etc. Ademais de au-

nun referente para alumnos de teatro de

teatro, conferencias sobre arte dramática,

Santart | Considero que a ESAD re-

to ou máis prestixio que os estudos

las insonorizadas para música e can-

Galicia, a partir dun programa baseado

lecturas dramatizadas, recitais musicais e

presenta unha competencia para as

oficiais (tamén hai algúns casos en

to que dispoñan de piano, libros de

esencialmente nun método pedagóxico

poéticos, etc. Cada trimestre faise unha

escolas privadas, pero dela aproveita-

España). As escolas privadas deben

partituras, atriles, instrumentos...

coerente, variado e dinámico, con matices

Aula Aberta na que se expoñen e

ranse os propios alumnos que se in-

subsistir coa calidade dos seus estu-

Unha biblioteca completa de temas e

pedagóxicos vangardistas das escolas do

representan traballos dos alumnos. Un día

clinarán cara a un tipo de ensino ou

dos e gañar o seu prestixio con pro-

obras teatrais e outras cousas coas

Leste de Europa. Theodor Smeu Stermin, o

á semana teñen unha aula especial de

outro. Sen dúbida, as escolas priva-

fesores relevantes e honrados.

que a escola ha de contar desde o

seu fundador e actual director de

Escrita teatral. No terreo das publicacións

das aproveitarán esta competencia,

Teatro del Andamio | Por si mesma a

prinicipio, non cando se aproben as

SANTART é licenciado en Dirección de

fan unha revista especializada e

saberán facerlle fronte e elaborar

ESAD non supón ningunha compe-

axudas e subvencións, que son trá-

Escena pola Facultade de Teatro da

monográfica co título de Casahamlet, e

plans de estudos atraíntes. Penso

tencia, senón todo o contrario. Can-

mites que sempre van a modiño de

Universidade Babes-Bolyai de Transilvania,

manuais de teatro, dos que xa publicaron

que poden competir co que ofrecerá

ta maior conciencia sobre a necesi-

máis. Esas son condicións mínimas,

Rumanía. O profesor titular da Escola é

seis números e está no prelo o séptimo. A

a ESAD: o titulo académico. Polo xe-

dade dunha formación profunda pa-

non caprichos. Estou seguro de que

Carlos Álvarez-Ossorio. Conta ademáis con

Compañía de teatro está formada por

ral, nas escolas privadas o ensino é

ra os actores, mellor para nós. A no-

facultade

tres profesores invitados licenciados en

profesores e alumnos aventaxados. Cada

máis metódico, alternativo, indivi-

sa verdadeira competencia é a falta

dunha especialidade médica, por

varias especialidades escénicas. A escola

dualizado e personalizado. Co tem-

de estudos, de metodoloxia de tra-

exemplo, a ninguén se lle ocorre que

conta con dúas especialidades,

po, posibelmente as escolas privadas

ballo, de disciplina e o intrusismo de

poida funcionar sen material sanita-

interpretación e dirección de escena, nas

sairán gañando, se en Galiza se ins-

todas as profesións no mundo da TV,

rio. E logo outra clase de apoios, co-

que se emprega unha metodoloxía de

taura o modelo competitivo das

xa que no teatro non se animan, sal-

mo unha programación estable du-

traballo fundamentada no

grandes cidades europeas, onde as

vo algúns directores do CDG. Como

rante o ano cos traballos dos alum-

desenvolvemento da creatividade e da

escolas estatais van perdendo terreo

nos vai afectar saberémolo dentro

nos, porque estamos a falar de moi-

técnica, tanto para os futuros actores,

respecto das privadas, porque nestas

dun par de anos. Se a ESAD fracasa

tos futuros profesionais (só na rama

como para os futuros directores de escena.

o profesorado é xente de idades en-

por un baixo nivel de profesores ou

de dirección, haberá unha estrea por

A duración do curso é de tres anos. Os

tre os trinta e corenta e cinco anos,

de alumnos ou de esixencia sería vol-

alumno) que han de expoñer os seus

alumnos estudan en grupos reducidos (nun

que loitan polo día a día das súas es-

ver atrás.

traballos. E tamén unha editorial que

máximo de nove alumnos por grupo para a

colas, e adoitan formar parte da ad-

publique os traballos de dramaturxia

especialidade de interpretación, e dúas

ministración da empresa. O nivel de

e investigación, conferencias impor-

para a de dirección). Deste xeito, o

interese e a formación destas perso-

tantes que teñan lugar... Coido que

profesorado pode realizar un seguimento

as adoita ser superior que o dos seus

estas son as expectativas mínimas

cercano do alumno. A escola oferta tamén

colegas das escolas estatais, onde a

cando

empeza

unha

que debemos agardar. Todo o que

cursos intensivos con carácter

ano estrean un espectáculo, levan 12

media de idade supera os cincuenta

baixe deste nivel é insuficiente e de-

monográfico, disponibeis ao público en

desde a fundación da escola, sen contar

e onde o salario do profesor non se

gradante e sería unha mostra de des-

xeral.

lecturas dramatizadas e estreas do grupo

mide en función do seu interese se-

preocupación que dentro dun centro

Santiago Fernández. Co-director da

infantil e xuvenil. O número de profesores

nón da súa antigüedade.

educativo axiña xenera desilusións e

escola Casahamlet. Casahamlet naceu no

fixos é de seis, ademáis dos

Casahamlet | Todo o contrario. Os

mediocridade pedagóxica e creativa.

ano 1996 na Coruña, fundada por Santiago

colaboradores puntuais sobre algún tema

que demandamos desde hai anos

Haberá que agardar e ver se neste

Fernández e Manuel Lourenzo, os actuais

específico.

unha escola superior, os que levamos

país hai ou non hai preocupación pola arte de Talía. ■

directores. Naceu para responder á

Álvaro Guevara [na foto de arriba],

máis de vinte anos reclamándoa non

demanda de formación actoral, a carencia

director de Teatro del Andamio. A escola

podemos vela como unha compe-

de formación dramática de Galicia. A

foi fundada na Coruña no ano 2003. Conta

tencia. As escolas privadas como Ca-

escola como tal subdívidese ne tres

con cinco profesores, que imparten a

sahamlet poden dar resposta a nece-

seccións: aulas, publicacións e

especialidade de Formación de actores,

sidades concretas: preparación de

espectáculos. A primeira componse de

seguindo maiormente as premisas

actores para o ingreso, formación

cursos de arte dramática en horarios de

pedagóxicas da Escola Rusa, a través de

non académica, máis flexible e enri-

tarde e nocturno, de outubro a xuño

métodos como o Stanislavski, das accións

quecedora, aplicación de vangardis-

inclusive. Imparten tamén aulas para

físicas, ou o Meyerhold, entre outros. O

mos, representacións de cámara, no-

nenos e adolescentes. Ademáis teñen

curso ten unha duración de tres anos, e

vas tecnoloxías aplicadas á aprendi-

escolas de teatro nos concellos de

admítese un máximo de vinte alumnos por

zaxe... Xa se sabe que cando un está

Culleredo, Betanzos, Miño e Sada. En

grupo.

instalado na tranquilidade da cáte-

9


EN PORTADA Credes que o sector das escolas

privadas. Tampouco o criterio de se-

mans o destino da ESAD sen ter pa-

po perdido. O máis importante é que

cion o están? Como poden quedar

privadas deberia estar presente

lección dos profesores, infraestrutu-

sado por probas de selección como

a ESAD de Galicia logre ser competi-

seleccionados profesores que nunca

no deseño dunha Escola Superior

ra, número de alumnos, ten nada

en calquer contexto universitario de-

tiva e que xere unha boa imaxe para

tiveron un alumno diante? Como po-

de Arte Dramático? Estívoo?

que ver coa opinión dun profesor

senvolvido, é pouco transparente e

o país. Sempre defenderei o enorme

de decidir o futuro da ESAD alguén

Casahamlet | A nós ninguén nos pe-

dunha escola privada. Eventualmen-

aumenta as dúvidas sobre a profesio-

potencial artístico que existe en Gali-

que nunca fixo nada nun escenario?

diu nin consello nin axuda. Penso

te, poderíase ter consultado con ou-

nalidade do profesorado. Pero serán

cia. Esperemos que a ESAD o teña en

Como poden ser profesores persoas

que é mágoa que persoas que fun-

tras facultades das mesmas caracte-

os propios estudantes os que co tem-

conta e o aumente.

que teñen un título pero que nunca

damos o teatro galego e que están

rísticas, para evitar erros de princi-

po analizarán a situación e proporán

Teatro del Andamio | Como podemos

exerceron en ningunha área da pro-

na vangarda da investigación, publi-

pios. Non son quen para xulgar a

melloras ou cambios. Ao fin e ao ca-

non estar presentes profesores que

fesión? Como pode dar clase de in-

cación e produción do mundo dra-

transparencia do proxecto da ESAD

bo unha facultade de teatro faise pa-

nos dedicamos á formacion de acto-

terpretación una persoa que se gra-

mático, foran ninguneadas na crea-

de Galicia. O feito de que un grupo

ra axudar os estudantes, non os pro-

res desde hai 20 anos? Pero en Gali-

duou hai dous anos, que pode ensi-

ción e deseño da nosa ESAD.

de personas (con máis ou menos his-

fesores. Aínda así, considero que en

cia todo é posible. Quen fixo os pro-

nar? Os actores poden ensinar? Ser

Santart | Na miña opinión, non é moi

toria e experiencia no teatro galego,

Galicia é importante que exista unha

gramas? Como pode ser que os pro-

actor implica ser bo mestre? Ser ac-

natural que os que se encargaron do

con máis ou menos experiencia pe-

facultade de teatro. Esperouse moití-

fesores teñan que ser graduados en

tor significa ser mestre? ■

programa analítico da Faculdade

dagóxica e dominio de métodos pe-

simo para dar este paso e necesítase

arte dramático pero nin o futuro di-

consulten aos profesores das escolas

dagóxico-dramáticos) teñan nas súas

moita enerxía para recuperar o tem-

rector, nin os encargados da barema-

Na escaramuza quixemos ter outra perspectiva sobre o ensino do teatro, referida a outro país, a outra experiencia. Os modelos de fóra non son aplicables ao noso ao cento por cento, pero si que proporcionan suxestións e dan que pensar. Así que decidimos tirar proveito da nosa amizade con Fabrizio Meschini,

creandoescolas

unhaconversacon Fabrizio Meschini A que tipo de escolas de teatro estaba dirixida a convocatoria do encontro? Estaba aberta a todo tipo de escolas de teatro xa que o interesante é que se encontren distintas realidades pedagóxicas: privadas, públicas, para adultos, para nenos, de formación

director da Escola de Teatro do Centro Teatral Escalante, en Valencia, para obter unha voz que ven da periferia, coma a nosa, pero dunha periferia que xa leva un importante camiño andado. Fabrizio era ideal neste sentido: é italiano, pero español en canto á sua formación teatral; procede dunha Escola Superior de Arte Dramática, e é director dunha escola de teatro que é pública, pero que non é unha ESAD, e ven de coordenar un encontro no que tivo a oportunidade de facerse cun panorama bastante completo do ensino teatral en España.

profesional, etc. Evidentemente acudiron só as que quixeron e sobre todo as que puideron. De Galicia veu a Escola Municipal de Teatro de Narón. Por certo, entendímonos moi ben con eles, e creo que pronto iniciaremos unha colaboración. Ainda que son dous tipos de escolas diferentes, compartimos propostas e obxectivos.

Como é a vosa Escola? Pertenece á Diputació de Valencia e por tanto é pública. Ten tres espazos: o obradoiro, para a preparación de actores profesionais de texto; a escoleta, que é a escola de teatro infantil e xuvenil e a aula de teatre, na que se imparten cursos monográficos que complementan o obradoiro e a escoleta. Abrangue desde os seis anos ata os trinta que é o tope para entrar no obradoiro. Eu dirixo a escola e levo o obradoiro de expresión corporal. Ademáis hai unha sala de exposicións que conformará próximamente o futuro museo.

Que diferenzas encontras entre as escolas? Na trobada cuestionámonos como era o alumno de antes e como é o de hoxe. Cada un deu a sua opinión nos relatorios, pero en xeral, a nivel de tempos ou de esixencias, hoxe en día os alumnos están moi bombardea-

unha entrevista de Santi Prego

10


REPORTA XE a Galicia como ponente a xornadas

nar a mili obrigatoria en Italia, e que-

sobre programación e dinamización

dei fascinado por España e por Va-

teatral. É o responsable do Centro

lencia. Coñecín unha xente que facía

Teatral Escalante. Sería un bonito re-

teatro e avisáronme das probas na

galo de Reis do novo Goberno que

Escola de Arte Dramático. De italiano

ntre o 29 de xuño e o 1 de xullo de 2005 celebrouse na sala Escalante de Valencia a Segona Trobada d'Escoles de Te-

puxeran a algún vicent-vila galego —

teño a miña identidade pero formei-

atre: un encontro de Escolas de Teatro de toda España. O promotor deste encontro foi Fabrizio Meschini, que é o di-

hainos, de verdade!— nun posto de

me e licencieime aquí. Despois esti-

Segundo encontro de Escolas de Teatro de España

E

rector da Escola do Centro Teatral Escalante, dependente da Diputació de Valencia.

relevancia e xestión das artes escéni-

ven nunha compañía de teatro de

A anterior trobada ou encontro fixérase no ano 2000, limitada ao ámbito da cidade de Valencia. O motivo deste encon-

cas na Deputación de…, ai, non!,

rúa, facendo xiras de verán por festi-

tro fora que en pouco tempo houbera un boom de escolas de teatro, e había unha necesidade de coñecerse entre elas e

que a Deputación non depende do

vais europeos, sempre cun traballo

contrastar diferentes formas de entender a pedagoxía teatral. Hoxe en día desapareceron algunhas desas escolas, xa que

goberno autonómico! Cando os de

corporal. Chamábase La Burbuja Tea-

diminuíu tamén a demanda.

Ollomoltranvía estabamos facendo

tro, estivemos actuando en Santiago,

No encontro deste ano houbo relatorios e exhibición de espectáculos das diferentes escolas que participaron, e, polas

unha temporadiña dun mes na Sala

por certo. Máis tarde tiven a sorte de

noticias que temos, a acollida ao espectáculo da Escola de Teatro Municipal de Narón —a única galega que participou no

Rialto de Valencia con Commedia,

entrar na compañía de danza Anan-

encontro— foi moi satisfactoria.

Vicent cedeunos os locais da sala Es-

da Dansa, e fixemos Frankestein que

Ata hai uns anos a pedagoxía teatral en Galicia reducíase prácticamente aos cursiños que organizaba a AADTEG. Dun

calante para ensaiar Escola de Bu-

era unha proposta en clave de ópera,

tempo a esta parte xurdiron masters, cursos e encontros por parte das Universidades, do Consello da Cultura Galega e de

fóns polas mañás. E alí íamos todolos

logo El Mago de Oz, premio Max, ca-

institucións públicas e privadas, que, sen chegar á categoría de boom, indicaban que algo se estaba movendo no país. En

días con ilusión a facer training, e

tro anos de xira e simultaneando coa

setembro do 2005 empeza a funcionar por fin a Escola Superior de Arte Dramática.

polas tardes, función na Rialto. Ilu-

escola.

Pero aínda queda moito camiño por andar. En Valencia existen escolas oficiais desde hai moitos anos, como a Escola

sión, sí. E maxia naquelas salas do

Superior de Arte Dramática ou a da Diputación. Alí hai escolas privadas perfectamente consolidadas, como La Escuela del

faiado do teatro, que nos cedeu sen

Compaxinabas a dirección e as

Actor e tamén escolas municipais en Xirivella, Manises, Castellón, Silla, Aldaia, Foios, Picassent, Quart de Poblet, Vila-real,

papeis nin solicitudes, sen obter na-

clases na Escola coa xira de El

etc. E no relativo a encontros de escolas de teatro, éste que da pé á nosa entrevista non é o único. Podemos citar, por exem-

da a cambio…] …e depende tamén

Mago de Oz?

plo, o 5º encuentro de escuelas de teatro del Mediterraneo, de ámbito internacional e con presencia de escolas de dez pa-

de que os políticos, no noso caso o

Un dos principios da Escola é que to-

íses da área mediterránea, organizado pola Universidade de Valencia e a ESAD. ■

Deputado de Cultura apoie a escola.

dos os profesores sexan profesionais

[Seica o último que dixo o pai de Jo-

en activo, porque creo profunda-

aquín Sabina antes de morrer foi un-

mente que o que se ensina é impor-

dos polo que se supón que eles en-

de aí están saíndo profesionais. Eu

ha pregunta, «De onde sacan tantos

tante vivilo. Os alumnos saben que

tenden por facer teatro e que non se

encontrei en Flor, en Jose Prieto [do-

cartos as Deputacións provinciais?».

isto é así, e ten inconvenientes como

corresponde coa realidade. Hai por

centes da Escola de Narón] e nos ra-

Imaxino unha morte así para min,

que haxa que poñer sustitutos ás ve-

tanto un traballo de concienciación

paces a paixón e a ilusión, que é o

preguntándome «¿Por qué non se fai

ces ou que recuperar clases, pero ten

do que é o teatro como cultura antes

máis importante neste tipo de pro-

un Centro Teatral no fermoso teatro

a vantaxe de que os alumnos saben

que, como dicilo, de aprender teatro

xectos.

do Colexio Calvo Sotelo da deputa-

con quen están traballando. Por

para sair nunha serie de televisión.

ción da Coruña?». Nos pedíramolo

exemplo, tiven que deixar a compa-

Esa é unha opción, pero non é a no-

Volvendo ás diferenzas, hai un

hai anos para representar a taquilla,

ñía Ananda Dansa en decembro por-

sa. A nosa escola ofrece unha prepa-

perfil diferente de alumno entre

pero nada, non houbo caso. Só pe-

que a dirección da Escola pedíame

ración para o actor de teatro, e den-

as escolas?

diamos o local, o resto, a paixón e o

máis tempo, e tamén polo Encontro

tro do perfil está sobre todo o dunha

A preparación dos alumnos é dife-

traballo poñiamolo nos...] Santi, se-

de Escolas. E neste momento son un

persoa de cultura.

rente. No noso caso, e ainda que es-

gues aí?

novo, novísimo empresario de teatro, acabo de formar compañía propia:

tá mal que o diga eu, a nosa escola é Cal é a diferenza entón entre a

un luxo: temos un Teatro no que en-

Si, si.

Teatre dels Navegants. [A Fabrizio co-

vosa escola e a ESAD?

saiar e representar e ver compañías

Ah, pensei que se cortara. Pois como

ñecino en Benidorm. En Terra Mítica.

Nós non buscamos diferenciarnos da

valencianas e de todo o Estado, imos

che digo, coincidindo cos 20 anos de

Fun alí para montar as animacións de

ESAD. Eu veño da ESAD de Valencia

formar compañía…

actividade do Centro Teatral Escalan-

rúa no Parque Temático. Finalmente

te e dez anos de actividade da Esco-

e iso deume un xeito de traballar, aínda que logo no meu proxecto per-

Ah, si?

la organizamos a trobada, que pre-

soal hai uns matices. Por exemplo, as

Si, imos montar agora El sueño de

tende tamén o intercambio. É dicir,

ESAD dependen do que dita a Con-

una noche de verano, para facer

crear certa rede de distribución de

sellaría de Cultura. Outra diferenza é

temporada e estar no noso teatro ata

espectáculos entre as escolas.

que na nosa escola o profesorado

Nadal e logo sair de xira. Xa che di-

elexímolo nos. Pero a nivel de estru-

go, é un luxo, un enorme luxo.

Danos un pequeno curriculum, como chegaches a ser actor e en

tura é como unha ESAD. Non buscamos ser unha alternativa senón algo

Como incide unha escola de tea-

España?

paralelo… [«Algo paralelo», e penso

tro na cidade ou na comunidade?

Son italiano, vin a España de vaca-

eu que se cadra este número da Es-

A ver como che respondo, porque

cións aos 20 anos, acababa de termi-

caramuza debería ter ido máis alá.

podo resultar algo pedante. Cando

Agora que a ESAD xa é un feito en

empezamos había un pequeno gru-

Galicia, deberiamos empezar a recla-

po de traballo. Este grupo de alum-

mar xa unha Escola de Teatro da De-

nos pintou e limpou as aulas. O noso

putación, que estas cousas desde

edificio é da época medieval e ten

que empezas a pedilas ata que che-

moita maxia, pero había moito que

Pódese ensinar o teatro? | Ter unha formación é tan importante como ter a

gan pasan moitos anos, e canto an-

restaurar. Os alumnos non pagaban

capacidade de autoformarse. Unha persoa talentosa pode selo tamén a ni-

tes se empece, mellor, pero estoume

o curso, pero arranxaban a aula, cou-

vel de autopedagoxia, agora ben, o teatro pódese ensinar. Tamén é certo

perdendo da conversa, a ver por on-

sas así. O segredo estivo na teima de

que non todo o mundo serve para facer teatro, igual que non todo o mundo

de vai…] … Hoxe en día os actores

Vicent Vila de crer nun proxecto, e

serve para cirurxán.

vimos todos dalgunha escola e...

tamén en moito sacrificio, porque a

Que é o teatro? | Un refuxio, un espazo de liberdade, unha emoción.

CUESTIÓNS BÁSICAS

economía era bastante reducida, é

Que é un espectador? | Alguén que ten a paciencia e a xenerosidade de es-

Eeemm, en Galicia sabes que non

dicir, paixón e traballo… [Vicent Vi-

coitar.

é así, non?

la… coñecino hai moitos anos, nas

Que é un actor? | É un emisor, unha persoa comprometida co tempo e o lu-

Ben, existe a Escola de Narón, que

primeiras Feiras de Teatro, ás que se-

gar onde vive, que é o planeta. ■

polo que eu vin funciona moi ben, e

gue vindo puntualmente. Tamén veu

11


REPORTA XE o tempo do meu contrato rematou e o Parque seguía sen abrirse, os actores seguían sen vestiario nin elementos escénicos, nalgúns casos sen guión de escena e eu tiña compromisos de traballo en Galicia. Eu marchei e chegou Fabrizio para sustituirme. Estivemos tres días traballando xuntos para pasarlle o traballo feito. Chamoume a atención que tendo traballado teatro de rúa e tendo moita formación de corpo, sen embargo traballaba os personaxes moi stanislawskianamente. Sen dúbida tiña unha base sólida. Ainda que naquelas condicións —ensaiabamos en agosto no aparcadoiro descuberto do Parque—, o que facía falta sobre todo era bo humor.] Deixei por fin de ser camareiro, como todos os actores, de facer bolos en discotecas, e con Ananda Dansa crecín moitísimo, porque é unha compañía con solera e cunha seriedade e unha calidade. E tamén fixen un Tennesee Williams, dobraxe, series de televisión, e algunhas cousas máis como ti sabes.

Si que o sei, si. Neste oficio noso hai que andar sempre a varias cousas, non é?

Crónica O dun galego na Trobada

encontro constaba de mesas, relatorios, debates, clases maxistrais, exposicións, funcións, noites golfas... en fin, un encontro completo, e hai que dicir que moi ben organizado. Non vou relatar detalle a detalle o que alí aconteceu, pero hai algo que me chamou especialmente a atención:

a correspondencia entre o discurso teórico de cada escola e o produto artístico resultante. Explícome. Había tres tipos de escolas. As escolas superiores coa súa formación regrada (ESAD de Xixón, ESAD de Valencia, Institut del Teatre), as escolas privadas (Guecho, Artebi de Bilbao, Asura de Madrid), e as escolas municipais e deputacionais (Escola de Narón e Escola Escalante de Valencia). Pois ben, segundo datos non oficiais, pois son os meus, as privadas funcionan ao seu libre albedrío, como debe ser, e hai de todo: centradas nun método concreto, máis ou menos experimentais, con carácter formativo rigoroso ou con fins puramente lúdicos, e resultados artísticos do máis variado. As públicas non regradas teñen unhas liñas básicas comúns, non tanto no concreto da formación técnica, que tamén, senón máis ben nos conceptos chamémoslle

O pasado mes de xullo, a Escola de Teatro de Narón foi invitada a un encontro de escolas organizado pola Escola de Teatre Escalante de Valencia e ata alí nos desprazamos a ver o que había. Estivemos unha semana, e cada quen trouxo as súas impresións, aquí van as miñas.

éticos do asunto, quizais consecuencia do carácter de ben público do que parten. O resultado artístico de Narón non son quen para xulgalo, no de Escalante había moita honestidade, moita verdade e tamén calidade. E as escolas superiores (chámanse así) parten dun discurso ao meu xuizo demasiado frío, moi burocratizado, quizais froito de que as grandes estruturas devoran sen avisar os obxectivos obvios para os que se crearon. A parte administrativa supera en importancia á artística e as árbores non deixan ver o bosque. Non sería xusto decir que tamén algunhas, non todas, teñen resultados artísticos sobresaíntes, pero segundo os alumnos e alumnas (opinións máis interesantes que as do corpo de mestres) todo quedaba algo empañado por unha especie de despersonalización, como se a institución perdera de vista aos individuos, pendente en demasía do seu propio embigo. Hai moito máis, pero non teño espazo. Só unha reflexión final. Se alguén está en vías de montar unha escola, sexa esta pública, privada ou superior, teña en conta unha humilde opinión posiblemente errada. Primeiro miren de resolver o que, o por que, o para que e o como... o quen tamén é importante, pero a casa non se empeza polo tellado. É obvio, ¿non?. ■

É. Tamén en parte é o bonito que ten. Iso mesmo penso eu. ■

por José Prieto, da Escola de Teatro de Narón

12


AESADEOMERCADOLABORAL

LABORAL

T E AT R A N ET

D

entro de catro anos empezan a sair fornadas de actores novos, formados e con ansias de traballar. Vai poder absorber o mercado audiovisual a

esas xeracións?

Se a sua formación é completa, por suposto. Cando digo completa refírome a actores preparados para traballar en diferentes idiomas e todo tipo de producións e xéneros, desde o musical ata Shakespeare. Que esperas deses novos actores? Vocación profunda, profesionalidade, moito esforzo, forte preparación

Buscar información en internet sobre a

ESAD

e ambicion. Cres que pode variar o panorama audiovisual con estas novas incorporacións? Sen dúbida. Para unha industria audiovisual forte, dispor dun amplo casting de actores preparados é imprescindible para a súa expansión

Entrevista con

Pancho Casal Ainda que estamos perante o nacemento dunha escola de arte dramática, é innegábel que moitos dos actores formados nela van ter o audiovisual entre as súas opcións de traballo. Que consecuencias vai ter a nova titulación para a produción galega de ficción en cine e televisión? Vai ter algunha? Pancho Casal, presidente do grupo Continental e un dos produtores máis veteranos do xoven sector audiovisual galego, achéganos o seu punto de vista sobre o tema.

S

egundo nos prometeron os seus responsábeis, a Escola terá moi

pronto a súa web propia. Mentres tanto, a maioría das informacións de interese, ademais de na web da AADTEG, podedes atopalas en www.edu.xunta.es. Ese é o enderezo do portal educativo que Consellaría de Educación e Ordenación Universitaria pon a disposición dos usuarios de internet. Unha das funcións

nternacional.

desta ferramenta é difundir e achegar ao cidadán os comunicados, publi-

Cales son as expectativas das Pro-

cacións e informacións desta consellaría. Mais os contidos non se arquivan

dutoras en relacion coa ESAD?

e organizan tematicamente (que sería o lóxico), fano cronoloxicamente. Is-

Hai expectativas, pero tamén moitas

to conleva que para consultar calquera asunto temos que ter unha idea

dúbidas. Sorpréndenos o secretismo

aproximada de cando foi publicado, ou ter moita paciencia e madeira de

co que foi levado, e que non se con-

investigadora. Realmente, as páxinas do portal están deseñadas para ser

tara en absoluto con nós para a súa

consultadas case diariamente, e non para buscar información concreta. Aí

configuración e definición de obxec-

vos van algunhas pistas para facilitar a navegación cara a información so-

tivos. Espero equivocarme, pero este

bre a Escola, evitando no posíbel os mareos.

xeito de facer as cousas non adoita

Na páxina de entrada temos 6 campos: Consellería, Profesorado,

13

agoirar nada bo.

Alumnos, Familias, Centros, Empresas.

Como valoras a creación dunha

Profesorado | Dentro desta sección podemos informarnos do proceso que

ESAD en Galicia?

regulou o concurso e selección do profesorado seguindo as distintas pu-

Como imprescindible. Pero tamén de

blicacións. As máis recentes aparecen en pantalla e ás demáis podemos

maneira imprescindible terá que es-

aceder clikando en pax 1, 2, 3 e así sucesivamente (canto máis vello sexa

tar ligada ao sector, se non perderia-

o que buscamos máis alto será o número da páxina). Temos, por exemplo,

mos unha grande oportunidade,

do 6 de setembro «o baremo definitivo dos solicitantes de prazas en espe-

moito diñeiro público e a ilusión de

cialidades vinculadas ás ensinanzas superiores de arte dramática».

moita xente. Noutra orde de cousas, Cres que

Centros | Entrando en Centros hai á esquerda un menú, e nel o campo

o novo goberno autonómico vai

Oferta Educativa. Aquí tamén aparece un listado de reseñas e informa-

variar a situación da TVG, do cine

cións, unha delas é Listaxe de Admitidos (os alumnos admitidos para o

e do audiovisual? Que incidencia

presente curso) e outra, Posta en marcha das ensinanzas superiores de

pode ter no volume de traballo

arte dramática. Nesta reseña temos moita e moi variada información:

das produtoras, e, por tanto, dos actores?

❚ En Contidos das probas de acceso infórmannos do material necesario

Os produtores independentes fomos

para presentarnos ás probas, en que consisten e os textos que hai que pre-

saíndo adiante estes anos con moitos

parar.

problemas. Esperamos do novo goberno absoluta igualdade de oportu-

❚ En Documentación para a inscrición ás probas de acceso, do forma-

nidades, criterios de contratacion e

to para presentar as memorias e currículos, da documentación que debe

axudas totalmente transparentes e

acompañar a solicitude, compulsas, etc.

obxectivas e, finalmente, que se prime ás produtoras que multiplican o

❚ En Estructura das probas: Datas, formatos dos exercicios e baremos.

capital público como un verdadeiro investimento que funciona como se-

❚ En Impresos para a inscrición ás probas: A solicitude de inscrición, fi-

mente para acceder a outros merca-

cha para a realización das probas e solicitude de acreditación de experien-

dos, e se penalice aos que só "gas-

cia profesional.

tan" o diñeiro publico. Isto axudará a que ese investimento publico sempre

❚ En Oferta educativa e plan de estudos: Itinerarios académicos, mate-

limitado sirva para crear emprego es-

rias dos distintos cursos e obxectivos, capacidades e destrezas das distintas

table e de calidade para actores, tec-

especialidades.

nicos e en xeral todos os traballadores do audiovisual. ■

❚ En Prazos e datas de interese: Datas e prazos para as probas de acceso, publicacións de resultados, matrícula...

❚ En Sede provisional: Enderezos e contactos. ■

por Santi Prego

por Toupa


REPORTA XE

Memoria do I Congreso Internacional de Teatro de Ourense O debate está de moda. Serán os ventos de mudanza política, será o rumbo natural do noso teatro, como calquer teatro que nace e camiña cara á súa madurez, será o que sexa, hai ganas de falar. De compartir, de escoitar aos outros e de intentar chegar a consensos. Se cadra neste momento hai alguén disposto a escoitarnos, pero para iso temos que achegar propostas consensuadas. Sarabela Teatro puxo a primeira pedra neste camiño de diálogo. Fíxoo aproveitando a celebración do seu vintecinco aniversario, polo que desde a escaramuza queremos trasmitirlles os nosos parabéns. Curiosamente, foron os propios homenaxeados os que fixeron o agasallo, e non ao revés. Un Congreso para falar de teatro nun senso amplo («Da produción á exhibición», era o seu título), do que sairon numerosas reflexións e propostas. Para os que non estivemos, esta é a crónica dese Congreso.

U

Diariodesesións

O

O venres, 27 de maio de

rentes realidades— foi esta unha

2005, tal como estaba pre-

ocasión excepcional para o desenvol-

visto, comezou no Centro

vemento colectivo e individual do

Cultural Simeón o Congreso

noso teatro.

co título «Da creación á exhibición» cunha conferencia impartida por Cán-

Participaron no evento ao redor

dido Pazó, presidente da AADTEG, quen falou do pluriemprego dos actores.

de 95 persoas, entre organizadores,

Foron chegando os relatores e os participantes, tendo lugar a recepción no

relatores, presentadores, participan-

devandito Centro, ao tempo que se inauguraba a exposición Sarabela 25

tes, azafaifos e azafaifas, tradutores

anos, coa presenza do presidente da Deputación de Ourense, Don José

e intérpretes. Pero tamén hai que di-

Luis Baltar Pumar, e a directora de Sarabela Teatro. Despois da cea, tivo lu-

cir que se botou de menos unha

gar no Teatro Principal unha narración oral de Quico Cadaval

maior participación de profesionais

Sábado, 28 de maio, despois da presentación por parte da Xerente do Tea-

do sector.

tro Principal, Olga Mojón; do Xerente do IGAEM, Don J. Manuel Soto Viru-

Houbo, case seguro, pouco tem-

legio; o Concelleiro de Cultura, Don José Araújo, do Vicerreitor de Exten-

po libre, pero pagou a pena! Un par-

sión Universitaria, Don Andrés Mazaira e da directora de Sarabela Teatro,

ticipante fíxonos chegar a súa nece-

Ánxeles Cuña Bóveda, en nome e representación do Comité Organizador

sidade de coloquios máis dilatados.

formado por: Fina Calleja, Fernando Dacosta, Suso Díaz, Sabela Gago e Ele-

Cando se publiquen os relatorios, ve-

na Seijo, comezou un día intenso, caracterizado pola capacidade de trans-

remos que serán un fermoso agasa-

ferencia, rigor e lucidez dos conferenciantes. Sucedéronse os relatorios e

llo, coma unha vidrieira na que cada

mesas redondas:

pintor ou pintora do espazo verterá

❚ O primeiro relator, presentado polo crítico teatral Camilo Franco, foi Alain

algo de seu. Os poetas tan impres-

Leonard, fundador do Festival Off de Avignon.

cindibles, os creadores e creadoras

❚ Mesa de Festivais: presentada polo Director da Mostra Internacional de

tan vitais, visitaron a terra de Otero

Ribadavia, Rubén García, estivo composta por: Paul Gudgin, Director do

Pedrayo e Blanco Amor, con ollares

Festival Frindge de Edimburgo; Antonio Augusto Barros, Director do Teatro

limpos e voces necesarias. Sentírmonos parte dun todo.

da Noite e membro de Cena Lusófona, e Fernando Gómez Grande, do Festival de Autores Contemporáneos de Alacante

Alén do Congreso, recibimos cartas e

❚ Mesa de Produción: presentada por Víctor López Carbajales, Director da

mensaxes de felicitación: balsámicas

Feira do teatro de Galicia, contou coa participación de Jesús Cimarro, de

e acuáticas formas de alentar unha

Pentación Produtora; Robert Muro, Produtor; José Manuel Garrido, Direc-

traxectoria. Esa aperta auténtica. Ese

tor do Festival das Autonomías.

bico de amor ao teatro…

❚ O seguinte relatorio correu a cargo de Manuel Vieites, teatrólogo, pre-

Un luxo! Deuse expresión a esa

n himno védico erixía o tea-

ata condicións laborais, desde aspec-

sentado por Antón Lamapereira, director da Revista Galega de Teatro.

necesidade ancestral de crear univer-

tro (mil anos antes de Cristo)

tos de programación ata de recep-

❚ Mesa redonda de Redes: presentada por Luciano Fernández, Técnico de

sos para soñar e, como dicía Alain

en fonte de ensinanzas para

ción. Todos de rabiosa vixencia para

Cultura de Narón. Dna. Olga Mojón, Xerente do Teatro Principal de Ouren-

Léonard, para espertar, tamén.

todos «a través dos sabores,

reflexionar sobre o noso sector, as

se, Gonzalo Centeno, Director da Rede Nacional de Teatros e María Perei-

dos sentimentos e de todas as for-

súas necesidades e as súas potencia-

ra, de Caixanova.

decer o altísimo nivel dos relatores;

mas de movemento porque non hai

lidades.

❚ Tocoulle a Begoña Muñoz Saa, dramaturga e pedagoga teatral, presentar

os seus discursos claros e directos; as

Non nos queda máis que agra-

ningún coñecemento, ningún oficio,

Contamos con voces e miradas

ao relator, Manuel Lourenzo, autor, pedagogo, director e actor teatral.

súas análises fluídas dos problemas

ningunha ciencia, ningunha arte,…

vivas e entrañables, desfrutamos das

❚ Mesa de Autores: presentada por Iolanda Ogando, profesora na Univer-

do sector e os seus ánimos e felicita-

que non sexa visible ao teatro». De

súas capacidades de creación e das

sidade de Cáceres, autora e crítica teatral; contou coa brillante participa-

cións para que SARABELA siga via-

facer visible o invisible, tamén se fa-

súas experiencias artísticas e profe-

ción de Itziar Pascual, profesora da RESAD, autora e crítica teatral; Jeróni-

xando polos procelosos mares do te-

lou, pero cos pés na terra e no sécu-

sionais. Se cadra estas oportunidades

mo López Mozo, autor e crítico tetral; Paloma Pedrero, actriz, pedagoga, di-

atro. Queremos agradecer tamén,

lo XXI.

saben a pouco, pero sen dúbida non

rectora e autora teatral.

especialmente, a contribución do

Os contidos xiraron ao redor

puideron ser mellor aproveitadas. Por

Rematou a xornada coa representación de Así que pasen cinco anos de Fe-

IGAEM e de todas as institucións pa-

dunha problemática moi ampla que

riba dos obxectivos propostos de in-

derico García Lorca, de Sarabela Teatro.

trocinadoras e colaboradoras. ■

abrangue desde cuestións de poética

tercambio —coñecemento de dife-

Domingo, 29 de abril: Mañá de clausura. Como relator, Juan Antonio Hormigón, Secretario Xeral da Asociación de Directores de escena de España. ❚ Mesa de Directores: presentada por Ánxeles Cuña Bóveda, contou con presenzas de excepción como, Helena Pimenta, Directora e premio nacional de teatro; Ernesto Caballero, director, autor e profesor da RESAD; Carme Portaceli, directora e profesora del Institut del Teatre de Barcelona. ■

Algunhas propostas saídas do Congreso

❚ Necesidade de fortalecer as empresas no emprego. ❚ Ademais, máis canles de distribución e estruturas que faciliten o desenvolvemento da actividade teatral. ❚ E, aínda que se constata unha maior afluencia de espectadores (a nivel xeral), hai que traballar moito para mellorar as condicións de produción e de recepción. ❚ Incrementar a formación de quen participa no territorio da produción do mesmo xeito que nos outros sectores, acorde coa responsabilidade. ❚ Mellorar os niveis de calidade e excelencia empresarial. ❚ Establecer boas pontes entre autores, compañías e mellorar as relacións co público. ❚ Un valor estratéxico é a COMUNICACIÓN. ❚ Mellorar a calidade e excelencia artística. ❚ Necesidade de máis debates sobre o teatro público e o teatro privado e chegar a pactos. Sería socialmente máis rendible para os cidadáns. ❚ Necesidade de maior estabilidade e continuidade dos equipos.

por Sarabela Teatro

14


http://aaag.es/wp-content/uploads/Escaramuza19