Page 1

Skadarsko jezero Čitajući ovaj tekst nije moguće udahnuti svežinu vazduha i miris divljeg nara, čuti tišinu koju remeti jedino šum lakog letnjeg povetarca i glasanje ptica, osetiti mir koji vlada u prostoru i vodi, čar starih kamenih kuća i mostova, gostoljubivost lokalnog življa, ukus dimljenog krapa i starog crmničkog vina... Čini se da da je vreme zauvek zaspalo ili da ste stotinama milja daleko od prve civilizacije. TEKST I FOTOGRAFIJE: MIROSLAV BRONZIĆ Današnje jezero nosi naziv Skadarsko i važi za najveće na Balkanu! Međutim, nije od uvek bilo tako - svojevremeno ga je rimski car Tit Livije nazvao močvarom! Od starog Rima pa do danas štošta se promenilo. Tako je sve do 1858. godine jezero bilo samo veća bara koju je narod nazivao Veliko blato. Te godine je, nakon jednog jakog olujnog nevremena Drim iz albanskih planina doneo i na ušće Bojane sručio toliko peska i mulja da se korito te reke pomerilo, a od one bare nastalo današnje najveće jezero na Balkanu. Teren koji pokriva jezero, nekada, za vreme Nemanjića, Crnojevića i Balšića, bio je prostrana plodna ravnica na kojoj se uzgajalo žito i pamuk. Plavljenjem terena izgubljeno je plodno tle ali je, za uzvrat, priroda darovala savršenstvo. Od tada pa sve do danas Skadarsko jezero postalo je carstvo prirode i kulturno istorijske baštine i više nego vredno hvale koju mu poklanja ovaj tekst!

Sveukupan ambijent, bistra voda po kojoj plove divlje patke, lokvanji, trska i ostalo močvarsko raslinje je nezaboravna impresija koju stiče svaki posetilac ovog, u svetu jedinstvenog lokaliteta. Slikoviti gradići na obali poput Virpazara i Rijeke Crnojevića svojim izgledom, starim kamenim građevinama ostavljaju utisak kao da je vreme zaustavljeno pre stotinu godina i da se od tada ništa nije promenilo. Atmosfera je naprosto savršena!

Jezero ima razuđenu obalu s nizom prelepih plaža, zaliva, poluostrva i ostva čiji arhipelag čini, možda i najveću čar i lepotu jezera. Ovde ih ljudi nazivaju Gorice a ima ih ukupno 50 od čega njih 20 nosi crkve i manastirske komplekse. Shodno ovome, ne čudi što ovaj kraj zovu "Zetska Sveta Gora"! Neka od njih su: Lesendro koje nosi ostatke istoimene Crnogorske tvrđave koja je u vreme Njegoša II služila kao zaštita od turskih napada i osiguravala neometan ribolov i trgovinu. Danas je ostrvo spojeno sa kopnom nasipom preko kog ide autoput i pruga Podgorica – Bar), zatim, Grmožur koje popularno zovu i "Alkatraz" jer ga je Crnogorski kralj Nikola pretvorio u tamnicu i zloglasni zatvor u koji je zatvarao političke protivnike. I u doba komunizma Grmožur je služio kao predstanica za Goli otok. Na njemu se nalaze ostaci stare turske tvrđave koja je služila kao pandan crnogorskoj tvrđavi Lesendro.


Starčevo ili Starčeva gorica nosi naziv po starcu tj. ocu Makariju čudotvorcu koji je ovde podigao crkvu Uspenja presvete Bogorodice (1376-1378). U ovom manastiru osnovana je prepisivačka škola u kojoj su monasi prepisivali crkvene knjige. Na ostrvu se nalazi grob prvog štampara ćiriličnih knjiga Božidara Vukovića Podgoričanina. Ostrvo Moračnik takođe nosi crkvu presvete Bogorodice kao i manastir (građen od 1404. do 1417 god.). Kompleks čini i velika četvorougaona kula Prig koja je služila za odbranu crkve i manastira. Gorica Beška nosi manastir i dve crkve: crkvu presvete Bogorodice iz 1439. godine koju je podigla Jelena, kći srpskog kneza Lazara, i crkvu sv. Đorđa čiji su ktitori bili Đurađ Stracimirović-Balšić i njegova žena Jelena. Ostrvo Kom poseduje crkvu posvećenu Uspenju Bogorodice – jedinu na jezeru u kojoj je sačuvan živopis a sve to zahvaljujući skrivenosti i nepristupačnosti terena – u kamenjaru na ogranku Ondrijske gore... Crkva je građena u 15. veku kao zadužbina i mauzolej Crnojevića. U njoj se su grobnice Stevana Crnojevića - vladara Zete i Mare - majke Ivana Crnojevića.

Manastir na ostrvu Vranjina posvećen je svetom Nikoli. Sredinom 13. veka osnovao ga je zetski episkop Ilarion. Svojevremeno je u manastiru bilo i sedište zetske mitropolije, sve do dolaska Turaka koji su ga srušili i pretvorili u vojnu tvrđavu. 1886. godine manastir je obnovljen zahvaljujući knjazu Nikoli I Petroviću. Sedamdesetih godina prošlog veka pronađena su i iskopana stara crkvena zvona i ona se danas nalaze u muzeju na Cetinju. Na skadarskom jezeru se nalaze dve negdašnje državne prijestonice: Žabljak i Rijeka Crnojevića: Žabljak je posebna atrakcija i znamenitost skadarskog jezera, gradtvrđava na vrhu iznad Rijeke Crnojevića neobičan po tome što u doba vodostaja postaje ostrvo. Istorijsko je mesto i prestonica zetskih vladara Crnojevića. Kasnije je (u XV veku) vladar Ivan Crnojević, pod pretnjom turske najezde, preselio prestonicu na Cetinje. Postoje ideje da Žabljak ponovo postane prestonica – ovoga puta ekološke države Crne Gore (ekološka prestonica). Rijeka Crnojevića se nalazi na zapadnoj obali jezera. Ona je, takođe, srednjevekovna prestonica crnogorske države. To malo i živopisno ribarsko mesto nekada je bilo jak trgovački i

upravni centar. Na brdu iznad grada podignuta 1475. godine tvrđava Obod gdje je Crnogorski vladar Ivan beg Crnojević 1494. godine osnovao prvu štampariju u kojoj je štampana prva ćirilična knjiga na Slovenskom jugu "Oktoih" Simbol Rijeke Crnojevića je Mostina kuća i kameni most koje je Ivan beg podigao 1855. godine a most je vodio ka Obodskoj štampariji. Pre balkanskih ratova Rijeka je bila manifakturni i zanatski centar s nizom proizvodnih delatnosti i starih zanatlijskih radnji. Između ostalog, ovde je otvorena prva apoteka u Crnoj Gori, prva radionica oružja, fabrika "Marica" gde se proizvodio sedef tj. biser od riblje krtljušti. Vranjina je slikovito ribarsko seoce na istoimenom ostrvu. Ovde je centar i sedište uprave Nacionalnog parka. Zahvaljujući svom položaju uz magistralu i danas je prilično živo mesto karakteristično po velikom ulovu jezerske ribe koju meštani iznose na Pazar. Skadarsko jezero čuveno je po ovim ali i drugim nepomenutim mestima poput Karuča, Dodoša, Murića... Sva ova mesta odišu izuzetnim ambijentom, prepoznatljiva po starim ribarskim kućama, kamenim mostovima, vodenim mlinovima, gumnima...


Posmatrajući jezero s aspekta prirodnih lepota, flore i faune, peščanih plaža i mesta za opuštanje stičemo još jednu, veoma jaku impresiju. U i na jezeru žive brojne endemske i reliktne vrste koje, osim na Skadru nije moguće sresti nigde na svetu! . Skadarsko jezero je oaza ptičijeg, ribljeg i biljnog sveta. U slivu jezera živi čak 264 vrsta ptica od kojih mnoge spadaju u proređene ili ugrožene i 48 vrsta riba među kojima su i endemske vrste Ukljeva i Krap (vrsta plemenitog šarana koji dostiže težinu i do 30kg). Još jedno čudo karakteristično za Skadarsko jezero su vrste poput jegulje, kubla, cipla i skakavice koje su inače morske ali povremeno žive i u slatkim vodama Skadarskog jezera. I među pticama je moguće pronaći mediteranskih vrsta kakva je Galeb (sivi i obični) ali i toliko neobičnih za ovo podneblje poput Pelikana (Pelecanus crispus) ili veoma retke crne afričke čaplje koja se gnezdi samo na jednom ostrvu uz obalu Mauritanije. Skadarsko jezero predstavlja svojevrsni sabirni centar raznovrsnih ptica počev od pomenutih afričkih vrsta sve do velikog dela sibirskih plovuša koje ovde zimuju. Neke zanimljive vrste su i: kraljevski orao, orao bjelorepan, beloglavi sup,

divlja patka, gnjurac, ibis, čaplje, droplje... Kudravi pelikan je ugrožena vrsta, evropska retkost i maskota Nacionalnog parka. Skadarsko jezero je kao stanište vodenih ptica Ramsar konvencijom 1996. godine uvršteno u svetsku listu močvara od međunarodnog značaja. Od ostalih šumskih životinja, sisara, izdvajaju se: zec, veverica, vuk, lisica i divlja svinja. Od vodenih biljaka posebno su zanimljivi: žuti i beli lokvanj ili pak, kasaronja (Trapa

natans) – veoma čudna vrsta vodenog oraha koja je, takođe, reliktna vrsta karakteristična samo za ovo podneblje. Površina jezera je prekrivena ćilimom barskog bilja i trske, obala i ostrva su obrsla lovorikom, bršljanom i šibljem što, sveukupno, stvara jedinstven ugođaj i atmosferu uz miris divljeg nara i karakteristično galsanje divljih ptica idealno mesto za bird watching i foto safari. Ostrvo Beška čuveno je po kolonijama divljih golubova i sova, zatim, ostrvo galebova i ostrvo čaplji... Na lovorovim stablima smestila se raritetna kolonija sa oko 40 gnezda sivih čaplji, koja je sredinom sedamdesetih godina opisana kao jedina poznata kolonija čaplji na lovorima. Nesumnjivo, Skadarsko jezero je jedinstvena prirodna, ambijentalna i duhovna celina čiju atmosferu i ugođaj nije moguće preneti perom i objektivom već ju je neophodno lično doživeti i osetiti svim čulima■ .


INFO ■GEOGRAFSKI POLOŽAJ Jezero se nalazi u zetskoskadarskoj kotlini na jugoistoku Crne Gore ili na severozapadu Albanije. Sedam kilometara je udaljeno od mora. 2/3 jezera pripadaju Crnoj Gori a 1/3 Albaniji.

■GEOGRAFSKI PODACI

Najveće je jezero na Balkanu. Fenomen kriptodepresije podrazumeva da je površina iznad a neki delovi dna ispod površine mora. Površina zavisno od vodostaja varira od 370- 530 km². Spada u grupu protočnih jezera, sa većim brojem pritoka koje jezero snabdevaju bistrom vodom.

■STATUS Status nacionalnog parka jezero je dobilo1983. godine. Upisano je u Ramsar listu 1996. godine kao stanište vodenih ptica i močvarno područije od međunarodnog značaja.

■INFO CENTAR Nalazi se u zgradi Nacionalnog parka na Vranjini koja se nalazi u fazi završne rekonstrukcije. Informativni centar će biti polazište svih turističkih, kulturnih, naučnih i drugih zbivanja u samom Nacionalnom parku.

■RIBLJI SVET – Bogat riblji fond, čini Skadarsko jezero vodećom ihtiološkom stanicom na Balkanu. Od ukupno 50 vrsta riblje populacije, najznačajnije i autohtone vrste su: krap (vrsta plemenitog šarana koji dostiže težinu i do 30kg) i ukljeva (sitna riba, crmnički specijalitet i obavezno meze uz crmničko vino) žive samo ovde i više nigde na svetu. Rekom Bojanom iz mora dolaze: jegulja, skakavica poznata i kao cipol, i lubini. ■FESTIVAL VINA I UKLJEVE održava se svake godine u decembru u Virpazaru.

BIRDWATCHING - popularni turistički trend u celom svetu! Posmatranje retkih vrsta ptica, sa platformi i tornjeva postavljenih na pet ornitoloških rezervata: Manastirska tapija, Grmožur, Omerova gorica, Crni žar i Pančevo oko. Skadarsko jezero je naročito interseantno - Ornitološko stanište (264 vrste ptica )-poslednje stanište pelikana, gnezdilišta kolonija kormorana, srebrnastog galeba i sive čaplje, koje se smatraju ugroženom vrstom i zakonom su zaštićene

■ VIDIKOVCI Iznad Godinja, Đuravaca i Murića, nalaze se vidikovci, sa kojih se pruža jedinstveni pogled na celu obalu i panoramu jezera.

■ KONJIČKI KLUB MONTENEGRO

U toku letnje sezone otvoren je konjički centar na Skadarskom jezeru. Centar se nalazi u blizini Virpazara. Ljubitelji jahanja mogu u ■PLAŽE Obala jezera je prilično toku čitavog dana uživati u razuđena, naročito na južnoj prelepom okruženju ovog strani. Plaže su uglavnom prostora. šljunkovite: Godinjski zaliv- ■ VESLAČKE I JEDRILIČARSKE sa plažom Lučice; Uvala REGATE Pristan - plaža Pjesačac; Akvatorijum jezera veoma je Murićka plaža – najveća pogodan za pripremu plaža na jezeru, duga 560 m, sportista i održavanje površine 3920 m²; Plaža veslačkih i jedrilicarskih ispod naselja Besa- duga regata tokom čitave 490 m. godine. .

Pelikan (Nesit) je zaštitni znak i maskota Nacionalnog parka. (Pelecanus crispus) ili kudravi pelikan je najveći od svih srodnih vrsta. Ima ih ukupno osam a samo ovaj živi na Skadarskom jezeru. Pelikan je jedna od najugroženijih vrsta ptica, predstavlja evropsku retkost a, osim na Skadarskom jezeru, ne živi nigde na našim prostorima. Veoma dobro i visoko leti, odličan je plivač ali ne može da zaroni ispod površine vode. Takođe, nenadmašan je ribolovac. Karakterističan, skoro pola metra dug žuti kljun, pod vratom je proširen u elastičnu kožnu kesu koja ima polifunkcionalnu namenu: služi kao mreža za hvatanje ribe u plitkoj vodi, za čuvanje zaliha ribe, iz nje hrani mladunce ili mu, pak, služi za rashlađivanje tokom letnjih vrućina. Težak je oko 13 kg. A raspon krila mu doseže i do 3m. Godišnje snese nekoliko belih jaja na kojima leži 30 dana. Spada u red ptica selica.

■PEŠAČKE RUTE Ljubitelji prirode, ekolozi i planinari u području Nacionalnog parka mogu organizovati izlete i šetnje. Staze su dobro markirane i na njima su postavljene table. Rekreativna staza Vranjina staza ide od sela Vranjine do istoimenog brda, u trajanju od 1 sata. Sa vrha se pruža veličanstven pogled na Skadarsko jezero. Jedan krak staze prolazi i pored manastira Vranjina. Eko-staza Obod Interesantna rekreativna staza koja ide pored Obodske štamparije, od Rijeke Crnojevića do Obodske pećine. Vreme trajanja oko 2 sata.

Planinarska staza-Rumija Planinarska tura , koja ide do vrha Rumije (1595m) sa koje se pruža pogled na Jezero i Jadransko more. Vreme trajanja oko 4 sata. Botanička tura Tura počinje iz starog ribarskog sela Karuč, dalje čunovima kroz močvarnu vegetaciju prema Rijeci Crnojevića. Trajanje rute 8 sati. Speleološke ture mogućnost posete Lipske i Obodske pećine, razgledanje pećinskih ukrasa: stalaktita i stalagmita. Trajanje rute 8 sati.

Skadarsko jezero  
Skadarsko jezero  

Putopis Skadarsko jezero