Issuu on Google+

65


66


TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN ÇAY TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI ARAŞTIRMASI

PROF.DR. AHMET ULUSOY Karadeniz Teknik Üniversitesi DOÇ.DR. MURAT ŞEKER İstanbul Üniversitesi


İÇİNDEKİLER


GRAFİK LİSTESİ.................................................................................................................................................................... 4 HARİTA LİSTESİ.................................................................................................................................................................... 5 TABLO LİSTESİ...................................................................................................................................................................... 5 GİRİŞ......................................................................................................................................................................................... 9 1. TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN ÇAY TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI PROJESİ...........................................................10 1.1. PROJENİN AMAÇLARI.....................................................................................................................................10 1.2. HEDEF GRUPLAR VE NİHAİ YARARLANICILAR....................................................................................10 2. TÜRKİYE’DE ÇAY TÜKETİMİ.....................................................................................................................................11 3. TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN ÇAY TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI ARAŞTIRMASI..............................................15 3.1. ARAŞTIRMA KAPSAMI VE YÖNTEMİ........................................................................................................15 3.2. ARAŞTIRMA BULGULARI...............................................................................................................................17 3.2.1. DEMOGRAFİK YAPI................................................................................................................................17 3.2.2. İÇECEK TÜKETİMİ TERCİHLERİ..........................................................................................................22 3.2.3. ÇAY TÜKETİMİ ALIŞKANLIKLARI.....................................................................................................30 3.2.4. POŞET ÇAY (SİYAH) TÜKETİMİ ALIŞKANLIKLARI.....................................................................37 3.2.5. BİTKİ/MEYVE ÇAYI TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI........................................................................40 3.2.6. ÇAY SATINALMA DAVRANIŞLARI....................................................................................................47 SONUÇ...................................................................................................................................................................................60 KAYNAKLAR........................................................................................................................................................................64

3


GRAFİK LİSTESİ Grafik 1. 2007-2012 Yılları Yaş Çay Üretimi................................................................................................................13 Grafik 2. İçecek Tüketimi Önceliği.................................................................................................................................23 Grafik 3. Cinsiyet Dağılımına Göre İçecek Tüketimi................................................................................................26 Grafik 4. Yaş Dağılımına Göre İçecek Tüketimi.........................................................................................................26 Grafik 5. Eğitim Düzeyine Dağılımına Göre İçecek Tüketimi...............................................................................27 Grafik 6. İllere Göre Çay – Türk Kahvesi Tüketimi.....................................................................................................27 Grafik 7. İçecek Tüketimi Tercihi (kafe, restoran vb.)...............................................................................................29 Grafik 8. İçecek Tüketimi Tercihi (ev, misafirlik vb.).................................................................................................30 Grafik 9. İçecek Tüketimi Değişimi................................................................................................................................31 Grafik 10. Cinsiyet Dağılımına Göre Tüketim Artışı.................................................................................................31 Grafik 11. Cinsiyet Dağılımına Göre Tüketim Azalışı..............................................................................................32 Grafik 12. Yaş Dağılımına Göre Tüketim Artışı..........................................................................................................32 Grafik 13. Eğitim Düzeyine Göre Tüketim Artışı.......................................................................................................33 Grafik 14. Çay Tüketiminde Azalışın Nedenleri........................................................................................................33 Grafik 15. Çay Türleri Bilinirliği ve Tüketim Durumu...............................................................................................36 Grafik 16. Çay Tüketimi Mekânları................................................................................................................................37 Grafik 17. Çay İçerken Şeker Kullanımı........................................................................................................................37 Grafik 18. Siyah Çay İçme Alışkanlığı...........................................................................................................................38 Grafik 19. Demleme Çay Tercih Edenlerin Cinsiyet ve Yaşa Göre Dağılımı.....................................................38 Grafik 20. Poşet Çayı Tercih Etme Nedenleri.............................................................................................................39 Grafik 21. Poşet Çayı Tercih Etmeme Nedenleri.......................................................................................................40 Grafik 22. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketimi...............................................................................................................41 Grafik 23. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Nedenleri...........................................................................................44 Grafik 24. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Nedenleri...........................................................................................45 Grafik 25. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Alışkanlıkları......................................................................................45 Grafik 26. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Sıklığı...................................................................................................46

4


Grafik 27. Poşet Bitki/Meyve Çayı Satınalma Tercihi..............................................................................................46 Grafik 28. Çay Tüketiminde Marka Tercihini Etkileyen Nedenler.......................................................................48 Grafik 29. Çay Marka Tercihi............................................................................................................................................48 Grafik 30. Cinsiyet Dağılımına Göre Çay Marka Tercihi.........................................................................................49 Grafik 31. Yaş Dağılımına Göre Çay Marka Tercihi...................................................................................................49 Grafik 32. Eğitim Düzeyine Göre Çay Marka Tercihi...............................................................................................50 Grafik 33. Çaykur Ürünleri Satınalma Nedenleri......................................................................................................51 Grafik 34. Özel Sektör Çayları Satınalma Nedenleri................................................................................................51 Grafik 35. Yabancı Marka Çayları Satınalma Nedenleri.........................................................................................54 Grafik 36. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi................................................................................54 Grafik 37. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi – Cinsiyet Dağılımı..........................................55 Grafik 38. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi – Yaş Dağılımı...................................................55 Grafik 39. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi – Eğitim Düzeyi................................................56 Grafik 40. Çay Satınalma Tercihi....................................................................................................................................57 Grafik 41. Yabancı Menşeli (kaçak çay) Çay Kullanımı...........................................................................................57 Grafik 42. Yabancı Menşeli (kaçak çay) Çay Kullanımı – İl Dağılımı...................................................................58 Grafik 43. Yabancı Marka (Hindistan, İngiliz, Seylan vb.) Çay Kullanımı..........................................................59 Grafik 44. Çay Türlerinin/Markalarının Karıştırılarak Kullanma Eğilimi............................................................59 HARİTA LİSTESİ Harita 1. Örneklem Haritası.............................................................................................................................................17 TABLO LİSTESİ Tablo 1. Dünya Çay Üretimi, Üretim Alanları ve İhracatı.......................................................................................12 Tablo 2. Üretici ve Çaylık Alanların İllere Göre Dağılımı........................................................................................13 Tablo 3. Araştırma Kapsamındaki İllerde Çay Tüketimi 2012..............................................................................14 Tablo 4. Örneklem Tablosu..............................................................................................................................................16 Tablo 5. Demografik Tablo...............................................................................................................................................20 Tablo 6. İçecek Tüketimi Sıklığı......................................................................................................................................28

5


Türkiye’de halkın büyük bölümü “En çok ne içiyorsunuz?” sorusuna “Çay” cevabını vermesi bile, çayın sudan daha çok hatırlandığının göstergesidir. Zaman ve mekan tanımaksızın çay içecek olarak uyku hariç (!) günümüzün her saatinde bizimle birliktedir dersek abartmış olmayız. Dünyada üretimde ilk 7,tüketimde ise ilk 5 ülke arasında yer alan Türkiye’de 76 bin hektarlık bir alanda 210 bini aşkın üretici çay tarımı yapmaktadır. Yıllık yaş çay yaprağının ortalama 1 milyon tonun üzerinde olduğu ülkemizde bundan üretilen 220-240 bin ton dolayındaki kuru siyah çay, normal şartlarda iç tüketimi karşılayabilecek bir miktardadır. Ancak, ülkemize çeşitli yollardan sokulan kaçak çay miktarının fazla olması, arz-talep dengesini bozmakta ve üreticiden sanayiciye, ticaretini yapandan tüketiciye kadar her kesimi zor durumda bırakmaktadır. Hiç şüphesiz ki, en zor durumda kalanlarda Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun’da çay tarımı yapanlar ile buna dayalı olarak sanayicilikle uğraşanlardır. Borsamızda fındıktan sonra işlem hacminde ikinci sırayı alan çayda sorunların tespiti ve çözüm yolları konusunda çalışmalar yapmaktayız. Bu çalışmalar üreticiden tüketiciye kadar tüm kesimleri kapsamaktadır. Bu araştırma toplumun tüketim aşamasındaki alışkanlıklarını ve bunlardaki değişimleri tespit etmek için yapılmıştır. Düşüncemiz, üretimlerin artık tüketime göre planlandığı günümüzde, çayda da değişimleri yakalayıp, içeride ve dışarıda pazarın büyümesine katkı sağlamaktır.

6

Şükrü Güngör KÖLEOĞLU Trabzon Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı


Çay üretenler ve işleyenler için “geçim kaynağı”, tüketenler için “damak tadı” alışkanlığı da olan bir içecek. Söz konusu Türkiye ise, neredeyse su kadar önemli bir içecek.. Sahip olduğu yağışlı iklimi nedeniyle dünyanın en katıksız çayını üretme şansına sahip Türkiye›de çayı «ince belli bardak» diye tabir edilen şeklin dışına da çıkarıp, değişen alışkanlıklara göre de tüketiciye sunmak gerekecektir. Çay Sanayicisi İş Adamları Derneği olarak, bu konuda bilimsel bir araştırma yaparak, toplumun tüketim eğilimlerini tespit etmeye çalıştık. Toplum yapısında meydana gelen değişimler, tüketim alışkanlıklarına da sirayet etmektedir. Bu nedenle, klasik tüketim şeklinin dışına doğru bir hareketle karşı karşıya olunan çay da, bunların tespiti yapıp, sanayisinin de üretimini ona göre planlamasına katkı sağlanması gerektiğinden hareketle bu araştırmayı gerçekleştirdik. Bunun için projeye destekleyen Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı›na ve yürüten Trabzon Ticaret Borsası›na çay sanayicileri olarak teşekkür ediyoruz. Amacımız naturellik ve organiklik olarak dünya da bir numara olan Türk çayını, sadece iç piyasadaki tüketim alışkanlıklarına göre değil, dış ülkelerin de tercihine göre çeşitli şekillerde üreterek sunmak ve böylelikle pazar da dinamik bir şekilde yer almaktır. Bu amaç, bizi Türk çayının dünya pazarlarında söz sahibi olması hedefine ulaşmasına büyük katkı sağlayacaktır.

Rahmi ÜSTÜN ÇAYSİAD BAŞKANI

7


GİRİŞ Bu rapor, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı’nın 2013 Faaliyet Yılı Doğrudan Faaliyet Mali Destek Programı çerçevesinde desteklediği, Trabzon Ticaret Borsası’nın yürüttüğü, Çay Sanayicisi İş Adamları Derneği (ÇAYSİAD)’nin proje ortağı olarak yer aldığı Türkiye’de Değişen Çay Tüketim Alışkanlıkları başlıklı proje kapsamında hazırlanmıştır. Projenin genel amacı; bölgede öne çıkan sektör olan ve bölge ekonomisine katma değer yaratan yöresel ürün çayın piyasaya arzına yönelik stratejik pazarlama planı oluşturulması suretiyle bölgesel kalkınmaya, ekonomik gelişmeye ve rekabet gücünün arttırılmasına katkıda bulunmaktır. Bu katkının sağlanması açısından konuyla ilgili bir saha araştırması yapılmış ve sonuçlarına bu raporda yer verilmiştir. Türkiye’de 400 yıldır bilinen ve özellikle son 70 yıldır üretilen çay, toplumun tüm kesimlerinde talep gören ve yüksek düzeyde tüketilen bir içecek türüdür. Geleneksel bir alışkanlık olan çay tüketimi, değişen zaman koşulları, yeni nesiller ve onların beklentileri karşısında bir dönüşüm sürecini yaşamaktadır. Her ne kadar toplumda geniş ölçekte çay tüketimi yaygın olsa da genç ve eğitimli nesillerde bu yaygınlığın azaldığı açıkça gözlenmektedir. Çaya alternatif ürünler olarak düşünülebilecek Türk kahvesi, hazır kahve çeşitleri ve bitki/meyve çayları tüketiminin giderek arttığı; gerek piyasadaki pazar paylarından gerekse kullanıcıların bu yöndeki tercihlerinde gözlenen yoğunlaşmadan anlaşılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’de değişen çay tüketim alışkanlıkları geniş kapsamlı bir saha araştırması yapılarak incelenmiştir. Araştırma 15 il ekseninde toplam 1.661 kişi ile yüz yüze görüşme tekniği uygulanarak yürütülmüştür. Katılımcılara, içecek tüketim tercihleri, çay ve çaya alternatif ürünlere yönelik tüketim alışkanlıkları ve sıklıkları, poşet çay ve bitki/meyve çay ürünlerine olan talepleri, çay satınalma davranışları açık ve kapalı uçlu sorularla yönlendirilmiştir. Ayrıca katılımcıların cinsiyet, yaş, eğitim gibi demografik bilgileri de alınarak, araştırma sonuçlarının yorumlarında çapraz analizlere ve demografik kırılımlara yer verilmiştir. Yapılan analizler sonucunda hem frekans sonuçları hem de demografik farklılıklara göre oluşturulan sonuçlar tablo ve grafiklerle desteklenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, araştırma bulgularından hareketle çay tüketimi-üretimi ve çay piyasası açısından önemli tespitler ve önerilere yer verilmiştir. 9


1. TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN ÇAY TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI PROJESİ 1.1. PROJENİN AMAÇLARI Projenin genel amacı; bölgede öne çıkan sektör olan ve bölge ekonomisine katma değer yaratan yöresel ürün çayın piyasaya arzına yönelik stratejik pazarlama planı oluşturulması suretiyle bölgesel kalkınmaya, ekonomik gelişmeye ve rekabet gücünün arttırılmasına katkıda bulunmaktır. Projenin özel amaçları ise şu şekilde sıralanabilir: -

Günümüz çay tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi ve bu doğrultuda sektör için stratejik pazarlama planı geliştirilmesi suretiyle bölge ekonomisine katma değer yaratan çayın ürün kapasitesini arttırarak bölgesel kalkınmaya, ekonomik gelişmeye ve rekabet gücünün arttırılmasına katkıda bulunmak

-

Bölge ekonomisi bakımından öne çıkan çayın mevcut pazar eğilimlerini inceleyerek ve çay sektörünün mevcut sorunlarının çözümü ve sektörün gelişimi için benzer çalışmalara ön ayak olmak,

-

Türk toplumunda çay tüketimi alışkanlıklarının, çay ve türev ürünlere yönelik ilginin, çay tüketimi yoğunluğunun, çay tüketimine alternatif ürünlerin kullanım düzeyinin tespit etmek ve elde edilen mevcut durum analizi sonucunda pazarlama stratejisi geliştirilmesi suretiyle bölgede güçlü ve rekabetçi bir ekonomik yapı oluşturmak,

-

Çayın piyasaya arzına yönelik tehdit ve risklerin önlenmesinde acil tedbirler alarak tüm paydaşlar ile sektörel pazarlama stratejisi geliştirmek,

-

Geleceğin seyrini ön görmek ve müşterilerini tanıma ve değişken taleplerini inceleyerek mevcut durum üzerinden stratejik öngörü bilinci oluşturarak hedeflenen müşteri üzerine odaklanmak, bu doğrultuda bilimsel veriler üzerinde doğru pazarlama stratejileri belirlemek,

-

Üniversite ve sanayi işbirliği ile bölgede katma değeri yüksek ürün olan çayın katma değer kapasitesini arttırmaya yönelik stratejik pazarlama planı oluşturmak,

-

Çay sektörü pazarlama stratejisi oluştururken müşterinin ürün tüketimindeki değerlerini hem mantıksal hem de duygusal olarak incelemek, müşteri isteklerindeki değişkenlikleri ve müşteri tercihlerini yönlendirmede güçlü ve zayıf etkileri belirlemek,

-

Bölge potansiyelinin katma değer üretecek şekilde ekonomiye kazandırılması ve ürün çeşitliliği ve kalitesini arttırmak

1.2. HEDEF GRUPLAR VE NİHAİ YARARLANICILAR Projenin hedef grubunu Trabzon ili ve Doğu Karadeniz Bölgesi’nde çay sektöründe faaliyet 10


gösteren 100 adet işletme oluşturmaktadır. Projemiz çerçevesinde gerçekleştirilen pazar araştırması anketi ile bu tüketici isteklerine göre ürün portföylerinin geliştirilmesi ve yurtdışından kaçak yollarla ülkemize sokulan çaylar ile ithal çaylar yerine yetiştirdiğimiz ürünlerin tercih edilmesi sağlanarak Türkiye iç pazarında rekabet edebilirlik düzeyi arttırılacaktır. Proje kapsamında mevcut durum tespit edilerek üniversite ve sanayi işbirliği ile geliştirilen pazarlama stratejisi doğrultusunda çayın bölge ekonomisindeki payı arttırılacaktır. Projenin nihai faydalanıcıları ise Trabzon Ticaret Borsası, ÇAYSİAD, Çay Sanayicileri, çay üreticisi çiftçiler ve bölge halkıdır. Çaydan geçimini sağlayan 220.000 aile projemizin olumlu sonuçlarından etkilenecektir. Son yıllarda Ekim alanlarının artışı, kalitesiz yaş çay yaprağının alınması ve kaçak kuru çay girişinin artması nedeniyle arz talep dengesizliği ortaya çıkmıştır. Ürün fazlası ve böylece büyüyen stok hacimleri, üreticinin yaş çayı satmasını da zorlaştırmaktadır. Proje ile Türkiye iç pazarının yerli çay tüketimine olan talebi artıracak politikalar öne çıkarken; pozitif sonuçların alınmasıyla, önce çay işletmelerinin stokları eriyecek ve kapasite kullanım oranları artacaktır. Sonrasında çay üreticisi çiftçinin mahsulünü satması kolaylaşacak ve satış fiyatları artacaktır. Böylece bölge ekonomisi için çok önemli olan çay sektörünün taşıdığı gelirlerin azalma riski asgariye inecektir.

2. TÜRKİYE’DE ÇAY TÜKETİMİ Türkiye’de 400 yıldır bilinen ve özellikle son 70 yıldır üretilen çay, toplumun tüm kesimlerinde talep gören ve yüksek düzeyde tüketilen bir içecek türüdür. Günlük hayatta vazgeçilemeyen içecek türlerinin başında gelen çay, kamu ve özel sektörün aktif olduğu önemli bir piyasadır. Türkiye, çay üretimi ve tüketimi alanında dünyanın önde gelen ülkeleri arasındadır. Çay tarım alanlarının genişliği açısından dünyada 7. sırada gelen Türkiye, siyah çay üreticileri arasında ise 5. sıradadır (APGEM, 2011). 2010 yılı verilerine göre dünyada toplam 3,1 milyon hektar çay üretim alanı mevcut iken, Çin tek başına 1,4 milyon hektar çay üretim alanına sahiptir. Çin’i takip eden Hindistan’da ise çay üretimi 583 bin hektarlık alanda yapılmaktadır. Sadece bu iki ülke, dünya çay üretim alanının yaklaşık üçte ikisini barındırmaktadır. Türkiye ise 76 bin hektarlık üretim alanı ile sıralamada yedincidir (Ulusal Çay Konseyi, 2010). Çay ihracatı açısından incelendiğinde Kenya ve Sri Lanka çay ihracatında öncü ülkeler olarak yer almaktadır. Çin ve Hindistan bu iki ülkeyi izlerken; Kenya, Sri Lanka, Çin, Hindistan, Kenya, Endonezya ve Vietnam dünya çay ihracatının % 84’ünü gerçekleştirmektedir (FAO, 2012). Hindistan ve Çin gibi öncü üreticiler, üretimlerinin büyük bir kısmını iç pazarda değerlendirmektedir. Dünya çay üretiminin %12’si Sri Lanka ve Kenya’da üretilirken, dünya çay ihracatının yaklaşık %40’ını bu iki ülke gerçekleştirmektedir. Türkiye ise çay üretiminin tamamına yakınını iç piyasada tüketmekte ve sembolik düzeyde ihracat yapmaktadır. Dolayısıyla, Türkiye’nin tüketim yönünden dünyanın en büyük üçüncü pazarı olması, yabancı çay üreticilerinin ülkeye olan ilgisini artırmaktadır. 11


Tablo 1. Dünya Çay Üretimi, Üretim Alanları ve İhracatı Ülkeler Çin

Miktar (Bin Hektar)

Üretim (Bin Ton)

Tüketim (Bin Ton)

İhracat (Bin Ton)

1.419

1355.6

1061.1

302.4

Hindistan

583

970.3

828.9

182.7

Sri Lanka

218

331.4

-

298.6

Kenya

172

403.3

18.7

361.1

Vietnam

113

180.8

42.4

138.4

Endonezya

108

129.2

53

87.1

76

145*

138.6*

4

429

581

1899.3

302,6

3.118

4120

4042

1676.9

Türkiye Diğer Ülkeler Toplamı Genel Toplam

* Türkiye’nin 2010 yılında 210.4 bin ton olan kuru çay üretimi ve ona yakın tüketimi FAO istatistiklerinde 145 ve 138.6 bin ton olarak yer almıştır. Kaynak: http://www.fao.org/fileadmin/templates/est/COMM_MARKETS_MONITORING/Tea/Documents/IGG_20/12CRS7-CurrentSit_01.pdf, erişim 17.11.2013. http://www.ulusalcaykonseyi.org.tr/index.php/j-stuff/duenya-cay-alanlar-2010-y-l

2012 yılı verilerine göre Türkiye’de 1 milyon 150 bin ton yaş çay ve 223 bin ton kuru çay elde edilmektedir. Sektörün en büyük kuruluşu Çaykur olup, 47 çay fabrikası, 1 çay paketleme fabrikası, enstitü, bölge müdürlükleri ve 16 binden fazla çalışanı ile faaliyetlerine devam etmektedir. Çaykur’un dışında toplam 150 özel sektör çay fabrikası da çay üretimi yapmaktadır. Toplamda 197 fabrikanın faal olduğu sektörde, Rize’de 154, Trabzon’da 29, Giresun’da 10 ve Artvin’de 4 fabrika faaldir. Bu fabrikaların 48’i büyük, 74’ü orta ve 73’ü ise küçük ölçekli fabrikalardır (Rize Ticaret Borsası, 2013). Çaylık alanın bulunduğu Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yaklaşık 200 binden fazla üretici çay tarımı ile uğraşmakta ve bölgedeki çay fabrikaları da göçü önleyen bir istihdam sağlamaktadır. Çoğunlukla küçük aile işletmeciliği şeklinde yapılan çay tarımının illere göre dağılımında Rize’nin öne çıktığı gözlenmektedir. Türkiye’deki çaylık alanın %65,2’sini barındıran Rize’de, çay üreticisi sayısı 122.750’dir. Rize ülkedeki çay üreticilerinin %60,6’sına sahiptir. Rize’den sonra Trabzon ili, çay üretim alanı ve üreticisi açısından ikinci sıradadır. Toplam çaylık alanın %20,7’sine sahip olan Trabzon’da çay üreticilerinin sayısı toplamın %24,3’üne denk gelmektedir. Görüldüğü üzere Rize ve Trabzon toplam çay üretiminin yaklaşık %85’ini karşılamaktadır.

12


Tablo 2. Üretici ve Çaylık Alanların İllere Göre Dağılımı Üretici Sayısı

%

Çaylık Alan (Dekar)

%

122.750

60,6

499.990

65,2

Trabzon

49.282

24,3

158.490

20,7

Artvin

19.154

9,5

86.200

11,2

Rize

Ordu - Giresun Toplam

11.324

5,6

22.368

2,9

202.510

100,0

767.048

100,0

Kaynak: (Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası – Trabzon Ticaret Borsası, 2013: 162)

Sektörün en önemli oyuncusu Çaykur olsa da, özel sektör çay firmalarının üretim kapasitesi oldukça geniştir. Öyle ki, 2007 yılında toplam yaş çay üretiminin %57,6’sı Çaykur tarafından yapılırken, 2010 yılında bu oran %45,2’ye kadar gerilemiştir. Dolayısıyla 2010 yılında özel sektörün yaş çay üretimi Çaykur’u geçmiştir. 2011 ve 2012 yıllarında tekrar Çaykur’un üstünlüğü gözlense de özel sektör çay üretiminin ve pazar payının önemli düzeylere ulaştığı  

10  

anlaşılmaktadır (Rize Ticaret Borsası, 2013).

  Grafik 1. 2007-2012 Yılları Yaş Çay Üretimi Grafik  1.  2007-­‐2012  Yılları  Yaş  Çay  Üretimi  

57.6  

58.2  

42.4  

41.8  

2007  

2008  

53.8  

54.8  

46.2  

45.2  

53.0   47.0  

2009  

2010  

2011  

ÖZEL  SEKTÖR  TOPLAM  

ÇAYKUR  

56.8   43.2  

2012  

 

Kaynak:  (Rize  Ticaret  Borsası,  2013).   Kaynak: (Rize Ticaret Borsası, 2013). 2012   yılı   Çaykur   verilerine   göre   Türkiye’de   kişi   başına   düşen   yıllık   ortalama   çay   tüketim   miktarı   (Türkiye   nüfusu/toplam   çay   tüketimi)   2,9   kg’dır.   Aşağıdaki   tabloda   araştırmanın   13 yapıldığı  örneklem  düzeyinde  toplam  çay  tüketimleri  gösterilmiştir.  Tablodaki  Çaykur  çayı  


2012 yılı Çaykur verilerine göre Türkiye’de kişi başına düşen yıllık ortalama çay tüketim miktarı (Türkiye nüfusu/toplam çay tüketimi) 2,9 kg’dır. Aşağıdaki tabloda araştırmanın yapıldığı örneklem düzeyinde toplam çay tüketimleri gösterilmiştir. Tablodaki Çaykur çayı tüketimi, Çaykur’un resmi istatistikleridir. Toplam çay tüketiminden Çaykur tüketimi çıkartıldığında özel sektör ve diğer çayların ağırlığı hesaplanmaktadır. Tablo 3. Araştırma Kapsamındaki İllerde Çay Tüketimi 2012  

İstanbul

13.624.000

38.510

Kişi Başına Düşen Çay Tüketimi 2,9

Ankara

4.891.000

14.184

2,9

1,81

1,09

İzmir

3.965.000

11.499

2,9

1,45

1,45

Antalya

2.043.000

4.566

2,9

1,36

1,54

Adana

2.109.000

6.116

2,9

0,77

2,13

Bursa

2.652.000

7.891

2,9

1,58

1,32

Mersin

1.668.000

4.837

2,9

1,18

1,72

889.000

2.577

2,9

1,69

1,21

Diyarbakır

1.571.000

4.556

2,9

0,10

2,80

Kayseri

1.255.000

3.641

2,9

2,01

0,89

Gaziantep

1.754.000

5.085

2,9

0,06

2,84

757.000

2.198

2,9

2,27

0,63

Sakarya

Trabzon

Nüfus

Toplam Çay Tüketimi

Çaykur Çayı Tüketimi

Diğer Çay Tüketimi

1,49

1,41

Eskişehir

781.000

2.266

2,9

2,46

0,44

Erzurum

781.000

2.254

2,9

1,97

0,93

1.602.000

4.645

2,9

1,80

1,10

Kocaeli

Kaynak: (Çaykur İstatistikleri, 2013).

Dolayısıyla İstanbul’da kişi başına düşen çay tüketimi 2,9 kg. iken, bunun 1,49 kg.’lık kısmını Çaykur ürünleri oluştururken, özel sektör ve diğer çay tüketimi 1,41 kg.’dır. Araştırmadaki 15 ilde çay tüketimine ilişkin en çarpıcı sonuç Gaziantep, Diyarbakır ve Adana’da Çaykur ürünlerinin diğer illere kıyasla oldukça düşük oranda tüketilmesidir. Öyle ki, tablodaki 15 ilde kişi başına düşen ortalama Çaykur ürünü çay tüketimi yıllık 1,47 kg iken, Gaziantep’te bu oran sadece 60 gr., Diyarbakır’da 100 gr. ve Adana’da ise 770 gr.’dır. Bu resmi istatistik, araştırmanın sonuçlarıyla da örtüşmekte, yabancı menşeli (dökme kaçak çay) tüketiminin en yoğun olduğu illerde Çaykur ürünlerinin en az düzeyde tüketildiği anlaşılmaktadır (Çaykur İstatistikleri, 2013). 14


Türkiye’de çay piyasasında önemli sorunlardan birisi kaçak çay kullanımının yaygınlığıdır. Üretim-tüketim arasındaki fark yurtdışından kaçak yollarla Türkiye’ye sokulan yabancı menşeli çaylardan kaynaklanmaktadır. Bu noktada yasal düzenlemelerin yetersizliği göze çarpmaktadır(Üstün, 2012). Rize Ticaret Borsası’nın 2013 yılında yayınladığı Türk Çay Sektörü Güncel Durum Raporu’nda bu konuya dikkat çekilmiş ve durum tespiti yapılmıştır. Rapora göre Türkiye’ye kaçak ve kontrolsüz olarak giren kuru çay miktarı 40-50 bin ton olarak tahmin edilmektedir. Yasal olarak girişi yapılan yabancı menşeli kuru çay miktarı ise 10 bin ton civarındadır. 2009 yılında özel sektör ve Çaykur ‘da neredeyse sıfır stok söz konusu iken, 2010 yılı sonunda stoklar 50 bin tona, 2012 yılında ise yaklaşık 100 bin tona kadar yükselmiştir. Yapılan araştırmalarda son 3-4 yılda çay tüketimine yönelik herhangi bir azalma gözlenmediğinden, aradaki farkın (stok birikiminin) büyük bir kısmının yurda kaçak yollarla girişi yapılan kaçak çaylardan oluştuğu tahmin edilmektedir (Rize Ticaret Borsası, 2013)

3. TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN ÇAY TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI ARAŞTIRMASI Çalışmanın bu bölümünde Türkiye’de 15 ilde toplam 1.661 kişi ile yapılan araştırmanın sonuçlarına yer verilecektir. Bu araştırmada yüz yüze anket uygulaması yürütülmüş, deneklere açık ve kapalı uçlu sorular yöneltilerek fikirleri elde edilmiştir. Bu bölümde öncelikle araştırmanın yönteminden, tercih edilen tekniklerden bahsedilecek ve araştırmanın örneklemi ortaya konulacaktır. Araştırmaya ait genel bilgilerin sunulmasının ardından araştırma bulgularına geçilecektir. Araştırma bulguları demografik sonuçlar ve alan sorularının analiziyle birlikte sunulacaktır. 3.1. ARAŞTIRMA KAPSAMI VE YÖNTEMİ Araştırmada 15 ilde evreni temsil eden örneklem üzerinde genişlemesine bir saha araştırması yürütülmüştür. Saha araştırması, profesyonel bir araştırma firması tarafından uygulanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye’de yaşayan nüfus oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında Türkiye nüfusunu temsil eden toplam 1.661 kişiyle görüşme yapılmıştır. Hazırlanan soru formu 30 kişilik bir grup üzerinde pilot uygulama ile test edilmiş ve pilot uygulama sonuçlarına göre yeniden revize edilmiştir. Araştırmada kullanılan örneklem yöntemi, orantılı tabakalı, rastsal tesadüfi seçim yöntemidir. Araştırmanın hata payı %95 güven aralığında artı-eksi %2,4’dür. Literatür incelendiğinde evrenin 10.000’den fazla olduğu araştırmalarda örneklem büyüklüğünü tespit etmek için kullanılan formüllerden formülünün s��kça kullanıldığı görülmektedir. (Özdamar, 2003: 116-118) Buna göre evreni temsil eden Türkiye’de 15 yaş üstü toplam nüfusun 56.770.205 kişi olması ve %2,4 hata payı ile çalışılmak istenmesi koşulları altında, 1.667 denekle görüşülmesi gerekmektedir. Dolayısıyla 1.661 denekten oluşan araştırmamızın örneklemi %95 güven 15


aralığında ± %2,4 hata payı içermekle birlikte, Türkiye’deki 15 yaş üstü nüfusu temsil edebilecek düzeydedir.1* Örneklem seçiminde iki aşamalı bir yöntem uygulanmıştır. İlk aşamada tabakalı örnekleme yöntemi uygulanarak, illerdeki denek sayısı, illerin sahip oldukları nüfusa göre oransal olarak hesaplanmıştır. İkinci aşamada ise seçilen illerde cinsiyet ve eğitim kotası uygulanmıştır. Cinsiyet ve eğitim kotası için Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine başvurulmuştur. Saha çalışması 1 Eylül – 1 Ekim 2013 tarihleri arasında yapılan bu araştırmanın kapsadığı iller aşağıda gösterilmiştir. Tablo 4. Örneklem Tablosu İl

Örneklem Sayısı

Örneklem Oranı

İstanbul

370

% 22,3

Ankara

203

% 12,2

İzmir

151

% 9,1

Antalya

102

% 6,1

Adana

98

% 5,9

Bursa

97

% 5,8

Mersin

82

% 4,9

Sakarya

82

% 4,9

Diyarbakır

80

% 4,8

Kayseri

80

% 4,8

Gaziantep

75

% 4,5

Trabzon

62

% 3,7

Eskişehir

51

% 3,1

Erzurum

50

% 3,0

Kocaeli

39

% 2,3

Muhtelif İller

39

% 2,3

1.661

% 100

Toplam

1* %2,4 hata payı için örneklem standart hatası formülü şu şekilde gösterilebilir: Bu eşitlikte; n: Örneklem sayısını gösterir, є: (0,024), %2,4 hata payını ifade etmektedir, N: 56.770.205 araştırmanın evrenini göstermektedir, Z:1,96, p:0,5 ve q:0,5 değerlerini alır. Değerler eşitlikte yerlerine konulduğunda; eşitliğinden, n=1.667 rakamına ulaşılır.

16


Harita 1. Örneklem Haritası

 

 

 

3.2. ARAŞTIRMA BULGULARI Çalışmanın bu bölümünde öncelikle araştırmanın demografik yapısı cinsiyet, yaş, eğitim, meslek ve gelir gibi göstergelerle ortaya konulacaktır. Özellikle alan sorularının demografik yapı dağılımında açıklanmasında bu verilerden faydalanılacaktır. Araştırmanın demografik yapısının belirtilmesinin ardından alan sorularının analizine geçilecektir. Alan soruları beş farklı grupta değerlendirilmiştir. Bu gruplar; -

İçecek tüketimi tercihleri

-

Çay tüketimi alışkanlıkları

-

Poşet çay (siyah) tüketimi alışkanlıkları

-

Bitki/meyve çayı tüketim alışkanlıkları

-

Çay satınalma davranışları; şeklindedir.

Bu kısımda alan soruları hem frekans hem de çapraz analizlerle irdelenecektir. 3.2.1. DEMOGRAFİK YAPI Araştırmaya katılanların %56,3’ü erkek, %43,7’si kadındır. Örneklemin yaş dağılımı büyük bir oranda 15-34 yaş aralığında yoğunlaşmıştır. Denekler yaş dağılımı açısından gruplandığında, 15-34 yaş grubunun %55,4; 35-54 yaş grubunun %35,4 ve 55 üstü yaş grubunun ise %9,2 oranında temsil edildiği görülmektedir. Deneklerin %55,8’, evli, %41,9’u ise bekâr olduğunu belirtmiştir.

17


18


19


Katılımcıların eğitim durumları incelendiğinde en büyük kesimin %51,7 ile üniversite mezunlarından oluştuğu gözlenmektedir. Lise mezunu olanlar %25’lik paya sahip iken, lise altı mezuniyet oranı %23,3’tür. Araştırmaya katılanlar meslek dağılımı açısından bakıldığında, işçilerin (kamu ve özel kesimde çalışanların toplamı), kamuda ve özelde çalışan memurların, ev hanımlarının ve öğrencilerin ağırlıkta olduğu gözlenmektedir. Araştırmaya katılanların hane halkı gelir durumları incelendiğinde, 1.001-2.000 TL arası gelir elde edenlerin toplam %30,5 oranla en fazla pay aldığı gözlenmektedir. Aylık geliri 1.000 TL’nin altında olanların oranı toplam %15,7’dir. Hanehalkı geliri aylık 2.000-4.000 TL arasında olanlar ise %38,1 oranında temsil edilmiştir. Ayrıca gelir düzeyinin belirlenmesine yönelik; deneklerin gelir durumlarını sübjektif ifadelerle tanımlamalarını, kademeli bir skala olarak gelir düzeylerini; -

Geçinecek kadar kazanmıyorum,

-

Geçinecek kadar kazanıyorum,

-

Tasarruf yapabiliyorum,

-

Lüks tüketim mallarını alabiliyorum

- İstediğim herşeyi alabilecek durumdayım; şeklinde belirtmeleri istenmiştir. Denekler bu soruda gelir durumlarını gösteren en üst düzeyi tercih ederek yanıtlarını belirtmişlerdir. Buna göre deneklerin %15,2’si geçinecek kadar kazanmadığını, %55,7’si ise geçinecek kadar kazanabildiğini ifade etmiştir. Tasarruf yapabildiğini belirtenlerin oranı %17,8 iken, lüks tüketim mallarını alabilenler %5,2, istediği herşeyi alabilecek durumda olanlar ise %6,1 oranında tespit edilmiştir. Tablo 5. Demografik Tablo Demografik Değişken

% Cinsiyet

Erkek

56,3

Kadın

43,7 Yaş

20

15-24

26,7

25-34

28,7

35-44

19,4

45-54

16,0


55-64

6,9

65+

2,3 Medeni Durum

Bekâr

41,9

Evli

55,8

Diğer

2,4 Eğitim Durumu

Okur-Yazar değil

1,5

Okur-Yazar

0,9

İlkokul

12,3

Ortaokul/İlköğretim

8,6

Lise

25,0

Üniversite ve üstü

51,7 Meslek

Kendi Hesabına Uzmanlık Gerektiren Mesleklerde Çalışan (Doktor, Mühendis, Avukat, Mimar, Mali Müşavir Vb.)

3,1

Maaş Karşılığı Uzmanlık Gerektiren Mesleklerde Çalışanlar, (Doktor, Mühendis, Avukat, Mimar, Mali Müşavir, Vb.)

5,9

Kamu/Özel Sektörde Yönetici

4,0

Memur

13,7

Kamu/Özel Sektörde İşçi

12,8

Büyük Ölçekli Tacir, İşveren

0,7

Küçük-Orta Ölçekli Tacir, Esnaf

8,6

Sporcu, Sanatçı

0,8

Çiftçi

1,3

Ev Hanımı

12,1

Emekli

8,3

Öğrenci

22,0

İşsiz

2,4

Diğer

4,5

21


Aylık Hane Halkı Geliri 1.000 TL Ve Altı

15,7

1.001-2.000 TL

30,5

2.001-3.000 TL

24,3

3.001-4.000 TL

13,8

4.001-5.000 TL

7,6

5.001-7.500 TL

5,0

7.501-10.000 TL

1,7

10.000 TL Üstü

1,3 Hanehalkı Gelir Düzeyi

Geçinecek kadar kazanmıyorum

15,2

Geçinecek kadar kazanıyorum

55,7

Tasarruf yapabiliyorum

17,8

Lüks tüketim mallarını alabiliyorum

5,2

İstediğim herşeyi alabilecek durumdayım

6,1

Hanehalkı Sayısı 1 kişi

5,4

2-3 kişi

38,4

4-6 kişi

51,9

7 ve üstü

4,3

3.2.2. İÇECEK TÜKETİMİ TERCİHLERİ Araştırma kapsamında deneklere, içecek tüketimi tercihlerine yönelik aşağıdaki sorular yöneltilmiştir. -

Aşağıdaki içecek türlerinden hangisini/hangilerini tüketiyorsunuz?

-

Aşağıdaki içecek türlerini hangi sıklıkla tükettiğinizi belirtir misiniz?

-

Dışarıda herhangi bir mekânda (kafe, restoran vb.) otururken öncelikli olarak tüketeceğiniz içecek genellikle aşağıdakilerden hangisidir?

-

Özel günlerde ya da misafiriniz geldiğinde genellikle hangi içecekler tercih edilir?

Ankete katılanlara, aşağıdaki içecek türlerinden hangilerini tükettiklerini; önem derecesine göre ilk üç tanesini belirterek göstermeleri istenmiştir.

22


-

Çay (Siyah çay)

-

Türk Kahvesi

-

Hazır Kahve (nescafe, filtre kahve vb.)

-

Maden Suyu / Soda

-

Gazlı/Kolalı içecekler

-

Meyve Suyu

-

Buzlu Çay

19  

- - Buzlu   Çay   Bitki/Meyve Çayı - Bitki/Meyve  Çayı   - Enerji/Spor İçecekleri - Enerji/Spor  İçecekleri   - - Hazır   Çikolatalı   İçecekler   Hazır Çikolatalı İçecekler - Ayran  

-

Ayran

Soruya   verilen   yanıtlar   doğrultusunda,   seçeneklerin   sıklık   sayıları   toplam   örnekleme  

Soruya verilen yanıtlar doğrultusunda, seçeneklerin sıklık sayıları toplam örnekleme oranoranlanmıştır.  Dolayısıyla  ankete  katılanların  %90,1’i  çay  (siyah  çay)  tüketiminin  ilk  üç  sırada   lanmıştır. Dolayısıyla ankete katılanların %90,1’i çay (siyah çay) tüketiminin ilk üç sırada gelgeldiğini  belirtmiştir.  Türk  kahvesini  ilk  üç  sırada  tükettiği  içecek  olarak  belirtenlerin  oranı   diğini belirtmiştir. ilk üç sırada tükettiği içecek olarak belirtenlerin ise  %42,1’dir.  Hazır  kTürk ahve  kahvesini %30,8,  gazlı/kolalı   içecekler   %28,8,   maden   suyu/soda   %28,1,  moranı eyve   ise %42,1’dir. Hazır kahve %30,8,oranında   gazlı/kolalı içecekler %28,8, maden suyu/soda %28,1, meyve suyu   %24,7,   ayran   ise   %21,4   temsil   edilmiştir.   Buna   karşılık   bitki/meyve   çayları   suyu %24,7, ise %21,4 oranında temsil edilmiştir. Buna çikolatalı   karşılık bitki/meyve çayları (%10,2),   buzlu  ayran çay   (%7,2),   enerji/spor   içecekleri   (%2,2)   ve   hazır   içecekler   (%2,1)   listenin  sonlarında   almıştır.     (%10,2), buzlu çayyer   (%7,2), enerji/spor içecekleri (%2,2) ve hazır çikolatalı içecekler (%2,1) listenin sonlarında almıştır.tüm  içecek  grupları  arasında  birinci  önceliği  çay  (siyah  çay)   Öte  yandan   ankete  yer katılanların   tüketimine   verdiği   gözlenmiştir.   İlk   sırada   tercih   edilen   içecek   türü   %83   oranıyla   çaydır.  

Öte yandan ankete katılanların tüm içecek grupları arasında birinci önceliği çay (siyah çay)     tüketimine verdiği gözlenmiştir. İlk sırada tercih edilen içecek türü %83 oranıyla çaydır. Grafik  2.  İçecek  Tüketimi  Önceliği  

Grafik 2. İçecek Tüketimi Önceliği

İçecek  Tüke)mi  Önceliği  

Çay  (Siyah  çay)  

90.1  

Türk  Kahvesi  

42.1  

Hazır  Kahve  (nescafe  vb.)  

30.8  

Gazlı/Kolalı  içecekler  

28.8  

Maden  Suyu  /  Soda  

28.1  

Meyve  Suyu  

24.7  

Ayran  

21.4  

Bitki/Meyve  Çayı  

10.2  

Buzlu  Çay  

7.2  

Enerji/Spor  İçecekleri  

2.2  

Hazır  Çikolatalı  İçecekler  

2.1   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

80.0  

90.0  

100.0  

  Cinsiyet  dağılımı  açısından  çay  ve  çaya  alternatif  ürünlerin  tüketim  tercihi  incelendiğinde;   Cinsiyet dağılımı açısından çay ve çaya alternatif ürünlerin tüketim tercihi incelendiğinde; erkeklerin   kadınlardan   daha   fazla   çay   tükettiği   anlaşılmaktadır.   Buna   karşılık   kadınlar   erkeklerin kadınlardan daha fazla çay tükettiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık kadınlar erkekerkeklere   kıyasla   daha   yüksek   oranda   Türk   kahvesi,   hazır   kahve   ve   bitki/meyve   çayı   lere kıyasla daha yüksek oranda Türk kahvesi, hazır kahve ve bitki/meyve çayı tüketmektetüketmektedir.   En   yüksek   fark   Türk   kahvesi   tüketiminde   gözlenmiştir.   Araştırmaya   katılan   dir. En yüksek fark Türk kahvesi gözlenmiştir. Araştırmayaoranı   katılan erkeklerde erkeklerde   Türk   kahvesini   ilk   üç   tüketiminde içecek   tercihinden   yana   kullananların   %35,5   iken,   Türk kahvesini ilk üç içecek tercihinden yana kullananların oranı %35,5 iken, kadınlarda bu kadınlarda  bu  oran  %50’ye  kadar  yükselmiştir.    

oran %50’ye kadar yükselmiştir.      

23


24


25


20   20  

   

   

Grafik  3.  Cinsiyet   Dağılımına   Göre  İçecek  Tüketimi   Grafik 3. Cinsiyet Dağılımına Göre İçecek Tüketimi Grafik  3.  Cinsiyet  Dağılımına  Göre  İçecek  Tüketimi  

7.6   7.6  

27.0  27.0  

35.5  35.5  

13.6  13.6  

Kadın  

Kadın  

35.3  35.3  

Erkek  

Erkek  

50.0  50.0  

86.4  86.4  

92.2  92.2  

C insiyet   Dağ ılım ına   Göre   İç e c e k  Tüke ) mi   C insiyet   Dağ ılım ına   Göre   İç e c e k  Tüke ) mi  

Çay  

Türk  kahvesi  

Hazır  kahve  

Bitki/meyve  çayı  

Çay  

Türk  kahvesi  

Hazır  kahve  

Bitki/meyve  çayı  

  İçecek   tercih   sıralaması   deneklerin   yaş   gruplarına   göre   değerlendirildiğinde;   özellikle   çay     İçecek tercih sıralaması yaş gruplarına değerlendirildiğinde; özellikleçay   çay İçecek   tercih   sıralaması  deneklerin deneklerin   yaş   gruplarına  göre göre   değerlendirildiğinde;   özellikle   tüketiminin   önceliğinin   yaş   grubu   yükseldikçe   önem   kazandığı   görülmektedir.   Yaş   tüketiminin önceliğinin yaşyaş   grubu yükseldikçe kazandığı görülmektedir. Yaş yükseltüketiminin   önceliğinin   grubu   yükseldikçe   önem   kazandığı   görülmektedir.   Yaş   yükseldikçe   çayın   öncelikli   içecek   türü   olma  önem sıklığı   artmaktadır.   Türk   kahvesinde   50’li   dikçe çayın öncelikli içecek olma sıklığı artmaktadır. Türk kahvesinde 50’li yaşlara kayükseldikçe   çayın   öncelikli   içecek   türü   olma   sıklığı   bir   artmaktadır.   Türk   kahvesinde   50’li   yaşlara   kadar   yaş   ile   kahve  türü tüketimi   arasında   doğru   orantı   gözlense   de,   50’li   yaşların   dar yaş ilekadar   kahve tüketimi arasında doğru bir orantı 50’li yaşların ortasından yaşlara   yaş   ile   kahve   tüketimi   arasında   doğru  gözlense bir   orantı  de, gözlense   de,   50’li   yaşların   ortasından  itibaren  kahve  tüketimi  önceliği  azalmaktadır.  Hazır  kahve  tüketiminde  ise  yaş   ortasından  itibaren  kahve  tüketimi  önceliği  azalmaktadır.  Hazır  kahve  tüketiminde  ise  yaş   ile   ters   orantı   söz   konusu   yaş   yükseldikçe   hazır   kahve   tüketiminin   azaldığı   itibaren kahve tüketimi önceliğiolup,   azalmaktadır. Hazır kahve tüketiminde ise yaş ile ters oranorantı   söz   olup,  hazır yaş   yükseldikçe   hazır   azaldığı kahve  daha   tüketiminin   azaldığı   görülmektedir.   Bitki/meyve   çaylarında   ise   yüksek   yaş   gruplarında   düşük   bir   eğilim   tı ile   söz ters   konusu olup, yaşkonusu   yükseldikçe kahve tüketiminin görülmektedir. Bitki/ görülmektedir.   çaylarında   ise   yüksek   yaş   gruplarında   daha   düşük   bir  en eğilim   gözlenirken,   en  Bitki/meyve   fazla   45-­‐54  yaş   öncelik   verildiği   anlaşılmaktadır.           meyve çaylarında ise yüksek yaşgrubunda   gruplarında daha düşük bir eğilim gözlenirken, fazla gözlenirken,   en  fazla   45-­‐54  yverildiği aş  grubunda  öncelik  verildiği  anlaşılmaktadır.           45-54 yaş grubunda öncelik Grafik  4.  Yaş  Danlaşılmaktadır. ağılımına  Göre  İçecek  Tüketimi   Grafik  4.  Yaş  Dağılımına  Göre  İçecek  Tüketimi  

Grafik 4. Yaş DağılımınaYaGöre Tüketimi ş   D aİçecek ğ ılım ına   Göre   İç e c e k   Tüke ) mi  

Çay  

Türk  kahvesi  

Hazır  kahve  

Bitki/meyve  çayı  

Çay  

Türk  kahvesi  

Hazır  kahve  

Bitki/meyve  çayı  

2.6   2.6  

15.7  15.7  

9.0   9.0  

10.1  10.1  

10.0  10.0  

8.3   8.3  

23.4  23.4  

21.1  21.1  

28.4  28.4  

22.6  22.6  

38.5  38.5  

31.3  31.3  

65+  

65+  

43.2  43.2  

55-­‐64  

55-­‐64  

36.8  36.8  

45-­‐54  

45-­‐54  

48.7  48.7  

35-­‐44  

35-­‐44  

42.6  42.6  

25-­‐34  

25-­‐34  

40.4  40.4  

15-­‐24  

15-­‐24  

37.6  37.6  

100.0   100.0  

95.5  95.5  

93.9  93.9  

93.1  93.1  

91.3  91.3  

82.1  82.1  

Ya ş   D a ğ ılım ına   Göre   İç e c e k   Tüke ) mi  

  Araştırmada   kapsamında   çay   tüketiminin   bütün   eğitim   gruplarında   en   öncelikli   içecek     Araştırmada   çay   kahvesi   tüketiminin   bütün   eğitim   gruplarında   öncelikli   içecek   olduğu   tespit  kapsamında   edilmiştir.   Türk   ve   hazır   kahve   tüketimi   eğitim  en   grubu   yükseldikçe   olduğu   tespit   edilmiştir.   Türk   kahvesi   ve   hazır   kahve   tüketimi   eğitim   grubu   yükseldikçe   artış  göstermekte,  bitki/meyve  çayı  tüketiminde  ise  eğitim  grubuna  bağlı  kayda  değer  bir   Araştırmada kapsamında çay tüketiminin bütün eğitim gruplarında en öncelikli içecek olartış  göstermekte,  bitki/meyve  çayı  tüketiminde  ise  eğitim  grubuna  bağlı  kayda  değer  bir   değişime  rastlanmamaktadır.   duğu tespit edilmiştir. Türk kahvesi ve hazır kahve tüketimi eğitim grubu yükseldikçe artış değişime  rastlanmamaktadır.  

göstermekte, bitki/meyve çayı tüketiminde ise eğitim grubuna bağlı kayda değer bir değişime rastlanmamaktadır.

26


21     21  

Grafik 5. EğitimGrafik   Düzeyine Dağılımına Göre İçecek GTüketimi 5.  Eğitim   Düzeyine   Dağılımına   öre  İçecek  Tüketimi    

Grafik   ğitim   üzeyine   Dağılımına   İçecek   E ğ5i.  )Em   D üD zey i n e   Göre   İç e c e G k öre     Tüke ) m i T   üketimi   Ortaokul/ilköğreYm  

89.7  

İlkokul  

Ortaokul/ilköğreYm  

Çay  

Üniversiye  ve  üstü  

Lise  

Üniversiye  ve  üstü  

12.0  

Bitki/meyve  çayı  

Grafik  6.  İllere   öre  Çay  –  Türk  Kahvesi   Tüketimi   Türk  G kahvesi   Hazır  kahve  

Grafik 6. İllere Göre Çay – Türk Kahvesi Tüketimi

12.0  

8.0  

Hazır  kahve  

8.0   10.6  

7.9  

7.9  

10.6  

32.6  

29.8  

28.8  

28.8  

29.8  

24.1  

24.1  

42.8  

Türk  kahvesi  

32.6  

44.6  

42.8   44.6  

34.8  

37.9  

34.8   37.9  

Çay  

Lise  

E ğ i ) m   D ü zey i n e   Göre   İç e c e k   Tüke ) m i  

89.7  

89.6   90.8  

89.6  

92.1  

92.1  

90.8  

İlkokul  

 

Bitki/meyve  çayı  

 

Grafik   6.  İllere  Göre  Çay  –  Türk  İllere   Kahvesi   Tüketimi   İllere  Göre   Çay  Tüke)mi   Göre   Türk  Kahvesi   Tüke)mi   Erzurum   İllere  Göre  Çay  Tüke)mi   96.0   İllere  Göre  Türk  Kahvesi   Adana   Tüke)mi  61.2   Antep   Erzurum  

96.0   96.0  

Kayseri   Antep  

92.5   96.0  

Antalya   Kayseri  

92.2   92.5  

Bursa   Antalya  

91.8   92.2  

Sakarya   Bursa  

91.5   91.8  

Ankara   Sakarya  

90.6   91.5  

Trabzon   Ankara  

90.3   90.6  

İzmir   Trabzon  

90.1   90.3  

Kocaeli   İzmir  

89.7   90.1  

Mersin   Kocaeli  

89.0   89.7  

Adana   Mersin  

88.8   89.0  

Diyarbakır   Adana  

88.8   88.8  

İstanbul   Diyarbakır  

88.4   88.8  

Eskişehir   İstanbul  

78.4  

88.4  

0.0   20.0   40.0   60.0   80.0   100.0   Eskişehir   78.4  

 

0.0   20.0   40.0   60.0   80.0   100.0  

Mersin   Adana   Eskişehir   Mersin   Bursa   Eskişehir   Sakarya   Bursa   Kayseri   Sakarya   Diyarbakır   Kayseri   İzmir   Diyarbakır   Kocaeli   İzmir   Erzurum   Kocaeli   Ankara   Erzurum   Antalya   Ankara   İstanbul   Antalya   Trabzon   İstanbul   Antep   Trabzon  

54.9  

61.2   52.9   54.9   50.5   52.9   48.8   50.5   47.5   48.8   47.5   47.5   47.0   47.5   41.0   47.0   40.0   41.0   35.5   40.0   35.3   35.5   34.9   35.3   32.3   34.9   32.0   32.3  

0.0   Antep   0.0  

20.0   40.0   32.0   20.0  

40.0  

60.0  

80.0  

  60.0  

80.0  

   

27


Araştırma kapsamındaki iller arasında çay tüketimi önceliğinin en yoğun olduğu iller sırasıyla Erzurum, Gaziantep ve Kayseri’dir. Çay tüketimi önceliğinin en düşük orana sahip olduğu iller ise Eskişehir, İstanbul ve Diyarbakır’dır. Ancak şu bir gerçektir ki, çay tüketimi araştırmanın yapıldığı tüm illerde en fazla öncelik verilen içecek türüdür. Öyle ki, çaya alternatif ürünlerden biri olan Türk kahvesi tüketiminin aldığı en yüksek oran (%61,2) bile, çaya verilen önceliğin en düşük olduğu oranın (%78,4) altındadır. Öte yandan Türk kahvesine verilen önceliğin yoğunlaştığı iller ise Adana, Mersin ve Eskişehir’dir. Bu üç ilin çay tüketimi ile ilgili sıralamada sonlarda yer alması buna karşın Türk kahvesi tüketiminde öne çıkması; çayın yerine Türk kahvesinin ikame edildiğini göstermektedir. Hangi içecek türünün ne sıklıkta tüketildiğine dair soru yönlendirildiğinde, çay (siyah çay) tüketiminin yine ön plana çıktığı gözlenmektedir. Öyle ki ankete katılanların % 45,7’si günde 5 bardaktan fazla çay içmektedir. Belirtilen sıklık aralıklarına göre çay tüketiminin en yoğun tüketilme sıklığı %44,1 oranıyla günde 1-5 bardaktır. Çayın takipçisi olan içecek türlerinden, Türk kahvesi, hazır kahve, maden suyu/soda, gazlı/kolalı içecekler ve meyve suyu ve ayranda tüketim sıklığı haftada bir-birkaç kez olarak gerçekleşmektedir. Ankete katılanlar arasında buzlu çay, bitki/meyve çayı, enerji/ spor içecekleri ile hazır çikolatalı içecekleri hiç tüketmeyenlerin oranı oldukça yüksektir. Bu ürünleri tüketenler arasında ise sıklık dağılımı; bitki/meyve çayı, enerji/spor içecekleri ile hazır çikolatalı içeceklerinde ayda bir, buzlu çayda ise haftada bir-birkaç kez olarak belirtilmiştir. Tablo 6. İçecek Tüketimi Sıklığı Hiç

Çay (Siyah çay) Türk Kahvesi Hazır Kahve (nescafe, filtre kahve vb.) Maden Suyu / Soda Gazlı/Kolalı içecekler Meyve Suyu Buzlu Çay Bitki/Meyve Çayı Enerji/Spor İçecekleri Hazır Çikolatalı İçecekler Ayran

Ayda 1

Haftada bir-birkaç

Günde 1-5 bardak

Günde 6-10 bardak

Günde 10 bardaktan fazla

2,1 16,4 25,1

1,3 19,0 16,6

6,7 38,1 34,9

44,1 25,3 21,8

23,6 1,0 1,3

22,1 0,2 0,3

16,3 29,3 18,2 67,3 43,8 79,8 69,7 6,9

20,2 21,2 21,7 11,7 23,2 13,3 18,7 14,1

43,8 32,1 43,5 14,0 22,4 4,7 9,0 53,2

19,1 16,0 15,7 6,6 10,0 2,0 2,1 23,5

0,5 1,0 0,7 0,4 0,4 0,2 0,4 1,7

0,1 0,4 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 0,5

Ankete katılanlara, dışarıda herhangi bir mekânda (kafe, restoran vb.) aşağıdaki içecek türlerinden öncelikli olarak hangilerini tüketeceklerini, önem derecesine göre ilk üç tanesini belirterek göstermeleri istenmiştir.

28


-

Çay (Siyah çay)

-

Türk Kahvesi

-

Hazır Kahve (nescafe, filtre kahve vb.)

-

Maden Suyu / Soda

-

Gazlı/Kolalı içecekler

-

Meyve Suyu

-

Buzlu Çay

23  

-

Maden  Suyu  /  Soda  

-

Meyve  Suyu  

-

Bitki/Meyve  Çayı  

-

Hazır  Çikolatalı  İçecekler  

- - Gazlı/Kolalı   Bitki/Meyve Çayı içecekler   - - Buzlu   Enerji/Spor İçecekleri Çay   İçecekleri   - - Enerji/Spor   Hazır Çikolatalı İçecekler

- - Ayran   Ayran Soruya   verilen   yanıtlar   doğrultusunda,   seçeneklerin   sıklık   sayıları   toplam   örnekleme  

Soruya verilen yanıtlar doğrultusunda, seçeneklerin sıklık örneklemeilk  oranoranlanmıştır.   Buna   göre   ankete   katılanların   %84,6’sı   çay  sayıları (siyah  toplam çay)   tüketiminin   üç   lanmıştır. Buna göre ankete katılanların %84,6’sı çay (siyah çay) tüketiminin ilk üç sırada gelsırada  geldiğini  belirtmiştir.  Türk  kahvesini  ilk  üç  sırada  tüketeceğini  belirtenlerin  oranı  ise   diğini belirtmiştir. Türk içecekler   kahvesini%31,5,   ilk üç meyve   sırada tüketeceğini belirtenlerin oranı%28,6,   ise %42,7’dir. %42,7’dir.   Gazlı/kolalı   suyu   %29,3,   maden   suyu/soda   hazır   Gazlı/kolalı içecekler %31,5, meyve suyu %29,3, maden suyu/soda %28,6, hazırçayları   kahve kahve   %26,2,   ayran   ise   %22   oranında   temsil   edilmiştir.   Buna   karşılık   bitki/meyve   (%6,2),  ayran buzlu  ise çay   (%7,5),   enerji/spor   hazır   bitki/meyve çikolatalı   içecekler   %26,2, %22 oranında temsiliçecekleri   edilmiştir.(%1,6)   Bunave   karşılık çayları (%3,5)   (%6,2), listenin   yer  almıştır.     buzlu çaysonlarında   (%7,5), enerji/spor içecekleri (%1,6) ve hazır çikolatalı içecekler (%3,5) listenin sonlarında yerankete   almıştır. Öte  yandan   katılanların  tüm  içecek  grupları  arasında  birinci  önceliği  çay  (siyah  çay)   olarak   gözlenmiştir.   Dışarıda   herhangi   bir   mekânda   ilk   sırada   tercih   edilen   içecek   türü  

Öte yandan ankete tüm içecek grupları arasında birinci önceliği çay (siyah %76,9   oranıyla   yine  çkatılanların aydır.       çay) olarak gözlenmiştir. Dışarıda herhangi bir mekânda ilk sırada tercih edilen içecek türü   %76,9 oranıyla yine çaydır. Grafik  7.  İçecek  Tüketimi  Tercihi  (kafe,  restoran  vb.)  

Grafik 7. İçecek Tüketimi Tercihi (kafe, restoran vb.) İçecek  Tüke)mi  Tercihi  (kafe,  restoran  vb.)   Çay  (Siyah  çay)  

84.6  

Türk  Kahvesi  

42.7  

Gazlı/Kolalı  içecekler  

31.5  

Meyve  Suyu  

29.3  

Maden  Suyu  /  Soda  

28.6  

Hazır  Kahve  (nescafe  vb.)  

26.2  

Ayran  

22.0  

Buzlu  Çay  

7.5  

Bitki/Meyve  Çayı  

6.2  

Hazır  Çikolatalı  İçecekler  

3.5  

Enerji/Spor  İçecekleri  

1.6   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

80.0  

90.0  

100.0  

  Katılımcılara   özel   günlerde   ya   da   bir   misafir   geldiğinde   hangi   içeceği   ikram   edecekleri   sorulduğunda,   çayın   daha   yüksek   oranda   tercih   edildiği   gözlenmiştir.   Birden   fazla   29 seçeneğin   tercih   edilebildiği   bu   soruda   sıklık   açısından   çay   %95,3,   Türk   kahvesi   %70,7  


Katılımcılara özel günlerde ya da bir misafir geldiğinde hangi içeceği ikram edecekleri sorulduğunda, çayın daha yüksek oranda tercih edildiği gözlenmiştir. Birden fazla seçeneğin tercih edilebildiği bu soruda sıklık açısından çay %95,3, Türk kahvesi %70,7 oranında temsil edilmiştir. Bu soruda gazlı/kolalı içecekler (%41,4), meyve suyu (%33,7), hazır kahve (26,7) 24   öne   çıkarken; ayran, maden suyu/soda, bitki/meyve çayları, buzlu çay, enerji/spor içecekleri ve hazır çikolatalı içecekler öncelik sıralamasında sonlarda yer almıştır. Grafik  8.  İçecek  Tüketimi  Tercihi  (ev,  misafirlik  vb.)  

Grafik 8. İçecek Tüketimi Tercihi (ev, misafirlik vb.) İçecek  Tüke)mi  Tercihi  (ev,  misafirlik  vb.)   Çay  (Siyah  çay)  

95.3  

Türk  Kahvesi  

70.7  

Gazlı/Kolalı  içecekler  

41.4  

Meyve  Suyu  

33.7  

Hazır  Kahve  (nescafe  vb.)  

26.7  

Ayran  

9.7  

Maden  Suyu  /  Soda  

5.2  

Bitki/Meyve  Çayı  

2.2  

Buzlu  Çay  

1.0  

Hazır  Çikolatalı  İçecekler  

0.8  

Enerji/Spor  İçecekleri  

0.4   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

80.0  

90.0  

100.0  

 

 

3.2.3. ÇAY TÜKETİMİ ALIŞKANLIKLARI  

Çay tüketimi alışkanlıklarını tespit etmek amacıyla araştırma kapsamında aşağıdaki 3.2.3.   ÇAY  TÜKETİMİ   ALIŞKANLIKLARI   sorular deneklere yöneltilmiştir. Çay   tüketimi   alışkanlıklarını   tespit   etmek   amacıyla   araştırma   kapsamında   aşağıdaki   sorular   deneklere   - Sonyöneltilmiştir.   5 yılda aşağıdaki içecek türlerindeki tüketiminizin nasıl değiştiğini belirtir misiniz? -

- -

- -

  -

Son  5  yılda  aşağıdaki  içecek  türlerindeki  tüketiminizin  nasıl  değiştiğini  belirtir  misiniz?   Çay   (siyah   çay)  çay) tüketiminizde   bir  azalma   ise  bunun   nedenleri   nelerdir?   Çay (siyah tüketiminizde biroldu   azalma oldu ise bunun nedenleri nelerdir? Aşağıdaki  çay  türlerinden  hangilerini  biliyorsunuz  ve  tüketiyorsunuz?     Çayı   (siyah  çay)   mekânlarda/ortamlarda   tüketirsiniz?   Aşağıdaki çayhangi   türlerinden hangilerini biliyorsunuz ve tüketiyorsunuz? Çayınızı  (siyah  çay)  içerken  şeker  kullanır  mısınız?  

Çayı (siyah çay) hangi mekânlarda/ortamlarda tüketirsiniz?

Ankete   katılanlara   son  çay) 5   yıldaki   meydana   gelen   değişimleri   - Çayınızı (siyah içerkeniçecek   şeker tüketimlerinde   kullanır mısınız? belirtmeleri  istenmiş,  her  seçenek  sadece  o  içecek  türünü  tüketenlere  yöneltilmiştir.  Çay   tüketenlerin   %38,1’i   5   yılda  içecek çay   tüketimlerinin   arttığını   ifade   ederken,   tüketiminin   Ankete katılanlara sonson   5 yıldaki tüketimlerinde meydana gelen değişimleri belirtazaldığını  belirtenlerin  oranı  %11,5’dir.  Türk  kahvesi  tüketiminin  arttığını  ifade  edenler  %28,   meleri istenmiş, her seçenek sadece o içecek türünü tüketenlere yöneltilmiştir. Çay tükeazaldığını   söyleyenler   se  %13,3   sahiptir.  Çarttığını ayın  bir  bifade aşka  aederken, lternatifi  tüketiminin olan  hazır  kahve   tenlerin %38,1’i son 5 iyılda çayoranına   tüketimlerinin azaltüketimindeki   artış   oranı   da   %26,5,   azalış   oranı   %16,4’tür.   Bitki/meyve   çaylarında   ise   daha   dığını belirtenlerin oranı %11,5’dir. Türk kahvesi tüketiminin arttığını ifade edenler %28, düşük  bir  artış  oranı  gözlenmektedir.  %17’lik  artış  oranına  karşılık  %15,9  oranında  azalış  söz   azaldığını söyleyenler ise %13,3 oranına sahiptir. Çayın bir başka alternatifi olan hazır kahve konusudur.   Tüketimde   en   fazla   artışın   yaşandığı   ürün   çay   olurken,   gazlı/kolalı   içecekler   tüketimindeki oranı eda azalışüoranı %16,4’tür. Bitki/meyve çaylarında ise daha %30,1  oranıyla  artış tüketimin   n  f%26,5, azla  azaldığı   rün  olarak   gözlenmiştir.      

düşük bir artış oranı gözlenmektedir. %17’lik artış oranına karşılık %15,9 oranında azalış söz konusudur. Tüketimde en fazla artışın yaşandığı ürün çay olurken, gazlı/kolalı içecekler %30,1 oranıyla tüketimin en fazla azaldığı ürün olarak gözlenmiştir.

30


25    

 

25  

 

Grafik  9.  İçecek  Tüketimi  Değişimi   Grafik 9. İçecek Tüketimi Değişimi   İç e c e k   Tü ke ) m i   D e ğ i şi m i   Grafik  9.  İçecek  Tüketimi  Değişimi   Ar^  

Azaldı  

Değişmedi  

İç e c e k   Tü ke ) m i   D e ğ i şi m i   38.1   Ar^   Azaldı   28.0  

Çay  (Siyah  çay)   Türk  Kahvesi  

Maden  Suyu   /  Soda   Gazlı/Kolalı   içecekler   Meyve   Suyu   Buzlu   Çay   Bitki/Meyve   Çayı   Hazır  Çikolatalı   İçecekler   Gazlı/Kolalı  İiçecekleri   çecekler   Enerji/Spor   Buzlu  Çay  

 

50.4   58.7  

26.5   16.4   11.5   24.4   38.1   12.1   28.0   17.9   15.9   13.3  

Hazır  Kahve  (nescafe  vb.)   Çay  S(uyu   Siyah   ay)   Maden   /  Sçoda   Türk   Kahvesi   Meyve   Suyu   Hazır  Kahve   (nescafe  Çvb.)   Bitki/Meyve   ayı  

11.5   Değişmedi   13.3  

26.5   9.6   16.4   17.0   24.4   12.1   15.4   30.1   17.9   14.6   9.7   15.9   8.1  17.0  9.2   7.0  15.4  9.3   14.6  

57.1   63.5  50.4   58.7   66.2   73.4   57.1   63.5   54.5   66.2   75.7   73.4   82.8   54.5   83.6  

9.6   30.1   9.7  

 

75.7  

Hazır  Çikolatalı  İçecekler  

8.1  

9.2  

82.8  

Enerji/Spor  İçecekleri  

7.0  

9.3  

83.6  

Çay   tüketimi   artanlar   arasında   cinsiyet   dağılımı   açısından   fazla   bir   fark   olmamasına      rağmen,  çayın  alternatifi  olarak  düşünülebilecek  Türk  kahvesi,  hazır  kahve  ve  bitki/meyve   Çay tüketimi artanlar arasında cinsiyet dağılımı açısından fazla bir fark olmamasına rağçayı  tüketiminde  kadınlarda  erkeklere  göre  daha  fazla  tüketim  artışı  gözlenmiştir.     men, alternatifi olarak düşünülebilecek Türk kahvesi, hazır kahve bitki/meyve çayı Çay  çayın tüketimi   artanlar   arasında   cinsiyet   dağılımı   açısından   fazla   bir  ve fark   olmamasına     tüketiminde kadınlarda erkeklere göre daha fazla tüketim artışı gözlenmiştir. rağmen,  çayın  alternatifi  olarak  düşünülebilecek  Türk  kahvesi,  hazır  kahve  ve  bitki/meyve   çayı  tüketiminde  kadınlarda   erkeklere   daha  fazla   tüketim   artışı   gözlenmiştir.     Grafik  10.   Cinsiyet  gDöre   ağılımına   Göre   Tüketim   Artışı     Cinsiyet   Dağılımına   Göre   Tüke)m  ArUşı   Grafik 10. Cinsiyet Dağılımına Göre Tüketim Artışı Grafik  10.  Cinsiyet   Dağılımına   Göre  Tüketim  Artışı   45.0%   40.0%   35.0%   45.0%   30.0%   40.0%   25.0%  

38.0%  

38.1%  

38.0%  

38.1%  

38.3%  

24.3%  

21.9%  

19.8%  

35.0%   20.0%   30.0%   15.0%  

32.4%   11.4%  

25.0%   10.0%   20.0%   5.0%   15.0%   0.0%   10.0%  

38.3%  

Cinsiyet  Dağılımına  Göre  Tüke)m  A32.4%   rUşı  

21.9%  

19.8%  

24.3%  

11.4%   Çay  

Türk  Kahvesi  

Çay  

Türk  Kahvesi  

Hazır  Kahve  

Bitki/Meyve  Çayı  

Hazır  Kahve  

Bitki/Meyve  Çayı  

5.0%   Erkek    

0.0%  

 

Erkek    

Kadın  

 

Kadın  

Çay  tüketimi  azalanlar,  kadınlarda  erkeklere  göre  daha  yüksek  oranda  temsil  edilmektedir.     Aynı  durum  hazır  kahve  ve  bitki/meyve  çayı  tüketiminde  de  gözlenirken,  Türk  kahvesinde     tüketimi  azalanlar  erkeklerde  kadınlara  göre  daha  yüksek  orandadır.   Çay  tüketimi  azalanlar,  kadınlarda  erkeklere  göre  daha  yüksek  oranda  temsil  edilmektedir.   Çay tüketimi azalanlar, kadınlarda erkeklere göre daha yüksek oranda temsil edilmekteAynı  durum  hazır  kahve  ve  bitki/meyve  çayı  tüketiminde  de  gözlenirken,  Türk  kahvesinde   dir. Aynı durum hazırerkeklerde   kahve ve bitki/meyve çayı tüketiminde de gözlenirken, Türk kahvesintüketimi   azalanlar   kadınlara  göre   daha   yüksek  orandadır.  

de tüketimi azalanlar erkeklerde kadınlara göre daha yüksek orandadır.

31


26   26  

   

Grafik   Grafik  111.  1.  CCinsiyet   insiyet  DDağılımına   ağılımına  GGöre   öre  TTüketim   üketim  AAzalışı   zalışı  

Grafik 11. Cinsiyet Dağılımına Göre Tüketim Azalışı

Cinsiyet   Cinsiyet  DDağılımına   ağılımına  GGöre   öre  TTüke)m   üke)m  AAzalışı   zalışı   20.0%   20.0%   18.0%   18.0%   16.0%   16.0%   14.0%   14.0%   12.0%   12.0%   10.0%   10.0%   8.0%   8.0%   6.0%   6.0%   4.0%   4.0%   2.0%   2.0%   0.0%   0.0%  

17.9%   17.9%   14.4%   14.4%  

13.7%   13.7%  

15.0%   15.0%   12.7%   12.7%   10.8%   10.8%  

9.4%   9.4%  

Çay   Çay  

8.7%   8.7%  

Türk   Türk  KKahvesi   ahvesi  

Hazır   Hazır  KKahve   ahve  

Bitki/Meyve   Bitki/Meyve  ÇÇayı   ayı  

Erkek   Erkek       Kadın   Kadın  

   

   

Çayve   veçaya   çayaalternatif   alternatif tüketim tercihlerinden Türk kahvesi, hazır kahve ve bitki/meyve Çay   tüketim   tercihlerinden   Türk   kahvesi,   hazır   kahve   ve   Çay   ve   çaya   alternatif   tüketim   tercihlerinden   Türk   kahvesi,   hazır   kahve   ve  bitki/meyve   bitki/meyve   çaylarında,genel   genelolarak   olarakyaş   yaşazaldıkça   azaldıkça tüketim miktarının arttığı gözlenmektedir. Kahve çaylarında,   tüketim   miktarının   arttığı   gözlenmektedir.   Kahve   çaylarında,   genel   olarak   yaş   azaldıkça   tüketim   miktarının   arttığı   gözlenmektedir.   Kahve   ürünlerindebu   budurum   durum daha keskin yaş gruplarında dada   tükeürünlerinde   iken,   çay   tüketiminde   yüksek   yaş   gruplarında   ürünlerinde   bu   durum  daha   daha  keskin   keskin  iken, iken,  çay çay  tüketiminde tüketiminde  yüksek yüksek   yaş   gruplarında   da   tüketimin   arttığına   rastlanmaktadır.   bitki/meyve   ise   yaş   timin arttığına rastlanmaktadır. ÖteÖte   yandan bitki/meyve çay çay   tüketiminde ise yaş tüketimin   arttığına   rastlanmaktadır.   Öte  yandan   yandan   bitki/meyve   çay  tüketiminde   tüketiminde   ise  grupları yaş   grupları   yakın   En   düşük   yaş   çay   grupları   arasında   birbirine   yakın  oranlar   oranlar  izlenmektedir.   izlenmektedir.   En   düşük   yaş  grubunda,   grubunda,   çay  ve   ve   arasındaarasında   birbirinebirbirine   yakın oranlar izlenmektedir. En düşük yaş grubunda, çay ve hazır kahve hazır   kkahve   ooranda   aartan   içecek   ttürü   oolduğu   hazır   ahve  ttüketiminin   üketiminin   en  n  yyüksek   üksek   randa   rtan   içecek   ürü   lduğu  ggörülmektedir.   örülmektedir.       tüketiminin en yüksekeoranda artan içecek türü olduğu görülmektedir.     Grafik   Grafik  112.   2.  YYaş   aş  DDağılımına   ağılımına  GGöre   öre  TTüketim   üketim  AArtışı   rtışı  

Grafik 12. Yaş Dağılımına Göre Tüketim Artışı

Yaş   Yaş  DDağılımına   ağılımına  GGöre   öre  TTüke)m   üke)m  AArUşı   rUşı   60.0%   60.0%   50.0%   50.0%  

49.3%   49.3%   38.1%   38.1%  

40.0%   40.0%  

43.1%   43.1%  

30.0%   30.0%  

20.3%   20.3%  

20.0%   20.0%   10.0%   10.0%   0.0%   0.0%   Çay   Çay  

Türk   Türk  KKahvesi   ahvesi  

Hazır   Hazır  KKahve   ahve  

Bitki/Meyve   Bitki/Meyve  ÇÇayı   ayı  

18-­‐24   18-­‐24   25-­‐34   25-­‐34   35-­‐44   35-­‐44   45-­‐54   45-­‐54   55-­‐64   55-­‐64   65+   65+  

       Çay tüketiminde her ne kadar üniversite mezunlarında daha yüksek oranda tüketim ar-

tışına rastlansa da diğer eğitim gruplarında birbirine yakın bir seyir izlenmektedir. Ancak

Çay   Çay  tüketiminde   tüketiminde  her   her  ne   ne  kadar   kadar  üniversite   üniversite  mezunlarında   mezunlarında  daha   daha  yüksek   yüksek  oranda   oranda  tüketim   tüketim   Türk kahvesi, hazır kahve ve nispeten bitki/meyve çayı tüketiminde eğitim seviyesi arttıkça artışına   artışına  rrastlansa   astlansa  dda  a  ddiğer   iğer  eeğitim   ğitim  ggruplarında   ruplarında  bbirbirine   irbirine  yyakın   akın  bbir  ir  sseyir   eyir  izlenmektedir.   izlenmektedir.  AAncak   ncak   tüketim artışının da yükseldiği gözlenmektedir.çayı   Çay tüketiminde en yüksek artışa %44,2 Türk   Türk  kkahvesi,   ahvesi,  hhazır   azır  kkahve   ahve  vve  e  nnispeten   ispeten  bbitki/meyve   itki/meyve  çayı  ttüketiminde   üketiminde  eeğitim   ğitim  sseviyesi   eviyesi  aarttıkça   rttıkça  

oran ile üniversite mezunları arasında rastlanmaktadır.

32


tüketim   artışının   da   yükseldiği   gözlenmektedir.   Çay   tüketiminde   en   yüksek   artışa   %44,2   tüketim   yükseldiği   gözlenmektedir.   Çay   tüketiminde   en   yüksek   artışa   %44,2   oran   ile  üartışının   niversite  da   mezunları   arasında   rastlanmaktadır.     oran  ile  üniversite  mezunları  arasında  rastlanmaktadır.     Grafik  13.  Eğitim  Düzeyine  Göre  Tüketim  Artışı   Grafik  13.  Eğitim  Düzeyine  Göre  Tüketim  Artışı  

Grafik 13. Eğitim Düzeyine Göre Tüketim Artışı Eği)m   Düzeyine   Göre   Tüke)m  ArUşı   50.0%   45.0%   50.0%   40.0%   45.0%   35.0%   40.0%   30.0%   35.0%   25.0%   30.0%   20.0%   25.0%   15.0%   20.0%   10.0%   15.0%   5.0%   10.0%   0.0%   5.0%   0.0%  

Eği)m  Düzeyine  Göre  Tüke)m  ArUşı   44.2%   44.2%   35.3%  

32.7%  32.6%   30.5%   32.7%  32.6%   30.5%  

32.9%  

35.3%   23.9%  

32.9%   20.9%  21.2%  

21.6%  

13.4%  18.8%  

20.9%  21.2%   13.7%  

21.6%   14.7%  

13.4%  

13.7%  

18.8%  23.9%  

11.7%   11.7%   7.5%  

14.7%  

7.5%  

Çay  

Türk  Kahvesi  

Çay  

Türk  Kahvesi   Ortaokul/ilköğreYm  

İlkokul  

Hazır  Kahve  

Bitki/Meyve  Çayı  

Hazır  Kahve   Lise   Üniversiye  ve  üstü  

Bitki/Meyve  Çayı  

  İlkokul   Ortaokul/ilköğreYm   Lise   Üniversiye  ve  üstü         Son   düşündüğünden   Son beş   beş yılda   yılda çay   çay tüketimi   tüketimiazalanların   azalanların%  %80,5’i   80,5’içayın   çayınsağlıklı   sağlıklıolmadığını   olmadığını düşündüğünden Son   beş   yılda   çay   tüketimi  ifade   azalanların   %   Ç80,5’i   sağlıklı   olmadığını   düşündüğünden   dolayı   tüketimini   azalttığını   etmiştir.   ayın  tçayın   adının,   aromasının,   kokusunun   değiştiğini   dolayı tüketimini azalttığını ifade etmiştir. Çayın tadının, aromasının, kokusunun değiştiğidolayı  tüketimini   azalttığını   ifade  etmiştir.   tadının,   aromasının,   kokusunun   değiştiğini   düşünenler   %   52,1,   diğer   içeceklerin   daha  Çayın   pratik   hazırlandığını   ifade   edenler   %46,8,   çay   ni düşünenler % 52,1, diğer içeceklerin daha pratik hazırlandığını ifade edenler %46,8, çay düşünenler   %   52,1,   diğer   içeceklerin   daha   pratik   hazırlandığını   ifade   edenler   %46,8,   çay   fiyatlarının  yükseldiğini  söyleyenler  ise  %33,2  oranında  temsil  edilmiştir.  Bu  soruda  birden   fiyatlarının yükseldiğini söyleyenler %33,2 oranında temsil edilmiştir. Bu soruda birden fiyatlarının  yükseldiğini  söyleyenler  ise  %33,2  oranında  temsil  edilmiştir.  Bu  soruda  birden   fazla   seçenek   seçilebildiğinden   yüzde  tise oplamları   100’ü  geçmiştir.   fazla seçenek seçilebildiğinden yüzde toplamları 100’ü geçmiştir. fazla  seçenek  seçilebildiğinden  yüzde  toplamları  100’ü  geçmiştir.   Grafik  14.  Çay  Tüketiminde  Azalışın  Nedenleri   Grafik  14.  Azalışın Çay  Tüketiminde   Azalışın  Nedenleri   Grafik 14. Çay Tüketiminde Nedenleri Çay  Tüke)minde  Azalışın  Nedenleri   Çay  Tüke)minde  Azalışın  Nedenleri  

Sağlıklı  olmadığını  düşünüyorum.  

80.5  

Sağlıklı  olmadığını  düşünüyorum.   Çayın  tadının/aromasının/kokusunun  değişYğini   düşünüyorum.   Çayın  tadının/aromasının/kokusunun   değişYğini  

80.5   52.1   52.1  

düşünüyorum.   Diğer  içecekler  daha  praYk  hazırlanabiliyor.  

46.8  

Diğer  içecekler  daha  praYk  hazırlanabiliyor.  

46.8   44.2  

Diğer   Diğer  

44.2   33.2  

Çay  fiyatları  yükseldi.   Çay  fiyatları  yükseldi.  

33.2   0.0  

10.0   20.0   30.0   40.0   50.0   60.0   70.0   80.0   90.0  

0.0   10.0   20.0   30.0   40.0   50.0   60.0   70.0   80.0   90.0     Ankete  katılanların  çay  türlerine  yönelik  bilgisi  ve  tüketim  durumu  aşağıdaki  seçenekler  ile     Anketekkatılanların çaytürlerine   türlerineyönelik   yönelik bilgisi tüketim durumu aşağıdaki seçenekler Ankete   atılanların  çay   bilgisi   ve  ve tüketim   durumu   aşağıdaki   seçenekler   ile   ile sorulmuştur.   sorulmuştur.   sorulmuştur. - Siyah  çay  

Yeşil  ççay   - Siyah   ay   Siyah - - Yeşil   çay   çay

- - - - -

Yeşil çay Beyaz çay Sarı çay Oolong çay Instant çay 33


34


35


Beyaz  çay   Sarı  çay   Oolong  çay   Instant  çay  

-

Yanıtlar incelendiğinde bilinirlik ve tüketim durumu açısından ilk sırada siyah çayın geldiği

Yanıtlar  incelendiğinde  bilinirlik  ve  tüketim  durumu  açısından  ilk  sırada  siyah  çayın  geldiği   gözlenmektedir. Yeşil çay, siyah çaydan sonra en fazla bilinen ve tüketilen çaydır. Ancak gözlenmektedir.   çay,   siyah   çaydan   sonra  bir en  tüketim fazla  bilinen   ve   tüketilen   çaydır.   %95,8’lik bilinirlikYeşil   düzeyine karşın %51,9’luk söz konusudur. Yeşil çayı,Ancak   bilinirlik %95,8’lik  bilinirlik  düzeyine  karşın  %51,9’luk  bir  tüketim  söz  konusudur.  Yeşil  çayı,  bilinirlik   ve tüketim açısından sarı, beyaz, instant ve oolong çay takip etmiştir. ve  tüketim  açısından  sarı,  beyaz,  instant  ve  oolong  çay  takip  etmiştir.       Grafik   15.  Çay   ürleri  Bilinirliği   Grafik 15. Çay Türleri Bilinirliği veTTüketim Durumuve  Tüketim  Durumu   Ç ay   Tür le r i   Bilinir liğ i   ve   Tüke ) m  D urumu  

Oolong  çay  

Instant  çay  

13.1  

Beyaz  çay  

99.3  

4.7  

11.5  

2.3  

4.5  

1.0  

.8  

2.7  

51.9  

97.2  

TükeYyorum   95.8  

Duydum  

Sarı  çay  

Yeşil  çay  

Siyah  çay  

 

 

Çayın hangi ortamlarda tüketildiğine dair sorulan soruda aşağıdaki seçenekler deneklere

Çayın   hangi   ortamlarda   tüketildiğine   dair   sorulan   soruda   aşağıdaki   seçenekler   deneklere   sunulmuştur. sunulmuştur.   -

- Evde   Evde Dışarıda  bir  kafede  vb.  

- Gezide/piknikte   Dışarıda bir kafede vb. İş  yerinde  

- Sosyal   Gezide/piknikte ortamlarda,  toplantılarda   Plajda  

seyahat  ederken   - Yolculukta,   İş yerinde

Birden   fazla   seçeneğin   tercih   edilebildiği   bu   soruda;   toplamda   ankete   katılanların   - Sosyal ortamlarda, toplantılarda %94,6’sının  çayı  evde  tükettiği  anlaşılmıştır.  Dışarıda  bir  kafede  tüketenler  %76,2,  iş  yerinde   %50,8,   gezide/piknikte   %32,   yolculukta,   seyahat   ederken   %14,4,   sosyal   ortamlarda,   - Plajda toplantılarda  %11,1  oranıyla  temsil  edilmiştir.    

-

Yolculukta, seyahat ederken

 

Birden fazla seçeneğin tercih edilebildiği bu soruda; toplamda ankete katılanların %94,6’sının çayı evde tükettiği anlaşılmıştır. Dışarıda bir kafede tüketenler %76,2, iş yerinde %50,8, gezide/piknikte %32, yolculukta, seyahat ederken %14,4, sosyal ortamlarda, toplantılarda %11,1 oranıyla temsil edilmiştir.

36


Grafik  16.  Çay  Tüketimi  Mekânları   Grafik  16.  Çay  Tüketimi  Mekânları  

Grafik 16. Çay Tüketimi Mekânları

Çay  Tüke)mi  Mekanları   Çay  Tüke)mi  Mekanları   Evde   Evde   Dışarıda  bir  kafede  vb.   Dışarıda  bir  kafede  vb.   İş  yerinde   İş  yerinde   Gezide/piknikte   Gezide/piknikte   14.4   Yolculukta,  seyahat  ederken   Yolculukta,  seyahat  ederken   14.4   11.1   Sosyal  ortamlarda,  toplanflarda   11.1   Sosyal  ortamlarda,  toplanflarda   3.0   Diğer   3.0   Diğer   0.6   Plajda   Plajda   0.6  

94.6   94.6   76.2   76.2   50.8   50.8   32.0   32.0  

0.0   10.0   20.0   30.0   40.0   50.0   60.0   70.0   80.0   90.0   100.0   0.0   10.0   20.0   30.0   40.0   50.0   60.0   70.0   80.0   90.0   100.0  

 

    Ankete   katılanların   %64,7’sinin %64,7’sinin   çayını çayını  içerken içerken  şeker şeker   kullandığı,   %29,5’inin   şeker   Ankete kullandığı, %29,5’inin hiçhiç   şeker kullanAnkete  katılanların katılanların   %64,7’sinin   çayını   içerken   şeker   kullandığı,   %29,5’inin   hiç   şeker   kullanmadığı,   % 5,8’inin   i se   a ra   s ıra   ş eker   k ullandığı   o rtaya   ç ıkmıştır.     madığı, %5,8’inin ise araise   sıra şeker ortaya çıkmıştır. kullanmadığı,   %5,8’inin   ara   sıra  şkullandığı eker  kullandığı   ortaya   çıkmıştır.     Grafik  17.  Çay  İçerken  Şeker  Kullanımı   17.  Çay  İçerken  Şeker  Kullanımı   Grafik 17. Çay İçerken ŞekerGrafik   Kullanımı  

Çay  İçerken  Şeker  Kullanımı   Çay  İçerken  Şeker  Kullanımı   Ara  sıra;  5.8   Ara  sıra;  5.8  

Hayır;  29.5   Hayır;  29.5  

Evet;  64.7   Evet;  64.7  

   

 

   3.2.4. POŞET ÇAY (SİYAH) TÜKETİMİ ALIŞKANLIKLARI   3.2.4.  POŞET  ÇAY  (SİYAH)  TÜKETİMİ  ALIŞKANLIKLARI   Araştırma kapsamında katılımcıların siyah çay tüketimine yönelik alışkanlıklarının 3.2.4.  POŞET   ÇAY  (SİYAH)   TÜKETİMİ  Apoşet LIŞKANLIKLARI   tespiti içinkapsamında   aşağıdaki sorular yöneltilmiştir. Araştırma   katılımcıların   poşet   siyah   çay   tüketimine   yönelik   alışkanlıklarının   Araştırma   kapsamında   katılımcıların   poşet   siyah   çay   tüketimine   yönelik   alışkanlıklarının   tespiti  için  aşağıdaki  sorular  yöneltilmiştir.   tespiti   aşağıdaki   sorular   yöneltilmiştir.   - için   Çay (siyah çay) içerken tercihiniz aşağıdakilerden hangisidir? - Çay  (siyah  çay)  içerken  tercihiniz  aşağıdakilerden  hangisidir?     - Çay  (siyah  çay)  içerken  tercihiniz  aşağıdakilerden  hangisidir?     - Poşet  çayı  tercih  etmenizin  en  önemli  nedenini  işaretler  misiniz?     - Poşet   çayı   tercih   etmenizin   en  önemli   nedenini   işaretler   misiniz?  misiniz?   - Poşet çayı tercih etmenizin en önemli nedenini işaretler

-

Poşet çay tercih etmemenizin en önemli nedenini işaretler misiniz?

37


30     Deneklere, siyah çay içerken aşağıdaki seçeneklerden hangisini tercih ettikleri sorusu yö30   neltilmiştir. - Poşet  çay  tercih  etmemenizin  en  önemli  nedenini  işaretler  misiniz?    

Deneklere,   çay   içerken   aşağıdaki   seçeneklerden   hangisini   tercih   ettikleri   sorusu   - Paketsiyah   (demleme) çay içerim - Poşet  çay  tercih  etmemenizin  en  önemli  nedenini  işaretler  misiniz?   yöneltilmiştir.   Deneklere,   siyah   çay   içerken   aşağıdaki   seçeneklerden   hangisini   tercih   ettikleri   sorusu   - - Poşet içerim Paket   (çay demleme)   çay  içerim   yöneltilmiştir.   - Poşet  çay  içerim  

- -- Paket   Farketmez, ikisini tüketirim Farketmez,   hher er  ikisini   de  de tüketirim   (demleme)   çay  içerim  

- çay   Poşet   çay  içerim   Siyah   içenlerin   %82,9’unun   sadece   demleme   çay   içtiği,   %2,3’ünün   sadece   poşet   çay   Siyah -çayFarketmez,   içenlerin h%82,9’unun sadece demleme çay içtiği, %2,3’ünün sadece poşet çay er   kisini   e  tüketirim   içtiği,  %14,8’inin  ise   hier   iki  şdekilde   de  içtiği  gözlenmiştir.     içtiği, %14,8’inin ise her iki şekilde de içtiği gözlenmiştir. Siyah   çay   içenlerin   %82,9’unun   sadece   demleme   çay  Alışkanlığı   içtiği,   %2,3’ünün   sadece   poşet   çay   Grafik  18.  Siyah   Çay  İçme   içtiği,   % 14,8’inin   i se   h er   i ki   ş ekilde   d e   i çtiği   g özlenmiştir.     Grafik 18. Siyah Çay İçme Alışkanlığı

Grafik  Siyah   18.  Siyah   ay  İçme   Alışkanlığı   Çay  Ç İçme   Alışkanlığı   Farketmez,  her   ikisini  dSiyah   e   Çay  İçme  Alışkanlığı   tükeYrim;  14.8   Farketmez,  her   ikisini  de   Poşet  çay  tükeYrim;   içerim;   14.8   2.3   Poşet  çay  içerim;   2.3  

Demleme  içerim;   82.9  

 

Demleme  içerim;   Erkekler  kadınlara  kıyasla  daha  yüksek  oranda  demleme  çayı  tercih  ettiğini  ifade  etmiştir.   82.9  

Ayrıca  yaş  yükseldikçe  demleme  çayı  tercih  etme  oranı  da  yükselmektedir.      

 

Erkekler kadınlara kıyasla daha yüksek oranda demleme çayı tercih ettiğini ifade etmiştir. Erkekler  kadınlara  kıyasla  daha  yüksek  oranda  demleme  çayı  tercih  ettiğini  ifade  etmiştir.   Grafik  19.  Demleme   Çay   Tercih   Edenlerin   Cinsiyet   ve  Yaşa  Göre  Dağılımı   Ayrıca yaş yükseldikçe demleme çayı tercih etme oranı da yükselmektedir. Ayrıca  yaş  yükseldikçe  demleme  çayı  tercih  etme  oranı  da  yükselmektedir.      

Grafik   9.  TDercih   emleme   Çay   Tercih  Edenlerin   Cinsiyet   vÇe   YTaşa   G öre   Dağılımı   Demleme   Ç1ay   ETercih denler    Edenlerin Demleme   ay   ercih   Edenler   Grafik 19. Demleme Çay Cinsiyet ve Yaşa Göre Dağılımı

35-­‐44  

45-­‐54  

55-­‐64  

88.6  

85.7  

85.7  

87.1  

87.1  

86.4  

86.4  

85.2  

85.2  

73.2  

25-­‐34  

76.3  

76.3  

73.2  

87.7  

87.7  

Yaş  Dağılımı  

Demleme  Çay  Tercih  Edenler   Yaş  Dağılımı  

88.6  

Cinsiyet  Dağılımı  

Demleme  Çay  Tercih  Edenler     Cinsiyet  Dağılımı  

Erkek  

   

38

Erkek  

Kadın   Kadın  

15-­‐24  

15-­‐24  

25-­‐34  

35-­‐44  

45-­‐54  

55-­‐64  

65+  

65+  

   


Siyah çay içerken tercihini poşet çaydan yana olanlara aşağıdaki ifadeler yöneltilmiş ve tercih nedenleri sorgulanmıştır.

 

-

Demlemesi pratik olduğu için

-

İçeceğim kadar kullanıyorum, israf olmuyor

31  

Siyah   çay   içerken   tercihini   poşet   çaydan   yana   olanlara   aşağıdaki   ifadeler   yöneltilmiş   ve   - Zaman tasarrufu sağlıyor tercih  nedenleri  sorgulanmıştır.   - - Demlemesi   pratik  olduğu  için   Tadını/kokusunu/aromasını seviyorum - İçeceğim  kadar  kullanıyorum,  israf  olmuyor   - - Zaman   tasarrufu   sağlıyor   Kaliteli, güvenilir olduğunu düşünüyorum - Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   - - Kaliteli,   güvenilir   olduğunu   düşünüyorum   Sağlıklı olduğunu düşünüyorum - Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum  

Poşet çay poşet çayıçayı   tercihtercih   etme etme   nedenlerinin başındabaşında   %64 oranıyla demlemePoşet   çay  içenlerin, içenlerin,   poşet   nedenlerinin   %64   oranıyla   sinin pratik olması gelmektedir. Zaman tasarrufu sağladığını belirtenlerle (%12,3) birlikte demlemesinin  pratik  olması  gelmektedir.  Zaman  tasarrufu  sağladığını  belirtenlerle  (%12,3)   birlikte   düşünüldüğünde   poşet  demleme çayın   demleme   edilmesinde   rol   düşünüldüğünde poşet çayın şeklininşeklinin   tercih tercih   edilmesinde büyükbüyük   rol oynadığı oynadığı  gözlenmektedir.  Öte  yandan  poşet  çayda  israfın  olmaması  %7,7  oranıyla  üçüncü   gözlenmektedir. Öte yandan poşet çayda israfın olmaması %7,7 oranıyla üçüncü sırada sırada  yer  almıştır.  Poşet  çayı,  tadı,  kokusu  ya  da  aromasından  dolayı  tercih  edenler  %5,3,   yer almıştır. Poşet çayı, tadı, kokusu ya da aromasından dolayı tercih edenler %5,3, sağlıklı sağlıklı   olduğunu   düşündüğünden   dolayı   tercih   edenler   %2,4,   kaliteli   e   güvenilir   olduğunu  düolduğunu düşündüğünden dolayı tercih edenler %2,4, kaliteli vevgüvenilir olduğunu düşündüğü  için  tercih  edenler  ise  %1,7’dir.  Görüldüğü  üzere  pratik  demleme  imkânı,  zaman   şündüğü için tercih edenler ise %1,7’dir. Görüldüğü üzere pratik demleme imkânı, zaman tasarrufu  sağlaması  ve  israfı  azaltması;  poşet  çayın  tercih  edilme  nedenleri  arasında  büyük   tasarrufu sağlaması ve israfı azaltması; poşet çayın tercih edilme nedenleri arasında büyük bir  paya  sahiptir.   bir paya sahiptir.

Grafik  20.  Poşet  Çayı  Tercih  Etme  Nedenleri  

Grafik 20. Poşet Çayı Tercih Etme Nedenleri Poşet  Çayı  Tercih  Etme  Nedenleri   64.0  

Demlemesi  praYk  olduğu  için   12.3  

Zaman  tasarrufu  sağlıyor   7.7  

İçeceğim  kadar  kullanıyorum,  israf  olmuyor   Diğer  

6.6   5.3  

Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum  

2.4  

Kaliteli,  güvenilir  olduğunu  düşünüyorum  

1.7   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

 

  Katılımcılar  arasında  poşet  çayı  tercih  etmeyenlere  ise  aşağıdaki  ifadeler  sunularak  tercih   Katılımcılar arasında poşet çayı tercih etmeyenlere ise aşağıdaki ifadeler sunularak tercih etmeme   edenlerini  belirtmeleri   istenmiştir.   etmemennedenlerini belirtmeleri istenmiştir. - Tadını/kokusunu/aromasını  sevmiyorum   - - Poşet   kullanımını  sevmiyorum   Tadını/kokusunu/aromasını sevmiyorum - Böyle  bir  alışkanlığım  yok   - - Ekonomik   değil/pahalı  gsevmiyorum eliyor   Poşet kullanımını - Doğal  olmadığını,  yapay  olduğunu  düşünüyorum   - Kaliteli,  güvenilir  olmadığını  düşünüyorum  

Buna   göre   poşet   çayı   tercih   etmeyenler   arasında   %60,4’lük   kesim   tadını,   kokusunu   ve   aromasını  sevmediğini  belirtmiştir.  %12,6’sı  poşet  kullanımını  sevmediğini,  %10,7’si  ise  doğal  

39


-

Böyle bir alışkanlığım yok

-

Ekonomik değil/pahalı geliyor

-

Doğal olmadığını, yapay olduğunu düşünüyorum

-

Kaliteli, güvenilir olmadığını düşünüyorum

32  

Buna göre poşet çayı tercih etmeyenler arasında %60,4’lük kesim tadını, kokusunu ve aro-

masını sevmediğini belirtmiştir. %12,6’sı poşet kullanımını sevmediğini, %10,7’si ise doğal olmadığını   yapay   olduğunu   belirtmektedir.   Kaliteli   bulmayanlar   (%5,4)   ve   pahalı   bulanlar   (%4,7)   ise  daha   düşük   oranlarda  belirtmektedir. temsil  edilmiştir.     olmadığını yapay olduğunu Kaliteli bulmayanlar (%5,4) ve pahalı bulanlar (%4,7) ise iki   daha düşük oranlarda temsil edilmiştir. Dolayısıyla   grafik   birlikte   yorumlandığında;   poşet   çayı   tercih   edenlerin   öncelikli   tercih   nedeni   demleme   şekli   ve   pratikliği   iken;   poşet   çayı   tüketmeyenlerin   öncelikli   nedeni   ise   Dolayısıyla iki grafik birlikte b yorumlandığında; çayı tercih edenlerin öncelikli tercih tadını,   kokusunu   ve  aromasını   eğenmemeleridir.  poşet   nedeni demleme şekli ve pratikliği iken; poşet çayı tüketmeyenlerin öncelikli nedeni Grafik  21.  Poşet  Çayı  Tercih  Etmeme  Nedenleri   ise tadını, kokusunu ve aromasını beğenmemeleridir.

 

Grafik 21. Poşet Çayı Tercih Etmeme Nedenleri Poşet  Çayı  Tercih  Etmeme  Nedenleri   60.4  

Tadını/kokusunu/aromasını  sevmiyorum   12.6  

Poşet  kullanımını  sevmiyorum  

10.7  

Doğal  olmadığını,  yapay  olduğunu  düşünüyorum   6.2  

Diğer   Kaliteli,  güvenilir  olmadığını  düşünüyorum  

5.4  

Ekonomik  değil/pahalı  geliyor  

4.7   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

 

  3.2.5.   BİTKİ/MEYVE   ÇAYI   TÜKETİM   ALIŞKANLIKLARI   3.2.5. BİTKİ/MEYVE ÇAYI TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI Deneklerin   bitki/meyve   çayı   tüketim   alışkanlıklarının   tespitine   yönelik   aşağıdaki   sorular   Deneklerin bitki/meyve çayı tüketim alışkanlıklarının tespitine yönelik aşağıdaki sorular sorulmuştur.  

sorulmuştur.

- Poşet  bitki/meyve  çayı  tüketir  misiniz?   - - Poşet   bitki/meyve   çayı  tüketmenizin   n  önemli  nedenini  işaretler   misiniz?   Poşet bitki/meyve çayı tüketiremisiniz? - Poşet  bitki/meyve  çayı  tüketmemenizin  en  önemli  nedenini  işaretler  misiniz?   - - En  çok   hangi   poşet  bitki/meyve   çayını  tüketiyorsunuz?   Poşet bitki/meyve çayı tüketmenizin en önemli nedenini işaretler misiniz? - Bitki/meyve  çayı  tüketim  sıklığınız  nedir?   Poşet bitki/meyve çayı tüketmemenizin en önemli nedenini işaretler misiniz? - - Bitki/meyve   çaylarını  tüketirken   tercihiniz  aşağıdakilerden   hangisidir?  

 

-

En çok hangi poşet bitki/meyve çayını tüketiyorsunuz?

Araştırmaya   katılanlar   açayı rasında   poşet   bitki/meyve   - Bitki/meyve tüketim sıklığınız nedir?çayını   tüketenlerin   %46,2   gibi   önemli   bir   oranla   temsil   edildiği   izlenmektedir.   Poşet   bitki/meyve   çaylarının,   poşet   siyah   çaylardan   daha  f- azla  tBitki/meyve üketildiği  araştırmanın   önemli  sonuçlarından   birisidir.     çaylarını tüketirken tercihiniz aşağıdakilerden hangisidir?

40


33   Araştırmaya katılanlar arasında poşet bitki/meyve çayını tüketenlerin %46,2 gibi önemli bir   oranla temsil edildiği izlenmektedir. Poşet bitki/meyve çaylarının, poşet siyah çaylardan daha fazla tüketildiği araştırmanın önemli sonuçlarından birisidir.  

Grafik 22. Poşet Bitki/Meyve Grafik  Çayı 22.  PTüketimi oşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketimi   Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüke)mi  

Evet;  46.2   Hayır;  53.8  

  Deneklerin   poşet   bitki/meyve   çayı   tüketme   nedenleri,   aşağıdaki   ifadeler   sunularak   tespit   Deneklerin poşet bitki/meyve çayı tüketme nedenleri, aşağıdaki ifadeler sunularak tesedilmiştir.  

pit edilmiştir. -

- -

- -

-

- -

-

Çok  fazla  çeşit  olduğu  için   Pratik   olduğu   için  olduğu için Çok fazla çeşit Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   Sağlıklı   olduğunu   düşünüyorum   Pratik olduğu için Doğal  olduğunu  düşünüyorum   Zayıflamak/formda   kalmak  için   seviyorum Tadını/kokusunu/aromasını Rahatsızlıklarıma  iyi  geldiği  için  (mide,  bağırsak  sorunları  vb.)  

Sağlıklı olduğunu düşünüyorum

Poşet  siyah  çayda  olduğu  gibi  poşet  bitki/meyve  çaylarını  tercih  edilmesindeki  en  önemli   etken   pratik   olmasıdır   (%65,6).   İkinci   sırada   çeşit   sayısının   fazlalığı   (%46,3)   - demlemesinin   Doğal olduğunu düşünüyorum gelirken,   üçüncü   sırada   sağlıklı   olduğunun   düşünülmesi   (%42,3)   yer   almaktadır.   Ayrıca   poşet  siyah  çaya  göre  bitki/meyve  çaylarında  tadın,  kokunun  ve  aromasının  sevilme  oranı   - Zayıflamak/formda kalmak için daha  yüksektir  (%42,2).    Bununla  birlikte  bazı  bitki/meyve  çaylarının  çeşitli  rahatsızlıklara  iyi   gelmesi   ya   da   iyi   geldiği  iyialgısı   (%40,5)   bu   çayların   edilmesinde   önemli   bir   role   - Rahatsızlıklarıma geldiği için (mide, bağırsaktercih   sorunları vb.) sahiptir.   Poşet   bitki/meyve   çaylarının   doğal   olduğunu   düşünenlerin   oranı   da   %33,3   gibi   yüksek  bir  oranda  temsil  edilmiştir.  Görüldüğü  üzere  poşet  siyah  çayın  tercih  edilmesinde   Poşet siyah çayda olduğu gibi poşet bitki/meyve çaylarını tercih edilmesindeki en demleme   şekli   ve   pratikliği  pratik tek   başına   en   önemli   etken   iken;   poşet   bitki/meyve   önemli etken demlemesinin olmasıdır (%65,6). İkinci sırada çeşit sayısının çayının   fazlalıtercih  edilmesinde   yedi  farklı   değişken   etkili   olmaktadır.       ğı (%46,3) gelirken, üçüncü sırada sağlıklı olduğunun düşünülmesi (%42,3) yer almaktadır.

Ayrıca poşet siyah çaya göre bitki/meyve çaylarında tadın, kokunun ve aromasının sevilme oranı daha yüksektir (%42,2). Bununla birlikte bazı bitki/meyve çaylarının çeşitli rahatsızlıklara iyi gelmesi ya da iyi geldiği algısı (%40,5) bu çayların tercih edilmesinde önemli bir role sahiptir. Poşet bitki/meyve çaylarının doğal olduğunu düşünenlerin oranı da %33,3 gibi yüksek bir oranda temsil edilmiştir. Görüldüğü üzere poşet siyah çayın tercih edilmesinde demleme şekli ve pratikliği tek başına en önemli etken iken; poşet bitki/meyve çayının tercih edilmesinde yedi farklı değişken etkili olmaktadır. 41


42


43


34    

 

Grafik 23. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Nedenleri

Grafik  23.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketim  Nedenleri   Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüke)m  Nedenleri   65.6  

PraYk  olduğu  için   46.3  

Çok  fazla  çeşit  olduğu  için   Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum  

42.8  

Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum  

42.2  

Rahatsızlıklarıma  iyi  geldiği  için  (mide,  bağırsak  sorunları   vb.)  

40.5  

Doğal  olduğunu  düşünüyorum  

33.3   18.5  

Zayıflamak/formda  kalmak  için   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

 

  Poşet   etmeme   nePoşet bitki/meyve   bitki/meyveçayını   çayınıtercih   tercihetmeyenler   etmeyenlerise   ise aşağıdaki   aşağıdaki ifadelere   ifadelere göre   göre tercih   tercih etmeme nedenlerini   b elirtmişlerdir.   denlerini belirtmişlerdir. - Tadını/kokusunu/aromasını  sevmiyorum   - - Poşet   kullanımını  sevmiyorum   Tadını/kokusunu/aromasını sevmiyorum - Ekonomik  değil/pahalı  geliyor   - - Doğal   olmadığını,   yapay  sevmiyorum olduğunu  düşünüyorum   Poşet kullanımını - Kaliteli,  güvenilir  olmadığını  düşünüyorum   - - Bitki/meyve   tadını   vermiyor.   geliyor Ekonomik değil/pahalı

 

-

Doğal olmadığını, yapay olduğunu düşünüyorum

Poşet   bitki/meyve   çayını   tercih   etmeyenler   arasında   tadını,   kokusunu,   aromasını   sevmeyenler   %49,6   oranıyla  olmadığını temsil   edilirken;   poşet   kullanımını   sevmeyenler   %14,3,   doğal   - Kaliteli, güvenilir düşünüyorum olmadığını   düşünenler   ise   %12,4’lük   paya   sahiptir.   Poşet   bitki/meyve   çayını   kaliteli   bulmayanlar  (%6,8),  pahalı  bulanlar  (%5,7)  düşük  oranlarda  temsil  edilmiştir.  Genel  olarak   - Bitki/meyve tadını vermiyor. bakıldığında   tadını,   kokusunu,   aromasını   sevmeyenler   ile   bitki/meyve   tadını   alamayanlar   birlikte   düşünüldüğünde,   tercih   edilmemesinde   en   önemli  sevmerol   Poşet bitki/meyve çayınıpoşet   tercihbitki/meyve   etmeyenlerçayının   arasında tadını, kokusunu, aromasını oynayan   e tkenin   t at   o lduğu   s öylenebilir.   yenler %49,6 oranıyla temsil edilirken; poşet kullanımını sevmeyenler %14,3, doğal olma-

dığını düşünenler ise %12,4’lük paya sahiptir. Poşet bitki/meyve çayını kaliteli bulmayanlar (%6,8), pahalı bulanlar (%5,7) düşük oranlarda temsil edilmiştir. Genel olarak bakıldığında tadını, kokusunu, aromasını sevmeyenler ile bitki/meyve tadını alamayanlar birlikte düşünüldüğünde, poşet bitki/meyve çayının tercih edilmemesinde en önemli rol oynayan etkenin tat olduğu söylenebilir.

44


Grafik  24.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketim  Nedenleri   Grafik  24.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketim  Nedenleri  

Grafik 24. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketmeme Nedenleri

Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketmeme  Nedenleri   Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketmeme  Nedenleri  

Tadını/kokusunu/aromasını  sevmiyorum   Tadını/kokusunu/aromasını  sevmiyorum   Poşet  kullanımını  sevmiyorum   Poşet  kullanımını  sevmiyorum   Doğal  olmadığını,  yapay  olduğunu  düşünüyorum   Doğal  olmadığını,  yapay  olduğunu  düşünüyorum   Kaliteli,  güvenilir  olmadığını  düşünüyorum   Kaliteli,  güvenilir  olmadığını  düşünüyorum   Diğer   Diğer   Ekonomik  değil/pahalı  geliyor   Ekonomik  değil/pahalı  geliyor   Bitki/meyve  tadını  vermiyor.   Bitki/meyve  tadını  vermiyor.   0.0   0.0  

49.6   49.6   14.3   14.3   12.4   12.4   6.8   6.8   6.5   6.5   5.7   5.7   4.7   4.7   10.0   10.0  

20.0   20.0  

30.0   30.0  

40.0   40.0  

50.0   50.0  

60.0   60.0  

   

    Poşet   bitki/meyve   çayı   tüketenler   arasında   en   fazla   oranda   ıhlamurun   tercih   edildiği   Poşet bitki/meyve çayı tüketenler edildiği gözPoşet   bitki/meyve   çayı   tüketenler   arasında arasında   en en  fazla fazla  oranda oranda  ıhlamurun ıhlamurun  tercih tercih   edildiği   gözlenmiştir.  %59,1  oranını  alan  ıhlamuru,  %32,8  ile  adaçayı,  %30,3  ile  kuşburnu  ve  %28,8  ile   gözlenmiştir.  %59,1  oranını  alan  ıhlamuru,  %32,8  ile  adaçayı,  %30,3  ile  kuşburnu  ve  %28,8  ile   lenmiştir. %59,1 oranını alan ıhlamuru, %32,8 ile adaçayı, %30,3 ile kuşburnu ve %28,8 ile yeşil   çay  izlemiştir.     yeşil   ay  izlemiştir.   yeşilççay izlemiştir.   Grafik  25.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketim  Alışkanlıkları   Grafik  25.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüketim  Alışkanlıkları    Grafik 25. Poşet Bitki/Meyve Çayı Tüketim Alışkanlıkları   70.0   70.0   60.0   60.0   50.0   50.0   40.0   40.0   30.0   30.0   20.0   20.0   10.0   10.0   0.0  

Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüke)m  Alışkanlıkları   Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüke)m  Alışkanlıkları   59.1   59.1   32.8   32.8  

30.3   30.3  

28.8   28.8  

26.5   26.5  

16.0   16.0  

15.0   15.0  

12.9   12.9  

12.0   12.0  

11.8   11.8  

10.9   10.9  

8.0   8.0  

7.0   7.0  

2.3   2.3  

0.0  

   

   Bitki/meyve çaylarında tüketim sıklığında haftada en az 2-3 defa tüketenler %25,5, oranıyla  temsil edilmektedir. Bunu %21,9 ile haftada bir kere; %21,6 ile ayda en az bir kere tüketen    ler izlemektedir.      

45


Bitki/meyve  çaylarında  tüketim  sıklığının  en  yoğun  olarak  %22,4  oranıyla  haftada  en  az  2-­‐3   defa  tüketilmektedir.    Bunu  %19,3  ile  haftada  bir  kere;  %19  ile  ayda  en  az  bir  kere  tüketenler   36   izlemektedir.      

Grafik 26. Poşet Bitki/Meyve ÇayıBTüketim Sıklığı Grafik  26.  Poşet   itki/Meyve   Çayı  Tüketim  Sıklığı  

Bitki/meyve  çaylarında  tüketim  sıklığının  en  yoğun  olarak  %22,4  oranıyla  haftada  en  az  2-­‐3   defa  tüketilmektedir.    BPoşet   unu  %B19,3   ile  haftada   kere;  %S19   ile  ayda  en  az  bir  kere  tüketenler   itki/Meyve   Çayı  bTir  üke)m   ıklığı   izlemektedir.    

30.0  

Grafik  26.  Poşet  Bitki/Meyve  25.5   Çayı  Tüketim  Sıklığı  

25.0  

15.0   10.0   5.0   0.0  

21.9  

21.6  

Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Tüke)m  Sıklığı  

20.0   30.0  

13.9  

25.5  

25.0  

12.1  

21.9  

21.6  

5.0  

20.0   15.0  

13.9  

Yılda  birkaç  kere   10.0  

12.1   Ayda  1  kere  

Halada  1  kere   Halada  en  az  2-­‐3   kere  

Günde  1  kere  

5.0  

 

Günde  en  az  2-­‐3-­‐ kere   5.0  

 

Katılımcılara bitki/meyve çaylarını satın alırken aşağıdakilerden hangisini tercih ettikleri 0.0  

Katılımcılara   bitki/meyve   alırken   aşağıdakilerden   tercih   ettikleri   Yılda   birkaç  kere   çaylarını   Ayda  1  kere  satın   Halada   1  kere   Halada  en  az  2-­‐3   hangisini   Günde  1  kere   Günde   en  az  2-­‐3-­‐ sorulmuştur. kere   kere   sorulmuştur.  

 

Aktardan kendim demlerim - - Aktardan   alıp,  kalıp, endim   demlerim   -   Marketlerden  hazır  poşet  çay  olarak  tüketirim   - Kafe  Marketlerden hazırçaylarını   poşet çaysatın   olarak tüketirim -Katılımcılara   ya  da  çbitki/meyve   ay  ocaklarında   tüketirim   alırken   aşağıdakilerden   hangisini   tercih   ettikleri   sorulmuştur.   Buna  göre  bitki/meyve  çayı  tüketenlerin  %58,3’ünün  marketlerden  hazır  poşet  çay  olarak   - Kafe ya da çay ocaklarında tüketirim aldığı,   buna   karşılık   aktardan   kendi   demleyenlerin   %29,7   oranında   temsil   edildiği   - Aktardan   alıp,   kendim  dalıp   emlerim   gözlenmektedir.     Marketlerden   h azır   p oşet   ç ay   olarak  t%58,3’ünün üketirim   Buna göre bitki/meyve çayı tüketenlerin marketlerden hazır poşet çay olarak -

Kafe  ya  da  çay  ocaklarında  tüketirim  

aldığı, buna karşılık aktardan alıp kendi demleyenlerin %29,7Toranında Grafik   27.  Poşet   Bitki/Meyve   Çayı  Satınalma   ercihi   temsil edildiği gözBuna  göre  bitki/meyve  çayı  tüketenlerin  %58,3’ünün  marketlerden  hazır  poşet  çay  olarak   lenmektedir.

aldığı,   buna   karşılık   Poşet   aktardan   alıp   kendi   demleyenlerin   %29,7   oranında   temsil   edildiği   Bitki/Meyve   Çayı   SaUnalma  Tercihi   gözlenmektedir.     Kafe  ya  da  çay   Diğer;  5.6   ocaklarında   Grafik   27.  Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  Satınalma   Tercihi   Aktardan  alıp,   kendim   demlerim;  29.7  

Grafik 27. Poşet Bitki/Meyve tükeYrim  ;  6.4  Çayı Satınalma Tercihi

Poşet  Bitki/Meyve  Çayı  SaUnalma  Tercihi  

Kafe  ya  da  çay   ocaklarında   tükeYrim  ;  6.4  

Marketlerden   hazır  poşet  çay   olarak  tükeYrim;   58.3   Marketlerden   hazır  poşet  çay   olarak  tükeYrim;   58.3  

46

Diğer;  5.6   Aktardan  alıp,   kendim   demlerim;  29.7  

 

 


3.2.6. ÇAY SATINALMA DAVRANIŞLARI Araştırma kapsamında katılımcıların çay satınalma davranışlarını ortaya çıkarmak için aşağıdaki sorular yöneltilmiştir. -

Çay alırken aşağıdakilerden hangisini en çok dikkate alırsınız?

-

Çay alırken (siyah çay) hangi tür çayı tercih edersiniz?

-

Bir önceki sorudaki tercihinizin nedeni/nedenleri aşağıdakilerden hangisidir?

-

Yeni çıkan çay markalarını ve/veya yeni ürünleri dener misiniz?

-

Çayı nereden alırsınız?

-

Yabancı menşeli (kaçak çay) dökme çayı alır mısınız?

-

Yabancı marka (Hindistan, İngiliz, Seylan vb.) çayları alır mısınız?

-

Bazı çay türlerini/markalarını karıştırarak kullanır mısınız?

Deneklere çay satın alırken hangi faktörlere göre hareket ettikleri aşağıdaki önermeler doğrultusunda sorulmuştur. -

Fiyatının düşüklüğü

-

Kampanya yapılıyor olması

-

Promosyon yapıyor olması, hediye vermesi

-

Önceki marka deneyimlerim

-

Markanın tanınmışlık düzeyi

-

Ambalajındaki yenilikler

-

Yeni bir ürün sunması

-

Arkadaş/yakın tavsiyesi

-

Son dönemlerde reklamını görmüş olmam

Ankete katılanlar arasında çay satın alırken en fazla dikkat edilen unsur önceki marka deneyimleridir. Birden çok seçeneğin seçilebildiği bu soruda, genel toplam olarak, önceki marka deneyimleri %74,6; markanın tanınmışlık düzeyi ise %68,2 oranında dikkate alınan etkenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla marka bilinirliği, markaya olan güven ve geçmiş deneyimler çay tüketicisi için öncelikli alanlardır. Burada ortaya çıkan sonuç çay tüketicilerinin oldukça muhafazakâr satınalma davranışlarını sergilediğini göstermektedir. Öyle ki, çayın fiyatına dikkat edenler ancak %31 ile temsil edilmiştir. Tavsiye ile çay tercihini

47


38   belirleyenler de %30,8 oranına sahiptir. Markanın kampanya yapması, yeni ürün sunması, promosyon vermesi ya da ambalajındaki yenilikler, çay tüketicisi üzerinde diğer faktörlere   göre oldukça düşük oranda etkilidirler. Marka ile ilgili reklamın tüketici üzerindeki etkisi ise sayılan tüm faktörler arasında sonuncu sırada yer almıştır.

 

Grafik  28.  Çay  Tüketiminde  Marka  Tercihini  Etkileyen  Nedenler  

Grafik 28. Çay Tüketiminde Marka Tercihini Etkileyen Nedenler

Çay  Tüke)minde  Marka  Tercihini  Etkileyen  Nedenler  

Önceki  marka  deneyimlerim  

74.6  

Markanın  tanınmışlık  düzeyi  

68.2  

Fiyat  

31.0  

Arkadaş/yakın  tavsiyesi  

30.8  

Kampanya  yapıyor  olması  

17.8  

Yeni  bir  ürün  sunması  

10.7  

Promosyon  yapıyor  olması,  hediye  vermesi  

8.1  

Ambalajındaki  yenilikler  

7.1  

Son  dönemlerde  reklamını  görmüş  olmam  

6.6   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

80.0  

 

  Deneklere çay alırken hangi markayı tercih ettiklerini aşağıdaki seçeneklere göre belirtme   leri istenmiştir. Deneklere   çay   alırken   - Çaykur ürünlerihangi   alırımmarkayı   tercih   ettiklerini   aşağıdaki   seçeneklere   göre   belirtmeleri  istenmiştir.  

Özel sektöralırım   çayı alırım - - Çaykur   ürünleri   - Özel  sektör  çayı  alırım     - Yabancı marka çay alırım - Yabancı  marka  çay  alırım   Çaytüketicilerinin   tüketicilerinin satın alırken öncelikli tercihi Çaykur ürünleridir. Araştırmaya katılanÇay   satın   alırken   öncelikli   tercihi   Çaykur   ürünleridir.   Araştırmaya   katılanların   %71,2’si   Çaykur  üÇaykur rünleri  türünleri ercih  ettiğini   belirtirken,   özel  sektör  çözel aylarına   olan   talep  %18,4’tür.   ların %71,2’si tercih ettiğini belirtirken, sektör çaylarına olan talep Yabancı   marka   çay  amarka lımları  içay se  %10,4   düzeyinde   seyretmiştir.   %18,4’tür. Yabancı alımları ise %10,4 düzeyinde seyretmiştir.

39  

 

  29. Çay Marka Tercihi Grafik

Grafik  29.  Çay  Marka  Tercihi   Çay  Marka  Tercihi   Yabancı  marka   çay  alırım;  10.4  

Özel  sektör  çayı;   18.4  

Çaykur  ürünleri   alırım.;  71.2  

48

  Çaykur  ürünleri  çok  az  farkla  da  olsa  erkekler  tarafından  daha  fazla  tercih  edilirken,  özel   sektör   çaylarında   tercih   yoğunluğu   kadınlardadır.   Kadınlarda   özel   sektör   çayını   tercih   edenler   %20,1’lik   bir   paya   sahip   iken,   erkeklerde   bu   oran   %17’ye   gerilemiştir.   Öte   yandan  


Çaykur  ürünleri   alırım.;  71.2  

  Çaykur ürünleri çok az farkla da olsa erkekler tarafından daha fazla tercih edilirken, özel Çaykur  ürünleri  çok  az  farkla  da  olsa  erkekler  tarafından  daha  fazla  tercih  edilirken,  özel   sektör çaylarında sektör çayını tercih edensektör   çaylarında  tercih tercih  yoğunluğu yoğunluğu  kadınlardadır. kadınlardadır.  Kadınlarda Kadınlarda  özel özel   sektör   çayını   tercih   ler %20,1’lik bir paya sahip iken,iken,   erkeklerde bu oran %17’ye gerilemiştir. ÖteÖte   yandan erkekedenler   %20,1’lik   bir   paya   sahip   erkeklerde   bu   oran   %17’ye   gerilemiştir.   yandan   erkeklerin   kadınlara   öre  daha   yabancı   marka   ay  tercih   ettiği   ortaya   çıkmıştır.   lerin kadınlara göregdaha fazlafazla   yabancı marka çayçtercih ettiği ortaya çıkmıştır. Grafik  30.  Cinsiyet  Dağılımına  Göre  Çay  Marka  Tercihi  

Grafik 30. Cinsiyet Dağılımına Göre Çay Marka Tercihi

C ins iyet   D ağ ılım ına   Göre   Ç ay   M ar ka  Te rc ihi   Kadın  

Çaykur  ürünleri  alırım.  

Özel  sektör  çayı  

9.4  

11.1  

17.0  

20.1  

70.5  

71.9  

Erkek  

Yabancı  marka  çay  alırım  

40  

   

 

Grafik 31. Yaş Dağılımına Çay MarkaGTercihi Grafik  3Göre 1.  Yaş  D ağılımına   öre  Çay  Marka  Tercihi   Ya şD a ğ ılım ına   Göre   Ç ay   M a r ka   Te rc ihi   25-­‐34  

35-­‐44  

45-­‐54  

55-­‐64  

65+  

Çaykur  ürünleri  alırım.  

Özel  sektör  çayı  

10.5  

9.1  

7.4  

13.3  

10.5  

10.7  

13.2  

14.5  

14.0  

21.6  

17.5  

20.0  

76.3  

78.7  

76.4  

69.3  

68.0  

69.4  

15-­‐24  

Yabancı  marka  çay  alırım  

  Yaş   yükseldikçe   Çaykur   ürünlerine   olan   talep   artmaktadır.   Özel   sektör   çaylarına   olan   talepte   ise   yaş   yükseldikçe   bir   azalmayla   karşılaşılmaktadır.   Yabancı   marka   çayları   tercih   Yaş yükseldikçe Çaykur ürünlerine olan talep artmaktadır. Özel sektör çaylarına olan edenler  çoğunlukla  düşük  yaş  gruplarında  yer  almaktadır.  

talepte ise yaş yükseldikçe bir azalmayla karşılaşılmaktadır. Yabancı marka çayları tercih

Soruya   grupları   açısından   bakıldığında   sonuçlara   ulaşılmaktadır.   Eğitim   edenlereğitim   çoğunlukla düşük yaş gruplarında yerönemli   almaktadır. düzeyi   yükseldikçe   Çaykur   ürünlerine   olan   talep   azalmakta,   özel   sektör   çaylarına   olan   talep  ise  artmaktadır.  Yabancı  marka  çaylarına  olan  talepte  eğitim  düzeyine  göre  önemli   Soruya eğitim grupları açısından bakıldığında önemli sonuçlara ulaşılmaktadır. Eğitim dübir   dalgalanma   tespit   edilmemiştir.   zeyi yükseldikçe Çaykur ürünlerine olan talep azalmakta, özel sektör çaylarına olan Grafik   32.  Eğitim   Düzeyine   Göre   Çay  talepte Marka  Teğitim ercihi   düzeyine göre önemli talep ise artmaktadır. Yabancı marka çaylarına olan bir dalgalanma tespit edilmemiştir. E ğ i) m   D ü zey i n e   Göre   Ç ay   M a r ka  Te rc i hi   Ortaokul/ilköğreYm  

Lise  

Üniversiye  ve  üstü  

9.3  

49 9.8  

77.0  

76.8  

İlkokul  


düzeyi   yükseldikçe   Çaykur   ürünlerine   olan   talep   azalmakta,   özel   sektör   çaylarına   olan   talep  ise  artmaktadır.  Yabancı  marka  çaylarına  olan  talepte  eğitim  düzeyine  göre  önemli   bir  dalgalanma  tespit  edilmemiştir.   Grafik  32.  Eğitim  Düzeyine  Göre  Çay  Marka  Tercihi  

Grafik 32. Eğitim Düzeyine Göre Çay Marka Tercihi E ğ i) m   D ü zey i n e   Göre   Ç ay   M a r ka   Te rc i hi   Ortaokul/ilköğreYm  

Lise  

Üniversiye  ve  üstü  

Çaykur  ürünleri  alırım.  

Özel  sektör  çayı  

10.5  

10.1  

10.1  

11.6  

20.2  

20.1  

11.6  

12.9  

69.3  

69.8  

77.0  

76.8  

İlkokul  

Yabancı  marka  çay  alırım  

    Katılımcılara çay alırken tercih ettikleri markaları hangi nedenden dolayı tercih ettikleri aşa-

ğıdaki ifadeler ile sorulmuştur. Birden fazla tercihin yapılabildiği bu soruda şu önermeler

Katılımcılara   çay   alırken   tercih   ettikleri   markaları   hangi   nedenden   dolayı   tercih   ettikleri   sunulmuştur. aşağıdaki   ifadeler   ile   sorulmuştur.   Birden   fazla   tercihin   yapılabildiği   bu   soruda   şu   önermeler  sunulmuştur.   -

-

Çok fazla çeşit olduğu için

-

Tadını/kokusunu/aromasını seviyorum

-

Sağlıklı olduğunu düşünüyorum

-

Güvenilir olduğunu düşünüyorum

-

Kaliteli

-

Daha önce denediğim için

-

Tavsiye

-

Reklam, tanıtım

Çok  fazla  çeşit  olduğu  için   - Fiyat  Fiyat Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum  

Çaykur ürünü tercih edenlerin satınalma nedenlerinin başında kaliteli olması gelmektedir. Tüketicilerde Çaykur ürünlerinin algısı kalite ile gösterilmektedir. İkinci sırada tadının, kokusunun, aromasının sevilmesi gelmekte, üçüncü sırada ise güvenilir olduğu düşünülmektedir. Özetle Çaykur ürünleri; tüketici algısında kalite, güven ve tat memnuniyeti çerçevesinde belirmektedir. Fiyat, Çaykur ürünlerinin satın alımında etkili bir faktör olarak görülmemekte, öncelikler arasında altıncı sırada yer almaktadır.

50


Grafik  33.  Çaykur  Ürünleri  Satınalma  Nedenleri   Grafik  33.  Çaykur  Ürünleri  Satınalma  Nedenleri  

Grafik 33. Çaykur Ürünleri Satınalma Nedenleri SaUnalma   Nedenleri   (Çaykur  ürünleri)   SaUnalma  Nedenleri  (Çaykur  ürünleri)  

Kaliteli   Kaliteli   Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   Tadını/kokusunu/aromasını   seviyorum   Güvenilir  olduğunu  düşünüyorum   Güvenilir   o lduğunu   d üşünüyorum   Daha  önce  denediğim  için   Daha   önce  ddenediğim   için   Sağlıklı   olduğunu   üşünüyorum   Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum   Fiyat   Fiyat   Çok  fazla  çeşit  olduğu   için   Çok  fazla  çeşit  olduğu   için   Tavsiye   Reklam,  tTavsiye   anıfm   Reklam,  tanıfm  

68.0   68.0  

59.2   59.2   55.4  

24.3   24.3  

13.9   13.9   10.3   5.5   10.3   5.5   2.8   2.8   0.0   10.0   20.0   0.0   10.0   20.0  

30.0   30.0  

55.4  

34.6   34.6  

40.0   40.0  

50.0   50.0  

60.0   60.0  

70.0   70.0  

80.0   80.0  

        Özel   sektör   çaylarının   tercih   edilme   nedenlerinin   başında   ise   tat   memnuniyeti,   kalite   ve   Özel   tercih   başında   ise   memnuniyeti,   kalite   ve   fiyat   gelmektedir.   Görüldüğü   üzere  nedenlerinin   Çaykur   ürünlerinin   satın   alımında   etkili   bir   faktör   Özel sektör   sektörçaylarının   çaylarının tercihedilme   edilme nedenlerinin başında isetat   tat memnuniyeti, kalite ve fifiyat   gelmektedir.   Görüldüğü   üzere   Çaykur   ürünlerinin   satın   alımında  açısından   etkili   bir  üçüncü   faktör   olarak   öne   çıkmayan   fiyat,   özel   sektör   çaylarının   alımında   öncelikler   yat gelmektedir. Görüldüğü üzere Çaykur ürünlerinin satın alımında etkili bir faktör olarak olarak   öne   sıradadır.       çıkmayan   fiyat,   özel   sektör   çaylarının   alımında   öncelikler   açısından   üçüncü   öne çıkmayan fiyat, özel sektör çaylarının alımında öncelikler açısından üçüncü sıradadır. sıradadır.           Grafik  34.  Özel  Sektör  Çayları  Satınalma  Nedenleri   Grafik  34.  Özel  Sektör  Çayları  Satınalma  Nedenleri    Grafik 34. Özel Sektör Çayları Satınalma Nedenleri   SaUnalma  Nedenleri  (özel  sektör  çayları)   SaUnalma  Nedenleri  (özel  sektör  çayları)   Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum   Kaliteli   Kaliteli   Fiyat   Fiyat   Daha  önce  denediğim   için   Daha   önce  ddenediğim   için   Güvenilir   olduğunu   üşünüyorum   Güvenilir   o lduğunu   d üşünüyorum   Çok  fazla  çeşit  olduğu  için   Çok  fazla  çeşit  olduğu   için   Tavsiye   Tavsiye   Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum   Sağlıklı  olduğunu   d üşünüyorum   Reklam,  tanıfm   Reklam,  tanıfm  

0.0   0.0  

6.7   6.7   10.0   10.0  

13.8   13.8   13.1   13.1  

20.1   20.1  

20.0   20.0  

28.2   28.2  

30.0   30.0  

35.2   35.2   34.6   34.6  

40.0   40.0  

52.7   49.0  52.7   49.0  

50.0   50.0  

60.0   60.0  

      Tüketicilerin yabancı marka tercihinde satınalma nedenleri arasında tat memnuniyeti ilk  

sırada gelmektedir. Kalite ve önceki deneyimler de yabancı marka çay alımında önemli faktörlerdendir.

51


52


53


Tüketicilerin   yabancı   marka   tercihinde   satınalma   nedenleri   arasında   tat   memnuniyeti   ilk   sırada   gelmektedir.   Kalite   ve   önceki   deneyimler   de   yabancı   marka   çay   alımında   önemli   faktörlerdendir.     Grafik  35.  Yabancı  Marka  Çayları  Satınalma  Nedenleri  

Grafik 35. Yabancı Marka Çayları Satınalma Nedenleri SaUnalma  Tercihleri  (yabancı  marka  çaylar)   Tadını/kokusunu/aromasını  seviyorum  

76.8  

Kaliteli  

56.0  

Daha  önce  denediğim  için  

53.6  

Fiyat  

23.2  

Güvenilir  olduğunu  düşünüyorum  

17.3  

Tavsiye  

11.9  

Çok  fazla  çeşit  olduğu  için  

11.9  

Sağlıklı  olduğunu  düşünüyorum  

7.1  

Reklam,  tanıfm  

1.8   0.0  

10.0  

20.0  

30.0  

40.0  

50.0  

60.0  

70.0  

80.0  

90.0  

 

  Deneklere  yeni  çıkan  çay  markası  veya  ürünü  hakkındaki  düşüncelerini  aşağıdaki  ifadelere   Deneklere yeni çıkan çay markası veya ürünü hakkındaki düşüncelerini aşağıdaki ifadelere göre   elirtmeleri  istenmiştir.   görebbelirtmeleri istenmiştir. - Markaları  ve  yeni  ürünleri  mutlaka  denerim   Markaları ve yeni ürünleri mutlaka denerim - - Yakınlarımın   tavsiyesine   göre  denerim   - Asla  denemem,  sürekli  aldığım  markadan  ve  çeşitten  devam  ederim  

-

Yakınlarımın tavsiyesine göre denerim

Ankete   katılanlar   arasında   yeni   çıkan   çay   markalarını   ya   da   ürünlerini   mutlaka   deneyenlerin  oranı  %18,2’dir.  Yakınlarının  tavsiyesine  göre  deneyebileceğini  ifade  edenler   - Asla denemem, sürekli aldığım markadan ve çeşitten devam ederim ise   %39,9   oranında   temsil   edilmiştir.   Marka   ve   ürün   konusunda   muhafazakâr   yapı   sergileyen   ve   kullandığı   marka   üründen   asla   vazgeçmeyeceğini   ise   bu   Ankete katılanlar arasında yeni ve   çıkan çay markalarını ya da ürünlerinibelirtenler   mutlaka deneyenlesoruda   %41,9’luk   oranla   en  yüksek  tavsiyesine paya  sahiptir.   rin oranı %18,2’dir. Yakınlarının göre deneyebileceğini ifade edenler ise %39,9

oranında temsil edilmiştir. Marka vearkalarını/Ürünlerini   ürün konusunda muhafazakâr yapı sergileyen ve kulGrafik   36.  Yeni   Çay  M Deneme  Eğilimi   landığı marka ve üründen asla vazgeçmeyeceğini belirtenler ise bu soruda %41,9’luk oran   la en yüksek paya sahiptir. 44    

Grafik 36. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi

Yeni  Çay  Markalarını/Ürünlerini  Deneme  Eğilimi   Markaları  ve  yeni   ürünleri  mutlaka   denerim;  18.2  

Asla  denemem,   sürekli  aldığım   markadan  ve   çeşinen  devam   ederim;  41.9  

Yakınlarımın   tavsiyesine  göre   denerim;  39.9  

54

  Yeni   çıkan   çay   markalarını   ya   da   ürünlerini   deneme   eğilimi   genel   olarak   kadınlarda   erkeklere  kıyasla  daha  yüksek  oranda  gözlenmektedir.  Ürünü  mutlaka  deneyeceğini  ifade   edenler   kadınlarda   %19,8   oranında   iken,   erkeklerde   bu   oran   %17’dir.   Tavsiye   üzerine   deneme   eğilimi   de   kadınlarda   (%45,5)   daha   yüksek   orandadır.   Asla   böyle   bir   eğilim   göstermeyecek,   ürünü   almayacak   olanlar   erkekler   arasında   %47,6’lık   bir   paya   sahip   iken,  


Yakınlarımın   tavsiyesine  göre   denerim;  39.9  

  Yeni   çay  markalarını markalarını  ya ya  dada   ürünlerini   deneme   eğilimi   genel   olarak   kadınlarda   Yeni çıkan   çıkan çay ürünlerini deneme eğilimi genel olarak kadınlarda erkekerkeklere  kıyasla  daha  yüksek  oranda  gözlenmektedir.  Ürünü  mutlaka  deneyeceğini  ifade   lere kıyasla daha yüksek oranda gözlenmektedir. Ürünü mutlaka deneyeceğini ifade edenedenler   kadınlarda   %19,8   oranında   erkeklerde   bu   oran   %17’dir.   Tavsiye   üzerine   ler kadınlarda %19,8 oranında iken,iken,   erkeklerde bu oran %17’dir. Tavsiye üzerine deneme deneme   eğilimi   de   kadınlarda   (%45,5)   daha   yüksek   orandadır.   Asla   böyle   bir   eğilim   eğilimi de kadınlarda (%45,5) daha yüksek orandadır. Asla böyle bir eğilim göstermeyecek, göstermeyecek,   ürünü   almayacak   olanlar   erkekler   arasında   %47,6’lık   bir   paya   sahip   iken,   ürünü almayacak olanlar erkekler arasında %47,6’lık bir paya sahip iken, kadınlarda bu oran kadınlarda  bu  oran  %34,7’ye  gerilemiştir.  

%34,7’ye gerilemiştir.

Grafik  37.  Yeni  Çay  Markalarını/Ürünlerini  Deneme  Eğilimi  –  Cinsiyet  Dağılımı  

Grafik 37. Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi – Cinsiyet Dağılımı Yeni  Ç ay   M ar kalar ını/Ür ün le r ini   De ne me  Eğ ilimi     C insiyet   Dağ ılım ı  

47.6  

Kadın  

17.0  

19.8  

34.7  

35.4  

45.5  

Erkek  

Mutlaka  denerim  

Yakınlarımın  tavsiyesine  göre  denerim  

Asla  denemem  

 

 

45  

Grafik   38.   Yeni   Çay  Markalarını/Ürünlerini   Deneme   Eğilimi   –  Yaş   Dağılımı   Yeni Çay Markalarını/Ürünlerini Deneme Eğilimi – Yaş Dağılımı  Grafik 38. Yeni  Ç ay   M ar kalar ını/Ür ünl e r ini   D e ne me  Eğ ilimi     Ya ş   Da ğ ılım ı   25-­‐34  

35-­‐44  

45-­‐54  

55-­‐64  

65+  

58.3  

47.7  

47.1  

39.3  

31.7   18.4  

34.8  

24.1  

43.0  

33.3  

7.9  

17.6  

17.6  

19.6  

19.0  

17.6  

49.3  

73.7  

15-­‐24  

Mutlaka  denerim  

Yakınlarımın  tavsiyesine  göre  denerim  

Asla  denemem  

  Yaş   grupları   açısından   bu   soru   değerlendirildiğinde   yaş   yükseldikçe   ürünün   alımına   olan   Yaş grupları açısından bu soru değerlendirildiğinde yaş yükseldikçe ürünün alımına olan eğilim   düşmekte,   yaş   azaldıkça   bu   eğilim   önemli   düzeyde   yükselmektedir.   Öyle   ki   eğilim düşmekte, yaş azaldıkça bu eğilim önemli düzeyde yükselmektedir. Öylegenç   ki tavsiyeye tavsiyeye   göre   ürünü   deneyeceğini   ifade   edenler   araştırmaya   katılan   en   yaş   göre ürünü deneyeceğini ifade edenler araştırmaya katılan en genç yaş grubunda %49,3 grubunda  %49,3  oranıyla  temsil  edilmektedir.    

oranıyla temsil edilmektedir.

55


Grafik  39.  Yeni  Çay  Markalarını/Ürünlerini  Deneme  Eğilimi  –  Eğitim  Düzeyi  

Grafik 39. YeniYeni  Ç Çay Markalarını/Ürünlerini – Eğitim ay   M ar kalar ını/Ür ünDeneme le r ini   DeEğilimi ne me  Eğ ilimi    Düzeyi E ğ i ) m   D ü zey i     Üniversiye  ve  üstü  

48.0  

33.5  

27.5  

25.9   18.4  

15.2  

12.4  

21.4  

35.1  

43.5  

Lise  

57.2  

Ortaokul/ilköğreYm  

61.7  

İlkokul  

Mutlaka  denerim  

Yakınlarımın  tavsiyesine  göre  denerim  

Asla  denemem  

  Eğitim   seviyesi   yükseldikçe   yeni   ürünlere   olan   talep   ve   kullanma   eğilimi   yükselmektedir.   Eğitim seviyesi yükseldikçe yeni ürünlere olan talep ve kullanma eğilimi yükselmektedir. Özellikle   tavsiyeye   göre   ürün   alma   ve   kullanma   eğilimi   üniversite   mezunlarında   %48’e   Özellikle tavsiyeye göre ürün alma ve kullanma eğilimi üniversite mezunlarında %48’e kakadar   çıkmıştır.   Yeni   ürünleri   asla   denemeyeceğini   ifade   edenler   ise   düşük   eğitim   dar çıkmıştır. Yeni ürünleri denemeyeceğini ifade edenler ise düşük eğitim gruplarında gruplarında   %50’nin   üstünde  asla değerler   almıştır.  

%50’nin üstünde değerler almıştır.

Deneklere  çay  satın  alırken  aşağıdakilerden  hangisini  tercih  ettiği  sorumuştur.  

Deneklere çay satın alırken aşağıdakilerden hangisini tercih ettiği sorumuştur. - Marketlerden   - Aktarlardan,  pazarlardan   Marketlerden - - Butik   çay  marketlerinden  

Katılımcıların   büyük  bir  kpazarlardan ısmı  çay  alımını  marketlerden  gerçekleştirmektedir.  Öyle  ki,  çayını   - Aktarlardan, marketlerden   alan   kesim   %94,3   gibi   oldukça   yüksek   bir   oranla   temsil   edilmiştir.   Buna   karşılık   alanların   oranı   %3,2   iken,   pazardan   alanlar   %1,5,   butik   çay   - çayını   Butikaktardan   çay marketlerinden marketlerinden  alanlar  ise  %1  oranına  sahiptir.    

Katılımcıların büyük bir kısmı çay alımını marketlerden gerçekleştirmektedir. Öyle ki, çayını marketlerden alan kesim %94,3 gibi oldukça yüksek bir oranla temsil edilmiştir. Buna karşılık çayını aktardan alanların oranı %3,2 iken, pazardan alanlar %1,5, butik çay marketlerinden alanlar ise %1 oranına sahiptir.

56


Grafik  40.  Çay  Satınalma  Tercihi   Grafik  40.  Çay  Satınalma  Tercihi  

Çay  SaUnalma  Tercihi  

Grafik 40. Çay Satınalma Tercihi

BuYk  çay  

1.5  Tercihi   Çay  Pazardan;   SaUnalma   marketlerinden;  

Aktardan;  3.2  

Pazardan;  1.5  

Aktardan;  3.2  

BuYk  çay   1.0   marketlerinden;   1.0  

Marketlerden;  

Marketlerden;   94.3  94.3  

   

 

 

Katılımcılar   aarasında   yabancı   abancı   menşeli   enşeli   (dökme-­‐ kaçak   )  kullanımı çkay   kullanımı   düşük   gibi  görünse   Katılımcılar   rasında   m (dökme-­‐ kaçak   çay  ç))ay    çay   ullanımı   düşük   ggibi ibi  ggörünse örünse   Katılımcılar arasında yabancı menşeli (dökme-kaçak çay çay düşük ara   sıra   kullananların   da   neredeyse   her  her   dört   kişiden   birinin   yabancı   de  de   ara   sıra   kullananların   da  eklenmesiyle   eklenmesiyle   neredeyse   dört   kişiden   birinin   yabancı   de ara sıra kullananların da eklenmesiyle neredeyse her dört kişiden birinin yabancı menmenşeli   çay  kullandığı   kullandığı   anlaşılmaktadır.   olarak   yabancı   menşeli   çay   kullananların   menşeli   çay   anlaşılmaktadır.   Sürekli   olarak   yabancı   menşeli   çay   kullananların   şeli çay kullandığı anlaşılmaktadır. SürekliSürekli   olarak yabancı menşeli çay kullananların oranı oranı   %16,5,   ara  sıra   sıra   kullananların   kullananların   ise   %7,3’tür.   Ankete   katıların   %76,1’i   ise   yabancı   oranı   %16,5,   oranı   ise   %7,3’tür.   Ankete   katıların   %76,1’i   ise   yabancı   %16,5, ara sıraara   kullananların oranı iseoranı   %7,3’tür. Ankete katıların %76,1’i ise yabancı menşeli menşeli  çay  kullanmadığını  belirtmiştir.   menşeli   çay  kullanmadığını   belirtmiştir.   çay kullanmadığını belirtmiştir. Grafik  41.  Yabancı  Menşeli  (kaçak  çay)  Çay  Kullanımı  

Grafik  4(kaçak 1.  Yabancı   enşeli   (kaçak  çay)  Çay  Kullanımı   Grafik 41. Yabancı Menşeli çay)MÇay Kullanımı Yabancı  Menşeli  (kaçak  çay)  Çay  Kullanımı  

Yabancı  Menşeli  (kaçak  çay)  Çay  Kullanımı   Ara  sıra;  7.3  

Ara  sıra;  7.3  

Evet;  16.5  

Evet;  16.5  

Hayır;  76.1  

  Hayır;   76.1   menşeli   (dökme)   çay   kullanımının   en   yoğun   Araştırma   kapsamındaki   iller   arasında   yabancı     Adana   olduğu   il   %58,7   oranıyla   Gaziantep’tir.   Gaziantep’i   sırasıyla,   Diyarbakır   (%32,5)   ve   (%29,6)   izlemektedir.   Yabancı   ara   sıra   kullananlarında   sıralama   Araştırma   kapsamındaki   iller   amenşeli   rasında  çayı   yabancı   menşeli   (dökme)  eklenmesiyle   çay   kullanımının   en   yoğun   Gaziantep   (%76),   Adana   (%48)   ve   Diyarbakır   (%35)   olarak   değişmektedir.   Antalya,   Trabzon,   olduğu   il   kapsamındaki %58,7   oranıyla   Gaziantep’tir.   Gaziantep’i   sırasıyla,   Diyarbakır   (%32,5)   ve   Araştırma iller arasında yabancı menşeli (dökme) çay kullanımının enAdana   İzmir   illeri   araştırma   kapsamında   yabancı  çayı   menşeli   çsıra   ay   tüketiminin   en   az   oeklenmesiyle   lduğu   iller   olarak   (%29,6)   izlemektedir.   ara   kullananlarında   yoğun olduğu il %58,7Yabancı   oranıylamenşeli   Gaziantep’tir. Gaziantep’i sırasıyla, Diyarbakır (%32,5) sıralama   ve gözlenmektedir.  

Gaziantep   (%76),   Adana   (%48)   ve   Dmenşeli iyarbakır   (%35)   larak   değişmektedir.   Antalya,   Tsırabzon,   Adana (%29,6) izlemektedir. Yabancı çayı ara osıra kullananlarında eklenmesiyle   İzmir   i lleri   a raştırma   k apsamında   y abancı   m enşeli   ç ay   t üketiminin   e n   a z   o lduğu   i ller   ralama Gaziantep (%76), Adana (%48) ve Diyarbakır (%35) olarak değişmektedir. Antalya,olarak   gözlenmektedir.   Trabzon, İzmir illeri araştırma kapsamında yabancı menşeli çay tüketiminin en az olduğu iller   olarak gözlenmektedir.

57


49    

Grafik  42.  Yabancı  Menşeli  (kaçak  çay)  Çay  Kullanımı  –  İl  Dağılımı  

Grafik 42. Yabancı Menşeli (kaçak çay) Çay Kullanımı – İl Dağılımı Ya ba nc ı  M e nşe li   (Ka ça k   Ç ay)   Ç ay   Kulla nımı  -­‐  İl  D ağ ılımı   Evet  

Antep  

11.3%  

11.3%  

7.2%  

13.4%  

10.3%  

10.3%  

5.2%  

13.7%   14.8%  

1.2%  

10.0%  

6.0%  

Eskişehir   İzmir  

7.7%  

16.7%  

Sakarya   Erzurum  

8.3%  

20.2%  

Mersin  

İstanbul  

2.5%  

32.5%  

Ankara  

Kocaeli  

18.4%  

29.6%  

Diyarbakır  

Bursa  

17.3%  

58.7%  

Adana  

Kayseri  

Ara  sıra  

15.7%   6.7%  

7.3%  

Trabzon   3.2%   4.8%   Antalya  

5.9%   2.0%  

   

Yabancı menşeli (dökme-kaçak) çayın dışında yasal olarak ithal edilen yabancı marka (Hin-

Yabancı   menşeli   (dökme-­‐kaçak)   çayın   dışında   yasal   olarak   ithal   edilen   yabancı   marka   distan, İngiliz, Seylan vb.) çay kullanımı sorgulandığında daha yüksek oranda bir kullanımla (Hindistan,   İngiliz,   Seylan   vb.)   çay   kullanımı   sorgulandığında   daha   yüksek   oranda   bir   karşılaşılmaktadır. Ara sıra kullananlarla birlikte düşünüldüğünde yabancı markamkullanım kullanımla   karşılaşılmaktadır.   Ara  sıra  kullananlarla   birlikte  düşünüldüğünde   yabancı   arka   oranının oranının   %30’lara %30’lara   yaklaştığı gözlenmektedir. Sürekli olarak yabancı çay kullandığını kullanım   yaklaştığı   gözlenmektedir.   Sürekli   olarak   marka yabancı   marka   çay   söyleyenler söyleyenler   %19,8 oranına sahip iken, sahip   ara sıra kullananların oranı %9,3’tür. Yabancı marka kullandığını   %19,8   oranına   iken,   ara   sıra   kullananların   oranı   %9,3’tür.   Yabancı   marka  çay  kullanmayanlar   ise  %70,9   oranında   temsil  edilmiştir.   çay kullanmayanlar ise %70,9 oranında temsil edilmiştir.  

58


50  50  

   

    Grafik   43.  4 Y3.  abancı   Marka   (Hindistan,   ngiliz,   Svb.) eylan   vb.)   Çay   Kullanımı   Grafik   Yabancı   Marka   (Hindistan,   İngiliz,   Seylan   vKullanımı b.)   Çay   Kullanımı   Grafik 43. Yabancı Marka (Hindistan, İngiliz, İSeylan Çay Yabancı   Marka   (Hindistan,   İngiliz,   Seylan   vb.)   Çay   Yabancı   Marka   (Hindistan,   İngiliz,   Seylan   vb.)   Çay   Kullanımı   Kullanımı   Ara  Ara   sıra;   9.3  9.3   sıra;  

Evet;   19.8   Evet;   19.8  

Hayır;   70.9   Hayır;   70.9  

   

   

Çay türlerini ya da markalarını karıştırma alışkanlığının çay tüketicilerinde yaygın olduğu Çay   türlerini   ya  ya   da  da   markalarını   karıştırma   çay   tüketicilerinde   yaygın   Çay   türlerini   markalarını   karıştırma   alışkanlığının   çay   tüketicilerinde   yaygın   olduğu   söylenebilir. Sürekli olarak çay türlerini yaalışkanlığının   da markalarını karıştıranlar %30,8, araolduğu   sıra bu söylenebilir.   Sürekli   olarak   çay   türlerini   ya  ya   da  da   markalarını   karıştıranlar   %30,8,   ara   sıra   bu  bu   söylenebilir.   Sürekli   olarak   çay   türlerini   markalarını   karıştıranlar   %30,8,   ara   sıra   uygulamayı gerçekleştirenler ise %12,8 düzeyinde temsil edilmiştir. Dolayısıyla çay tüketiuygulamayı   gerçekleştirenler   ise  ise   %12,8   düzeyinde   temsil   edilmiştir.   Dolayısıyla   çay   uygulamayı   gerçekleştirenler   %12,8   düzeyinde   temsil   edilmiştir.   Dolayısıyla   çay   cilerinin %40’ı aşan kısmının böyleböyle   bir alışkanlığa sahip olduğu anlaşılmaktadır. BuBu   türtür   katüketicilerinin   %40’ı   aşan   kısmının   bir  bair  lışkanlığa   sahip   olduğu   anlaşılmaktadır.   tüketicilerinin   %40’ı   aşan   kısmının   böyle   alışkanlığa   sahip   olduğu   anlaşılmaktadır.   Bu  tür   rıştırma alışkanlığı olmayanların payı %56,4’tür. karıştırma   alışkanlığı   olmayanların   payı   ise   %56,4’tür.   karıştırma   alışkanlığı   olmayanların   pise ayı   ise   %56,4’tür.       Grafik  44.  Çay  Türlerinin/Markalarının  Karıştırılarak  Kullanma  Eğilimi  

Grafik   44.  Çay  Türlerinin/Markalarının   Karıştırılarak   ullanma  Eğilimi   Grafik 44. Çay Türlerinin/Markalarının Karıştırılarak KullanmaKEğilimi Çay   Türlerinin/Markalarının   KarışUrılarak   Kullanma   Çay   Türlerinin/Markalarının   KarışUrılarak   Kullanma   Eğilimi   Eğilimi   Ara  Ara   sıra;   12.8   sıra;   12.8   Evet;   30.8   Evet;   30.8  

Hayır;   56.4   Hayır;   56.4  

       

59


SONUÇ Bu projede; bölgede öne çıkan sektör olan ve bölge ekonomisine katma değer yaratan yöresel ürün çayın piyasaya arzına yönelik stratejik pazarlama planı oluşturulması suretiyle bölgesel kalkınmaya, ekonomik gelişmeye ve rekabet gücünün arttırılmasına katkıda bulunulması amacıyla geniş kapsamlı bir saha araştırması yürütülmüştür. Türkiye’de değişen çay tüketimi alışkanlıklarını konu edinen bu araştırmada, 15 ilde toplam 1.661 kişiyle yüz yüze anket yöntemi ile görüşülmüş, sonuçlar frekans ve çapraz analizlere tabi tutulmuştur. Araştırmada katılımcıların demografik yapılarına ilişkin bilgilerin alınmasının ardından; içecek tüketimi tercihleri, çay, poşet çay ve bitki/meyve çayı tüketimi alışkanlıkları ile çay ürünlerine yönelik satınalma davranışları sorgulanmıştır. Bu bağlamda toplam 35 soru ile deneklerin bahsi geçen alanlara yönelik tutum ve algı düzeyleri tespit edilmiş, yapılan derinlemesine analizler tablo ve grafiklerle desteklenmiştir. Araştırmanın sonuçlarında öne çıkan başlıca bulgular şu şekilde özetlenebilir:

60

-

Toplumumuzda uzun yıllardan beri içecek tercihinde ilk sırada yer alan çay, halen yüksek oranda ve toplumun tüm kesimlerinde önceliğini korumaktadır.

-

Erkeklerin kadınlara göre daha fazla çay tükettiği gözlenmiş, yaş azaldıkça çay tüketiminin de azaldığı tespit edilmiştir. Her ne kadar tüm eğitim gruplarında en fazla tüketilen içecek ürünü çay olmasına karşın, eğitim düzeyi yükseldikçe çay tüketimi azalmaktadır.

-

Çaya alternatif ürünler açısından değerlendirildiğinde kadınların erkeklere kıyasla daha fazla kahve ürünleri ve bitki/meyve çayı tükettikleri anlaşılmaktadır. Yaş grupları açısından ise özellikle yaş azaldıkça hazır kahve tüketiminin arttığı gözlenmektedir.


-

Eğitim seviyesi artışıyla kahve tüketimi artışı arasında da doğru ilişki söz konusudur. Kahve evlerinin ve kahve satan mekânların hızlı bir artış göstermesi sonucunda yaşanan bu yapısal değişim; üniversite öğrencilerini ve mezunlarını daha kalıcı kahve tüketim alışkanlığına yönlendirmektedir.

-

Araştırmaya katılanların neredeyse yarısı günde 5 bardaktan fazla çay tükettiğini belirtmiştir. Günde en az 1 bardak çay içenlerle birlikte düşünüldüğünde, her on kişiden dokuzunun her gün çay tükettiği anlaşılmaktadır. Çaya alternatif ürünlerin tüketim sıklığı ise ancak haftada birkaç defada yoğunlaşmaktadır.

-

Hem evde hem dış mekânlarda en fazla tercih edilen içecek ürünü çay olsa da, dış mekanlardaki tercih sıklığı eve göre daha az orandadır.

-

Çay tüketimi araştırmaya katılanlar arasında son beş yılda tüketimi en fazla artan içecek türüdür (Dünya çay tüketiminde de paralel artış söz konusu: FAO verilerine göre dünya çay tüketimi 2006 yılındaki 3473 bin ton düzeyinden 2010 yılında 4042 bin ton düzeyine çıkmıştır).

-

Çay tüketimi artanlar arasında cinsiyet dağılımı açısından fazla bir fark olmamasına rağmen, çayın alternatifi olarak düşünülebilecek Türk kahvesi, hazır kahve ve bitki/meyve çayı tüketiminde kadınlarda erkeklere göre daha fazla tüketim artışı gözlenmiştir. Bu ürünlerde, genel olarak yaş azaldıkça ve eğitim seviyesi arttıkça tüketim miktarı daha fazla artmıştır.

-

Çay tüketimi azalanların en önemli gerekçesi çayın sağlıklı olmadığını düşünmeleridir.

-

Çay türlerinde siyah ve yeşil çayın toplumda bilinirliğinin yüksek olmasına karşın, sarı, beyaz, instant ve oolong çaya ilişkin bilgi düzeyi oldukça kısıtlıdır.

-

Araştırmaya katılanlar arasında siyah içme alışkanlığının büyük bir oranda demlemeden yana olduğu gözlenmektedir. Poşet siyah çay tercihi düşük oranda temsil edilmektedir. Erkekler kadınlara göre daha yüksek oranda demleme çayı tercih ederken, yaş düzeyi yükseldikçe demleme çayı tercih etme oranı da yükselmektedir.

-

Poşet çayın tercih edilmesindeki en önemli etken demlemesinin pratik olmasıdır. Zaman tasarrufu sağlaması ve israfı önlemesi de başlıca etkenlerdendir.

-

Poşet çayı tercih etmeyenlerin en önemli gerekçesi ise tadının, kokusunun ve aromasının beğenilmemesidir. Aynı zamanda doğal olmadığını düşünenler de önemli bir paya sahiptir.

-

Ancak poşet siyah çayın tercih edilmesinde demleme şekli ve pratikliği tek başına en önemli etken iken; poşet bitki/meyve çayının tercih edilmesinde yedi farklı değişken etkili olmaktadır. Pratik demleme imkanının dışında, çeşit fazlalığı, sağlıklı 61


olduğu algısı, tadının beğenilmesi, bazı rahatsızlıklara iyi gelmesi ve zayıflama isteğinin karşılanması açısından poşet bitki/meyve çayları, poşet siyah çaya göre daha yüksek oranda tercih edilmektedir. -

Ankete katılanlar arasında çay satın alırken en fazla dikkat edilen unsur önceki marka deneyimleri ve markanın tanınmışlık düzeyidir. Marka ile ilgili reklamın tüketici üzerindeki etkisi ise sayılan tüm faktörler arasında sonuncu sırada yer almıştır.

-

Araştırmada katılanlar arasında çay tercihini Çaykur ürünlerinden yanan kullananlar çoğunlukta olsa da, kadınlar erkeklere göre daha fazla oranda özel sektör çayı tercih etmektedir. Yine yaş azaldıkça, eğitim seviyesi yükseldikçe özel sektör çaylarına olan talep artmaktadır.

-

Çaykur ürünü tercih edenlerin satınalma nedenlerinin başında kaliteli olması gelmektedir. Tüketicilerde Çaykur ürünlerinin algısı kalite ile gösterilmektedir. Fiyat, Çaykur ürünlerinin satın alımında etkili bir faktör olarak görülmemekte, öncelikler arasında altıncı sırada yer almaktadır.

-

Özel sektör çaylarının tercih edilme nedenlerinin başında ise tat memnuniyeti, kalite ve fiyat gelmektedir. Görüldüğü üzere Çaykur ürünlerinin satın alımında etkili bir faktör olarak öne çıkmayan fiyat, özel sektör çaylarının alımında öncelikler açısından üçüncü sıradadır.

-

Kadınlar, gençler ve yüksek eğitim gruplarının yeni çıkan çay markalarına ve ürünlerine karşı deneme eğilimi yüksektir.

-

Araştırma sonuçlarına göre her dört kişiden birinin yabancı menşeli (dökme-kaçak) çay kullandığı anlaşılmaktadır.

-

Araştırma kapsamındaki iller arasında yabancı menşeli (dökme-kaçak) çay kullanımının en yoğun olduğu il Gaziantep’tir. Gaziantep’i sırasıyla, Diyarbakır ve Adana izlemektedir. Antalya, Trabzon, İzmir illeri ise yabancı menşeli çay tüketiminin en az olduğu iller olarak gözlenmektedir. Çaykur’un iller itibariyle kuru çay satış rakamları anket sonuçlarıyla da birebir örtüşmektedir.

Araştırmanın en önemli ve ana sonuçlarından birisi düşük yaş gruplarında ve yüksek eğitim seviyesine sahip kesimde, çay tüketim tercihinin azalmasıdır. Geleneksel bir içecek olan çay elbette ki, bu konumunu daha uzun yıllar koruyabilecektir. Ancak, bugünkü genç ve eğitimli nesillerde gözlenen düşük çay tüketimi gelecekteki çay tüketim eğilimini de olumsuz yönde etkileyecektir. Bu nedenle her ne kadar geleneksel alışkanlık olarak devam edecek olan çay tüketiminin; eğitimli ve genç nesillere yeni tat, ürün ve alışkanlık aşılayacak bir ürün çeşitliliğiyle sunulması gerekmektedir. Son yıllarda hızla artan kahve evleri gibi çay evleri projelerinin artarak devam ettirilmesi, hızlı bir şekilde hayata geçirilmesi bu yönde atılacak önemli adımlardandır.

62


Ayrıca çay türlerinin bilinirliğinin artırılması, fiyatlandırma ve markalandırma yöntemleriyle statü kazandırılması, çay tüketiminin çeşitlenmesini, damak zevki oluşturulmasını ve toplumdaki çay tüketimi düşük kesimlere de hitap edilmesini sağlayacaktır. Günümüzde çay, sabah kahvaltısından başlayarak gecenin ilerleyen saatlerine kadar en çok tüketilen bir gıda maddesi haline gelmiştir. Bu nedenle temel gıda maddeleri grubunda değerlendirilerek kuru çay satışındaki KDV oranını % 1’e düşürülmelidir. Böylece yabancı çaylara karşı olan fiyat dezavantajı bir ölçüde azaltılabilecektir. Türk çayının en büyük sorunu sağlıksız kaçak çay girişi ve bunun yerli çayla karıştırılarak piyasaya sürülmesi teşkil etmektedir. Bir yandan ciddi denetimlerle kaçak çay girişi önlenmeli; diğer yandan, Türk çayının sıhhi yönden üstünlüğü (ilaç ve böcek kalıntısı olmadığı) etkili bir yöntemle işlenmeli ve kamuoyunun bilgisine sunulmalıdır. Özetle Türk çayı, milli ve stratejik bir ürün olarak değerlendirilmeli; ciddi düzeyde bilgi, teknik ve mali destek sağlanıp dış pazarlarda rekabet yapabilir hale getirilmelidir.

63


YARARLANILAN KAYNAKLAR �

APGEM, 2011, Yeşil Altın Türk Çayının Markalaştırılması 2023 Vizyonu Çalıştayı, 16-20 Kasım 2011, Rize, Çevrimiçi: http://www.rtb.org.tr/dosyalar/raporlar/turkcaymarka. pdf

Basu Majumder A., Bera B. and Rajan, A. 2010. Tea Statistics: Global Scenario. Inc. J. Tea Sci. 8 (1): 121-124

CTA, 2010, Tea: Trade issues for the ACP, April 2010,The Netherlands.

FAO, 2012, Current Situation And Medium Term Outlook For Tea, Intergovernmental Group On Tea, January, 2012, (Çevrimiçi) http://www.fao.org/fileadmin/templates/ est/COMM_MARKE TS_MONITORING/Tea/Documents/IGG_20/12- CRS7CurrentSit_01.pdf

Groosman, Michael, 2011, Sector overview Tea, The Sustainable Trade Initiative, October 2011.

Rize Ticaret Borsası, 2013, Türk Çay Sektörü Güncel Durum Raporu, Rize, Mart 2013.

Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası – Trabzon Ticaret Borsası, 2013, Trabzon, Çevrimiçi: http://www.tb.org.tr/dosya/tarimticaret_kitabi.pdf

64

Ulusal Çay Konseyi, 2010, Çay İstatistikleri, Dünya Çay Alanları, (Çevrimiçi) http:// www.ulusalcaykonseyi.org.tr/index.php/j-stuff/duenya-cay-alanlar-2010-y-l

Ulusal Çay Konseyi, 2010, Çay İstatistikleri, 2007-2011 Yılları Yaş Çay Üretimi, (Çevrimiçi) http://www.ulusalcaykonseyi.org.tr/index.php/j-stuff/2007-2011-y-llar-yas-cayueretimi-kg

Üstün, R.; 2012, Türkiye’de Kaçak Çay Raporu, Trabzon Ticaret Borsası, Çevrimiçi: http://www.tb.org.tr/dosya/turkiyede_kacak_cay_raporu.pdf


67


68


Türkiye'de ''Değişen Çay Tüketim Alışkanlıkları'' Projesi