Page 1


BlLGl YAYINLARI : 101 SAlT FAlK BUTUN ESERLERl

ISBN 975 - 494 - 087 - 8 92

06

y 0105

0422

Birinci Bas1m 1970 lkinci Bas1m 1974 Ui;iincii Bas1m 1977 Diirdiincii Bas1m 1980 Be!jinci Bas1m 1982 Altmc1 Bas1m 1984 Yedinci Ba�.m 1987

:

2


.

.

SAIT FAIK Butun Eserleri 2

eahinerdan Liizuinsuz Adain

BiLGi YAYINEVi


kapak di.izeni: fahri karagozoglu kapak fotografl: ara gi.i ler

Bu kitabin yayin hakk1, yazanyla yap1lan sozle�me geregi Bilgi Yayinevi'ne aittir. Kaynak gosterilmeden kitaptan ahnt1 yap1lamaz; yayinevinin yaz1h izni olmadan, radyo ve televizyona uyarlanamaz; oyun, film,

CD ya da manyetik bant

haline getirilemez; fotokopi ya da herhangi bir yontemle �ogalt1lamaz.

bask1

cantekin matbaac1hk yayinc1hk

tit

384 34 35 - 384 34 36 - 384 34 37

ticaret

ltd. �ti.


iyiNDEKiLER

!?ahmerdan $ahme�an c;:elme

9

............ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . ........

Ka�1kadas1'nda Mahpus

. . . . . . . . . . . . . . . . ............. . . . .......................

24

. . . . . . ...... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ............

34

Bir Define Aray1c1s1 Pro jektorcu

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Francala m1, Ekmek mi? Pa�azade Kralhk

15

51

. . . . . ...................................

57

. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . ........ .................................

62

.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .

c;:opiru Ah met

. . . . . . . . . . . . . . .......... .................................

Koye Gonderilen E�ek Zemberek

42

66 71

..... . . . .... ...............................

76

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ........ . . . . . . . . . . . . . . .....................

82

Alt Kamara

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Sat1hk Ounya

. . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Koy Hocas1 ile S1g1rtmair

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . .

88 92 98

$eytanminaresi

1 03

Bekar

1 07

. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .. . . ....

Beyaz Panto Ion

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .

Bir Kadin

1 17 1 27

Luzumsuz Adam Luzumsuz Adam

1 33

Ben Ne Yapay1m?

1 44 5


Birahanedeki Adam Muruwet

. . . . . . . . . . . . ..................................

. . . . . . . . . . . . . . ........... . . ....... . . . . . . . . .... .................

ip Meselesi

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Menek�eli Va di

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .

Bizim Koy Bir Bal1kr;1 Koyudur Kar;amak, Papagan, Karabiber

1 52 1 61 1 67 1 75

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..

1 84

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . ...............

1 93

... . . . . . . . .. . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ....... ..... . .

1 98

Bacaklan Olsayd1 Ayten

148

Papaz Efendi

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . ............... . . . ....

Bir Kulhanbey Hikayesi Kameriyeli Mezar

203

. . . . .. . . .. . . . . . . . . . . . . . . . ................

213

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...

218

Hayvanca Gulen Adam

. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . .... . . . . .

6

226


$AHMERDAN


BirinciBas1m 1940 ikinciBas1m 1951 O�uncuBas1m1955 DorduncuBas:m1965 Be'jilinciBas1m 1970 Altinc1 Bas1m 1974 YedinciBas1m1977 SekizinciBas1m 1980 Dokuzuncu Bas1m 1982 OnuncuBas1m1984 OnBirinciBas1m1987 On ikinciBas1m1989 On O�uncuBas1m1992 On DorduncuBas1m 1995 OnBe'jilinciBas1m 1996 On Altinc1Bas1m1998 On YedinciBas1m2000 On SekizinciBas1m Arahk 2001


�AHMERDAN

$ahmerdan kuruldu?;ju zaman b i r giyotin ha­ liyle meydana t;:1k1vermi�ti . Di rekler hazird i . Bi­ rer b irer gi.it;:li.ikle i skelenin altma yerle�ti rild i . Osti.ine boynundan gei;:en di.i?;jmesiz b i r heybe s1rtm1 hatirlatan yamah ve pa rtal bir yelek -ye­ lekten i;:ok h 1rkaya benzeyen b i r �ey- gei;:irmi�; ellilik, kir sat;:h, f akat dint;, okkah b i r adam ba­ ?;j 1rd1: - Sali h , Abdurrahman, $aban, Ali . . . Hadi i;:ocuklar! $ahmerdanm

bin

kiloluk

a?;j1rh?;jmm

m1p

kalkt1?;)1 iki ucu bo� b1rak1lm1� d i reklerin iki tara­ fma, Salih ve $aban . . . di ye ba?;jmld1?;jm1 duya r duymaz, iki adam ko�a rak gelip o turdu. H eybeden yap1lm1� pa rtal yelek l i , �ahmer­ dan makinesinin i.isti.ivanesine sanlm1� demir te­ lin ucuna gei;:t i . Dort hamlac1 ise a?;j1r a?;jir, iske­ lenin direkleri n i , sudaki bahklan seyrede ede , e?;jlene e?;jlene makinenin kollarma ya p1�t1lar. "$ahmerdanm buha rla i�leyeni iki yi.iz, i.it;: yi.iz, be� yi.iz kilo a?;j1rh?;j1 iki nef este yukanya kal­ dmr. Fakat dart ki�i bu bin kiloyu makinenin bi.i­ yi.ik ve ki.it;:i.ik i;:ark1 sayesinde ancak i�letebilirler. A ?;l 1rh?;j1 yuka nya i;:ekmek it;:in en a�a?;j1 o n be� dakika i;:ah�mak la z1md1r. Saatte bir de on be� dakika mola vermeden i;:ah�maya imkan yoktur. 9


Bir liraya bu i� gari.ilmez, gori.ilmez ama, zaman­ lar koti.i birader. Ben Karahisarhy1m. Dalg1c,:hk­ tan tut da tersaneye kadar girmedi?;j i m deniz ka­ p1s1 kalmad 1 . Hepsinden biraz c,:akanm . . . - Hadi c,:ocuklar! Biri c,:ok san�m. narin bir adamd 1 . Otekisi uzun boylu, es mer ve s1ska . . . Bir tanesi k1sa boy­ lu, kalm enseli ve zaman zaman birdenbire k1za­ raca ?;j 1 yerde sararan bir �i�man. Dordi.inci.isi.i de her gi.in tesadi.if edilen hama llar gibi alelade, h i e; kuvvetli gozi.ikmedi?;li h a l d e yorulmaz biri s i . $imdi bu dart amele var kuvvetleriyle c,:ah�1yorlard1. San�m. n a r i n , uzun boylu amele ile �i�man, kalm enseli bir arada, di?;jer ikisi de, makinenin obi.ir kolunda idiler. Bin kilo iki kalasm arasmda a ?;j 1r a?;j1r �ahmerdanm ta tepesine kadar c,:1k1yor, sonra dipte oturan ve a?;j1rh?;jm aralarmda gidip geldi?;ji iki dire?;ji s1ms1k1 i plerle tutanlardan biri; - Hoooo! di yordu. Makinedekiler duruyor, terlerini siliyorlard1. A?;l1rh?;j1 yukanya c,:ekmeye y arayan demir tel i n ucunu tutan Karah isar h ; - H ayd i ! . . d i ye ba?;jmyordu. Yine dipte kalasm yanmda oturmu�lardan biri; - Banda! diye haykmyord u . Karahisarh s1ms1k1 tuttu?;ju telin ucunu b1ra­ k1yor, demir tam ponlar birbirine vurup iskeleyi ileri geri sars1yor ve bin kilo tok bir sesle k1rm1ZJ ucu gozi.iken demir potreli on santim daha deniz dibinin mec,:hul ta�ma sokuyordu. Karahisa r h , c,:elik teli a?;j1r a ?;j 1r toplad1ktan sonra c,:ocuklarma seslenir g i b i ; 10


- H aydi <;:ocuklar! Bu sef er biraz daha yuk an kald1rahm. Daha iyi . Ne kadar yukandan inerse o kadar derine girer. Hadi <;:ocuklar. . . diyord u . San�m amele k1pk1rm1ZJ kesilm i�ti. Sa<;:lan yava� yava� kirli elleriyle ya?;jlamyor, boynunun damarlan �i�iyor, go?;jsi.i harikulade geni�liyor, narin vi.icudu, birdenbi r e , atlet insanlarda oldu?;ju gibi atla�1yordu . Aym kola yap1�m1� arkada�1 �i�­ manm yi.izi.inde bir damla ter yoktu.

Yi.izi.i ise

mi.ithi� bir kuvvet sarf ediyormu� gibi buru�uyor­ du. Fakat bu sahte buru�ukluk <;:ok beceriksiz bir �ekilde yap1h yordu. Oteki koldaki iki hem�eri ol­ du?;ju sozlerinden anla�1lan iki hamlac1dan birisi acmacak bir zay1fhktayd1. 0 da bi.iti.in i�i arkada­ �ma b1rakmaya <;:ah�tJ?;j1 i<;:in k1zarm1�t1. Arkada�1 ise ona en ki.i<;:i.ik bir kuvvet bile sarf ettirmemek i<;:in elinden geleni yap1yordu. Karahisarh yeniden; - Vira <;:ocuklar, ded i . Haziran ya?;jmurlan birdenbire kesilmi�. yaz; ri.izgars1z, a?;j1r ve kasvetli iskelenin ve denizin i.isti.ine <;:oki.ivermi�ti. Dort hamlac1 terliyorlard1. Potrel bazen denizin i<;:inde bir kayaya rasthyor, demir gi.illenin i.isti.ine bi.iti.in hmc1yla di.i�mesine ra?;jmen ancak iki-i.i<;: santim giri yor, yahut da de­ mir potreli bir balmumu gibi bir vuru�ta eritiveri­ yord u . 0 zaman demiri yeniden hava tazyiki ve oksij enle i�leyen ate� makineli "chalumeau" ile kesmek laz1m geli yordu. Bir c1gara molas1 esnasmda san�m amele, yard1mc1s1 Salih'e; - Bana bak ula n , dedi, numaraci! Beni e�ek yerine alma. Namusum hakk1 i <;: i n , bir kaf am k1zarsa, atanm denize seni. 11


- B i r halt edemezsin diye soylendi Sali h . - Gari.iri.iz . . . dedi oteki . Salih amele ba�1 mevkiinde olan Karahisarh­ nm kom�usuydu. Z a r i�lerden kendini ancak bu sayede ve kanc1kh kla kurta rabiliyordu. Karahi­ s a r h ise Salih'in bu hallerini gormemezli?;je gelir; - Cah�1yor, derdi, f ena <;:ah �maz bizim Sa­ lih. lyi ameled i r . C 1garalar b itmi�ti.

Tekrar

iskelenin d a m 1

golgesinden gi.ine�in oni ine <;: 1kmak cesareti n i , kendinde i l k Abdurrahman buldu . Bu <;: o k san�m olan ameleydi. Soma s1ras1yla zay1f, zay1fm ar­ kada�1 ve Salih geldiler. K a ra h isarh; - H aydi <;:ocukla r , bu son galiba, ded i . Bu sefer kaz1?;)1 kaktJk. Vira ! diye hayk1rd 1 . C arklar doni.iyor, ki.i<;:i.ik <; a r k bi.iyi.i?;ji.ini.i don­ di.iri.iyor, a?;j1r tokmak a?;j1r a?;j1r tepeye yi.ikseli­ yord u. Birdenbire hepsi durakladi lar. Karahisarh te�<;:i ett i : - H a <;:ocuklar h a ! Bi.i ti.in asilmalara r a ?;j m e n a ?;j 1 r h k yuka nya <;:1km1yordu. Karahisarl mm elini kal m tel kesiyor; - Gayret, diye ba?;jmyordu. B i r gay ret daha sarf ettiler. Carkm di�leri tebessi.i m eder gibi tath b i r ses <;:1kard1. Soma zincir �1k1rhs1 gibi bir ses duyuldu . $ahmerdan ta tepedeydi. Bin k i l o , Karah isarlmm sozi.ine gore, b i n be� yi.iz kilo olarak yere di.i�ecekti. O ki.izleri durdurur gibi b i r s e s i�itildi: - H oooo . . . - H aydi! - Banda!! Dem i r potrel mi.isait bir zemin bulmu� ola12


cak ki bir yirmi santim denizin kumlan ir;ine dal­ d1. lskelenin dibindeki bah klar uzaklara kar;1�h. $imdi dart a me le nef es nefeseydiler. Salih'in arkada�1. san yulaf sar;h Abdurrahman Salih'e dik dik bakt1. Deminki duraklam anm sebebi oydu. l�i bi.isbi.iti.in ar;1�a vurmu�tu. Abdurrahman'm gozi.i­ ni.in ir;inde hmr; ve hiddet parh yordu. Salih edep­ siz insanlara has bir lakaydiyle denizi seyrediyor­ du. Abdurrahman'm ir;inden bu k1r;1 kendisine do­ ni.ik adama bir tekme savurmak. �ahmerdanm inip kalkt1 �1 i k i dire�in arasmdan �u heri f i , deni­ ze ur;uruvermek ger;ti. Fakat yalmz; - U l a n kahpe! dedi. Karahisarh; - Kime diyon ulan, ded i , o l a f 1 ? Abdurrahman bu adamdan r;ekinirdi. lsterse parasm1 bile vermez. Bu kimsesiz, ne idi.i�i.i be­ lirsiz,

lakayt

iskelenin

koyi.i

ir;inde

Abdurrah­

m an'1 peri�an b1rakabilirdi. - Anama, dedi. - Neden? - Neden o lacak, dedi, beni do�urdu�und a n . Karahisarh; - Tovbe esta�furullah . . . demekle iktif a ett i . S o m a y i n e h e r zamanki m u n i s v e i y i halini ald1. - H aydi evlatlar, dedi, bu son. Arna r;ok kal­ d1rahm. Hadi ! - Vira . . . Carklar doni.iyor, f akat zaman zaman, zmk diye durakh yorlard1.

0 zaman Abdurrahman'm

gozleri ate�le dolu, Salih'e r;evrili yor, Salih surah­ m defi hacet eder gibi buru�turuyordu. Zannedi­ yordu ki boyle buru�turursa ne kadar kuvvet sarf 13


etti!1i anla�1lacak. Fakat ne boynunun damarlan �i�i yor, ne de kalm ya!1h ve ti.iysi.iz kollarmda bir adale hareketi gari.ili.iyordu. Abdurrahman h1rn;:la ve mi.ithi� bir enerji ile , donmeyen <;:arka adeta tekme atarcasma kola yap1�1yor, a�a!11ya veya yu­ kanya indirmeye veya <;:1karmaya <;:ah�1yordu. Bu arada o, oteki koldakilere bak1yordu, Salih'e bak­ mamak i<;:in. 0 koldakilerden za y1fm, arkada�ma biraz olsun yard1m etti!1i. gordi.i!1i.i terden s1rtma yap1�m1� gomle!1inden anla�il1yordu. Bir ara yine, zmk diye durdular. Karahisarh; - Biraz daha, dedi, biraz daha <;:ocuklar. . . Abdurrahman boynunun ve �imdi alnmm daman da �i�erek kola as1ld 1 . Salih bu sef er yi.izi.ini.i buru�turmaya bile li.izum gormemi�t i . $ahmer­ dan tepedeyd i . - H ooo . . . d i y e ba!1nld 1 . - Haydi. - Banda! Banda! B i n kilo, b i n be� yi.iz kilo olarak di.i�ti.i . Karahisarh teli bir vi.icut hareketiyle ileriye do!1ru b1rakm1�h. Abdurrahman h1zla bir yanm sa!1 dondi.i. Arkada�1 Salih'i mi.ithi� bir tekme ile denize yuvarlad 1 . Kendisi de s1rti.isti.i, a!1zmdan kan bo�anarak iskelenin tahtalan i.izerine di.i�ti.i, Salih yi.izme bilmedi!1i i<;:in bir on dakika i<;:inde bo!1ulmu�tu. Abdurrahman'1 hastaneye kald1rd1lar. Bu s o n potreld i. 0 d a <;:ak1lm1�t 1 . $ahmer­ dan

makinesini,

ak�am karanh!1mda oteki

iki

amele, sessiz sadas1z, bir son vapurdan sonra sokti.iler.

14


<;:ELME

H e m e n b i r on dakika yi.iri.iyiince kasaba ha­ ricine <;1k1lir. $imdi a rt1k i nsan ku� misalidir $0se hi.i r, seraza t , serseri uzamr. Yanm s1ra kam­ bur golgen yi.iri.i r.

Ge<;enler "selami.inaleyki.im"

derler. Kimse

kasketini

otekine

<;1karm az.

Fakat

herkes herkesle ahbap olabilir. Ceviz a?;ja<;larmm altma <;okebil ir, tabakalanmzdan birer c1gara ya­ kabilirsiniz. Belki de hi<; konu�madan, bir daha konu�mak i.i midi bile kalmadan "Allaha1smarla­ d 1 k ! " der, birbirinizden aynhr gidersiniz. T ekrar, yola di.izi.ili.ir, i<;inizde bir insanla ya­ p1lm1� ahbaph?;jm �enli?;jini, bir ceviz a?;jac1 golge­ s inden s1rta yap1�m1� koylerin, uzak da?;jlarm, k1vranan <;aym, uzak bir goli.in panlt1s1; i<;inizde bir hasreti, bir yakmh?;j1 ve bir yakm uzakh?;j1, ha­ t1ralan, sevin<; ve kederleri ve a�klan e�elemi�t i r . $oseden a y n l a n gi.izel , harikulade yerlere, b i l i nmedik,

hep arzulanm1�

yerlere

gittiklerini

zannetmeyen bir yarad1h�ta ka<; i nsan vard1r, bil­ mem? Varsm olsu n ! Mademki her zaman i nsanla­ rm i<;inde bir cennet yaratmak hi.ilyas1 hakikat kadar kuvvetlidir. $oseden a ynlan, etrafmda kara ve kocaman bo?;ji.irtlenlerin oldu?;ju 1slak gibi top­ rak yolda istedi?;jiniz kadar cennet koyler, sevi�en insanlar, mahsuldar topraklar, �arap i<;ilen kah15


veler tahayyi.il edebiliriz. Mademki bugi.in evimiz­ den <;:1karken k1rlara <;:1kmay 1 , <;:obanlarla konu�­ may1, �oseden yurumeyi, bo?;jurtlen yemeyi ve su kenanndaki <;:imenlere uzanmay1 du�unduk. B1rakm beni ey hakikatler! Yurumek istiyo­ rum. Cennetlerin oldu?;ju yere do?;jru. Ne a<;:1kla­ n, ne a<;:lan, ne beni k1zma munasip gormeyen zeng in

ti.iccan,

hi<;:bir

�eyi

du�unmeyece?;ji m .

Dertlerimden kime ne? B1rakm beni harpler. . .

Kadmlar

\:ocuk-

lar. . . A<;:lar. . . Delile r . Yurumek. $oseden aynlan yoldan bir cennete do?;jru yi irumeye b1rak m . 0 bay1ra yaslanm1� koye kadar <;:1kmayaca­ ?;)1m. Baymn dibinde su ba�1rn bulup oturaca?;j1m ve kendi kendime diyece?;jim ki: "l�te cennetin akar suyu . . . Cennete gire­ mem. Burada dinleneyi m . Bay1ra

resim

gibi

yap1�m1�.

Fatma'lann

Ali'lerle sevi�ti ?;j i , kahvelerinde delikanhlann �a­ rap i <;: i p oynad1 ?;) 1 , havaya tabancalar s1kt1?;)1 kay­ gusuz memlekete gitmeye hi<; niyetim yo�. \:un­ ku : Bas1k tavanh , ti.itmu� sobas1, pis c1gara du­ manlanyla dolu bir kahvede i nsanlar toplanm1�­ lard 1 r . Ta�m1� sulardan, vergiyi verememi�. man­ dasm1 satm1�. harbin bize gel i p gelmeyece?;jin­ den, boku bokuna adam oldurmu�ten , s1tmahdan bahsedi y orlard1r.

Ko�ede,

i<;:i

karmakan�1k bir

adam oturuyordur. Bu ba�kasmm hesab m a , bir zeng in hesabma tam otuz sene askerlik etmi�tir, otekinin <;:ocu?;)u \:anakkale'de olmi.i�ti.ir. Bu al delikanh ya km harpte siip uri.ilecek . . . "Aman �uranm bo?;jiirtlenleri harika, p armak gibi yahu, ko� ! " dedim, kendi kendi m e. 16


Susuzluktan

yanm1�t1m.

So?;ji.it

a?;)a<;:larmm

go lgesindeki bo?;ji.irtlenler ne serin �eyler. . . Bo?;ji.irtlenleri yedikten sonra tekrar toprak yolda yi.iri.imeye ba�la d1m. Su sesi gelmeye ba�­ lad 1 . Bin bir ku �. p a rlak yap rakh a?;ja<;:larda ki.i­ melendi . l <;: i me a?;j lamak geld i . Gi.ilmek istedi m, tutturdu m bir memleket havas1. . . - Ah ana m , dedim, di.inya gi.izelmi� be! B i r <;:ayirh?;ja varm1�t1m. B i r <;:ocuk boylu bo­ yunca <;:imenlerin uzerine yatm1�t1. B i r i nek otlu­ yord u. Biraz otede suyun sazlan gari.ini.iyor. Da­ h a ileride bir iskelet kopri.i, kara ve <;:i.iri.ik t ahta­ lanyla duruyor. lnsan iki eliyle onu tutup salla­ mak, sallamak isti yordu. Birdenbire kenarda bir harabe gordi.im. Yi ne birdenbire buranm kasabanm eski bir mesire yeri, bu h arabenin de bir de?;jirmen oldu?;j unu ha­ hrlad 1 m . Sa<;:lan da?;j ilm1�. burnu otlarm i<;:inde, ki.i<;:i.ik ve simsiyah elinde bir uzun de?;jnekle toprak yol­ daki tahayyi.il ett i ?;j i m di.inyalara varm1� <;:ocu?;jun yanma yatt 1 m . Bir on dakika uyukla d1m. l <;: i m e on d a r t ya�1mm hasretleri y1?;jild1 ve uyku, tepemden yildmm gibi ge<;:en k1rlang1<;:larm kanadmda yild1z y1ld1z oldu?;ju zaman yammda bir a yak sesi duyd u m . B a k h m bir jandarm a. - Merhaba hem �eri m , dedi ve <;:okti.i . Elinde mavzerini tutuyordu. Otlarm i.izerine silahm1 b1rakt1. B i r c1gara yakt 1 . Konu�tuk. - Sen nerede ve niye bekliyorsun burada hem�erim? ded i m . - l�te �urada . . . 17


l�aret etti!1i taraf a bakt1m. Hakikaten k1rm1z1 ve beyaz boyas1 w;:mu� bir tahtadan, bir iskambil ka!11dmdan yap1lm1�a benzeyen karakol kulilbesi duruyo rdu. - P e k i n e d e n bekliyo rsun? Buralarda bir �ey yak ki . . In yak . . . Cin yak. - Bilmem . . . ded i . Emir boy le . . . Halbuki ben daha ona sual so rmadan her �eyi hat1rlam1�hm: Seferberliktey d i . Kasaba ne milthi�ti yarab­ bi! Fmnlarm onilnil bugi.in h a t1rlam1yor gibiyim. Omrilm olduk<;:a da hatJrl amamaya <;:ah�aca!11m. Bununla beraber m e s u t insanlar y a k de!1ild i . ln­ san b a � k a l a r m m a <;: , peri�an oldu!1u gilnlerde n a ­ s 1 l mesut o l u r , dememel i . O y l e b i r olur k i . O y l e de b i r o l m ayabilir k i . . . Bir c u m a gilnil bu mesut insanlarm h a mmla­ rmdan milrekkep bir kafile "de!1irmen ba�1 " deni­ len bu mesiregaha do!1ru kestirme olsun diye m1s1r ta rlal a r mm i<;:inden, daha sabah sisi kalkma­ dan yola <;:1km1�lard1. M1s1r yap raklarmdan sabah <;:i!1i elleri n e , go!1ilslerine ve sa<;:larma dil�ilyor, <;:1!1hklar kopanyorlar, gillil�ilyorl a r, kulakla n m , boyu n l a n m v e h a t t a <;: o z il k dil!1melerinden me­ meler ini g1c1klayan m1s1 r yap raklarma "<;:apkm ! " d i y e latif e le r ederek mesireye do!1ru gel i yorlard 1 . Bunla rdan

b i ri

�ube

reisinin

hamm1yd 1 .

Tomb ul, be y a z, kara gozli.i, otuzunda bir hatun­ du. Onun yam s1ra ka�lan r ast1kh, duda!11 yak gi­ bi ince, b1<;:ak gibi sivri ve panltih gozlil, kuru ve parmaklan gayet uzun k n k be� ya�la rmda b i r b a � k a h a m m yilrilyo rdu. $ube r eisinin tombul ha mmma sata�an m1s1r yapraklanm k1skan<;: elle­ riyle kopanyor, ona yo] a<;:1yordu. H a m m a ba18


karke n, bir hendek a tlahrken bir kasaba delikan­ hs1 gibi erkek tavn ahyordu. Yava� bir sesle m1s1r yapraklanm azarhyor­ du. Sonra �ube reisinin hammmm kula?;jma, goz­ leri arkadan gelen hammlarda, fis1ld1yor, fisild1yor.

. .

T ombul hamm bas1yordu kahkahay1 ! Ma vi

sabah go?;ji.i cam gibi k mhyordu, sisler h1zh h1zh da?;j kenanna do?;jru ko�up gidi yorlard1. Arkadan kal<;:alanm oynatamayan gayet �i�­ man bir hamm ahlarla ohlarla k1z oldu?;ju pek belli, latif bir mahlukun koluna abanm1�t1. Gen<; k1z ah al moru mordu. Daha ri.iyasmdan yeni <;:1km1� <;:ocuklann ta­ d1yla pelteli ve re<;:elli bir ha lde mavi gozleri in­ sana b i r ekmek gibi aziz geli yordu. H i zmet<;:i oldu?;ju anla�1lan, b a � 1 s1ms1k1 orti.i­ li.i ve hotozlu , bir eskimi� f akat �1k yeldirme giy­ mi� di?;jer bir kadm da, yedi-sekiz ya�lannda na­ rin bir erkek <;:ocu?;jun elinden tutmu�tu. Oteki elinde ise gayet �1k bir sepet ta�1yordu. Hepsinin arkasmda hi<;:bir �ey gormedi?;ji, f akat bir<;:ok �ey­ ler di.i�i.indi.i?;ji.i mahzun suratmdan belli bir topal emirber geli yordu. S1rtmda bi.iyi.ik ve kulplu b i r sepet vard 1 . Ellerinde de bir d i?;jer ki.i<;:i.ik sepetle bir kocaman paket ta�1yordu. Onde giden �ube reisinin hamm1yla �akala­ �an kirk be�lik h a m m evvela �ube reisinin h a m ­ mma; - Ruh u m ! d e d i , �urada b i r a z d i n lenelim . . . Sonra arkaya dondi.i; Refika H a m m , dedi, ister­ seniz biraz dinlenelim. Refika Hamm denilen �i�man hamm; - Am an, dedi, orada dinleniriz. Bir dinlenir­ sem bir daha arhk kalkamam. Sizin de burnunuz19


dan getiririm. Aman, tovbeler tovbesi! Bir daha m1? A kad m ! Senin bu vi.icutla de!1irmen ba�ma tef erri.ice gitmeye ne hakkm var, ne takatm . . . Bi.iti.in millet bu sozlere gi.ildi.i. Yalmz arkadan gelen asker gi.ilmed i . $ u b e reisinin h a m m 1 emirbere hayk1rd1: - Hasan, yoruldun mu? - Yak ham m , diye cevap verdi asker, biz yorulmay1z. Ka�lan rastikh taze , tath bir gozle �imdi kendilerine yakla�m1� askeri si.izdi.i; - Asi a n ! ded i . $i�man hammla gi.izel gen<; k 1 z <;: o k arkada kalm1�lard 1 . Arada bir duruyorlar ve �i�man ha­ mm derin bir nef es ahyor, yine yi.iri.iyorlard1. F1silt1 halinde konu�tuklan i�itiliyordu: - Ah Melahat bir ac1ktJm ki. . . - A , anne di yordu gi.izel gen<; k1z, daha sabahleyin ona yakm pufbore!1i yed i n . - Ac1ktmyor buranm havas1, k1z1m. Gen<; k1z bir melek gibi gi.ildi.i. Tam bu s1ra­ da havadan ge<;:en erkek ku�lann birdenbire git­ tikleri istikamet i n aksine doni.ip birbirine girdik­ ler i , c1vi lda�tiklan duyuldu. $imdi hepsi durmu�lard 1 . - Aman ne oti.iyor ku�lar, yarab b i m ! diye ha yk1rm1�lard 1. Fakat kimse b u gen<; k1zm i<;:inden ge<;:en bayram araba l a n m ve <;: mg1raklan duymad 1 . Bel­ ki de asker topal H asan bir dakika bir memleket ri.i yas1 gordi.i . (Bunlar bizim h i kayeci numaralanm1z, affe­ d i n!) $ i m d i , de!1irmen ba�ma yakla�m 1�lard1. Bir20


denbire duraklad1lar. De?;l irmenin oni.indeki koca <;:aym insanlar doldurmu�tu . Arabalar, arabalar i.izerine y 1 ?;j i lm1�t 1 . Meydanda ti.iten yer yer ate�­ ler gozi.iki.iyordu. Daha yakla�mca bu kalabah?;jm ekserisinin kadm o ldu?;ju fark edil iyordu. Araba­ lann etrafmda kilimler, seccadeler, hatta yorgan­ lar serilmi�t i . Arabalann kuru otlan i.izerinde s1s­ ka <;:ocuklar u yuyordu. Kasa b a n m bil y i ik de?;jirmeni yalmz bu?;jday o?;ji.itti.i?;ji.inden m 1s1r unu i<;:in yalmz bu de?;jirmen <;:ah�1yordu.

Bu de?;j irmen gi.inde ancak k1rk-elli

<;Uva] o?;ji.itebiJird i , geceJi gi.indi.iz]i.i <;:ah�mak �ar­ tJy]a . . . Kasabaya yetm iyordu. Yakm koylerden ve kasabadan binl erce aha­ l i bir <;Uva] ffilSIT o?;ji.itmek i<;:in birbirine giri yor­ du. Ekseriya <;:ocu?;junu yi.iklenen ve e�e?;jini iki <;:uvalla oni.ine katan kadm g e l i p gi.inlerce s1rasm1 bekliyordu. Ate�ler yanard 1 . Geceleyin <;:akallar, etrafta dola�1r, ulurlard 1 . l k i <;:uval m1s1r edinmi� insanlar, yarmm b ir­ ka<;: tok gi.ini.ini.i adamaki l h sahicile�tirmek i<;:in a <; , burada bekle�irlerdi. B i risinin <;:uvalmdan doki.il mi.i� un kap1�1hr, hemen orada yo?;jurulur ve bazlama yap1hrd 1 . De­ ?;jirmenciler de?;jirmen <;:ore?;jini herkese vermez­ lerd i . Paras1 olan yerd i . Paras1 olanm ise burada i�i neydi? B i r isini bulur, gonderirdi de?;jirmene . . . 0 birisi, burada beklerd i . 0 birisi ise parasm1 daha koti.i gi.inlere saklayan insand1.

H a stahk,

oli.im . . . Rastikh taze; - Cocuklar, dedi, buras1 k1yametten b i r nu­ mune! Bir a l a m et ! .. N a s i l ge<;:ece ?;j i z bu gi.iruhun arasmdan? 21


$ube re1smm haremi sararm1�h. Gen<; k1z anasmm bir-iki dakikahk kolunu b1rakmasmdan do!1an bir ne�e i<;:inde H asan'la �akala�1yordu. Hasan birdenbire bir kahraman vaziyeti takmd1: - Yi.iri.iyi.in, korkmaym, gelin arkamdan. Meydanda birdenbire ses sada kesilmi�ti . l n ­ sanlar iki s1rah dizi lmi�ler, sepetlerin arah!1mdan cezveleri, gaz ocaklan ve san k1rm1Z1 ince ka!11t­ larla orti.ilmi.i� bin bir e�ya gozi.iken gezinti kafi­ lesini seyred iyorlard 1 . Tam ortaya gelmi�lerdi k i kalabahktan birka<;: ses i�itildi. B i r kad m , - A y rastikh Ay�e'ye b a k ! - Amanm haspa m ! dedi bir di!1eri. Birdenbire avurtlan birbirine <;:okmi.i�, uzun etek l i , uzun boylu, diri memeli bir hatun askerin oni.ine <;:1kt1. Asker; - Cekil, kad m ! dedi. Kadm <;:mg1rakh bir kahkaha att1. $ube reisi­ nin hammm1 belinden tutmu� olan rastikh taze; - Adi mahalle kansi ! diye soylend i . K a d m b u sozi.i i�itmi�t i . Y i n e o <;:mg1rakh kahkahas1yla gi.i ldi.i. Topal askeri bir <;:elmede ye­ re y1karak devrilen e�yalarm i.izerine, gozi.i gor­ mez bir halde atild 1 . Bir dakika �a�1ran de!1irmen meydam a h a l i s i , �imdi ellerinden sepetleri ve pa­ ketleri firlatm1� ka<;:an tef erri.ice gelmi�lere bak­ madan, zeytinya!1h dolmalann ve kocaman be­ yaz ekmeklerin, ka�arpeynirleriuin i.izerine a tild1lar; bay1lanlar, olenler oldu. Fakat doyan da doy­ du.

22


Demin o ellerimle tutup sallamaya c,:ah�tJ!'.)1m kopri.i ba�mda bu k1yamete bakan �ube reisinin hamm1 ile rast1kh taze durmu�lar, bu deh�etli manzaray1 seyrediyorlard1. $ube reisinin tombul hamm1; - A l l a h 1 m , k1yamet gi.ini.i d e m i boyle ola­ cak, a Ay�e Hamm? ded i . Ay�e H a m m di.i�i.inceli; - Zahir

diye mmldand 1 .

23


KA�IKADASl'NDA

(Medan Mai�et 'ten) Sandalm ba�mda Mi.icahit oturmu�tu. lki ki.i­ c;i.ik, ki.ireklerde idi. Ben sandalda ba�1m dondi.i�i.i ic;in ta dibe c;omelmi�tim. Denizi goremiyordum. Yalmz c;ok aydmhk gokyi.izi.ini.in bir akarsu gibi kayd1�1m gari.iyordu m. Odisiya Rumca bir �ark1 soyli.iyordu. Idris yan beline kadar c;1plak, Odisi­ ya'y1 dinler gibiyd i . Zaman zaman mavi gozlerinde seri bir ay aydmh�1 parhyordu. Yammda ismini bilmedi�im bir c;ocuk oturmu�tu. Uf ak, minyati.ir bir yi.izi.i ve vi.icudu vard1. Her taraf1 uf aktJ: Elleri, kula � 1 , gozi.i . Ona "Sultan Hamit Ci.icesi" derdik. Ka�1kadas1'na gec;iyorduk. Hepimizin ic;inde bir Robenson havas1 esiyordu: Gemi batm1�tJ. Bir sal parc;asmm i.isti.indeyd ik. Hali bir adaya c;1ka­ cakt 1 k . Bir kuli.ibe yapacaktik . . . Bu gi.izel hayalleri bozmamak, herkes, kendi Robensonlu�unu

di�erleriyle

payla�mamak ic;in

konu�muyordu . �i.inki.i yedi ki�inin yedisi de Ro­ benson'du. B i r lak1rd1 ile Burgaz Adas1'nda otur­ du�umuzu ve bu Burgaz Adas1'na c;ok yakm, ay 1�1�ma tersine bir ka�1k gibi kapanm1� Ka�1kada­ s1'nm bir adamm mah oldu�unu; adamm oli.i, vari­ si olmad1�1 ic;in adanm hi.iki.imete gec;ti�ini, �imdi kimseler yoksa bile yarm be�-on ki�iye ait olaca24


�m1, evler, belki de plajlar yap1laca�m1 hat1rlay1verecek. Kuli.ibelerimizle,

sahm1zla,

hayallerimiz

ve vah�ilerimizle yaph� 1m1z kocaman hayal tran­ satlanti�ine bir buz da�1 c,:arpacakt1. Ondan sonra hic,:birimiz mehtaph bir gecede Ka�1kadas1'na ser­ gilze�t aramaya c,:1kmayacakt1k. l dris'le alay ede­ cektik. 0 zaman yan beline kadar soyunup bir vah�i gibi giyinmeyecek, kendi hayallerini bizim­ kilerle a y arlayabilmek ic,:in bin bir c,:areye ba� vur­ mayacakt1. Sandalm dibinden kafam1 c,:1kan nca, dibinde beyaz ta�lan pa nldayan bir koya yakla�h�1m1z1 gardi.i m . Hepimiz beyaz bir binaya bak1yorduk. Hayret ic,:inde gibiydik. H ali adada bir bina! . . Vi­ ne konu�muyorduk. Odisiya Rumca �ark1sm1 bir­ denbire kesmi�ti. Kilc,:ilk cilce bir lastik top gibi yuvarlanm1�h. Ki.irektekiler, c,:ah�an, terlemi� in­ sanl a n n harikulade gilzelli�ini alm1�h lar. Idris bir imparator gibi ma�rurdu. Ki.irekteki c,:ocuklar esir­ lere, Mi.icahit elinde k1rbac1 zalim bir esirciye ben­ ziyordu. Bir kumsala ayak basar basmaz, Idris he­ pimizi toplad1; - Bu bina Portekizlilerden kalmad1r . . . dedi . Bu aday1 ilk defa Portekizli korsanlar bulmu�lar, ic,:lerinden e:i gencini buraya b1rak1p c,:ekilip git­ mi�lerdir. Bu delikanh korsan reisine kar� 1 gelmi�­ tir. Sessiz yi.iri.iyelim. Belki Portekizli daha olme­ mi�tir. Adada vah�i bir kabile varm1�. dikkatli dav­ ranahm. Odisiya ile Idris vah�ileri ve Portekizli gemici­ yi temsil ediyorlard1. Birdenbire ortadan kaybol­ dular . "Cakal" havlayarak onlan takip ett i . Ben Sultan Hamit Ci.icesi ile beraber kald1 m . Di�er ilc,: c,:ocuk beyaz binaya do�ru ilerlediler. 25


Ka�1kadas1 bin bir sarm<;:la doludur. Ada'da bilhassa geceleyin ko�mak <;:ok tehlikelidir. Uzun otlann dalgaland1?;)1 s1rtlarda i<;:leri derin ve simsi­ yah sularla dolu sarm<;:lara dil�memek i<;:in ihtiyatla yilrilyoruz. Tam tepede bir milddet cilce ile etraf a bakmd1k. Otede beyaz evin penceresindeki il<;: <;:o­ cuk mumlan yakm1�lard1. Ile ride, Ada <;if tlikken yap1lm1� etrafi tel orgillil domuz ah1rlan, Ada'da b1rak1lm1� Portekizli gen<; gem ic inin malikanesiy­ d i . Oraya girmek <;:ok tehl ikeliydi. Ah1rlann on-on be� metre oni.inde bir bah<;:1van kuli.ibesi vard1. Bu kulilbe de

bulundu?;jumuz

yerden gozilkilyordu.

Oranm da penceresinde bir 1�1k peyda olunca ya­ va� yava� yilrildilk. Kap1y1 vurduk. Odisiya a<;:h, kopekle yalm zd1.

Kaf asma otlardan bir <;:elenk

yapm1�h. C1plak a yaklan, yamk go?;jsil, mavi goz­ ler i , incecik yilzil ve <;:izgili mintamyla Portekizli gemiciye ldris'ten <;:ok o benziyordu. Bir korsan <;:ocu?;ju kadar vah�i ve gilzeld i . Oyle ki birdenbire i<;:ime onun yanmda milthi� bir haydut olmak arzu­ su geldi. Milthi� bir hayduttum. 0 reisim izd i. Ka­ pmm d1�mda gilzel ve kil<;:ilk bir meydanhktan go­ rilnen Heybeli'nin plaj1 bir kocaman vapur haliyle 1�1klanm yakm1� uzakla�1yor, gidiyordu. Odisiya, y i ne �ark1 soylemeye ba�lad1. Idr is de, oteki <;:ocuklar da �ark1y1 sonuna kadar dinle­ yecekler, sonra evvela ki.i<;:i.ikler bizi bulacak, esir alacak,

ondan sonra Portekizlinin mal ikanesini

muhasara edecektik, teslim olacakt 1 . Odisiya tek­ rar �ark1 soyleyecekti. Idris bir �eyler anlatacakt1. Donecektik. Donil� milnaka�ah ge<;:er. Oyunu bo­ zanlara Idris laf atmaz, Odisiya �ark1 soylemez, kil<;:ilk cilce sandalm i<;:inde bin bir maskarahk yapmazd 1 . 26


As1l Adah biz i.ic;:i.imi.iz; Odisiya, Idris ve ben vard1m.

Otekiler dostlu?;ja, hele sergi.ize�te pek

dayanamazlard 1 .

Yahut

analan,

babalan

haber

ahr, bizimle gezmelerine mani olurdu. Onun ic;:in ekibimiz bazen i.ic;: ki�iye iniverirdi. 0 zaman yine sandala atlar, yine kar�1ya gec;:erdik. Baz1 geceler orada sabah lad1?;)1m1z olurdu. \:akal e n bi.iyi.ik binanm ac;:1k kap1smda, biz ic;:er ide; kopuk bahk a?;jlarmm, mantarlarm ve c;:ivi­ lerin i.isti.ind e , hayalleri mizle uyurdu k. Hic;:bir gi.in tam hakikat konu�ulmazd1 . Ben Rumca yalrnz an­ lard1m.

Odisiya gi.izel Ti.irkc;:e konu�urdu.

Idris,

Rumca yan m , tath lak1rd1lar soylerd i. Odisiya bir bahc;:1van c;:ocu?;judur. En iyi o yi.i­ zer , bahk tutar, �ark1 soyler, ki.irek c;:eker ve en gi.izel o gi.ilerd i . Garip bir c;:ocuktu. Birdenbire ke­ derlenirdi. E n c;:ok i.izi.ildi.i?;ji.i �ey, kendisine ehem­ m i yet verilmedi?;jini sezmesi idi. En alel ade �eyler­ den bile bi.iti.in di.inyaya ki.iski.in bir hal ahrd 1. Son­ ra en ki.ic;:i.ik bir mi.i�fik soze kar�1 kahramanhklar gostermek isterdi . En c;:ekindi?;li �ey, kavga idi. Birden sararnd1, kekemele�ir, yi.izi.i karmakan�1k olurdu. \:ocuklarm korktu?;ju hic;:bir �eyden kork­ mazd 1 . Ne canavardan ne kimseden, ne Portekizli gemiciden, ne vah�ilerden . . . Fakat hakiki bir in­ san ve c;:ocuk kar�1smda derhal de?;ji�ir, daima a�a­ ?;j1dan ahrd 1 . Oyle c;:ocuklardan tokat yedi?;jini bili­ rim ki, ben sinirlenirdim. Omuzlan, yuvarlak kol­ lan , san ve ha�an kafas1, en koti.i havalarda de­ nizlere ac;:1lan cesareti, insan kar�1smda birdenbire kmhverird i . Idris, Odisiya'y1 i�ine yarad1?;)1 ic;:in se­ ver gori.ini.irdi.i. Baz1 yapamayaca?;j1 �eyleri yapa­ cak gibi gori.ini.ip, adi bir i�tir, di yerek yapmad1?;)1rn ihsas edercesine ona yaptJrm aya kalkard1. 27


Cakalm Ada'da aramp bulunmad1�1 bir gi.in ki;ir�1ya ge<;:mi�tik. Gece orada yatt1k. Idris; - Ne olur ne ol maz, dedi Odisiya'ya. Sen kapmm e�i�inde ortahk a�anncaya kadar bek­ le . . . Gi.indi.izi.in sen u yursun, biz bekleriz. Belki vah�iler hi.icum eder !. . . Odisiya aptal de� i l d i . Fakat bazen boyle g o ­ ri.inme y i , bu bir kahramanhk ve i y i l i k olduktan soma, sevinerek kabul ederdi. Uyuyup uyamp Odisiya'y1 gozleri a<;:1k bul­ dum. Ortah k a�armadan ya nma sokuldum, elini tuttum. S1cak kaf asm1 a n i bir �ekilde go�si.ime koydu. - Ben i m , dedi, babam bah<;:1van 1rgah olma­ sayd 1 , ben de sizler gibi adam olurdum , okur­ dum, okumak bilsem okurdum da uyumazd 1 m . Yi.izi.ini.i s o l a do�ru kald1rd 1 m . Gozleri 1sla kt1. Elimi b 1rakt1. Nar a�acmm altma do�ru yi.iri.idi.i. - Ben im uykum ka<;:h Odisiya,

biraz sen

uyu , dedim. Nar a�acmm altma yatt1. O m ri.imde y a ikin­ c i , ya i.i<;:i.inci.i defa olarak bir c1gara yakhm. 0 uyumu�tu bile. Y ine ay vard1. Omri.imde ilk def a bir insam u yurken seyretti m . Bu iyi, s1hhatli, temiz ve ki.i­ <;:i.ik insanla rm u ykusu bamba�ka bir �ey, �imdi hat1rhyorum da . . . Uyuyanm iyi, gi.izel, dinlendirici di.inyasma, seyreden agah oluyor gibidir. O nun alemine uyamk olarak g irmek, insana bir i.irper­ me veriyor. Yemin ederim ki onun uykusunu ben de uyuyordum, uyamk olarak . . . l<;:imde kahraman­ h klar, dostluklar ve arkada�h klar

Kocaman otla­

rm, denizin, bahklarm, sandalm, bah<;:1van kuli.ibe28


sindeki memeleri bi.iyi.ik kadmm, posb1y1kh, nef esi �arap ve ti.iti.in kokan baf:jcmm, Odisiya'lann kuli.i­ besinin i<;:indeki kmk doki.ik temiz e�yanm, es­ mer, smm gibi ince uzun bacakh, etekleri ri.izgarh k1z karde�inin, kocayemi� meyvelerinin, camlann mahremiyetine giriyorum. l<;:imde arzu bir <;:e�me gibi ak1yor. Ef:)ili yoru m . Bu a<;:1k dudaklan ve ka­ pah

gozleri yle uyumu� arkada�1m1 yanaf:)mdan

o pi.iyorum. Belki omri.imde ilk ve son def a bir in­ sam bilinmedik bir yerimde y1kanm1� arzulanmla bir daha bir daha opi.iyorum. Uyumak i<;:in yukan­ ya, Portekizlinin kuli.ibesine ko�uyorum. Fakat <;:o­ cukluk, sanki Portekizli orada imi� gibi, beni ihti­ yata sevk ediyor. Sessiz, gi.iri.ilti.isi.iz yakla�1yorum. Kuli.ibenin ancak boyum yeti�en penceresinden i<;:eriye bak1yorum. Oteki pencereden ay 1�1f:j1 ku­ li.ibenin i<;:ine dolmu�; kenarda bir gen<; k1z otur­ mu� . dizine bir delikanh yatm1�. k1z erkef:)in sa<;:la­ nm ok�uyor, erkek gen<; k1zm oteki elini mi.itema­ diyen dudaklanyla aray1p bulmaktayd1. Bir mi.id­ det hayretle bak1yorum. Sonra a�af:)1ya kaya kaya iniyorum ve ldris'in yathf:j1 binaya ko�uyorum, ld­ ris'i uyandmyorum, "boyle, boyle . . .

di yorum . Id­

ris, Odisiya'y1 soruyor; - Apt a l ! diyor, bekliyor mu? - Yapma <;:ocuf:ja eziyet c a m m . Cok iyi <;:ocuk. - Onun kadar iyi <;:ocuk di.inyada yoktur, bil­ m iyor muyum? Mahsus yap1yorum, sevdif:)im i<;:in. Tecri.ibe i<;:in, canm1 verir benim i<;:in. Ne yap1yor? - De min uyand1m. "Ha di sen biraz uyu , " de­ dim, uyuyo r. - B u zamana kadar uyumam1� m 1yd1? H a y a ptal hay! 29


Odisi ya'nm yanma gidi yoruz. Idris bir mi.iddet di kkatle bak1yor. Sanki o da bu iyi c;:ocuklar ri.iya­ sm1 garmi.i� gibi e?;jilip sac;:lanm ok�uyor; - Uyusun b1rak, diyor. Haydi biz gidip baka­ hm. Yukandaki kuli.ibenin ic;:inde aym hareketler devam ediyor. K1zm dizindeki c;:ocuk mi.itemadi­ yen k1zm ellerini dudaklanyla aramakta. Bizim ta­ raf a deli kanlmm yi.izii c;:evrildi�i zaman pencere­ den bir an c;:ekiliyoruz. K1zm ba�1 hareketsiz, boy­ le e?;jilmi�, delikanhya bak1yor. Gene; adamm yi.izi.i c;:evrildi?;ji bir s1rada ldris'le e?;jili yoruz. Pencerenin altmda ldris'in �imdiye kadarki mi.itebessim, ga­ r i p, ic;:ten heyecanh yi.izi.i biraz kararm1� gibi. . . - Benim kadar

diyor.

- Kim? - K1zm dizindeki . . . Bir mi.iddet ayakta dimdik, h i e; c;:ek inmeden bak1yor. Ben korkuyorum. Sonra geriye doni.i yo­ ruz. Idris di.i�i.inceli di.i �i.inceli; - Benim kadard1 be! diyor. K1�, hayallerimizi ya?;jmur, kar, so?;juk ve ka­ ranhk ic;:inde devam ettird i . Kimi mektepte, kimi c;:1rak oldu?;ju di.ikkanda, k i misi sisle kaph bir 1s­ panak tarlasmm i.isti inde, kimi de I dris gib i b ab a ­ smm s a n d a h ic;:inde l o d o s a v e poyraza kar�1 yel­ ken �i�irerek. K1�tan yaza insan ba�ka ti.irli.i c;:1kard 1 . Co?;)u �i�m anlam1�, rengi a?;jarm1� ve harikulade b i r su­ rette bi.iyi.imi.i� olarak . . . Bana oyle gelirdi ki, c;:o­ cuklar yalmz k1�m bi.iyi.irler. 0 k1�tan, birbirimizi hemen tamamen kaybet­ ti?;jimiz k1�tan c;:1k1�ta, Odisiya'y1 boyu atm1�, yi.izi.i30


ne kan�1k hilekar manalar sinmi� buldum. Yine �ark1 soyli.iyordu ama ses, o berrak ve temiz ses de�ildi. l<;:imde 1hk di.inyalar deviren ses, �imdi ba­ na koyi.in hilekar, yalanc1, dedikoducu y1lan in­ sanlannm �araplar, uykusuz, h1rsh gecelerle eski­ mi� g1rtlaklannm sesi gibi c1rtlak geliyordu. Yi.iz; dostu, arkada�1, hatta zaman zaman kolesi olmay1 kabule haz1rland1�1m1z yi.iz vehmetti�im manalan­ m i.izerinden li.i zumsuz bir gomlek gibi <;:1kanp at­ m1�tJ. Amcas1 Manoli'nin bir h a ftahk bir 1stakozu satarken takmd1�1

suratm1

birdenbire,

hayretle

Odisiya'nm yi.izi.inde bulunca �a�1rd1m . Bir zaman, "Nas1l olur da hatlan birbirine bu kadar benzeyen iki insanm birisi bana o 1hk di.inyay1 versin?" der­ dim. 0 zaman �oyle hayal meyal hissetmi�tim: Yi.izle a h l a k arasmda herhalde mi.ithi� b i r mi.inase­ bet vard1r. GUzel olan muhakkak gi.izel ahlakhd1r demiyoru m . Fena ruhlu gi.izel yi.izi.in, insam peri­ �an ede n, mahveden sihri de inkar edilemez. Yal­ m z �unu demek istiyorum ki ahlakm yi.ize ekledi�i mim ikler, hatta renkler, tikler, yi.iz ve ahlak her ikisi gi.izelken de vard1r. Hatta bunlar sevimlidir­ ler.

Ahlak bozulmazsa, tertemiz, sevimli, hatta

dostun onlan taklit edece�i gelesi kadar tathd1r. Fakat hakiki di.inya y1 Odisiya'nm ke�fetti�i �ekilde ke�fedince, onlan yeni alemine sindirince, burnu­ nu bir �ey koklar gibi yukan tarafm1 buru�turarak, a�z1 biraz a<;:1k anlatilam dinlemesi eskiden ne gi.i­ zel, ne ho� bir �eydi! Ben de aym �ekilde ba�kala­ n m dinlemek i<;:in bu hareketi aynen taklit etmi�­ tim. Fakat bugi.in bu hareket amcas1 Manoli'ye ve Manoli'nin

yalanc1h�ma,

terbiyesizl i�ine benze­

mesini kolayla�hran <;:irkin bir �ey olmu�tu. Onu dordi.inci.i gori.i�i.imde i<;:ime bir pi�man31


hk doldu. " N e yapt1m, ne yaphm?" diye soylen­ d i m . "Neden opti.im bu <;:ocu?;ju? Bu yi.izi.i ben na­ s1l sevdim?" Idris kocaman bir �ey olmu�tu. Ge<;:en sene K a �1kadas1'ndaki ah1rlarm i<;:inde rastlad1?;)1m <;:if­ tin erke?;jinin ensesi gibi dik bir ensesi vard1 . Simsiyah sa<;:lan bir berber elinde bir �eyler ya­ p1lm1� gibiy d i . Ilk b1y1?;jm1 kesmem i�t i . Ona da bir berber makas1 garip bir �ekil vermi�ti. Fakat bi.iti.in bu zahiri sevimsizliklere ra?;jmen ldris'in yi.izi.inde o hayal ve sergiize�t gi.inlerinin i y i hat­ l a n vard1 . Hatta daha f azla. F akat Ka�1kadas1'nm laf m1

bile

etmiyorduk

arhk.

0

mi.itemadiyen

gen<; k1z h i kayeleri anlahyordu: Ef tihiya'nm san bir kilise mu mu kadar yan­ maya haz1r renkli bacaklan vard 1, bir taze ceviz beyazh?;j1yla beyaz ve gevrek di�leri, mi.itemadi­ yen a?;j1zla a ramp opi.ilecek elleri. . . Idris, Eftihiya ile , yukanda k 1r m 1z1 <;:i<;:ekli <;a­ h si.ipi.irgeleri ve kocayemi�lerin oldu?;ju sonba­ harda tam�m 1�t1. Beraber kocayemi� toplam 1�lar­ d 1 . Olgunlanndan ve irilerinden hep Eftihiya ye­ mi�t i . Sonra, kocayemi� insam sarho� eder, di­ yen Ada kadmlan gibi sarho� olmu�tu. Ve du­ daklanna olgun bir kocayemi�i ahp ldris'e, "Yan­ sm1 da sen ye ! " demi � t i . <;:ah si.ipi.irgelerinin k1r­ m 1ZJ <;:i<;:eklerindeki bal kokusuna yatm1�lard 1 . Eftihi ya'nm yi.izii alelade b i r R u m k m yi.izi.i idi. Civelek, o kadar. Ne f azla <;:irkin, ne de gi.izel. Fakat banyolar ba�lad1?;)1 zaman lacivert deniz ma­ yosu i<;:inde 1�1kh, di.imdi.iz bacaklan, ki.i<;:i.ik me­ meleri, bir erke?;ji bir dakikada yere y1k1p topra?;ja ellerini ge<;:irtecek ve di�leriyle otlan kopartacak kadar insafs 1z, yuvarlak hatlan . . . N e gi.izel yi.izer32


d i . Beyaz pantolonlu, sporcu ve temiz delikanhla­ rm aileleri koydeki evleri kiralad1klan zaman Ef ti­ hiya bu dizleri <;:1km1� pantolonlu, kahn gri elbiseli ldris'i ustahkla, gi.iri.ilti.isiiz terk etti. Odisiya yeni go<;:lerin <;:oc1�klan ile ahbaph?;j1 ilerletmi�. k1�m bi­ ri ktirdi?;li paralarla bir pantolon, k1sa kollu i pek gomlek, bir de bir delikanhdan bin rica ile bir bahriyeli kasketi uydurmu�tu. Uzaktan gori.indi.i?;ji.i zaman bir gen<; k1zm kalbini o yn atacak, di.i�i.indi.i­ recek kadar kuvvetli mi.itenas i p vi.icudu, bu elbise­ lerle meydana <;:1k1vermi�ti. Idris ve benimle yalmz merhabala�1yor,

go<;:leri n

<;:ocuklarma

kat1hyor,

Ada'nm k1zlanm onlara tamt1yordu. Gazinolarda onlarla pastra oynuyor ve ekseriya kazand1?;)1 i<;:in cebinde para d a bulunuyordu . Bi.iti.in y a z bir def a Ka�1kadas1'na ge<;:tik. 0 da Odisiya ve onun grubu ile. Bunlar dart Rum <;:ocu?;ju idi . Odisiya Rumca, ge<;:en sene ve daha evvelki

seneler

yapt1klanm1z1

adi

bir

gi.ili.i�le,

sanki tath �eyler de?;j ilmi�. a p talhkm1� gibi anlat1yordu . ldris'in de bunu a p talhk telakki etti?;jini fa­ kat bu a ptalh?;lm ba�kalanna a nlat1lmasm1 ho� bulmad1?;jm1 a c 1 ve mi.itebessim yi.izi.inden anla­ d1m . Odisiya'nm arkada�lan kat1la katila gi.ilerlerdi. Rumca tangolarla Ada'nm 1ss1zh?;jm1, Roben­ sonlu?;junu ka<;:mrlar, Portekizli gemiciyi h1rsmdan a?;jlatacak gibi ederlerdi. Ben hep Odisiya'y1 n i <;: i n, nasil opti.i?;ji.imi.i di.i�i.ini.ir, kopanr kopa nr, atard1m.

33

dudaklanmm derisini


MAHPUS

0 g i.in, kasabanm hapishanesi oni inde mi.it­ hi� bir k alabahk vardi. Bir k1z meselesinden on be� ya�mda hapse girmi� Ahmet isminde bir de­ likanh, o gi.in, kurtuluyordu . lki koy a h a lisi, <;:o­ luklu <;:ocuklu, gelin arabalan denecek kadar si.is­ li.i arabalarla �ehrin hapishane sinin oni.ini.i dol­ durmu�tu. Arada polisler, j andarmalar, gazozcu­ lar ve �1rac1lar gezini yordu. Bir ara kaymakam beyin emriyle, koyli.ileri da�1tmak istediler. Ne oldu�u me<;:hul, h1rpani bir gen<; mani oldu. Oyle ki yanmda duran ve arkada�1 oldu�u anla�ilan iyi giyinmi�, mevki sahibi oldu�u belli bir adam bile i�e kan�t i . Pol islere; - Ne var? dedi . Ne oluyor sanki. B1rakm ca­ m m . Hapishaneden <;:1kan adam1 alacakla r . Size ne oluyor? Ben kaymakam beye <;:1k1p soyle r i m . Gelen ge<;:en de b u koy li.i kafilesine kan�­ m1�, hi.iki.im et oni.i i nsanla dolmu�tu. Boyle bir koyli.i kalabah�1m bu �ehir bir def a daha g6rmi.i�­ ti.i. A�a�1 yukan yirmi sene evve l. $ehrin o zamanki vaziyeti garipti. Milli or­ dular te�ekki.il etmemi�ti. $ehri bir gi.in h a life kuvvetleri, bir gi.in Yunanhlar, daha ertesi gi.in ise Cerkez Etem kuvvetleri i�gal edi yordu . l stan­ bul'a yakm oldu�u i<;:in �ehirden zenginler ka<;:­ m1�t1, Jakin fakir fukara kalm1�h denebilir. Fakat 34


gelen <;:apulcu kuvvetler ne var ne yak supuru­ yor, daha olmazsa a!1a<;:lara insan as1yordu . $ehrin m ilis kuvvetleri vard 1. Ki.i<;:i.ik bir kuv­ vet kar�1smda hemen evlerine ka<;:an bu gen<; ka­ file de aynca �ehrin s1rtmdan giyinip ku�amyor, f i�ekl iklerini s1rah yor, h i<;:bir kuvvetin �ehirde go­ ri.inmedi!1i zaman fiyakasmdan durulmuyordu. B u vaziyeti h aber alan koyli.iler, baltalar, na­ caklar. kasaturalar, Kmm m uharebesinden kal­ ma silahlar, daha bunlara benzemez b i n ti.irli.i barbar aletlerle �ehir ahalisini korumak i.izere ka­ sabaya yi.iri.imi.i�lerdi. 0 kasabaya ki, daha dart-be� ay evvel kan­ tarlan eksik tartar, ki.i<;:i.ik ve kmah k1zlann may1s kokan toprak sof alarda yeti�tirdikleri koza sepet­ lerine alyansh ellerini sokan ve "sans1 boldur bu kozanm" diye , temiz koza buldu!1u halde a�a!11hk b ir f iyat b i<;:en insanlarla dolu idi. 0 kasabaya k i , e�raf mm ge<;: i m i a�ar yi.izi.inden, ti.iccannm ge<;:i­ mi eksik tartar kantardand 1 . Koyli.iler bunu b ilmezdi zannetmemel i . Fakat yabanc1 di.i�manlara kar�1. bir karde� h1rs1zh!11nm, nankorli.i!1i.ini.in hmc1 <;:abuk sonerdi. $ehri doldurmu�lard1. O n gi.inli.ik erzaklanyla gelmi�­ lerd i . On gi.in sonra yine on gi.inli.ik erzaklanyla ba�ka bir kafile koylerde ham bek liyordu. $ehri nobetle�e bekleyecekler d i . Kuvayi Milliye te�ekki.il edinceye kadar �ehri beklediler. Kirk kilometrelik uzaklara kadar kasa­ bay1 baltah ve nacakh koyli.ilerin b i nlerle bekle­ dikleri i�itild i . N e \:erkez Etem, ne yave ri, ne hal if e kuvvetler i , ne de Yunan h lar gozi.ikti.i. Bi.i­ ti.in <;:apulcu alay1 ba�ka kasabalara gittiler . 0 gi.in <;:ocuktum a m a hahrhyorum . Hi.iki.i35


met oni.ini.i hemen hemen bugi.inki.i gibi doldur­ mu� lard 1 . Yi.izlerinden hi<;:bir �ey anla�ilm1yordu. Oyle ki, insa n , bu adamlann ni<;:in buraya geldik­ lerini bilmedi�i zehabma kap1labilird i .

Halbuki

bu, bir si.iri.i de� ild i . Hepsi tek bir maksat i<;:in geldiklerini teker teker biliyorlard1. Fakat bu bil­ gi o kadar payla�1lm1� bir haldeydi ki a<;:1�a vur­ maya li.izum yoktu. Olmeye , yahut bir �ey, iyi bir i� veya hare­ ket y a pmaya karar vermi� k o yli.i yi.izi.i kadar do­ nuk, so�uk ve ciddi hi<;:bir yi.iz gormed i m . Bugi.in a y m yi.izi.i mah pusu bekleyenlerin yi.i­ zi.inde gordi.im. Yalmz o eski silahlarla geldikleri gi.inki.inden daha �endiler. Hatta aralannda �im­ diden sarho�lar vard1. Bunlar daha <;:ok gen<;:lerin arasmdayd 1 . lhti yarlar ve orta ya�hlar o gi.inki.i gibi so�uk, vakur ve ciddiydiler. Mahpus, ak�ama do�ru b1rak1lmas1 laz1m ge­ lirken, idarete n, o�leye do�ru serbest b1rak1ld 1 . Tam yedi bu<;:uk sene yatm1�t 1 . Teri.itaze b i r deli­ kanhyd 1 . Siyah, her tarafmdan akan uzun sa<;:la­ n, incecik, oya gibi bir yi.izi.i vard 1 . Tath tath gi.i­ li.iyordu. Aym ya�larda bir delikanh ile kucak ku­ ca�a geldiler

0 delikanh mah pusu a h p , etraf1

dalh perdelerle kapah bir oki.iz arabasma goti.ir­ di.i. Arabadan bir - i k i kadm ba�1 gori.indi.i ve kay­ boldu.

Perdeler kapand1. Delikanlmm girdi�i o

araba onde , oteki arabalar arkada, si.ivariler ve yayalar yola di.izi.ildi.iler. Bi.iti.in �ehir halk1, acayip aca y i p , di.ikkanla­ rm oni.ine <;:1karak, kahvelerden f1rlayarak bu ga­ rip alaya bakt1k. H ikayeyi ancak ak�ami.isti.i, her­ kes o�renebildi. Ola�an �eylerden biriydi. Ahmet'in koyi.i ile Mehmet'in koyi.i kar�1 kar36


�1yad1r. Onlerinden Sakarya, bulamk ve homur­ tulu akar g ider. lki koy arasmda (birbirine <;:ok yakla�an Sakarya'nm iki k 1y1s1) yaz k1� ge<;:it ver­ meyecek kadar derindir. Mehmet Ahmet'in, Ah­ m e t Mehmet'in koyi.inden evlenmi�ti r . Uzun hi­ kaye . . . llkonce Mehmet bir <;mar kovu!1unu san­ dal yaparak Emine'yi Ahmet'in koyi.inden , Ah­ met'in yard1m1yla ahp ka<;:1rm1�hr. Ahmet ise bir sonbahar gecesi y iize yi.ize Mehmet'in koyi.ine ge<;:mi�. evine u!1ra m1�. samanli!1m bir ko�esinde bugi.ini.i bekleyen mahut <;mar kovu!1unu s1rtma vurarak Sakarya'nm kenar sazhklan arasma sak­ lam1�h. Ci.inki.i Ay�e kolay kolay ka<;:mlamazd1. Evlerinin i <;: i hem kalabahk, hem de kalabahktan ge<;:tim, A y�e'nin Ahmet'e varmaya pek niyeti yoktu. Mehmet'le Ahmet birbirinden daha fakir i n­ sanlard 1 . Bundan on sene evveline kadar kendi tarlalan yoktu. $ehirde e�raftan "Hac1 Hi.iseyin" ahf admm vekilleri her y a z bir oki.iz arabas1yla harman yerine gelirler, haklanm ahrlard1. Bir za­ mand1r gelmez olmu�lard 1. 0 zamandan beri bi­ raz rahathlar. Arna pek de merak ederler d i , "Bu herifler ne oldu?" diye. H a c 1 Hi.iseyin o!1ullarmm babalan

olmi.i�ti.i.

0!1ullar

Mehmet'in ve

Ah­

met'in koyi.inde arazileri oldu!1unun b ile f arkmda de!1ildiler.

Yalmz tapu idaresinden kendi lerine

ka!11t geldi!1i vakit soyleniyorlard1: - Yahu biz bu yerlerden vazge<;:tik. Nerede oldu!1unu bile bilmiyoruz. $imdi Ahmet'le Mehmet'in birinin yetmi � . otekinin altm1� be� doni.imli.ik arazisi vard1r . Bu arazide her �ey olur. Birka<;: sene evvel m1s1r ek­ mi�ler , m 1s1r para etmi � t i . l �te o yi.izdendir ki 37


Mehmet Emine'yi kac;:1rd1. 0 sene ise bu?;jday ek­ m i�ler, tam filiz verecekken Sakarya ta�m 1�. yir­ mi gi.in c;: ekilmemi�t i . T ohum c;:i.iri.iyi.ip gitmi�ti. Bereket "kadinne"ye . . . Nereden bu I up bulu�tur­ mu�tu da ac;: kalmam 1�lard1. Gani.ii meselesinde ise ne yap1p yap1p bir c;:are bulmahyd1. Gani.ii meselesi

ile bo?;jaz meselesi mi.ihim �eylerdir.

"Kadinne" bu i�i de halletm i � . Ahmet'i kenara c;:ek i p ; - S e n delikanh de?;jil misin i.i len? d i y e c;:1k1�­ m1�t1. Kac;:1r. Ne gii ne duruyorsun? Kac;:1r o has­ pay1 , sar haspa y i ! 0 camm km! H ak ikaten Ay�e gi.izel k1zd1. Yi.izi.inde ve sa­ c;:mda ri.izgar eser gibi bir hali vard1 ki en c;:ok in­ sam sarsan da o haliydi. Ay�e'nin babas1 f akirdi. K ayde di.ilgerlik ve nalbanthk yapard 1 . Su k1y1sm­ da evleri vard 1. Ahmet'in evinden Ay�e'nin evi ayan beyan gazi.iki.irdi.i. Ahmet onu t a ki.ic;:i.ikten, esmer ve y1ldmm gibi c;:abuk ayaklan Sakarya kenanndaki

kumda ko�arkenden

beri

severdi .

Ancak yazlan be�-altJ ki�inin yi.izebildi?;ji Sakar­ ya'da Ahmet , yi.izebilenlerin en iyilerindendi . Ge­ lirdi yi.ize yi.ize Ay �e'nin evi ani.ine, b1rak1verirdi suya kendini . Sakarya onu a par topar c;:alar gi­ derd i . A y�e; - Anac1?;)1m! diye haykmrd 1 , kar�1 kayi.in Ah­ met'i bo?;julacak! Kar�1 kayi.in Ahm et'i akmtmm sakinle�mi� yerinde birdenbire gazi.iki.ir; - Sersem kara k1z! diye ba?;jmrd1. Kar�1 ka­ yi.in Ahmet'ini ateki kayi.in Mi.irteza's1 m 1 sandm? Oteki ka yi.in Mi.irteza's1 mi.ihim adam d 1 . Cift­ likleri vard1. Babas1 Ri.istem Bey zengin adamd1. Mi.irteza � e h i r mekteplerinde o k u r , yazlan kaye 38


donerdi . Pamuk g ib i beyaz d 1 . Ay�e ile aralarmda bir sir oldu?;ju rivayet edil ird i . Nedense Ay�e . Mi.irteza Bey'i gordi.i?;ji.i zaman bir �eyler olurdu. Ne ya psm Ay�e? Beyaz ve mavi gozli.i insanlan pek sever , i<;:i yumu�ay1verir. Fakat Ri.istem Bey o?;jluna nalbantm klZlm mi.inasip gormezdi. $e­ h irden So?;janc1zadelerin k1zm1 almak n iyetinde­ dir. So?;janc1zade hemen hemen iflas vaziyetinde ol du?;ju i <;: i n , Mi.irteza ne zaman askerli?;jini bitire­ cek diye beklemekten ak�ami.istleri rak1ya ah�­ m1�tJr. Akima esince atma atlar ve Ri.istem Bey'e be�-on gi.in m isafir olur. Mi.irteza i l e ava <;:1kar, mi.istak bel b i r damada y a p1lacak her ti.irli.i nevazi­ �i gosteri r d i . 0 gece A h m e t , kadinnesinden i z n i koparm­ ca suya atlad 1. Karanhkta kar�1 k1y1ya vard1 . Don gomlek Mehmet'in kap1sm1 <;:ald 1 . Mehmet onu gori.ince; - Ne i� bu be Ahmet? dedi. Gel gir i<;:er i , m illet gormesi n . O n a elbiselerini verd i . Soma <; m a r kovu?;ju­ nu goti.iri.ip sazh?;ja saklad1 l a r . Ver elini Ay�e'nin evi .

Herkes uyumu� olacakt1.

Ay�e'nin c a m m1

vurdul a r , a<;:t1, Ahmet k1zm a?;jzma bir mendil tJ­ k ad 1 . Kara k1z tepiniyordu. Smm gibi bacaklanm iki er kek tutam1yorlard 1 . Sanda lm i<;:ine attJ lar. M ehmet ki.i re klere yap1�t1. Ah met; - Etme A y � e be, debelenme ! dedi ve mendi­ li k1zm a ?;jzmdan <;:1kard1. Ay�e bi.iti.in kuvvetiyle hayk1rd1. Ahmet'in koyi.i k 1y1sma vard1klan zaman ote­ ki k1y1da ellerinde f enerlerle aha Ii sahile toplan­ m1�t1. Mi.irteza'nm sesi geliyordu: 39


- Atlay aca?;j1m suya! Gebertece?;jim o heri f i ! Ahmet hayk1rd1: - Atla ulan erkeksen! Mi.irteza

bir

kedi

kadar

sudan

korkard 1 .

O ni.inden done done a k a n Sakarya'ya bakt1. - Yapamayaca?;j1m bab a ! ded i . Ri.istem Bey gi.ili.im sedi; - Senin harem de?;jil o! dedi. Silahm1 c;ekt i . Kar�1 koyi.in karanh?;jma do?;j­ ru i.ic; el s ilah att 1 . Kimbilir bu kur�unlar nereye g i tt i , di ye di.i�i.indii herkes . . . Ahmet Ay�e'yi

sabaha

kadar

konu�turdu.

Sabahleyin erkenden kara sandala binip koyi.ine gec;ird i . Gec;irdi ama Mi.irteza Bey Ay�e'yi bir da­ ha istemedi . Halbuki Ay�e Ahmet'e yalvarm1�t1; - Seviyorum onu, Mi.irteza'y1, b1rak Ahmet beni, demi�t i . Hem de zengin kans1 olmak iste­ rim . Ahmet A y�e'nin elini bile tutmam1�t1. Mi.irte­ za Bey'e, ebe A y�e N i ne bile g itti . - K1z anasmdan do?;jdu?;ju g i b i . . . dediler. - Amma namuslu o?;jlanm1�. bizim o?;jlan . . . ded i . H e m de seviyor. Oyle oldu?;ju halde, bra­ vo . . . dedi . Sevind i . Ay�e Ahmet'e y i n e varmak istemedi . l k i se­ ne bekled i . Anas1 babas1 Ay�e'yi evlerinde Allah nzas1 i c; i n tuttular. Babas1 yi.izi.ine bile bakmad1. Anas1 onu gi.indeli?;je gonderd i . Elinden parasm 1 a l d 1 . C eyizini satt1 . Kar�1 koyi.in delikanh lan, Ay­ �e'ye laf attilar. Ay�e ba�m1 ahp kasabaya kac;t 1 . Me�hur Saniye H a m m'm evine gitti. Ay�e'yi Sa­ niye yenge, o k1z o?;jlan k1zhk gecesini yi.iz liraya So?;janc1zade delaletiyle Mi.irteza Bey'e sat t 1 . Ah40


met ise Saniye'nin evinden Ay�e'yi bulup koye getirdi. N ikah yapt1. Kadinneye Ay�e'yi b1raktik­ tan

soma

Mehmet'in

Simi tvesson

tabancasm1

a r i yeten ald1. G i d i p zengin kaympeder So?;janc1zade' yi di.ikkanmda buld u. Tam kafasma i.ic;: el s1kt1. Kaye doni.ip tabancasmm ic;:inde kalm1� iki kur�unu da Mi.irteza Bey'in go?;jsi.ini.in ortahk ye­ rine bo�alttJ. Arna nidelim ki herif olmed i .

41


BiR DEFiNE ARAYICISI

Ev kap1smm oni.inde b i r m a ngal, m angalm i.isti.inde bir boru, mars1k kokusu dar soka� 1 dol­ durmu�. Ah�1k olmayanlann ba�lan derhal <loner Evi n i n o n i.inde ve mangalm gerisinde kollan s1vah Fmd1k Ali oturmu�. bahk a y1klamaktad1r. Vakit ak�a m . Gi.izel b i r yaz ak�ami. Bahk yi­ yip rak1 i c;:mek ic;:in gelmi�e benzeyen bu yaz ak­ �amm1 Fmd1k gi.inlerden beri bekliyordu . H er bi­ ri <larder kilo a � 1rh� mda dart k1rm a , birkac;: kilo da yi.izer dirhemlik mercan yakalam1�t1. Bi.iyi.ik bahklan bi.iyi.iklere satm1�. bir galon �arap alm1�­ h. Evde sirke vardi. Zeytinya � m a Fmd1k Ali para verirse c;:ok cam s1k1ld1�1 i c;: i n , bakkal lstavro'ya bin dereden su getirm i�. yanm kilo zeytinya�1m gi.iya veresiye alm1�t1. Zengin oldu�u zaman odemek i.izere bakka­ la, f mna, karpuzcuya ve bir de ti.iti.inci.iye be�-on kuru� bore; etmi�t i . �ok zeng in olursa odeyecek­ ti. " V a l l a h i , b i l l a h i odeyece�im . . .

derd i .

- K i m derdi k i zeng i n olmayacak? H a , kim? Yil u�ursuzun b e ! Gi.izel b i r salata ya pacak. Sonra tavay1 k1zd1n p ki.ic;:i.ik mercanlan cam azizi ic;:in k1zartacakt1. Kendi kend i n e ; - Orospuya b i r b a h k b i l e vermem . Z ift yesin kaltak! ded i . 42


Fmd1k Ali bahkc;:1yd1. Bundan on dart sene evvel, bir gi.in kmk bir sandah altJ liraya elden di.i�i.irmi.i�ti.i . . . 0 zamana kadar hamalhk, boyac1hk, mi.ivezzilik ve soylemesi ay1p h1rs1zhk yap­ m1�t 1 . Fakat sandal sahibi olur olmaz zaten yan keyif, yan kazanc;: ic;:in vakit oldi.irdi.i�i.i bahkc;:1hk zanaatmda karar k1lm1�t 1 .

Fmd1k Ali'nin ka ns1

vard1. Kara bir k1zd 1 . Ki.ic;:i.ik bir kahveci di.ikkam i�letiyordu. Lakin biraz sinsi idi. Ali'nin en c;:ok k1zd 1 � 1. sanki bahkc;:1 Fmd1�m kans1 de�i lmi� gibi bir hali vard 1. Yalmz kocasma de�il, etrafma da ma�rur , kendini be�enmi� gozi.iki.irdi.i. l�te bu hali kocasmm mi.ithi� sinirine dokunurdu: - Kimmi� o be? K i m i n kans1 be? 0 sultan vaziyeti ne oluyor? Baz1 boyle gi.izel yaz ak�amlan bahk tutul­ ma y1verird i . l �te o zaman kmlca k1yamet kopar­ d1. Sultana'nm kocasma para vermeyece�i tutar­ d1. Halbuki Fmd1k Ali hic;:bir lekesiz ve serin yaz ak�amm1 �araps1z gec;:iremezd i . lki derdi vard1 : Birisi �arap, oteki eski gazete. Bazen de bodrumun bir ko�esinde s a k h , i.is­ ti.ini.in mavi ve k1rm1ZJ boyalan h i e; doki.ilmemi�. fakat ic;:i, tombeki dumanlan hala ti.iti.iyor gibi dumanh nargile . A rn a bu i.ic;:i.incii si i fevkalade keyifli gi.inlere mahsustur. Bahk iyi c;:1km1�. Sultana bir denbire, her nedense, gozi.ine sev i m l i bir kan gibi gozi.ik­ mi.i�. h i e; gec;:inemedi�i bahkc;:1larla o gi.in hie; kav­ ga etmemi�.

"Bakkal l st avro"nun di.ikkanmdan

i.ic;:-be� so�an a�1rd1�1m lstavro gordi.i�i.i halde se­ sini c;:1karmam1� oldu�u gi.inlere mahsus bir zevk­ tir. Onun i c;: i n Fmd1k A l i bu nargile tiryakili�ini 43


dert saymaz. Fakat �arap ic;:mezse, h ie;: olmazsa iki ak�amda bir galon devirmezse di.inya rengi n i de!'.) i�tirird i . Ortah!'.)1 duman gari.ir, duman etmek isterd i . Kans1yla bi.iti.in kavgalarm sebebi �arapt1. Bu z1kk1ma nereden ah�m1�h. Evvelce Harbiye Mektebi'nde

talebeyken

arkada�larla,

oranm

ikinci sm1fmdan kovulduktan sonra dertle, rak1ya ah�m1� h . $oyle haftada bir c;:ak1�tmrd1 . Sonra lt­ tihatc;:1lann adam1 olunca cebi para gormi.i�ti.i. Hele 'Kopri.i-i.isti.i vakas1'ndan sonra her ak�am bir binlik devirse devireb ilirdi. Arifiye istasyonu mi.idi.iri.i olunca ak�ami.ist­ leri m1s1r tarlalanna ve Sapanca Da!'.)lan'na kar�1 nargileye ah�m1�t1. Eski gazeteleri okumak mera­ k1 da o zamandan ba�lar. Sonra

Mi.itarekede

polislik

yapm1�t1.

"Bu

orospuyu o zaman ald1 m , " derd i . Nereden ald1!'.)1n 1 soylemezd i . "Kirk y1l gi.inahkar, bir gi.in tovbe­ kar. . . Kan erke!'.)e gi.ilmezse edemezdi k i . . . Ak­ �amc1yd1 da . . . Kalkar oynard1 da . . . Cebimde Na­ polyon altmlan �ak1rdard1 arkada� l a f de!'.)il ! . . A rn a eve u!'.)ram azd1m . Ayda y1lda b ir.

Kanya

metelik b1rakmad1ktan ba�ka geldi!'.)im ak�aml ar bir de sopa c;:ekerdim . K a n, delikanh , boylu poslu adam di.i�ki.ini.i idi.

-Do!'.)rusunu isterseni z beni alda tmam1�t1r;

ama rak1 ic;:ip namahrem kar�1smda oynam1�hr. S 1 r a s 1 gelince de h e p s i n i evden d 1�an etmi�tir der ve devam ederdi-: Neme laz1m, hie;: kimse­ den "Senin kannla yattJm" lak1rd1sm1 duymad1m. Mi.itarekede beni lngil izler G a l a ta'da bir yere ka­ pad1l a r . Pest il i m i c;:1kardilar. Sonra da her ak�am �a rap verirlerd i . C ekerdim kaf ay1. Gi.i y a Anado­ lu'ya adam kac;:1rm1�1m . Kac;:1rmad1m da de!'.)il, h a ! 44


Silah bile kac;:1rd1k a m a , san altms1z i� yapma­ d 1 m . Hayretmedi onlar da ya, neys e! 0 zaman Kumka p1'da otururlard1 . Fmd1k Ali lng ilizlerin elinden kurtulduktan soma l stanbul'u kas1p kavurmu�tu. Laf ma bak1hrsa k1saca boyun­ dan kinaye Fmd1k Ali yaman bir ki.ilhanbeymi�. Gala ta sokaklarmm dili olsa da anlatsa . . . 0 zaman Fmd1k Ali'yi birdenbire de�i�mi� buluyoruz.

Osti.ine lacivert �ayaktan b i r elbise

g e c;: i r mi�. a yaklarma san bir fotin giymi� gori.iyo­ ruz.

Ref et Pa�a l s tanbul'a geldi�i gi.in Burgaz

Adas1'nda emvali metrukeden ki.ic;:i.ik bir ku li.ibe­ nin ic;:inde Ali'yi kans1 Sultana kar�1smda nargile ic;:erken �arap galonu oni.inde goren Rumlar; - Merhaba Ali Bey, diyorlar, keyifler - Keyifler g1c1r palikaryalar, sizinki? 0 zaman bir beyin yanmdad1r. Evin bahc;:esi­ ne bakar. K1�m evi bekler. Kendisi "kahyayd1m" der. Fakat ba�kalan "u�aktm" derler. - U�akhm ulan ne olacak? dedi�i zaman kimse sesini c;:1karamazd1. 0 devam eder d i : Be­ nim yapmad1�1m sanat kald1 m1? Kenef de temiz­ led i m . Sizin gibileri de temizledim. Hey i m a rn m ! Fakat b i r g i.i n b i r bahkc;:1dan c;: a r � 1 ortasmda e�ek sudan gelinceye kadar dayak yedikten son­ ra i� de�i�ivermi�t i . Y alrnz, bir galon �arab1 devi­ rince eski halini bulabi liyor; yalrnz o zaman d i n , i m a n , avrat, k i ta p b1rakm1 yordu. Bir mi.iddet soma ortadan kayboluverd i . Se­ nelerce koyde gozi.ikm edi.

Nisan ay1 c;:ok so�uk gec;:iyordu. Alabildi�ine ya�murlar ya�1yor, ki.ic;:i.ik yo45


ku�lardan denize bi.iyi.ik seller ak1yordu. C 1plak a y akh insanlar kadar �en olabilmek ic;:in, boyun­ lan atk1h ve lastik ayakkab1hlar bi.iyi.ik �ehrin si­ nemalarma ko�uyo rlard 1. B i r ak�am poyrazm salk1m a?;jac;:larm1 tepele­ rinden yalay1p yukandaki c;:amhklara do?;jru uc;:up gitti?;ji anda y1ld1zlan gordi.im. T oprak v e papat­ yah yo] keskin bir koku ile dolu, y1ld1zlar c;:ok ya­ kmd1 . lki evin arasmdaki karanhkta beyaz bir ke­ di gec;:ip gitti. Sessizlik ve 1�1k mu�amba perdelerden d1�a­ nya s1zm1�t1. lnsanlar uyumuyorlar; daha okuyor­ lar, daha ori.iyorlar, daha sessiz sadas1z konu�u­ yorlard1 . Bahkc;:1lar kahvesine u?;jrad1?;)1m zaman, "Ma­ dam Sultana" mi.isamahakar bir yi.izle yamma geld i . - A d a c;: a y 1 m 1 ? ded i . - A d a c;: a y 1 , ada c;: a y 1 . . . ded i m . A d a c;:ay1 k1�larm v e sonbaharlarm, ya?;jmur­ lann ve karlarm bir ilkbahanyd1. lc;:inde s1cak bir iklim ta�1yan mavi ve k1rm1z1 benekl i , beli k1vrak ve ince c;:ay barda?;j1 ha fiza m a kar�1 bir mevlit ge­ cesi, bir oli.ini.in k1rk1, bir tekin de?;jildir kokusu ile ti.iti.iyor ve bahkc;:1lar poyrazm sertl i ?;jinden, ekmekte n , kmk sandallardan bahsediyorlar, Sul­ tana papatya suyu ile sarartt1?;)1 sac;: l a n m burnu­ ma dokunduru yordu. 0 zaman da ada c;:aymm kokusunu unutuyorum; - K1zm nerede , Sultana? diyorum . - Sultana'nm

km nerede olacak?

Nerede

olur? Ah vre c;:apki n i ! - Y a k b e Sultana . . . Sayle b e ! Nerede k1z m , nerede? 46


Muhakkak bir �eyler, tath bir �eyler soyle­ mek isti yor gibiyim. Tekrar; - Ah diyorum. 0 senin k1zm bir ada <;:ay1 ko­ kusuyla burnumda ti.iti.iyor. - Ah vre <;:apkini ! Biliyorum

ki

k1zmm gi.izelli!1inden bahset­

mek ho�una gider Sonra d1�anya, ri.izgarlara ve y1ld1zlara, sahil ve sandallara bak1yor, denizin i<;:inde aranan bir projektorii kovahyor; - Yapahm bir pastra? diyor. Ka!11t oynarken konu�mak, konu�abilmek n e gi.izel �eydir. B i r k o z at1ld1!11 zaman uzun mi.iddet konu�ulmahd1r.

Oyun

bir

muhaverenin tarzm1

de!1i�tirmek i<;:in oynand1!11 zaman oyun olur. - Sultana, k1zm nerede? - Gitti vre. . . 0 herifin yanma gitti yine. Sonra yine b1rakacak o herif. Yine di.i�ecek koti.i evd e . Yine onu oradan ben a h p getirece!1im bu­ raya . - Seviyor onu demek Sultana? - Seviyor, yak vre sevmiyor. N i <;: i n sevsin? . . Arna para . . . M a rob , �apka, tuvalet, iskarpin . . . - Demek senin k1zm insarn de!1il. . . - Elbette insarn de!1il vre . . . lnsandan <;:ok ne var . . . Si.is, o li.iks seviyor. - Senin k1zm <;:ok gi.izel be Sultana . . . - Sus vre <;:apki n i ! Gi.izel onlu ge<;:ti m i ? - B ilmem . - Bilirsin vre . Beni bast1racaksm. - Sultana be, s e n i n k1zm gi.izeldi be? - Dur vre , �a�1rd 1 m . lki ikiliyle yaptm pastray1? Ti.ih vre yenildim . Yapayim bir ada <;:ay1 benden? 47


- Yap Sultana . Ada <;:ay1 ne gi.izel kokuyor, Sultana be! Nereden buluyorsun? Sultana iki <;:ay fincamyla doner ve bu sef er Rumca anlatmaya ba�lar d1: - 0 zamanlar, banyolan tutard1k.

Kocam

mi.ithi� bir kadm avc1s1yd1. Kirk ya�mda gi.izel bir erke!'.)in kand1ramayaca!'.)1 kadm m1 vard1r? Beni ve Dimitra'y1

sarho�

etti!'.)i

geceler p a taklar d1.

" Orospula r ! " derd i . "Ben burada yokken ikinizin ya pmad1!'.)1 kalm1yormu�. Eve adam a l i y ormu�su­ nuz . Do!'.)ru i d i . 0 yapar ben durur muyum? 0 zaman p ar a boldu . Benim k1z on yedi ya�mda, ben otuz dordi.inde gi.il gibiyim. Elimden ne deli­ kanhlar ge<;:erdi. Ne korpe delikanhlar. . . Ben on­ lan banyoda se<;:er dim.

Bir

erke!'.)in vi.icudunu

garmeden koynuma hala a l m a m . Hele o zaman beni bir erkek vi.icudu bir ba�ka di.inyaya ta�1rd 1 . H e r Adem b i r ve b e n b i r t e k Havva i d i m . B u Havva'h!'.)1 hi sseder, duyard 1 m . F m d 1 k Ali'den h e r p a z a r d a y a k yerdim . B i r gi.i n , b i r p azar g i.i n i.i bitkin ve meyus dondi.i. Gi.inlerce soka!'.)a <;:1kmad1. K1�, Ada'nm i<;:ini to­ r i k le beraber h icret etmi�, Karadenizli g1rg1r ka­ y1k<;:ilanyla doldurmu�tu. B i z de bizim eve bir­ ikisini a l m 1 � t 1 k . A l i bir gi in beni onlarla yakala d 1 . Hi<;:bir �ey soylemeden yi.izi.ime bakt1. $imdi bana oyle geliyor ki sanki yi.izi.ime bir gi.in bir gece bakt1. 0 kadar uzun bir zaman! Sonra nhhma do!'.)ru gitti. Sandalmm palamanm <;:ozdi.i. Tekrar ·

ko�arak eve dondi.i . Bahk sand1!'.)m1 ahp gitti. Gidi� o gidi�! Sonradan, Hay1rs1z'lara gitti!'.)ini duyduk. Tam yedi sene donmedi . Buradan giden ba­ hk<;:ilarla ekme!'.)ini getirtiyordu. 48

Bir ak�ami.isti.i


idi. l<;:ime pi�manhk <;:akmi.i�ti.i. Ali dayamlmaz bir giizellikle konsolun i.isti.indeydi. Bu, ni�anhy­ ken <;:ektirdi?;jimiz bir resm iyd i . Sa<;:lan taranma­ m1�t1. B1y1klan a?;jzmm i<;:ine gi riyor, hali ana av­ rat ki.ifi.ir ediyor gibiy d i . D e n i z di.imdi.izdi.i. Ri.izgar esmiyordu . Evden deli g i b i firlad1 m. Ali'yi i<;:imde gibi duyuyordum. Sandalm palamanm <;:azdi.i m . lki saat ki.irek <;:ek­ tikten sonra Yass1ada'nm anlerine geldim. Orta­ hk kararm1�t 1 . Sa?;) taraf ta lngiliz harabesinin or­ tasmda h a f i f bir 1�1k gardi.i m . Sandah karaya <;:e­ kip oraya do?;jru yi.iri.idi.im. Bir ate�in etrafmda on tane silahh adam vard 1, Ali ortalarmdayd1. "Sayle ulan ! "

diyorlard1,

"altmlar nerede?

Bili yoruz defineyi bulmu�sun. Sayle ula n ! " B u ada nm b i r yerinde sakh b i r define oldu­ ?;junu rivayet h alinde bilmeyen yoktu. A li'nin ora­ d a senelerce yapayalmz ya�amasmm sebebini de bu def ineyi aramakta oldu?;juna vermi�ler d i . Rum bahk<;:1lar gizli gizli Ali'nin defineyi buldu?;junu et­ raf a yaym1�lard1. Benim bu geceki Ali'yi aray1�1mm bir sebebi de, ne yalan sayleyeyim, buydu. $ayet bulmu�sa , ne diye orada oturuyordu? Be­ yo?;jlu'nda bir ki.i<;:iik ev ahrd1k. Yan gelir her ak­ �am sinemaya giderdik. "Vallahi b i l miyorum delikanhlar, billahi bil­ miyor um ! " diyordu A l i . Yumrukluyorlard1, tokathyor l ard 1 . H er yumruk yiyi�te b i r sallamyor, yere <;:a­ ki.iyordu. Fakat tav1rlarmda sanki defineyi bul­ mu� da saylemi yormu� gibi bir ha! sezilmi yor de­ ?;l i ld i . " Bu lsam saylemez miyim yahu?" "Saylemezsin kapo?;jlu, 49

diyorlard1 .


Ayaklanm ate�e yakla�hnyorlar, bir cmrh duyuyo rdum .

Birisi kibritle sa<;:lanm tutu�turu­

yor, otekisi deniz suyu ile sondilrilyordu. Saat­ lerce bu istintak silrdil. Ali onceleri yalmz yemin ediyor; " B i lsem soylemez miyim, yahu?"dan ba�ka bir �ey soylemiyordu. Sonra bilsbiltiln sustu. Yal­ m z uluyordu. Oldu?;jum yerde korkudan ve deh­ �etten donm u�tum.

Sabah a kar�1 sakalh

f akat

gen<; bir adam dayanamad 1 . Suratma korlu bir odunu iki def a yap 1�t1rd 1 . Otekiler sandallarma do?;jru yilrilyilp gittiler

$imdi ikisi kalm1�lard1.

Bu adam; "Soyleyeceksin ula n ! " dedi. " Bana soyleye­ ceksi n ! " A l i inliyordu. Aya?;ja kalkmaya davrand1, fa­ kat dil�til. Adam ona yard1m ett i . Harabeye do?;j­ ru ilerledi ler. On be�, yirmi dakika sonra adam harabeden yalmz <;:1kt1. Yilzilnil gormedim. H1zh ad1mlarla yilrildil. Biraz sonra bir motorun pat pat gilrilltilsilnil i�itti m . Harabeye do?;jru ko�tum . Ali'yi b i r kovu?;jun i<;: inde, go?;jsilne saplanm1� ve <;:1ka nhrken ters <;:evrilerek y1rtilm1� bir b1<;:ak yaras1yla olil bul­ dum.

50


PROJEKTORCU

Sekiz kirk be� vapuru iskeleden kalktiktan sonra uzak �im�ekler yakmla�maya ba�lam1�t1. Anadolu s a h i l i bir ara gozden kayboluverdi. Ya�­ mur, projektori.in oni.inde, birtak1m hendesei mu­ sattaha �ekilleriyle beyaz ve keskin kayna�h. Ka­ napede, i.isti.ine ba�ma ya�mur su;:rayan, uzak ve puslu 1�1klann yand1�1 evleri di.i�i.indi.i�i.i p ek an­ la�1lan bir adam, yerinden bir iskeleyi ka<;:myor­ mu� gibi aceleyle kalkt1. Projektarci.ini.in yanma do�ru

ilerledi.

Projektorci.ini.in i.isti.inde kollan

bo�ta sarkan eski bir mu�amba vard 1 . S1rh kam­ burla�m1�t 1 . Yanma sokulan adama, ba�m1 <;:evi­ rip bakt 1 . Yi.izi.ini.i tekrar projektari.in, �imdi yal­ mz birtak1m mi.inkesi r, mi.istakim ve mi.ivazi hat­ lardan ba�ka bir �ey gostermeyen 1�1�ma <;:evirdi­ � i zaman, kendisine laf soylenebilir bir adam yi.i­ zi.i gormi.i� zannettirecek bir halle ; - Mi.ithi� ya�mur, ded i . bteki: - Ben oni.imi.izde bir � e y goremi yorum . . . Y a siz? - Sis v a r , ded i . Y a � m u r da f a z l a , b i r � e y g o ­ ri.inmi.iyor. - Kmah daha uzak m1? - Yakm olmah ama, b i r �ey goremiyoruz ki. . . 51


Projektoril sa�a sala <;:evird i . Kendisi done done uzayan bir dumandan ba�ka bir �ey gormi.i­ yardu. Yanmdaki adam ise a hendesi �ekilleri seyrediyar, sanra denizin y1rtt1�1 dalgalann be­ yaz u<;:lanrn gari.iyardu. - Devam etmez ama, dedi Projektarci.i. - Bu havada iskeleye nas1l yana�1r? - Vapur mu? Yana�1r. Kaptan ah�1kt1r. H em biraz sanra 1�1klan gori.ini.ir - Boyle devam ederse yine gozi.iki.ir mi.i? - Yirmi be� metreden b i r �eyler gozi.iki.ir. - Ya ! Gori.iri.iz demek. 0 halde mesele yak. - Yak carnm. Karkacak bir �ey yak. Ben �im�ekten karkanm, Allah esirges i n ! - Vapurun parataneri y a k mudur? - Nesi? . . . - $eyi carnm ! . . $im�ek <;:eken aleti? - Siperi saika m1? Bu vapurlarda yaktur a . . . Bi.iyi.ik

yalcu

vapurlannm

b irka<;:mda

alacak.

H e psinde yaktur ya ! . . Ya�mur birdenbire h a f iflemi�ti. Projektorci.i; - Sa�anakm1�, ge<;: t i , ded i . K ma h , bir m i l uzakta, kacaman, h a f i f 1�1kh bir bocek, devasa bocek halinde yahyardu. Pro­ j ektorci.ini.in

yanmdaki

adam K mahada'y1 gece

vakti ni<;:in bir boce�e benzetti�inin sebebini ara­ d1. Bir ti.irli.i bulama d 1 . Bah�a. ejderhaya , timsa­ ha pekala benzetebilirdi. Ci.inki.i bu hayvanlar da suyun i<;:i nde ya�arlard1. Arna ni<;:in gozi.ine sa�uk 1�1kh bir bocek gibi gozi.iki.irdi.i bu anda K ma h , kimbilir? A d a m p a k e t i n i <;:1ka n p b i r c 1 g a r a y a k t 1 . Bir tane de Projektarci.iye uzatt1. 52


$imdi biraz daha sam i m i konu�uyorlard 1 : - Kaptan Mi.isli.i m a n . C o k mutaass1p adam . Yoksa �imdi ben , fenerimi tutard1m �u kar�1ki evin bir ca mm a . . . Sana neler goster ird i m . Ne manzaralar! Biraz daha yakla�mca �u yukandaki a!1a<;:h!1m i<;:ine bir dald1rd1m m 1 feneri m i , ne fis­ tanhlann fistans1z hallerini gari.irdi.in . . . Adam dimdik, c1gara a!1zmda gi.ili.imsi.iyordu. Projektorci.i ara sua ba�m1 <;:evirip, sozlerinin te­ sirine bak1yordu . Adam da onun yi.izi.ini.i �imdi daha iyi gorilyordu. U f ac1k kesilmi�. yalmz burnunun altmda kal­ m1� yumu�ak bir b1y1!11 vard 1 . Dili hafif bir Ana­ dolu �ivesine ka<;:1yordu. - Nerelisin? - Galiba lzmit'liyiz. Arna ben burada do!1dum , Yenimahalle'd e . - Bo!1az'da? - Evet. . . Siz nerelis iniz? - Ben m i �ey . . . Ben . . . Ben Burgaz'hy1m, yani orada otururum. - Sen bir ak�am sekiz kirk be� vapuruna kal. $ayet kaptan bir ba�ka kaptansa ben sizin Ada'nm <;:amlanndan, sana oyle manzaralar bu­ lup <;:1karaca!11m ki, parma!1m a!1zmda ka lacak. Ah Rum k1zlan ! Yahu sizin Ada cennettir be ! . . Hem kimbilir yahu, benim fener seni bile yakala­ m1�t 1 r . Ha ne dersin? H a? $ i m d i ikisi de gi.ili.iyorlard 1 . Birden; - Vapur yolu kesti , dedi, iskeleye i.i<;: vapur aras1 kala kaptan makineyi stop eder. - Peki nas1l gider gemi? - 0 h1zla iskeleyi bulur i�te. 0 h1zla de!1il is53


keley i , vallah Burgaz'm yan yolunu bulu r , sen ne diyorsun? Ya�mur, hafiften devam ediyordu. Fakat de­ minki sis d a �1lm1�t1. uzakta ,

Heybeli ve Bi.iyi.ikada da

bocek hallerinden kurtulmu�lar; bi.iyi.ik

ve bol 1�1klanyla ini lecek birer me<;:hul diyar ka­ dar gi.izeldiler. lnmek . . . Kalabahk sokaklannda elinden tutacak birini aramak . . . Kmah'dan

aynlm1�lard 1 .

Konu�muyorlard1.

Uzun zaman bir �ey konu�mad1lar. Projektorci.i denizin otesini berisini bir �ey bulurum gibi ara�­ tmyor, ayaktaki adam arhk hi<;:bir �ey di.i�i.inmi.i­ yordu . Projektarci.i birdenbire gi.ildi.i ve ba�1m sallaAdam ni<;:in gi.ildi.i�i.ini.i sormak icabetti�ini anlam1�, meraks1z bir halde o d a gi.i lerek; - Ne gi.ildi.in? ded i . - Akhma bir �ey geldi de . . . Yine gi.ildi.i ve insana uzun gelen bir zaman i<;:inde di.i�i.i ndi.i. - Benim ki.i<;:i.i�i.i hat1rlad1m, ded i . - Evlisin demek? - Elbette . . . lki <;:ocu�um var. Bi.iyi.i�i.i, o�lam o n be� ya�md a . Ada m, Projektarciini.in yi.izi.ine tekrar doni.ip hayretle bakt1, yirmi be� ya�lannda ancak gozi.i­ ki.i yord u. Projektarci.i yi.izi.ini.i tekrar projektare <;:evir­ di�i zaman memnun ve mesut bir insan haliyle; - Ya� otuz dokuz, ded i . O�lum on be� y a ­ �mda.

Gi.ildi.i�i.imi.in sebebi � u b irader :

Ge<;:en

gi.in eve gitmi�tim. Hasan uyum u�. Beni haf tada bir g0ri.ir ama pek sever. A n a s m a, " Beni uyan54


d1r, babam gelince" demi�. Gittim, ben uyand1r­ d1m. Hemen yata?;jm i<;:inde oturdu. "Anlat ba­ ba,

ded i . "Neyi ula n?" dedim. "Hani o ko casm1

cloven kadmm hikayesini. . .

Ben de anlatt1m:

"Cevirdim feneri. Bakt1m kadm her i f i n pantolo­ nunu s1y1rm1�. k1<;:ma k1<;:ma vuruyor terli?;ji. . . vu­ ruyor terli?;j i . . . Soma efendime soyleyeyi m . . .

fa­

lan derken baktlm, bizim o?;jlan yeniden oturdu­ ?;ju yerde uyuyup kalmaz m1? Tabii ben boyle k1saca anlatm1yorum . Balland1ra balland1ra. lskele­ den nas1l kalkti k. C1mac1 ne diye ba?;j1rd1? Hava nas1l? Projektor olmasa kaptan nas1l �a�1m fa­ lan . . . Ha i�te akhma o geldi de ona gi.ildi.im. Ha­ y1r! Bu haf ta anlatacak ona gore ne hikaye uy­ duray1m d iye di.i�i.ini.i yorum d a . Kerata <;:ok zeki �eydir. Mektepte hocalan bay1hrlard1. Bana hep soylediler. Okusun okusun, di ye. Arna biz fakir insanlanz, nas1l okutahm beyim? Hem herkes okursa sanatl kim yapacak, oyle de?;jil m i ya? Veter i�te, ilkmektebi bitirdi. Orada marangoz yanma ver dik. Haf tad a dart-be� lira ahyor. Az para m1? Arna hala elinden kitap di.i�m ez. Hala okur. 0 da benim gibi eski gazete tiryakisidir Projektbrcii bir hikaye bulacak gibi etraf1 di.i�i.inceli

di.i�i.inceli

taramaya

ba�lad1.

$imdi

ayaktaki adam d a Projektbrci iniin o?;jluna hi kaye­ ler di.i�i.ini.iyordu . Buluyor, h i <;:birini be?;jenmi yor­ du. Bir zaman doni.ip Projektbrci.iye bakt1. 0 , bir Diyojen hali yle kambur, e l inde fener, A tina so­ kaklarmda adam anyor gibiyd i. - l�te sizin Ada'ya geld ik. - Eyvallah hem�erim. Y o l u n a<;:1k olsun. - Gi.ile gi.ile be yim. Ertesi a k � a m sekiz kirk b e � vapuru, y1ld1zlar55


la karanhk, i <;:inde olmayanlarm arzulayacaklan, i<;:indekilerin sessiz, sakin, yorgun, i yi , tath fakat i <;: ezici �eyler di.i�i.indi.ikleri bir alem i<;:inde gider­ ken, di.in ak�amki adam oturdu!1u kanapeden yi­ ne bir iskelenin <;:1mas1 ah rnyormu� ve o i skeleye inecekmi� gibi h1zla kalkt1. Eline, yanma b1rakt1!11 bir paketi alarak k1<;:tan ba�a do!1ru h1zh ad1m­ larla ilerledi . Vapur Kmah 'dan kalkah on dakika olmu�tu. Projektor hastanenin burnunda bir �ey­ ler anyordu . Yi.iri.idi.i . - Merhaba hem�eri m , ded i . - O o o merhaba beyim . . . B u ak�am bizim yarnm1za pek ge<;: tenezzi.il ettiniz. - Esta!1furullah . . . Seni keyifli gori.iyorum . - Yann ak�am izinliyiz de . . . - Ya?

H asan'a h ikaye haw m1?

- Daha yak . . . Yak ama , uydururuz carnm, kolay . . . - H em�er i m . H asan i<;:in sana bir �eyler ge­ tiri yorum. Bir-iki kitap f alan . Bunlan <;:ocu!1a ve­ river. - Oo ne zahmet ettiniz beyim ! Ne zahmet ! . . Mahcup ettiniz! - Yak carnm . . . Ne ehemmi yeti var. Ben de di.in ak�amdan beri H asan'a uyduracak h ikaye di.i�i.ini.iyorum. Saatlerce di.i�i.indi.im. Sabahleyin ilk vapurda yine di.i�i.ini.iyordum . Ne dersin?

Bu

sefer benim hikayemi anlat1rsm . "Ya!1murlu ge­ cede bir adam geldi" dersin . . . - Orasm1 bana b1rak . . .

56


FRANCALA Ml, EKMEK Mi?

Ti.iti.in ve gazete bayii Canakkale'de kolunu kaybetmi� ihtiyat zabiti Ahmet Recai Efendi'nin i<;:ine bilet koymak i<;:in yapt1rd1�1 ka�1t ci.izdan­ lardan bir tanesi elinize ge<;:se, derhal bir vapura atlar, Oski.idar iskelesine ayak basar basmaz Re­ cai Ef endi'nin di.ikkamm arar bulur, "Bir bilet de bana verir misin Recai Efendi?" dersiniz. Bere­ ket versin ki, yalmz Oski.idar tarafmm <;:ok fakir insanla n boyle di.i�i.ini.ir ve cebinde boyle bir ci.iz­ dam

bulunan

her Oski.idarh gazete mi.ivezzii,

postac1, hamal, <;:1mac 1 , mezar kaz1c1 v e 1 skat<;:1 ne yapar yapar bir bilet edinmeye bakard1. Fakat bir Oski.idarh f akirin bir p iyango bile ti edinmesinin ne kadar mi.ihim bir mesele oldu�u­ nu bilmeyen bir adam da pek lstanbullu sayilmaz. Hatta pek Ti.irkiyeli bile sa y ilmaz. H atta bazen insan <;:ok koti.i di.i�i.inmesini bilen bir adamsa diinyah bile sayilmaz ve Merih y1ld1Z1 ahal isinden gibi aram1zdan s1ynhp ge<;:enler e , kolumuzu di.ir­ tenlere , gilzel k 1zlarla ge<;:enlere �a�a r .

Ne ise

mesele burada de�il . Fukarahk ay1p de�il. . . Fukarahk a y 1 p de�il dedi�imiz z a man, h a mal olahm, 1skat<;:1 olahm; fukarahk a y 1 p de�il dedi�i­ miz zaman bunun ancak bir teselliden ibaret ol­ du�unu ve f ukarah�m bal gibi hem ay1p, hem gi.inah, hem enayilik oldu�unu biliriz. 57


$a yet Recai Efendi'nin i<;:ine bilet koymak i<;:in yaptJrd1f:)1 bu kaf:)1t ci.izdanlarm i.izerine yaz1l­ m1� yaz1larm cazibes ine yalmz hamal, lostrac1 grubu kap1lmasayd1 da lstanbul'un �u koti.i Arap filmlerine, �u $uayibi.ilgavsi simli M1s1r hanende­ sine tutkun insanlan da tutulsayd1, Recai Efen­ di'nin

piyangocu di.ikkanmm oni.i, aym onuna

dof:)ru adam almaz, me�hur Ziynet Abla'nm di.ik­ kam gibi mah�er olurdu . Recai Ef en di de i �ine bi.iyi.ik of:)lu Vahdet'i b1Tak1r, Beyof:j]u'nda ba�ka i�ler tutard 1 . Kimbilir, <;:ok i y i v e i y i yi.irekli b i r adam olan Recai Efen d i , Bay Recai de zengin olur olmaz Allahm belas1 bir �ey olur, bugi.inki.i yaptJ!'.j1 iy ilik­ leri, orta halli vaziyetini unuturdu. Elhamdi.i l i l l ah zengin olmad1. U<;:-be� kuru�la hem kendisi ge­ <;:indi,

hem de Dski.idar iskelesi civan a<;:lanna

yard1 m , bazen de hatta zevklerine vas 1 t a oldu. Ke�ke olmasayd1 dememel i . Recai Efendi bazen insanm ekmek kadar ihtiyac1 olan �eyleri bilen adamd1. Mesela b i r ha fta tatil inde bi.iti.in parasm1 kumara vermi� bir <;:1mac1ya b i r yirmi dokuzluk rak1y1 bedava vermek gibi , senede bir, bir gazete mi.ivezz iine y1lba�1 piyangosunu bedava hediye etmek gibi nezaketler gosterird i . Recai E fendi'nin ki.i<;:i.ik of:)lu Hamd i , mek­ tepten <;:1kar <;:1kmaz babasmm di.ikkanma ko�ar­ d 1 . Gelen ge<;:ene c1gara paketi satmak, ara s1ra bilet okutmak kadar tath bir zevki hi<;:bir kitapta bulamam1�t 1 . Gozi.i kararn gibi zevklenird i . Fakat baz1 gi.inler de bu i�ten oyle birdenbire bir <;:ocuk sof:juyu�uyla sof:jurdu ki. . . Carp1k Ahmet'le gels in sine m a vakalan anlatma yan�1. . . Di.ikkanm yanmdaki arsada otururlard 1 . Ak58


�am olmu�tur. V apurlar gelir iskeleye ki.it diye <;:arparak yana�1rlar. lskele, gazinola n , kahveleri, di.ikkanla n , simitleri ve <;:orekleriyle bir gider ge­ lir, 1�1klan hafif saner yanarlar. Istanbul bi.iti.in 1�1klanm yakm1�t1r. Bu 1�1klarm i<;:inde sinemala­ rm da 1�1klan vard1r. Ti.iti.inci.i di.ikkanlan zillerini <;:mg1rdatirlar

Cocuklarm bu lstanbul'un 1�1kla­

rmdan ald1klan intiba p eri masallarmdan alman­ dan ddha cazibel idir. Buradan, bu arsadan koti.i lstanbul'un

hi<;:bir

�eyi

yoktur.

Yi.iksekkald1-

nm'dan yukanya asansarle <;:1kar gibi h1zh h1zh <;:1kt1klanm gori.ir gibi olurlar . Hamdi, Carp1k A h ­ m e t ' i o kadar sever k i , b a z 1 ak�amlar onu e v i n oni.ine kadar g e t i r i r . Bir mi.iddet de orada oynar­ lar. Sonra Hamdi'yi yeme?;je <;:a?;j1rd1klan zaman C arp1k Ahmet evin e�i?;jine oturur, ona d a ye­ mek verilird i . Anas1 A hmet'i i<;:eriye almazd 1 . Ba­ bas1 anasmda n , anas1 babasmdan <;:ok <;:ekindikle­ ri i<;:in birisi Ahmet'i i<;:eriye almaz, otekisi de Ahmet'le Hamdi'nin arkada�h?;jma goz yummaya mecbur olurlard 1 . A hmet'in h i <; kimsesi yoktur. lskelede yatar, kalkar. Cok <;:irkin ve <;:ok kavgac1 oldu?;ju i<;:in kimse yi.iz vermez. A hmet esk iden boy le de?;jildi . Sonra

yava�

yava� a ptalla�m1�t1.

Bilinmez ne

yi.izden? Belki de bir-iki defa . . . ca mi avlusunda yazm ri.iya goren Arap H a fiz'm c1garalarmdan birka<;: tane i<;:ti?;ji i<;:in boyle olmu�tur. Ahmet'in bi.iti.in di.i�i.inces ini bir gi.in birden­ bire Milli Piyango ald1 . Ya <;:1karsa . . . C1karsa evvela bu i.isti.indeki pa<;:avralan atacakt 1 . Osti.inde bildim bileli giydi?;ji bu elbiselerden i<;:ine b i r b1kkmhk <;:okmi.i�ti.i . Kur­ ban ve Ramazan bayramlannda esnaf <;:ocuklan59


nm mavi �ayak elbise yapt1rd1klanrn ve ba�larma �emsiperi gi.ine� gibi parlayan mar kasket ge<;:ir­ d iklerini gari.ince kan beynine <;:1kard1. Ba�kalan­ nm elbiseler i n i y1rtmak isterd i . - A h , b i r f iyakah gi yinebilsem ! derdi. lkinci derdi de francala idi . Francala onun i<;:in mi.ithi� b ir �eydi. Kadm gormemi� insana ka­ dm nas1lsa francala da Ahm et'e ayrn hali verird i . ls1rmak, d i�lerinin bi.iti.in kuvvetiyle b i r francala 1s1rmak . . . Para kazand1?;)1 zaman "francala m1, ek­ mek mi alay1m?" di ye <;:ok d ii�i.ini.irdi.i. Pek a z f az­ la bir para ile francala alabilecek vaziyetler ayda bir-iki gi.in olurdu a m a Ahmet bir ti.irli.i francala m1, ekmek mi? meselesini halledemez, eli bir ti.ir­ li.i vanp francala alamazd 1 . Adeta utarnrd 1 . O n a ; - U l a n Ahmet, p a r a m1 yi yorsun? deyiverir­ se ya, b i r i s i . . . U tancmdan bucak bucak ka<;:ard 1 . Kendisine a r a s 1 r a ekmek yediren ti.iti.inci.i Recai Bey , soma ak�amlan ki.i<;:i.ici.ik paketini evine go­ ti.irdi.i?;li.i beyef endi, soma, o her ak�am lstan­ bul'dan meyhane doni.i�i.i uf akhk paralan Ah­ met'in eline dolduran beybaba, �ayet A hmet'i francala yerken gorseler bir daha ona para ver­ meyecekler gibi gelird i . Ahmet gazete satard 1 . Fakat ekseriya pek kazanmazd1 . Bazen i<;:eriye girdi?;ji de olurd u . Ne <;:1karsa ak�amlan y iikten <;:1kard 1 . Yedi, sekiz, ba­ zen on i k i kuru� bile ald1?;)1 olurdu. Bir francalaya on kuru� . . . Be� kuru�luk d a ka�arpeyniri alacakt1 piyango <;:1kars a . S o m a o lacivert �ayak elbiseyi ve o �emsiperi gi.ine� u<;:u­ ran kasketi de alacakt1. Geri kalan paray1 ne ya­ pacakt1? Acaba geriye para kahr m1yd1? - Ulan enayi, kalmaz olur mu? derdi kendi 60


kendine. Buti.in Istanbul gazetecilerine �ayak la­ civert kuma� bile alabilirim artan para ile . Ahmet, Recai Bey'in ki.i<;:i.ik o!1lunun sayesin­ de bir Tayyare Pi yango bileti edind i . Nas1l oldu. Cok mi.ihim . . . Oldu ama i�te . . . Pi yango Ahmet'e isabet ett i . Etmez olayd1. Ahmet elbiselerini cami avlusunda soyundu . Or­ tahk yaz gibi bahar gi.ini.iydi.i. Cml<;:1p lak �ad1rvan ba�ma oturdu. Ekmek mi, francala m1? diye di.i­ �i.inmeye ba�lad 1 . Di.i�i.ini.i� o di.i�i.ini.i� . . . Cml<;:1p lak t a m a l t J a y francala m 1 , ekmek m i ? diye di.i�i.inen <;:ocu!1un , firsat bulduk<;:a gene <;:ml<;:1plak soyunup hastane koridorlarmda dola�h!1m1 goren akh ba�mda gar­ d i yanlardan <;:o!1u p i yango ahp alrnam a y 1 koti.i koti.i di.i�i.indi.iler. Ahmet altJ ay sonra hastaneden <;:1kh!11 za­ man parasm1 cami avlusunda nereye koydu!1unu bir ti.irli.i hatirlayamad1. I m a m , kayyum, muezz in, <;:1mac1,

iskele

memurlan

cami

duvarlanrn

ve

bah<;:eyi tartak martak getirdiler. B i r �ey bulun­ mad 1. Ahmet baz1 ak�amlan "francala m 1 ekmek mi?" diye yeniden di.i�i.inmemesi i<;:in tam bir se­ ne ti.iti.in ve p i yango bayii Recai Bey'in elinden her ak�am bir francala ahp yed i . Yemeseydi hali fena idi. A rn a gene de aklmdan boyle di.i�i.inceler hi<; eksik olma d 1 . Bereket k1�t1. Recai Bey fran­ calasm1 veriyor, ri.izgar zaten doki.ilen elbisele­ rinde onu <;:ml<;:1p lakm1� gibi i.i�i.iti.i yord u ; bereket .

versm .I . .

61


PA�AZAD E

Ay�e'lerin evi sur haricindedir. Bizimki, Hi.i­ samettin

Pa�a'nm,

kocaman duvarlan arasma

ha psedilmi�. bah<;:esi <;am a�a<;:h -havuzu bah kh ve f1sk1yeli im i�- eski konaklardand1r. K1� ak�amlan bankadan donerken birinci mevkide, ilk zamanlar maa�1m kirk be� liray1 bul­ mazken yan gelir otururdum . Bi.iti.in Topkap1 e�­ raf1 selam1m1 iade eder, kimi omzumu ok�ar. ki­ mi hal hat1r sorard1. Anam koca kona�m i<;:inde hahralann, du­ varlara asilm1�. Hi.isamettin Pa�a'dan kalma ya�­ h boya resimlerin, sedef kakmah c1gara tablalan­ nm arasmda gi.inleri bir bocek gibi ge<;:irird i . Eve ben gelince biraz canlamrd 1 . \:amm altmdaki bi.i­ yi.ik tel argi.ilerle kaph, baba yadigan ki.imesteki tavuklar yumurtlam1�sa 1spanakh i k i yumurta pi­ �irird i . Ne konu kom�u evimize ayak basar, ne $i�li tara flannda oturan eski akrabalar kona�1m1za u�rard 1 . Anam, "Hiisamettin Pa�a'nm gelini­ yim" der dayahr, ara s1ra u�rayanlara bin sekiz yi.iz seksen iki modas1 elbiselerle <;:1kar, mi.itema­ diyen pa�a baba m1zdan bahsederdi . Babamm ko­ la�as1 payesi ald1�1 gi.in evin bah<;:esinde yapilm1� bir �en l i � i . gelene g idene, hahrla y1p hahrlama­ d1klanm sorard1.

Son

pandanti fini

satt1�1 gi.in

ben de bankadan ilk maa�1m1 alm1�t 1 m . Evimiz 62


senelerdir kirk be� lira gormem i�ti . "Ayda kirk be� lira

ile Topkap 1'da neler ya p1lmaz?" dedi

anam. " Bah<;:eyi m i di.izeltmeyiz, tavuklar m1 al­ may1z, p i l i <;: mi <;:1kartmay1z, <;:am1 m1 budamay1z, havuzu mu tamir etmeyiz?" - Annec i � i m , dedim, k1rm1z1 bahk da alahm havuza. Nerede satarlar acaba? - M1s1r<;:ar�1s1'nda bulunu r, yavrum ! ded i . l k i tokmakh guguklu saatin zincirini <;:ekti. I lk def a olarak gordi.i�i.im bir amme ci.izi.inden bir �eyler okudu. Ci.izi inii okuduktan sonra yine ilk def a olarak, H i.isamettin Pa�a'nm geliniyim di­ yen halini mahsus bir, nas1l soyleyeyim, a f buyu­ run, fiyakay1 bozmamak gayretiyle yaph� m 1 an­ latan b i r tav1rla; - Arhk, dedi, H i.isamettin Pa�a'nm gelini de­ � i l i m o�lum, banka memuru Bay Recai'nin ana­ s1y1m. 0 zaman benim de y i.ire�imden b i r �ey kop­ tu. Ben de ilk def a olarak bir � e y yapt1m. Onu opti.i m . Bah<;:eye <;:1kt1k. Babamm kola�as1 oldu­ �u gi.inki.i g i b i , sanki bi.iti.in bah<;:e, Japan fener­ leriyle si.isli.iydi.i . l�sizken ti.iti.in i<;:erd i m . l�e gi rince b1rakhm. Fakat b i r i nci mevki tramvay arabalannda ak�am­ i.isti.i Topkap1'ya donmeyi giizel bir i tiyat halinde m uhafaza ett i m . Ne gi izel olurdu! Kimse konu�­ mazd 1 . Tramvay mahallelere sapard1. Meydanla­ ra vanrd 1 . Yamm1z s1ra <;:1plak bacakh <;:ocuklar ko�a r , g i tgide geri kahrlar, en arkaya a tlarlard 1 . Y a n g m yerleri korkun<;:, g a r i p , uzak, yaban­ c1, hahras1z nerelere kadar giderdi bilmem? B i r ka festen bir gen<; k1z birinci mevkideki gen<; erke�e bakard1. Son durakta iner, geriye 63


donerdim. PortfOyi.imi.i sallard1 m . Bakanlara se­ lam vermezdi m . Faka t , " i yi delikanh, sessiz <;:o­ cuk, i� bulmu� . afer i n ! \:ah�1yo r , " dediklerini du­ yard 1 m . Bazen " H i.isamettin Pa�a'nm torunu ! " da derlerd i . Ben de anam gibi bundan garip bir gu­ rur da duymaz de?;j ildim. Tramvayda en bi.iyi.ik dostum Zekai Bey'di . Bazen yan yana di.i�erdik. Ben etrafurn goremez­ dim. Gazetemi okurdum . 0, yangm yerlerine ba­ kar, y1k1lm1� <;:e�melere hay1flamr; - Ha rap.

Harap.

Istanbu l . . . Nerede o es­

ki Istanbul? Bu taraflarda oturmak do?;jru de?;jil. . . lnsan ihti yarlad1k<;:a konfor ihtiyac1 da ba�hyor, hazret! derd i . Som a : - Valide hamma arz1 hi.irmet eder im, ellerin­ den operim ef end i m . - Te�ekki.ir

ederim

efendi m ,

bil mukabele

efendim. - Geceler hayrolsun ! - Geceler hayrolsun ! Bir gi.in her nas1lsa bir ikinci mevki tramva­ ya

atlam1�

bulundum .

Topkap1'ya

i�leyen

<;:ift

tramvay arabalarmdan yalmz bir tanesi k1rm1ZJ renklidir. Zekai Bey ve ben g ibiler bu tramvay1 beklerler. 0 gi.in biraz gecikti?;jim ve tramvay da hemen ge<;: i p gitti?;ji i<;:in ancak arkadaki romorka atlayab i l d i m . Ay�e'ye o r a d a rasla d 1 m . Ben <;: o k mahcu­ bumdur. Ay�e derhal dostluk tesis eden g a r i p ve �imdiye kadar roman ve h i kayelerde bulundu?;ju­ nu i�itti?;jim Avrupah bir Istanbul k1z1yd 1 . lnh isar­ larda

<;:ah�1yordu.

Tramvay tenha yd1.

D1�anda

ya?;jmur ya?;j1yordu. l<;:eride insanlar, bir <;:orba di.i­ �i.inen a <;:lar gibi hazin ve sess iz, sakallan uzam1� 64


ve

iyi i;:ehrel iydiler.

Verier tamamen doluydu.

Fakat ayakta da kimseler yoktu. Sirkeci'den her tarafi 1slanm1�. kasketi elinde bir i;:ocuk g i rd i . lh­ t i y ar bir ada m , yanmdaki arkada�m1 biraz s1k1�h­ rarak bu i;:ocu?;ju tath ve muhabbetle dolu bir ha­ reketle yanma ald 1 . Sonra y i n e d1�any1 gormeden, � e n �akrak, yorulma z, i;:apkm ve geni;: bir bileti;:inin �aklaban­ hklan arasmda mei;:hul bir i;:orbayla insanlar gidi­ yorlar d 1 . Ne g i.izeldi ! l�te o ak�amdan sonra birinci mevki tram­ vay arabalan Topkap1'ya do?;jru i;:ekip g iderler­ ken ben romorka atlar ve kendi kend ime , 'Top­ kap1h Ay�e'ye ve T opkap1h Ay�e gibilerine rast­ lamayaca?;j1m1 bilsem, birincinin me�in, yayh kol­ tuklarma kurulur; yangm yerler ini, harap camile­ ri ben de Zekai Bey gibi seyreder, ii;:lenirdim" der i m .

65


KRALLIK

A l i R 1 z a , Ka�1kadas1'na yana�tlrd1!11 sandal! <;:ak11lara <;:ek t i . Sonra hemen, sandalm burnu h i ­ zasm a , b a !1 d a � kurup oturdu. Uzun z a m a n mi.i­ h i m b i r �eyler di.i�i.indi.i. Mi.ihim di yoruz ama, bu kendi kendimize verdi!1imiz bir p e� i n hi.iki.imden ba�ka bir �ey de!1ildir. Do!1ru olmas1 bir �ey if a­ de etmez. B i r insanm mi.ihim ve sa<;:ma �eyler di.i�i.indi.i!1i.ini.i nas1l bilebiliriz. Di.i�i.inen adamm kendisi b ile boyle bir hi.iki.im veremedikten son­ ra . . . Kendi kendine; - Ulan, dedi. N e duruyorum be! Almm <;:o­ luk <;:ocu!1u, bek<;:i gibi gelir yerle� i r i m . K i m ne d iyebilir? Bu mi.ilahazay1 kafasmda de!1il, ba!11ra ba!11ra y a pt 1 . Yerinden kalkmadan evvel biraz di.i�i.in­ di.i: - K i m ne diyebilir ha? . . Sandal! var kuvvetiyle iterek, i<;:ine bir lastik top <;:evikli!1iyle atlad1 . Ak�am li.if ere mi.i�teri g o ti.irece!1i i<;:in yem haz1rlamaya <;: 1 km1�t1. Ka�1kadas1'nm k1y1lan bilek kalm h!1mda, mar k1l<;:1kh, yanm metre uzunlu­ !1unda

zarganalarla doludur.

0!1ullarmdan her

ikisi de ba�ka i�lerde u!1ra�t1!11 i<;:in yanma kimse almam1�t1. Zargana d a tek ba�ma tutulmazd 1 . R166


za bunun da kolaym1 bulmu�tu; di�lerinin a rasma oltay1 s1k1�t1rm1�. a?;j1r a?;j1r ki.irekler i <;:ekerken, <;:i.iri.ik di�leri parmaklanndan daha hassas, bah­ ?;j m oltaya tak1ld1?;jm1 duymu�la rd1 . 0 zaman R1za ki.irekleri b1rakm1�. elleriyle zarganay1 gi.ine�li de­ nizin i.i sti.inde s1<;:ratarak, o ynatarak sandalm ki.i­ pe�tesine getirmi�t i . Ki.i<;:i.ik zarganalan ak�ama tava yapaca?;j1 i<;:in bir kovanm i<;:ine doldurmu�. otekilerini Ii.if er ye mi yapmak i.izere sandalm do­ �eme tahtalan altma firlatm1�t 1 . Bahklar orada bir iki depre�mi�, R1za <;:1plak a y akla nrn onlan taklit edercesine sandalm do�eme tahtalanna vu­ rarak; - Susun be, demi� t i , gebe r i n ! Di�lerine oltay1 alm1�. tekra r ki.ireklere ya­ p1�m1�tl . Sandalm i<;:ine h 1zla atlad1ktan soma ki.irek­ leri var kuvvetiyle <;:ekerek Burgaz'm komi.ir iske­ lesine yana� t1. Dem i r i a tt1. Sandalm koltu?;junu demir ha lkaya di.i?;ji.imled i . Evin yolunu tuttu. Ali R1za bir evin bodrum katmda iki o?;jluyla yatlp kalkard1 . Bodrum ek�i bir yemek ve insan koku­ su

i<;:indeyd i .

Duvarlar,

oldi.iri.ilmi.i�

sivrisinek,

ezilmi� tahtakurulannm uzam1� hayaletleri yle do­ luydu. Soma her tara fta par<;:a par<;: a , lif lif uzan­ m1� rutubet. Bodrumun i<;:inde neler yoktur: Ki­ nk bir masa, i k i testi, bir testere , bir yorgan, b i r mangal, bir si.i r a h i , bir biiyi.ik �arap � i�e s i , b i r narg ile marpucu, bir kur�un boru, b i r kopuk ba­ hk a?;j1, sekiz-on sardalye kutusu . . . Bunlan der­ hal, <;:abuk hareketlerle toplad 1 . Soma bir ko�e­ den i.isti.ine san bir kadm etekli?;li artl?;j1 ar ti.ilmi.i� yepyeni bir has1r <;:1ka rd1. Toplad1?;)1 e�yay1, masa mi.istesna bu hasmn i<;:ine doldurdu. Hasm di.ir67


di.i. lki ucunu kalm bir urganla sard 1 . Yi.iki.i s1rtl­ na ald 1 , <;:1k1p gidecek oldu. Tam kap1dan <;:1kar­ ken birdenbire donerek; - Tuuu Allah mi.istahakm1 versin, ded i , lam­ bay1 unuttuk. Hakikaten bodrumla hi<; mi.inasebeti olma­ yan bi.iyi.ik ve gi.izel bir lamba kmk masanm i.is­ ti.inde

-�imdi

kan�1kh�1

kaybolmu�

bodrumun

i<;:inde- tek ba�ma, gaze batar g ibi duruyordu. Ali R1za; - Ulan insan kormi.i� be! ded i . Gormeyince gormi.iyor i�te . . . Lambay1 bir eline hasm otekine alm1�ken tekrar durdu. E�yay1 elinden b1rakmadan kmk masaya bir tekme i ndird i . Mi.ithi� bir ki.ifi.ir savur­ du: - Dinini Bodrumun

masas1! kap1sm1

a ya�1yla yan

<;:ekmi�,

h1zh h1zh gidi yordu. Yi.iz metre yi.iri.imemi�ti ki kar�1sma elinde bahk tepsisi, paytak yi.iri.iyi.i�li.i bir bahk<;:1 <;:1kt1: - H an i vre , Ali R1za, yoktu senin hasmn di.inyada? Ali R1za; - Senin de, dedi , m a sa gibi . . . - Anlamad1m vre . . . Cevap vermeye li.izum gormeden yi.iri.idi.i. Eski hasm bu yi.izden yakt1�1 i<;:in bahk<;:mm sozi.i­ ne f ena cam s1k1lm1�t1. B i r ak�am sarho�t u . Ge<;:en seneydi galiba; - Harp olacak, Ali R1za, demi�lerdi . - Olsun b e , demi�ti, yanacak hasmm yak ya di.inya d a . Ya� da altm1�, viz gelir. lsterse di.inya yansm ! 68


Eve geldikten sonra kirl i , emektar, yukanda­ ki gazinodan a�1rma has1r bacaklarma dola�m1�­ t1. Orac1kt a , gecenin i<;: inde, bek<;:i di.idi.iklerinin birbir ine seslendi!1i ri.izgarh gece i<;:inde mahalle­ yi ate�e verecek �ekilde, eski has1ra bir-iki damla gaz doki.ip b odrumun oni.inde yakm1�h. Alevin harh zamanmda, gavurlarm mms1z bayrammda yaptiklan gibi, alevin bir taraf mdan oteki taraf1na zip zip s1<;:ram1�t 1 . Kom�u kilise papaz1, yat­ madan evvel penceresinin oni.inde son c1garasm1 yakarken bu g a r i p ayinin kar�1smda istavrozlar <;:1kararak, koynuna girerken hep despotlu!1unu nesine feda etti!1ini di.i�i.indi.i!1i.i kansmm yanma ko�mu� tu.

R 1 z a , nihayet Ka�1kadas1'na e�yalanyla var­ d 1 . Ka�1kadas1'nm eski bek<;:isi H 1rant'm domuz ah1rlarma b 1 r akh!11 b i r masa, iki sandalye, bir p1rt1 kilimi, Ali R1za, adeta ke�federcesine bulup <;:1kard 1. H i rant, b i r d e <;:er<;:evesiz bahar levhas1 b1rakm1�t 1 .

Onu

da

ori.imceklerinden

temizled i .

Sonra kar�1sma ge<;:ip b i r seyretti v e be!1end i . A�a!11daki i k i odah t a � binanm b i r odasm1 man­ tarlardan, <;:ivi lerden ve bahk<;:1 edevatmdan bir do�eme bi.iri.imi.i�ti.i . Bunlan birer birer i�e yarar bir �ey bulurum diye gozden ge<;:ird i . Hepsi ki.if­ lenm i � , kopmu� i�e yaramaz bir hale gelmi�ti. H ep s i ni denize dokti.i. Odanm do�emesini yakm denizden s u getirerek saatlerce sildi . E�yalanm yerli yerine yerle�tird i . Levhay1 tam pencerenin kar�1sma ast 1 . Sonra oda ka p1smdan d1�an <;:ika69


rak bir resim seyreder gibi eliyle yaph?;j1 bu oda­ y1 bir seyrett i . Keyifli keyifli giildi i . Kendi kendine; - Yakabilirsin �imdi bir c1gara ulan, ded i , h a k ett i n ! Ak�am oluyordu. Marhlar a k m a k m kayalara doni.iyorla r , karabataklar kayalarm i istiinde �air, melankolik, bat1y1 seyrediyor; bahk<;:il ku�u, tek aya?;jmm i istiinde mi.itehakkim ve ma?;jrur, kralh­ ?;jm1 seyrediyor gibi �ahane di.i�iini.iyordu. Ali R1za, bahk<;:1la do?;jru bir ta� f 1rlatt 1 . 0 bi­ raz havalam p bir ba�ka kayaya kadar gi i<;:li.ikle u<;:tu . Kanatlan di.i�mi.i�, orada kald1. - Ko po?;jlu, dedi A l i R 1 z a , buranm krah arhk beni m ! A l i R1za sandalma t o p gibi atlad 1 . Bakkal N i ­ ko'nun yanmda <;:ah�an o?;jlunu sandalm

i<;:ine

oturtarak kralh?;ja getird i . Cocuklar i<;:i tertemiz deniz kokan, du van bahar levhah odada ilk def a olarak serin ri.iyah bir uyku uyudular.

70


c;:orc;:O AHMET

Co pc;i.i onba�1s1 , Ahmet'i Kopri.i i.isti.inde b1ra kh?;l1 zaman Oski.idar arkasmda bir temmuz sa­ bah1 yeni ba�lam1�t1. - Bak bak Ahmet o?;jlum, ded i , dalga gec;me ! Ahmet dalga gec;menin manasm1 bilmiyor­ du . Yanm yamalak bir �eyler anlad1.

Mesela,

"Kopri.iden pek sarkm a , suya di.i�ersin, dalgalar seni kap1ver i r , " fa Ian g i b i . - Yak, ded i . Birtak1m a t pisliklerini ki.ire?;jine doldururken hafif bir memleket havas1 tutturmak istedi. Etra­ f ma bakmd 1 . H1zh h1zh gec;ip gidenlere gi.ilerek bakt1 . Kendi kendine; - Ti.irki.iyi.i ak�ama b1rak, ded i . O c; gi.indi.ir Kopri.i i.isti.inde g i d i p geliyor, at pisliklerini, ne idi.i?;ji.i belirsiz ka?;j1tla n , balgamlan ve gene ne idi.i?;ji.i belirsiz binlerce , m i lyonlarca canh, cans1z, kat 1 , y umu�ak, h1�1rdayan, h1�1rda­ mayan mahlukat1 tenekesine lakayt itiyordu . Ba­ zen bir hemen c;ekilip ahlm1� c1garanm ahmp ah­ namayaca?;jm1 di.i�i.ini.irdi.i. C1gara pek ic;mezd i . B a z 1 ak�ami.istleri yorgun oldu?;ju v e Kopri.i i.isti.i adeta tertemiz gibi gozi.ikti.i?;ji.i zaman �ayet bir garip tabiath e fendi durup c1garasm1 yakarken, onun paketine baktJ?;jm1 gari.iverir de; - Al hem�eri m , bir tane de sen savur! derse, 71


o zaman Ahmet utamrd1. 0 , c1gara paketine i<;:i c1gara <;:ekti?;ji i<;:in bakmaz ki . 0, her �eye bakar­ d1. Vapurlann di.idi.ikleri bacalann i<;:inden mi <;:a­ hyor d iy e , bu kannm bacaklan i.i�i.imez mi diye, bu o?;j lanca?;j1zm potinleri neden yak diye, ellerin­ de tJra� j i letle r i , <;:ak1lar ve rozetlerle polislerden bucak bucak ka<;:anlar neden boyle ko�uyor diye, efendilerin c1gara paketleri ne bi<;:imdedir, nas1l yak1yorlar, nas1l tutuyorlar c1garay1 diye? F akat elini uzat1r ve ef endinin c1garalarm­ dan b i r ini ahverird i . Adamm yi.izi.ine gi.ilerek ba­ kar; - Sonra i<;:en a?;jam . De�ekki.ir ederim, der, gene i�ine ve di.inyasma dalard 1 . O nunla kimsenin me�gul olmad1?;)1 kalabahk vakitlerde <;:ok memnundur Si.ipi.irgesinin sapma daya m r , davar gi.iderken bir manzara kar�1smda di.i�i.inmeyen, gormeyen, bakmayan; f akat bakar g i b i , di.i�i.ini.ir gibi dimdik duran yam<;:1h bir <;:o­ ban h ali ahrd1. Deniz, vapur, Oski.idar, kay1klar ve g e l i p ge<;:en insanlar neydi? K i mlerdi? lnsam onba�1 <;:Cip<;:i.ili.ikten ahverirse, bu kalabahk i<;:in­ de a <; kahrsa . . . Cobanhk yapt1?;)1 gi.inlerdeki di.i�i.inmemenin yerine bu gi.in si.ipi.irge sapma dayand1?;)1 za man di.i�i.inmek, koti.i kotil dil�ilnmek geliyord u , ne­ den acaba? Kaf a s m 1 iki yana sallar, denize bir daha ba­ kar, bir ferahhk duyard 1 . l�te ondan sonra doy a doya

bir

adamm

gi.ili.imsemesini,

bastonluyu,

bastonsuzu, pudrahy1, pudraslZJ, i pek <;:oraphy1, <;:oraps1zm1 doya doya, kana kana, su i<;:er gibi seyrede r d i . 0 z a m a n <;: Ci p <;:i.i onba�1s1 kendisini kovarsa 72


a<; kalaca?;jm1 di.i�i.inmeyen Ahmet, seyircisi yal­ mz kendisi olan bu Kopri.i i.isti.i tiyatrosuna �a�ar kahrd 1 . Halinden memnun oldu?;ju yi.izi.inden anla�1hrd 1 . Etraf1 seyrederken o kadar kendinden ge­ <;:erdi. Ahmet yak oluverird i . Uykusundan uyan­ dml m1� bir nevrastenik hali ahrd1. Kanmm bey­ nine hi.icum etti?;jini duyar, Kopri.i i.isti.ini.in daha o tesinde y a lanc1 binalar y1k1lm1� gibi olurdu. Ha­ in hain bakard1. Kafasmdan o o?;jlam tutup ba­ caklarmdan aymvermek ge<;:er d i , hakikaten bir kopek kuyru?;ju gibi ka<;:an <;:ocu?;ja; - ltin kuyru?;ju, diye soverd i . Bazen b i r ba�kas1 yere di.i�en si.i pi.irgeyi ka­ par, ka<;:ard1. 0 zaman ta Yenicami'ye kadar ka­ <;:am kovalard1 . T er i<;:inde, a?;jzmda yans1 <;:ok tat­ h ve gi.ildi.iri.ici.i, yans1 <;:ok ac1 ve di.i�i.indi.iri.ici.i ki.if i.irlerle tramvay yollarma, tehlikelerin ortasma nihayet firlat1hvermi� sopasma yap1�1rd 1 . "Bir d a h a d a y a m p kalman b u k o p e k kuyru­ ?;juna, " derd i , "da hyon, kan�tmveriyorla r . " 0 g i.i n o?;jleye do?;jru g e n e kendisini unutup sopasma dayanm1�t 1 . Sopasma inen tekme ile birden firlad1. Yanma dondi.i?;ji.i zaman <;:op<;:i.i on­ ba�1s1yla burun buruna idi . - Ulan n e dalga ge<;:iyorsun? l�te o zaman Ahmet dalga ge<;:menin mana­ sm1 kavray1verd i . Herif; - Bir daha gormeyey i m , ded i .

Haydi <;:ek

arab a m ! - Me?;jersem, dedi Ahmet kendi kend i n e , d a l g a ge<;:mek bu imi� . . . Ho�una gitti, gi.ili.imse d i . Yenicami merdi­ venlerine kadar gidip oturd u. Bir c1gara yakt 1 . 73


bteden bir ba�ka <;:op<;:i.i gori.inmi.i�ti.i. 0 da yam­ na <;:okti.i : - Ne di.i�i.ini.iyon? - H i <;, ded i , dem in Kopri.i i.isti.inde dalga ge<;:i yordum da . . . - Kopri.i i.isti.inde insan dalga ge<;:er mi? $oy­ le bir kenara <;:ekil, oyle yorgunlu!)unu al, dedi, oteki. Ahmet,

"vay a n a s m a

be! "

dedi

i<;:inden,

"i.ilen bu ne demek oldu!)unu bili yormu� me­ �er Ak�ama do�ru idi . Bugi.in ne kadar araba ge<;:mi�, ortahk ne kadar pislik tutmu�tu. Ne ka­ dar <;:ok ti.iki.irmi.i�ler, ne kadar kirletmi�lerdi or­ tah � 1 . Terlemi�, yorulmu�tu. Ki.ire�iyle si.ipi.irge­ sini Tophane'deki kuli.ibeye b1rak1p da kahveye yolland1�1 zaman bacaklarmm kesild i�ini, kaf as1nm dondi.i�i.ini.i duydu . - B i r �eyler oluyon, dedi ve y1k1ld1 Ahmet'i ay1ltt1klan zaman bir mi.iddet etraf 1na tuhaf tuhaf bakt1. Kar�1smda bi.iyi.ik bir kala­ bahk vard 1 . lhtiyarca b i r kad m ; - V a h o � u l , vah ! di yordu. Gi.ili.imsemek istedi. San y i.izi.ine elini att 1 . Salyalanm sild i . l <;:inde b i r uyumak arzusu vard 1 . Afyon yutmu� gibiydi. Kopri.i i.isti.ind e, b i r ovada­ ki akan <;:ay1 seyreden <;:oban misali di.i�i.indi.i�i.i zaman sopasma inen tekmeyi h a t1rla d 1 . Uyu�uk­ lu�u birdenbire ge<;:mi�t i . Yi.izi.ine kan hi.icum etti sand 1 . K1pk1rm1Z1 oldum gibi geld i . Kalkt1, kala­ bahk ona yol a <;:t 1 , i.isti.ini.i ba�1m si.ipi.irdi.i. Kahve­ ye do�ru yi.iri.idi.i. Etrafma bakarak kimse olmad1�m1,

dem in

etrafma toplananlann ge<;:ip g i ttiklerini gori.ince 74


kendisini ayan beyan bir a ynada g i b i de�il de, bir ba�kasmm hi.iviyetinde seyrediyor gibi oldu . Koyi.inde

kocakanlarm ve

bi.iyi.ici.ilerin i y i

edemedikleri h a stay1 nihayet �ehre goti.irmeye karar verirlerd i . Hastay1 ekseriya yakm kasabaya kadar s1rtta ta�1rlard1. Ostlerine kirli yorgan sa­ nlm1� h a stalarm a�1rh�1 yorganm a�1rh�1 kadar­ d1. Ah met de anasm1 bir def a kasabaya boy le in­ dirmi�t i . $ i m d i , d em i n orac1kta bay1lan Ahmet, bir ba�ka Ahmet'mi� de s1rtma onu bindirmi�. kasa­ baya goti.iri.ir g i b i , o Ahmet'e; - Ahmet o�lum, dedi, sen buralarda , bu p i � zanaatta edemicen . . .

75


KOYE GONDERiLEN E�EK

Iran

hududuna

yakm

koylerin birindend i .

Buti.in dertlerini, yiiz kelimelik bir kamus i<;:inde anlatabildi�i i<;:in, dertsiz denebil irdi . Sa<;:mda bir tek a k olmad1�1 halde kirk yedi ya�mdayd1 . Ince, kara ve uzun b1y1klan vard 1. K a y a kadar kuvvetli i d i . lskelenin en a�1r yiikiinii omuzlarma yiikle­ dikleri zaman, bir gurur duymasa homurdamr, hi<; o l m a zsa suratm1 buru�turu r, yahut, <;:ocuk gozlerinde bastmlm1� bir hiddetin alevi parlard 1 . Boyle

�eyler

olmazd1 !

Kuvvetini

muhaf azaya

mecbur insanlarm insiyaki haliyle giilerd i .

Ne

memnun ne de ma�rurdu, denemez. Yi.iziinden hi<;:bir �ey anla�1lmazd1. Adeta esrarengizd i . Hay1r, n e esrarengiz, n e b i r �ey d i ! Oteki h a ­ m a l l ar, a�1r yuk ve kuvvet hakkmda h i <;: b i r b ilgisi olmayan bu yeni h amala, balyalarm en okkahsm1 y i.ikledik leri zaman Ramo'nun cehaletini <;:oktan <;:akm1�lard 1 . $u sebepte n : R a m o nahiyeye b i r k1� gi.i ni.i varm1�t1. H a ­ m a l l a r o n u iskeleden a h p , do�ruca kahveye ge­ tirm i�lerd i . Bu kahve deniz kenarmdayd1. Onii biiyiik camlarla ortiilii , denize naz1rd1 . D1�anda k1� k1yamet, riizgar, kar vard 1 . A�a<;:lar sallam­ yor, deniz ta kahvenin oniindeki betona kadar her tarafi 1slat1 yordu. Fakat kahvenin i <;: i s1cakt 1 . Bahk<;: i l a r alt1 k o l iskambil <;:evir iyorlar, hamallar 76


altm1�alt1

oynuyorlard 1 .

Ramo'nun

bulundu�u

masada da bir silril hamal konu�uyor, Ramo d1�anya bak1yor, adeta a�ac;:l a n , rilzgan ve denizi seyrediyordu. $a�1rm1� c;:ocuk haliyle cama elle­ riyle dokunuyor, hayretle bak1yordu. Birisi; - N e bakarsm R a m o ? ded i . Kilrtc;:e anla tt1: Mem leketten c;:1kt1�1 zaman cam nedir bil­ mezm i � . "Bizim evleri n pencereleri yoktur ki. . . Kap1y1 ac;:anz.

Ilk defa Van'da ona b i r i s i , �u

pencereyi ac;:1ve r , demi� t i . Gidip kap1y1 ac;:m1�t1. Cam nedir bilm iyordu, b i liyordu a m a , evlerde pencere kullamld1�m1 bil mezd i . D1�anda kar var­ ken ic;:erisini cam il�iltmez mi? Sonra d1�anda kar gorilr de ins an nas1l 1sm1r? Ilk def a I stanbul' a gelirken Van'da bir kahvede kocaman camlar ve d1�anda kar gordil�il zaman �a�1rm1�t 1 . A rn a �im­ d i ah�m1�t1. Hikayesini

anl att1ktan sonra masadakilere

uyarak Ramo d a katila katila gillmil�til. Ramo yilkil arkah�ma ald1ktan sonra �oyle bir tartard1. Bu hareket, adeta bir kadere ah�ma­ y a karar verm i�, iradeli bir adam silkinmesiydi . Art1k arkasmda yilz yirmi kiloluk e�ya sand1�1, sanki yoktu. lskeleden giden ince y o l u ar�mlar­ ken yi.izi.ine konan karasineklere Ti.i rkc;:esinden ba�ka bir l isanla ki.ifi.ir ederdi. Kaf alanndan, bir kuyruk rilzgan gee;: mi� gibi

sinekler

kac;:1�1rd 1.

A � 1 r a � 1 r ilerler ve kati yen dil�ilnmezd i . Vapurlar gel i p gittikten sonra, yani yilkler ta�md1ktan sonra, iskelenin dalga kesen duvan dibinde c;:omelir; i�te o zaman yilz kel imelik ka­ musunu ac;:ar, f akat hic;:bir �ey soylemezd i . Kim77


bilir

b�lki

soylerdi

de

dinleyenler

anlamazd1.

C u m l e d e nilen � e y , birtak1m h i s ve bilgilerin if a­ desi i s e , R a m o' nun soyleyecek h ir;bir �eysi yok­ tu.

Fakat

dilnyada birtak1m

e�ya,

insanlar ve

bunlarm arasmda b irtak1m milnasebetler vard 1 : Kelimeler . . . A h m e t , Mehmet, yuk, arkahk, bey, mektup, memleket, yalan, do�ru, gomlek, demir M e m l eketten Bey'in

verdi�i

gelen

mektupla,

Mehmet

gomle�e tak1lan demir,

R ama­

zan'm soyledi�i do�ru ile Cebrail'in yalam . . . l�te: - R a m a z a n yalan, Ciba do�ru. Bu gomlek Mehmet B e y . Mektup yiln ister. lplik gonder­ mek . . .

K aryola demiri

y1rtm1�

gomlek . . .

Yuh !

Okudu Bulgar siltr;il mektup. Gozlerini insan yilzilne kald1rmadan anlati r , anlat1rd1 . Onl a r , gozler i , m il temadiyen k1r p1�1 r , kenarlan giller, b1y1klan dil�er dil�er kalkard1 . T e k r a r vapur g e l i r , yine en a � 1 r yilkil a�1rh­ �mdan h abersiz, kendi harikulade kuvveti hak­ kmda f i k irsiz bir tartar, yoku�u t1rmamrd 1 . Yine sinekleri Iran hududuna yakm koylerin l isamyla kovar d 1 . Yuk hamalh�1 yasak edilmeden evvel boylece , ha yatmdan memnun dememek ir;in, ha­ y a tmdan h abersiz Ramo ger;inip gidiyordu. lnci gibi di�ler i n i , pembe a� zm1 ar;arak gosterdi�i za­ man , R a mo'nun nir;in gilldi.i�ilnil bilirdik. C1plak bacakh bir kadm plaja giderd i . Ramo, gozlerini, birisiyle konu�uyor g i b i k1r p1�t m r ; b i r kadm ba­ ca�mdan bin rilya gorilr gibi r; 1 plakhklar gorilr, som :a o gecenin sabah1 �eytanm alda tt1�1 vilcu­ dunu, i n sa n lardan uzak bir kayanm dibinde so­ �uk sud a temizler, �eytanla temasm verdi�i ate�i buzlu suda sondilrilrd il . Yaz k1� bunu yapard 1 . 78


Yi.ik

hamalh�1

yasak

edildi�i

zaman

Ra­

mo 'nun biraz paras1 vard1 . Memleketten mektup mektup i.isti.ine para istemiyorlard1 o s1ralarda. Mevsim k1�t 1 . Halil Bey'in yazhk evini bek liyor, bahkc;:ilara yard1m

edi yordu.

Ramazan

yanma

geld i . Bin dereden su getird i . $imdi bir araba bir e�ek laz1m, yi.ik ta�1maya; ba�ka c;:are yoktur ge­ c;: i nmek ic;:in . . . Arabay1 o , Ramazan alacak. E�e�i de Ramo. Ramaza n , bahc;:1van Hristo'nun gi.ibre li�i ya­ nmda metruk, eski b i r araba gormi.i�ti.i. Bedava ald1. Tamir ett i . Ramo'nun e�e�i yaza girerken ah nd1.

lhti yarlam1� gibi k1rc;:il bir e�ekti, f akat

c;:ok genc;:t i , yerinde duram1yordu. Ilk yi.iki.i, yoku�tan yukan goti.iri.irken e�e�i ve arabay1 Ramo ta�1d1 denebili r . lkincide e�ek gerisin geriye arabay1 oyle bir si.iratle goti.irdi.i k i , bakakald1. Zaten c;:i.iri.ik araba, bi.iyi.ik bir c;:mann koki.in­ de evvela iki parc;:a y a , Ramo parc;:alan toplamaya kalkarken i.ic;:e, be�e aynh yordu . $imdi iskeleye kadar elle itilen hamalba�mm icad1 bir ba�ka araba yapilm1�t 1 . Yoku�un ba�ma kadar bu araba yi.iki.i getiriyor, e�ya oradan hamal s1rtma yi.ikle­ niyordu. Hamalba�1, nah iye mi.idi.iri.inden o�ren­ di�i bu laf1 herkese tekrarhyordu: "ldare-i masla­ hat ! " $imdi Ramo elinde e�ekle kalm1�t1. O nu mezarh klann kokulu otlanna ba�hyor, yahut ba­ �1bo� c;:amh klara koyuveri yordu. Bir ti.irli.i satam1yo rd u . lstedi�i kadar ki.ifi.ir ett i � i , kocaman avuc;:­ lanyla tokatlad1�1 bu c;:ile c;:eken hayvana k1yam1yord u. Semersiz s1rtma bindi�i zaman bir ok si.i­ ratiyle si.ivarisini si.iri.ikleyen bu dine; e�ek, yabani 79


otlar, devedikenleri bol s1rtlarda azgm dola�1yor­ du. Ramo iyi biniciyd i . Tmstan dartnala kalkan e�ekle da� ta� geziyor, her zaman bir a�acm galgesinde ve kenardan gitmek isteyen e�ek, Ra­ mo'yu bir c;amm dalma as1h b1rak1yor , bazen de s1rti.isti.i yere yuvarhyordu.

K1�m ortasmda bir

gi.in memleketten Ramo'ya �ayle bir mektup gel­ di. " Hepimiz mektupt a .

iyiy iz,

sana

duac1y1 z , "

di yordu

"Karde�ini Haso baca�mdan vurdu.

O�lan yatalak oldu, aldi i . <;:ok i.izi.ildi.ik, ama ni­ dersin, ondan sonra e�ek hastaland1 sanc1land1, �i�ti, geberd i . Ne yap y a p, bize para gander. Er­ keksiz yap1yoruz ama e�eksiz ede miyoruz. On, on b e � lira gander bir e�ek alahm . Ramo mektubu almca k1zd1 . Yazm kazand1�1 para bitmi�ti. Na hiyenin c;amhk m ah allesinde bir Rum kansmm evine gizlice geceleri gidiyor, bir­ tak1m garip isimli kuma�lann parasm1 kadma b1rak1yordu. H i e; i.izi.ilmeden. O nun Ramo'ya verdi­ �i �eyin k1ymeti para ile alc;i.ilemeyecek bir �ey­ d i . Cebinde ne varsa b1rakabilird i . Yine kadm in­ safh, hepsini istemiyordu. Oc;-be� lira ! . . Bi.iti.in parasm1 i.i c;er, be�er yemi�ti . Fakat kad m , yine Ramo'yu evine ahyor, bol bol b1y1klanm c;ekiyor, g1d1khyordu. Ramo ise Rumca dart kelime ve in­ s a nlarla hayvanlarda mi.i�terek birtak1m acayip sesler c;1karmaktan ba�ka bir � e y yapm1 yordu. K1� bay le gec;er. . . On be� lira c;ok para . . . Ramo'nun mektubu­ nu okuyuveren Bulgar si.itc;i.i ak1lh adamd1 . - Ramo be, ded i . Ne i.izi.ili.iyorsun? Senin e�e �i b i r hem�eri bul, ganderiver, olup bits i n . lstanbul'daki

bi.iti.in 80

hem�erileri

Ramo'dan


farks 1zd1: Kuvvetli, dinc;:tiler. Fakat c;:opc;:i.i Memo, Ramo'nun i nkar etti?;ji hem�erilerdendi . - B izim memleketten boyle c;:1kmaz, demi�ti bir gi.in Ramo ci.imle halinde. M em leketine gitmeye can atan bu hastahkh, c1hz M e mo'nun meteli?;ji yoktu. Ramazan onu �e­ hirde bulup getird i . Bir a?;jacm altmda konu�tu­ lar. Ertesi gi.in M e m o , Pendik'ten Ramo'nun e�e­ ?;jine b i nd i ve yola c;:1kt1. M em o e�e?;je b inmi� tren yolunun kenarm­ dan B a?;jdat yolunda dortnala gidi yord u. Bu s1ra­ da Ankara ekspresi duman salarak Tuzla'ya do?;j­ ru

uc;:uyordu .

Trenin yola savrulan dumanlan

arasmda Memo ve e�ek ka yboldu. Memo tepeyi a�m1� a rhk gozi.ikmi.iyordu.

Ram o , rahat rahat

iskelesine dondi.i. Bir o h ! dedi . T a m i.ic;: sene sonra Ramo'ya memleketten e�e?;j i n sa?;j salim koye dondi.i?;li.i haberi geld i . O mzundaki balyay1 R a mo �oyle b i r tartt1. Yoku­ �a do?;jru yi.iri.idi.i. I l k d e f a olarak, yi.ik s1rtmda, ri.iya gori.ir gibi di.i�i.indi.i : K o caman b i r c;:ay1rhk . . .

Ortada b i r a?;jac;:.

A ?;j a c m dibinde Memo. E�ek yularmdan a?;jaca uzunca ba?;jlanm1�. otluyor. Vakit gece. Memo ac;: ve y o rgu n . Saatlerce karm doyuracak bir koy aram1� bulamam1�hr. Sabah1 bu ovada etmeye karar vermi�. uzanm1� uyuyo r . Boylece gi.inler, geceler . . . Oc;: senenin i.ic;: bin geces i . . . R a m o gi.ildi.i ve gi.ilerken de yi.iz yirmi kiloyu b e l i n i n ortasmda bi.iti.in a?;j1rh?;j1yla hissetti. of! d e d i .

81

Bir


ZEMBEREK

Ded i m : - K a <; dakika var? Birdenbire anlayamam1� olmah ki sord u : - Neye k a <;: dakika var? Yi.izi.ine �a�km �a�km bakt 1 m : - Dersten <;:1kmaya c a m m ! - H a a ! ded i . Cebinden kocamanca b i r gi.imi.i� saat <;:1kar­ d1. Gozlerini tahtadan istemeye istemeye ay1ra­ rak, sakin, f akat korkak bakt 1 : - On yedi dakika . . . Sm1f m i<;:ine sonbahar o�lesi dalga dalga bi­ r i k iyor; sinekler, nebatat hocasmm etrafmda ve bi.iyi.ik pencerelerin ilzerinde mesut ve kay1ts1z <;if tle�iyorlar. Ho ca nm bahsetti�i nebatat tohum­ lan, etraf 1m1Z1 saran bol ve beyaz 1�1klann i<;:inde doni.ip dola�1yor sanki. Bu esnada arka s1radan h1zla di.irti.ildi.im. H iddetle donil nce; - N e kadar var? Sors a n a ! dedi birisi. - Sen sorsa n a , ben �imdi sordum . Arkamdaki ses bana; - H ayvan ! dedi. Sonra yammdaki dalgm <;:ocu � a ; - C e l i l Efendi karde�im , ded i , k a <;: dakika var acaba? 82


Arkada�1m gene, neye ka<;: dakika var, diye sormak istediyse de gozlerimden ald1!11 bir tedaiy­ le hahrlayarak, bi.iyi.ik<;:e saatini <;:1kanp isteksiz; - lki dakika var, ded i . B u , h e r derste boylece devam ett i . Sm1fm bir tek saatlisi oldu!1u i<;:in, o n u yele!1inin cebin­ den her derste birka<;: def a <;:1kanyor, kalm ve a!11r sesiyle; - O n dakika .

Be� dakika, y i r m i dakika, ta­

mam . . . d iyord u . Dersler o zamanlar elli d a k i k a si.irerd i . Bir gi.in onun sab1rs1z ve m ahcup "kirk be� dakika . . . diye arkaya seslendi!1ini i�ittim. Bu garip ve yorucu vazifeyi , derslerini ve mi.izakerelerini yaph!11 gibi muntazam an ba�ard1. Onun yalmz uzun teneffi.islerde kendisi i<;:in saa­ tine bakh!1m1 hat1rhyorum. Bazen de son mi.ita­ laada ince ve gi.izel kafas1 bulamp, mahzun goz­ lerine uyku doldu!1u zaman saate bakard 1 . B e n i l k gi.inden sonra kendisine saati "ka<;: dakika var. . . " di ye sormad1m, o bana, kendisi soylerd i . Sm1fi ge<;:me i.im itlerimin birer birer kml d1!11, i<;:ime inkisar ve dert <;:okti.i!1i.i, hi<; anlamad1!11m hendese derslerinde bile ona saat i , otekiler gibi sormad1m. Tembellerin bile bu derste kafalan i � ­ l e r ve s a a t i soranlar azahrd1. Sm1fta hemen he­ men yalmz ben, buharl a�an, a!1dala�an kaf am la uyuklard1m. Gene bir hendese dersindeydik.

Uzun za­

man, davalan te�kil eden unsurlardan hangisinin hangisinden ve ne yi.izden davac1 oldu!1unu di.i­ �i.indi.im! Nihayet bulamaymca yava�<;:a arkada�1ma sokuldum. 83


Gi.ine� y a m � 1 yi.izi.inde zeka ve si.iratli bir �ey vard1 . O muzumla adeta kazara g i b i , kendisine dokundu m.

Dondi.i.

Yi.izi.ime tebessi.imle bakt1.

Gozlerinde tahtadaki davanm zaviyelerinin birbi­ rine mi.isavat 1 ; - l�t e , ded i , �u mi.isellesin haric;:teki zaviyesi oteki mi.isellesin iki zaviyesine mi.isavi . . . Ci.inki.i , dedi ve durakla d 1 . Soma beni

h i e; k1rmayan v e mi.italaalarda

bana zorla hendese o�reten bu c;:ocuk; - Sana bunu soma anlat m m , �imdi bakahm saate, ded i . Kahn ve u z u n parmaklan yele�inin cebinden saati garip bir a h � kanhkla c;:1kard1. Mahzun gozle­ ri, mahzun edici ve aym zamanda gi.ildi.iri.ici.i bir sevki tabii ile saatin kadram i.izerine di.i�ti.i . Ora­ ya uzun mi.iddet yap1�1p kald1lar. H ala davay1 halletmeye c;:ah�t1�1 anla�il1yord u. B e n sab1rs1zlamyordum. H o ca o n a v e bana bak1yordu. lc;:leri mazlum renklerle dolu gozlerini benden yana birde nbire c;:evir d i ; - Kurma m1�1m g a l i b a , ded i , s a a t i�lemiyor. Kurmaya c;:ah�tJ. Fakat zemberek o kurdukc;:a bo�ahyordu. M a h zun mahzu n ; - Zembere�i k m l m 1 � . ded i . Ben aldm� etmedim v e o g i.i n i lk defa olarak bir hendese dersini hocadan d i nledi m . Ho�uma gitti. H e ndeseden soma ruhiyat dersi y d i .

Hoca

bize heyecanlan heyecans1z bir lisanla anlah yor­ du .

Ruhiyat hocam1z ihtiyar bir adamd 1 .

Sesi

kend i si nden d a h a c;:ok ihtiyarlam1�. bahsetti�i he­ yecanlar ise onda c;:oktan sonmi.i� gi tmi�t i . Ruhi­ yat dersi gibi h a k i katen tath bir ders, bu mono84


ton ve heyecans1z sesten dinlenemez d i . Ornekle­ ri koti.i ve y apt1!11 te�bihlerin mevzu ile alakas1 ya h i <; yak, yahut pek uzaktand1 . Arkada�1ma saati soranlar <;0!1alm1�, yakm­ dan ve uzaktan fis1lti lar geliyordu. 0, i�itilir i�i til­ mez bir sesle, "Zembere!1i kmld1. . . " diyordu . Ta en arka s1rada, derslerde nadiren gozi.i­ ken bir nehari

talebe yalmz ba�ma otururdu .

Belki bizimle aym ya�ta olan bu <;ocuk, insana �imdiden kocaman bir adam tesiri veriyordu. C1gara i<;i�i, konu�u�u bir mahalle kahvesinin bize yabanc1 insanlanm hatirlatiyor; i.izerinde sokak, bir koti.i sokak ha vas1 e siyordu. Birdenbire gi.ir, sevimsiz,

heyecamm

zaptedememi�

bir

sesle

hayk1rd 1 . Sanki zavalh muallime bir heyecan nu­ munesi gosteriyordu: - Yahu Celi!! Ka<; dakika var, A l lah a�kma? Arkada�1m k1p k1rm1Z1 olmu�tu. lstikrah , h id­ det ve teessi.ir dolu bir yi.izle arkaya dondi.i. H i<;­ bir �ey soylemeden dik dik bakt1. Eminim ki , ho­ ca b1raksa, bu karmcaya dokunmayan <;ocuk o kocaman adamm orac1kta p estilini <;1karacakt1. Muallim daha f azla dayanamad1. Yi.izi.i sapsan, fak a t nazik; - Celi! Efend i , yavrum, li.itf en saate bakar m1sm1z? Ben de bu sm1f tan <;1k1p gitmeme ne k a ­ dar k a l d 1 !1 m1 6!1renmek istiyoru m , dedi . C e l i ! mahcup aya!1a kalkt1; - Efen d i m , ded i , saatimin zembere!1i km!m1�. Ark a taraf tan bir mi.iddet ses <;1km a d 1 . Soma mi.ihim bir �ey bulmu� bir insan sesi : - Yuuu! Zembere!1i kmlm1� . . . Vay zemberek Celi! vay ! . . Zemberek! Zemberek! 85


Arkadan ve onden birkac;: ki�i; - Zemberek! Zemberek! . . di ye ba?;jn�t1la r . B u zemberek isminin dersten c;:1ktiktan son­ ra bu kadar yay1laca?;jm1 ne ben, ne de arkada­ �1m tahmin edememi�tik. Fakat Celil, daha ders­ te bu isim tela ffuz edilirken garip bir kablelvuku h isle i.irpermi�ti. Celil ismi birkac;: gi.in ic;:inde unutuluvermi�ti. Bense bu mahzun gozli.i arkada�1m1 ne Zem­ berek, ne de Celil diye c;:a?;j1rabiliyordu m. Celil diyemiyordum, c;:iinki.i bi.iti.in sm1f Zem­ berek d iyordu. Gene aym sebepten Zemberek di­ ye de c;:a?;j 1ram1 yordum . Ba�kalan onu bu isimle c;:a?;j m rken, o , h i e; k1zm1� gari.inmeden ba� 1 m e?;jiyor, b i r i n c i c;:a?;jn­ h �ta kasten bakm 1yor,

fakat ikinci ve uc;:unci.i

c;:a?;lnh�mda ofkesiz, f akat istikrahla dolu doni.i­ yor, cevap vermiyordu .

Son mi.italaadayd1k, o bir arahk ya mmdan kalkm1�, bir arkada�ma ders anlatmaya g itmi�ti . S1ranm oni.inde bu mi.italaanm ba�mdan beri ya­ z1p c;:izd i ?;j i , nihayet temize c;:ekilmi� mektup duru­ yordu. Ay1p bir �ey yapt1?;)1m1 bile bile, mektubu, sanki arkada � 1 m yerindeymi� g ib i , mektuba el si.irmeden yan gozle okudum :

"Mu h t e rem baba crgrm, Go nderm i� o l d ug u nuz 8 ta r i h l i m e k t u b u a / d r m . Ne kad a r m e m n u n o l d um, tah m i n ede­ mezs i n i z . Bu rada havalar c;ok iyi g i diyo r d u . Fa ka t d iin birdenbire gok yii z ii b u l u tla rla kap­ la n d r . Ba r d a k t a n bo�an rrcasrna yag m u r yagr­ yo r . Bu ya gm u rd a n son ra 'Ni l iife r ' O vasr c;ok 86


g u ze l le�m i�. Pen ce rem d en b u t ii n o va goz u k u ­ y o r Saba h/eyin b i r d e n i z g i b i u s t ii n u s i s kap­ /ayan bu ma nza r a , bona he r za m a n Gem l i k 'i ha t r r /a t ryor -a r k a da � r m Gem l i k / iydi-, s i z/eri <;ok gorecegim g e / d i . Ders/e r i me d e d iginiz gibi m u n taza m a n <; a / 1 � m a k tay1 m . Son ra babacrgrm, d a rr /mazsa n r z s i ze bir �ey daha so y/eye cegi m : Bona mektebe g e / i rken ve rmi� o / d ugunuz sa a t k r r r/ d r . Hani i <; i ndeki d e m i rden �ey. . . Nas r / d e r/er ha n i , o i <; i n d e k i d e m i rden �ey . . . l�te o k r r r / d r. Bu hafta oraya giden o / u rsa g o n de re­ ce gim . Mektepte saa t dolu babacr gr m . Saa t i n bona n e l u z u m u va r? Siz yap t r r r r, k u / /a n r rsr­ n r z . A n n e m i n v e sizin e / / e r i nizden ope r, hayrr d ua /a r r n r z r bekle r i m , baba c r gr m . Og/ u n u z : Ce l i /"

87


ALT KAMARA

Vapurun alt kamarasmda, havanm en gi.izel zam anmda; martilarm suyun i.isti.inde keyifle u<;:­ tu?;ju, uzaklarm titredi?;ji, ri.i zgarlarm u ykuda <;:o­ cuk nefesiyle est i ?;j i gi.i nlerde ki mseler olmaz. 0,

en

a�a?;j1ya

iner,

ceketini

kanapelere

atar, pantolonunun arka cebinden on bir bu<;:uk­ lu?;junu <;:1kanp kanapeye b1rak1r, kibriti itina ile paketin i.isti.ine kor ve di.i�i.ini.i rdii. Di.inyanm i<;:ine kurdu?;ju ko�kleri, apartman­ lan, gazinol a n , kadmlan ve k1� gi.inlerini, <;:ok sevdi?;ji <;:ocukl a n , ku�lan, karmcalan, yaz gecele­ rini besteleyen kurba?;jala n , oltanm ucuna takil­ m1� gi.ine�bah?;j 1 m . Alt kamaraya i nen merdi vende �imdilik kim­ seler yak . Biraz sonra bir veyahut iki ki�i merdi­ veni yanya kadar inip birinci mevkiin do�emesi­ ne ellerini dayayarak, a�a?;j 1 y a , donuk, keten bez­ lerinin orti.ildi.i?;ji.i kanapelere bakacaklar, tekrar yukanya, s1cak yaz gi.ini.ini.i bir b1<;:ak hlZlyla ke­ sen vapurun ri.i zganm tercihe gidecek ler. Yahut da ba�ka biri sakin ve sessiz, yorgun, adeta muz­ darip gelecek, ayakkabilanm <;:1karacak ve boylu boyunca bir tarafa uzanacak. Ri.i zgar ve denizin sat h 1 , alt kamaranm i<;:ine menek�e 1�1klanyla girer, beyaz tavanda bir van­ tilator golgesi halinde doni.ip g iderler. 88


Sinekler burnuna, a<;:1k kollarma, garip bir hazla a<;:1lm1� ve sulanm1� a!1zma girer, konar, el­ lerini o ynatmaya arzusu olmad1!11 i<;:in yi.izi.ini.in ve burnunun adale hareketleriyle onlan kovard1 . Sinekleri di.i�i.ini.irdi.i . Sinekler saniyede ii <; yi.iz elli defa kanatlanrn <;:1rparlar, diye okumu�tu. 0 da saniyede i.i<;: yi.iz elli def a ha ya ti sevmeye , biri­ ni ok�amaya, saniyede i.i<;: yi.iz elli def a b i r balh �eye konmak i<;:in <;:ah�m1yor mu ydu? . . . Birdenbire alt kamaraya inen merdivende bir adam peyda oldu. Altm1� ya�lannda vard 1. Matru�tu. Elinde birtak1m paketler vard 1 . Fevka­ lade yorgun gozi.iki.iyordu, fakat yorgun gozi.iken­ lerin o san ve mustar ip <;:ehresi kendisinde yok­ tu.

Yorgun,

f akat

mi.itebessim ve memnundu.

Gozleri t avandaki deniz, gi.ine� ve deniz i:ilemi golgelerinde di.i�i.inen adamm t a kar�1sma gelip oturdu. Derin bir of! <;:ekti. Fakat bu of, hayat yi.iki.inil kald1ramayan insanlarm 'of'undan ziya­ de, bu s1cak yaz gi.ini.inde Istanbul denilen bu ha­ rikulade �ehrin pis ve gi.izel sokaklarmdan ucuz �eyler aray1p da yorulmu� insanlann sesiyd i . Bir adah yorgunluk of u! . . - Yorgunluk efendi o!1lum ! Yorgunluk ! . . Ya� altm1� be�. Ne yaparsm? Yoruluveriyoruz art1k, eskisi g i b i de!1il. . . - Bu havada yorulmayacak adam ancak <;:o­ cuk olabilir beybabac1!11m. - Hararet otuzu a�m1�. Bilmem, gazete oyle yaz1yor. - Besbelli, Ku� u<;:maz bu havad a . - Arna b u sinekler h i <; yorulmuyorlar. - Bir yerde okudumdu efendim, saniyede i.i<;: yi.iz elli def a kanatlanrn <;:1rparlarm 1�. Bocekler in 89


adale kuvveti bir harika imi� beybaba. Bir gram­ hk b i l m e m ne boce?;ji iki yi.iz gram a?;j1rh?;jmda bir demir c e tveli <;:enesiyle tu tar kaldmrm1� . . . - D o?;jrudur. Karmcalan gormez miyiz. Nele­ r i kald1r mazlar? Kendilerinden ne a?;j1r yi.ikleri. .

.

0 ne kuvvettir? Bir m i.iddet sustular. - N erede ikamet buyuruluyor? - B u rg az'da efend i m . - F e n a a d a de?;j ildir - Manzara itibariyle evet, e fendim. - H akkm1z var.

Bilirim. Konu�acak adam

bulmak z ordur. Rumcas1 d a pek bolmu� derler. Bir vakitler m a hdum bendeniz bir yazhk otur­ mu�tu. B i r ay �ehre inmemi� biraz kilo almaya <;:ah� m 1 � t 1 . Geldi?;j i zaman o sessiz, a?;jzm1 b1<;:ak a<;:maz <;: ocuk o kadar <;:ok konu�uyordu ki bizim­ le. . .

" N e bu hal Nurettin?" derdik. "Bir a yd1r

Ti.irk<;:e konu�mad1m beybabac1?;) 1 m ,

derdi, "ne

yapay 1 m ? " G e n c i uyku bastmyor. lhtiyar s o n memuri­ yetinden

Canakkale'ye,

Canakkale'den

Anka­

ra'ya a thyordu. Bu arada tekai.it m aa�1 almak i<;:in bu gi.in indi?;jini, oteberi

i<;:in bi.iti.in <;:ar�1y1

gezd i ?;j i n i soyled i . Gen<;: adam zam a m , hadiseleri , vakalan ve ihtiyarm gi.ini.ini.i b i r film ve ri.iya h a ­ vas1yla d i nlemekten z i yade seyre dalm 1�t1. V a p u ­ run bir i skeleye yana�t1 ?;j m 1 , tavandaki 1�1klarm bir sabun kopi.i?;ji.i <;:1t1rhs1yla sondi.i?;ji.ini.i ve alt kam a r a n m birdenbire karanp serinledi ?;j ini duy­ mad1. l h t i yar, "Allaha1smarlad 1 k ! " ded i , s i l i n d i gitti. Y a t a n ve yalmz kalan a d a m a o ?;j l u Nurettin'i, k l Z I Kevse r ' i , Canakkale'deki s i per m uharebes ini, 90


madalyay1, Ankara'daki memuriyeti n i , Mahmut­ pa�a'y1 ve damatlanm b1rakm1� h . Yatan adam Kmahada'da ak�am g i.ine�inin ic;:inde yanan kuleli bir ev gori.iyordu. Yoku�un altmda ihti yar adam gozi.iki.ir gozi.ikmez ki.ic;:i.ik c;:ocuklar ko�u�uyorlar­ d1. Elindeki paketlerin birinin i c;:inde c;:ikolatalar vard1 . btekinde bir siyah gozli.ik. Nurettin'e hedi­ ye; gene aym paketin ic;:inde ne var b ilin baka­ y1m? - A . . . Mayo . . . Ay ne gi.izel, ne cici �ey b u ! Terliklerini g iyiyor. Sarmc;:tan su c;:ekilmi�tir. Ayaklanm y1k1yor. Bo!1az'm 1�1klanm g oren pen­ cerede ihtiyar adam, altm1� be� senelik omri.ini.i altm1� be� saniyeye indiren bir ri.iya i c;: i nde kendi­ sini

yeme!1e c;:a!11rmalarm1 bekliyor.

H ediyeler

unutulmu�tur. Yalmzh k ve ihtiyarhk bir gemi h1z1yla mec;:hul yola di.izi.ilmi.i�ti.ir. - Ef endi baba, ef en di baba, di ye sesleniyor­ lar, haydi yeme!1e! . . . Efendi baba, ac;:1k pencereden uc;:up gitmi�t ir. . .

91


SATILIK DUNYA

Em in omri.inde ilk def a h1rs1zhk yapacakt1. Emin ki.i<;:i.ik bir memurdu . Fakat h1rs1zhk yap­ mak i<;:in mi.isait bir mevkii vard1. B i r d e f a evlenirken, bir d e f a kans1 oli.irken, bir def a da <;:ocu!1u do!1arken belli belirsiz evin i<;:ine hi<; bilmedi!1i ve tasavvur etmedi!1i ref ah havasm1

dolduruvermek

k a fasmdan

ge<;:mi�ti.

Bunlarm i <;: i n d e ekmek kadar li.izumlu olan �eyle, gramof on kadar li.izumsuz olanmm bazen mevki ve vaziyet de!1i�tirerek li.izumsuz ve li.izumlu ol­ duklan vakiydi ve Emin tercihte �a�mrd1. Bu i.i<;: def asmda da <;:ocukken s1k s1k a<; gibi yatt1!11 ge­ celer in ri.i y asm1 uya mkken gormi.i�ti.i. Yine bu ii<; def asmda da bu <;:almak arzusu belli belirsizd i . Belk i , bugi.inki.inden, �u h1rs1zh !11 yapmaya karar verd i !1 i andakinden daha tath , daha tahammi.il edilmez dakikalar ge<;:irmi�t i . O y l e oldu!1u halde y i n e de belli belirsizd i . B i r d e f a d a d o !1 a n <;:ocu!1u y e di s e n e sonra oli.irken yine belli belirsiz olarak, ama <;:ok kuv­ vetli ve bir buhran �eklinde aym arzuyu duymu�­ tu. 0 k a d a r k i , birdenbire kendini soka!1a at­ m1�, nhtlm boyunca dizili aynah kahvelerden bi­ rine kendini dar atm1�t 1 . A l t m g i b i s a n b i r ak�ami.isti.i idi . Ortahk ka92


rmca gibi kayna�1 yordu. Sokaklarda peri�an gi.i­ zel k1zlar vard1. "Bir kahveye kendini dar atm1�t1" dedi k . Bir masaya oturmu� i k i ki�i ba?;j1rd1: - Emin Efendi yahu, g e l b i r fitil yapa h m . B i r parti fitil esnasmda Emin'in unutmayaca­ ?;) 1 hi<;:bir hadise yoktur

Ciinki.i Emin fitil oynar­

ken bir deli gibi k1zar Bir ki.ilhanbeyi gibi ki.ifre­ d er Bir <;:ocuk g ibi kulaklan k1zam Oynayanlar a�ikar surette birbirine yard1m ederler. Emin bunu bida yetten fark eder, f akat oyunu b1rakmaz. N i hayet parti bitti?;ji ve kendisi yenildi?;ji zaman y1rt1k ve kuma�1 yer yer akm1� pantolonundan c1gara ki.illerini i.ifi.iri.ir: - Bu lokum paralanm verenin . . . H e m ortak oyna y m , hem paralan ben vereyi m . Veremem vallahi ! . . . C1kar giderd i . Otekiler kahkahalarla gi.iler­ ler, kahveci , seyirci ler, he psi . . . Kahve parasm1 seyirc iler, kahve c i , hatta oyun arkada�lan ode­ meye her zaman haz1rd1lar. . . Mesele Emin Ef en­ d i ile fitil o ynamakt1r. Paranm laf1 m1 olur? l�te boyle bir fitil partisi esnasmda Emin Ef endi <;:ocu?;junun oliim zaruretiyle para <;:almak h1rsm1 unutmu� do?;jruca evine varm1�t1 . Kans1 oleli dart sene oluyordu . lhtiyar halas1 <;:ocukla me�guldi.i . K i.i<;:i.ik, ate� i<;:indeydi . Serum yap1]­ m1�t1. $imdiye kadar bir salah gostermesi laz1m­ d1. Ba�ucunda, ince yi.izli.i , buru�uk deri l i , zay1f bir doktor, bir alkol kokusu i <;: i nde, mel ankolik bir yi.izle duvarda b i r levhaya gozlerini d ikmi� t i . C ocu?;jun tekrar nabzm1 tuttu. Birdenbire aya?;ja kal kti ve ayakta bir re<;:ete karalad1 . 93


- Cabuk bunu yaptmn. Yanm saatte bir ve­ rirsiniz, sak inle� ir. Doktor o kadar h1zh merdivenleri ind i , o k a ­ dar c;:abuk g i t t i k i , Emin Efendi halasmdan bir papel almaya ve doktora vermeye vakit bulama­ m1�t1. Eczac1 bu ilac1 kirk kuru�a yaptl . Artan para ile Emin bir �i�e konyak ald 1 . Yolda temizledi. lc;:­ kiye hie; ah�1k de� i l d i . Kafas1 sanki istedi�i bir di.in ya ya kavu�mu� gibi oldu.

Her �ey , 1hk ve

ya�murlu bir dai.iss1la ic;:inde kendisine vanyordu. Golgeler, elektrik fenerle r i , insanlar, deniz ve vapurlar bir ya�h madde ic;:inde hareketsiz, emrine amadeydiler. Sabahle y i n c;:ocuk daha olmem i�ti. Fakat yi.i­ zi.ine bir ba�ka yere gidecek insanlarm maskesi tak1lm1�t1. "Oraya her gi.inki.i peri�an ve gi.izel yi.i­ zi.imi.izle gidemeyece�iz" dedi Em i n . Bu laf1 kendi kendine o kadar lakayt b i r �e­ kilde soylem i�ti. Bazen i�inden donerken kendi­ sini yolda bekler buldu�u, golgesini gori.ir gor­ mez kalbinin s1k s1k att1�1 gi.inler neredeydi? lc;:ini y1kayan ve onun ic;:ine bu ya�murlu Istanbul g i.in­ lerini b i r uzak ve ye�il bir yaylaya, yahut d a bir k a n � karh ve c;:am a � a c;: h da�lara c;:1karan o c;:ocu­ �un etra fmdaki temiz, sevgili hava neredeydi? Sanki o bir ba�ka c;:ocuktu. $imdi olmek i.izere b1rakt1�1 ise bir ba�kas1 . Yine akhndan para c;:almak arzusu gec;:ti. Gi.i­ li.imsedi . Li.izumu kalmam1�. c;:ocuk olmi.i�ti.i. 0 gi.in oyle i� vard1 k i , ak�ama kadar yemek yeme­ ye bile vakit bulamad1 . !�ten sonra eve donerken evvela gayet bulamk ve havas1z bir yerdeymi� g i ­ bi o l d u . K a f asmm ic;:inde b i r s1kmt1 duyuyor, 94


uzak ve manas1z �eyler di.i�i.ini.iyordu. Birdenbire i<;:inde bi.iti.in camlar a<;:1lm1� gibi oldu. Seri birtak1m fikirler kaf asmdan ge<;:t i . Bir­ den bi re ya�ad1�m1, duydu�unu ve di.i�i.indi.i�i.inii hissettiren bir aleme temas etmi� oldu�unu san­ d1. B u , b i r �im�ek a m g i b i seri ge<;:t i . Ortahk t a di.inyanm ve ufkun obi.ir ucuna kadar masmavi aydmlanm1� t 1 . Bu saniyenin akabinde evde <;:ocu­ �u olmek iizere b1raktJ�1 aklma geld i . Tarif edil­ mez bir ac1 duydu. 0 zaman hassasla�h: Ki.i<;:i.ik ayakkab 1lan m , i.isti.i simsiyah kirlenmi� zay1f d iz­ ler i n i , k1<;:1 yamalanm1� pantolonunu ve her za­ man ac1yarak, i<;:i ezilerek baktJ�1 ki.i<;:i.i�i.in narin bilekler ini, <;:i.iri.ik di�li a�zm1, bazen birdenbire gi.izelle�en yi.izi.ini.i . . . Bacaklarma hrmam � m 1 . . . Zihni a<;:ilm1�t1. B i n bir ki.i<;:i.ik, bi.iyi.ik hahra birbiri ardmda geliyor, gidi yordu. Bazen bir ta­ nesinin i.isti.inde di.i �i.inmek istiyor, o hahranm adeta kendi kendine bir hikayesini yapmak isti­ yordu, olmuyordu. Oyle ki bazen bir saniye ev­ vel ne di.i�i.indi.i�i.inii unutuveriyor, uykuya dalar­ ken oldu�u gibi ipin ucunu bir ti.irli.i yakalayam1yordu. Cocu�u olmii� buldu. Kom�ular, yemek gon­ dermi�lerdi. H alas1 ile oturup adeta sakin yedi­ ler . Kendileri sofradayd 1 . l<;:eriden bir kadm sesi bir �eyler okuyordu. Emin i<;:inde bir isyan duydu . - Ben gidiyorum hala, ded i . Bir hava alay1m. Fakat

Emin,

bu ak�am lstanbul'un i<;:inde

arad1�1 havay1 bulamad 1. Emin otuz altJ ya�m­ dayd 1 . Kahn bir yap1s1 vard 1 . Yi.izi.i adeta gi.izeld i . 95


Bal ve h1rpani elbiseler inin ic;:inde mahzun, iyi ve kuwetli bir insan tesiri verirdi herkese . . . E m i n , kopri.i ba�mda dola�t 1. Arhk bu h1rs1z­ h k etmek ic;:in son sebep de elden gitm i�ti. $imdi maa�1yla gec;:inebilird i . Bi.iti.in zevki ak�amlan fitil oynamakt1. C 1 g ara ic;:mezd i . Rak1 1smarlarlarsa, -ki ekseriya 1smarlarlard1- ic;:erd i .

Rak1 ic;:ince

Em i n kekele� ird i . Rak1 1smarlayam bi.iti.in kalbi ve ruhuyla dinlerdi. Kimseye anlahlmayacak �ey­ leri

a nlatmak

isteyenlerin

rak1

1smarlayacak

adamlarmdan oldu?;ju ic;:in, Emin, lstanbul'un bi.i­ ti.in meyhanelerini bilird i . Bi.iyi.ik kahverengi gozleri hayretle neler din­ lememi�ti? Ne kahramanhklar, ne dertler, ne a�k h i kayeleri, ne alc;:akhklar, ne rezill ikler

Hepsi­

ni; k ahramanh klan da, rezaleti de aym bi.iyi.ik ve hayret dolu iyi gozlerle dinlemi� ve anlam1�h k i , b u anlatilanlardan bir t anesini ertesi gi.in ba�ka­ sma anlats m . Boyle

adam,

kendisine

rak1

1smarlatacak

adam m1 bulamaz? Emin'in halas1 d a bir sene sonra oldi.i. Top­ hane yukanlarmda ta�tan bir binada oturuyordu. Bu binanm iki odas1 vard 1. Galiba halasmmd 1 , a m a Em i n kendi i.isti.ine yaphrm1�t1. Em i n , hala­ sma bi.iti.in omri.i nce bakh?;l1 halde, bu evde bir oksi.iz gibi kalm1�t 1. Hele kans1, bu �imdi mezar­ h?;la goti.irdi.i?;li.i ve c;:ok korktu?;ju halasmdan neler c;:ekmi � t i . E m i n odalardan b i r i n i kiraya verd i . Ak�am­ lan gel ip yahyor, sanki ta senelerden beri bu �e­ kilde ya�ad1?;jm1 samyordu.

Bir ri.iya g ormi.i� . . .

Evlen m i � , c;:ocuklan olmu�tu . Ya nerdelerdi? E m i n , bir yaz gi.ini.i doldurdu?;ju c;:antay1 a h p 96


gitti. Birka<;: gi.in sonra yakalad1lar. Paralan istir­ dat edildi. Kendisi T 1 bb-1 Adli'ye gonderildi. Akli muvazenesi pek sa?;jlam bulunmad1?;)1 i<;:in serbest b1rak1ld1. Bu para ile Emin ne yapaca?;jm1 k imseye soylemedi . Yalmz bir baba tavnyla yanma yakla­ �an bir T1bb-1 Adli doktoruna; - Doktor bey ! Dok tor bey! Ben bu para ile di.inyay 1 sat m alacakt1m, dedi. l�te kahvenin bir ko�esinde b u peri�an, sa<;:1 ba�1 birbirine kar1�m1�. iyi yi.izli.i insan, di.inyay1 satm almak isteyen adamd1r.

97


KOY HO CASI iLE SIG IRTMA<;

Ko�eden s1?;)1rlarm ba�lan gozi.iki.ir gozi.ik­ mez, koyi.in c;:ocuklan ko�u�urlar; beyaz benekli san ineklerin kahn, yumu�ak ve nemli dudaklan ac;:1hr, uzun uzun koye ve c;:ocuklara bo?;ji.iri.irlerdi. S1?;)1rtmac;:, esmer kaf asma gec;:irdi?;ji �emsipersiz kasketi avuc;:lan ic;:inde burar, sessizce c;:e�me ba­ �ma c;:ekilird i .

lnekler pis kuyru klanm, i.istleri

toprak ve inek kokan c;:ocuklann kaf a Ian i.isti.ine c;:evirirler, kerpic;: evlere a?;j1r f akat sevinc;:l i, gi.iri.il­ ti.ili.i girerlerdi . Biz, mektep hocas1 s1f ahyla,

c;:ocuklan ve

buza?;j1lan ok�ar dururduk. Ak�am c;:ek i l ir gelir­ d i . . . Meydandaki yala?;ja su boyuna doki.ili.ir du­ rurdu . K a h n b i lekleri, km�1k a i m , simsi yah k a fas1, vah�i gozleriyle s1?;)1rtma c;: , oni.imden 1shk c;:alarak gec;:erken kalm bileklerinden yakalard1m.

Kac;:­

mak i sterse simsiyah kaf as1 elime gec;:erdi . Daha zorlarsam vah�i gozleriyle kar�1la�1rd1m. El imden kurtulur,

c;:anklanm ta k1c;:ma kadar kald1rarak

kac;:ard1. Koy kahvesinin oni.inde oturan ihtiyarlar bu her ak�amki sahneye ah�1k olduklan halde, her ak�am

c;:ubuk l a n m a?;j1zlanndan

c;:ekerler,

kimi

bana, kimi c;:obana l a f atarak gi.ili.i�i.irlerdi. S1?;)1rtmac;: oksi.iz ve yetimdi. H a ngi samanhk98


ta yath?;j m 1 b i l i yordum . Benim yuzumden ay 1�1?;jmda elma altlarmda yahyordu. Yakalay1p, ak­ �amustleri koy kahvesinde bir saat<;:ik ona ders verebilmek i <;: i n butiln yaz u?;jra�m1�t1m. Once iki gun kendi kendine geld i . lki gun vah�i gozlerini hi<; yuzume dikmeden kaf as1 e?;jik, beni dinled i . O<;:uncu g u n kahvede onu beklerken camm arka­ smda gozlerini gordum. Hi<; umit etmedi?;jim bir �ey yapt 1 : Bir �eh irli <;:ocu?;ju gibi dilini <;:1kard 1 . B i z k1zd 1 k , ihtiyarlarla beraber g i.ilduk, n i h a­ yet sinirlendik ve bunu bir izzetinefis meselesi y a pt1k. l�te bir haf tad1r ak�amlan onu kalm bi­ lekl erinden yakalarken ve

sa<;:l anrn

kavrarken

i<;:imde acayip bir karde� muhabbetinin, bir a?;ja<;: gibi

dallarnp

ba�lad1m .

budakland1?;jmm

Onun

donmesi

f arkma varmaya

yakla�1rken yerimde

oturamaz ol mu�tu m . Sonbahar

<;:oktan

ba�lam1�h.

Kestaneler

meydanh?;ja y1?;)1lm1�. ustlerine sis ve ya?;jmur <;:ok­ mu�tu. Di kenlerine baz1 o?;)le ustleri b i llur damla­ lar yap1�1yor; baz1 ku�lar,

avc1larm tuf e?;jinden

urkup k1rlardan koylere <;:ek i l mi� uzun ve ya?;jh ku�lar , 1slak tuylerini kurumu� y a praklann i<;:inde sakhyor lard 1 .

Baz1 hast a ve s1tmah kopeklerin

mektep kap1sma s1?;jmd1klanrn goruyordum. Sa­ bahlan <;: ocuklanm onlan seviyorlard1. Muhtarm o?;jlu bu hasta kopeklere di.i�man oldu?;ju gu nden beri butun zekas1 ve temizl i?;jine ra?;jmen gozum­ den du�tu. Da?;jkoylil H a san yukan ve uzak koyunden da?;jarc1?;jmm i <;:inde onlara kara Gurcu ekme?;ji getiriyor, bize yeni ya?;jm1� ilk kardan kirli bir top get i r i p kursunun ustune b1rak1yordu. Cocuklarla beraber bizde ya?;jmur, H a san'm 99


koyi.inde kar olarak ya�an ve biraz sonra bizim koyi.imi.izi.i de kaplayacak olan �eye hayretle ba­ k1yorduk. lki m a a � 1m1 hasta hgma harcad1�1m talebe, sonbaharla beraber olmi.i�ti.i. Arhk hi<;:bir zeka beni alakadar etmiyor; ki.i<;:i.ik, nefes ve s1�1r ko­ kulu sm1f m p encer eler ini, da� ri.izganna a<;:hr­ mak akhma gelmi yordu. Gi.izel havalarda, a�a<;:­ lar hakkmda <;:ocuklara hi<;:bir �ey o�retmiyor, onlardan evlerine, hayatlanna, a<;:hk ve kederle­ rine <lair hi<;:bir �ey o�renmek istemiyordum. Koy birdenbire hasta talebemle beraber go­ mi.ilmi.i�ti.i. Osti.ine bir avu<;: top rak atm1�hm. Ben bu <;:ocu�u <;:ok severdim! Sislerin "Babasultan" koyi.ine ini�i <;:ok g a r i p olurd u: Uzakta ve yukan m1zda y a n y1ld1zlan k a ­ p a y a n , aym do�m a s m 1 geciktiren "Katirda� "m tepesinden bir kervan soki.ili.i r . B i r dev kervarn birbirine iter, bu heyula, k1vrana k1vrana San­ yayla'da yay1hr, ondan sonra bir mi.iddet bir �ey gozi.ikmezd i . "Katirda�" bir ufuk gibi uzakla�1rd1. Sonra, birka<;: dakika sonra birbirimizi ancak on ad1mda se<;:ebilir olurduk. lki m i s l i bi.iyi.imi.i� ola­ rak. Bu arhk sis de�il hakiki b i r buluttu. Artik ra­ hatt1k. Bi.iti.in k1� birbirim izden bir<;:ok �eyler sak­ laya bilird i k . Bu bi r<;:ok �eylerin i <;: i nde kederler, zay1fla­ malar, a<;:hklar.

ve hergel elikler vard1. K1�la be­

raber her �ey saklarnr, kimse ki msenin halini bil­ mez, hemen hemen merak etmezd i . Bazen ve <;:ok nadiren beyaz ve masmavi bir gok a<;:1hverir­ d i . 0 zaman birbirine rast l a�anlar : - Za y1flam1�sm Jen! - Zay1flad1k zahir. . . 1 00


- Nicesiniz? - l<;:gi.iveysinden hallice. - H e he he . . . Bulut bir muhavere muddeti zarf mda da?;j­ dan inerd i . S1?;)1rtmac1 goremiyordum a m a , s i s , ders ve dertle o kadar karmakan�1k bir haldeydim ki ha­ hrlay1p hatirlay1p unutuyordum . Bir ak�amustU <;:1kageldi. Ders bitmi�ti. Hava o gun her neden­ se a<;:1ktJ . Bende ise adeta sis Ii gi.inlerde i.izi.inti.i­ lerin y 1 pra ttJ?;)1 yi.izi.imi.i aynada gardi.i?;)i.im zaman­ ki sinirli ve abus <;:ehre vard1. Camm soka?;ja <;:1k­ mak istemiyordu. C 1ksam; - Bozulmu�sun be hoca . . . di yeceklerdi . - Y a sen, y a sen bozulmam1� m 1sm? diyecektim h1rs1mdan. Yazm gi.ine�ten ald1?;) 1m1z s1hhati k1�m s i s , si.i nger g i b i e m i p giderd i . S1?;)1rtma<;:; - Okuyacan art1k, dedi. - N iye? - Daha i yi ! Camm s1k1hyor ak�amlan . . . - Peki, dedim. Okudu . Aylarca bir �eylere hayret ett i . Bir­ <;: o k �eyler o ?;jrend i . Pasta . . . vapur

<;:ikolat a .

gi.iverte .

m ecmua . . .

muharrir

k1h<;:bah?;j1 . . .

Neler i n , daha bunlara benzemez nelerin ma­ nas1zh?;jma birer mana vermek i <;: i n u?;jra�mad 1m. Muharrir, y a z 1 m1 yazard 1 , muhtar muharrir miyd i , ben muharrir miydim, bir ay sonra o da muharrir olacak m1yd1? Muharrir olunca �ehre indi?;jim bir gi.in kendisine getirdi?;jim <;:ikolatadan her gi.in yiyebilecek miydi? 101


Mecmua ile kitap arasmdaki f ark1 iki saatte anl atab ildim. Bu <;ocuk beni yoru yordu! Pastanm Cerkez­ koyi.i'nde yedi�inin aym olmad1�1rn, lstanbul'da, Ankara'da

bi.iyi.ik kahvelerde yap1lan

bir

nevi

baklava oldu�unu soyleyince inanmad 1 . " lstanbul'da m 1s1r unundan baklava yap1hr­ m 1 �" diye bir gi.in koye yayd 1 . Millet beni alaya a ld 1 . K1h<;bah�1mn b u sene a z tutuldu�unu gazete­ lerden birinde okumu�tuk. K1h<;bah�mm sahiden k1hc1 var m 1yd1? Adami keser miydi? Yoksa k1h<;­ bah�1 zabit m i ydi?

1 02


�EYTANMiNARESi

Yazm deniz kenarlan tenhah�1 nispetinde gi.izeldir. Haziran i<;: indey d i k . Hi<; ri.izgar yoktu . Cak11la orti.ili.i sahilden yukanda kayalar ve kaya­ lara yer yer as1lm1� <;am a�a<;:h, bir tarla kadar mi.imbit u<;:urumlar vard 1 . Oralarda san katJrtJr­ naklan, devedikenleri ve <;ah si.i pi.irgeleri, gi.ir, ye�il, pembe bitmi�ti. Gi.ine� bir sel g ibi demirli topraktan a k1yor, ta tepeden seyretti�im bu gi.i­ zel plaja, bir gale doki.ili.ir gibi doki.ili.iyordu . 0 kadar tahammi.il edilmez bir <;:a�nh�la <;:a�nhyor­ dum ki dayanamad1m . Ke<;:iyolunu yan <;:omele­ rek kayd1m. Cak11larm i.izerine ceketim i , panto­ lonumu , i<;: <;:ama�1rlan m 1 uykusu gelmi� bir ada­ mm, e�yasm1 f1rlatJ�1 gibi att1m, bir dakika sonra denizdeyd i m . Cak11larm i.izerine uzand1�1m z a m a n , kalbi­ m i n h1zh h1zh vurdu�unu hat1rhyorum . Gozlerim, go�i.in i<;:ine kapahyd1. Ihk b i r vi.icudun vi.icuduma sanld 1�m1. . . bakir bir duda�m kokusunu duymu� gibi �ehvetle 1s1myor; di.i�i.inmi.iyor, duyuyordum. Nereden esti�i me<;:hul ri.izgarlar go�si.imi.in ti.iy­ lerini elliyor, kollanmm arasmda bir �eyler kmh­ yordu. Neden sonra hafifled i � i m i , bir<;:ok yi.ikler­ den kurtuldu�umu sand1m . G i y indim. $imdi sahil boyunca yi.iri.iyorum. Tenh a . Her �ey uzak, va­ purlar yak. Denizin i.isti.inde bir duma n . 1 03

Kaya-


Iara t 1rmamyorum. A�a?;)1mda su, golgel i , berrak, s1?;) . . . Denizde bir golge gordi.im . Sanki kulac1m uzunlu?;junda ve vi.icudum geni�li?;j inde bir kara yelken vard1, suya golgesi di.i�mi.i�ti.i . Marhlar bu golgenin i.isti.ine konuyorlard1. Birden golgenin derinlere do?;jru ka<;:t 1 ?;) m 1 gardi.im. Sonra yine bi­ raz otede denize bir golge gibi serildi. Bu bir va­ tos bah?;j1yd1. Deniz i.isti.ini.in 1hk sulanna yayvan ve kocaman vi.icudunu bu bahk ni<;:in boyle serer ve gezerd i , kimbilir? Marhlar bu o li.i sand1klan bah?;ja nasil hi.icum ediyorlard 1 . . . Canh ma hluk onlarla nas1l oynuyordu? T enhahk, ku� ve bahkla kol kola tekrar sahile indi m . Diz boyu otlann arasmda yi.iri.iyoru m . Birdenbire oni.imde yan be­ line kadar denizin i<;:ine girmi� bir adam gordi.im. Esmer, <;:ok esmer tenl iyd i . Gi.izel ve kuvvetli bir vi.icudu vard1.

Zaman zaman ki.i<;:i.ici.ik dalgalar

beline vurup <;:ekiliyordu.

<;: ml<;:1plak oldu?;junu

gordi.im. Aptes ah yordu. Esmer ve t1ra�h kaf a s1, kar�1 tenha k1y1lara doni.ikti.i. Ad1mlanm1 duyma­ d1 bi le. Yi.iksek sesle bir �eyler okuyordu. lyi i�i­ temi yordum . U<;: def a denize dald 1 , sonra , Li<; de­ f a ta avret mahalline kadar s1<;:rayarak suyun yi.i­ zi.ine <;: 1 k t 1 . Biraz adama yakla�m1�t1m . Vi.icudunu ovalarken

"Euzi.i

lah . . . Allah . . .

b i l l a h imine��eytanirracim

Al­

diyord u . H er halde ba�ka dua bil­

miyordu. Vi.icudunda ak� amki ri.iyanm zeh iri ve tad1 pelte pelte bir ri.isup gibi dibe <;:okti.i?;ji.ini.i hissedi­ yordu. Adi Mehmet't i . Baba s m m ad1 d a . . . Yani Mehmet o?;jlu Mehmet' t i . Beni gori.ince ba?;j1rd1: " Destur ! " Sonra avret mahallini eliyle kapayarak k1y1ya <;:1kt1. Bir uzun ve bez don giydi . Pa<;:al a n m iti1 04


na i l e sard1. Di.i�i.imledi. U<;:kur unu iki def a beli­ ne dolad1ktan soma bir di.i�i.im de o n a att1. Otu­ rup ellerini donuna kurulad1ktan soma bir c1gara sard 1. Cankm'nm ovasmda s 1 � 1 r teze � i yak1lan bir kuli.ibenin

i<;:inde anas1 babas1 sa� ise neden

mektup iletmezler? O�lu Em i n , <;:omak kadar <;:o­ cuk eve mi b ak a r , �ehirde yo] mu si.ipi.iri.ir, ne eder? Bizi gurbet elde �eytan aldatJT, denizlere m i girmeyiz? C a k1lda buldu�umuz bir �eytanmi­ naresine bi.iyi.ik gozlerimizle tabiatm bir s1mna bakar gibi bakar, "Hey Allah1m,

deriz, "h ikme­

tinden sual edilmez, ne hayvanlar yarahrsm? Evi s1rtmda , beton gibi sa�lam. Ta�tan evli hayvan­ lar. Yarabb i m , ne h i kmettir, ne bi.iyi.iksi.i n! Evi ta�tan hayvanlar

l nsans1z evle r . . . Evsiz insan­

lar. . . Beyaz tu�la harmanmda <;:ah�an Mehmet'in mektubuna ko yden cevap gelir, yenisini yazar­ d1k. Ta�larm i.izerinde a�zmm kenannda mavi , ye�il sineklerle ri.iyalara; koye vanr gibi vard1�1 zaman pamuk k1zlar, beyaz bulutlar gibi beyaz , Mehmet'in omuzlanna binerlerdi. $ark1lar, ti.irki.i­ ler ve masallar anlahhrd1 kula�ma Mehmet'in . . . Mehmet, posb1y1klannm altmdaki <;:i.iri.ik di�lerin­ de bahk kmnhlanna konan sineklere ki.i fi.ir ede­ rek uyamrd 1 . Atlard1 suya.

Nehirde yi.izer gibi

kopekleme yi.izerd i . O<;: defa dahp <;: 1kard 1 . " Euzi.i billahim ine��eytanirracim ! " Mehmet otuz i k i ya�mda yd1.

Memleketine

k1�m dondi.i . Emin onu �ehirde kar�1l a d 1 . Koyi.in yolunu yaya tuttular. Anas1 olmi.i�ti.i . Babas1 ak­ pak olmu�tu. Doksan iki ya�mdayd1. Mehmet ke­ mer inden yedi altm sokti.i . Babasma verd i . Baba1 05


s1 bu yedi altm1 yedi sene saklad 1 .

Yedi sene

sonra oldil?;lil zaman Mehmet, dart altmm1 o?;jlu­ nun w;:kuruna ba?;jlayarak lstanbul'a yollad1. U<;:il­ nil saklad1. Zamanlar kotilyd il . Ne oldum deme­ meli, ne olaca?;j1m demeliydi. E min'in gitti?;ji gilniln ferdas1 il<;: tezek tu?;jlas1 c1Z1rdayan oca?;ja yilzil donilk oturmu�tu. Kans1, E min'in her ak�am ilstilne serildi?;li koyun poste­ k isine bak1 p bak1p a?;jhyordu . Mehmet teze?;jin kor kesilmi� ate�ine dalm1� t 1 . Eline �ey tanmina­ relerini ald1?;)1 zamanki gibi dil�ilnceliydi. S1rrma erilmez ta� evli hayvanlar gorilyordu. O<;: def a suya dahp <;:1kt1?;jm1 san d 1 . Gozilnde bir damla ya� parlad1. . . " Euzil b i l l a h imine��eytanirraci m ! " Sonra kapmm yanmda sersem sersem ken­ disine bakan kansmdan utand1 ve ba?;j1rd 1 : - N e a ?;jhyorsun kad m . A <;: � u k a p 1 y1, � u ko­ ku <;:1ksm. Bu koku, odanm mesamatma gi rmi�, Turk koyil kokusu. Bu belki de Emin'in yoklu?;junun kokusu . . . Kap1 a<;:ilmca belki <;:1kar, belki de <;:1k­ maz. Kadm kap1y1 a<;:t1. l<;:eriye berrak k1� gilnil 1�1?;) 1 , yo] bulmu� bir su g ib i akt1. Uzun milddet kama�an gozleriyle kan koca bir �ey goremed i­ ler. Sonra uzakta, kel tepelerin s1rtmda bembe­ yaz bir yo] panldad1 : Istanbul yolu . . .

1 06


BEKAR

Ilk gun muthi� cam s1k1ld1. Mem leketle i l k d e fa bu kadar i c;:lid1�li olmu�tu. $ i m d i bili yordu ki orad a ,

c;: 1 p l a k so?;jut a?;)ac;:larmm golge sinde

onun dedeler i , c1garasmm dumanlarmda korku­ sunu, guve n i n i , sevincini takip etti?;ji baba s1, da­ ha yukanlarda iki servi ile bir uzun boylu can s1z yenic;:erinin ve bir ti.iylu, tatli gozlu c;:oban ko pe­ ?;j inin ortasmda mezan kas1mpah i l e dolu ni nesi vard1r. 0 da, belki oraya su seviyesinden pek az yuksek Sakarya'dan on ad1m geride , bu?;jday ve pancar tarlalarmm ortasmdaki sular biri ken, top­ ra?;j1 kara arazide s1rtm1 topraktan d1�anya �i�ire­ rek yatacak, tek hath yorgun ve 1 8 8 2 'de yapil­ m1� m ahzun trenin sesini her an duyacak. Memleketi ilk def a olarak insanlardan uzak oluleriyle yakm olarak gorup sevd i . lnsanlar her yerde ayrn idi . Hareketl i , h1 rs1z, namuslu, i y i , koti.i . . . Fakat oluler her gun bamba�ka ti.irluydu­ ler. Memleket kara to,Jra?;jm1 nihayet kucak gibi a c;: m 1 � v e onlan yumu�ak nemli ic;:ine alm1�t 1 . Pazar yerleri ustleri, kirli a?;j1zlan onun h i c;: ­ b i r diyarda de?;ji�tirmedi?;ji a ?;j z1yla, sebebi n i bula­ mad1?;)1 c;:ok c;:ocuk hat1ralarmda, arad1?;)1 bili nmez, mec;:hul tedailer, arzular ve sevin c;: , birdenbire ke­ derlerle bu adamlarm

yakmdan veya uzaktan 1 07


onunla b irer mi.inasebetleri vard 1 . H islerinin -ne kadar de?;ji�mi� ne kadar ilavele�mi� olursa ol­ sun- onlarda bir ayniyetini gori.iyordu. Aym gok­ lerin onu belki ta Paris'e, otekileri lstanbul'a ka­ dar goti.irdi.i?;ji.ini.i f arz etsek, sanki Sakarya'nm suyu damarlarmda kirl i , bulamk, vah� i . i p tidai ve ha�indi . N e kadar bira barda?;j1 devirirse devirsin Sakarya'mn suyunu muhaf aza ediyo r , biray1 i�e­ yip at1yo r . Ba�1m a l i p ki.ic;:i.ik tepeler i n s1rtlanm uzaktan sevimli ve beyaz badanali evlere dayam1� koylere g id iyordu. Onu gori.ince zincirlerini koparmaya c;:ah�an gi.izel, ti.iyli.i kopekler soylenir, konu�ur g i b i ba?;jmrlard1 : - Ne i�in var buralarda? Garip adam. Elbise­ si ba�ka a d a m ! $ apkas1 kocaman adam! Kundu­ ralan nazik a dam! Def ol, c;:abuk git burada n , c;:a­ buk . . . Koy kahvesinde p ancar i�ini bitirmi� koyli.i­ ler onu gori.ince sanki yer yokmu� gibi aya?;ja kalk1yorlard 1 . Kahvelerin ic;:i ti.iten ocakla goz go­ zi.i go rmez

bir

haldey d i .

Konu�mayan,

yalmz

merhabala�an insanlar gordi.i. H ic;:bir �ey soyle­ miyorlar d 1 .

Bazen i.isti.inden ba�md a n , otekine

berikine hitap edi�i nden koyi.in a?;jas1 oldu?;ju an­ la�1lan bir adam nereli oldu?;junu , ne yapmaya geldi?;jini soruyor; memleketli oldu?;junu o?;jrenin­ ce,

a n asm 1 , babasm 1 , evini barkm1 soruyordu.

Koyli.iye ne sorarsa hemen hemen ceva p alam1yordu. Eline gi.izel elmalar veri yorlard 1 . - Kac;:ad1r lstanbul'da? - H erhalde otuzdan a�a?;j1 de?;jildir. - Behey . . . nedir bu be? - S i z kac;:a sat1yorsunuz? 1 08


- Di.in yedi yi.iz kilo satt1m. Yirmi b i r lira gec;:ti elime . . En kestirme yoldan, i.isti.ine ba�ma yap1�kan otlar yap 1�arak, su klyilar mdan, sallanan kopri.i­ lerden, tarlalardan �ehre doni.iyordu. Oc;:i.inci.i gi.i­ ni.i mi.i neydi? Ya lmzhk, memleketle yalmzhk onu mi.ithi� sarsm1�h. Asabmda gevrek bir madde ha­ li vard 1. Ki.ic;:i.ik bir �eyle kmh verecek samyordu . Hani bazen kuvvetli g i bi gozi.iken �eyler vard i r . Demirden gibi goziikiirler

Fakat e l i n e n ki.ic;:i.ik

bir temas1yla c;:at kmliverir, paramparc;:a olurlar Oyle b i r haldeyd i . Bir kopek havlasa sapsan ke­ siliyor, ortahk biraz kararsa ic;:ine garip geceler, ecinnileri, oli.iler i , ri.izgan ile bir tiyatro hali yle c;:oki.iyordu. Tabiattan hic;:bir zaman bir tiyatro in­ tiba1 almam1�h. Anlat a h m : Bir p iyes seyrederken o p iyesin i c;: ine g i r e n dekorla, yabanc1 ri.izgarla, klmildayan mar 1�1kla bizi korkutan rejisordi.ir.

Bir suni hava i c;: i nde

muhayyilemiz binalanm kurar,

geceleri n i bina

eder, korkusunu ri.izgarla ve mar bir ay 1�1?;)1 ile getirir, ic;:imize blrak1r . . . Fakat hic;:bir zaman, d1�anda tabiatm i c;: i nde a y m ri.izgan, o tiyatrodaki suni ri.izgan, o koltuk­ t a duydu?;jumuz korkuyu ve ic;: ezilmesini duyma­ y1z. Belki aym vakalar, aym hadiseler d1�anda da gec;:er Hatta ba�1m1zdan gec;:er. Fakat tiya trodaki gibi komp oze bir halde de?;jil. H albuki bu ak�am boylece bir tiyatrodaym1� gibi oldu. Hayat suni ve kompoze bir hale gel­ mi�t i . 0 kadar hlzh ve bir-iki saat i c;: inde bitivere­ cek gibi bir haldeydi ki , korktu. Hayatta her va­ kay 1 , her hadiseyi, bo� gi.inler haz1rlar. Bomba� gibi gelen, hie;: manas1z gibi gozi.iken, yalmz bir 1 09


kalem satm almak, bir-iki sahr yaz1 yazmak, bir si.itli.i kahve i<;:mek, bir kontrat imza etmek, bir arkada�a merhaba dey i p ge<;:mekle biten o bo� gi.inler i m i z , o bo� senelerimiz bi.i y i.ik gi.inle ri, o ti­ y a t r o sahnesini haz1rlar. Onun i<;:in b i r �ey duy­ may1z. Ri.izgar ne tath, ne korkun<;:tur. Tarlalar­ da bi.iyi.ik Pan bile dola�maz. Gece pencereler­ den d1�anda fenerlerini yakm1� <;:ek i p giden ara­ balarda Istanbul yolculanndan ba�ka kim olabi­ lir? Eve bir s1tma nobeti i<;:inde vard1?;)1 zaman bir uykusuz kalm1� insan bo�lu?;ju duydu . Kemik­ leri bombo�tu. Dima?;j1 bir bo�luk i<;:inde bir<;:ok �eyler duyu yordu. Bir<;:ok emirler veriyordu ama, hi<;:bir azas1 bu emirlere i ta a t etmeyecek gibiydi. Elini kald1rmak aklmdan ge<;:i yordu. Kald1ram1yordu.

"Acaba,

hakikaten

kald1ramayacak

bir

halde m i y im?" diyordu. H albuki a z bir kuvvetle kolunu gayet kolayhkla kald myordu. " B ir c1gara yakay1m" di yordu . Diline a c 1 bir hava yap1�1yor­ du. Tam bir paralizi i<;:inde gi biyd i . Kalbi bi.iti.in kuvvetiyle <;:arp1yordu. So?;ji.it a?;)a<;:lanm gori.iyor­ du. Taze bir meza r . . . Odaya ki.i<;:i.ik bir klz g i r i p sobasm1 yakt 1 . - !�1?;)1 yakma k m m ! dedi. Klz <;:1k1p g i tt i . A�a?;j1da akrabalan, m isafirler vard1 . Sesler geli yordu. D1�anda belediye fener­ leri yanm1�t1. Bi.iyi.ik <;: marlar h1�1ld1yor, kargalar, i�ten donen i nsanlar gibi ki.ime ki.ime gi.iri.ilti.ili.i geliyorlard1. Uzun uzun konu�uyorlard1, sovi.i�i.i­ yorlard1. Boylu boyunca hareketsiz uzanm1 � h . Gozlerini kapa d 1 . B i r a z sonra kalbi belki yi­ ne dakikada yi.iz a hyordu ama o duymuyordu. 110


H ayat yine o yava� ve aktJ?;j1 belli olmayan halini alm1�t1. Bozuk b i r saat gibi konu�muyordu. Bir t i y atro ic;:inde de?;jil, bir hayat ic;:indeydi. lc;:eriye b i r i s i , " M i.isaade v a r m1?" diye g i rd i . Elektrik di.i?;jmesini c;:evirdi . - Merhaba ! ded i . Cebinden b i r koyli.i c1gara paketi c;:1ka rd1. Beraberce yakti lar. Bu a krabalarmdan b i r isidir. Z a y 1 f, nar i n b i r adamd1r Ta uzak k oylerin birin­ de muallimd i r . Karanhkta neler anlath. Birc;:ok �eyler soyle­ d i . Koyli.ilerden kapma biraz yapmac1k bir safi­ yetle konu�uyordu. Bi.iti.in sozlerinin �uras1 iyice hatmmda: " K a ny1 buraya gondermi�tim. Gece eve gire­ med i m . Kadms1z evde ba�ka garip mahluklar ge­ ziyor, vallahi gezi yor. Kimbilir belki de bunlar c i nler . . . Ne biliriz de?;jil mi? Hepsinin evham ol­ du?;junu biliyorum. Biliyorum ama kar�1mda i�le­ yen bozuk saa t , Kocaeli kilimler i , duvarda as1h patpat m1s1rlar ve yukandaki buz gibi sof aya se­ rilmi� iki yorganh yata?;j1m . . . Evden nas1l c;:1kt1?;)1m 1 ve solu?;ju, 1�1k s 1 zan bir a?;jilda nas1l a ld1?;) 1m1 bilmiyoru m .

Dort

c;:obandi lar.

lkisi

uyuyordu.

Bunlar belki onar ya�mda 'bekar' t abir ettikleri cinsten yavrulard1.

Bunlar, nereden geldikler i ,

nas1l geldikler i , evi neden b1raktiklan mec;:hul c;:o­ cuklard 1r

Konu�mazlar, b i r sene gi.ilmezler ve

a?;jlamazlar. Sonra yava� yava� herkese ah�1r ve yalan gerc;:ek bin bir maskara hikaye uydururlar. Sonra gi.ini.in birinde yine en ki.ic;:i.ik �eyden dille­ ri kilitlenir, gozleri bulamr. Koyi.i, a?;jay 1 , s1?;jm b1rak 1p g iderler. Bir daha da gelmezle r. Bazilan d a s1?;)1r c;:obanh?;jm1 bir ti.irli.i b1rakamaz, ah�t1?;jm1 111


bir ti.irli.i terk edemez, koyde bi.iyi.ir, ihtiyarlar, oli.irler. Bunlar ekseriya i.ivey ana elinden ka<;:m1� sakin <;:ocuklard1r

btekilerin hakiki bir h i kayesi

yoktur. Belki i<;:lerinden gelen bir <;:ekilip gitme, bir oturamama hastah?;jma mi.iptelad1rlar.

Uyu­

m ayanlar ise oteki cinsten, bu koyde ihtiyarla­ maya namzet orta ya�h adamlard 1 . C1garalanm1z1 yakarak e�k1ya hikayeleri dinledik. A?;l1lm kap1smdan i <;:eri bir pembe 1�1k girdi. Sabah olmu�tu . Ben mektebe dondiim . Akra bas1 biraz daha oturd u . Sonra <;:eki l i p g i t t i . 0 oturdu?;ju yerde trenin di.idi.i?;ji.ini.i duydu. Bu son trendi. Pencereden bakmca gozi.iki.iyor, sis i<;:inde bir istasyonda bacasmdan k1rm1Z1 pas renginde bir duman fi�k1rtarak, tath seslerle sa?;ja sola manevra yap1 yordu. Yava�<;:a kravatm1 takt 1 . Ceketini giydi, d1�a­ nda bir kasket buldu . Kulaklarma kadar ge<;:ird i . Soka?;ja firlad1 . Bi.iyi.ik �ehre yann i.i<;:e do?;jru varacak. 0 za­ mana kadar y1l var

Bir i.i<;:i.inci.i mevkiin ta htas1-

na dayand 1 . Gozi.ini.i kapad1 . On be� saat zarfmda on be� dakika gozlerini a<;:madan �ehre vard1 . Bu mi.iddet zarf mda bir ci.imle te�kil edecek bir �ey di.i�i.inmed i . Bir tek ci.imle bile . . . Fakat en manas1z i si m ler aklma g el­ di: Lastik, kavun, miirekke p, i nek, bira g i b i . S a a t dart ! Birahanenin i <;:i nde o ve sobanm kenarmda garsonlar var. D1�anda hemen hemen kararmaya yi.iz tutmu� bir kanunuevvel ikindisi. . . lslak, ya?;jmurlu, so?;juk . . . Duvarlar ve a?;ja<;:larm govdeleri ki.ifli.i, siyah, 1slak . . . Baz1 yapraklard a , insana i <;: erde o l m a n m verdi?;ji hazz1 tatt1ran, ber­ rak ve harikulade so?;juklu?;ju tahmin edilen dam112


lalar. . . Bu saatte bu birahanede kimi bekliyor? Garsonlar bir kadm gelece?;jini tahmin ediyorlar. Onlara gore bu kadm c;: irkindir, sevimsizdir, ya­ hut saat dartlerde gelinip dokuzlara kadar kadeh kadeh i.isti.ine bekleni lmeye lay1k gi.izel bir �eyd i r . 0 z a m a n garsonlar memnun olacaklar . " H a khy­ m1�. bu c;:irkin h e r i f saat dartlerde gelip masa ba�ma oturmakta .

diyecekler.

Ses yak. Bazen kap anan veya ac;:1lan bir te­ lefonun zili . Sa?;jda iic;:-dort a yak merdivenle c;:1k1lan yaz1hanemsi bir yer, ic;:eride gozli.ikli.i bir me­ mur k1z, bazen kuru kuru oksi.iri.iyor. Gayet Av­ rupah kafa h , okumu� adam yi.izli.i bir garson ga­ zete okuyor. 0, siyah ve biraz tiyatro sahnesi 1�1?;jma

benzeyen

bir

1�1k

s1zan

penceresinin

oni.inde, yapraklann salland1?;) m 1 gori.iyor. Gar­ sonlardan biri , sobanm kenarmda, biriyle kan­ s1yla bile konu�mad1?;)1 bir �ekilde ic;:ten, samimi ve tath bir muhavereye giri�mi�. Bu birisinin bir kedi oldu?;junu t ahmin ediyor. Kediyi gormi.iyor, ama kocaman salonu 1s1tabilen bu muazzam so­ banm kenannda bi.iti.in a yaklanm bi.iti.in hazlan ile b1rakm1�. ti.iyleri yeni kurumu�. ayaklan c;:a­ murlu, ka fas1 bi.iyi.ik bir erkek kedidir bu. Yalan­ m1�t1r. Gozleri yan ac;:1kt1r. Di.inyalan si.izmekte­ dir. Garsona biraz evvel bir di�i kedi ile y a p tl?;j1 gazanm ta fsilatm1 vermektedir. Bazen birdenbire sesler kesiliyor. Ne havada uc;:an Rumca bir kelime, ne ba�1 c;: 1 p lak garsonun c;:evirdi?;ji gazetenin h1�1rt1s1, ne de matmazelin oksi.iri.i?;ji.i.

0 zaman kedinin hm ltism1 duymak

ic;:in masa ba�mda garsonlarm kadm bekledi?;jini tahmin etti?;ji adam kulak veriyo r. Fakat sobaya o kadar uzak ki, kedinin hmlt1s1 duyulmuyor. 0 113


zaman masa ba�mdaki tek mi.i�teri, yava�<;:a, h1r­ s1zcasma barda?;jm1 a?;jzma goti.iri.iyor. B1y1klann­ d a bira kopi.i?;ji.i, a?;jzmda Avrupahlar gibi a?;jzm1 a<;:madan yedi?;ji h1yar tur�usu. Sobanm ba�mda mi.itemadiyen amirini gozetler gibi bekleyen gar­ son "baya?;j1 bir adam de?;jil galib a ! " diye di.i�i.ini.i­ yor

l�1klar yava� yava� yamyo r . Deminki gazete

o kuyan ihtiyar garson yazilm1� listeleri masalara b1rak1yor

Bu garsonun tem iz, tertemiz yi.izi.i , y1-

kanm1� pembe bir ensesi ve kulaklan var. Arna ihtiyar,

adamak11l1

ihtiyar.

Oyle oldu?;ju halde

e?;jer harikulade de?;j i�iklikler olmazsa hayatmda, daha senelerce bu pembelik ve beyazhk ve bu sessiz ad1mlar, sakin vi.icut, iyi kalple senelerce, on sene, yirmi sene, yirmi be� sene ya�ayaca?;ja benzi yor. E?;ier evdeki kan d a bu temizlik, bu ti­ tizlik ve bu iyilikte ise. . . Bu 1�1klan yava� yava� yanan bir ahanede i�ler her zamanki halini muha­ f aza ederse , patron de?;ji�mezse, ihtiyann terzi <;:1ra?;j1 o?;jlu havaile�mezse . . . endaks e ! " Endakse : T a m a m , old u! Ha i�te ! Her i � tik1r md a ! " manasma geliyor herhalde. lhtiyar gar­ son da �imdi sesleri <;:o?;jalm1�. hk1rhlan artm1� bir ahanede oteki garsonlann yaph?;jl her hareke­ te bir endakse yap1�hnyor. Bu kendi endaksesi­ dir. . . Bir bi.isti.in altmdaki 1�1klar da yand 1 . $imdi birahane $ekspir dekoru gibi mar, ri.i zgarli 1 � 1 k­ l a , gi.izel ve b i r kadm beklenecek kadar mahrem b i r oda haline girdi . Bir dordi.inci.i dubleyi garson getirip b1rakt1, h 1yar

tur�usunu tazeled i .

Tabak sesleri

a rth.

Uzakta bir-iki kelime Ti.irk<;:e konu�uldu. Bir yudum daha . . . oh ! Oli.im belki de bir 114


memlekettir. l�1klan sondi.iri.ilmi.i� bir Paris kadar gi.ize l, tayyare karkusundan 1�1klan sondi.iri.ilmi.i� bir Paris'te bir <;if t Parisli kadar yalmz a�klanm di.i�i.inmeye <;:ah�an insanlarla daludur, belki de oli.im �ehri . Orad a , belki de insan yalmz iskele­ t i yle gi.izeldir. Her �ey kalbi atmadan, si.ikGn i<;:in­ de yap1hr. Neh irler vard1r ki kacaman zif tli ka­ y1klarla ge<;:ilir. Nehrin oteki k1y1lannda mar 1�1k­ h asf alt caddelerde <;:1plak kadmlar dala�1r. Oli.im memleketi belki boyledir Belki ef:)ilirsin, bir avu<;: su serpersin iskeleti­ ne pml pml parlarsm . . . Yeniden ba�ka ti.irli.i et­ ler peyda edersin. Yatarsm bir denizin i.i sti.ine, kacaman mar dalgalar ahr seni di.inyalar kadar bal 1�1kh mavi bir beldeye goti.iri.ir. Mavi mahluk­ lann i<;:ine di.i�ersin. Yanma altm sa<;:h, mavi goz­ li.i, billur bacakh <;:acuklar i.i�i.i�i.ir saraylardan

gen<;

k1zlar

firlar. . .

Mavi balkanlu mavi

ri.iyah

oli.im . . . Kimbilir bekled if:)in belki de seni arada bir huzur alemine beklemekted i r . H a y1r, hi<;:bir �ey yaktur. Si.ikGt . . .

Yap1lan

�eylerin hesabm1 bile vermek yak. Ne beklemek, ne beklememek, ne o pmek, ne opi.ilmek. Si.ikGt . . . Kim der ki bu bi.iti.in hazlarm hazz1 def:)ildir? Sukut. . . Sukut . . . O h !

Garsanlar kap1dan giren kadm1 g e n <; ada­ m m masasma daf:)ru adeta zorla si.iri.iklediler. Gen<; kadm �a�1rarak, <;:ekinerek, ne alduf:)unu pek anlayamayarak bu b1y1kh adamm kar�1sma ge<;: i p aturdu. Ancak garsanlar gi ttikten sanra; - Ne aluyaruz! ded i . Kimsiniz? Benden ne istiyarsunuz? 115


- Hi<;, dedi oteki, anlataca�1m, sakin olu­ nuz. Bir bira i<;:er misiniz? - Rak1 i<;:erim , dedi kad m . Kadma rak1 geldi. Erkek anlatt1. K a d m gul­ du. !<;tiler ve soma kol kola bir otele do�ru yuru­ duler. Otelde muhim meseleler <;:1kt1. Nuf us ka�1t­ s1z oda vermiyorlard1. Erke�in nufus ka�1d1 var­ d1, kad mm da vard1 ama yine de olmuyordu. Be­ reket ki erkek cebinde uzun, me�akkatli senele­ rin ve mah rumiyetlerin bir gi.inde har cat1verdi�i ka�1t paralar ta�1yordu. O<;: lira f azlasma bir ba�­ ka otelde bir ba�ka so�uk oda kiraland1 da ya­ banc1 mesut oldu . . .

1 16


BEYAZ PANTOLON

Ci rozcular i l kbahann yaza <;evirdi?;ji gi.inlerde Ada'ya gelirler. Umumiyetle �en insanlard1r Koy­ den pek uzakta, u<;urumlarm, dik tepelerin a�a?;j1smda, tepedeki yoldan ki.i<;i.ik bir patika ile inilen ve yukandaki yoldan h i <; gozi.ikmeyen gi.izel , ge­ ni� bir plajm kenarmda <;ad1rlanm kuran sekiz-on ki�idirler. Beyaz tu?;jla madeninin oyuldu?;ju kaya­ h?;l1 hi<; ri.izgar tutmaz. Bu kayanm biraz ilerisin­ de, sonradan Ada'nm sahilden tur yolunu yap­ mak i<;in <;ah�ild1?;)1 bir zamanda doldurulmu�. bir y1?;jm kaya n m , zamanla t amamen di.ize lmi� bir meydanh?;j1 vard1r. Bu meydanhkta lodos ve poy­ raz birbirine kan�1r. Yaz o?;)leleri madenin poyra­ z1 kesen kayasmm dibinde 1hk bir gi.ine�te uykuya varan kadmh erkekli bir grubun on ad1m ilerisin­ deki <;irozcularm harmamm ri.izgar savurur durur Bo� bir m ideyi o?;)i.irtecek kadar fena bir koku, uzaklara, ta yola kadar <;1kar. Cirozcular bu koku­ yu duymad1 klarma gore mesele yoktur! C i rozcular, dart kavruk s1ska <;ocuk, i.i<; ko­ puk t 1rnakh, elleri b i l ekl erinden p arma?;ja kadar s i m siyah , f akat dalh entari lertnin i<;inde ta th es­ mer ve yumu�ak tenleri gozi.iken kad m , iki ihti­ yar, m a ?;j r u r , kuvvetl i adam, iki fevkalade <;irkin, h a r ikulade <; i r k i n , h arikulade ahlaks1z <;ehreli de­ likanh, bir de kimin kans1, hangisinin klZI oldu117


�u me<;:hul, a�zmdaki �arkilann i <;:indeki yuvar­ lak memeler, kara, uzun Sirma sa<;:lar, taraklar ve san kurdelelerle si.isli.i bir gen<; k1zdan ibaret­ t i l er. Cah�t1klan zaman bir makine intizam1 ve si.i­ ratiyle <;:ah�1rlard 1 . Uskumrunun be� saniyede te­ m izlend i � i n i, kuyru�una bir ip takild1�m1 gormek i<;:in oraya gidenlerin pe�ine sivri ve si.imi.ikli.i bu­ runl u, kalem bacakh <;:ocuklar tak1 l i r, c1gara ister­ ler d i . lnsanlarm cebinden <;:1kan her �eyi arzula­ yan bu <;:ocuklarm verilen c1garay1 , kuru�u . on paray 1 , atilan bo� c1gara kutusunu, izmariti, kop­ mu� bir di.i�mey i , atilm1� bir mendili oyle tuhaf ve istekli bir toplay1�lan vard1 ki insan onlan -ken­ di sinden

bamba�ka

insanlardan- birer

hat1ra,

hi<;:bir �ey harcamayacak, hatta yataklarma yat­ t1klan zaman sevip ok�ayacak, bir hat1ra merak­ hs1 samrd 1 . H albuki kopmu� b i r beyaz d o n di.i�mesini si­ yah ceketlerine dikerler, c1gara paketini k1<;:lan sekiz yamah ve nasilsa arka cebi soki.ilmemi� pantolonlannm arkasma yerle�tirirler, atilm1� ve unutulmu� bir mendile gizlice, yanlannda <;:ad1r halk mdan kimse yokken, burunlanm silerlerd i . Kimse yokken, <;:i.inki.i onlarm adetinde burunlan­ m mendile silmek tuhaf ka<;:ar!

Bi.iti.in i n sanlar bir<;:ok �eyleri ancak ki.i<;:i.ik­ li.iklerinde bir ihtiya<;: gibi h isseder, bi.iyi.iyi.ince , <;:irozcu olmayan arzulanm yutmu�. yutmu�. yut­ mu�tur

lhtiya<;: bir gi.in yalmz ekmek paras1 ol­

mu�tur

Yamas1z ayakkab1da n, y1rtilm1� elbise­

den <;:oktan ge<;:ilmi�tir. Fakat <;: i rozcu olunca o n 118


ya�mda arzulanan �eyler altm1�mda da arzula­ rnr. Bu suratmda, derisinde ; dumanh c;:ergi k1�la­ rmm, ya� gi.inleri n i n , ac;:1k hava n m , ki.ic;:i.ik �ehir­ lerin, 1smarlanm1� rak1l a n n , h a pishanenin hatJ­ ras1 olan adam , sokakta gordi.i!'.)i.i bir yan yenmi� kavun d i l imine on ya�mdaki i � t i has1yla ahlmaya h a z1rd1r.

Cirozcularm c;:ocuklar ve ihti yarlar mi.istesna daha i.ic;: insarn oldu!'.)unu soylemi�tik. l kisi ahlak­ s1z yi.izli.i delikanh, biri s1rh laciver t , k1rm1ZJ ve san benekli entarili ve siyah yeldirmeli sac;:lan, kmk ta�lan pm! pm! taraklarla, bilekleri k1rm1ZJ cam bileziklerl e , kulaklan mavi ki.ipelerle si.isli.i Zehra isminde bir k1zd1. Sabahleyin be�te �ark1larla uyarnr, i�ba�mda ic;: inde menek�eden bic;:i lmi� �alva r h , Allahm ho� yarath!'.)1 k1zlar ve kadifeden keseler, dostlu!'.)una kitaba el basarak edilmi� yeminlerle dolu gi.izel sozli.i �ark1lar soylerd i . btekiler Zehra olmazsa c;:ah�mazlard 1 . Ki.ic;:iik bir o!'.)lan keman c;:alard1. Bir i h t i yar kad m , birdenbire, kanh ellerini pis yeldirmesine siler ve �ak1r �ak1r gobek atard 1 . l�­ ler bittikten sonra ak�ama y ak m , Zehra, plaj1 boydan boya bir ko�ard1. l leride ka y1klann ara­ smda c;: m l c;:1plak denize girerd i . Y1karnr, y1 karnr­ d1. Sonra gelir, yeni yeldirmesini gi yer, taraklan­ rn, yi.izi.iklerini takar, kenan ayah fakat ortas1 si­ yah ve pis bir mendile uf akhklanrn dolduru r, ko­ ye do!'.)ru uc;:ard1. Bir gi.in y1kand1!'.)1 yerde kendini b i r adamm gozetledi!'.)ini fark eder gibi oldu. Hie;: bozmad1. D a h a � e n olmu�tu. Denizin dibinden yi.izdi.i. Go119


zetlendi!':)ine memnun, bin bir maskarahk yap1yordu . Gozetleyen adam bir arkada�ma; - Mon�er! ded i . Doroti Lamur, harika! Nasil soyleyeyim oyle bir ha r m o n i e var ki vi.icudun­ da . .

q u e //es l i g nes! lnsanm her tarafmda arzu­

lar dola�1 yor, kaf as1 doni.iyor. Ah bir gormel i s i n ! Ertesi a k � a m iki delikanh Zehra'y1 denizde seyre g i d i yorlard 1 .

<;: i ro zcu delik anhlardan biri

de aym arzuyu duymu�. o d a bir kayanm d ib in­ de Zehra'y1 gozetliyordu. Bu Zehra'nm ni�anhs1 sayilan

yirmi

ya�lannda

delikanh

idi .

Zay1ft1,

g 1 rtla!':)mda kocaman bir tuff a!'.)1adem ileride b i r n o k t a y 1 gostermek i <;: i n g i b i sipsivri ve yutkundu­ !':)u zaman sanki ayar edilen bir alet . . . Bi.iyi.ik gozlerinde bir melalle beraber hi<;:bir ahlaki kai­ denin yeri bulunmayan o korkak, zebu n , pusu­ daki ha! var . Yanaklan gi.ine�e kar�1 bile golgeli taraflan bulunan marazi bir zay1f hkta. lnsan el­ mac1k kem iklerinin i.isti.inde vereml i lerde oldu!':)u gibi b irdenbire peydahlanan bir k1rm1z1hk an­ yor, f akat bu k1rm1z 1hk yak; bilakis san bir 1�1k bu elmac1k kemikle rinden d1�an <;: 1k 1yor ve deri­ sine y a y 1hyor gibi . Zehra , ye�il mendiliyle h i <; mi.inasebeti ol­ mayan kaybetti!':)i bir e�ten b ahsediyor, f akat bu y e � i l mendille kaybedilen e� arasmda insana bir mi.inasebet var gibi geliyor. Kayanm a rkasmdaki arzularma bir gi.in bile g e m v u r m a m 1 � <;:irozcu delikanhsmm i<;:inde deli bir �ehvet havas1 esiyordu. Yuka daki delikanhla­ n bir kayanm kenarma s iper alarak seyrediyor, onlarm da aym �ehvet hisl eriyle dolu olduklanm tahmin ediyordu. H albuki yukandakilerden b i r i , k1zm

gi.izelli!':)ini

arkada�ma 1 20

gosterebildi!':)i

ve


onun da bu gi.i zelli�i takdir etti�ini anlad1�1 i <;: i n , <;:i rozcu delikanlismm hissetti�i �ehvetten d a h a ba�ka ti.irli.i gen<; k1za bak1yordu. Bu a d a m gi.izel bir

�eyi

ke�feden

insanm

gururu ile doluydu.

$imdilik bu gururla ma� rurdu. Ba�ka h i <;: b i r �eye ihtiyac1 yoktu. . .

btekisi, denizdeki k1zda,

pek

oyle harikulade bir gi.i zellik bulmuyordu. N i h a yet esmer ve parlak bir ciltti . Yalmz muhakkak <;:ok s1cakt1. lnsan nihayet burada o k1zla bir su i<;:er gibi susuzlu�unu g idereb i lird i . Sonra y i n e , su i<;:­ tikten sonra bir yap1 amelesinin yapt1�1 gibi i�ine donebilirdi. Uzun, s1cak ve daimi a�klann verece�i heye­ can ba�ka idi. Mesela koydeki bakkalm klZI Ef te­ hia ile <;ah si.ipi.i rgelerine yatt1�1 zaman, zaman ve mekan di.i�i.i ni.i lmez; i�, gi.i<;:, para, �ohret, �e­ ref feda edilebi lird i . Arna bununla . . . Arkada�ma usu lea; - Evet, ded i . Fena de� i l . . . Ne s1cak �ey! Ba­ na oyle geliyor ki suya dald1�1 zaman bir c1Z1rt1 du yd um. Arkada�1 bu sozi.i soyleyene yan gozle bakt1. Laf ho�una gitmi�t i , gururu ok�anm1�t1. Zehra, "<;:ay1rda buldum seni, ellere vermem seni leylim leylim" diye haykmyordu. Cirozcu delikanlmm yi.izi.inde �imdi garip bir solukluk ve �ehvetten ba�ka bir di.i�iincenin alnmda km�1�1 peyda olmu�tu. Zehra giyinmi�, y ukandaki deli­ kanlilar gitmi�ti. C irozcu delikanli sakland1�1 ka­ yanm arkasmdan <;:1kt 1 . Zehr a ; - Korkuttun ulan Rl.i stem ! dedi. - Sen boyle �eylerden korkmazsm, Karak1z, dedi Ri.istem. Sanki yukandakileri gormedin miy­ di? 121


Zehra sahte bir sesl e: - Hangi yukandakileri? Yukarda adam m 1 vard1? Gorseydim durur muydum? Sersem C in­ gene ! - Birak numaralan bize! Beraberce yi.iri.idi.iler. Kmahada'nm solunda gi.ine�

bahyordu.

Cak11lann

i.isti.ine

oturdular.

Uzaktan bakanlar i c;in a�ktan bahseder gibi bir halleri vard1. Delikanh agzmda bir �eyler geveli­ yor, b i r ti.irli.i maksadma gelemiyordu. Zehr a: - Sayle i c;indekini be! Hadi . . . Deyiveresin onu . . . - Bir �ey degil, dedi delikanh .

Bak ahnz

otuz be�er kuru� gi.indelik. Ne olacak bu para ile . . . Yirmi gi.in kac; para ya par? Hepsi 7 ,5 pa­ pel . Yansm1 da yeriz. Sonram? Ben senin yerin­ de olsam, o heri flere yi.iz veririm . Sen fistan ya­ par, bilezik ahrsm, ben k1c;1ma bir pantolon . . . He ne olacak? Heriflerin suratmdan c;akt1 m . Sa­ na vurg un. Dem i yorum sana orospuluk yapa­ sm . . . $oyle gi.ili.iver yi.izlerine bir yol. Sanki yap­ mad1gm �ey . Bi.iyi.ikdere'de yi.iz paraya opti.irdi.i­ gi.ini.i teneke mahallede bilmeyen var m1? - Yapamam abe Ri.istem ! $imdi bi.iyi.idi.im, uta m n m . - H a d i b1rak numaray1 b e ! Ag1z y a p m a bize! Can at1yorsun. Soziimden c;1 kmayacaksm ama. l � i ben c;evireceg i m .

G e c e , ortahkta c;1t y a k . Y a l m z gece bocekle­ ri

oti.i yor.

C irozcular

yann

sabah

gidecekleri

i c;i n , madende c;ah �an ameleler kocaman bir ate� 1 22


yakm1�lar, etr a f m1 bi.iti.in amele ve <;:irozcular dol­ durmu�tu . Z e h r a melankolik bir �ark1 soyli.iyor­ du. Rumca. Yukandaki yolda bir a yak sesi duyul­ du. Soma beyazlar giyinmi� bir adam, a?;j1r a?;j1r ki.i<;:i.ik bir p a tikadan 1�1?;ja do?;jru iniyor. $imdi tam ate�in etraf mdakilerin gorece?;ji bir yerded ir. Beyaz, bembeyaz b i r adam. Bi.iti.in ba�lar o tara­ fa <;:evr iliyor. K i m olabilir, gece vakti? Adam iler­ liyor.

A?;l1r

a ?;j 1r,

elleri

p antolonunun cebinde .

Zehra �ark1sm1 b irdenbire kesiyor, gozlerini si.ize kir p1� tJra a d a m 1 tam maya <;:ah�1yor. Adam �i mdi halkadan i.i<;:-dort metre uzakta dimdik durmu�­ tur. Aya?;jmda beyaz bir pantolo n , beyaz ayakka­ bilar, kollan s1vah bir beyaz gomlek, bu beyaz gomle?;jin i.isti.inde bi.iyi.ik ba?;jlanm1� bir kravat . . . Birden h a l k a n m adama en uzak tara fmda oturmu� bir ki.i<;:i.ik <;:ocuk ba?;jm yor: - Ri.istem A�abey , Ri.istem A?;labeymi� b e ! Beyaz g o l g e i lerliyor. H erkes gibi giyinmeye ah�m 1�.

yani <;: i rozcu olmayan i <;: i n , bir kahve

garsonu, pazarh ?;j m 1 giymi� bir marangoz, di.il­ ger, s1vac1 h a l i t a�1yan bu adam, <;:irozcular i<;:in bir <;:orbac1d1r.

O rada , kocaman evlerin i<;:inde

oturanlar gibi bir <;:orbac1d1r. Zehra ko�arak yam­ na gidiyor. - A b e R i.i st e m , bu ne h a ! ? Kenarda o t u r a n o t e k i a h l a k s 1 z <;:ehreli deli­ kanh oturdu?;ju yerden birdenbire a ya?;ja kalk1p Ri.istem'in pantol onunu; - Abe! l ?;i n e s i n i <;:1kar a h m , diye <;:imdiklerken i<;:inden "bunun parasmm nereden bulundu?;junu bili yorum

gidi

namert ! "

diyor.

Zehra

bas1yor

kahkahay1 -bu sef er Ti.irk<;:e ba�hyor �arkila rma­ at1yor gob e ?;j i . A meleler gi.ili.i�i.iyorlar. 1 23


Art1k vakit ge<;:, ameleler yatmaya gidiyor­ lar.

$imdi ate�in kenannda Zehra, Ri.istem ve

oteki delikanh kalm1�lard1. bteki delikanh mi.is­ tehzi: - Osti.in kirlenecek Ri.istem . - Kirlenmez diyor Ri.iste m . Tabii alt1ma mendilimi koydu m . - C o k para harcam1� olm ahsm? - Yak camm, hepsi alt1 lira be Hi.isey i n ! Bu sozleri soylerken Ri.istem kravatm1 elle­ r i yle tutmakta ve u<;:lanyla oynamaktad1r. - Oyle ise b i r �ey kalmad1 bu <;:iroz i�inden sana? - Kalmad1 gibi bir �ey! diyor. Fakat cebinde <;:iroz i�inden ald1�1 7 , 5 l ira­ dan ba�ka bir <;:iroz parasmm iki-i.i<;: misli para daha var. Hi.iseyin ismindeki delikanl i <;:ok sesli b i r �e­ kilde esniyor. - Ben d iyor, �uraya uzamverece� i m . B i r a z uza�a. topra�a. boylu boyunca serili­ yor. Gozleri y1ld1zlardad1 r . Biraz sonra horultusu duyuluyor. Ri.istem : - Sahiden uyudu mu Zehra, acaba bu herif? - Ne diye uyumasm? Yorgundur. Ak�ama kadar si.irtti.i. Sen ne yaptm? Daha paran var mi? - Var elbet, yirm iden f azla. Sende ne var? - Bendekini aldm ya. Bende yalmz <;:iroz paras1 var. - Neyse, yann iner inmez, sana d a istedi�i­ ni almz. - A lahm Ri.istem ! Ben de gidiyorum uyumaya. 1 24


Zehra uykulu bir yi.iri.iyi.i�le harmanm otesin­ deki <;:ad1ra dof:)ru gidiyor.

Ri.istem, Zehra gittikten soma daha biraz oturdu. Yanma b1rakt1f:)1 paketini <;:ozi.ip eski elbi­ seler ini <;:1kard 1 , tekrar onlan giyd i . Yenileri bir paket yap1p yam ba�ma b1rakt 1 . Hi.iseyin'in biraz o tesine uzand1 . Bir c1gara yakt1. Yann i , bayram sabahlanm bekleyen <;:orbac1 <;:ocuklan g i bi di.i­ �i.indi.i . . . Gecenin kimbilir saat ka<;:1? Hi.iseyin o za­ mandan beri -horlad1f:)mdan beri- uyuma m1�t1. Uzaktan bir horoz sesi geld i . Zannetti ki sabah oluyor. Bir sabah 1�1f:)1 gori.ir gibi def:)il hisseder gibi oldu. Kalkt1!'.j1 yerden si.iri.ine si.iri.ine yi.iri.ir­ ken kaf as1 uykusuzluktan ve <;:ok di.i�i.inmekten zeh irlenmi� doni.iyor gibi.

$imdi Ri.istem'e yak­

la�m1�t1r. Paket hemen yam ba�mda , <;:ek i p ahve­ recek. Ya uyamrsa? Ri.istem yi.izi.ikoyun yere ka­ panm 1 � . sessiz uyuyo r

Uyuyor mu acaba? Ne

olursa olsun . . . Bir eli cebinde sustah bir <;:ak1y1 <;:1karnken oteki eliyle paketi <;:ekiyor. Fakat Ri.is­ tem bir on dakika evvel uyanm1�. i.izerine dof:)ru si.iri.ine si.iri.ine gelen Hi.iseyin'i garmi.i�ti.ir. $imdi bof:jaz bof:jazad1rlar

Patikadan yukan <;:1kan adam, i.isti.inden es­ kileri at1 p , beyaz pantolonu , gomlef:)i g i y iyor ve kravat1 cebine soktuktan soma uzakla�1yor

Da­

ha sabah olmaya y1l var. Karmakan�1k sesler, di.i�i.inceler, mendiller, pantolonlar, beyaz ayak­ kabilar, Zehra, horultu, denizde bir projektor, 1 25


inil t i , kumun i.izeri nde h1zla donmekten mi.itevel­ lit h1�1rt 1, kan . . . Ada mm kaf asmda daha bin;:ok �eyler var. Bir a�acm a l t m a yi.izi.ikoyun ka pam yor. Bir y1ld1nm si.iratiyle uyuyor Sa bah . . . B e rber di.ikkanmda t1ra� olan ada­ mm 7 , 4 5 vapurunda bu kadar �1k giyindi�i halde yine sakah uzam1� gibi bir hali var. Bu ya�murlu, puslu havada beyaz pantolonu, kollan s1vah be­ yaz gomle�i. a<;:1k renk kravatiyla �ehre inerken Adah gen<;: k1zlar, onu goz ucuyla birbirlerine gosterip gi.ili.iyorlar. 0 cebindeki gi.imi.i� paralan � mg 1rdat1yor. Karakoy

kopri.isi.inde

kendilerine

telefon

edilmi� polisler, saat 7, 4 5 vapurunun iskeleye yana�masm1 bekliyorlar

1 26


BiR KADIN

Bu l imana bir o?;jle zama m , 1slak ve <;:a pa<;:ul bir trenin, bir i.i<;:iincii mevki vagonuyla vard1k. Kar bi.iti.in !imam sarm1�t1. Yo! boylannca yanm metre uzun kalpakh insanlar gordi.i k . Yolda a l beygirlerin <;:ekti?;ji g o c u k v e batta­ niye dolu k1zaklara rasthyorduk. Ki.i<;:i.ik <;:ehreleri­ nin yansm1 kaplayan geni� a?;j1zh, esmer gen<; k1zlar kuvvetli ve seyrek di�leriyle gi.ili.iyorlard1. Koca v e kalabahk l imanda kimseler yok gi­ biyd i . Bir otelin ka p1c1s1yla ahbap olmu�tum. Be­ n i bir lokantaya goti.irdi.i. <;:ingene mi.izi?;ji vard1. <;: a m l a r m i.izerindeki

kar par<;:alarmdan ge<;:en

ri.izgan and1ran korkun<;: bir keman <;:ah yordu. Bir masada yapayalmz bir gen<; kadm oturmu�­ tu. Bana baktJ?;j1 i<;:in selam verdim. Selam1m1 dost<;:a iade ett i . Yanma g i d i p oturdum. Bir Kanya tandmm and1ran lokantadan <;:1k­ tJ?;j1m1z zaman berrak bir k1� gecesi ve bir gocuk dolu k1zak bizi ald1 gotii rdi.i. Gen<; kad1 rn n, �ehir haricinde ki.i<;:i.ici.ik bir kuli.ibesi vard1 . Duvarlar bi.iyi.ik sosyalist simala­ nyla ka phyd1. Her a n bu b1y1kh ve sakalh adam­ lar aya?;ja kalkacaklar ve ki.i<;:i.ici.ik odanm i <;:i nde bi.iyi.ik bir ihtilal yapacaklar gibiydi. Gen<; kadm bana bir <;:ay yaptJ. l<;:erken elime masanm i.ize­ rinde kalm1� bir defter ili�ti. Okudu m: 1 27


"Pavlof lzlavi<;: hapishaneden bugi.in <;:1kacak­ tl. Bu k1� k1yamette hapishane ka p1smda onu iki saat bekledim. Nihayet, yazhk elbiseleriyle girdi­ ?;j i hapishaneden a y rn kosti.imle <;:1kt1. Ceketinin yakalanrn kald1rm1� �ehrin i<;:ine, s1cak bir kahve­ ye do?;jru ko�uyordu. - Hey lzlavi<;: diye ba?;j1rd 1 m . S a n yi.izi.ini.i benden t a r a fa , hayretle <;:evirdi. Bu �ehirde onu <;:a?;j1r acak adam kalmayaca?;jm1, hapishanede gi.inlerce di i�i.inmi.i� oldu?;ju a nla�1h­ yord u. Bir mi.iddet oldu?;ju yerde durduktan soma isteksizce yarnma geldi. - Ne var? ded i . - H i <;, ded i m . G e l , b i z e gidelim. O�i.imi.i�si.in, bir konyak i<;:eriz. Sessizce beni takip etti. Odamda iyi k i gaz sobasm1 yanar b1rakm1�­ t1m. lhk odama girer girmez, lzlavi<;: geni� bir ne­ f es ald1 . Duvardaki resimleri uzun mi.iddet tetkik ett i . Bir sakalh adam resm inin oni.inde, bir ki.i<;:i.ik <;:ocuk oni.inde gi.iler gibi g i.ildi.i. Onu ki.i<;:i.ik bir <;:ocuk gibi ok�a d1. - H a y babacan, hay. Sesi pi.iri.izli.i ve hasta yd1 . - Nezlesin lzlavi<;:, dedim . Cevap verme d i . Ceketini sandalyenin i.isti.i­ ne koydu. Gomle?;jinin kolla nm s1vad1 . lncelmi� ve ti.i yleri bi.iyi.imii� bileklerine uzun zaman bakt1. - Allah kahretsin, zay1flam1�1m. Halbuki ha­ pishanede ay1lar kadar kuvvetliydim. H a pishane­ den <;:1kmca serbestlerin arasmda dovi.i�ebilecek adam bulamayaca ?;j 1 m . Kuvvetim zavalh mahpus­ lara kar�1yd1. Hayret, hayret, ded i . Cay1 haz1rlam1�t1m. l <;: i n e birka<;: kadeh erik 1 28


r ak1s1 da dokti.im . B i r kovanm ic;ine tuzlu su dol­ durup getirmi�tim . lzlavic;; - Bu ne olacak, dedi. - N e o l a c a k , ded i m . Ayaklanm sokacaksm. N ezlesin. l�te a s p i r i n de. Adamak1lh terle r , ya­ t a r s m . Sakm dl�anya c;1kma. Mantomu giymi� c;1kmak i.izereydim . - Sen nereye ya? ded i . - S e n b a n a bakma, ded i m . Gidiyorum i�te. K i t a plar �u sand1?;jm ic;inde, gazeteler de orada . O kursu n . Gec;erken kom�u kadma haber verece­ ?;j i m . Sana bir c;orba haz1rlar. Ben artJk gece ya­ n s m a do?;jru doner im . G eceleyin dondi.i?;ji.im zam a n , onu, pencere­ n i n oni.inde soka?;ja y1?;)1lan kan seyreder buldum. Yi.izi.i pembeydi. San�m ve bi.iyi.ik kaf as1 aydmhk, kravats1z boynu uzun, d i n e; , zay1f b i l e k l e r i �imdi dolmu� gibiyd i . - H a y , ded i , nihayet gelebildin. Epey oku­ d u m . Vay anas m 1 ! 0 zamandan beri neler olmu� ha . . . Ve bana onun hapish aneye girdi?;jinden beri g e c; m i � vakalarm gazetelere yaz1lmam1� taraflan­ m anlatt1rd1. Saat belki i.ic;i.i bulmu�tu . Yatak odamm elektri?;jini ac;t1?;)1m zaman l zla­ vi c; , bir bana, bir yata?;ja bakt1 . Sonra pervas1zca soyundu ve yatt 1 . Ben de soyundum. 0, yer ac;t1 . Y a n m a yathm. !�1?;)1 sondi.irdi.ik. 0 , bana hapisha­ n e hayatmdan bahset t i . Sonra bi.isbi.iti.in samimi­ le�t i . Tekrar hapishaneye girmek ic;in haz1rlanm1� projelerini anlatt1. N i hayet dayanamad1m; - lzlavic;, dedim . $ovalyeler gibi yap1 yorsun . Aram1za sanki klhcm1 koymu� gibisi n . Hani hika1 29


yelerde vard1r. $ovalye k1hcm1 kor ve bakir k1za sabahlara kadar dokunmaz. l zlavi<;: yata!1m ilzerine oturdu. Gecenin ve bo� evin i<;:ini <;:mlatan kahkahalarla gi.ildi.i. H e y koca l zlavi <;: ! H ayatnnm i l k erke!1 i . . . Gen<; kadmm def terindeki yaz1 bit11i�ti. - Bu l zlavi<;: k i m oluyor? dedim. Anlamamazh!1a vurdu . - H a, ded i . Sana resmini gostermedim. Dur. Ko�a ko�a odadan <;:1kt1. Yandaki odada bir sand1!1m kapa!11 a<;:1ld1. Bir si.iri.i ka!11tlar kan�tinld1. Neden sonra elinde bir vesika foto!1raf1 kadar ki.i­ <;:i.ik bir foto!1raf ile <;:1kageldi. Baktlm: Vesika fo­ to!1rafmda adamak1lh san�m. gi.irbi.iz bir sima gi.ili.i­ yordu. Bu yi.izi.i tarnd1k bir �air yi.izi.ine benzettim. Gozlerim resimde; - Bi risine benzeti yorum, ded i m . - Kime? - Bir �aire . - Sahi mi? ded i . Tuhaf �ey . Bu da �air. Dur, sana onun bir � i i rini okuyay1 m : "Ak�am oluyor. Ayakkab1c1 1 s h k <;:alarak ru­ hunu kap1yor. Gece oldu, kasap kansmm tadm1 tad1yor Ekmek<;:i mi.ikemmel bir yemek yed i . K ope!1i <;:ozerken esniyor. Allah bile art1k onun mahrn gormek i<;:in evinin i <;:erisine giremez. Allah1m, yarabbi! Ben insanlan sevmek i<;:in azami gayretimi sarf ediyorum. Fakat ni<;:in . . . Ni<;:in her �ey, bu yukanda sayd1!11m hayaletler gibi . Her �eyi iyi bulup, kap1lanrn bana s1ms1k1 kilitliyorlar?" Gen<; kadm birka<;: � i ir daha okudu.

Fakat

ben dinleyemiyordum. Saba sonmek ilzereyd i . Saat il <;:i.i bulmu�tu. 1 30


LUZUMSUZ ADAM


BirinciBas1m 1948 ikinciBas1m 1954 Oi;:iinciiBas1m 1965 DordiinciiBas1m 1970 Be�inciBas1m 1974 Altinc1Bas1m 1977 Yedinci Bas1m 1980 SekizinciBas1m 1982 DokuzuncuBas1m 1984 OnuncuBas1m 1987 OnBirinciBas1m1989 On ikinciBas1m1992 On Oi;:iinciiBas1m1995 On DordiinciiBas1m 1996 OnBe�inciBas1m 1998 On Altinc1Bas1m2000 On YedinciBas1m Aral lk 2001


L UZUMSUZ ADAM

Ben b i r acayi p old um . Gozi.im kimseyi gor­ mi.iyor, kimsenin kap1m1 c;almasm1 istemiyorum . Oiinyanm en sevimli insanlan olan pasta mi.ivez­ zilerinin bile. . .

M a hallemden p ek memnunum.

Yedi senedir c; 1 kmad1m oradan desem yeri. H i c; ­ bir dostum d a nerede oturdu�umu bilmiyor. M a ­ hallem dedi� i m , �u yedi senedir -i.ic; ayda bir K a ­ rakoy'e i n i p di.ikkan kirasm1 a l m a k bir ya na- ya­ �ad1�1m yer, i.i c;-dort sokak ic;inded i r . Mahallem birbi rine muvazi sokaklar, bu so­ kaklan diklemesine kesen bir di�er sokak, bir de bunlardan bi.iti.in bi.iti.ine ba�1ms1z -ama sokak sayilmayacak kadar dar, k1sa- benim soka � 1 m ­ d a n ibaret t i r . B e n b u sokaklara onemliliklerine gore 1 , 2 , 3, 4 numaralanm takt1m . K endi soka­ �1m numara s1zd1r. Onu numaralamaya elim var­ mad1. Oturdu�um a partmanm a l tmda

bir si.itc;i.i,

onun kar�1smda iki marangoz vard1r. Marangoz­ lara hie; i�im di.i �medi. Nasil gec;indiklerine �a�ar kahnm . Ak�amlara dek u�ra�1rlar. Demek her­ kes benim gibi de�il. . . Oyle y a , tam kirk sekiz senedir

mar angoza i�im di.i �mesi n .

lstanbul'da

mar angoza i�i di.i�ecek insanlar olmasma �a�ar kah nm. Hem de �u Istanbul denilen yerde kimbi­ l i r kac; m a r angoz vard1r? 1 33


Sabahlan kalktim m1 ko�anm do�ru bir kah­ veye .

Bu kahve tertemiz,

yedi-sekiz m asadan

ibarettir. Sessiz insanlar gelir gider

Bir ko�ede

bezik, kaptJka<;:tJ, satran<;: oynarlar. Sahibi Frenk­ le Yahudi k1rmas1 bir hatundur. Di.inyalar kadar i yi kadmd1r. Kahvesine girer girmez; - Bonjur madam, derim. - Bonjur m osyo, der, koman taleuu? Laz1m gelen cevab1 veririm. 0 , bu cevapla kanmaz. Bana Frans1zca herhalde pek ho� lak1r­ d1lar eder. Kimini anlar, kimini anlamam . Ne ka­ dar UIY demek laz1msa der, bu 'u1y'larm arasma kaymasm diye iki tane de no yerle�tiriri m . Rahat rahat anla�mz. Elime Frans1zca bir mecmua s1k1�hnr. Ben de resimlerine bakar, anl ayamad1�1m kelimeleri bir yere yazar, eve gidip liigata baktiktan sonra d a anlar, ertesi sabah gel i p de mecmuay1 yeniden okudu�um zaman, "vay ana­ sm1" derim. Madam;

- On kap uc;ina?

der.

Ben; - Peki, derim once . Sonra Frans1zca olsun diye 'sesa'y1 yap1�hn­ nm.

Madam pek sevin i r . Ba�lar 'kapu<;:ina'sm1

nas1l ya ptJ�m1 Alamanca anlatm a y a . On b i r e do�ru ki.i<;:i.ik yoku�u <;: 1 k a r , tramvay yoluna vanr, sola <loner, on be� ad1m atar, bir ki.iti.iphanenin oni.ine di.i�erim. Oradan Frans1zca bir resimli mecmua satm almm. Koltu�umun al­ tmda mecmua , kiitii phaneden <;:1kar <;:1kmaz he­ men dalanm bizim soka � a . Oh! Ne rahatJmd1r g irer girmez. lnsanlan ba�kad1r bizim soka�m, 1 34


bu tramvay yolu insanma benzemez. Korkanm bu tramvay yolu insanmdan. Co�u gi.in carnm yemek istemiyor �imd i . Bi­ zim

mahallede

bir

i �kembeci

adam, <;:orbas1 da iyidir

vard1r.

Temiz

Di.ikkarn oteki pis i�­

kembeci di.ikkanlarma benzemez. Kaseleri anti­ ka, i�kembesi de kar gibi beyazd1r. - T erbiyeli m i olsun Mansur Bey? der. - T erbiyeli olsun, Bayram, derim. l s m i ister Bayram, ister Muharrem olsun, her i�kembeci benim i<;:in Bayram'd1r. - Sirke , sarm1sak koyay1m m1, Mansur Bey? - Koyma bugi.in. Evvelisi gi.in biraz dokundu, gaz yapt1. Bir limon alsm <;:ocuk, s1k 1ver. - Sizin ge<;:en gi.inki.i limonun yans1 duruyor. - Yak be? Baya�1 <;:ocuk gibi sevinirim limonun yans1nm durdu�u n a . Bayram da baya�1 <;:ocuk gibi li­ monu saklad1�ma, beni sevindirdi�ine sevi nir. - H epsini s1kay1m m 1 yanm limonun , Man­ sur Bey? - S1k s1k, Bayram! Ek�i ek�i olsun �oyle. Ek�i ek�i <;:orbay1 i <;:er, odama <;:1kanm . Ka­ musu Fransevi kar�1mda, satm ald1�1m mecmua­ nm resim altlanrn Ti.irk<;:e edeyim derken uyuya­ kalm m . Elifi elifine dart bu<;:ukta uya nmm. Dort bu<;:uk gezinti saatimdir. Evimden <;:1kar , sa�a sa­ par, bir numarah soka�1 ge<;:er, tramvay yolunu ge<;:meden sol yaya kaldmmdan h1zh h1zh yi.iri.ir, hemen soldaki bizim bir numarah soka�a paralel iki numarah soka�a sap1veriri m . B u sokak <;:amurlu, dar, pis bir sokakt1r. Sa� tarafta bir bar, sonra bir ekmek<;:i , ekmek<;:iden sonra bir lokanta gelir. Bana da oyle gelir ki, bu 1 35


lokantada

memnu

meyvelerle

yemekler

satJhr

Her ak�am aym melankolik, garip adamlarla ka­ dmlar geli yor. Belki de kurba?;j a, fare, karga, ked i , kopek, i n s a n e t i yiyorlar. Oray1 d a gec;:ince bizim soka?;jm ba�ma c;:1km1� olurum. Sa?;ja <loner, yemi�­ c;:i kadma, "Merhaba , " der i m . "Merhaba bey ! " der. Gozleri pek gilzeldir. Sa?;jdaki soka?;ja sap 1p sap­ mamakta tereddi.ide dil�erim . . . Neden mi? Anlatay 1 m : Bu her ak�amki gezintileri mden birinde . . . lnsan gezinirken etraf ma bakacak, yo I­ da durup vitrin seyredecek, birinin yilzilne baka­ cak, a?;j1r a?;j1r yilrilyecektir elbette . Biltiln bun Ian yapamam i�te . Bu soka?;la girince h1zlamr, onil­ me

bakarak

yilril r;

k1zgmm1�1m,

bu

sokaktan

gec;:m eye de mecburmu�um gibi yapanm. Neden mi? Ben de onu a n lataca ktJm: Efend i m , buradaki evlerin birinde a ?;j z 1 , bur­ nu

yerinde,

-bir

gozilnde

tavukkaras1

vard1r

a m a , zaran ya k ! - eski kadmlann dedi?;ji g i b i , el­ lerinin ilstilne f md1k oturtulacak kadar yumuk yumuk

elli,

bilyilk

bilyilk

mem eli,

entarisinin

go?;jse ac;:i lan yerinde hafifc;:e kirli esmer bir ayn­ hp birle�me, hoppa m 1 hoppa bir Yahudi k 1zca­ ?;j1z1 vard 1 .

\:if t kanath bir pencerenin onilnde

oturur, bir �ey ler dikerd i . Bazen kapmm onilne c;: 1 k ar, saatlerce sa?;ja sola bakar , adam bulursa c;:ene c;:alard1. Bir de kalm kal m , yere sa?;jlam ba­ san bacaklan vard1. Yahudinin esmeri de ba�ka ti.irlil gilzel oluyor. Ne o pmek isterdim bacakla­ n ndan �u k l Z I bir def ac1k omrilmde. Bir gun mahut soka?;j1 a�a?;j1ya do?;jru inmeye ba�lam1�t1 m . Yahudi klZI kapmm onilndeyd i . Kar­ �1smdaki m arangoz da kap1smm onilnd e. Tam hi­ zalanna gelince ma rangoz kar�1ma dikildi; 1 36


- Bana baksana, ded i , lop incir! Bir daha buradan ge<;:ersen goziinii p a tlatm m ! 0 gi.inden soma b u sokaktan ge<;:mek dile?;ji de benim i<;:in dayamlmaz bir �ey olmaya ba�la­ d1. Arna ilk giinleri ak�am gezintilerimde oradan ge<;:mek arzusuna dayanmak i<;:in ne <;:arpmtilar ge<;:irmed i m ! H a �imdi p atlatacak goziimii ma­ rangoz, h a �imd i !

Ne giinlerdi o giinler! . . Sene­

lerden beri bu nevi <;:arpmt1lara yiire?;j imi kapa­ m1�tl m . Nabz1m giinlerce b i r tek vuru� f azla at­ mazd 1 . Onu d a sayard1m. H e p altm1� ii<;, hep alt­ m1� ii<;. Altm1� ikiye indi?;ji de olurdu. "Yiiri.irken norma lini bulur" derdi bir doktor arkada�1m. Du­ rup da sokakta, nabz1m1 sayamam a! . . Arna �oy­ le bir dinlenip, bir kapu<;:ina <;:ektim, sa?;jda solda bana bakan insan gormeyince, gizlice saatimi <;: 1 kard1m m1 tamam: Altm1� ii <; . Ne bir k a d m yi.izi.i­ me bakar, ne bir portakalm be� kuru�tan yirmi be� kuru�a firlamas1 beni il gilendirirdi. Be� ku­ ru�sa yerd i m . Yirmi be�se portakala da veda ! O<;: numarah soka?;ja da, l stanbul'a oldu?;ju g ib i , danl­ d1ktan soma ak�am gezintilerim b i r zaman tadm1 kaybetti. lki sokak i<;:inde m a h p u s gibi oldum . Arna s1k1lm ad1m. Mahallem ger<;:i sakind i r , sakin­ dir ama civcivli de bir m ahalledir

Oturanlann

yans1 levantenle Yahudi olan bir m ahallede civ­ civ olmaz olur mu? H ele Yahudiler! . . Ne iyi, ne ta th, ne civcivli, ne h a y a t1 sever insanla r ! . . Ma­ hallemin Y a hudileri oyle p ek zengin tak1m1 de­ ?;lil, daha do?;jrusu benim zenginlerle ah�veri�im yak. Portakalc1m benden kirk para fazla kopar­ d1?;)1 giin diinyanm en sevimli insamd1r. lsmi de Salom on'dur. Pahah bulup da bir �ey almad1?;)1m zaman arkamdan ne f ena f ena bakar , ne de ol1 37


ma yacak bir fiyat verdi?;jim zaman homurdamr. Aksine bana hak verir. Ak�am olur Ak�amm ol du?;junu b i z i m mada­ mm pastanesinin camlarma dalh bir perde <;:eki­ l ince anlanm. l<;:erinin tath san 1�1?;)1 yanar. llkin madam yakar elektri?;jini . Sonra Salomon mumu­ nu

diker

portakal

sand1?;j m a .

Sonra

lakerdac1

300 mumluk ampuli.ini.in kordonunu p rize ge<;:i­ rir

S iklamen renkli klrm1z1 so?;jan kesi l ince du­

dak boyas1, hrnak cilas1 gi.izelli?;jiyle parlar. La­ kerda, �i�man, esmer bir Rum kadmm kaba ve oyluk etleri gibidir! . . Meyha neden <;:1kmca yamma, blrak1lmak is­ tenen metresler talihsizli?;jiyle soka?;j1m sokulur Zavalh soka ?;j1m! Bir numarah sokakta i k i tane sazh meyhane vard 1r. Onlarm oni.inde taksiler bekler. Taksile­ rin oni.indeki hep y1ldmm di.i�mesin diye tak1lm1� bir p a ratonerdir sand1?;) 1m, anten oldu?;junu o?;j­ rendi?;j i m halde gene ilk gori.i�te aldand1?;)1m, o beyaz p a rlak maden sopa ya?;jmurda bir �i m�ek gibi parlar Ko ca man hayvan otomobilin bu uf ac1k kuy­ ru?;junu, onun isterik tehditkar sallam�m1 pek se­ verim. l �kembeci nin kar�1smda ya?;jmurun a ltmda durur �apkam1 kulaklanma ge<;:i r i r , sanki uzak bir kadms1z memleketten buralara di.i�mi.i�i.im de be­ raber gece y i ge<;:irecek, derdi m i p a yla�acak bir kadm anyorm u�um gibi kocamanla�h?;jm1 tahmin etti?;jim f ena gozlerimle gelen ge<;:ene bakar du­ rurum . . . On dakika sonra benden <;:ok ya�h bir adam ge<;:er

Bu adam iri yan bir adamd1r. Klr bly1kh1 38


d1r. Sa<;:lan h i <; daki.ilmemi�tir a m a , beyazd1r. $0fOrler onu gari.ince ; - Vay beybaba, merhab a ! derler. 0, " Merhaba evlatla r ! " der. Sonra Fuzuli'den beyitler okur. $of0rler, o adam g ittikten sonra; - Okumu� adamd1r, derler A rn a huyu kati.i. K i.i<;:i.ik k1zlara di.i�ki.i n . Hem ki.i<;:i.ik, hem de en a d isinden olmazsa a h p g i t m ez, enayi ! A d a m , kar�1ki gazinoya yolla m r . Az sonra ben de oraya g i d erim. 0 tam saz tak1mmm kar­ �1sma ge<;:er oturur. Osti.i ba�1 gayet temizdir. El­ ler i , sa<;:la n , b1y1klan itinahd1r. Gari.ini.i�i.i elliden fazla de�ildir. Ki.i<;:i.ik �anoda bir, iki, i.i<;: , dart , be� kadm vard1 r. Beybaba en gencine d iker gaz­ ler i n i . 0 kadm beybabaya kokteyl 1smarlat1r. l<;:i­ ne dart-be� damla tuvalet i spirtosu damlat1lm1� nar �erbeti getirirler. Bir daha getirirler. Adam o rtada h i zmet eden yusyuvarlak, gazleri tath , s1cak klZI <;:a�1nr, kula � m a bir �eyler sayler, sonra art1k bu adam uyumaya ba�lar. Masaya d irse�ini yasl a r , uyur. Yalmz, gazlerine siyah gazli.ik tak­ m1�. k1s1k kadm seslerinin arasma ara s1ra <;:at­ lak, f akat usule uygun bir ses f1rlatan kemanc1 taksimine g i r i�ti�i zaman gazi.ini.i a<;:ar, "Allah , Allah ! " diye haykmr. Garson Bekir anlat1r d 1 : Be­ raber g i t ti�i k1zlann ga�siine ba�1m kor, a�lar, uyur, �ark1 sayler, �iir okurmu�. Bu be� fiilden bir

altmc1s1

-mesela

gi.ilmek-

Adam sonra gene uyur

hi<;

olmazm1�.

Art1k meyhaneye y1ld1-

nm g ib i g iren bir bilmem ne mahallesinin me�­ hur hergelesinin bilmem kim i<;:in att1�1 naraya bile kulak asmaz; meyhanenin birbirine girdi�i, Laz meyhane sahibinin b i r i k i ki.ilhanbeyini yaka139


lay1p soka?;ja ath?;j1, meyhanenin cammm kmld1?;)1 ak�amlar, o uyur.

Hatta baz1 geceler,

i<;:eriye

ya?;jmurla, karla birlikte g iren gen<; irisi, pek �i�­ man, yanaklan, boynu, sa<;:1, b1y1klan, paltosu­ nun yakas1 ya?;) i<;:inde zurnacmm pantolonunun di.i?;jmelerini i l ikleyerek ihtiyar, bitkin hanende­ lerden birinin bo� b1rakt1?;)1, yahut onu gori.ince nezaketten, belki de meslekta�hk gayretiyle kalk­ t1?;)1 iskemleye kuruldu?;ju, kurulup da zurnasm1 korkun<;: bir sesle ilfledi?;ji zamanlarda bile uyan­ maz. Bu zurna c 1 , saz yerinin son numaras1d1r Saat on bire do?;jru gelir. l k i kalm, k1sa , �i�man baca?;jm i.izerinde vi.icudunu tarta tarta yilri.ir, ya­ kas1 kadif e paltosunu <;:1kanr , salonun bir ko�esi­ ne kor, kor kemanc1ya selam durur. Di.imbelek­ <;:i, zurnacmm selam durdu?;junu kor kemanc1ya f1slar

Yi.izi.i, hanendelerin arkasmda pek seyrek

gori.inen kanuncunun biraz evvel hra� olup �ap si.irdi.i?;ji.i gergin yi.izi.i birdenbire bir mi lyon yerin­ den buru�ur . . . Zurnac1m1z da sandalyesine otur­ mu�tur. Pantolonunun on di.i?;jmeleri yak mudur? Yoksa �i�manh ktan her zaman m1 kopar? Ora­ smdan ye�il ka�kolunun pi.iski.illeri <;:1kar. Goren­ ler giller. Gazino sahibi ba�1yla gozi.iyle i�aret eder . Zurnac1 mahcup aya?;ja kalk a r . Dakikalarca arkas1

mi.i �terilere

doni.ik pantolonunu toplar,

gene oturur, bir zaman etrafma bakar. Sonra ce­ b inden b i r tabaka <;:1kanr. C1gara saracak samrs1mz, hay1r, zurnasmm kam1� di.i dilklerinden birini a h r , onu yerine kor, otekini a h r, en mi.inasip olanm1, yahut da en i y i sini bu ak�am i<;:in <;:1kara­ cakm1� gibi ya par. Ben hep bu s1rada kalkanm. Yedi s e n e d i r bu sokaktan gayri Istanbul �eh­ rinde bir yere gitmedim. Orki.iyorum . Sanki do1 40


veceklermi�. lirn;: edeceklermi � . param1 <;:alacak­ larm1� -ne bileyim, bir �eyler i�te- gibime geli­ yor da �a�myo rum. Ba�ka yerlerde bana bir ga­ riplik bas1yor. Her insandan korkuyo rum . Kimdir bu sokaklan dolduran adamlar? Bu koca �ehir, ne kadar birbirine yabanc1 insanlarla dol u . Sevi­ �emeyecek olduktan sonra neden insanlar boyle birbiri i<;:ine giren �ehirler yapm1�lar? Akhm er­ miyor. Birbirini ki.i<;:i.ik gormeye, bo�azla�maya, kand1rmaya m1? Nas1l birbirinden bu kadar a y n, birbirini bu kadar tammayan insanlar bir �ehirde ya�1yor? Mahalle gene ne olsa mahalledir.

Benim

di.ikkan yanabi l i r , a<;: d a kalabilirim. A rn a bana oyle gelir ki , �u o�leleri limonlu terbiyeli i�kem­ be <;:orbasm1 i<;:ti�im i�kembeci beni oli.inceye ka­ dar besleyecek. Portakalc1 Salomon <;:i.iri.ik porta­ kallan <;:1plak Yahudi <;:ocuklanna nas1l da�1tlyor­ sa, ben ge<;:erken de iki tane avucuma koyacak. 0 gi.inler belki elbiselerim pek eski olur da, i<;:eri­ ye

almaz

ama,

pastanenin madam1

kap1smm

oni.inde bana bir kapu<;:ina i<;:irir. Bunlar h a y a l ama, mahallemi ben boyle se­ viyorum i�te! Hele eski tamd1klan hi<;: gormek i s ­ temiyorum. A r a s 1 r a mahallede onlardan birine rasthyorum : - Vay! Sen buralarda, ha? Boynumu bi.iki.i p , " N e yapay1m?"

der g ibi

bak1yoru m . - Kimbi lir ne dalgan vard1r? d iyorlar Som a : - U l a n ! Serserilikten vazge<;:medin g itti . Serserilikten

de�il,

kendimden

ama, dert anlatam1yorum. K i m i s i ; 141

vazge<;:tim


- B il i r i m sen i , hmz1r, gene kimin pe�indesin kimbi lir? diyor. Kendi pe�imi bile b1rakt1m . A rn a o maran­ gozun dostu, bir gozi.ine karatavuk oturmu�, elle­ ri <;:ukur <;:ukur, esmer Yahudi k1zma bay1hyorum . Kimbilir n e t a t h yerleri, n e kokulu taraflan var­ d1r , kalm bacaklarmdan gayn . Di.in

mahal leden

�oyle

bir <;:1kmaya karar

verd i m . Unka pam'ndan vurup Sara<;:hane'ye <;:1k­ t 1 m . Istanbul baya!';j1 de!';ji�mi�. $a�1rd1m kald 1 m . H o � u m a d a g i t t i bir bak1ma . . . T emiz, a s f alt, kocaman yo liar

0 su keme-

ri ne gi.izel �eymi� me!';jer! Nedir o ta bir kilomet­ reden bir zafer tak1 gibi gori.ini.i�i.i! Yanmda Ga­ zanf era!';ja medresesi �ip�irin, bembeyaz. Park­ lar, a!';)a<;:lar gordi.im. lnsanlar gordi.i m . Orkek i.ir­ kek

dola�t 1 m .

K1zta�1'na

kadar

uzand1m.

Fa­

t ih'ten a�a!';j1ya yi.iri.imeye ba�la d 1 m . Sara<;:hane'ye vard 1 m . Bakhm bir hinanm tepesine y 1k1c1lar <;:1k­ m1�, y1k1yorl a r . $uralarda bir hamam vard1, de­ dim kendi kendime. Y1k1lan o hamamm 1�. 0 s1ra vi.icuduma bu h amamda y1kanmak ka�mhs1 geldi. N e olursa olsun, arhk kepazeli!';ji e l e ald1k, onu d a soyleyey i m : Yedi senedir y1kanmam1�­ t1m. Y 1kanmak akhma bile gelmemi�t i . Beni bir ka�mh ald 1 , bir ka�mtJ ! . . Bitlendim gibime geld i . B i r h a m am a g i rd i m . Bir y1kand1m, b i r y1kand1m! Fitil fitil de kir <;:1kt1 . A rn a b e n de rahat ett i m . Ama n , b i r terle m i � i m ! Ellerimi nereye si.irsem elimde deri p ar<;:as1 m 1 , ya!;) par<;:as1 m 1 , kir par­ <;:as1 m1, ne bileyim bir �eyler kald1. $a�hm kal­ d1m

insano!';jlunun bu kadar <;:ori.i<;:opi.i olmas1-

na . . . Baya!';j1 kabuk ba!';jlarm1�1z. H a m amdan <;:1k1p tramvaya atlad1m . Eve u!';j1 42


rayay1m da sonra ak�ama bir de Te�vikiye taraf­ lanna gideyim diyordum. Eve dondi.im. Yata�1ma �oyle bir uzanmamla uyumam, yirmi dart sa­ at uyumam bir oldu.

Uyand1�1m zaman ertesi

gi.in iki idi . A�a�1 yukan tam yirmi saat uyumu­ �um . Do�ru i�kembeciye ko�tum. Bayra m ; - Ma�allah renginiz pek i y i Mansur Bey, dedi. Soyleyemezdim a ,

" Hamama gi ttim" diy e .

Corbama sarm1sak koydurtma d 1 m . Gezinti yap­ t1m. Hava karan rken Ma<;:ka'ya vard 1 m . Oralar da bir ba�ka alem . . . Doni.i�te yedi sene daha ma­ halleden d1�an <;:1kmamaya karar vereyim dedim, olmad 1 . Bu ba�1m1 dondi.iren, i k i gi.inli.ik hayattan �a�kma donmi.i�ti.im. Bir ara ne di.i�i.indi.im bilir m isiniz? $u bizim di.ikkanla evi sata y 1 m . 0 sazh gazino yak mu hani, soz a<;:t1�1m? Orada, d1�an si pari�lerini goren k1z vard1 ya -hani aim dar olarn- onu metres tutay1m.

Bir sene sonra da

oleyim . Bineyim bir Bo�azi<;:i va puruna, gi.ini.in birin­ de. Bebek'le Arnavutkoy onlerinde arka taraftaki oturdu�um kanapeden kalka y 1 m , etraf1ma baka­ y1m, kimseler yoks a , denizin i<;:ine b1rak1vereyim kend i m i .

1 43


BEN NE YAPAYIM?

Di.in ak�am, soframda yedi?;jim yeme?;jin ba­ na dart yi iz yetmi� kuru�a mal oldu?;junu hesap etti?;jim zaman, korktum . Yaz1 yazmay1 i� sayd1?;j1m i<;:in ba�ka i� yapmamaya karar vermi�tim. $imdi haftada iki lira �u yaz1mdan ahyorum . I ler­ de, kimbilir ba�ka gazetelere de yazar, ge<;:ini­ rim. Omri.im olduk<;:a gen<; muharrir olarak kal­ mayaca?;j1m y a ! Gazetelere bir bu<;:uk l iraya h ikaye, adliye roportaj1 yazd 1 m . Ki.i<;:i.ik bir irad1m var, eski za­ manda ana-o?;jul bize yetiyordu, �imdi devede ku­ lak oldu. Daha birka<;: sene di�imi s1kaca?;j1m . Kim n e derse desin ! . . Yalmz yaz1mla ge<;:inmek karanm kafamdan kimse sokemez. Ayda kirk be� lira ile bir gazeteye kap1lan­ mak bile mi.imki.in de?;jil. Muallimlik yapamam. Kendim bir �ey bilmiyorum ki, ba�kalanna o?;)re­ tey i m . H em <;:ocuklar i.i<;: gi.inde tepeme binerler. Bundan i i<;: sene evvel ticaret yapay1m, dedi m. R ahmetli babam bir ortak buldu . Zaten b u adam kendisi mi.iracaat etmi�. gori.ilmemi� imla yanh�­ lanyla dolu, goz ya�arhc1 bir mektup yazm1�h. Adam babamm eski arkada�lanndand1 . Mektu­ bunda, "Beraber <;:ah�tik. 0 zamanlar ben pek gen<;:tim. Fakat almm pakt1r. Yedimse kendi pa­ ram1 yed i m . Mahdum beyin bi.iyi.idi.i?;ji.ini.i , kendi1 44


sine b i r ticarethane a<;:aca?;jm1 i�ittim. Namusum­ l a <;:ah�1p

yeniden

ticari

i tibanm1 kazanmama

mi.isaade etmeni yalvarmm. Di.in ak�am, gardi.i­ ?;ji.im bir ri.iya bana sayende <;:ok ileri gidece?;ji m i teb�ir ett i . Peygamber Efendimiz . . . Do?;jrusu h a z i n b i r mektuptu. Gozlerim ya­ �ard 1 . Baba m , ti.iccar olmasma ra?;jmen, benden daha hassast 1 . 0 da a?;jlad1. Adamca?;j1z geld i . \:i<;:ek bozu?;ju, k1sa boylu, ate� gibi gozli.i, i �giizar bir adam d 1. Beraber bir yer tuttuk. Firmamm kararla�hrd 1k. Serma yeyi peder di.izdi.i. l �e ba�lad1k. 0 zamanlar daha or­ tahkta har p gi.iri.il ti.isi.i olmad1?;)1 i<;:in elli <;:uval fa­ sul yeyi ekimde ald1k, arahkta satacaktJk. Bu ara­ da d a yumurta ahyor, p a tates ahyor, sahyorduk. Ben, yaz1hane gibi bir yerde otururdum . 0, d1� a r d a , hi<; a r d 1 a r a s 1 kesilmeyen, <;:o?;ju sefil, Ya­ hudi k1yaf etli adamlarla pazarhktayd1. Yumurta­ lan ay1ran bir de makinemiz vard 1. l�1k yanar; yumurtanm i<;:i koyu, a<;:1k san, kavun i<;:i, siyah renklerle gozi.iki.i r , aymrd1k. Yukandaki odalarda elli <;Uva] f asulyemiz vard 1. Ne olsa yeni i�e ba�­ lad1?;)1m1z

i <;: i n ,

ak�amlan erken ka<;:ard 1 m .

0,

" G i t , g i t , " derdi, "daha gen<;:si n, ah�1rs m . Seni f azla yormak i stemem . $imdi ben gencim , sen <;:ocuk. Sonra ben ihtiyarlanm , sen <;:ah�1r s m . B u n e b i <;: i m b i r <;:ah�mayd1? N e yap1 yorduk? 0 gi.inleri bir su buharmm i<;:inde hahrh yoru m . Yemi�'ten k o p a n ri.izgann doldu?;ju ardi yem izde ne y a pt1?;)1m1z1 bir ti.irli.i anlayamad1m . Fasulyeler yukarda odalardayd1. Ben, "Fasul­ yenin fiyat1 arth m1?" diye sorard 1 m . 0, "Ne ge­ zer! . .

derd i . "On p a r a oynamad 1 .

B i r gi.i n , yukan kattaki helaya gi tmek i.izere 1 45


merdivenleri c;:1km1�t1m . Aya�1ma bir �ey tak1ld1. Fasulye c;:uvallarmm i.izerine di.i�ti.i m . Fasulyeler garip bir ses c;:1kard1lar. Elimle vurdum . Ben bu sesi tamyordum. Bir daha vurdum. Aaa, bunlar cevizd i ! A�a�1 inince, "Yahu Ali Bey , " dedim, "yu­ karda ceviz de mi var?" "Ha,

ded i , "ardiye ic;:in birisi koydu. Birkac;:

c;:uval. . Ak�am babama i�i anlath m . Ertesi gi.in gel­ dik. Di.i kkan kapah ! Anahtar bulup ac;:tird 1 k . Bi.i­ ti.in c;:uvallar ceviz d i . Ozerlerinde de bir " M . A . markas1 vard 1 . Babam b a na, "Aptal ,

ded i , "heri f fasulyeleri

satm1� . Verine de ba�kalannm cevizlerini ardiye­ lik doldurmu�. Sen uyu hala ! " Adami bir daha goremedi k. 0 bahar ic;:inde hahrhyorum k i , o civarda i n ­ sanlar korkunc;: �eylerd i . G a r i p gozleri vard 1. S a ­ bah sabah damh yorlar, nas1l kaz1k ataca�1z biri­ sine di ye f m l fml, yalmz hamallarla c;:uvallarm gezindi�i sokaklarda dola�1yorlard 1. Bi.iti.in mese­ le bir yere mal y1�makt1. Bi.iti.in m esele otekini kaf ese koymakt1.

Zamanlar normaldi ama, bir

normal zamanda d a onlar,

anormal

zamanlar

ic;:in pi�iyorlar, sanki bu gi.ini.i bekliyo rlard1. Yu kardaki hikayemin kahramanlanyla dolu bin bir c;:ar�1da, bin bir vurguncuyu yakalamak imkans1zd1r. Yakalanan, bir kom�unun g arazma, yahut bir elbirli � i ne, yahut d a bir oyuna kurban gitmi�tir Bu g a rip, korkunc;: sokaklan, bu bi.iyi.ik ta� ardiyeli, Bizans'tan kalma garip dehlizli bakkal di.ikkanlan m ; o kocaman b1y1k h , ya�h vi.icutlu, 146


yalrnz evi n i , o?;jlunu, zevkin i , k1zmm <;:eyizini di.i­ �i.inen adam1 1slaha imkan yoktur. Onlar fasulye <;:uvallanrn gozlerimizin oni.inde durmadan ba�ka­ lannm ceviz <;:uvallanyla de?;ji�tirecekler, bir gi.in ortadan sir olacaklard1r Ben haf tada iki lira ile gazetelerde yaz1 yaz­ maya devam ettik<;:e, onlar bunu yapacaktir. Ya­ rmdan itibaren yaz1 yazm1yorum . Birka<;: param var. Bulgur mu olur , pirin<;: mi olur, yoksa nohut mu ahp saklayaca?;j1m . Ba�ka kurtulu� yolu yak. Eskiden memur olan bir arkada�1m var. G e ­ <;:enlerde r a s t l a d 1 m . $ 1 k , tertemiz elbi seler, bile­ mem nereden almm1� on dart bu<;:uk lirahk bir kravat, altm1� be� lirahk pabu<;: ! - Yahu, bu ne ha!? dedim. - Memuriyetten aynld1 m , ticaret yap1yorum. Arkada� daha safh?;jm 1 , iyi yi.irekl i l i ?;j i n i mu­ haf aza ediyor. S1rlanrn yan yanya if �a etti: - Ne yapay 1 m , ne yapay1m? A l l a h a�kma soyle, oleyim mi? Alti yi.iz lira buldum, bugi.in ye­ di bin liram var. Soyleyin ben ne yapay1m? Yaz1 yazmak, boylece �u harbi atlat1p iyi bir ki.iti.iphane a<;:may1 di.i�i.ini.iyo r , yalrnz kendilerine, zevklerine gi.iven­ di?;jim insanlar vas1tas1yla kitaplar <;:1kartmak, ta­ bilik etmek istiyordum . Hi<;:bir koti.i kitap basma­ mak �art1yla hayat1m1 kazanmay1 tasarlam1�t1m. Olmayacak. Boyle giderse, babadan miras birka<;: par<;:ay1 da ti.iketece?;jim . Ne yapay1m? Bulgur mu alay1m, dersiniz? Bizans'tan kalma o Istanbul B a ­ hkpazan'nm yukansmdaki kocaman y a p1lardan birisine tepeleme dolduray1m, i<;:ine de bir Kurt bek<;:i mi dikeyim? H a , ne dersiniz?

147


BiRAHANEDEKi ADAM

Sokakta, bir di.ikkanda , kalabahk bir yerde durup herhangi bir adamm yi.izi.ine bakarak ha­ yatm m hi<; olmazsa bir k1smm1

hi kaye etmek

mi.imki.indi.ir, hulyasma kapild1m. Netice �u sat1r­ lar oldu: Karakoy'de bir b i rahanede bira i<;:en, tahmi­ nen k irk ya�larmda bir adam1 gozi.ime kestirdim, bakt 1 m durdu m : $apkas1 esk i , pardosi.isi.i lekel iy­ di. Potinleri boyah, burunlan kalk1k de�il d i . Sa­ nat m 1 tayine <;:ah�t1m. H i<;:bir meslek ona kahb1 kah bma uygun gelmi yordu.

Banka memuru da

olabilird i , zabit katibi de . . . Daire �ef i, ti.iti.inci.i, p iyango bayi i , sivil giymi� tramvay kontrolori.i de. $u i � i y a p 1 y o r , d i y e b i r kati karar vereme­ d i m . Arna orta halli bir adamd1. Ne bi.iyi.ik bir memu r , ne kalantor cinsi � den bir ti.icca r , ne bakka I, ne de celepti. Ellerine

bakmadan o n c e ,

yi.izi.ine

bakt 1 m .

Sabahleyin t1ra� olmu�tu a m a , p e k erken kalkt1�1, <;:abuk t 1ra� oldu�u belliydi. Yi.izi.ini.in baz1 yer­ lerinde sakal art1 klan vard1. Demek k i , uyku ser­ semi t1ra� olacak, yine uyku sersemi soka�a f 1r­ layacak kadar i�e gecikmemesi laz1m gelenlerden b i r i . 0 ha Ide, kendi ba�ma bir i� sahibi de�il. . . Gozleri g o zi.ime ili�ti. En ki.i<;:i.ik b i r dert ta�i1 48


m 1yordu. Goz kena rlarmm c;:izgilerinde de i.izi.inti.i c;:izgileri yoktu. "Kadm yi.izi.inden hie; c;:ekmemi� bir adam , " ded i m . Ellerine bakt1 m : Ne t1rnak ke­ narlarmda herhangi bir yenme ve siyahhk, ne de parmaklarmda herhangi bir el i�i gordi.i?;ji.ini.i ba­ na bildirecek bir boya, bir kesik, bir nas1r . . . Zay1f de?;j i l d i . $i�man denemezdi a m a , mini­ mini bir gobe?;ji vard1. Bu o y l e, ta m ide i.isti.inden ba�layan bir gobek de?;j i l d i . Daha a�a?;j1dan a lma bir gobe?;ji vard1. B irasmm i.is ti.i ni.i i.ifleyip ic;:iyor­ du. Sonra s1cak s 1 cak bir sandvic;: gidip ald1 . Bi.i­ yi.ik a?;jzm1 ac;:t1. S 1 cak sandvic;:i a?;jzmda dondi.ire dondi.ire, i.ifleye i.ifleye yed i . Bu s1rada bir taraf­ tan da birac1?;jma bak1p gi.ili.iyordu. Di�leri san , seyrek, pisti . Onlan h i e; y 1kam1yor olmah. Yiyip i c;:erken h ic;:bir �ey di.i�i.inmi.iyord u , der­ sem hata edece?;jimi b i l i yorum. Boyle bir �ey, mesela kendim i c;: i n , mi.imki.in de?;jildir.

Dinler­

ken, hatta yazarken bile, ba�ka �eyler di.i�i.ini.i­ ri.im.

Her insanm

haline bakarak,

ic;:erken h ic;:bir �ey di.i�i.inmi.iyordu,

"yerken ve deyip de ya­

mlmaya raz1 y1m. Birdenbire bir �ey dikkatimi c;:ekti : parma?;jmdaki

yi.izi.ik.

Evet,

Ki.ic;:i.ik

yi.izi.ik parma?;jmda

de?;lil de ki.ic;:i.ik parma?;)mda bir yi.izi.ik. Bana oyle g eldi ki, bu yi.izi.ik bir kadmdan almm1�t1r. Bunu yi.izi.ik parma?;jma takmay1�mda n a nlad1 m . ! p in­ ce, pek zarif bir �eydi . Yan yana diklemesine i.ic;: tane ta� yeri vard1. Ta� yerlerinin ikisinde Jal renkli iki ta� p a rhyor, i.ic;:i.inci.i ta� yeri bo�tu. Bu ta�lar birbirinden dantel gibi i�lenmi� i nce a l t m tellerle bir k a v i s c;:izerek aynhyordu . Yi.izi.i?;ji.in b i r kadmdan a l m d 1 ?;) 1 su goti.irmez b i r hakikatti . O n a b u yi.izi.ik, metresi taraf m d a n aldatilm1� b i r adam 1 49


hali de verm iyor de?;jildi h a n i . Sanki b i r kadmm parma ?;jmdan zorla c;:ek i p almm1�h. $ i m d i elimde birtak1m malzeme var . Bunlar­ la bir bina yapabilird i m : Ya�1 tahm inen k1rkt1. Pardosi.isi.i kirli, �apkas1 da oyle . Pabuc;:l a n , gom­ le?;li temiz, ki.ic;:i.ik parma?;jmda bir kadm yi.izi.i?;ji.i, di�lerini

y1kam1yor,

gozlerinde dert

alametleri

yak; o y leyse kadm taraf mdan aldatilm1� de?;) ii, bu �i.iphemde yamhyor u m . B e n hikayeciyim d i y e , sizden ayn �eyler di.i­ �i.inecek de?;jilim. Sizin di.i�i.indi.iklerinizden ba�ka bir �ey de di.i�i.inemem. 0 ha Ide , bu adamm hi­ kayesi ne olabilir? Sakm benden bi.iyi.ik vakalar beklemeyin, n'olur? Fatih'te oturuyordu.

"Malatya-lkbal Amba­

n "nda katipti. Evli , dart c;:ocuk babas1yd1. Ayda yi.iz lira kazamyordu. Piyasada p i�mi�ti. U f ak te­ fek karaborsa haberleri getirip goti.iri.iyordu. En c;:ok korktu?;ju �ey, ayakkab1s1zhkt1. Cok fakir bi.i­ yi.imi.i�ti.i. Daha i.i c;:-be� senedir burnu kalkmam1� bir ayakkab1 giyiyordu. l�te giydi?;ji ayakkab1y1 ambarda

b1rak1yor,

sabahleyin bunlan

c;:1kanp

burnu kalkm1�lan giyiyor, ak�am aym ameliyeyi tersine ya p1yordu. Cocukken , on be�, on altJ ya­ �ma kadar yalmayak dola�m1�t 1 . Bi.iti.in zevki ,

ak�amlan

i.ic;: bira c;:ekmekti.

Bazen b i r a n m i c;: i n e bir tane de �arap kan�hnrd1. Parma?;jmdaki yi.izi.i?;ji.i, gec;:en bayram dokuz lira­ ya bi.iyi.ik k1zma alm 1�, ta�lanndan biri di.i�ti.i?;ji.i i c;: i n , klZI sabahleyin zorla parma?;jma gec;: irmi�ti. Boyle �eylerde p e k unutka nd1. Nitekim , di.i�mi.i� ta�1 takhrmay1 yine unutmu�tu . Yi.izi.i?;ji.i kaybet­ mekten pek korkuyordu. Bunu kaybetmek ona bir haf ta bira ic;:memeye mal olacakt1. 1 50


C o k gi.izel sesi vard1. C ah�tJ?;j1 mi.iessesenin y1lhk gezintisinde Sular'a gitmek i.izere tutulan motorda g iderlerken a ttJ?;j1 gazellerin adedi kadar kad e h , senede rak1 i<;:erd i . Ti.iti.in i<;:mezdi . Cebin­ de gayet gi.izel bir <;:ak1s1 , bu <;:akmm hrnaklan torpi.ileyecek aleti bile vard 1. lkinci sandvi<;:i bu <;:ak1 ile kest i . C ak1ya dikkatli baktJ?;j1 1r n gori.ince uzatt 1 . Dokuz mar ifetini goster d i . Soma; - Sizi tamyaca?;j1m gibi beyefendi , dedi, ne i�le me�gulsi.i ni.iz? Kekeledim . l�siz oldu?;jumu a nlad1. lsrar et­ m e d i . Bu arada ben de kendime mi.inasip bir i� s a h i pli?;ji uydurdu m . Go zi.im tekrarda n , parma?;jmdaki yi.izi.i?;je ta­ k1lmca yukarda yazd1klanm1 anlattJ . 0 ak�am be­ n i m �erefime be� bira i<;:t i . Be�incisine �arap ka­ n � tJrd 1 . Bir �arap da bana 1smarla d1. - B e n f azla ka<;:1r d 1 m , mi.isaadenizle . . . dedi. Ben i�in d a h a otesine, faciasm a , komedisi­ ne g i tmeye niyetl i y i m . Adamm pe�ini b1rakma­ yac a ?;j 1 m . Evine g irece?;jim . K i.i<;:i.ici.ik dertle r i n i , bi.iyi.ik meselelerini o?;jrenece?;jim. D a h a do?;jrusu oni.imde bira, hayal kuraca?;j1m. BaktJ m , hala b irahanenin kap1smd a . Ya?;j­ mur �anl �anl ak1yor damlardan. Pardosi.isi.ini.in yakasm1 kald1rd 1 . Parma?;jmda bir kadm yi.izi.i?;ji.i, �a pkas1 kirli, a yakkab1lan pml pml b o y a h , a r tJk kimse yi ilgi­ lendirmeyen bir adam yi.iri.iyor, tramvaya b inmek i.izere ko�uyor.

1 51


MURUVVET*

Kocamustapa�a'da

Si.inbi.illi.i

Kahve'de

deri

amelesinden Osman A?;ia ile oturuyorduk. Dort­ be� gi.inli.ik bir beyaz sakal Osman A?;ja'nm mavi gozlerine gi.ine� 1�1?;)1 gibi bir 1�1k gonderi yord u. Pembe

yi.izi.indeki buru�uklan sayay1m derken,

kahveci <;:aylan getir d i .

Oh,

ne nefis <;:ay!

Ne

renk, ne fincan! . . l<;:ime bir bardak <;:aydan akan saadeti tamamlayacaklarm1� gibi iki Cingene klZI Si.inbi.illi.i Kahve'nin bah<;:esine girdiler. Ne gi.izel yi.iri.iyo rlard1.

0

ne salmt1yd1 !

Ne

k1vrakhlar! . .

Kahverengi gozlerine a?;j1r, koyu esmer gozkapak­ lan a?;j1r a?;j1r; gi.izel, �iirle dolu hazin bir piyesten sonra inen tiy atro perdeleri gibi ini yordu. Kahn dudaklan bir taze incir rengi ile si yah, ball! . . . Os­ man'la bana garmeden bak1 p biraz otede cimdalh oynayan mahalle gen<;:lerine do?;jru yi.iri.idi.iler. Ar­ kalarmdan bir de t1?;j gibi ince, ihtiyar bir Cingene kans1 g i rd i . Osman A?;la'nm oni.inde durdu; - A be Osman A?;la, ded i , bakay 1 m m1 f a h na? - Coktan bak1lm1� be kocakan bizim fah m1za . . . Hem ne edeyim senin fah m ben, o k irk se­ ne evveld i . Cingene kans1 b i r gen<; k1z gibi gi.ildi.i. ")

Bu oykunun degi�ik bir yaz1m 1 . "Ballki;:1rnn 01umu-Ya�as1n Edebiyat"da !?opar Huseyin ad1yla yer alm1�t1r.

1 52


- B eni istemezsin ha? Oyle ise �unlar baksm f ahrnza be! K1zlardan siyah sa<;:lannda b i r bak1r rengi yamp semen, taze kabuklu cevizin ellerde b1rakt1!11 lekeler kadar k1rmmms1 siyah sa<;:h k1za; - Mi.iri.ivvet be, ded i, gel bak bakahm Os­ man A!1a'nm falm a . Yamm1za yana�an oylemesine gi.izeldi k i , O s m a n A!1a'ya bakt1m . Sararm1�t1. K 1 z a dikkatle bak1yordu. - Sen evli misin Mi.iri.ivvet k1z? ded i. - Aah, dedi k1z. Yoksa evlendirecen mi beni? Almam o yanmdakini. Sevmem patlak gozli.i! Salmd1 gitti . Osman A!1a di.i�i.inceye dalm1�­ t1. $unlan anlatt1: Ki.i<;:i.ik Hi.iseyin bir Urumeli havas1 tuttur­ mu�tu . Ben a<;:1k pencereden bakardn n . Ortahk sakind i . Deniz insana kasvet ver ird i . Denize ba­ kmca gam1m da!11hrken bu ak�am neden boyley­ dim? Bu o!1lan da boyle ak�amlanm1 m1 bekler, nedir? "Sus iilen ! " desem diye di.i�i.indi.im, "Birak gari b i , " dedim kendi kendime, "b1rak m mldans m 1. . . " Ki.i<;:i.ik Hi.iseyin'e bakt1 m . Duda!1m m kenan ya�arm1� t1. Gozi.i yumulmu�.

yi.izi.i buru�mu�tu.

l<;:imden 1hk 1hk bir �ey akt1. Kana benzer bir �eyd i . " l<;:im kamyor, dedikleri bu mu?" diye fik­ rimden ge<;:t i . Vaka �oyle : Varma makinesinin b i r kenarm­ da o, oteki kenarmda ben vard1m. Yamm1zda birka<;: i�<;:i vard1 ama, isimleri laz1m de!1i l . . . Hi.i­ seyin hafi ften 1shk <;:ahyord u. - Kes ulan, i.ifi.iri.i!1i.ini.i! ded i m . Kesti a m a , b u sefe r ikide bir gozi.imi.in i<;:ine 1 53


oylesine g a r i p bakar k i . . .

Yumu�amak ne de­

mek? Yumu�amaktan daha yumu�ak bir �ey duy­ dum. " O �lum , evlad1 m ! " dememek i<;:in di�imi s1k­ h m . Gi.ilsem iyi olurdu, emme gi.ilemed i m. l<;:ime do�mad1. Yammdaki i�<;:iyi gonderdim Hi.iseyin'e; - Sen buraya gel, Jen ! dedirttim. Yam ba�1mdayken yine yi.izi.ime bakarsa tek­ meyi ya p1�t1racaktJm keratanm k1<;:ma! Bakma­ ymca pi�man oldu m . Doni.ip ben baktJm. Dudak­ lan k1p1rdar, sesi <;:1kmazd 1 . Ara s1ra kaf asm1 sal­ lar, k1z ok�ar g i bi gozlerini si.izer, bir haller ge<;:i­ rird i . 0 , makinistin pi<;:i m i , yoksa b i r arahk be­ nim bo�ri.ine indirdi�im yumruk mu, salakh �1 m 1 dese m? -0 vakit ba�ka ti.irli.isi.i hatmma gelmez­ di- bir feryat duydum. Amam, zamam kalmad1. K a p m m o ni.i nde c1garasm1 i<;:en makinist tepem­ den atlad1. Ko�tu , makineyi durdurdu . Bawar­ ma�1 bitimi h izasmdan Hi.iseyin'in eli yamyass1 idi . Eli mak ineden <;:1kard1k. $oyle k1l k1rpmcaya bir beyazhk, bir morluk gori.ir gibi oldum. Ondan sonrac1ma, el k1pk1rm1ZJ kan kesild i . Go zi.ime ka­ dar kan fi�k1rd 1 . E l i min tersiyle yi.izi.imi.i gozi.imi.i sildi m . 0 , elini a p1�arasma sokmu�. k1vnm k1v­ nm k1vramrd 1 . Bir garip dille de h a y k mrd1. $a�1rd 1 m . Etrafima bakt1m . <;:orlulu Hasan; - Ben sana demez miydim emmi? ded i , Hi.i­ seyin halis �opard1r, di ye . . . - Ince, i.ilen! dedim. $u yumru�umu <;:alanm Ince s1fatma . . . Namussuzum, yamyass1 eder im. S1ras1 m 1 be? Bakahm, belki bir bez par<;:as1 bulurum, bile­ �ini s1kanm da kan biraz durur, diye etrafima bakmd1 m . 1 54


Heriflerin hepsinin s1rh <;:uval bezinden . . . Bir gomlekli yoktu be i<;:lerinde ! Yahu! $u insanof:)lu neyin neresinde, neyi hahrlar? Allah belam1 versi n ! Y1rtmak i<;:in haniya gomlek ararken akhma ne geldi biliyon mu? Hani padi�ahm biri key if siz di.i�mi.i� de, hem gams1z, hem fukara oylesine birinin gomlef:)ini giyerse �i­ fa bulur, demi�ler. Aram1�lar taram1�lar, hem fu­ kara, hem dertsiz adam bulamam 1�lar. Bulunur mu? Arna il m i tlenmi�. aram1�lar. Bir gun, ada­ m m birine bir koyliik yerde rastlam1�lar. H erif hem ti.irki.i soyler, hem <;:apa <;:apalarm1�. doncak. - Sen kimsin? demi�ler. - Na! demi�. �u af:)a<;: a ltmda uyku kestiren herifin u�af:j1y1m. - Nerede yatarsm? - Samanhkta. - Ne yer, ne i<;:ersin? - Bey ne verirs e. - Ne verir? - Kuru ekmekle sof:jan . . . - H i <; dertlenir m i s in? - 0 da niye? - Yani y a , kederlenir misin? - Bilmem oyle �ey, demi�. ben cah i l i m . - H a h , demi�ler, arad1f:)1m1z adam! - Aman, b i z de seni an yorduk. Versene �u gomlef:)ini bize sana b i r kese altm ver elim. - Gomlef:)im yak k i . . . Bizim i�<;:ilerden hi<;:birinin de gomlef:)i yok­ tu. Ben �im�ek gibi bu h i kayeyi hahrlamaz m1y1m?

Donakalm 1�1m. Makinist beni silkti;

- Te sen de af allarsan, Osman A f:) a , ded i , of:)landa k a n kalmayacak. 1 55


Fabrikanm kap1c1s1 o ara salak salak, c;:e�­ meden donmi.i�til. Zaval11 adamm i.isti.ine sald1r­ d1m. Gomle?;jini y1rth m . Hi.iseyin'in bile?;jine s1m­ s1k1 sard1k. H astaneye ilettik. sarmalad1lar.

Orada da sanp

Gelirken tramvaya

Ci.imendi.if er le dondi.i k .

Benim

bindirmedim.

Kazhc;:e�me'deki

odama getirdim o?;jlam. 0 dart ki�i ilen yatarm1�. H e p it tak1m 1 ! Rahat etsin o?;jlan, dedim. Sabaha dek inim inim inledi. O?;j leye patrona c;:1kt1m . lki lira verd i . Eve dondi.i m . Sarg1s1m de?;ji�tirdim. Gazh bez ald1m. Eczac1 bir su vermi�t i , y1kad1m . Dort gi.in gec;:ti gec;:med i, o?;jlanm kolu davul gibi �i�mi� m i sana? Yeniden hastaneye goti.irdi.i m . "Bugi.in yataca k , dediler, "sen bir iki gi.in sonra u?;jra ! . . " " Peki ! " dedim, aynld1m. l k i gi.in sonra vard1m k i , c;:ocu­ ?;jun kolunu koki.inden alm1�la r . Gang1ran olma­ m1� m1? Ald 1 m , Yedikule'ye getird i m . H af tasma i y i­ le� t i . Ak�amlan � ark1 bile soylemeye ba�lad1 . l �te o s1ra bir tazminat lafid1r c;:1kard1. Ben bilmem k i , gi.i y a kanunda varm1� . . . On be� kuru� \lermi�, b i r de kanun kitab1 a l m 1 � . O kudu a m a , anlamad1m . Hani o da pek anlam1yordu y a ! Bir sene ka­ dar mektebe gitmi�. Dort sene evvel bi.iyi.ik f abri­ kada c;: a h�1rken bir tef ti� mef ti� olmu� da, "$unu mektepte okutm a h ! " demi�ler. Gi.inde iki saat i�­ ten ahp mektebe gondermi�ler. Senesine i� tav­ say1vermi�. 0 kadarc1k okumaktan kanun anla­ �1lsa, abukata ekmek mi kahrd 1 , day1? Uzatmayahm, bir tazminat l a fid1r tutturdu. - Ne isti yon? dedim bir ak�am . . . - Oc;: b i n papel, demez m i ? - Len, dedim, deli fi�e?;j i ! Aklm1 p eynir ek1 56


1 1 1�K1e mi yedin? O<;: b i n panganot ne ider bili­ yon m u ? - B i liyom , demez m i ? - E��of:)lu e��ek! d e d i m , hayvan! K a t 1 r ! ded i m . O<;: bin p anganot bir kola kim verir be? Sonra di.i�i.indi.im kendi kend ime: "Osman, sen kolunu verir misin birisi i.i<;: b i n p anganot verse?

Ben vermezd i m .

"Oyleyse ,

Hi.iseyin

neden vers i n , senden neyi eksik?" Bir p azar gi.ini.i kalktik, abukat aramaya git­ tik. K a pahym1� herifler! Donerken Hi.iseyin'e; - Ulan Hi.iseyin! ded im. Bedava p aram1z git­ ti, be! - Sen i.izi.ilme O s m a n Amca, dedi, hele i.i <;: bini a l a h m d a . . . B i r sair gi.in abukatJ buldum. Derd i m i soylet­ medi b i l e . "Paramz var m1?" ded i . "Yak ! " dedik. "Paras1z dert dinlenmez," ded i . Sonra cayd1. Bizi <;:af:)1rd1.

Anlatt1k.

Bir <;:ocuf:j a , b i r bana bakt1.

Fabrika sahibinin ismini cismini ald1. Bir koca­ m a n kitaptan b i r �ey arad1. Buldu. B i r yere tele­ fon <;: a l d 1 . "Zatialinizi bendeniz! Peki, gori.i�elim !" dedi. Bize d e , "Yann gelin,

ded i . Ertesi gi.in

vard 1 k . Hi.iseyin'in ba�1m s1vazlad1. Benim e l i m i sallad 1 . "Bu i�ten hay1r <;:1km a z ! " ded i . "Yi.iz l i r a ­ m z olsa i � e ba�l ayahm. V a r m1 yi.iz l i r a m z ?" l k i ­ m i z b irden, "Buluru z ! " dedik. Kime gi.ivendik, ne b i l e y i m ben? Sanki kime soylesek, <;:1kanp bize yi.iz lira verecek gibi geldi i <;: i m i ze . . . Ben omri.imde bar<; a lmad1m . Hi.iseyin b i r def a Ince H asan'dan otuz be� kuru� alm1�t1 da biraz ge<;: odemi� t i . Kavga etmi�ler d i . 0 s1ra bunu neden hahrlama d 1 m , bilmem? Gom leksiz her i f i nas1l hahrlad1m da, bu fikrime gelmed i . 1 57


H angi i�<;:iye ba�vurdu isek, �a�km �a�km surah­ m1za baktilar. Haklan da vard1 ya! Yi.iz lira ne demekti yahu! Eskiden yanmda <;:ah�h!11m bir p atron vard1. lyi adam derlerdi. Biz pek ge<;:inememi�tik ama , selam a h r, hatmm1 sar ard1. Gittim, ana ba�vur­ dum, di.i�i.indi.i . Derin derin di.i�i.indi.i: - Gel benimlen ! Beraberce bizim p a trona gittik. Yaz1hane­ sinde aturuyardu.

Bizi gori.ince aya!1a

kalkt 1.

B e n b i r i�<;:inin suratmdan h e r di.i�i.indi.i!1i.inii an­ lanm, b1y1kh adamm ama. B1y1ks1z adamm sura­ tmdan maksadm1 anlayam1yarum. Eski patronun elini s1kt1. Bana d a , - Ne a , O s m a n A !1 a ? d e d i , yaksa bizi b1ra­ kacak m1sm? Eski patron um, "Yak, yak, " dedi, "ba�ka bir i� i<;:in rahats1z edecekti k . " - Esta!1f urullah ! H a � i m Bey bir ti.irli.i lafi a<;:amaz, geveler durur. Ben,

"M eselemiz �u.

patron ,

ded i m ,

"�u

Hi.iseyin'in i�i i<;:in geldi k . " K 1pk1rm 1ZJ kesildi : - Avukatlara ba�vurursunuz, mahkemeye gi­ decekmi�siniz. l�te ikisi de arada! Pencereden tren yalunu gosterd i : - Tramvayla d a gidilir, �imendiferle d e . lsterseniz biletinizi de alay1m. H a � i m Bey bana; - Sen, dedi, bekle biraz, d1�arda! O <;: taraf 1 camdan yaz1 adasmm d1�ma ses <;:1kmazd1 ama, el kal aynatmalar, daha bir si.iri.i 1 58


�eyler gozi.iki.irdi.i . Ni ha yet beni <;:a�1rd1lar

Bizim

patron sakinle�m i�t i . Kasasm1 a<;:h. Bana; - Sen, ded i, omri.inde i.i<;: b i n liray1 b i r arada gordi.in mi.i? Cevap vermed i m . Sanra tathhkla; - Osman, ded i, en bi.iyi.ik gordi.i�i.in para k a <;: lirahktir? - Ellilik gordi.im beyim ! Bir deste para <;:1kard 1. Masanm i.isti.ine at­ maya ba�lad 1. H ani istemeye istemeye sersem sersem sayd1m: - Elli yed i , elli sek i z , elli dakuz! . . Altm1�mc1 panganatu patron havada bir sal­ lad 1.

0 d a masanm i.isti.ine i.iri.izgersiz havada

u<;:urtma gibi di.i�ti.i . Kaskaca b i r ki.ime almu�tu.

l�1�m altmda

gi.ivem rengi bir y1�m p eydahlanm1�h. - Bu para, dedi, a �apan oli.inceye kadar idare ede r. 0 Cingene be! O nlar senede elli lira harcarlar m1, samrsm? Diyelim harcasmlar. Bu para altm1� sene surer. Ka<; ya�mda a? - On sekiz . . . - Demek k i , ded i , herifi yetmi� be� ya�ma kadar besleyece�im ha? Ha�im Bey'e dondi.i; - N amussuz herif, ded i , a gitti�imiz avukat denilen pe . . . i<;:in soyli.iyarum . O<;: yuz liram1 ka­ pard 1 . 0 zaman bilm iyardum . Ha�im Bey, bu a�­ lanm babas1 da aym b . . . u yem i � . Gi.iya bilmeye­ rek dalapta kalm 1�, dondi.irmi.i�ler, oli.isi.i <;:1km1� deyyusun . . . 0 zaman da boy le haller kan�hrm1�­ lar. Bahar yak mu hani? Onun imalathanesinde al mu� bu i�. . . 0 zaman d a i�i zor kapatm1�lar. Bunlar oyled ir. Mahsus yap1yarlar. 1 59


- Osman A � a , dedi, al sana yi.iz elli l i r a , ver �una, gitsin c;:ergisine! - Beyim, ded i m , b i r kol omzundan gitti. Bu herif nasil c;:ah�1r? Buna biraz daha ikram yap ! - O sm a n A � a , dedi, bunu senin hatm n ic;:in veriyoru m . Be� para f azla vermem. Sen onun a �z m 1 bir ara. Sahiden bu i� istemeyerek olduy­ sa -na �u. H a � i m Bey �ahi dim ol sun- yi.iz elli da­ ha verece�i m . Yak, benim dedi�im c;:1karsa . l�te o , U r u m e l i havas1 tutturdu�u, benim de denize b a k1p keder etti�im ak�ami.isti.i dayana­ mad1 m . Ac;:1 ktan ac;:1�a soray 1 m , ded i m . Sordum. Laf alamad1m a�zmdan. Gittim rak1 ald1 m . l k i kadeh b e n att1 m . lki kadeh o c;:ekt i . Soma; - Te be! de d i . Oyle olsa ne laz1m, be! Bana i.ic;: yi.iz d e yeter be! lki k 1srak almm be! C a m mi sokakta bulmad1m ben , O s m a n A�a b e ! E v i m d e n kovdum. Bir d a h a gozi.ikmedi. Er­ tesi gi.ini.i yi.iz elliyi goti.iri.ip patrona geri ver­ dim . . . Sonra c1�1ma p i �man ol dum . Bir hesap et­ tim . H a�im senede en az yi.iz bin lira kazamyor­ du. Oc;: yi.iz liray1 �opar Hi.iseyin'e c;:ok gormi.i�­ ti.i m . bmrumde bir tek yalan soyleseydim, i�te durmadan ka�m1 gozi.ini.i ovdi.i�i.i �u Mi.iri.ivvet'i alm1� o lurdu, d e d i .

1 60


iP MESELESi

Arkasma �oyle bir bakmca epey yo! alm1� ol­ duf:)unu gordi.i. $ehir c;:oktan kaybolm u�tu. 0 ta­ rafta pis bir ufuk parc;:as1 hareketsiz birikm i�ti. Bu, bulut def:)ild i. Pis bir hava birikintisiydi. $ehir bu esmer ti.iii.in ic;:indeydi. Oni.inde bir yo!, dimdik bir y oku� uzamyordu. Yolun dik doruf:junda af:)ac;:­ lar gozi.iki.iyordu. Orada, belki su da vard 1 . Serin bir kaynak. Arna yo!, oraya kadar oyle af:)ac;:s1zd1 ki, oylesine s1caktan demiryollan i.i sti.i gibi ti.iti.i­ yordu ki, yola di.izi.ilmeden evvel bir dinlend i . $ e h r i b1rakmak, ondan usanmak, onunla d i ­ di �memek erkeklif:)in �anmdan m1yd1? A rn a ne yapsm? Yapam1yor i�te. "Hayat mi.icadelesi" de­ dikleri kaypak �eye onda mani olan bir �ey var. Kime sorsa, "Yapamazsm bu i�i. edemezsin bu halt 1 ,

diyorl ar.

"Ah�mam1�sm .

"Neden?" d iye sorduf:)u zaman, der demez, kendilerinin nas1l

ah�hf:jm1 soracaf:jurn hemen kavrayarak, "Bu ya�­ tan soma da ah�amazsm,

diye ilave ediyorlar.

Atlar dof:)uruyor siitc;:ii beygiri oluyor. E�ek, adam ta�1yor, kum, hare;:, ki.ife ta�1yor da sahibini adam ediyor. Sinek dof:)uruyor, bakkala yana�1yor. Hamambocekleri hamamlan, anlar �ehir bahc;:ele­ rini , serc;:eler at pisliklerini, kumrular merhametli evleri, merhametli insanlan buluyor. Arna o insa­ nof:)lu, ona ne i� var ne gi.i c;: . Onun bocek bile ala161


may1�ma keyifle bak1yorlar. Sen okuyup yazamaz­ san da. l�te arada bir, bir �eyler yaparsm, yapar­ sm ama bunlar i� de� i l , bunlar mi.ispet i� de�il? Soma �ehir, �a�1rhc1 mi.ithi� bir kalabahkla kaymyo r. Gazete satanlar, kibrit satanlar, yakala­ ra balina

satanlar,

a�k satanlar,

fabrikatorler,

bakkallar, tiyatrocular, yaz1c1lar, kitap<;:1lar, sucu­ lar, ti.iti.inci.iler, profesorler, ayakkab1 boyacilan, talebeler, neler var neler. . . Bi.iti.in bu insanlar ak�amlara kadar hangi mi.ispet i�leri ya parak, hangi mi.ispet neticeleri alarak uykularma, ri.iyalarma, kanlarma, metres­ lerine, <;:ocuklarma, analarma dondi.ikleri zaman, o da evinin yolunu tutard1. Kap1y1 <;:alard1. Anas1 yi.iz vermezdi, belki para isteyecek diye . lsterdi de, utanmazd 1. Ak�am olmu�tur. Yollar doludur. Bir insanla gori.i�mesi laz1md1r. Bir hayal alemine dalmas1 laz1md1r. Bir el s1kmas1 laz1md1r. Cam bir dudak o pmek isterdi: Yumu�ak, ti.iki.iri.ikli.i, lezzet­ siz, lezzetli bir dudak, elektrikli sa<;: gibi <;:ahrda­ yan . . . Bir elin hararetiyle deli gibi olmak isterdi. Bu kaskatJ katila�m1� sand1�1 yi.ire�inin korkun<;: yumu�ay1�m1 tekrar bulmak isterdi . Kadmlar yal­ mz para ile mi dudaklanm opti.iri.ir, yalmz menf a­ atlere mi yumu�ak avu<;:lannm hararetini teslim ederlerdi? Yalmz

parla�a,

cebe mi kalp lerinin

anahtarlanm atarlard1? Oyle h1rs1zcasma h1rs1z, oyle namussuzcasma namussuz, oyle al<;:ak<;:asma al<;:ak bir adam olmak isterdi ama, kolay m1yd1? H er �eyi, o da her �eyi para ile satm almak daha kolaym1� gibi fakir mahalleye do�ru yo l a <;:1kard1. Kasvetli evler, korkun<;: kokulu ev i<;:lerinden ori­ gan kokulu �1k k1zlar <;:1kard1. Bir ihtiyar kadm, k1zmm arkasmdan bakard1. Saat bire do�ru bir pa1 62


ket c1gara gelecek. Go?;jsi.ine iyi gelen tatula gele­ cek. Saat bire do?;jru para gelecek. Saat bire do?;j­ ru dudaklan yenmi�. gozleri yenmi�. burnu yen­ mi�. sac;:lan yenmi� klZI gelecek. 0 mis gibi koku­ su kac;:m1�hr. Artik pudra, krem, ruj, Paris Ak�a­ m1 lavantas1 kokmayacak. Bir kadmm �ehvetl e, arzuyla, once arzusuzlukla ba�lay1p arzuyla bitmi� gi.ine her �eyini vermi� kadmm munzam di� koku­ suyla eve donecektir. �alg1h kahveler, adi, "vusla­ tm ba�ka alem" denildi?;ji c;:irkin, korkunc;: �ark1lar. ic;:kiler , manzaralar, oyunlar, tiyatrolar, kahveler, muhallebiciler sabahtan ak� ama kadar mi.ispet i� gorenlerdir. 0 d a bir mi.ispet i� isti yordu. lstiyor­ du . Sahiden istiyordu . Biliyordu ki, o da, bir i� yapacak de?;jil. Kendi ba�ma ne ya pabilir? Birisine hizmet edecekti. Ona yi.iz kuru� kazandmrsa iki kuru�unu hak edecekt i . Yi.izi.ine bakan, bu iki ku­ ru�u ona vermezd i . Yi.iz kuru�luk i� goremezdi ki gi.inde o. I� sahibi ona bakmca, bana kazand1ra­ ca?;j1 be� kuru�un ikisini ona veremem, nesine, di­ ye di.i�i.ineb ilird i . Ba�ka i�ler de vard1 . Arna nas1l yapmahyd1? Ne c;:e�it mi.iracaatlar yap 1hrd1? lstida m1 vermek laz1md1? lstida nas1l yaz1hrd1? Kime yalvarmah, kime kendini gostermeliydi? $oyle bir bak1yor, kendini �oyle bir tarhyor. Hay1r, hay1r! Hic;:bir i � e lay1k de?;jil. Hakk1 var insanlarm . . . 0 di.inyaya hayretle bakmaya do?;jmu�tur. H ic;:bir �ey anlamadan �a�1rmaya do?;jm u�tur. Ba�m1 a h p yol­ larda dola�maya, insanlar neler yap1yor diye gor­ meye , gormemeye gelm i�tir. Bir kopri.ide durup suyun rengine bakmak, bir k1zm bacaklanm sey­ retmek : Bunu kimler o pebil ir? $u sac;:1 nas1l ok�ar­ lar? Ok�ayan ne mi.ibarek, ne iyi, ne har ikulade birisidir, kimbilir? Oyle olmasa, bir kadm d a ken1 63


dini se<;:ebilir? Demek, dilnyada ba�kalan, kor­ kun<;: surette iyi olmayacak kadar akilh . . . Belki de o insanlar ter bile kokmuyorlar

Onlar deniz gibi,

bahklar g i b i tertemizdir. Ya onlar da ara s1ra burunlanm kan�tmyor­ larsa, bu k1za lay1k m 1d1rlar? Bu k1z da ak�am olunca i�inden yorgun donilnce <;:oraplanm <;:1kar­ d1�1 zaman onlan kokluyorsa? $ehir birbiri ilzerine y 1 �i lm1� kat kat evler, 1�1klar,

karyolalar,

arti.i ler,

sofralar,

bardaklar,

kadehler, p1 rlantalar, altmlar i<;:inde korkun<;: bir hazine, canh bir hazine gibi kapaklanm kald1r­ m 1�;

muazzam

�ey!

Korkutuyor

insam . . .

Bir

adam sokakta cilzdamm <;:1kanyor. Elli l irahklar, be� yilzlilkler

Nas1l kazamhr, nas il cilzdana bu

kadar para y1�1hr? Adam, �afar, diyor, <;:ek! Dun birine gotilrilp bir yaz1 verd i . Adam cilz­ damm <;:1kard1. S1ra s1ra dizmi�ti. Bir iki tane be� yilzlilk, ell ilikler, onluklar, be�likler.

C1kanp bir

be� lirahk ver d i , sanki ona dilnyay1 ba�1�lam1�t1. Utand 1 . Te�ekkilr ett i . Nasil olabilirdi? Kafasmda­ ki bir fanteziye nasil bu adam para verirdi? lna­ nam1yordu . Hayretler i<;:indey d i . Nasil utand 1 . Pa­ ra ellerini yakti a m a , korkun<;: da bir sevin<;: vard1 i<;:inde. Go�sil kabard1. Yilrildil. Simit a l d 1 . Meyve suyu i<;:ti . Muhallebiciye gird i . Kahve i<;:ti. Ba fra­ maden ald1. Ti.inel'e bindi. Tramvaya atla d 1 . $a­ ra p i<;:t i . Gazete ald1. Daha neler, neler.

Be� li­

rahk bilyilklilkten uf akh� a . ka�1t renginden ma­ den rengine donerken sonunda cebinde t1rtilh ku­ ru�lar buld u. Biltiln oteki paralardan bin def a gil­ zel oyuncaklar

Asil bunlar, bu t1rt11lar para

eder. Yanm ekmek ald1. Deniz kenannda marti­ lara att 1 . Etrafma yalmayak <;:ocuklar toplanm1�t1. 1 64


Ekmek pan;:alanm daha denize di.i�meden yakala­ yan, ac1 ac1 ba�n�an, k1rm1z1 gozli.i marhlara da­ �1tacak ekme� i . A<;:hktan olse insano�luna ver­ meyecek. Verirse adam olma z . lnsano�lu hak et­ meli,

hak! Yoksa �ehirde ya�amamah, koylere

gitmel i , merhametlere s1�mmah. Bir kadm, hamalm birini yakalam1� yakasm­ dan polise goti.iri.iyordu. Arkalanndan gitt i . Me­ sele �uydu : Hamal kadmm e�yasm1 ta�1m 1�h. Bu, i ple s 1 k 1 s1k1 ba�h bir harard1. Kadm, hamalm i p i a�1rd1�m1 soyli.iyordu. Hamalm elinde b i r tek si­ yah, ya�h, bitkin bir i p vard 1 . Kay1� gibi karayd 1 . Bununla ancak adam a s ilabilirdi. Zay1f bir adam, ell i kiloluk bir zavalh . Adam asmak ho� bir �ey olm a h! Acaba cellatlara ayhk m1 verirler? Kadma ipin bu olup olmad1�1 soruldu. " H ay1r , " dedi ka­ dm, "benimki yepyeniyd i . " Hamal yemin ediyor, "Vallahi almad1m a�a­ bey onun ipin i ! " di yordu.

"lpini ne yapaca�1m

ben? Kime sahhr ip? Benimkisi bana daha ek­ mek para m 1 getiriyor." Kad m , b1rakma m , diyordu, o ald1 i p i . Ne hamah b 1rak1yor, ne de bir ucundan tuttu�u 1p1ni. Hamal arhk dayanamad1. ! p i almaz i.imidiyle kadma uzath : - A l , vazge<;:tim a l , bunu a l . Almayaca�m1 oylesine ummaz b i r h a l i vard1 ki . Arna kadm ipi ald1 gitti. Hamal sapsan , oraya, parmakh�a dayand1. Sapsan ufka bakt 1 . "Ne yapaca�1m �imdi ben?" ded i. Oyle bir umitsizlik, oyle bir umitsizlik i<;:in­ deydi k i , elinden mah mi.ilki.i, apartmam, kans1, altm1 almm1� bir zengin de bu kadar i.izi.ili.irdi.i. Uzam1� sakah i<;:inden gozleri apak kesildi. l�te o 1 65


anda onun i<;:ini �ehirden bir nefre t , bir korku, bi­ l i nmez bir p anik sard1 . $ehri b1rak 1p gitmeliydi. N e reye

olursa olsun . . .

Bu �ehri

b1rakmahyd1.

Da�larda y a t m a h , su ba�lannda garipler gibi su i<;:meli, koylerden ekmek dilenme l i , �eh irli goriln­ ce yo] de�i �ti r i p ko�a ko�a ka<;:ma h , samanhklar­ da y a tm a h , ba�lardan ilzilm <;:almahyd1. Hamalm i p ini bir fakir kadmca�1z kendi <;:alm­ m1� i pine kar�1 h k ald1. Hamal belki de bu ipi <;:al­ m1�. bir arkada�ma satm1�, parasm1 yemi�ti. Bana ne, i�in orasmdan? Neden o kadar sarard 1 , neden parmakh�a daya m p bombo� bir gokyilzilne, kala­ bahk insanlara korku ile bakt1? Bu korkuyu, bu korkun<;: korkuyu �ehirlerde tatmak kabil. Gitmeli, uzakla�mah, hi<;:bir �ehirde durmamah. Onun ipi yoktu. Beceriksizl i�i, talihsizli�i, �a�kmh�1, insan­ lara, i�lere, e�yalara, hadiselere hayreti vard1r. Bir gun bir parmakh�a i psiz bir hamal gibi daya­ m p sapsan kesilece�ini, kendi kendisini bir ayna­ da gibi gormeden evvel �ehirden uzakla�1p gitme­ li. Tepeye do�ru yilrilmeye ba�lad1. l�te �ehirden ka<;:1yord u. Yolun ortasmda durdu. $ehir uzaktan yava� yava� gozilkmeye ba�lad1. Bir sis i<;:inden sivri sivri her �eyi gozilkilyordu: Bacalan, saat ku­ leleri, yangm kuleleri, minareleri, pencereleri, ta­ ra<;:alan, <;:ama�1rhklan .

Ters yilzilne dondil . Evi­

ne vard1. Mutf aktan gi.izel bir koku geliyordu. K1r­ m1ZJ bir �eyler vard1 tavada . Onilne, i pler dil�iln­ mekten gormedi�i bir taba�a bir �eyler konuldu. O nun i�tahtan de� i l , <;:abuk bitirip evden <;:1kmaya acelesinden h1zh h1zh yedi�ini goren anas 1 ; - l�inden d o nm il � gibi ac1km1�sm . . . ded i . Duda � m m kenannda b 1<;:ak yaras1 g i b i bir <;:izgiyle gilldil. 1 66


MENEK�ELi VADi

Arkada�1m kaf asm1

iri elleri arasma alm1�

di.i�i.lni.l yordu. Onilnde yanm kiloluk bir �arap �i­ �esi yan yanya bo�tu. Fasulye piyaz1 ile tek us­ kumru arhk yenmeyecek bir manzara i<;:inde oyle elemli duruyorlar ki, gi.inlerce a<; kalm1� birinin arzu i<;:inde yeme?;je oturdu?;ju h a l d e bir lokma al­ d1ktan soma b i rdenbire m idesine saplanan bir sanc1dan y i yememi� de tabaktaki yemekler canh imi�

gibi

i.izi.llmi.l�ler

hissini

veriyordu.

Boyle

i.i<;:i.inci.l sm1f meyhanelere gelen insanlarm onle­ r indeki yemekleri silip si.ipi.lremeyi�leri bana se<;:­ memi� erkekle, se<;:ilmem i � kadmm yi.lzlerindeki i<;:inden <;:1k1lmaz i.izi.lnti.ili.l manay1 ve hali hat1rla­ hr Arkada�nnm ismi Bayram'di. lri kemikli bir adamd1r. Arnavut �ivesiyle konu�uyordu . Bir za­ manlar kuru b a d e m i ki.lll e , kezzapla y a � badem h al i ne getirir satard i . Soma pi yango b ileti satt i . Soma arabac1hk yapti. Soma d a zengin oldu d i ­ yebiliriz. Gi.inde otuz-k1rk l i r a kazamyordu . Ben kendisini bu ara tamm1�t1m. Eski adetlerini b1rakma m1�t1: Yine ki.ilhanbeyi gibi gi yinir, koti.i meyhanelerde en ho� k1zlan tamrdi . Onun tam­ d1?;)1 k1zlar i<;:inde bir Seher vard1 . Sahiden seher gibi k1zd1. Bayra m , Seher'le ya�amaya ba�lam1�­ t1 . O nu upuzun boyu ile arabasmda gori.irdi.l m . 1 67


- Hey be more, derdi. Gor(irsi.in

a,

g(ind(iz

ki.ilahh, gece sila h h ' Beygirlerin s1rtma b i r kam<;1 vururd u. Smm gibi k1sraklar dar soka!11 yildmm gibi ge<;:ip gider­ lerd i .

Seher'le beraber ya�ayan

kavgalar etti Seher yi.izi.inde n.

Bayram,

<;:ok

B1<;:aklar <;:ek t i .

Ci.irmi.ime�hutlardan ka<;:a kurtula bir gi.i n yakay1 ele verd i . Yed i . sekiz ay yatt1. Bu s1rada da olan oldu. Seher, zaten pek di.i�ki.in oldu!1u bir (inifor­ malmm ardma di.i�ti.i. Asmahmes<;:it'teki meyha­ neye u!1ramaz oldu. l�te Bayram ondan sonra <;:ah�amad1 . S1rt1n m kemikleri hamudundan kurtulmu� araba okla­ n gibi d1�anya f irlad 1 . Sabahtan i<;:meye ba�hyor­ du. Seher'i aramaya koyuldu. Kocaman bir b1<;:a­ !11 ku�a!1mm arasmdan <;:1kanp Seher'i bo!1ri.in­ den yaral a d 1 . Arna Seher olmed i . Kendisini ki­ m i n yaralad1!1m1 d a soylemed i . Seher hastaneden <;:1kt1ktan sonra, meyha­ neye geldi ama, Bayram'la konu�maz oldular. l�­ te bu,

Bayram'a

bi.isbi.iti.in dok undu.

Seher'in

yapt1!11 erkeklik de onun elini kolunu beygir ba!1lar gibi ba!1hyordu . Zaman ge<;:t i , Seher'le ban�t1lar. Bayram'm k1sraklan, arabas1 satild 1 . Parasm1 Seher yed i . Ba�kasmm arabasmda on lira gi.inde­ likle <;:ah�an Bayram'1 katil etmek i<;:in Seher'in y a pmad1!11 kalma d 1 . Hep onun sinirine dokunan­ larla gezip tozdu . Bayram arabay1 ko�amaz oldu. Yine badem satmaya ba�la d 1 . $ i m d i ak�amlan meyhanede bi.iti.in kazancm1 i<;:kiye

verirken

ona

rastlad1!11m

zaman

art1k

onun yi.izi.i, 1�1klanm sondi.irmi.i�. harp i<;:inde bir Avrupa �ehri manzaras1 alm1� t 1 . 0 sinirli, kemik­ l i , duru beyaz yi.izi.indeki ate�li gozlerinin feri 1 68


ka<;:m1�t1. Kuru kuru da oksi.iri.iyordu. Yalmz i<;:in­ ce parlamaya ba�layan gozleri Seher'i oldi.irmeye <;:1khf:)1 gi.inl erin h1rsm1 ancak boyle alabiliyordu. 0 ak�am onu p eri�an gori.ince; - Bayram be, dedim. Ne bu h a l i n be? Delilik et me! - Otur, ded i . Barba, bir �i�e daha �arap getir! Beyaz<;:avu� �arab1 geldi . Kaf a Ian iyice tut­ tuk. Bir arahk Bayram yi.izi.ime tuhaf tuhaf bakt1. Bir �ey soyleyecekmi� de vazge<;:mi� gibi cayd 1. Ben ald1rmaymca; - Ben seni karde� g i b i sever im, dedi. Sen de beni seversin ya? - $i.i phen m i var Bayram? dedim. - O yl eyse, dedi, beni evime goti.irilr mi.isi.in? - Sarho�san pekala, dedim. - Yak odama def:)il, ded i . Evime. Evime ama as1l evim e . Yedi senedir g i tmedim. - Yedi sene mi? dedim. Gi.ililyordu . - Yedi sene evvel bir sabah evden <;:1k h m , ded i . Tam yirmi b i r ya�mdayd 1 m . Bir �ubat a y 1 id i . A rn a bizim dere i<;:i bir b a h a r sabah1 gibi 1hk­ h.

Menek�eler kokuyordu.

\: i<;:ekpazan'nda <;:i­

<;:ekleri satt 1 m . O n dokuz lira ald1m. Hi<; i<;:ki i<;:­ memi�ti m ;

i<;:tim.

O<;: sene evvel evlenmi�tim,

ama boy a h , kokulu kadm hi<; koklamam1�hm; kokla d1m. Ondan sonra eve gitmed i m . Saf:j m 1 , oli.i mi.i evdek i ler, b i l m e m . H i<;:birine h i <;: b i r yerde rastlamad1m . Bir ihtiyar babam var d1. Bir a n a m , bir k a n m , iki <;:ocuf:jumun b i r i bir bu<;:uk ya �mda, otekisi dokuz ayhkt1 . Bildif:)in gibi badem sathm. Sonrasm1 b i l i r s i n . 1 69


Sonra meyhaneciye seslend i : - Barba! B i r �i�e k1rm1ZJ �arap, a m a ikilik­ ten olsu n. - Ba yr am vre ! S e n fazla ka<;:1r d m . lhtiyar garsona ka<;:mc1 � i � e oldu�unu sor­ dum. - $a�kma dondi.im vre, ded i . Salaz gibi oldum. Ben <;:izdim yed i , ama �a�1rmad 1msa . Bayram muni s ; - Sen getir, ded i . B e n i<;:meyece�i m . Arna yine o i<;:ti . B i r �i�e d e ben getirttim. Soka�a <;:1kt1�1m z a m a n benim de ayakta duracak halim yoktu, onun da. Asmahmes<;:it'e u�rad1k, garson Bekir'e Seher'i sorduk, T epe'ye gitmi�. Otomobile atlad1k. Tepe'ye vard1k. Bayram; - Tepeleyece�im Tepe'de onu ! deyip duru­ yordu. Bereket Seher orada yoktu.

Oradan yaya

yollara vurduk. Ri.izgar so�uk ve 1slakt1. Gokte par<;:a par<;:a buzdan bulutlar ak1p gidiyordu. Ara s1ra her zamanki ay oldu�u �i.ipheli bir ay gozi.i­ ki.iyordu . Bir ara go�si.imi.ize yedi�imiz ri.izgan ar­ kam1za ald1k. B i r zaman da boyle ri.izgar bizi itti. B i rden ri.izgars1z b i r yerde durduk. Oni.imi.iz­ de karanh�m i <;: i nde kocaman bir ko�k peyda ol­ du. Onun bah<;:e duvan kenannda bir lahana tar­ lasma di.i�i.iverd i k . 0 onde, ben arkada yumu�ak bir topra�m iizerinden karanhk bir yere do�ru inmeye ba�lad1k. l ndik<;:e ri.izgar dind i . Bir zaman sonra 1 p 1hk bir havanm i<;:indeydik. B i r su sesi duyuyordum . Oni.imi.izdeki ii<;:-dort bina par<;:asm­ dan tath 1�1klar <;:1k1yordu. Kopekler havhyordu. Bir kap1y1 vurduk. Merdivenlerden bir k1z <;:ocu­ �unun sesi duyuldu : 1 70


- Anne! Kap1 vuruluyo r . - Kap1 vuruluyorsa a<;:sa n a . Deden donmi.i�ti.ir kahvede n . - B e n korkanm. - Korkacak ne varm1� k 1 z? - Kap1da iki herif duruyo r. - Aptala bak! K i m olacak, dedenle Hasan Amca'd1r. Kap1 a<;:ild 1 . San sa<;:h bir k1z <;:ocu?;ju <;ii mavi gozlerini Ba yram'm yi.izi.ine a ptalca dikt i . Soma pm! pm! parlayan mavi gozler bana dondi.i, beni de si.izdi.i . Kap1 i.isti.imi.ize orti.ildi.i. - H 1rs1z geldi, anne ! Vallahi h1rs1z, billahi h1rs1z! Ba�arti.isi.i a?;jzma b a ?;jh bembeyaz a l ml i , si­ yah siyah gozli.i b i r kadm hayretle bi.iyi.iyen goz­ lerle kar�1m1zdayd 1 . Evvela oyle, uzun uzun baka­ kal d 1 . Soma ba�orti.isi.ini.i a?;jzmdan <;:ekt i . Geri geri <;:ek i ldi. - Buyurun ef endim, dedi. l<;:eriye girdik. Oni.imi.ize hemence b i r merdi­ ven <;:1kt1. On ad1m <;:1ktik <;:1kmad1k bir oda kap1smm oni.indeydik. l<;:eriye girdik. $imdi sac soba­ h bir odadayd1k. Odanm i<;:inde keskin bir <;:ocuk

kokusu ile 1 hlamur <;:i<;:e?;ji kokusu vard1 . Sedirin i.izerine oturduk. Orta ya yerden yapma , tahta­ dan yemek sofras1 geti r i l d i . Osti.ine k1rm1z1s1 yer yer parlayan bak1r bir sini kondu. Sininin i.isti.in­ de tur�u . peyn i r , re<;:el , kati pi�mi� alt! yumurta vard 1 . Oturduk, hepsini konu�madan yedik. Ki.i­ <;:i.ik bir erkek <;:ocuk biz yemek yerken kap1y1 a<;:­ ti, b i ze bakti, ka<;:t1. Ki.i<;:i.ik k1z hizmet ett i . Sa<;:la­ n

arkadan s1ms1k1 ba?;jlanm1�. �imdi aim da go1 71


zi.ikmeyen bir gen<; kadm yemek bittikten soma sessizce birka<; def a g i r i p <;1karak her �eyi topla­ d 1 . Bir yi.iki.in kapa!1m1 a<;t 1 . lki yatak serd i . \:1k­ t 1 . Soma kahve getirdiler. H i <; konu�madan yat­ t 1 k . Sanki birbirimize d a n lm1� gibi goz gaze gele­ miyor, surat ediyorduk. Sabahleyin uyand1!11m zaman Bayram'1 pen­ cerenin oni.inde c1gara i<;er buldum. Sedirde ya­ nma oturdum . D1�anya bakt1m . Oni.imde sis i<;in­ de b i r bah<;e uza m yordu. Kenarda y a n s 1 cam, yans1 h a s 1 r orti.ili.i "ser" g i b i bir �ey vard 1. Pence­ reyi a<;t1m . Gi.izel bir menek�e kokusu burnuma doldu. Hava 1hk 1hkt1. Soma sis a!1ir a!1ir a<;1ld1. Gozi.imi.in oni.inde b i r bostan serildi. Lahanalar, <;i<;ekler, maydanozlar, salatalar �aha kalkm1�t1. O ncelerde <;i<;eklerin arasmda ba�ka bah<;eler, ba�ka yamru yumru binalar gozi.iki.iyordu. H er taraf a y m neba t , a y m hayvan, a y m <;arp1k ve bir­ bi rinden epey uzak b i nalarla doluyd u . Menek�e, her taraf menek�e kokuyordu. Yolun tam orta­ smdan �an] �an] bir de dere ak1yordu. Ak�am eve gelirken bu derenin i<;inden m i ge<;mi�tik? Ayaklanm bile 1slanmam1�t 1. lhtiyar bir adam y a m m 1za geldi . Bayra m ; - Babam , ded i . Geceden b e r i i l k d e fa konu�maya ba� lam1�­ t1k. Adam bana; - H o� geldin o !1 lum ! dedi. S o m a ihtiyar b i r kadm si.it getird i . lhtiyar adama; - Pazara g i decek m i sin? Arabay1 hazirlaya­ y1m m1? ded i . Adam Bayram'a bakt1 . Bayram; - Ben gidece!1im p a za r a , anne! ded i . 1 72


Yalmz ihti yar kadm buru�uk yana?;jma di.i�­ meye haz1rlanan damlay1 yeniyle sildi. Ba�ka hi<; kimse bu doni.i�ten heyecanlanmad1 gibi geldi bana . Arabaya lahana, p1rasa , k1rm1z1 turp, 1spa­ nak yi.iklenm i�ti. Bindik. Ki.i<;:i.ik k1z <;:ocu?;ju koca bir demet menek�e geti r i p bana verd i . Rengi ay­ va gibi sapsan kesilmi� bir kadm kuca?;jmda ke­ revizlerle ko�tu . Onlan arabaya ath. Bayram'a, yi.izi.ini.i yerden kald1rmadan bakt1. Ben de Bay­ ram'a bakhm. Bayram orah bile olm a d 1 . Kadm arabanm arkasmdan epey zaman, araba kaybo­ lunca ya kadar bakt1 . Bayram araba ko�eyi don­ meden aya?;ja k a l k t1. K 1rbacm1 havada beyaz bey­ girin i.isti.inde, soma arkasma doni.ip kendisine bakm akta olan kadma do?;jru �aklatt1. Kadmm ko�a ko�a eve ka<;:t1?;jm1 gormeye zaman kalma­ dan ko�eyi donmi.i�, evi gozden kaybetmi�ti k . H ala menek�e kokuyordu. Kereviz kokusu da ne kesk i n , ne gi.izeld i ! Nereye inece?;jimizi kesti rem iyor, sormaya da dilim varm1yordu . Bir

pazar yerinde arabadan atlad1k.

Bay­

ram'm etraf m1 madrabazlar sard1 . - Askerden dondi.in mi.i? Seni oldi.i sand1k be Bayr a m ! di yorlard 1 . - B e n gidiyorum, Bayram . . . ded i m . - U ?;j r a baz1 baz1 ! d e d i . Birtak1m yollardan ge<;:ti m . Yoku� i n d i m , yo­ ku� <;:1kt1m, yine indim, kendimi Ortakoy'de bul­ dum. Menek�eli vadiye bir seneye yakm gideme­ dim. Bir gi.in arayay1m dedim, bulamad1m. Ge­ <;:en sene so?;juk bir �ubat gi.ini.inde birka<;: arka­ da� Mecidiyekoy taraflar mda bir lahana tarlasma 1 73


di.i�ti.ik. Oni.i mi.izde manzaras1, derinli!'.)i , garipli!'.)i bizi kendine <;:eken bir vadi a <;:1hyordu . Yumu�ak bir topra!'.)a basmca nerede oldu!'.)umu anlad1m. Yumu�ak topra!'.)1 ko�a ko�a i n d i k . Vadi oyle 1hk, oyle 1hktJ k i ! Buram buram menek�e kokuyordu. Derenin kenanndan yi.iri.idi.ik . Kans1 e!'.)ilmi�, ga­ liba ebegi.imeci topluyordu . Durup bize baktilar. Bayram beni tamyama d 1 . Ben de kendimi tamt­ mad1 m . Bah<;:enin kenan ndan ge<;:erek yukanya, Ar­ navutkoyi.i tepelerine do!'.)ru yi.iri.irken burnumuza hala menek�e kokusu geliy ordu. Alhm1zda bir may1s

gi.ini.ini.i

b1rakarak

�ubat

kam<;:1 gibi bizi bekler bulduk.

1 74

ay1m

yukarda


BiZiM KOY BiR BALIK<;I KOYUDUR

Sabahm saat dart buc;u ?;) u . lnsan sesleri ses­ sizli?;jin ic;ine di.i�uyor

Karanh?;ja bol bol duman

f 1�k1rtan me�alelerin geceye yapt1?;)1 tesiri sesler de sukuta yap1yor �imd i . lnsan bir k1rm1Z1hk, bir alev, bir duman, s1cak bir �eyler duyuyor. - Ulan uyan be ! G e e; kalaca?;j1z mba. Alma­ dan b izi giderler ha! . . Am m a da beymi�sin sen de y a ! - Kalkam1yorum b i r tUrlu b e ! - T u Allah belarn versin! B e n sana h e r sabah u�akhk m1 yapaca?;j1m? - Kalkt1k ulan kalk t1k, b a ?;j 1rma. Daha Otede ayrn lak1rdilar, gul u�meler var Sonra a yak sesleri. Bir lambanm 1�1?;jmdan eski fanilalar giymi� kasketli insanla r , bazilarmm aya­ ?;jmda c;izm e , a?;j1zlarmda Rumca bir lak1rd1. Kahn H ereke k u ma�mdan ceketler s 1 rtlarma kollan ge­ c;irilmeden atilm1�. bah?;ja gidecekler. Y a l r n z H e ybeli'nin s1rtmda gi.ine�in do?;jaca­ ?;jm1 bel l i eden bir c;izgi halinde beyazhk. Ondan otes i , H eybel i , deniz, c;amlar, her �ey daha zin­ dan gibi karanl 1k. N asil e t m e l i de yataktan kalkmah? Saatlerin en guzeli bu! Bu saatte uyumayan yoktur art1k, b a h ?;ja

c;1kanlar

mustes n a . 1 75

Hatta

uykusuzlu?;ja


mi.iptelalar bile nihayet uyuyabilmi�lerdir. Bu sa­ at, hovardalann kadm omuzlanna di.i�ti.i�i.i, za­ valh kadmlann bile erkek dizlerine �arap gibi do­ ki.ildi.i�i.i saattir. Bu saatlerde c;:ocuklar, ri.iyalan­ nm en tath yerinde, sevg i liler bu saatte kavu�a­ mad1klarmda, anneler bu saatte gurbetteki c;:o­ cuklanyla sarma� dola�t1r.

Bu saat, hastalann

uyudu� u. ac;:lann uyudu�u. sinirlilerin uy udu�u. topra�m. ta�m. a�ac;:lann uyudu�u saat . . . Hemen biraz soma mektep c;:ocuklan uyan­ d m l acak, mahmur kalkmaya c;: a h�acak, yine uyu­ yacaklar. Babalar, i�lerine gitmeye haz1rlanacak, ihti yarlar u y a m p o�ullanna, torunlanna haz1rla­ mak i.izere c;:ay ibri�ini mangala si.irecekler. Ho­ rozlar otecek, e�ekler a mracak, kopekler havla­ yacakt 1 . . . Arna bi.iti.in bunlara daha vakit var. Da­ h a bir saat, iki saat var. "Car�1dqn a l m m az, c;:evreye konmaz" nedir 0,

bi!? "Uyku!"

diye c;:ocuklu�um ba�myor sanki.

Onu arad1� 1m, ah bir gelse de �u saatler birer b i ­ r e r , duymadan gi tseler de, sabah o l s a diye bek­ ledi�im �ey , 1hk bir su, yaz gi.ini.i deniz, sevgili­ den mektup, yorgunluktan soma banyo, sarho�a sarho�luk gibi gozi.imde, elimde, yi.izi.imde , hare­ ketlerimde. Uyanmaya c;:ah�mah, y ata ktan kalk­ mahy 1 m . S a n k i bir ba�ka el -halbuki k e n d i e l i m - b a ­ y1lm1�1m da, s u serper g i b i musluktan suyu yi.izi.i­ me

c;:arpmca

ayaklanmdan

kafama

canhhk firlad1. Kaf amdaki zili c;:ald1.

do�ru

bir

Giyindim.

U yku, b i r di.i�man ordusu g i b i , kendini b1rakma­ ya gelmiyor

l�te yata�m i.isti.ine oturmu�. ayak­

kab1lanm1 giyiyorum. Bir dakika durup elimi yor1 76


gana koydum . Ba�1m1 da �oyle yasti?;ja do?;jru �a­ kac1ktan e?;jdim. Uyumu�um. Ka<; dakika boyle yanm yamalak, tostoparlak, e?;jri bi.i?;jri.i vaziyette uyudu?;jumu bilmiyoru m . H e r �eye ra?;jmen b u , b e n i b i r kale g i b i , sev­ g i l i gibi esir eden uykudan kurtulmahy1m. Ya�a­ sm musluk! Avu<;:lanm buz gibi su ile doldur! Carp yi.izi.in e ! Bir daha! Tamam ! . . Ni�anc1 di.ik­ kanlanndaki kuvvet oyunca?;jmm zili <;:m <;:m otti.i. Soka?;ja f1rla d 1 m . D e n i z k1y1sma do?;jru y i.iri.iyor u m . B i r t e k so­ kak f eneri keskin bir 1�1kla yamyor. Baz1 evlerde ilk vapura yeti�eceklerin 1�1klan k1rm1z1ya ka<;:an bir meyve rengi

ile yanm 1 � .

Fincan �1k1rtila n ,

muhayyel b i r <;:ay f i ncam buharmm uykulu yi.izi.i­ mi.i 1sm�m1 duyuyorum. Ayakta uyumay1 bahts1z yularmdan ba?;jh hayvanlara b1rak1p, o hayvanlan di.i�i.inerek yi.iri.iyorum . Gozi.imde mahzun gozli.i bir beygir, bakla km bir si.it<;:i.i beygiri . N i hayet m p kay1?;jmm yanmday1m . - Sen Ko<;:o, Ahmet sen, sen Muharrem, sen de Stelyo, ki.ire?;j e . Ki.ire?;je siz. Sen ba�a ge<;: Ibrah i m . Hristo, sen de a?;jlann ba�ma, Hi.iseyin b1rak <;:ay1 �im d i . R e i s iri , kocaman bir a d a m , sesi d e oyle. Gobe?;jinden gece <;: 1 k1yor gibi. Sahilde mp sahi­ bi , gozli.ik li.i, abullabut, kravatm1 takmaya <;:ah�1y or . Yanmda damad1 . . - Hadi asilm ki.ireklere <;:ocuklar Siz, kahvedekiler volinin kenarma gelin. Bir ses gi.irler gibi ba?;jmyor: - Barba Niko, bahk v a r m 1 dersin? Barba Niko, bir elinde di.imen yerine tuttu?;ju 1 77


ku;:a ba?;jlanm1� b i r kilrek, oteki elini yukanya do?;jru kaldmyor, muhte�em bir tav1rla; - Yukandaki bilir. Sesler, gi.ilil�meler i<;:inde gidi yoruz.

Diki�

m ak inesinde beyaz iplikli bir diki� i?;jnesinin si­ yah bir kuma�a b 1raktJ?;j1 beyaz <;:izgiler halinde ki.irekler suyu delip arkam1zda diki� yerleri b1ra­ karak gidi yoruz. Sahilde yirmi adam, hepsinin belinde i p , <;:a­ k11lan

�ak1rdata

�ak1rdata

geliyorlar.

Onlarm

ayak seslerini hala duyuyoruz. Sabah h e pi mizin gozi.inde. Kar�1da, Heybe­ li'nin s1rtmdaki �erit halinde f ecir sondi.i. $imdi sahicisi k1rm1z1 bir 1�1kla yi.ikseliyor. Hafif, limo­ nata gibi bir rilzgar <;:1kt 1 . Bu ri.izgar, geceyi si.ir­ meye , y ild1zlan sondilrmeye gelmi� gibi i�ini bi­ tirdikten soma duruyor. Yammdaki ki.irek<;:i; - K aravokiri diyor, ba�layay1m m1 d ininden, imanmdan! Reis orah bile de?;jil, yammdaki bana doni.iyor: - K i.ip gibi sa?;j1rd1r. H albuki Rum bahk<;:1lar, seslerini bi.isbi.iti.in k1sarak reisle konu�abiliyorlar

Reis d ikkatl e , on­

lann yi.i zlerindeki bir yere bak1p cevap veriyor Yammda k i : - Onlarm a?;j1 zlarma bakar, soylediklerini an­ lar. Yoksa top atsan duymaz. Reisli?;jine yaman reist i r . Osti.ine Rum bahk<;:ilar i<;:inde Karavokiri yoktur Vo Ii ye gelmi�tik. Reis ucuna uf a k bir ta�la ortala nna do?;jru iki bez par<;:as1 ba?;jlanm1� bir i p i suya att 1 . D i kkat kesildi. Sesler du rdu. Ortahk a?;jard1k<;:a a?;janyor. $imdi bir a?;jzmdan Rumca 1 78


lak1rd1lar i �i ti liyor. Bu lak1rd1lann i<;:inde en <;:ok ana<;:upa, kata<;:upa kelimeleri var. Yammdaki bir �eyler soyledi, anlayamad 1m. Anlayamaymca: - S e n h i <; mba <;:1kmadm m 1 yahu? Att1�1 �e­ ye iskandil derler . Ana<;:upa yukan akmtJ , o ka­ nah,

yahut da

kata<;:upa

dedi�i de yukandaki

akmt1d1r. lkisi bir taraf a akarsa bahk tutulur mu hi<;? Torba yam yass1 olur da suda yi.izer. Neye yarar o zaman? Donmekten ba�ka <;are ka lmaz. Arna talihine sular i y i ymi�, be�-on p ara alaca�1z. Sahile doni.i p ip verdik. Kolanc1lar haz1rlan­ d1. Tayf alar, �imdi sesleri <;:1kmadan bi.iti.in kuv­ vetleriyle ki.ireklere as1hyorlar. Mantarlar b1rak1h­ yor. Torba b1rak1ld1.

Yine mantarlar b1rak1ld1.

$ i m d i a � m t a m ortasmday1z. Yamm1zda b i r tek sandal var, ona ba�myorl a r : - Pisarapuli ! P isarapu l i ! Dikkat et ! . . Pisarapuli bahk ku�u demekm i� . Sandalmda ti.i fek ta�1rm1�. Bahklara canavar hi.icum etmesin diye gozkulak olurmu�. Canavar olursa vurur­ mu� . Bir taraf tan da a�m torbasmm u<;:lanm ba�­ larm1� . - Ba�<;:1 demir a t ! . . - Palac1 daha ne bekliyorsun? F1rlatsana ta�lan ! - Herif ayakta uyuyor, yahu ! Hay seni pala­ c1 yapanm ! . . $imdi sahildekiler s1ra ile birbirinin oni.ine ge<;:iyor, bir kalm i p e bellerindeki ince ipi bir <;:1r­ p1da dolayarak a�1 <;:ekiyorlar. Gi.ili.i�meler, ba�­ n�malar ta ci�erden gelen muttarit sesler i�itili­ yor. Birisi ba�myo r : - Ti.i A l l a h mi.istahakm1 versi n ! H e r i fe b a k ! 1 79


Yine aptesi gelmi � . Hep bu zamanda gelir. S1k1y1 gari.ince ki.i<;:i.ik a ptesi geliyor. Namussuzum bu herifi soyleyece�im Karavokiri'ye . Tapian ti.ifek­ len pay ahrken hi<; aptes bozas1 gelmiyor ama . . . - Etme Sali h . Elin garibi ! . . Bahk var galiba, a � a�1r - Allah versin! - Ulan bugi.in de <;:1kmazsa hap1 yuttu�umun resmidir? - Galata'daki dostun p ara istedi galiba? - N e dos tu be, enayi! Evdeki <;:ocuklar. . . - Hangi <;:ocuklar, fareler mi? Seni n <;:ocu�un var mi? - E, kimin onlar? - Ne bileyim ben ki min? - A�zm1 bozm a . Aymnm suratm1 ikiye. - $akaya da hi<; gelmezsin beyim. - $akay1 bana yap , evime ne yap1yorsun? - Yuu ! Pisarapuliye kitaks i ! Torbada yunus varm1� gibi herif teki surata bak! A� <;:ekiliyor, reis ba�myor: - Veter! . . Sahilden yirmi metre uzaktay1z. $imdi hepi­ mizin elinde bir kep<;:e . Kolanc1lar ba�myor: - Var m1 bir �ey? - Var var

On <;:ur<;:urla otuz tane kra<;:o . . .

He psi hepsi yi.iz kilo bir �ey Yi.iz kilo mu? Yi.iz kilosu ne edecek kolyo­ zun. Etse etse yi.iz lir a . Yi.izde on �uray a , yi.izde on buraya, on lira sandala. Yetmi� lira ya kahr ya kalm a z . Adam ba�ma bir lira di.i�erse op ba�1na koy . Kahveye dondi.ik. C1garalar yak1ld1. Kahve­ ler geld i . Karavokiri Rumca anlatip duruyor. Or1 80


kinas bah�1 ba�1rmaz ama hani kazara kanu�sa reis gibi kanu�urdu. K a h n , kacaman bir sesle an­ lahyar. Kap1da y a l m z ba�ma biri aturmu� soyle­ niyar; - H e y zavalh bahk, diyar, a�zm var, d i l i n y a k . Gozi.in v a r , sa<;:m y a k . Pulun v a r , paran yak. Canm, kanm var, anm �anm yak . Tutulur­ sun metelik etmez s i n . Tutulmazsm ki.if i.ir yer s i n . S e n Alla h m d i lsiz m a h luku, s e n almasan bi.iti.in k1� ben ne yer i m ! lhtiyar reis y a m m 1za g e l d i . C1garasm1 yakt 1 . - Benim g i b i b ahk<;:1 yaktur, ded i , atuz be� senelik bahk<;:1y1m . Zamamm1zda a l a m analarla bah�a <;:1karlar­ m1� . Bahk denizde g iderken yakamaz y a p arm1�. Bu yakamazlarm vaziyetinden, halinden dipte ne bah�1 aldu�u anla�1l irm1�. Karavakiri, ellerini havaya kald1rarak, dir­ seklerini yana a<;:1p s1karak, bazen avurtlanm �i­ �irerek yakamazdan bah�1 nas1l tamd1�m1 anlatJ­ yar: - Bakarsm yakamaz beyazd1r, sanki denize ki.il ser pilmi� gibidir : l�te tar i k ! Hemen <;:evirme­ lisin. Bakarsm yakamaz derinden taplana a<;:1la parhyar: Kal yazd u r . Bakarsm yanlara da�ru a<;:1hyar:

Uskumrudur

Yakamaz yukarda parlarsa

palamuttur. Bir de tarik gibi parlayan zargana vard1r. Kim u�ra�acak anunl a , para etmez ki . Ta ri�in yakamazu ile zargananmkini ay1rmaya goz iste r . B i ri ki.il serpilmi� gibi parl a r , oteki fm­ d1k f md1k, leblebi leblebi bir panlt1 yapar. Ala­ mana, tarik av1 , a <;: 1kgozli.ik ister. lnp i� de�il, bunu herkes yapar I� alamanadayd 1 . Tarik avm­ dayd 1 . Altm1� be� ya�mda y 1 m , yaksa arhk denize 181


dayanamam. Karadeniz bahk<;:1s1 gibi yedi di.ivel­ de bahk<;:1 yoktur. Bakarsm lodosken poyraza <;:e­ virir, bir bora ba�lar Ellerini

silkeleyerek,

dudaklanm

pah

pah

ederek anlatJyordu : - Bah?;j1 gordiim. 0 kadar sen kovalars m . Oteki alamanalara da ba?;jmrsm, "destur ! " der­ sin. Bir gi.in Kumkap1 a<;:1?;jmda bah?;j1 gordi.i m . "Destur ! " diye ba?;j1rd1m a m a , yammdaki Ermeni alamanas1 dinlemed i . As1ld1k her iki alamana da ki.ireklere. Habire gidiyoruz. Bir onlar ge<;:iyor, bir biz ge<;:iyoruz. Bir de baktJm Ermeni reis ki.i­ rek<;:ileri durdurttu . Geriye donmeye sava�t1. Ne oluyor diye �a�1rd1m. Oni.ime baktJm ki bora ge­ liyor. Doner miyim? Genciz . . . "Soyunun <;:ocuk­ l ar ! " dedi m . \:ocuklar soyundu.

Bora i.isti.imi.iz­

den ge<;:ip gitti. Oni.imi.iz <;:ar�af gibiydi. Bahk az otemizde p an! panld1. \:evirdik. Salapuryay1 dol­ durduk. Gonderdik. 0 doni.inceye kadar bir daha <;:evirdik. Ark asmdan bir daha . . . Birisi; - Veter ! diye ba?;j1rd1. Reis duymam1�. devam ediyordu: - Arkasmdan bir daha. Ak�ama Kumkap1'da <;:ektik kaf ay1. Altm1� be� ya�mdaki Karavokiri, eski zama­ nm Kumkap1 selatin meyhanesinde <;:ekilmi� bir �arabm sabah mahmurlu?;ju ile sustu. San mu­ �amba dizini dovdi.i. btekilerle pay mi.inaka�as1na dald1 . $imdi

bahk<;:1lar

di.i�i.incel i ,

da?;j1lm1�lard1r.

Koyi.in i<;:inde yalmz kediler vard1r. Otuza yakm tekir,

san alac a, kara ked i .

Koyi.in yollarmda

hindiler ba?;jmyor. Mahzun gozli.i , i.irkek ko pekler 1 82


bahk kakusuna ka�uyarlar. Gi.inle beraber derin bir si.ikOt ba�lad1. Gece, yine ayrn sessizlik. Kahvelerde insan­ lann kanu�maya mecalleri yak.

Elli be� kuru�

pay alm1�1z, elli be� kuru�. Filazof<;:a soylenen adam, �imdi af:)z1 var, dili yak; gozi.i var, ka�1 yak; velinimetine bas1yar ki.ifri.i ! Bi.iti.in i.imit yann sabahta.

1 83


KA�AMAK, PAPAGAN, KARABiBER

T oprak bir meydanm i.isti.ine a<;1lan kirk yedi pencerey d i . San bir deniz, y1k1k bacaya benze­ yen bir minare, bir de f abrika di.idi.i�i.i sesinden ba�ka

hi<;bir

gi.izell i�e a<;1lmayan bu kirk yedi

penceren in camlanndan kirk alhs1 kmk oldu�u i<;in, aym makasla kesilmi� gibi birtak1m san ka­ �1t

par<;alanyla yamanm1�t1 .

Yataklan m ,

yazm

evlerinin oni.ine ser i p yattiklanndan -tahtakurusu yi.izi.inden- li.izumsuz olan bu pencereler, k1�m. ara s1ra li.izumu duyulan insanlar kadar sayg1 go­ ri.irlerd i . Bu pencerelerin k1�m bu�uland1�m1 hi<; bilmem. Bu�ulanmazlar m1? Elbette bu�ulamrlar, neden bu�ulanmasmlar? Bazen bu pencerelerin i<; tarafmdaki odac1klarda soba bile yanar. Benim oradan ge<;mem koti.i gi.inlere m i rastlard1, nedir. Bu m a hall ede hi<; mavi go zli.iye rastlama­ d 1 m . M ahalleli hep esmer insanlard1. Hep kara gozli.iydi.iler. Aralannda iki mavi gozli.ini.in di.inya­ ya geldi�ini bir vakadan o�rend i m . Bu h ikaye, o i k i mavi gozli.ini.in hikayesidir. Biri, b i r gen<; k1z, otekisi b i r gen<; erkekti. lkisinin de -mahalle sakinlerinden <;o�unun gen<; olmesi sanki mukadder oldu�u i<;in- babalan ol­ mi.i�ti.i. Her ikisinin ayn ayn annesi de ti.iti.inde <;ah�1rlard 1 . O�lan, avare bir o�land1. K1z, deli�­ men bir k1zd 1 . 1 84


Hani derler a, mavi gozli.iler esmerlere, es­ merler mavi gozli.i san�mlara di.i�ki.indi.ir. Bu l a f do?;jru c,: 1 k t 1 . K 1 z a a �1k olmayan esmer delikanh, del ikanhya vurgun olmayan esmer k1z kalmad 1 . O?;jlan ki.i fecilikten gazete mi.ivezzili?;jine, g a ­ zete mi.ivezz ili?;jinden hamalh?;ja, hamalhktan es­ rarke�li?;je, esrarke�likten de adam oldu. Beyo?;j­ lu'nun kimsenin gec,:erken �uraya di.ikkan ac,:1hr di yemeyece?;ji b i r bina ko�esine, iki portakal san­ d 1 ?;) 1 ile elma, hurma yerle�tird i . Hikaye de bu ta­ rihten sonra gene; adamm h esabma i�lemeye ba�lad 1 .

San�m k1z,

esmer o?;jlanlarm

hepsini

savd 1 . Manava m 1 vuruldu, onun esrarke�likten adam olmasma m1? B il inmez. Ci.inki.i k1z ak1lh k1zd 1 .

Oyle ya, Karabiber de erkek gi.izeli y d i .

Hem de ne gi.izeld i ! Hele hapishaneye g i r i p c,: 1 k ­ t 1 k t a n sonra bir keskin, renksiz ince yi.iz ahr, b1y1klanm b1rakm1� olur, bir sarho� olurdu! . . A rn a ne de olsa pis i � t e c,:ah�1yordu. Osti.i ba�1 deri ko­ kard 1 ! Halbuki esmerli?;jinden mi, san�mh?;jmdan m1 ned ir, ismi "Papa?;jan" tak1lan R1za ise, �i�­ man �i�man, san san, i.ifi.iri.ilmi.i�, ya?;jh bir tavuk­ c,:u di.ikkam horozu gibi gi.ize ldi. Bi.iyi.ik mesele R1za'larm mahalleden ba�ka yere ta�macaklan gi.in c,:1kh. "Kac,:amak Fatma" ismi verilen san k1z gebe oldu?;junu iddia ett i . Bunu d a R1za'ya yii kled i . Boyle b i r i�in h alli b i ze di.i�mez, onun mahallesine di.i�er. Mahalle, c,:ok­ tan beri kendisinden s1ynlmak isteyen, hi.irmetli­ ce bir selam bile gormeyen R1za'ya fena dirend i . Kac,:amak d a R1za'ya yi.ikletild i . Yeni evliler Be­ yo?;jlu'nda bir eve ta�md1lar. H i kayenin

boylece

bitmesi

laz1mdi!

Fat­

ma'nm yeni ta�md1klan muhite ah�mas1 da gere1 85


kird i . Mahallesinin o mahrum, ama kedersiz ha­ yatm1 �iddetle ozleyen Fatma ic;in hie; kimse, ko­ cas1 Manav R1za Ef endi'yi aldatm1�hr diyemez, di­ yemez ama, Fatma'nm da, tamam pencereli bir evde bi.ilbi.il gibi �ak1mad1� 1m, ki.ic;i.ici.ik, kutu gibi evin sokak merdivenini silerken herhangi bir par­ lak Rum c;ocu�una gi.ilmedi�ini de soyleyemez. Manav R1za kansm1 mahallenin zoruyla al­ m1� t 1 . Fatma c; o k gi izeldi ama, R 1za, �oylemesine okumu� yazm1� bir k1z isterdi. K1zm babasmm da h i e; olmazsa memur olmasm1 arzu eder d i . Kayna­ nas mm da hie; olmazsa pufbore�i pi�irmeyi bil­ mesini ister d i . Do�ru! . . Fatma'nm bacakla n , he­ le tahta silerken, gori.ilmemi� �eylerd i ! Ne sine­ malarda, ne de Sarho� Mehtap'ta boylesini gor­ mi.i�ti.i . Bir bacakla i� bitmez k i . . . Evet ! . . Sac;lan da gi.izeldi. Oyle ince ince, oyle sabah 1�1�1 gibi doki.ili.irdi.i ki. . . Sac;larla da i� bitmez. Gozlerinin o hie; eksilmeyen mavi suyu, yazm insanm vi.icu­ duna sanlan deniz suyu gibi mavi bir su i d i , ama ne fayd a ! . R1za inkar etmiyordu. H em keyifli, hem ic;ki­ l i oldu�u bir gece yans 1 , kendi evine girerken Fatma'nm penceresini �oyle i tivermi�, ic;eriye ba­ hklama dalm1�h ama . . . Fa tma, haya tmdan m em nundu. $ark1 soyli.i­ yor, gramofonunu koltu�una k 1 stmp s1k s 1 k ma­ hallesine ko�uyor, en yeni �arkilan mahallede dinletiyordu. Ak�ama eve dondi.i�i.i zaman da R1za'dan iki tane tokat y iyordu , fazla de�i l . Tokat­ lara kar�1hk bir saat somurtuyor, bir buc;uk saat sonra da eskisinden �en oluveriyordu. Bir g i.i n Fatma hastaland 1 . Doktor getird iler, "gebe" ded i . Bu gene; bir doktordu . Dort-be� de1 86


fa eve geldi. Hastay1 i.izmemeleri n i , baz1 olmaya­ cak �eyler istese bile hep, "Olur, olur" demeleri­ ni tembihledi. Fatma da iyile�t i . Yine tokatlan gaze ahp sa<;:lanm ondi.ile yapt1rd1?;)1 i<;:in goster­ meye m ahalleye ko�tu. Gramofonunu yine go­ ti.irdi.i. " H i cran, yine hicran . . . " 1 sekiz defa <;:ald1lar. Fatma'nm si.itanas1 Cevr i y e hasta yath?;jm­ dan, ziyaretine gittiler. Ona d a Cevriyem �ark1s1m, pla?;j1 <;:1 kmad1?;)1 i<;:in, Fatma gi.izel sesiyle soy­ ledi. K a d m m yast1?;)1 altma para b1rak t 1 . - Cevriye N i ne, ded i , b e n s e n i hastaneye yatm n m . $akir Bey'e soylerim de. Bizim dokto­ rumuz var �imdi. Hastanm ba�ucunda Ka<;:ama k'la dargm ol­ du?;ju i<;:in somurtup duran kom�u Karabiber Ah­ met'in k1z karde�i, Fatma'nm yukandaki ci.i mle­ sinden sonra aya?;ja kalkt1 . . .

Selams1z sabahs1z

<;:1k1p g i t t i . Karde�i Ahmet'e Fatma'nm Cevriye'yi hastaneye

yahraca?;j m 1 ,

biraz

sonra

doktorun

muayene odasma gidece?;j i n i haber verdi . Kara Ahmet manav di.ikkanma ko�tu . Papa?;jan R 1za b1<;:a?;jm1 ald1. Kansm1 doktordan <;:1karken yakala­ d1. Yedi yerinden vurdu. Bu Ka<;:amak Fatma k1zm di.inya yi.izi.i hikayesi burada biter " Ka<;:amak Fatm a"nm, kocas1 "Papa?;jan R1za" taraf mdan yedi yerinden b1<;:aklanarak oldi.i­ ri.il mesinin havadisini getirmek bana di.i� ti.i . Ya­ rmki g azeteye Fatma ile Papa?;jan R 1za'nm hem f oto?;jra flanm, hem de tama mlay1c1 haberlerini yeti�tirmek i.izere matbaadan <;:1khm. O?;jle gaze­ telerindeki haber resimsiz d i . Foto?;jraf<;:1 ile bera­ ber m a h alleye vard1?;)1m1z zaman, vakit epey ge<;:­ ti. Gi.izel bir nisan ak�am1yd1. Mahalle menek�e renginde koyu golgelerle doluydu. Foto?;jraf<;: 1 ; 1 87


- Bu 1�1klarla resim <;:ekilmez, ben yarm sa­ bah gelir ahnm mahallenin resm i n i . . . ded i . Benden aynld1. Meydanm tam ortasmdaki iki c1hz <;:itlembik a�acmm altma do�ru a�1r a�1r yi.iri.idi.im. Birden oni.imde simsiyah bir adam peyda oldu. - Ne dola�1yorsun sen buralarda ikide bir? ded i . - $ e y . . . lkide bir de� i l . . . B e n gazeteciyim de. $u Fatma cinayeti i<;:in bugi.in . . . - Bana bak! Sen bas1p gitsene! . . - Pekal a , gideriz karde�im ! ded i m . Yi.iri.idi.im. Aynhrken yi.izi.ine bakhm, yumu­ �am1�t1. - N e olacak sanki , d e d i , zavalh k1zm resmini basacaksm da . . . - Okuyucularm merak1 . . . dedim. - H erkesin merakm1 sen m i �ey yapacan? - l�imiz bu. - Boyle i� m i o l u r ? Bu m u s i z i n <;:ah�mamz? - Gazetenin sah� 1 . . . - Sana ne? - Bizimkisi de bu. Yine k1zm1�t 1 . - B o � v e r arkada�! Vazge<;:! Hadi bas g i t ! Ben de i<;:erled i m ; - S a n a n'oluyor be, dedim . B i r foto�rafm1 alsam Fatma'nm n'olur sanki? Yi.izi.ime f ena f ena bakt1. - Efendi, dedi. Dur sana a nlatay1m . Resm ini basacan d a k1zm n'olacak? Elin k1zm1 rezil ri.isvay edecen. Mesele orada de�il. Bu mahalleden kur­ tulmakta. Topumuzun kurtulmasmda. Yakmah bu mahalley i , anladm m1? Bu mahalleden bir ki�inin kurtulmas1yla i� bitmez. Fatma kurtuldu mu? 1 88


Eliyle yukandaki yoku�u. oradaki evleri gos­ terd i : - Oraya biri gi der, iki ki�i buraya <loner. Hadi g i den buraya donmez diyel i m . Ya buradaki­ ler? Ya biz? Ya �u c;:ocuk? Bunlara i� bulmak la­ z1m . Yalmz i �le de bitmez. Okutmak laz1m bunla­ n.

Cebi iki lira goren yukanya c;:1kmaya bak1yor

Yukanya c;:1kmasak d a h a iyi. Fatma doni.ip ma­ halleye gelird i . Helbette gelird i . Orada yapamaz­ d1 o. 0 , bu mahallenin km . K i m o�retecekti ona buradaki gibi ya�amay1, olan olmu� bir def a. Sen dola�ma burada. Bas git di yorum sana! Hem bir �eyler soylemek isti yor hem km­ yordu. <;:ok sinirli bir hali vard1 . Ak�am da ol­ mu�tu. Belk i de Papa�an'm bir akrabas1d1r, diye di.i�i.indi.im. Yi.iri.idi.im. Sanya c;:alan bir mavi renk mahallenin ki.ic;:i.ici.ik toprak meydanmm tepesine kadar yay1lm1�t1. <;:itlembi klerden yarasalar uc;:u­ yordu. Ne gi.izel bir nisan ak�am1yd1. Gokte i.ic;: tane y1ld1z vard1 . Birdenbire yammda aym adam beliriverd i . - N e tarafa gidiyorsun? ded i . - Yuka nya, ded i m . Beraber yoku�u hrmanmaya ba�lad1k . Ce­ binden bir yirmibe�lik c;:1kard 1 . Bir tane de bana verdi . Kibriti yakt1. - lstemem �imdi, dedim. $u yoku�u c;:1kalim da soma . . . Bay1rda nefesim kesiliyor. Yi.izi.ime tuhaf tuhaf bakt1.

Gi.ilmek istedi,

gi.ilem e d i . Kendi c1garasm1 ate�ledi. Arkasma bol bir duman b1rakarak yi.iri.iyordu. Ben yanm ad1m gerideyd i m . Yoku�u hrmand1k. A sfalta varm1�hk. Solda­ ki bahc;:eli kahveye buyur ett i m . 1 89


- Bo� ver ! dedi , kahvede i�imiz ne? Sola dondi.ik. Asf altm kenarmdaki kanapeyi gosterd i . - Oturahm �uraya . . . dedi . Oturduk.

Onilmilzde

H a l i e;: batan gilne�in

deminki biltiln renklerini emmi�. �imdi iyi yap1l­ mam1� bir mayonez gibi s1zdmyordu. Donilp yil ­ zilme bakt1; - Ben k i m i m b i l i yor m usun? ded i . ben . .

Ben . . .

Di.inyanm en namussuz adam1y1m. Benim

bu i�i gidip Papa?;jan'a haber veren . Benim a s1l kat i l ! Katilden de beter, ben kanc1k, ben namus­ suzu m ! H a yretle ona bak1yordum. Dirseklerini ba­ caklarma daya m1�.

elleriyle yilzilnil kapam1�t1.

B i r z a m a n oyle kal d 1 . " N a mussuzum" diye soyle­ ni yordu. Soma do?;jruldu. Cebinden nil fus ka?;j1d1m c;:1 kard 1 . Di�c;:i, di� saker gibi ba� tarafmdaki resmi sokilp ald1. - Al, dedi, bu resmi bas gazeteye de gorsiln­ ler.

Ne

basacan

elin

fakir

kmm?

Bu nu

bas

adam san . . . Namuslu isen bunu bas. Soma �unlan anlatt1: - Fatm a , Cevriye'lerde iken k1z karde�im de orada imi�. Dargmlar, konu�muyorlar a, k1z kar­ de�im az buc;:uk oturmu�. c;:1ktJ geld i . Bana, "Se­ ninki Cevriye'lerde,

ded i . "Kan c;:ok hasta . H a m ­

m m doktoru varm1� . Birazdan gider i m , sana o n u get iririm. Hastaneye y a t m n z seni Cevriye N i ne, deyip durdu . Kan zengin oldu gitti be ! Bir de nu­ marac1 olmu� hmzi r . Bana c;:ok s1rna�tJ a m a, yilz vermed i m . Oli.inceye kadar kilsilm ona.

Ben he­

men ceketi omzuma, Pa pa?;jan'm di.ikkanma ko�­ tum. "Vay beyi m ,

ded i m , "merh a b a ! " So?;jukc;:a 1 90


bir "Merh aba" dedi . " Ma�allah gozi.imi.iz yak ama, neden olsun . ..

dedi m . Pis pis gi.ildi.i . 0 s1rada

bir mi.i�teri gelmi � t i . Zaten dar yer, ben de oni.in­ de durdu�um i<;:in oylesine bir "Pardo n ! " dedi k i , bi.iti.in kan tepeme s1<;:rad 1. H e r i fe i � d e tarhyordu. "Tabii ,

dedim, "bizlerle konu�mazsm1z siz arhk.

S i z , " dedim, "kan koc a , ma�allah . . .

Sinirli o�­

land1r ! Sapsan kesild i . "Yani ne demek istiyor­ sun?" ded i . " H i <; camm,

dedim, "Fatma, Cevri­

ye'ye doktor getirmeye gitti de . . . Ahbabm1zm1� bey! Siz arhk doktorlarla moktorlarla konu�uyor­ sunuz, oyle ya biz kimiz?" dedim, yi.iri.idi.im . $oy­ le bakhm.

l�deyi tartarken tiril tiril t i triyordu.

Ben keyiflendim. Bashm gittim. Kim oldi.irdi.i F a t­ ma'y1 �imdi? Soylesene ! . . 0 mu? Ben mi? $a�1rm1� h m . Gozi.ime iki kara goz, kapkara parlayan bir yi.iz delicesine bak1yordu. Ben gayri ihti yari foto�raf1 elinden ald1m, o yine kaf asm1 elinin i<;:ine ald 1 . Yi.izi.ini.i goremiyor, merak edi­ yordum . Acaba k o ti.i aktorlerin o samimi olma­ yan yi.izi.ini.i mi.i alm1�t1! Yoksa sahiden i.izi.ilen, al<;:akhk yaph�ma i.izi.ilen bir adamm karmakan­ �1k yi.izi.ini.i mi.i alm1�h bilmem? Ben rejisor ol­ sam, pi�man olmu� adamm yi.izi.ini.i boyle saklar­ d1m, diye di.i�i.indi.im . Birdenbire omuzlannm sar­ s1ld1�m1 gardi.i m . Yi.izi.i 1p1slak bana dondi.i ; - S e n b u n u g i d i p gazeteye basmayacan, b i l i ­ yoru m ,

ded i.

Yapama zsm b u n u .

Y a pamazsm .

Y a parsan gebertirim seni! Hem bassan n'olacak? Ben miyim oldi.iren! lnkar ederim. Kurtulurum, namussuzlu�uma bir. . . bir �ey . . . bir kulp takma­ ya <;:ah�aca �1m. H a v a epeyce kararm1�t1. - Ozi.ilme, ded i m . 1 91


Bir c1gara verd i m . Yakt1. Derin derin i<;:ine <;:ekti. - Ba�ka bir �ey yapaca?;j1m ben. Ben bayle gezersem deli olaca?;j 1 m . Ben dart duvar arasmda rahat ederim . Ben bir namussuz bulup gebertme­ li, dart duvar arasma girmeliyim. Ancak orada kendi kendime di.i�i.ini.ip buna bir

bir

"Bir mana vermeye <;:ah�mahy1m" diyemeye­ cek diye bekliyordum . Yine "bir kulp takmah­ y1m" dedi . Sustu. C1garasm1 iki parma?;j1yla uza­ ?;ja firlatt1. Birdenbire aya?;ja kalkt 1. Atilm1� c1ga­ ray1 sandi.irmek i.izere gibi yi.iri.idi.i. Tam c1garas1nm ate�i ani.inde durup di.i�i.indi.i . C1garaya bas­ madan geriye dandi.i. - $imdik. . . �imdik . . . ded i . A s fa l t yolu, a partmanlan, otomobilleri, ken­ di mahallesini, yild1zlan, daha bir<;:ok �eyleri gas­ terdi . - $unlar. . . ded i . Som a ; - Ben..

ded i .

K a fasma, ga?;jsi.ine, gakyi.izi.ine vurdu. Ciga­ r a ya kadar yine gitti. Dandi.i yine geld i . - B i r. . . b i r .

ded i .

Kendi mahallesine do?;jru giden yoku� a�a?;j1 kestirme yoldan <;:ekti gitt i . N e d e m e k istiyordu? Di.i�i.indi.im durdum . "$imdi ben, bii tiin bunlara bir kulp takmah­ y1m? $imdi , �imdi ben bi.iti.in bunlar a , kendime, insanlara bir mana verebiliyor muyum? Di.i�i.indi.im durdu m . Elimdeki foto?;jraf1 evi­ rip <;:eviriyordum. lstemeyerek, bilmeyerek, ken­ dimden habersiz f oto?;jrafi ikiye, darde , sekize, on altJya bali.i p a tm 1�1m . 1 92


BACAKLARI OLSAYDI

Bay1hyorum buraya ben . Herkes bilir bu yo­ ku� u . Co�u insan da sever. Kay1 ts1z olan da var­ d i r , �oyle boyle ho�lanan da ondan. Benim g i b i , b a z 1 sabahlar o n u n i <;: i n d e l i g i b i o l a n d a . . . $imdi Ti.inel i�lemeyeli ak�amlan pek kalabahk oluyor da, onu ben de yad1r g 1yorum. Sevgilimin etraf m1 kalabahk gordi.i�i.im zamanki gibi bir yalmzh�a k a p 1 l i yorum . En reva<;:ta �arkilarm bedava soylendi�i Yi.ik­ sekkaldmm, lstanbul'un mi.itevaz1 �ekilde me�hur bir yeridir

Ondan ne N i�anta�1. ne Ma<;:ka, ne

Adalar, Modalar gibi soz a<;:ilabilir, ne de parah ta�rahlarm hayal etti�i Do�ru Yol gibi �ehvetl i , zevklidir. Yi.iksekkaldmm, goren olursa, acayip­ lerin yoku�udur. Yan sokaklarm i simleri pek gi.i­ zeldir. Bir Alageyik soka�1 vard1r hele . . . Ak�am o lunca kalm sesli bir kad m m gramofonda soyle­ d i � i " B ir ihtimal daha var" �ark1sm1, Alageyik so­ k a � m m ba�mdaki kahveci ile beraber mmldanan "6" numaranm Aysel'inin korkun<;: ka� lan, yanan

g ozleri bir dakika insano�lunun kitaplara , konfe­ ranslara, mekteplere, gazetelere, siyasi mi.izake­ relere, her �eye girmi� halini di.i�i.indi.iri.ir, yine unuttururlar. Alageyik soka�mdan Yi.iksekkald1nm'a keskin bir insanhk kokusu f1rlar. A�a�1ya do �ru karanhk insanlarm saadete do�ru gittikleri 1 93


gori.ili.ir. Ademo?;jlunun Havva k1zma en kavu�a­ mad1?;)1 yerde kavu�mak istenilen saadete Alage­ yik soka?;jmdan girilir. Sonra yine Yi.iksekkald1nm'a <;:1k1hr. Sol tarafta merdivenli bir yoku�. ha­ vagaz1 fenerleri , i.izi.inti.isi.iz gozi.iken dar sokakla­ rm hikayesine yi.iri.imek istemezseniz, Yi.iksekkal­ dmm 'm tepesinden,

"!;)imdi yar olmay1 istersin

ama" �ark1s1 sizi <;:eker. Duramazsm1z, iki ad1mla i.i<;: ad1m arasmda hangi �arkmm soylenildi?;jini anlamak mi.imki in de?;jildir: " M ar i y a Magdalena" m1, yoksa , "Olmaz ila<;: sine-i sad pareme" mi? Ak�amlan da gi.izeldir Yi.iksekkaldmm'm ihtiyar l evanten kitap<;:1 l a n ,

kitap<;:1larmm camekanlan

da . . . "Monte Cristo" romanmm resimli bir sahi­ f esinde "Edmond Dantez" sevgilisine diz <;:okmi.i�­ ti.ir. l�te 1 834 tarihli bir "Ma gazine Pittoresque . " 2 4 4'i.inci.i sahifesi a<;:1k, lepiska sakalh Leonardo da Vinc i . bteki sah ifede, La Cenee isimli me�­ hur

fresque'i,

altmda

"La

Cenee,

fresque

detruite de L. V " yaz1h. l�te "Ma non Lesc o " Kenarda Stendhal'in "De l'A m o u r"u . . . l k i ad1m sonra vi.icudunun yans1 insan, yans1 bahk bir orospu

seyrederim .

Ni�anc1da

bi.iyi.ik

k1rm1ZJ

a?;j1zh bir k1z gi.iler. Al<;:1dan bir Napol yon heykeli ile bronz taklidi bir Wagner bi.iyi.ik adamh?;jm Yi.iksekkaldmm'da tecell isidirler.

Yoku�un tam ortasmda oturmu�tu. Baca?;jm1 <;:1kanp arkasma koymu�tu.

Bu takma a y a ?;j m

yi.in <;:ora b 1 , iskarpini t a m a m ; eksiklikleri v a r el­ bet . soylenmez.

Baya?;)1 ! event adam d 1 .

Geni�

yuvarlak omuzlan, kara b1y1klan , firlak go?;jsi.i . . . Sinekkayd1 hra� olmu�tu. Di.iz kalm burnunun 1 94


kenarlara do?;jru ta�kmh?;j1 ile bir hizada kesilmi� kara b1y1klan yi.izi.ini.in keskin hatlanm yumu�at1yor, ona, aya?;jm1 bir dost yi.izilnden kaybetmi�. art1k bu kaybedilmi� bacak yi.izilnden gelmeye­ cek olan sevgilisini ne�eye yakm bir hi.izilnle bekleyen bir $aria hali veriyordu. Oturdu?;ju yer­ de a?;j1r a?;j1r sallam yordu . lki <;:ocuk arkaya atil­ m1� baca?;ja gozlerini dikmi�. di.i�i.inilyorlar dene­ bilecek bir merakla bu takma baca?;ja bak1yorlar­ d1. Adam h e r ge<;:ene gi.ili.imsil yordu. Eline di.i­ �en paray1, bakmadan cebine a t1 yordu. B i r sani­ ye goz gaze geldik. Aym mihaniki hareketleri yapt 1 . Sonra ben gitt i m , kenardan onu seyre ba�la d1m. Tabak yap1�tmcmm etrafmda be�. alt1 ki�iydik.

Anadolulu

a�<;:ilar,

kapicilar,

<;:1raklar,

seyreden asker ve <;:ocuklar var d 1 . B i rden t a k m a bacakh a d a m m gozlerinin b i r kadm baca?;jma takild1?;jm1 gardil m . Kadm1 uzun uzu n, yukandaki kumarcmm kalabah?;jma kadar seyretti . Sonra sallanmas1 durdu. Yanmda gilzel baca kh bir kadmla ge<;:en yak1�1kh, iri yap1h bir gen<; adamm da yoku� a�a?;j1 inen uzun <;:evik ba­ ca?;jm1 seyre dald 1 . Art1k sallanm1yordu. Arkasm1 donmil�. baca?;jm1 elinin tersiyle kenara itmi�. duvara yaslanm1�t1. Gozleri Kuledibi kahvesinin <;:itlembik a?;jacmm dallan arasma dikilmi�ti. Evet , bir bacaklan olsayd 1 . . . Bu bacakhlar sanki ne halt kan�tmyorlard1? A h , onun bir ba­ caklan olsayd1 !. .

N e mi y a pacakt1? Ko�acakt 1 .

Alab ildi?;jine ko�acakt 1 . Ki.i<;:i.ikpazar'daki kahveye di.i�ecek, ko�ede Adisababa oynayan birinin ar­ kasma kadar mahsustan topallaya topallaya gire­ cek, sonra sol baca?;jm1 gururla yere vurup; 1 95


- B a k ulan hele, tahta bacak m 1y1m? diye­ cekti. Herifin sandalyesine sol baca?;j1 ile mi.ithi� bir tekme indirecekti. Soma iki iskemle ahp, bi­ rinin arkasma bacaklanm dikip, kahveciye; - K ahve yap ulan! d i yecekt i . O n d a n evvel Alageyik soka?;jmdan b i r sapa­ cakt1 d a . . . Oradan Hal'e ko�acakt 1 . Bir sand1k portakal alacakt1 .

Hay1r

Hal'den evvel Ahmet

Efendi'ye bir u?;jrayacak; - Ahmet Efend i ! Ahmet Efendi! Bir yol �u baca?;ja bak, �u baca?;j a ! I � verir misin ona? diye­ cek t i . K a h n adale l i , k11lan birbirine kan�m1 � . b i r karaltmm a rasmdan donuk b e y a z d e r i s i bakan, kannca i.i�i.i�mi.i� mermer g i b i baca?;j m 1 , pantolo­ nunu s 1 y m p gosterecekti.

Oradan bir yoku�a

a?;j1r a?;j1r basarak Si.ileymani ye'ye t1rmanacakt1. C a m i avlusuna vanp iki baca?;jm1 altma a h p i;o­ melecek, b i r c1gara tellendirecekt i . Soma bir­ denbire, "rap" di ye kalkacakt1. Soma . . . Yi.izi.ine garip g a r i p bakan bir k1z vard1, bir kuli.ibe evde hani.

Evin oni.indeki duvannda "E�ekler aptes­

hanesi" ile "Altmsaray Futbol Kuli.ibi.i Sahas1" ya­ zil1 arsada top oynayan i;ocuklan seyredecekti. K1z bir a r a pencereye t;1kacakt1. Elbet . l�te o za­ m a n ko�acak, i;ocuklann aya?;jmdan topu alacak, sol aya?;j1 ile topu m inareleyecekt i . A rsadan inip arnavutkaldmmmdan tak1r t ak1r yi.iri.iyi.ip gide­ ce kti. Arkasmdan belki ko�acak, a yaklanna san­ lacak . . . - Gitme, gel. T akma bacakh levent a dam, gozlerini t;it­ lembik a ?;j a cmdan yere d i kt i . Soma uyanm1� gibi 1 96


etraf ma bak m d 1 . On ad1m otede, tabak yap1�hn­ cmm kalabahf:)mda gozlerimi gardi.i. Gi.ildi.i . 01duf:)u yerde sallanmaya ba�l a d 1 . Uzan d 1 . Demin ittif:ji takma bacaf:jm1 ihtimamla yanma c;:ekt i . Oteki saf:)lam a yaf:jmm kunduray1 y1rtm1� nasmna bakt1.

$imdi

yoku�tan

a�af:j1

iniyorum.

Evet,

onun bacaklan o l sa neler ya pacakt 1 . Ayaklanma sanki ne�e ni.isgi.i yi.iri.imi.i� gibi yi.iri.idi.im . Tam o n yedi dakika sonra sevdif:)im bir yerden c;:1kar­ d1. Gi.inlerden bir per�embe idi . Ko�tum, onu buldu m . H a lbuki hie; gitmek istemiyordu m . Bana takma bacakh adam bacaklarm var , ko�, demi�ti . Tahayyi.il edebilen b i r kaf as1z adam

gibiyd i m .

Kafam uc;:mu�tu, ah b i r kafam olsaydi ! . .

Kafam

olsayd1 sevg ilime ko�mazd1m . Beni gari.ince gi.i­ zel yi.izi.ini.in as1ld1f:)m1 garmezd i m . Rahats1z m1 ettim sizi deyince, "Eh, b iraz" lak1rd1sm1 i�itmez­ d i m . Kaf am olsayd1, ]event d i lenciden on ad1m otede fotin baf:)layan s1ska adama a yakkab1lanm1 boyat 1 r , b i r c1gara ver i r , �unlan of:jrenird i m . - Beyim, gi.inde o n , on b e � papeli v a r onun . Buraya dilenci sokmaz. Yerin gediklisidir. B i z i m gibi

ak�ama

k a d a r f 1 rc;:a

sallayacaf:jma

mevlit

okur gibi sallamr, durur. Of:)leye kadar oturur or­ da.

Of:)leden

sonra

gelmez.

Evinde

i stirahat

eder. Kaymak gibi beyaz b i r Yahudi ka ns1 ile ev­ lidir. Bir de k1skanc;:t1r, ka nya goz ac;:t1rmaz. Saat altJ buc;:uk, yedi dedi m iydi " l 90'hk"1 ac;:ar. Ahr Rebek a ' y 1 kar�1sma? Ahkam si.ire r . Sonra gi.izel­ ce g i y inir, vakit gec;:memi�se, sinemaya giderler Yolda gorsen tammazs m . Bir takma bacaf:)1 daha vard1r onun . Oylesine iyi yap1lm1�hr ki , topallat­ maz bile . Yumu�ak lastiktend i r . Sekiyor samrsm yi.iri.irken gorsen . . 1 97


AYTEN

Omuzlan neden yukanya kalk1k bu kadar bluzunun? Sa<;:lanrn ni<;:in boyle fena tanyor? Neden bu kadar dar koyu renkli elbiseler giyi­ yor? Neden boyle sanki dudaklanrn otedeki ma­ salardaki kadmlar gibi boyuyor? Arkadan bakilmca ince bacaklan, kal<;:as1z, z a y 1 f, h a f i f<;:e oni.ine e�ik vi.icudu, sonra kullarnla kullarnla ip gibi olmu� . si yah kurdele ile ba�h sa<;:lan ile <;:irkindir. Oni.inden bakilmca da pek ah1m �ah1m de�ildi r . 0 sutyensiz di.i�i.ik go�si.i, pek fena boyah dudaklan, hi<; gi.ilmeyen ince yi.i­ zi.i,

dokunakh,

mahzun az1c1k �ehla gozleriyle

kimseyi pek fazla sarm1yordu. Buras1,

deniz i.isti.inde bir gazinoydu.

Her

ti.irli.i insan gelird i . l�te bu insanlardan birka<;: 1 : Mavna sahipleri, motor sahipleri, Anadolulu za­ hire tacirleri, kasaplar, bahk<;:ilar, manavlar, va­ pur vaktini bekleyen evli barkh kendi halinde in­ sanlar, kasaba e�raf1 <;:ocuklan, bilmem ne kaza­ s1, bilmem ne partisi ba�karn ile arkada�lan , ka­ za tahrirat katipler i , tren memurlan, vapur kah­ vecileri, vilayet meclisi umumi azas1 mahdumla­ n. . . B i r ko�ede kahve i <;: i p vapur bekleyenler, di.i�i.ini.ir. bteki ko�ede ta�ra h l ar b i r yandan �i�e­ leri a<;:tmrken ate yandan yanlanndaki misvakla 1 98


y1kanm1� pan] pan] kazma d i � l i . omri.inde kadm gormemi�. lahavleler <;eken, rak1ya el si.irmeyen, kafas1 hra� h . biraz evvel Yenicami'de namaz k1l­ d1?;)1 i<;in kasketini arkaya atm1� . yan kasabah ya­ n koyli.i, yan ceketli yan poturlu , di.inyanm gidi­ �ine gore k1yamet gi.ini.ini.i hesaplayan bir adam­ la alay ederler, onun yalanc1ktan yaph?;j1 safh?;j1na gi.ilerler. Bir gi.inli.ik bey l i k , beyliktir, diye bir haf tahk kazancm1 harcayanlar or ta masalardan i.i<;i.ini.i bir araya getirip s1ralanm1�lard1r O ski.idarh Sev i m , bir sinema artisti kadar gi.izeldir bugi.in . . . Bakarsm h i<;bir lstanbullu reji­ sori.in tarif edemeyece?;ji kadar saf bir mahalle k1z1 hali yle insana zevk, hi.izi.in, dostluk, karasevda a�1lar. B a karsm Marlene Dietrich hannnm yapa­ mayaca?;j1 orospulu?;ju yapar

C1garasm1 oyle ilf­

ler, oylesine bacaklanm i.ist iiste atar ki, hani va­ purun yanm saat soma kalkaca?;jm1 bilmese, o zamana

kadar

dayanaca?;jm1

tahmin

etmese,

"$ehvet Kurbam" filmini gormemi� olsa, hatta hammmdan ufak boylu sopa yemeyece?;jini he­ saplayabilse, bu yirmi sekiz y1lhk memur e fendi bile i � i b i r ak�amhk, hayatmda son def a olmak iizere az1tabilird i . A rn a vapur iskele ile kahveyi zang1r zang1r sallard 1 . Bir �i�e bira ile sarho� oldu?;junu sanan adamca?;j1z,

Oski.idarh Sevim'in cinsi cazibesin­

den habersi z , itiyatlanm bozuvermek hulyasm1 o kor olas1ca kaf anm i<;inde bir def a duydu muydu, duymad1 m 1yd1?

lnsan aklmdan bile ge<;irmeme­

li, yoksa gi.i n a h , yan yanya d e ?;j i l , bi.iti.in bi.iti.ine d e ?;j i l , i k i misli, be� misli i�lenilmi� kadar zevkli­ d i r . Hi<; olmazsa bir ya�tan soma bu boyledir Oyle olmasa insan, ir adesine s a h i p olamaz. Co1 99


�u ya�h i nsan, i�te boyle hulyah gi.inahlar, hatta cinayetlerle avunur. Sevim'i ahp gitmek sanki o kadar kolaym1� gibi bir muhakeme yi.iri.iti.ili.ir. Aldm gittin Sevim'i diyelim. Cebinde yetmi� lira vard1r. Sabahleyin belki lie;, dart Jiran kahr ama cebinde, bi.iti.in aym c1garas1zh�1. bi.iti.in ay kahve ic;:memek, sabahleyin saleple simit yiyememek, potinlerini boyatama­ mak, ki.ic;:i.ik o�lana leblebi i.izi.im goti.irememek . . . l�te vapurun iskeleyi bir sarsmas1 ile beraber itiyatlar da Kad1koyij 'nden mi olur,

Haydarpa­

�a'dan m1 gelir, aklm bir ko�esine oturur, g azete­ lerini insan gibi ac;:arlar. Bak, b i z Oski.idarh Sevim'den ziyade, fistikc;:1 k1zdan soz ac;:acakt 1k. Sevim'i gori.ince unuttuk. F1shkc;:1 k1z uzak bir memleketten gelmi�t i . lstanbul'a

geldi�i

zaman s1rtmda

Anadolu'nun

donuk sans1, donuk k1rm1z1s1, donuk turuncusu, can k1rmm, ahc1 ye�ili birbirine f azla gosteri� et­ meden, goz almadan sanhveren bir gomle� i . ba­ �mda canh ye�il ayah siyah bir kre p, belinde etekleri topuklanm doven pamuklu pazenden bir fistam vard1. K1r�ehir'i biz bilme yiz, o da bilmi­ yor pek .

B i r gal kenan gori.iyor ri.i yasmda; baz1

evler, sessiz ak�amlar, k1lh adamlar, s1cak goz­ ler, i.i�i.iti.ici.i, kavurucu bir mavilik . . . lstanbul'a yedi ya�mda gelmi�t i . Kocaman k1zd1 ama, yine hat1rlayam1yor K1r�ehir'i . Onu burada, tam on i.ic;: ya�mda iken bir bahc;:1vana ni­ kahlam1�lard1. Bahc;:1van kirk be�lik bir adam d 1 . I l k gi.inler bu adamdan esen b i r kork u, s o m a b i r tiksinti h a v a s 1 i l e i c;: i dolmu�tu. Gi.inler gec;:mi�. on dokuz ya�m1 bitirmi�. yirmiye basm1�. kocas1m aldatmam1�t 1 . Arna b1rak1p kac;:m1� t 1 . 200


Bir ramazan geces i , go! kenan m , sessiz ka­ sabay1 hayal etmi�, bir davul sesi duyar gibi ol­ mu�, kula?;jma, " Dengi dengine, dengi dengine ! " diye gi.imleyen b i r davul sesi gelmi�t i . Gozi.i h i<;:­ bir �eyi gormed i . H er �eyi b1rak1p ka<;:h . Adam onu aramad1 b i l e . Istanbul sokaklanna ilk di.i�ti.i­ ?;ji.i ak�a m , talihinden buraya di.i�ti.i bereket! Onun dar bir a i m , bu alnm i<;:inde i.i<;: km�1?;)1 vard 1 . Siya h , simsiyah sa<;:lan ne keskin hatlarla o a i m keser , bi<;:er, oraya bir gi.izellik, bir insan­ lik mimarisi kura r d 1 . Gi.izelle�meye a l nmdan ba�­ lad1. Sonra, dudaklanm oyle kocaman kocaman boyamad 1 . Yi.irek bi<;:imindeydiler aslmda. Hele kenarlan, yukanya do?;jru bi.iki.ilmi.i�, arzu ile ka­ bankt1lar. Onun en gi.izel yeri elleriydi . Bu oyuncaklan hi<; kimse, hi<;:bir kocaman <;:ocuk kurup i�letme­ mi�ti daha. O nlar insana bakmaz, insam de?;ji�­ tirmez, onlardan gelecek her �eyin tadm1 arhr­ mak i<;:in yap1lm1�h. Bardaklan koyarken, fistik taba?;jm1 oturturken, para ahp verirken insana de?;jse, insanm de?;ji�memesin e , peri padi�ahmm o?;jlu oluvermemesine �a�ard 1 . Gitgide b ir<;:ok �eyler o?;)rendi y a , once gi.il­ mesini o?;jrendi . Mahzun, zarif bir gi.ili.i� buldu o a?;j1z. Nereden, nas1l getirdiler bu gi.ili.i�i.i de ora­ ya oturttular,

bunu

o?;)renemed i m .

Kad m l i ?;l m ,

gi.izelli?;jin s 1 m ! Bir sene kahvemi i <;:erken o n u seyretti m . H er gi.in b i r zariflik, b i r gi.izellik, b i r bulu�, b i r ba�kahk g e l i p o n a , ku� g i b i yuva yapt 1 . H erkesle gori.i�mezdi. Bir dostu vard1. Bu san�m. kaytan b1y1kh,

iriyan, bobst i l , a<;:1k kahverengi ceketli

bir mektepli o?;jland1. A yakkab1lan podi.isi.iet, alt201


lan kalm k1rm1ZJ lastikliy d i . Adam kahveden i<;:e­ riye girince gi.ilmesi, yi.iri.imesi de!'.) i�ir, daha da gi.izel olurdu.

Fatma, yak Ayten, gi.inden gi.ine

habersizce geli�mi� gi.izel li!'.)ini hususi bah<;:eler gibi yalmz ona a<;:ard 1 . Di.in b u k1za yolda rastlad1m. l�inden b i r sa­ at izin a l m1�t 1 . Yi.izi.i boyas1z, renksiz, ama yine pek tathyd1 . Elini verdi, s1kt 1 m . Yine peri padi�a­ hmm o!'.jlu oldum sand 1 m . - A m a n l Acele i � i m v a r , d e d i . Bugiin pazar­ tesi, i !'.jneye g i tmeliyim. - Neee? dedim . - 0 <;:ocuktan kapt J m . Ben ona bak1yordum

halbuki. A yakkab1sm1 bile ben ald1m . Her �eyine yard1m ettim . H aber vermeden s1v1�mca merak ett i m .

Zaten

�i.iphelenmi�t i m .

d1m . . . dedi. Dol mu�a atlad1.

202

Kamma

bakhr­


PAPAZ EFENDi

Evimiz k i lisenin kar�1smdayd1. B u , i.istleri <;amlara

lacivert k1rm1z1

kesilen

gokyi.izi.ine,

ak�am­

neftile�en

tu�ladan vi.icudu ile yaslana n ,

<;an kulesi olmad1�1 i <; i n tepesine her zaman b i r karga, y a h u t da � a i r bir marh konan h a <; 1 i l e B i ­ zans'tan b e r i yi.izlerce R u m k a l fa n m Ortodoks ve cahil kaf asmdan restore edilm i � , kil iseden <;ok, bir Bizans derebeyinin evine benzeyen bir bina­ d1r. Bir tek kubbesi vard1r. Bina <;irkin de�ildir. A rn a gi.izel de de�ild i r . Ki.i<;i.ik kubbelerin bulun­ mas1 laz1m gelen yerlerde mazgala, burca benze­ yen delikler, <;1kmtilar vard1r.

Gi.indi.izi.in kal m ,

-daha do�rusu g6ri.ile g6ri.ile b1kilm1� hal iyle- ak­ �am olunca , neftinin, koyu mavinin, elle tutulma­ s1 kabil hale gelen renklerin i<;ine kiremit rengiy­ le yap1�1p kald1�1 zaman, tepesindeki ha<;mdan tutu p , ku�u bile ka<;1rtmadan, bir <; 1kartma gibi 1s­ lahp defter in koyu mavi zemini i.izerine <;1karn da duvara asabilirseniz seyrine doyamazsm1z. Galiba kil ise may1s ak�amlarmda bu hale gelir d i. Ben de may1s ak�amlannda <;1kartma <;1karan bir <;ocuk, belki de ressam olmad1�1ma hay1flarnrd1m. K i l ise­ nin <;an kulesi, on taraf taki bo� arsadayd1. -Buna <;an kulesi demek de do�ru de�il a ! - lki tane <;am vard1. B i r i merasimle oli.i gi.inlerinde <;alan bi.iyi.ik <;an, otekisi her gi.inki.i dua ve vapur vaktini koye 203


h aber veren ki.i<;:i.ik <;an. <:;:anlarm biraz gerisinde­ ki iki <;am a?;jac1 arasma konmu� kalasm i.isti.inde o gi.in ilk defa papaz ef endiyi gordi.im. lki simsi­ yah gozi.i, simsiyah bir sakah vard1. Ayak ayak i.isti.ine atm1�tJ. Siyah �apkasm1 dizlerinin i.isti.ine koymu�tu. S1rtmda elle dokunulmadan giyilmi� gibi sadakor bir gom lek parhyordu. Ya?;lh sa<;:lan, <;:ok beyaz, geni� alnmm i.isti.ine ha�an bir <;:ocu­ ?;junki gibi doki.ilmii�tii. - Merhaba, bey, ded i . - Merhab a , papaz efend i . - Nasi lsm1z efendim? Kom�uyuz galiba? - Kom�uyuz. lki s1ra, sadakor gomle?;ji g i b i beyaz d i � i , si­ yah sakalmm arasmda parla y1verince , yi.izi.inden o Bizansh, Ortodoks mana u<;:uverm i�t i . Yemek yiyen bir amele kadar gi.izeldi �imd i . Bi.iti.in ki lise h avasm1 bir maske gibi <;:1kanp atm1�tJ sank i . - S i z i n valdeye soyler misiniz, dedi, b u k1� bah<;:eye ben bakay1m. - Soylerim . . . dedim . Soyledim. Ertesi gi.in sabah sabah onu bah­ <;:ede buldu m . Elinde bel vard 1. Uzun pardosi.isi.i­ ni.i elma a?;jacma korkuluk gibi sermi�ti . Bembe­ yaz kollan adaleli idi. Uzun, ince parmakh elleri­ ni kazmanm sapma dayay1p durd u . Bir avu<;: top­ raktan ald1 ellerine; - Severim topra ?;j 1 . B u sessiz, mi.itevaz1, sa­ kin deli �eyi, ded i . Hayat bundad1r i�te. Biz canh m1y1z bunun yanmda? Onun i<;:in bundan yap1l­ d1k, derler. - Fi lozofsunuz galiba, papaz efend i . - Hay1r! Ne papaz1m, n e f i lozofum . lnsam m . Topraks1z, evsiz barks1z, hem de dinsiz. 204


- Dinsiz m i ? - B i r b a k 1 m a e l b e t dinsi z i m . A rn a sanmm k i A l l a h varsa, bizi ya�amak i <;: i n yarahr.

Boyle

olunca kabul. Durdu. - Vazge<;:elim donelim topraf:)a, dedi. - K a <; ya�mda s m 1 z, papaz efendi ? - Altm1� ii <; . - Ne? D i m d i k dikild i . B i r dirhem koti.i eti, koti.i ya­ f:l 1 yoktu . Ahenkli dimdik duran vi.icudunda f azla hi<;:bir �ey yoktu. - Ma�alla h ! Olur �ey def:)il! Kirk ya�mdan fazla gori.inmi.iyorsunuz. - Ya�amak i<;:in yerim. Bulursam bol �arap i<;:er i m .

C1garay1 af:jz1mdan di.i�i.irmem.

Yaprak

yerim. Ku� yer i m . Daha olmazsa toprak yerim. Arna insan eti yemem. H e p mideden. Saf:)lam bir m idem var . Cok yemem . Makineyi dondi.ire­ cek kadar yer i m . Fazla istemem. Keyifle yerim, keyifle i<;:er i m . Bu gen<;:lik onda n . H i <;:bir �eye al­ d1rm a m . "Papaz rak1 i<;:iyor, sarho� oluyor, pa­ paz k1zlara bak1yor, papaz gi.ili.iyor," derle r . De­ sinler, viz gelir. Hayatta bir �ey yapmak istedi­ f:jim halde, yapama d1m. Kumar oynamad 1 m . 0 kadanna elim varmad 1 . Yoksa insanlann yaphf:j1 her �eyi yapmak ister i m . Gen<;:lif:)imde kuru ek­ mekle sof:)an yerdim. Arna gen<; k1zlan gori.ince bir tay gibi ki�nerd i m . - Ne diyorsunuz, papaz ef endi? - Oyleydim efend i m . Neden? Papaz1m diye m i yapmayacaf:j1m? Gi.izel �eylere bayi l m m . Gi.i­ zel k1zlar a , iyi �araplara, otlara, af:)a<;:lara, <;:i<;:ek­ lere, ku�lara . . . Gi.izel olan her �eye. 205


Gi.izel de Ti.irkc;:e konu�uyordu . - Soma yine gori.i�ece?;jiz, mi.isaade . . . dedi. Aya?;jm1 belin iistiine h1rsla vurdu. KirmlZI toprak, yumu�ak bir sesle hafif c;:e nem l i , yana doki.ildu. Papaz; - l�te bakm, ded i . B i r avuc;: altmdan fark1 ne? Altm neymi� sanki? lki bi.ikli.im vaziyette bir aynkotunu c;:ekerken kaf asm1 bana do?;jru kald1rd1. 0 sapasa?;jlam di�­ lerini goster d i . - Altm1m1z olmad1?;)1 i c;: i n , topra?;j1 sevdi?;ji­ miz, onu yedi?;jimiz ic;:in di�lerimiz s a ?;j l a m , ded i . l y i ki, altm1m1z olmad 1 . Onun yi.izi.inden belki de oli.irdi.ik �imdiye kadar pis ya?;jdan, karaci?;jerde n. Papaz efendinin ki.ic;:i.ik bahc;:emizle g iri�ti?;ji kavga sona erdi?;ji zaman, erkekle kadm arasm­ daki a�k muharebesinde galip c;:1kan erke?;jin hem ma?;jrur, hem mi.i�fik hali papaz efendide , kad1n m o c;:ic;:ek l i , o guzel, o pmltih -bir nevi galibi­ yetten ba�ka bir �ey olmayan- di�i ma?;jlubiyeti de topraktayd1. Ne a?;)ac;:larda fazla bir dal, ne de yerde zararh bir aynkotu kalm1�t 1. Domates fide­ leri boy atm1�t 1 . San san ac;:m1� kabak, h1yar c;:i­ c;:ekleri ortasmdaki bahc;:eye bakarak c1gara ic;:i�i. kazarnlm1�. h a k edilmi� bir c1gara ic;:i�t i . B e n evin penceresindeyd i m . 0, ki.ic;:i.ici.ik c;:e­ kirdeklerin kabuklanrn y1rhp koca topra?;j1 iterek havaya firla y1�ma keyifle bak1yordu. Bir ta�m i.is­ ti.ine oturmu�tu. Bir may1s sonu ikindisi, go?;je bu?;jular hal inde �im�ekli, a?;j1r bulutlar y1?;jm1�t 1 . Papaz efendi, beni pencerede gordi.i. bakmd 1 . Bahc;:eyi gostererek; - Nas1l? dedi . 206

Etraf m a


Ben de etraf a b i r goz att1m . - Guzel oldu. Muharebeyi kazandm1z papaz efendi. . . dedi m . B i r dakika du�undu. - Tohum gibi askerim, toprak gibi cepha­ nem olduktan sonra, ded i , kazanmazsam ay1p olurdu. A�af:j1ya i n i n , a�af:j1ya. A�af:)1ya inince onu yine Kitab-1 Mukaddes <;:obam gibi dimdik, bele dayanm1� buldum . - Ga l i p bir genera le benziyorsunuz . . .

de-

di m . Guldu. - Evet, ded i . Pa�a Papaz Aleksar.dro s! Y ine topraf:j1 eline ald1. K1rm1ZJ, nemli b i r toprakt1 . Sakalma surdu. - l<;:inde bunun demir, manganez, fosf or, ki­ re<;:, her �ey var, ded i . Ben tohumu anhyorum. Bir nevi ambar

Bir nevi yumurta . Arna bu top­

rak denilen �eyi anlayam1yorum. Kimyac1 tahlil eder. l<;:inde �u. �u var, der. Arna tohum i<;:ine gi­ rince yalmz ona laz1m olan �eyleri comert<;:e ver­ mesi ne demek? Kokuyu, reng i , madenl e r i , vita­ m inler i , <;:ilef:)i, fosforu, arsen i f:j i , �eker i , b ilmem ki daha neyi? - Arna yalmz o mu? Ya su? Ya gune�? - Onun kadar mi1tevaz1 olmad1klan i <;: i n bana i ki nci derecede imi� gibi geliyo rlar. Yaf:jmur, dua, rica bekliyor s a n ki yaf:jmur. $an! �an! top­ raf:ja akhf:)1 zaman seviniyor, "Allah1m, <;:ok �u­ kur ! " diyoruz . Ne de gune� gibi pm! pm! parla­ yarak, " H epinize bir �eyler veriyorum, ben olma­ sam i�iniz dumand1r , ben olmasam ya�ayamazs1mz" der toprak. 0, sessizce <;:amur , bal<;:1k halin­ de ayaklanm1zm altmda buti.in k1�. potinlerimizi, 207


i.isti.imi.izi.i ki rleterek cans1z, kara, k1rm1z1, san, ki.ilre n g i , simsiyah yatar. Sonra baharla beraber i <;: indeki sevinci bo�altJver i r . Hi<; d urmadan bol bol da?;j1tarak bize bir bayram goste r i r . <;:ay1rlar yoncalarla,

bay1rlar

gelinciklerle,

papatyalarla

dolar <;:ah si.i pi.i rgeleri bile gi.ilerler. Kar�1h?;j1 i<;:in hi<;:bir �ey istemeden veriyor o. Comertt i r , co­ mert! Sonra vakti gelince, b ize yeter dereceye kadar bir bayram gosterdikten sonr a , yine ahr kuc a ?;j m a , <;:i.iri.i ti.ir,

do?;ju r u r .

<;:i.iri.iti.ir,

do?;ju rur.

Erkekler d e ?;j i l a m a , kadmlar muhakkak toprak­ tan <;:1kt1. T oprak ana ! T oprak ana! Her mahlu­ kun di �isinde bir toprakhk var

Biz e rkek k1sm1

gi.ine �in, havanm, suyun <;:ocuklany1z belk i , ama kadmlar muhakkak topraktan. Elindeki topra?;j1 pathcan fidelerinin i.isti.ine savu rdu. Birdenbire; - Sen benim sesimi dinledin m i ? ded i . - Hay1r. - Benim sesim <;: o k gi.izeld i r , b i r dinle . . . ded i . lsa'y 1 , babasm1 di.i�i.inerek de?;jil, topra?;j1 seve­ rek okurum ilahileri m i . Dinlemelisin. Bizans ha­ vas1 korkun<;:tur, ac1d1r, hakika tten ka<;: a r , yalan­ lann

a l emini,

s1kmhla n ,

hasetle ri ,

�ehvetler i ,

esirle r i , b i r nevi uslu delili?;li soyler. Arna ben, onu b a � k a ti.irli.i soyle r i m . Topra?;j1 di.i�i.inerek okudum mu i� de ?;j i � i r . lki gi izel sesli insan var­ d1r, bu adad a . Biri be nim, buna kimsenin �i.iphe­ si yak. O tekisi de bahk<;:1 Antimos'tur

Dinledin

m i hi<; onu? - Hay1r, onu da dinleme d i m . - D i nlemi�sindir a m a , duymam1�smd1r. Bahk a ?;j 1 o re rke n, a?;jlan tam i r ederken okur o . Yakm­ dan d i nlersen bu sesin gi.izelli?;jinin farkma vara208


mazsm. B i r inil tiden ba�ka b i r �ey de�ild i r . Oyle hafif soyler ki, ancak i�itilir. Onu dinlemek isti­ yor musun? 0, deniz kenarmdaki kuli.ibesinde �ark1 soylerken sen bir sandala bineceksin. $oyle bir on dakika ki.irek c;ekeceksi n . Denizin ortasm­ da duracaks m . l�te o zaman bahkc;mm sesini du­ yabilirsi n . Yanmda iken duyulma yan bu ses, de­ nizin ne taraf ma gitsen, ne taraf ma g i tsen duyu­ lur. Hem oylesine duyulur k i . . . Uzun uzun dinle­ melis i n . lc;ine evvela bir eziklik gelir, sinirlenir­ sin. Sandah h1zh h1zh c;ek. K1y1dan biraz daha a c; 1 1 . Daha uzaklara g i t , korkma ! Ses seni kovala­ yacakt1r. l�i tilmemeye ba�lad1�1 yerden sese do�­ ru ki.irek c;ekmeye ba� l a yaca�ma kahb1m1 basa­ nm. Bahk tutmaya c;1km1�sm, denizin i c; i n i , bahk­ lan, yakamozlan, denizin c;1rpmtilanm avuc; avuc; etrafma serpilmi� goreceksin, bu ses insano�lu­ nundur . Allah �ark1s1 de�ildir bu.

Bahkc;1 ona

soyli.iyorum samr ama, ona soylemi yor, denize soyli.iyo r . 0 tam seksen ya�mda bir adamd1r. Kimseye f ena muamele etmemi�tir. Omri.ini.i ba­ hk a�1 ile ormi.i� ti.ir. 0, denizden yi yece�ini c;1karm1�t1r. lki gi.in bah�a c; 1 k m a s a a c; kahr, ama yetmi� senedir her gi.in bah�a c;1kar Her gi.in tut­ tu�u b a h k , yarmm ekme�ine yeti�ecek kadard1r. 0, oylece bir hazine bulmu�tur ki, 0 defineden

her gi.i n ald1�1 �ey , o kadard1r

Bu kadar almak

da kimsenin hakkm1 yememektir. Onun denize soyledi�i sevda, �i.ikran �ark1sm1 be�enirim b i l i r misin? Bi lmezs i n . Ben de topra�a s o y l e r i m k i l i ­ sede.

Arna be nimkisi t o p r a � a bir gi.inahkarm

iniltisidir. Ben hayat1m1 insanlan as1rlardan beri aldatan ilac;larla kazamyorum . Ben uyuyamayan­ lann

afyoncusu!

S1rmah 209

elbiselerimle

topra�a


�ark1 soyledi?;jim zaman dinleyenler i�in boyle ol­ du?;junu bilsele r , ne yapmazlard1? Beni a<; b1ra­ k1rlard1, a<; ! Yine bir avu<;: toprak ald1 eline; - Ben topra?;ja ilahi okuyorum. Beni dinle. ded i . Bahk<;:1y1 da dinle. 0 da denizlerin dibine �ark1 okuyor. 0, hakikati bilmeden bularak ya�a­ m1� mi.ibarek adam ! Seksen ya�mda, yalmz bahk­ !ara fenahk etmi� adam! Ben, akilh g i.inahkar: Ben di.inyada bahk<;:ilan, toprakla u?;jra�an ren<;:­ berleri severim. Yalmz onla n .

0 kadar. . .

Papaz efendiyi bir ayin esnasmda dinledi m . Bahk<;:1y1 h e m yakmdan, h e m uzaktan i�itti m . B i ­ z a n s havalarmm s1rnna ermedim a m a , gi.inlerce i<;:imi bir kara kurt halinde bu sesler kemird i . Kulaklanma h e r zaman b u i k i ses gelmi�t i r . Bu sesleri uyku tutmad1?;)1 geceler a <;: 1 k bir pence­ renin oni.inde dinlerken o kadar kendime e?;jilmi­ �imdir ki, kammm damarlanmm i<;:inden ak1�mm sesini duyar gibi olurdum. Papaz ef endiyi toprakla u?;jra�1rken gorme­ liyd i . Bu gari.ilecek bir �eyd i . Zevkle <;:ah�1rd 1 . Sa­ kalmdan ba�ka hi<;:bir �ey, papazh?;j1 hat1rlatmaz­ d1. 0 sakal da ilk insanlarm en gencinin sakah gibi siyaht1 . Papaz efendiyi koyli.i sevmezdi . Pa­ paz efendi ise koyli.iye di.i�man de?;jildi . H erkesle tath tath, dobra dobra konu�urdu . H a kkmda ya­ pilm1� dedi kodulara aldm� bile etmez, kahvede; - Kim demi� beni kadmlardan pek ho�lamr, diye ge<;:en gi.in? diye sorard 1 . Kimse cevap vermeyince , dedikoduyu <;:1ka­ ranm gozi.ini.in i<;:ine bakarak; - Kadmlardan pek ho�lanmak, nefes almak­ t1r, nefes almaymca ya�amr m1 <;:ocuklanm? derd i . 210


Onu b i r m eh t a ph gecede Ada'nm en yi.iksek tepesinde k1zart1lm1� bir kuzunun ba�mda birta­ k1m gen<; Rumlarla beraber, kadmh erkekli bir alemde buzlu rak1lar <;:ekerken gardi.im . Siyah sof kuma�tan setresinin ayda parlayan eteklerini be­ line sokmu�, eline bir pe<;:ete alm1�, dolgun bir Rum klZlyla �ak1r �ak1r kasap oynam1�t 1 . Rak1 kadehi bir elindeyd i . Oteki elinde gen<; k1zm uf a­ c1k eli, bir de bembeyaz, sak1z gibi bir mendil vard 1 . Bu mendille ara s1ra k1zm , alnmdaki terle­ ri siliyordu. K1�m baz1 cumartesileri Ada'ya gitti�im za­ man, onu bah<;:ede bulurdu m . lspanaklan, so�an­ lan gosterir; - Yalmz g elmemeli bunl a n n arasma . . . derdi. Havalar so�uk. Salatay1 y a pacak birisi laz1m sa­ na. Yalmz g i t m edi�im gi.inler, pencereden bir kadm hayali g o rdi.i�i.i zaman, yazm o�le i.isti.i de­ nize vurmu� g i b i parlak di�leri gi.ilerd i . Papaz ef en di ge<;:en y a z oldi.i. H e m de kara­ ci�er hasta h � m d a n . Karm, Hi.itda�1 gibi �i�mi�ti . - Hastah�1m sirozmu�, dedi. Bu hastahk ba­ na gelmem eliy d i .

Hastahk diye bir �ey yoktur

Bu dert de i nsanlarm yapt1�mdan. - Ne oldu papaz e f end i? Bir �eyler c.Ju: ><ii.:m ben? - Aldi rma, ded i . Ben a ld1rd1m da g i d i y orn m . Namussuz koyli.i, ded i . lftira att1. Yalan olduguna s e n inanmahsm. Arna belki de olmem. Ben bunu da atlatmm . Atlatamad1, oldi.i. P a p a z efendinin bi.iti.in ka­ bahati aptal bir klZI kand1rm1� olmas1yd1. Olme­ den i.i<;: gi.in evvel bir k1r kahvesinde gordi.i m . Yi.i21 1


zi.i, bembeyazd1. Sakalmm arasmdan c;:ic;:ek bozu­ gu yi.izi.ini.i o gi.in fark ettim. Arna hala gene;, ha­ la gi.izeld i . Yalmz,

fena zay1 flam1�t 1 .

Karm da

belli bel irsiz �i�mi�ti . - Di.in su ald1lar, ded i . Ko�an yamk bacakh taze bir k1z gosterdi; �oyle birisi ile �u dedikodu­ yu c;:1karsalard1 yi.iregim yanmazd 1 . . . ded i . - S a n a v i z gelirdi h a n i boyle �eyler, papaz e fendi? - Bu sef er koydu, oturdu ic;:ime, ded i . Ni ye insanlar birbirleriyle bu kadar ugra�1rlar? Hem arhk oli.im de kap1y1 c;:alm1�t1 herhalde k i , insan­ lann h a kk1mdaki lak1rd1lan beni bu kadar sarst1. Yoksa, aldmr m1yd1m? Bilmez miyim hepsi kal­ le�, budala, h 1rs1z, yalanc1? Birbirinin ekmeg ine, kansma, k1zma, di.ikkanma goz dikdiklerini b i l ­ mez m i y i m ? B e n ya�ayarak, gi.ilerek, t o p r ak a n a ­ m m , gi.izel k1zlan seyredip severek i.ic;: gi.in soma olecegim . Oc;: gi.in soma papaz ef en di oldi.i.

212


BiR KULHANBEY HiKAYESi

So kak bombo�. Bu sokak da bu vakit bom­ bo� olmasa �u h 1yar delikanh af tosunu nerede s1k1�t1racak? Barhane biraz oted e . K a p1 smm demir parmakh?;l1 acentenin 1�1?;jmda gozi.ikebiliyor. Eskiden hanm1� buras 1 , �imdi oda oda kira­ ya veriyorlar. Han de?;lil, m ahpusane adet a . Ha­ nm yanmda bir bilmem ne mi.idi.irli.i?;ji.i . Na, i�te acente. Amerika'ya buradan bilet a hmr . Kar�1da, asil mesele de orada, inhisa nn cibre f abrikas1. Hey anam, hey! lnsanm hemen demir kepenkle­ ri vurup, "Yahu hem�eri ! S 1cak s 1cak bir kadeh­ cik be ! " di yece?;ji geliyor H a m n kap1smdan ic;:eri girip c;:1kmayam bekle­ mek laz1m. Acentenin ac;:1k arka pencerelerinden her gi.in i�itti?;ji elinin kori.i bir lisanm yaygaras1 soka?;jm ortasma di.i�i.iyor. Soka?;jm neresi bom­ bo�? lnsan i.irki.iyor. Delikanlmm san k1v1 rc1k sac;:h aftosu bile bu seslere ah�1k oldu?;ju halde i.irkti.i. Soma f abrikasmm ic;:i nden kay1�lan n , teker­ leklerin, yataklann �imdi sakin, ahenktar bir li­ sanla, hatta heyecanla zmg1rdayarak fis1lda�tikla­ n m duyuyor, bu ses ho�una gidiyor. 0, bekleyen c;:1kacakm1� gibi heyecanh, a m a

hareketleri a ?;j 1 r , c 1 g a r a s m m d u m a m savruluyor, omuzlan di.i�i.ik ama bir tanesi yine ne olur, ne olmaz diye yukarda afili, pantolonunun pac;:alan, 213


i.isti.ine oturdu�u yi.ik arabasmm kenanndan, i<;:le­ r inde bacak macak yokmu� gibi sark1vermi�ler, boylece bekliyord u . Hamn kap1smdan i.i<;:-be� ki�i g i r i yor,

<;: 1k 1yor.

Hamn uzun ta�h�mdan ayak

sesleri i�itti�i zaman firlamak istiyor ama , sonra o ta�hk gibi karanhk, sessiz, tozlu uzamyor, ayak sesleri ba�rmda sanki. l�te bu en f enas 1 , i�te bu sarho �luklarm en imanslZI, karasevda bu! Saatler ge<;:iyor, <;: 1kan yak. B u han be� kat . Orta yerde kocaman bir bo�luk. Ta� merdivenlerde ka�1t par<;:alarma, <;:e­ kirdeklere, h1yar kabuklanna rastlarsm 1z. Kundu­ rasmm y1rtik tabanmdan

i<;:eriye giren <;:ekirde­

� i n , kiraz <;:ekirde�i oldu�unu bu kadar sarho� ol­ m a s m a gore yine b i li yor yahu .

Meseledir b u !

A rn a mevsim o mevsim, k i r a z mevs imi. Oyle y a cam m , h a n m <;:ocuklan bu mevsimde <;: ilek yiye­ cek de�il a! Hem <;:ilek <;:ekirde�i olur mu be? Senelerden beri i<;:i kapkaranhk duran bozuk asansori.in i<;:ine ben olsam bir goz atar d 1 m . 0 ikinci kata vard1�1 zaman, bakmad1�ma pi�man o ldu. A rn a artik geri donmed i . K a p 1 aralarmdan hi<;:bir 1 � 1 k s1zmt1s1 korido­ run tozlu, yer yer kopanlm1� mu�ambasma vur­ m a m 1�sa daha iyi, m i llet u yumu� demektir

C1ga­

ram yakar s m . Kibrit yere di.i�ti.i�i.i zaman, tozla­ r m i.izerinde bir dinamit fitili gibi bir <;:izgi yapar. "Vay anam vay ! Ne oluyoruz yahu?" der adam . lnsan korkar be ! O lur olmaz adamm girece�i han m 1 buras1? U<;:i.inci.i katta oda oda gezdi . B ir isinde bir kadm kmk camm <;:uvalmdan d 1�anya bak 1yordu. 0 kap1y1 a<;:mca;

- Yava� Hi.isni.i , dedi, a � a � 1 d a bek<;:i var. 214


Kap1da hpk1 Hi.isni.i gibi durdu. Dakikalarca, dimdik, sesini <;:1karmadan . . . Hi.isni.i'ni.in de boyle duraca?;jm1 kadm yi.izi.ini.i pencereden <;:evirme­ mekle anlatm1yor muydu? Kadm gozi.i d1�anda; - Hi.is ni.i, c1gara ver , ded i . E�ikten i.i<;: ad1mda kadmm arkasmdayd1. Ar­ kaya uzanm1� bir sol ele c1garay1 verd i . Sonra kibriti de verd i . Bekled i . Kibriti ald1. Kad m ; - H i.i sni.i, b e n y a n n gidiyorum, d e d i . Seni onun i<;:in <;:a?;)1rtm1�t1m. Sana Hatice mi soyledi? 0 kap1ya do?;jru i.i<;: ad1m ath. Yi.iri.ir gibi bir

kula<;: hareketiyle kap1y1 a<;:t1. Kap1 odanm karan­ h?;lmdan koridorun zifiri karanh?;jma a<;:1hrken ka­ dm ba?;jmyordu: - Sabaha nhhma gel, orada konu�uruz. Gel­ mezse n, ben elbiselerini gazinocuya b1rakmm. D1�anya Hi.isni.i gibi <;:1kt1?;)1 halde hi<;:bir �ey anlama m1�t1. Kim bu Hi.isni.i, hangi Hi.isni.i? Elbi­ selerin b1rakilaca?;j1 hangi gazino? lkinci oda kilitliyd i. U<;:i.inci.i odadaki soylendi . - Kim b e? K i m o b e ? Yanh� be! dedi. Daha

otekinden

kapmm tokma?;)1 <;:evr ilir

<;:evriJ mez d1�anya oyle parlak bir J�Ik firlad1 ki, e�ikte dikilekald 1 . Bu 1�1k ta� gibi idi yahu! Bey­ nine i n d i . Verde b i r yatak, kenarda y a n a devr ilmi� b i r <;: i l e k s e p e t i , b i r t a b a k, taba?;jm i <;: i n d e so?;ja n , h 1 y a r , domates kmnhlan, b i r �i�e s u , s u m u aca­ ba? Sonra yatakta iki insa n . Birinin k1r<;:1l sa<;:lan gozi.iki.iyor, otekinin <;:1plak, esmer, narin, ti.iysi.iz bald1rlarmdan tahmin etti?;ji ka pkara , uzun sa<;:lar gozi.ikmi.iyordu. Bu ampul amma da kuvvetli ha! Ka<; mum 215


acaba? Yi.izli.ik mii? Km;:1l sac;:lmm lo�, geni�, do­ lu vi.icudu yata?;jm her taraf mda, otek i , yalmz es­ mer baldmnm ince, tahminsiz ki.ic;:i.ikli.i?;ji.iyle bir kenara y1?;)1lm1�h. Ki.ic;:i.ik �ey horluyordu. 0 ka­ dar ince, hpk1 rak1 f abrikasmm kay1�lan ve ya­ taklan arasmdaki fisilda�ma gib i . Boylesi gi.ize l! H i e; tiksinmiyor insan. lmbik ten gec;:irilmi� rak1 da c;:inko borulardan boyle 1shk ve horultu aras1 bir sesle mi gec;:er? Hay1r, ki.ic;:i.ik �ey horlam1yor­ du. Arna yorganm altmda boy le uf ak bir ses , ku­ luc;:kadan yeni c;:1km1� yavru sesi c;:1kanyordu. Bi.i­ ti.in bunlar onu f azla heyecana getirmed i . Yalmz bir tek �ey ; o , ki.ic;:i.i?;ji.in bir tek omzu san yorgam oyle bic;:imli, yahut oyle bic;:i msiz bir �ekilde yuka­ nya kald1rm1�h ki . . . Kap1y1 kapay1p karanh?;ja ka­ n�masayd1 gidip yorgam kaldmr, o esmer omzu operd i . 0 zaman da bir �eyler olurdu. Belki sus­ tah bile i�e kan�1rd 1. Ba�1 dondi.i ama, bo� verd i . Koridorda i.ic;: ekmekc;:i

c;:1ra?;j1 i l e c;:arp1�h.

Onlara c;:atmad1. � i.inki.i ba�ka �eyler di.i�i.ini.iyor­ du. Bir tek omuz; bic;:imli, bic;:imsiz san yorgam kald1rm1� omuz. Burnuna bir toz kokusu c;:arp1yordu . Ekmekc;:iler

odalanna

girdiler.

0,

sof ada

c;:eyreklerin sesini duydu. Simi tc;:iler �ak1r �ak1r para say1yorlard1. Simit, c;:orek paras1 ba�ka tiirli.i say1lmaz a . Hani o sessizce ba� ve �ahadetpar­ ma?;jm ucu 1slatilarak panganot say1lmas1 ba�ka, bu ba� k a . $ak, �ak � a k ! lki

avucunu

biti�tirerek ellerini

kenetledi.

Sonra elinin iisti.ini.i dizkapa?;jma vurmaya ba�la­ d1. $ak, �ak, �ak! Para sesi duyd u. Sonra etrafi­ na bakmd1.

Onun gibi bir ki.ilhanbey c;:ocukluk

yapsm. Ya goren olsayd1? Karanhkla c;:ocuklu?;jun 216


ne f ark1 vard1? Hem o ayle �eyler yapacak halde m iydi?

Sevdahyd 1 .

Meteliksizd i .

Merdivenleri

<larder <larder atlayarak kendi katma var d 1 . - H e y ! Ben g e l d i m millet, uyanm u l a n ! diye ba!11rd 1 . Kap1lar a<;:1ld 1 , kapand 1 . Hi<;:bir s e s <;:1kmad 1 . Yalmz b i r o d a kap1smm ani.inde b i r kadm peyda o ld u . Ona dik dik bakt1. l<;:eriye <;:ekild i . Bir ba�­ ka

kap1da

ihtiyar

bir

kadm

dimdik

duruyor.

O m e r , ona gazlerini dikti. Kadm; - Omer, hadi i <;:eriye girl diyordu. - Sen gir ana, keyfine bak! - O�i.i yeceksin Omer. Amma d a dimdik, erkek gibi konu�uyordu. Ne kadm be! Ki.ilhanbey anas1! - Sen i�ine bak a n a l Anas1 ma!1rur b i r hareketle o d a n m kap1sm1 artti.i . 0 , yine dem in b i r kadmm gazi.ikti.i!1i.i kap1ya

dandi.i. Bu, hanm kap1smdan <;:1kmasm1 bekledi­ !1inin kap1s1yd1. Yi.iri.idi.i. Yere oturdu. E�i!1e ka­ f asm1 koydu. Koyar koymaz d a s1zd 1 . - Omer, Omer, kalk! O nu sarsan, i.isti.ini.i si.i pi.iren, onu merdiven­ lerden indiren e�i!1in sahibine bir �ey sayleyemi­ yor. Yi.ik arabasmm ani inde durdular. Yanmdaki; - Bir �ey mi sayleyecektin Omer? dedi . - Yoo, ne sayleyece!1 i m , h i <; ! Eline iki beyaz y i r m i be�lik s1k1�hrd1. Paray1 veren ka�eyi danmi.i�ti.i bile. Omer eline bakt1. - Kan paras1 b e ! Tuuu! dedi, ti.iki.irdi.i. Galata sokaklan b i r rak1 kokusu i<;:inde uya­ myordu .

217


KAMERiYELi MEZAR

Yalmz o bahc;1vanm bahc;esinde zeytin a�ac;­ lan var . Mezarhk yolu h i e; de sessiz bir yol de�i l . B i r motorun patpa t1, ku� ses i , a n , sinek v1Z1lt1s1, denizin c;akila seril i � i , kar�1da bir harp gemisinin buram buram c;1k1p da uzaklarda saatlerce duran dum a m , e�ek nanelerinin k1rm1z1 c;ic;ekleri, kat1r­ t1rnaklarmm parlak sans1 , yaban turplarmm, bal­ hbabalarm, c;ah si.ipi.irgelerinin, devedikenleri n i n , karaba�larm panlt1 s 1 , bi.iyi.imesi durmu� serviler, sahi lin boncuk boncuk camlarla orti.ili.i bu koyun­ d a tabak kmntilan, camdan �i�e t1 palan, gec;mi� bir medeniyet asan gibi yenmi�, keskinli�ini su­ d a b1rakm1� binlerce bardak, c;anak, c;omlek, fin­ can, ilac; �i�esi kmklan, gebermi� at kemikler i . . . Deniz bi.iti.in bunlan bu koya nereden a h p getiri­ yor? Anlar c; ic;eklerin borularma sokuluyor, i.ic;­ dort saniyede alacaklanm ahp bir ba�ka c; ic;e�e uc; uyorlar. Bir ku� durmadan c1vild1yor Ta Kma­ h'dan bir e�ek amr t1s1 geliyor

Zeytin a�ac;lan

sallanm1yorlar bile . Eski Yunan'dan kalm1�lar gi­ bi govdeleri yamru yumru, de l i k de� i k . l�te bizim koyi.in deniz kenan mezarh�1 Marmara'nm bu durgun gi.ini.inde, bu �i�e, cam , tabak art1klan panldayan koya uzanan bir burunun i.izerindedir. Oni.inden kablo gec;er. Yola levhalar dikilmi�tir. Mezarhktan evvel o t l a r o l i.i m b a h s i n i ac;ar: "Yu k218


sek tevet t ii r , kaz m a y r n r z ! 0 lii m teh l i k es i ! " On ad1m sonra da mezarhk. Niyetim mezarhf:)a gitmek def:) ildir.

Kenar

yoldan kayalarm tam onune bir yo! g ider. Marti 1;umurtalan oradad1r. Tazeleri ne tathd1r mart! yumurtalarmm! . Yumurta yuvada Li<; tane ise sa­ km almaym, iki tane ise korkmadan aim, kmn, b i r c a n h civciv <;:1kmas1 ihtimali h e r zaman var­ d1r. Bir daha da mart1 yumurtas1 yi yemezsiniz. Biraz sonra kayalarm usWnde olacaf:)1m . 0 ac1 sesli

martilarm hepsi havalanacaklar.

Ac1

ac1

baf:jn�acaklar. Erkeklerle hay1zdan nif asdan ke­ silmi� martilar sahildeki kayalardan yumurtalan nas il <;:ald1f:)11r n seyredecekler. Di�iler yumurtalan almaya sava�tif:)11rn gorunce p ike yapan tayyare­ ler gibi bana hucum edecekler, korkutmaya <;:ah­ �acakl a r . Bak korkarsam! Sabaha ku<;:uk kii<;:uk sanlanyla, bulamk ak­ lanyla oturduklan zaman deh�etli bir lodosta de­ niz kokusu burnunuza gelirse, mart! yumurtalan­ nm i<;:inden bir tanesi bayattir. Zaran yak! Y i y in, b i r taraftan da i<;:in. Sessiz, 1ss1z deniz kenarlan, u<;:mak hisler i , vah�i baf:j1rmak ar zusu mart! yu­ murtas1 yedikten sonra i<;:inize gelirse, yumurta tesirini yapm1� demektir. Deniz kenarmda soyu­ nup bir Robenson ruhuyla vah�i Cuma'ya sesle­ nebilirsiniz. Martilardan ba�ka kimsecikler duy­ maz. Marti yumurtalanm severi m . Ciy <;:iy i<;:e­ rim. Mezarhkta ne i�im var? Arna beton musalla­ nm onunden ge<;:erken, " U l a n ,

dedim, "bakay1m

�u mezarhf:)a be ! " S 1 r a s1ra demir beton direkler arasma diken­ li teller gerilmi�ti. lki dikenli tel arasmdan me­ zarhf:)a g irdim . l�te bir mezar! Marmara merme219


rinden kaskat1, p a n l panl. lc;: inde iki ki�ilik yer. Biri daha bo�. Osti.i, ac;:m1� gel incikler, �ebboy­ larla orti.ili.i. M e z a r m kenarlanm devedikeni c;:ic;:e­ ?;line benzeyen merserize ipek panltih ac;:1k pem­ be bir c;:ic;:ek a c;: a n , yapraklan adeta ye�il etli di­ yebilece?;jim bir deniz kenan sarma�1?;)1 kaplam1�. Mezann i.isti.inde 1 8 7 4 - 1 9 4 4 t a r i h i , bir isim . Sa­ ?;j1mda bir ba�ka m e z a r Bu gi.izel bir kameriyeye benziyor

Her tar a f1 demir c;:ubuklarla orti.ili.i, de­

mir c;:ubuklu bir c;:at1s1 da var. Tam i.isti.inde bir ay-y1ld1z. Hani oturup rak1 i c;:mek ic;:in fevkalade bir yer Ak�am karanh?;j1 basmca ki mbilir kat1rt1r­ naklannm kokusu ne a?;j1rd1r burad a . lsimsiz, ta�­ s1z, tahtas1z kabart1larm kenarmdan kameriyeye yakla�t1m. Dart a y a k merdiveni de var . Mermer i.isti.ine kaz1lm1� fena bir yaz1 zorcana okunuyor. Evvelce siyah boya ile i.isti.inden gec;:ilmi�, ama zaman boyay1 d o kmi.i � . Okudum ama:

B u rada k u r d u k ebed iyet y u va m 1 z 1 , Ge/ i n d o s t / o r g e / i n sus/ey i n Baha r c; i c;e kl e r i y l e y u va m r z r . Bunun ic;:inde d e c;: i ft mezar. B i r tanesi hala bo�. Olen erkek. Bir Hi.iseyin Avn i . 1 9 2 1 . Ba�u­ cunda, yi.iksekte gene bir � i i r :

Topra kta gezen gogs u m e toprak c;ekili nce G u n /e r bu heyu layr da e/be t si/ece k t i r. Rahme tle a n r l m a k t a d r r e lbe t ebed iyyet Sessiz ya� a d r m kim be n i ne rden bi lecek t i r. Oteki daha b o � olan mezarm sahi b i , Ay�e Hi.iseyin Avn i . Onun da bir �iiri var . lyi okuya­ m ad1 m . Hatmmda da kalmad1 pek tamam1. Yal­ m z sensiz ya�amak bana h a ram olsun, ne yapa220


ca?;j1m? Olur mu boyle �ey? Nas1l edece?;jim, de­ y i p duruyor. lkisinin ortasmda yald1zlan doki.il­ mi.i� �u ci.imle:

Huseyi n A u n i ue Ay�e Huseyin A u n i ebed i y u uas1 H erhalde gen<; olmi.i� bir adam. Do?;jru, kim nereden seni bilecek. Ben ge<;:tim. Seni merak etmedim Hi.i seyin Avni Bey ama, Ay�e H a m m ' 1 m e r a k etti m .

Belki ba�ka yerde gomi.ilmi.i�ti.ir.

Senden sonra pek f azla ya�ayacak gibi gozi.ikmi.i­ yordu ama, belki de olmemi�tir! $unun �urasm­ da yirmi alt1 sene ge<;:mi�, nedir ki, Hi.iseyin Avni Bey? Belki de <;:oktan lstanbul'dan <;:ekip gitti. Ta�rada evlend i . �ocuklan var. Nereye gitmi� olabilir? Belki Konya'ya gitmi�tir? Ge<;:en yaz gelmi�lerd i . $oyle bir Adalar'a kadar uzanahm bugi.in, dediler. Burgaz'm oni.in­ den ge<;:erlerken yeni kocas1: - Ay�e bak, Burgaz! Sen oray1 b i l i r i m , der­ din. $uras1 m ezarhk m1? Ne de gi.izel yerde imi�. Senin ilkin orda de?;jil mi? A y � e H a m m belki de h a f i f <;:e bir �eyler duy­ mu�tur. Belki de ba�1m mahzun mahzun salla­ m1�, belki d e ; - A m an, � i m d i bu l a f m s1ras1 m1 l h s a n Bey? Bur a ya gezmeye geldik . . . demi�tir Seni art1k hat1rlamad1?;) 1 , hat1rlamak bile is­ temedi?;ji i<;:in ikinci kocas1 k1s k1s gi.ilmi.i�, bobi.ir­ lenm i�tir, oh olsun Hi.iseyin Avni Bey? Belki de Ay�e H a m m lzmir'e gitmi�t ir? Ora­ da olmi.i�ti.ir. lzmir'in Akdeniz'e bakan bir mezar­ h?;lmda da Ay�e H a m m yatJyor. Hi<; evlenmemi�­ tir. 221


\:ocuklanmz oldu mu? Sanm1yorum . Siz pek sevi�irmi�siniz. Parah imi�siniz de . Bu <;:ubuklar, bu mermerler, bu <;:irkin <;:irkin yald1zh yaz1lar az para ile m i olur? lnsanlara birbirinizi sevdi�inizi ilan

etmenizin son

reklamm1 do�rusu

tamam

yapm1�s 1mz. Herhalde siz olmasayd1mz, <;:ocukla­ nnlZI da pek sever, yammzda yer aymrdm1z. An­ ca beraber, kanca bera ber! \:ocuklanmz olma­ m1� herhald e . lyi olmu� da olmam1�. Bu yabani otlan yolarlard 1 . Pek yaz1k olurdu yabani otlar a l N e de keskin kokulan var Herhalde bir<;:ok has­ tahk lara iyi gelecek bitkiler bunlar. Sanki bir ec­ za k u tusu �u 1s1rgana benzeyen koyu ye�il o t . Ay�e H a m m lstanbul'da i s e h a l a sen i di.i�i.ini.iyor­ sa, neden gelip de bu otlan ay1klam1yor, Hi.ise­ yin Avni Bey? Bel k i de pek ihtiyar olmu�tur da yi.ir eci�i kald1rm1yordur? Yirmi be� sene ge<;:meden arhk yaz1lar okun­ muyor, kameriye nerde ise <;:okecek. Zamane in­ sanlan da, "Allah Alla h ! A y�e Hamm'la Hi.iseyin Avni Bey sevi�mi�ler yahu! Zavalhc1klar ! " diye­ meyecek kadar di.inyaya dalm1�lar. A y�e Hamm hala ya�ad1�1 halde boyle! Ya, Ay�e Hamm da ol­ di.i k ten soma yirmi sene ge<;:meden bi.iti.in bu ka­ meriye poyrazm eliyle y 1k1hverecek . Bel ki de bir nankar i nsan eli, aya�ma tak1lmasm diye kameri­ yenin hurda demirlerini ahverecek. Ne feci �ey l Ay�e Hamm'1 merak ediyoru m . Evlendi m i ? Nerede �imdi? Hala ya�1yor mu? Arna s e n i h i <; m e r a k etmiyorum Hi.iseyin Avni B e y . Zengindi n , i y i ya�ad m , sevd i n , sevi l d i n , oldi.in, gomi.ildi.in , olacak oldu yan i ! Ne yapahm? Bu boyle Hi.iseyin Avni Beyc i � i m . Marti yumurtas1 sevmezdin her­ halde sen . Sen hassas, �air adamm1�sm Hi.iseyin 222


Avni Bey! H a � <;: a k a l ! Ne tuhaf adamm1�s m ! $ i i ­ r i n de p e k koti.i a m a , Ay�e H a mm'mkinden i y i . Mezarhkta.n <;:1karken tahtas1 yere di.i�i.ip k1nlm1� bir mezar gordi.im. Ahp tahtay1 kara kara �u yaz1y1 akudum i.isti.inde: Muhlis - Burgaz Pas­ ta Mi.idi.iri.i . . . Bakm ben burada ya Ian soyli.iya­ rum i�te. Burgaz Pasta Mi.idi.iri.i Muhlis'i hahrh­ yarum . Babamm arkada�1 id i . Zay1f, kibar, <;:elebi bir adamd1.

Her zaman kahverengiler gi yerd i .

U z u n , m a h z u n , kibar b i r yuzi.i vard 1 . Kmah'ya ba­ kan burundaki kanapeye aturur, gi.ine�in batJ�m1 seyrederd i . Gen<; bir kans1 vard1 . Din<; adam d 1 . D a h a ya�aya bilirdi. "Kans1 yi.izi.inden oldi.i , ler

der­

Buraya gomi.ilmi.i�ti.i . Tahtas1 mahtas1 yak­

tur Arna iyi bi liyarum ki, buralardad1r. Ozeri ka­ t1rt1rnakla n , gelincikler, <;ah si.ipi.irgeleri ile arti.il­ mi.i�ti.i r . Kibar, iyi yi.irekli, mi.itevaz1 Muhlis Bey zaten

istemezdi

sanki?

Bilmem

mezar ta�1 . hangi

Nedir

mezar ta�1

bi.iyi.ik adamm

mezanm

ararlar. K i ta plar mezar bulunamad1!11 i<;:in i.izi.i li.ir. ($u kitaplara da ne aluyar?) Alimler, "�urada al­ mas1 melhuzdu r,

derler. Hatta bazen atmasyan­

dan mezar bulurlar. "Karagoz'i.in mezan" derler, mesela. N e li.izumsuz �eyler bunlar cam m ! Belki Karagoz mezar ta�1 istemezd i . 0 zamanm mezar ta�lan d a mezar ta�1 idi y a ! Belki de isterd i . Ben alsa m ,

ben de a mezar ta�lanndan isterd i m .

Muhlis Bey d e isterdi oyle bir mezar ta�1. "Mu h ­

l i s Gel i n c i k 1 880- 1 932 - B u r gaz'da Posto M ii­ d ii r ii - Elfa ti h a . " Belki f atiha istemezdi? Sevdi!1i bir �ark1s1 vard 1 :

A k�am kaplad1 he r ye ri Ked e r sard1 d e re/e ri 223


Bu �ark1y1 da elbet mezar ta�ma kazd1rmaz­ d1. Arna belli olmuyor ki, �u insanlar . . . Mezar ta­ �mda nasihat bile ediyorlar ya�ayana. Marti yum urtalanna do!;jru yi.iri.idi.im. Kerata­ lar, ne de <;1 kilmas1 zor yerlere yumurtluyorlar. Nasil da sakhyorlar onlan! Nereden de bili yorlar bir mart1 yumurtas1 di.i�mam vard1r diye? Herhal­ de insanlardan saklam1 yorlar. Kimbilir gi.ine�te �u sakin kurunmaya <;ah�an karabataklar belki mart1 yumurtas1 oburudur. Belki de kertenkele, yilan sever mart! yumurta sm1, kimbilir? Ellerim kan i<; inde ka ld1 . Yi.izi.im gozi.im top­ rakla doldu. Arna k1rka yakm mart1 yumurtas1 topla d 1 m . $u yumurtalarm birka<;m1 bizim kulu<;­ kanm altma koysam . . . Kimbilir nasil �a�mrd1 bi­ zim tepeli tavuk? Ne sersem �eydir o! Ge<;en se­ ne altmdan ardekler san san <;1kt1klan zaman, zavalhlan suya gitmesinler diye az m 1 gagalam1�­ t1. Zavalh ordek yavrulan bir zaman yala!;jm i<;ine giremediler. Arna bir sabah ba!;j1ra ba!;j1ra isyan edip at1verdiler kendilerini suya . Niye

bana

i.izi.inti.i vermedi

bugi.in

oli.im?

Yoksa onu di.i�i.inmek mi istemi yorum? Hay1r, �u Ay�e Hamm'la Hi.iseyin Avni Bey'e k1zd 1 m . Ne a y 1 p �ey birbirini sevdi !;jini mezardan bile soyle­ mek bir kan koca i <; i n !

Di.in gazinoda i.i<; h a m m konu�urlarken duy­ dum: - H a y d i Ay�e H a mm'a gidelim. Bah<;esi gi.i­ zeldir, otururuz . . . diyordu bir tanesi. Oteki; - Sabahleyin gordi.im onu, lstanbul'a iniyor­ du, ded i. 224


- Hi.iseyin Avni Bey'den izin alm1� m1? Gi.ili.i�ti.iler

Once b u muhavereden bir �ey

anlamad 1 m . Soma "Ay�e" , " H i.iseyin Avni" keli­ meleri kaf ama nedense tak1ld 1 . Ne olursa olsun, "Kim bu hamm?" diye soray1m �u hammlara, di­ yordum .

Soramayacakhm

ya,

bereket

versin

i.i<;:i.inci.i h a m m ; - K i m bu Ay�e H a m m ? d e d i . Otekilerden biri; - Merhum Hi.iseyin Avni Bey'in haremi, de­ di. Odasmda bir resmi vard i r

Bir yere mi gide­

cek Ay�e Hamm, bir �ey mi alacak, evini kiraya m1 verecek, resm in oni.ine ge<;:er, "Hi.iseyin Avni Bey, Hi.iseyin Avni Bey ! " der, "ben bugi.in lstan­ bul'a inmek istiyorum . lneyim m i ?" Ge<;:enlerde dart <;:ile yi.in alm1�. 0 <;:ileyi iki eliyle tutuyor, ben yum a k yap1yordum. Birdenbire aya!1a kalkt1. Elinde <;:ile, resme kar�1 dondi.i, "Hi.iseyin Avni Bey ! " ded i . "Sana bir kazak oreyim m i?" Bir ta­ raf tan da boncuk boncuk gozlerinden ya� doki.i­ li.ir. Korktum do!1rusu ! Yi.ire!1im a!1z1ma gel d i . " A m a n h a m m teyzec i!1im! Allah a � k m a yapm a ! " dedim. Kendini toplad1 bereket versin. " A h k1z1m, ah ! " ded i . "Ne adamd1 o ! . . U<;:i.inci.i hamm gene sord u: - Ka<;: ya�larmda bu h a m m ? - Yetmi�lik var Arna h e r i � i n i Hi.iseyin Avni Bey'e dam�1r. Ona dam�madan ad1m atma z . S e n i Hi.iseyin Avni Bey sen i ! Nas1l d a ba!1la­ m1�sm kadm1? Bu i�in s1rnm d a beraber gomdi.in g i tt i.

225


HAYVANCA GULEN ADAM

Evlerinin oni.inde bir erik a!'.)a c 1 , c;ardakh b i r asm a , c;an c; i c; e k l e r i , gramofon c;ic;ekleri .

Bu ah­

�ap bir evd i r . Dart karde� otururlar. lkisi k1z, iki­ si o!'.)landn

Babalan , analan oleli on seneden

f azla olmah . . . Ben bu koye geleli on seneyi gec;­ ti. O nlan tammad1 m . K 1zlar, hizmetc; ilere , ya�h c;ocuk dad1lanna basma entari dikerek,

kazak

orerek, yazm �ark1 bile soyleyecek kadar ne�ele­ nirler. Erkek karde�lerden biri kundurac1 yanm­ da kalf a. Sakin, ne�esiz, kendi halinde bir adam . Koyde o kadar silik ya�ar k i , bir yaz, baca!'.)1 km­ hp d a iki ay hastanede yatt1!'.)1 zama n , bu yoklu­ !'.)u kimse fark etme d i . Hatta bana, sabahlan ev­ lerin oni.inden tamir edilecek kunduralan topla­ mak il zere gec;en ustas1 kundura tamircisi bile bu kaybolmanm

farkmda

de!'.)ildir,

gibi

gel m i �t i .

Oteki kard e�i, ondan da s i l i k . Oyle i k i ay de!'.)il, i k i sene gozi.ikmese , de!'.)il kundurac1, oz k 1 z k a r ­ de�leri bile f arkmda olmayacak san m m . Bu o !'.j ­ l a n m e r a k 1 m 1 c;eker. Gii len, ama a p t a l c a gi.ilen bir yi.izi.i vard1r. Beyaz, kuvvetli di�leri go zi.iki.ir. Once, insana saf, temiz gelen bu gi.ili.i�i.i n , gozle­ rine dikkat edi l irse, aptalca oldu!'.)u anla�1hverir. Zaten yi.izi.ind e , her zaman hafif bir gi.ili.imseme hie; eksik olmaz. Sa!'.)lam di�lerini meydana c; 1ka­ ran geni� tebessi.imi.ini.i herkesten esirg e r , hatta 226


insanlarm yuzune pek bakmad1�m1 samyorum. Bana nedense bir muhabbeti vard1r

Di�lerini

gosterir, aptalh�ma acmdmr. Koyi.in en fakir ai­ lesine mensuptur. Bu cins <;:ocuklarm da ekme�i ta�tan <;:1karmak i<;:in oli.ircesine <;:ah�tiklanm go­ ri.iyorum. Hele k1� m ! Y a z onlar i <;: i n bi.iyi.ik �eydi r Evler kiraya ve­ rilir, i�ler artar

Korkun<;: k1� yerini , gramof on Ia­

ra, radyolara, <;:1plak kadmlara b1rakmca bu aile­ ler de umumi ne�eye kat1hrl ar. mecburdurlar

Kat1lmaya da

Kirahk odalarma yerle�enlerin bir

radyolan yoksa, bir gramof oncuklan, o da yoksa alafranga �arkilar soyleyen bir gen<; kadm mu­ hakkak bulunur. Ne�e de galiba erkek k1smma gen<; kadmlardan ge<;:en bir hastahkt1r. Bu <;:ocuk <;:ah�maz, hi<; i� gormez demem . Evin ve kiracila­ rm suyunu kuyudan <;:ekerken gori.iri.i m . Arkas1 bana doni.ik oldu�u i<;:in goremem, ama bu buda­ l a gi.ilme hep duda�mdad1r. Onu ba�ka bir halde tasavvur imkam yoktur. Sabahlan evin oni.indeki ki.i<;:i.ik bah<;:eyi si.ipi.iri.i r. <;:ah si.ipi.irgesini bir on dakika h a f i f hafif, sonra kudurmu�<;:asma yerlere <;:arpar

Bah<;:elerinin toz ve duman i<;:inde kald1-

� m1 gori.iri.i m. Evlerimiz birbirine pek yakm ol­ makla beraber bu toz duman i<;:inde yi.izi.ini.i gore­ mem. "<;: 1lgm bir h a ! almah yi.izi.i ,

deri m . Oyle

tahmin ederim. 0 zaman ans1zm o aptal tebes­ si.imi.ini.in de hayvani bir ha! ald1�m1 di.i�i.ini.iri.i m. Made mki, bu gi.ili.imseme onun duda�mdan hi<; eksik olmuyor; k1zgm, b1km1�, sinirlenmi� anmda da dudaklarmm kenarmdan gitmeyece�ini sam­ nm. Bu, h ayvanca bir gi.ili.imseme olmahd1r. Hi<;:bir i � gormez, demi�t i m . H i<;:bir i � gor­ mezdi ama, i�sizlerin devam etti�i yerlerde de 227


gozi.ikmezd i . Ne bir kahvede gordi.im onu, ne de <;:ay1rlara serilmi� uyuyan i�sizlerin arasmda ona . ra stlad1m. Yah boyunda da gezinmezdi . Ben de b i r zaman kahveleri asm1�. sandal­ dan,

denizden,

bah?;ja

<;:1kmaktan

usanm1�hm.

Oyun oynamaksa beni sinirlendiriyordu . \:amhk­ lara <;:1kar, uykuya dalar, sevdiklerimi di.i�i.ini.ir, yapaca?;j1m i �leri hayal eder ; sever, sevilir, zen­ gin olur, fakir di.i�er, kitap okur, sevgilime �iir yazard1 m . l�te bu zamanlanmda <;:amhkla rda ona s1k s1k rastlamaya ba�lad1m. Bir <;:amm a ltmda denize ve hulyaya dalm1�ken bir h1�1rt1 duyard1m. Nedir diye dikkat kesilird i m . U zakl ardan, bir gol­ genin oni.imden bir salmt1yla ge<;:ti?;jini gori.irdi.im. Ad1mlan h1zh, bir i�ten <loner g ibi hali vard1 r . Benden pek uzaktan ge<;:ti?;ji i <;: i n, <;:a?;jmp sora­ maz, "bu adam buralarda ne arar?" diye di.i�i.i­ ni.irdi.im . Bilhassa cumartesi, pazar gi.inleri ona s1k s1k buralarda rastlamrd 1 . Bir gi.in bir <;:amm a l tmda onu yakalad1m. Yi.izi.inde gene o gi.ili.im­ seyi�le beraber, k1zm1� g ibi de bir hali vard 1 . Ta­ mam, dedim kendi kendime, i�te tam bah<;:eyi delice si.ipi.iri.irkenki ha! . . . Dikkat etti m . Hay1r, aptalca gi.ili.i�i.inde bir hi.izi.inden ba�ka bir �ey yoktu. Bir c1gara verd i m . Denize g i r i p girmedi?;ji­ ni sord u m . Ti.irk<;:e iyi bilmiyordu . Beyaz di�lerini gosterd i ; - On b e � gun var , sonra di.i�ecek denize ben, ded i . Daha bir �eyler konu�tuk. A ptal <;:ocuklar g i ­ bi gi.ildi.i. Verdi?;jim c1garay1 yakmad 1 . - Bende kibrit . . . ded i . Ceketinin cebine, k a l m , s a n , bi.iyi.ik, etlerine do?;jru k1vnlm1� t1rnakh, ki.it parmakh bir el vur228


du. C1garay1 ic;: cebine koydu. Camm altma uzan­ d1. - Uyumak . . . ded i . B e n denize g i r i p c;:1km1�t1m, yolum onun yat­ h?;j1 c;:amm altmdan gec;:i yordu. Bakhm . Kalkm1�. O ni.i m d e g i d i yor . . . K1sa bir boyu var Omuzlany­ l a kafas1 arasmdaki mesafe bana pek uzun gibi geld i . K a fas1 m1 bi.iyi.ikti.i, boynu mu uzundu , yoksa omuzlan m 1 p e k di.i�i.ikti.i? Galiba hepsi b i ­ raz boyleydi. K a fa s 1 yass1ca , bi.iyi.i k . D i k , c;:ukur­ suz bir c;:enesi var; insana sa?;ja sola donmeye­ cekmi� hissini veriyor, hani dondi.irdi.i?;ji.ini.i de hie;: gormedim. Omuzl an normaldi ama , di.i�i.ikti.i. Kollanm pek az oynahyord u . Biraz z1plar gibi one sallanarak yi.iri.i yordu. Yi.iri.iyi.i�i.inde, dudak­ l armdaki bir �eye tempo tutuyor hali vard 1 , ama �ark1 soylemi yordu. Bel k i ic;:inden bir �ark1 soylu­ yord u , kimbil ir? Daha yaz iyice gelmemi�, goc;:ler koyde c;:o?;jal mam1�t 1 . 0, c;:amlarm altmda uzamp gi.ili.i yor, bir �ey bekler gibi bekli yordu. Merak et­ tim. Senelerce bu adam1 merak ett i m . Baz1 so­ kak arahklarmdan vapur ge lince, iskeleyi dikkat­ le seyretti?;jini fark ett i m . Pazar gi.inleri de onun adeta mesut oldu?;junu, ic;:inin gi.ili.imsedi?;jini gor­ d i.im . 0 tahmin etti?;jim hayvanca gi.ili.imsemeyi ise bir ti.irli.i yi.izi.inde yakalayama d1m. Yaz orta smda b i r gi.indi.i. l k i arkada� o?;jle s1ca?;jmda c;:amlara c;:1k 1yorduk. Yamm1zda yiyecek­ lerimiz, yer kilim imiz vard 1. Arkam1za bir sokak kope?;ji tak1lm1�t1. Y eme?;jimizi yed ik. Kope?;ji do­ yurduk. Uzand1k, uyuduk . . . Kopek, benim ba�u­ cumda yahyordu. Bir ara kope?;jin korkunc;: bir �ekilde homurdand1?;jm1 yan uykuda duydum. Ne oluyor, diye i yice uyand 1 m . Kopek, bir istikame229


te do�ru homurdamyor, atilmak ister gibi hare­ ketler yap1yordu. - Tut, San ! dedim. Kopekle beraber k1p1rdayan bir kocayemi� ki.imesinin arkasma do�ru yi.iri.idi.ik. Birden otla­ r m arasmdan birisi f1rlad1. Adamm beni gori.ince yi.izi.inden bir korku uc;mu�tu. Dudaklan a c; ild1. Hie; gormedi�im s1rtlan di�ini hatmma getiren di�leriyle hayvanca gi.ili.imseyen bir adam gor­ di.i m .

Oydu.

Gi.i li.i yordu.

Gi.ili.iyordu ama ,

kor­

ku n c; , hayvani bir gi.ili.i�ti.i bu. Yamma i.ic; ad1m kalmcaya kadar sokuldu. Bir ad1m daha att1. Ge­ riled i m . A�z1 kurumu�tu. Bi.i yi.i k, �imdi buru�uk dudaklarmm kenan suyu kac;m1� i plik gibi uza­ yan ti.iki.iri.iklerle kaphyd 1 . A�z1yla nefes alam1yor, burun kanatlan o ynuyor, yana�mm bir tara­ fmda gozi.ini.in altJ durmadan seyiriyord u. - Ne var ulan! dedi m . B i r �eyler mml danarak uzakla�h.

Kope�e

oylesine gi.ili.imseyerek baktJ ki, hayvan geri geri c;ekildi. H i c;bir � e y a n l a mam1�. �i.i pheler i c;inde yeri­ me gelip oturmu�tum . lc;imi garip bir i.izi.inti.i, ya­ hut korku kaplam1�t1, acaba birisini mi oldi.irmi.i�­ ti.i? Bu, oldi.iren, oldurmek i steyen bir adam su­ ratiyd 1. Bir evi , bir koyi.i ate�e mi verecekti? So­ kaklarda oni.ine gelene saldm p , c;ocuklan ve ka­ dmlan m 1 1s1racakti? Yoksa uyumu�lan oldi.irmek isteyen manyak, uykusuz adam m1yd1. O n dakika gec;ti gec;me d i , oni.imde tekrar bel i r d i . Ben de onu di.i�uni.iyordum . Dalm1�1m. Oni.imde durmad1. Gec;iyordu. Benim tarafima bakt1, yi.izi.i di.izelmi�ti . Dudaklanm silmi� olacak­ h. Arhk kenarlan beyaz de�ildi. A�zma ti.iki.iri.ik 230


gelmi�ti. Siyah buru�uk dudaklan a <;:1lm1�. pem­ bele�mi�ti. Aptalca, saf <;:a gi.ildi.i. - Sende b i r a z v a r m 1 ? ded i m . $ahadetparmai;j1mla b i r burgu i�areti yapa­ rak kaf asm1 gosterdim. - Yok, yok, ded i . Ba�m1

�iddetle i k i tara fa

sallad 1 .

Yarnma

dost<;:a yakla�t1. Kolumu yakalad1. Deminki <;:ahh­ i;ja kadar gittik. - B ak . . . ded i . Bakt 1 m : B i r <;: a m m altma b i r <;: i f t uzanm1�t1. K1z, erkei;jin kolunda uyumu�tu. Erkek havada u<;:u�an bulutlara dalm1�. c1garas1rn i<;:iyordu . Bir mi.iddet bakt1k. Sonra geldii;jimiz yere doi;jru yi.i­ ri.idi.ik. Yi.izi.ime, adeta zeki diyebilecei;jim, kendi­ sini hakh gori.ip gormedii;jimi anlamak isteyen bir halle bak1yordu. - Benim kan yok. Kan gi.izel . . . ded i . Dudaklarmm kenarmdan hayal gibi beyaz bir di! ge<;: ti. Soma ses i�itmi� gibi uzun kaf asm1 kaldmp bir �ey dinlermi�<;:esine durdu . Gozleri gene hayvanla�m1�h. Uzakta bir <;if t gormi.i� ola­ cakt1. H1rs1z ad1mlanyla oraya doi;jru ba�1 oni.in­ de uzakla� t 1 .


Sait faik abasıyanık bütün eserleri 02 şahmerdan lüzümsuz adam bilgi yay 1987 cs  
Sait faik abasıyanık bütün eserleri 02 şahmerdan lüzümsuz adam bilgi yay 1987 cs  
Advertisement