Page 1

Լ ասաշխար/ային ԳՐԱԿԱՆՈՒյաՈՒՆ

ՕՍԿԱՐ ՌՒԱՑԼԴ

ԷԴԻԹ ՊՐԻՆՏ հրատարակչություն

ԵՐԵՎԱՆ 2 0 1 2


£ՏԴ 820 Ուայլդ ԳՄԴ 84Մբ Ու 131 Կազմեց և խմբագրեց Լուսինե Մարգարյանը

Օսկար Ուայլդ ՈՒ 131 [Սաեղծաց որձությունների ժողովածու]/ Օսկար Ուայլդ. - Եր.: Էդիթ Պրինտ, 2012.- 312 էջ.:

«Համաշխարհային գրականության» մատենաշարի շրջանակներամ անդրադարձել ենք համաշխարհային նշանավոր (1րա} Օսկար Ուայլղի « Դորիան Գրեյի դիմանկարը» վեպին, որն րնդդրկված է բահական ծրագրերում' համապատասխան բաժինների /սասանողների ոաամնասիրման համար: Օիրրր հսացեագրվամ է ինչպես բահի ուսանողներին, ուսուցիչներին, այնպես էլ համաշխարհային գրականությամբ հեւրարրրրվող րնթերցողների լայն շրջանակին:

£ՏԴ 820 Ուայլւյ ԳՄԴ 84Մբ

ւ՚;ււո ՚> /8 ւ՚ ՚ւ \՝> ՛>.՛ ՛;՛>.՛. 3 1||ւի> '111111)1111 ••. 1ւրսւտւպւտ1|տության, 2012


ՆԱԽԱԲԱՆ Օսկար Ուայլդը համաշխարհային գրականաթյան ակնառու ներկայացուցիչներից է: Նրա ստեղծագործաթյ աններն իրենց գաղափարական բովանդակաթյամբ և արծաբծած թեմաների խորությամբ եղել և մնամ են համաշխարհային գրականության գոհարներից: 0. Ուայլդի «Դորիան Գյւեյի դիմանկարը» ստեղծագործությանը հեղինակի միակ վեպն է, նրա զւրեղծագործաթյանների գլախգործոցը: Վեպամ արծարծված են բազմաթիվ հարցեր, որոնք հիմնականում առնչվում են ար­ վեստին, բարոյագիտաթյան և գեղեցկի փոխադարձ կապին: Վեպի գլխավոր հերոսը' Դորիան Գրեյը, որը հեդոնիզմի հետևորդն էր, դառնամ է գեղեցկության և երիտասարդության պաշտամանբի զոհ:


ՕՍԿԱՐ ՈԻԱՅԼԴ Օսկար Ուայլդը (Օսկար Ֆինգալ 0 ’ Ֆլաերտի Ուիլս Ուայլդ) 186471 թթ֊ ի ն սովորել է Պորտորի թագավորական դպրոցում, 1871-74 թթ֊ ի ն' Դուբլինի Տրինիտի քոլեջում: 1874 թ-ին աեղափո|սվել է Լոնդոն: 1879 թ-ին ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանր: 1881 թ-ին հրատարակել 1; առաջին' «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն: 1882 թ-ին շրջագայել է ԱՄՆ-ում, հանդես եկել գեղագիտության վերաբերյալ ղասախոսություններով, հրատարակել խռովարարա­ կան տրամադրություններ արտահայտող «Հավատ կամ նիհի|իստնևր» (1882 թ.) մելոդրաման և «Պադուայի դքսուհին» (1883 թ.) չափածո ողբերգությունը: Վերադառնալով Լոնդոն' աշխատակցել I; թերթերին և ամսագրերին: 1887-89 թթ-ին խմբագրել է «Կանանց աշխարհ» ամսագիրը: Ու այլդ ը 1895 թ-ին դատապարտվել է 2 տարվա բանտարկության' անբարոյականության (միասեռականության) մեղադրանքով: Գրոդի հոգեկան ընկճվածությունն ու տառապանքն արտացպվել են «Գևդինգյան բանտի բալլադը» (1897 թ.) պոեմում և հետմահու |ույս տեսած քրօքսոճ1տ” («Անդունդից», 1905 թ.) նամակխոստովանության մեջ: Բանտից ազատվելուց հետո տեղափոխվել 1; Փարիզ և մինչև մահն ապրել Սերաստիան Մելմոտ անվամբ: Ու այլդ ր րագմաժանր (բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, հեքիաթներ, վեպ, դրամաներ, տեսական-քննադատական հոդված­ ներ) գրոդ է: 1887 թ-ին տպագրած «Քենտրվիլի ուրվականր», «Լորդ Սրթար Սևի|ի հանցագործությունը», «Միստր Ն-ի դիմանկարը», «Ս'ի|իոնատևր բնորդը» պատմվածքներում ծաղրել է գռեհիկ իրա­ կանությունն ա քաղաքակրթությունը: «Դորիան Գրևյի դիմանկարը» (1890 թ.) վեպում հեղինակի գտդտփտրների կրողը լորդ Հենրի Ուոտոնն ի, որի կարծիքով' սկւանքի նպտտւսկր մարդու էության բացահայտումն է ու ինք'ստրտտհտւտա մր»: Հետևելով «չարի գեղագիտության» փիլի՜ սաիաւաթյանր' վեւդի գ|խավոր հերոսը' Դորիան Գրեյը, անտեսում I, բարոյականության րոյոր կանոնները: Սնալով արտաքնապես (|եդ11()ի11 ա հմայիչ' նա ապականվում է հոգեպես, և հոգու տրտուները |սորհ|ս)սս|որ կերպով դրոշմվում են նրա դիմանկարի ւ||>տ: (1ւա|||]ի «Երջանիկ ւս|1 |)սւյագնր», «Եսասեր հսկան», «Վարդյւ հ սոխակը» (բպորր' 1888 թ.), «Նռնաքարե տունր», «Ձկնոր­ սը հ իր հոգին», «Աոտդային տղան», «Երիտասարդ թագւսվորր» (|ա|Ո|ւր' 18Պ յ,>.) հեյփաթների հերոսները սիրով,

4

*


գթասրտությամբ և ինքնազոհաբերությամբ հաղթում են չարին: «Արձակ բանաստեղծություններ» ժողովածուն առանձնանում I, մարդասիրության, ազնվության ու նվիրվածության գաղափար­ ներով: Ուայլդի դրամատուրգիան զարգացել է 2 ուղղությամբ' ողբեր­ գություններ և աշխարհիկ կատակերգություններ: «Սալոմև» (սկզբում գրել !; ֆրանսերեն, 1893 թ.) և «Ֆլորենտական ողբեր­ գություն» (1895 թ., անավարտ) ողբերգություններում փորձել է վերածնել մեծ կրքերի ու զգացմունքների թեման: «Լեդի Ոփնդերմիրի հովհարը» (1892 թ.), «Կինը, որն արժանի չէր ուշադրության» (1895 թ.) կատակերգություններում գրողը ծաղրել է կեղծ բարեպաշտությունն ու ստրկամտությունը: Սոցիալքննադատական մոտիվներն ավելի ցայտուն են դրսևորվել նրա «Որքան կարևոր է լուրջ լինել» (1895 թ.) և «Իդեալական ամուսինը» (1895 թ.) պիեսներում: Ուայլդի գեղագիտական, տեսական և քննադատական հայացքներն արտահայտվել են «Մտահղացումներ» (1891-95 թթ.) հոդվածների ժողովածուում: Նա թեև «արվեստն արվեստի համար» անկումային գաղաւիարախոսության հետևորդներից էր, սակայն նրա գեղապաշտությունն ուղղված էր քաղքենի ու նյութապաշտ հասարակության դեմ: Ըստ նրա' գեղեցիկը «բացարձակ ճշմարտություն» է, իսկ կյանքի միակ իմաստն արվեստն է: Ուայլդն ուներ սոցիալական անարդարությունների վերաբերյալ իր համոզումը, ըստ որի' «աղքատ մարդիկ չպետք է հաշտվեն իրենց գոյության զարհուրելի պայմանների հետ»: «Սարդու հոգին սոցիալիզմի ժամանակ» (1891 թ.) աշխատության մեջ ընդգծել է սոցիալիզմի առավելությունները: Զոդվածներում Ուայլդը բարձր է գնահատել Վիրամ Սհրիսի, Վալտեր Պատերի, Չառլզ Սոինբեռնի, Օնորե դը Բալզակի, Լև Տոլստոյի, Ֆեոդոր Դոստոևսկու ստեղծագործությունները: 1878 թ-ին «Ռավևննա» պոեմի համար Ուայլդն արժանացել է Օքսֆորդի «Նյուդիգևյթ» մրցանակին: Նրա պիեսները բեմադրվել են աշխարհի շատ երկրներում, ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանվել են գեղարվեստական և մուլտիպլիկացիոն կինոնկարներ: «Սալոմե» ողբերգության հիման վրա Ռիխարդ Շտրաոաը գրել է համանուն օպերան (1905 թ.): * Ուայլդի ստեղծագործությունները հայերեն թարգմանել են Միսաք Մեծարենցը, Վահան Տերյանը; Կարեն Միքայելյանը, Արտաշես Կարինյանը և ուրիշներ:


ԴՈՐԻԱՆ ԳՐԵՑԻ ԴԻՄԱՆԿԱՐԸ ԳԱ1Ւ1ս 1 Արվեստանոցը լցվել էր վարդերի թանձր բուրմունքով, իսկ ևրր ամառային զեփյուռից սոսափում էին պարտեզի ծառերը, բաց դռնից ներս էր ծորում մերթ եղրևանու արբեցնող բույրը, մերթ սզնու վարդագույն ծաղիկների նուրբ անուշահոտությունը: Պարսկական տապճակներով ծածկված բազմոցի վրայից, որտեղ պառկած էր լորդ Հենրի Ուոթթոնը' ծխելով, ինչպես միշտ, անթիվ գլանակներ, երևում էր միայն ջրուռու ծւսռը. նրա մեղրահամ և մեղրագույն ծաղիկները բոցկլտում էին արևի ւոակ, իսկ դողդոջուն ճյուղերը յցվում էր, թե հազիվ են դիմանում այդ ճաճանչափայլ հրաշալիքի ծանրությանը: Դիմացի վիթխարի լուսամուտից կախված հնդկական մետաքսե վարագույրների վրա մերթընդմերթ երևում էին ճախրող թռչունների տարօրինակ ստվերները' ստեղծելով ճապոնական ճեռլանկարի ակնթարյՅսւյին տպւսվորություն, և լորը Հենքին ակամա մտածում էր Տոկիոյի դեղնամորթ Նկարիչների մասին, որոնք ձգտում էին շարժում և խոյանք արտահայտել էությամբ անշարժ արվեստի միջոցուի Մեղուների պարսը, որ խլրտում էր չհնձած բարձր խոտերի մեջ կամ միալար համառությամբ պտտվում գանգրասաղւսրթ ցախակեռասի ոսկեգույն ւիոշոտ մազմզուկների շուրջը, խուլ բզզոցու! |ռությունը գարձնում էր ավելի ճնշող: Էոնգոնի խուլ մ խորը ւսյստևղ էր հասնում, ինչպես հեռավոր երգեհոնի 6


Բվվոց: Սենյակի կենտրոնում' նկարակալին, ամրացված էր արտակարգ գեղեցկության տեր մի երիտասարդի դիմանկար, իսկ նկարակալի դիմաց' փոքր-ինչ հեռու, նստած էր նաև նկարիչն ինքը' այն Բեզիլ Հոլլուորդը, որի հանկարծակի անհայտանալը մի քանի տարի առաջ այնքան հուզմունք: պատճառեց հասարակությանը և տեղի տվեց բազմաթիվ արտառոց ենթռւդրությունների: Նկարիչը նայում էր սքանչելի պատանուն, որն այնպես վարպետորեն արտացոլվել էր դիմանկարում, և գոհու­ նակության ժպիտը խաղում էր նրա դեմքինր- Բայց հանկարծ նա վեր ցատկեց տեղից և, փակելով աչքերը, մատները սեղմեց կոպերին' ցանկանալով, կարծես, հիշողության մեջ պահել ինչ-որ զարմանալի երազ, և վախենալով սթափվել: - Սա քո ամենալավ գործն է, Բեցի՚լ, ամենալավը, որ նկարել ես երբևէ,- ծուլորեն ասաց լորդ.£ենրին:- Եկող տռւրի անպայման պետք է ուղարկել Գրովենորի պատկերասրահը: Ակադեմիա չարժի: Ակադեմիան չափազանց հանրամատչելի է և չափազանց ընդարձակ: Ահավոր բան է. ինչքան գնացել եմ, այնտեղ այնքան մարդ է եղել, որ չեմ կարողացել նկարները նայել, և կամ այնքան նկարներ, որ չեմ կարորլացել մարդկանց տեսնել: Առաջինը տհաճ է, իսկ երկրորդն ավելի վատ է: Գրովենորը, իրոք, միակ հարմար տեղն է: - Դժվար թե այդ դիմանկարը ես ուղարկեմ ցուցադրելու,պատասխանեց նա' գլուխը ետ գցելով իրեն բնորոշ սովորույ­ թի համաձայն, որն ընկերների ծիծաղն էր շարժում դեռ Օքսֆորդի համալսարանում:- Ո՛չ, ես ոչ մի տեղ չեմ ցուցադրի: Լորդ Լենրին զարմացած բարձրացրեց հոնքերը և Բեզինին նայեց կապույտ ծխի քուլաների միջից, որոնք արտասովոր օղակներով բարձրանում էին նրա' ակփոնով ներծծված


ււիւ|ւււ|ւ1ււոից: Ոչ մի տեղ չես ցուցադրի: Իսկ ինչու, սիրելիս: Ինչ պատճառա|: Որքան տարօրինակ եք դուք' նկարիչներդ: Փառ­ քի տիրանալու համար անում եք ամեն ինչ, իսկ երբ ձեռք եք քերում, սկսում եք, կարծես, նեղվել ու ձանձրանալ այդ փառքից: Դա հիմարություն է: Եթե տհաճ է, երբ մարցու մասին ,’ւււա են խոսում, ապա ավելի վատ է, երբ բոլորովին չեն խոտււմ: Այս դիմանկարը քեզ վեր կբարձրացնի Անգլիայի բոլոր երիտասարդ նկարիչներից և կշարժի ծերերի նախանձը, եթե, իհարկե, նրանք դեռևս ընդունակ են որևէ զգացումի: Դիտեմ' կծիծաղես ինձ վրա,- առարկեց նկարիչը,- բայց, իրոք, չեմ կարող ցուցադրել... Ես չակսսզանց շատ բան եմ ւ|քե| ինքս ինձնից այդ նկարի մեջ: Հարմար ցիրք ընդունելով բազմոցի վրա' լորդ Հենրին քրքջաց: Այո, ես այդպես էլ գիտեի, որ կծիծաղես: Բայց և այնպես 11ու իսկական ճշմարտություն է: Չափազանց շատ բան ինքդ քեզանից: Աստված վկա, I'ե«1 111 , չցիտեի, որ դու այդքան մեծ կարծիք ունես քո մա­ սին Ամենավտքր նմանություն անգամ ես չեմ տեսնում քո' իմ սհամսպ ե խստադեմ բարեկամ, և այդ երիտասարդ Ս||ոն|աի միջև, որը կարծես փղոսկրից և վարդաթերթերից կեքտփսծ |ինի: Հասկացիր, սիրելի ԲԵզիլ, նա Նարցիսն է, իսկ 1| 1՚ւ՚ւ .. Իհարկե, ցու ոգեշունչ դեմք ունես և նման բաներ: Րուպ ցեւ|եցկությունը, իսկական գեղեցկությունը անհե­ տանամ I, այնտեղ, որտեղ հայտնվում է ոգեշնչվածությունը: IԿոնականաթյանն ինքնին օրինաչակտւթյան շեղում է, որ խախտում I, ցևմքի ներդաշնակությունը: Հենց որ մարդ սկսում I, մտածեք անհամաչակւորեն երկարում է նրա քիթը կամ մեծանա մ ճակատը, և կամ որևէ բան փչացնում է դեմքը: ^—’ր^տ- 8


Նայիր տաղանդավոր գործիչներին, որքան այլանդակ են նրանք: Բացառությունը միայն հոգևորականներն են, իհարկե: Չէ; որ նրանք չեն մտածում: Ութսուն տարեկան եպիսկոպոսր շարունակում է կրկնել այն, ինչ նրան սովորեցրել են, երբ տասնութ տարեկան պատանի է եղել, բնական է, որ նրա դեմ­ քը պահպանում է իր գեղեցկությունն ու բարետեսությունը: Քո խորհրդավոր երիտասարդը, որի անունը դու համառորեն չես ուզում ասել, բայց որի դիմանկարը սքանչելի է, երբեք ոչնչի մասին չի մտածում: Ես դրանում համոզված եմ: Նա ինչ-որ անուղեղ, գեղեցիկ արարած է, որին մարդ միշտ պետք է իր աչքի առջև ունենա, ձմռանը, երբ ծաղիկնեյէ ՛չկան' աչք շոյելու, իսկ ամռանը տաքացած ուղեղը զովացնելու համար: Ոչ, Բեզիլ, ինքդ քեզ մի' խաբիր, ոչնչով նման չես նրան: - Դու ինձ չես հասկանում, Հարրի,- պատասխանեց նկարիչը,- իհարկե, ես նման չեմ նրան: Ես դա հիանալի գիտեմ: Եվ չէի էլ ցանկանա նման լինել: Դու ուսերդ ես թոթվում: Չես հավատում: Բայց անկեղծ եմ ասում, մարդկանց ճակատագծում, որոնք ֆիզիկապես կամ հոգեպես կատարյալ են, օրհասական մի բան կա: ճիշտ այդպիսի մի ճակատագիր, էլ ամբողջ պատմության ընթացքում կարծես ուղղություն է տվել արքաների ոչ ճիշտ քայլերին: Շատ ավելի անվտանգ է ոչնչով ուրիշներից չտարբերվել: Այս աշխարհում միշտ շահում են այլանդակներն ու հիմարները: Նրանք կարող են նստել հանգիստ ու դիտել ուրիշների պայքարը: Նրանց վի­ ճակված չէ զգա լ հաղթության բերկրանքը, բայց դրա փո­ խարեն զերծ են նաև պարտության դառնությունից: Նրանք ապրում են այնպես, ինչպես բոլորս պետք է ապրեինք՝ անվրդով, անտարբեր և հանգիստ: Նրանք երբեք 1չեն կործանում ուրիշներին և իրենք էլ չեն կործանվում թշնամու ձեռքից... Դու անվանի ես և հարուստ, Հարրի, իմ մեջ կա ■ ^֊^ Տ- 9

—՜


|սւքււտ1|տ'ւտւ թյուն և տաղանդ, ինչքան էլ փոքր լինի, Դորիանն անի <լ 111լ11(111ո11<>յուՆ: Եվ ասավածների բոլոր այդ պարգևների 11111111ս[ւ մենք երբևէ հատուցելու ենք, հատուցելու ենք ծանր տւււտւա|տն|>ն1ւ|ավ: Դոբիան: Այդ նրա անունն է,- հարցրեց լորդ Հենրին՝ ւ1ոսւհնտրււ| Րևգիլին: 11.1ո. նրա անունն է: Ես մտադիր չէի ասել այդ անունը: 1'այց ինչու: Ինչպես բացատրեմ... Երբ ես մեկին չափազանց սիրոո1 հմ, երբեք չեմ տալիս նրա անունը: Դա միևնույն է, թե ուրի;)՚էւհրին տաս քեզ համար շատ թանկ մարդու ինչոր ւ1ււանի1|ր: Եկ գիտես, ես դարձել եմ գաղտնապահ, ինձ գար I, գոգիս մարդկանցից թաքցնել իմ գաղտնիքները: Դա, թհրհււ, միակ բանն Ե. որ ժամանակակից կյանքը կարող է գտրձնհ| մեգ համար խորհրդավոր և թովիչ: Ամևնաաննշան բանն անգամ գառնում է զմայլելի, երբ թաքցնում են: Այժմ՝ Iււ11 գ ւււ| >|ւ<1 հեոանալիս, երբեք չեմ ասում ազգականներիս, թե ար եմ գնամ: Իսկ եթե ասեմ, կկորչի ամբոգջ հաճույքը: • '| 11111111 քմահաճույք է, համաձայն եմ, բայց դա իմ կյանքը մի ահաււկ գտրձնամ է ռոմանտիկ: Դու, իհարկե, կմտածես, որ գա աակւպի անմտություն է: Աւ1հնհին,- աոարկեց լորդ Հենրին,- ամենևին, սիրելի Րհգ|գ: Դա մոռանում ևս, որ ես ամուսնացած մարդ եմ, իսկ աւ1ասնաթյան միակ հրապույրն այն է, որ կեղծիքը դառնում I, ւ1իանգամայն անհրաժեշտ երկու կողմերի համար էլ: Ես երբեք չգիտեմ՝ որտեգ է լինում կինս, իսկ կինս էլ չգիտե, թե ինչ ե)1 անահ ես: Հանգիպամնեբի ժամանակ, իսկ մենք երբեմն հանգիպաժ ե՛ռք, երբ ճաշի ենք հրավիրվում կամ այցելում հերգււգին, մենք ամենայն լրջությամբ միմյանց պատմում ենք աժենաանհեթեթ պատմություններ: Կինս այդ գործում շատ


ավելի հմուտ է, քան ես: Նա երբեք չի շփոթվում, իսկ ես միշտ շփոթվում եմ: Ասենք, եթե պատահում է, որ նա ինձ բռնում I, հանցանքի մեջ, ոչ բարկանում է և ոչ էլ աղմկում: Երբեմն ցա ինձ նույ իսկ վշտացնում է: Բայց նա միայն ծիծաղում է ինձ վրա: - Տանել չեմ կարող, երբ դու այդ ձևով ես խոսում քո ըն­ տանեկան կյանքի մասին, Հարրի,- ասաց Բեզիլը' գնալով դեպի պարտեզի դուռը:- Ես համոզված եմ, որ դու հիանալի ամուսին ես, բայց ամաչում ես քո առաքինություններից: Զարմանալի մարդ ես: Երբեք բարոյախոսական բաներ չես ասում, բայց նաև երբեք ոչինչ չես անում, որ անբարոյական լինի: Քո ցինիզմը պարզապես կեցվածք է: - Բնական լինելը, գիտեմ, պարզապես կեցվածք է, և մարդկանց համար' ամենաանտանելի կեցվածքը,- բացականչեց լորդ £ենրին' ծիծաղելով: Երիտասարդները դուրս եղան պարտեզ և բարձր դափնեթփի ստվերում նստեցին բամբուկն նստարանին: Արևի շողերը սահում էին դւսփնու փայլփլուն, կարծես ջնարակված տերևների վրայով: Խոտերի մեջ մեղմ օրորվում էին սպիտակ մարգարտածաղիկները: Նրանք լուռ նստած էին որոշ ժամանակ: Ապա լորդ Հենրին հանեց ժամացույցը: - Ցավոք սրտի, ես պետք է գնամ,- շշնջաց նա,- բայց նախքան գնալս դու պետք ՜է պատասխանես քիչ առաջ տված իմ հարցին: - Է»նչ հարց,- հարցրեց նկարիչը աչքերը գետնին հառած: - Դու շատ լավ գիտես: - Ոչ, Հարրի, չգիտեմ: - Լավ, կհիշեցնեմ: Ասա, ինչու չես ուզում ցուցադրել Դորիան Գրեյի դիմանկարը: Ուզում եմ իմանալ իսկական պ ա տ ֊ 11


ճառը: - Իսկական պատճառն ասացի: ֊ Ո'չ, ըու ասացիր, որ այդ դիմանկարում չափազանց շատ բան կա քեզանից: Բայց դա երեխայություն է: - Հասկացիր. Հարրի,- Բեզիլ Հոլլուորդը նայեց ուղիղ նրա աչքերին,-յ/որաքանչյուր դիմանկար, որ կերտվում է մեծ զգացմունքով, դա իր իսկ՝ նկարչի դիմանկարն է և ոչ թե բնորդինը: Բնորդը սոսկ պատահականություն է, առիթ: Ոչ թե նրան, այլ ինքն իրեն է հայտնաբերում նկարիչը կտավի վրա: Եվ ես վախենում եմ, որ նկարում երևա իմ հոգու գաղտնիքը: Ահա թե ինչու չեմ ուզում ցուցադրել: Լորդ Հենքին ծիծաղեց: - Իսկ, դա ինչ գաղտնիք է,- հարցրեց նա: - Լավ, կպատմեմ,֊ ասաց նկարիչը մի տեսակ շփոթված: - 0՜, ես այրվում եմ հետաքրքրությունից, Բ ե զ ի լ,֊ ասաց նա՝ նկարչին նայելով: - Ասենք, առանձնապես պատմելու ոչինչ չկա, Հարրի,պատասխանեց Հոլլուորդը:- Եվ դժվար թե դու հասկանաս ինձ: Վախենում եմ, թերևս, չհավատաս: Լորդ Հենրին ժպտաց, ապա թեքվելով' խոտի միջից քա­ րեց մի վարդագույն մարգարտածաղիկ: - Ես համոզված եմ, որ կհասկանամ,- պատասխանեց նա' ուշադիր զննելով ծաղկի ոսկեփայլ վա րսա նդը:֊ Իսկ ինչ վերաբերում է հավատալուն, ես կարող եմ հավատալ ամեն ինչի, եթե հատկապես երևույթն անհավան ական է: Թեթև քամուց մի քանի ծաղկաթերթեր ընկան ծառից: \փղրևանու ծանր, կարծես աստղերից հյուսած ողկույզները մեղմորեն օրորվեցին շոգից քնքշացած քնաբեր անդորրում: Պատի մոտ ճռռաց ծղրիդը: Ինչպես կապույտ թել, շղարշանման րարչնացույն թևերը շարժելով թռավ մի երկար ճպուռ: 12


Լորդ Հենրիին թվաց, թե ինքը լսում է Բեզիլի սրտի տրոփյունը և փորձեց կռահել, թե ինչ է լինելու հետո: - Ահա, ուրեմն,- սկսեց նկարիչը փոքը դադարից հեւոո:Մոտ երկու ամիս առաջ ես գնացի լեդի Բրենդոնի հրավերքին: Դե գիտես, խեղճ նկարիչներս ժամանակ առ ժամանակ պետք է երևանք հասարակությանը' պարզապես նրան հիշեցնելու համար, որ մենք վայրենիներ չենք: Ինչպես մի անգամ դու ասացիր, բոլորն էլ ֆրակով և սպիտակ փողկապով կարող են քաղաքակիրթ մարդու տպավորություն թողնել, նույնիսկ բորսայի միջնորդները: հյուրասենյակում արդեն մոտ տասը րոպե էր, ինչ զրուցում էի հարուստ այրիների և տաղտկալի ակադեմիկոսների հետ, երբ հանկարծ ինձ վրա զգացի մեկի հայացքը: Շրջվեցի և առաջին անգամ տեսա Դորիան Գրեյին: Մեր աչքերը հան­ դիպեցին իրար, զգացի, որ գունատվում եմ: Ինձ համակեց սարսափի տարօրինակ զգացում: Հասկացա' ես հանդիպել եմ մեկին այնքան թովիչ, որ, եթե տրվեմ նրա հմայքին, նա կկլանի իմ ամբողջ էությունը, հոգիս և նույնիսկ իմ արվեստը: Իսկ ես երբեք չեմ ցանկացել ոչ մի արտաքին ազդեցություն իմ կյանքի վրա: Դու գիտես, Հարրի, թե իմ բնավորությունր որքան է անկախ: Ես եմ միշտ եդել իմ տերը... այդպես է եղել գոնե մինչև Դորիան Դրեյին հանդիպելը: Իսկ այդ րոպեին... չգիտեմ նույնիսկ ինչպես բացատրեմ քեզ... ներքին ձայնս ասում էր ինձ, որ ես գտնվում եմ իմ կյանքի սարսափելի բեկման նախօրեին: Ես աղոտ կերպով նախազգում էի, որ ճակատագիրը պատրաստում է ինձ համար արտասովոր մի բերկրանք և նույնքան բացառիկ տվայտանքներ: Ինձ հա­ մակեց զարհուրելի սարսափ, և որոշելով, հեռանալ' ուզում էի շարժվել դեպի դուռը: Եվ այդ անում էի գրեթե անգիտակ­ ցորեն, ինչ-որ վախից մղված: Փախուստի դիմելը, իհարկե, '՝—

13


պատիվ չի բերում ինձ: Խղճմրտորեն ասած... - Խիղճն ու վախը ւիաստորեն նույն բաներն են, Բեզիլ: 4Խիղճր» վւս1սկուոության պաշտոնական անվանումն է,֊ա հ ա և բոլորը: - Ես րյրան չեմ հավատում, Հարբի, համոզված եմ, որ դու նույնպես չես հւսվատում: Մի խոսքով, չգիտեմ ինչից դրդված ես ւււյւ՜լււյեււ արեցի, գուցե հպարտությունից, չէ; որ ես շատ հպարտ եմ: Դռան մոտ լեդի Բրենդոնն ինձ կանգնեցրեց: - '-կինի այսքան շուտ ուզում եք փախչել, միստեր ՀոլIու ո ր դ ,֊ ճչաց նա: Կարծում եմ՝ գիտես, թե նա ինչպիսի սուր ձայն ունի: - Այդ 1;ր պակաս չիմանայի: Նա իսկական սիրամարգ է, լքիայն' առանց նրա գեղեցկությա ն,֊ վրա բերեց լորդ Հենրին' երկւււր ներվային մատներով պոկռտելով մարգարտածաղկի թերթերը: ֊ Ես չկարողացա ազատվել լեդի Բրենդոնից: Նա ներկա­ յացրեց ինձ վերնախավի ներկայացուցիչներին, հետո աստւյերոկ ու ծնկակալի շքանշաններով մեծատոհմիկներին և ապա վիթխարի ականակուռ ապարոշներով ի ն չ֊ո ր պառավ լեր իների, որոնք թութակի կեռքթեր ունեին: Նա ներկայացնում 1,ր ինձ' որպես իր ամենալավ բարեկամի' չնայած իր կյանքում խպ ամենը երկրորդ անգամ էր, ինչ հանդիպում էր ինձ: Երևի |եւյի Բրենդինն իր գլուխն էր մտցրել ինձ ևս տեղավորել իր հռչակւսկոր ծանոթությունների հավաքածուում: Կարծեմ, այդ մ ամանակ իմ նկարներից մեկը մեծ հաջողություն էր ունեցել, հաւՈւնայն րյևպս այդպես էին շաղակրատում գրոշանոց թեր­ թերը, իսկ մեր մամանակ դա անմահության արտոնագիր է: Եւ| հանկարծ ևս դեմ առ դեմ հանդիպեցի այն արտասովոր պատւււնան, որնւ առաջին իսկ հայացքից այնքան տարօրինակ հոպ մանր էր ւսռւսջացրեւ իմ հոգում: Նա այնքան մոտ էր 14


կանգնած, որ մենք գրեթե իրար կպանք: Մեր աչքերը կրկին հանդիպեցին: Իմ կողմից անխոհեմություն էր, բայց ես խնդ­ րեցի լեդի Բրննդոնին, որ նա մեզ ծանոթացնի: Ասենք, րյւս, թերևս, այնքան էլ մեծ անխոհեմություն չէր, որովհետև, եթե մեզ նույնիսկ չծանոթացնեին էլ, միևնույն է, մենք անխուսա­ փելիորեն կխոսեինք միմյանց հետ: Ես համոզված էի դրա­ նում: Հետագայում այդ նույն բանն ինձ ասաց նաև ինքը' Դորիանը: Նա նույնպես իսկույն ևեթ զգաց, որ մեզ միացնողը ոչ թե պատահականությունն է, այլ ինքը ճակատագիրը: *՜՜՛ - Իսկ ինչպես ներկայացրեց լեդի Բերնդոնը այդ զմայլելի երիտասարդին,- հարցրեց լորդ Հենրին:- Չէ որ նա սիրում է իր բոլոր հյուրերի մասին շուտափույթ բնութագիր տալ: Հի­ շում եմ, թե ինչպես նա մի անգամ ինձ ներկայացրեց շքա­ նշաններով ու ժապավեններով ծածկված կարմրադեմ, ահեղ մի ծեր ջենտլմենի, իսկ ճանապարհին ողբերգական շշնջյու­ նով (նրան, ըստ երևույթին, բոլորը հյուրասենյակում լսեցին) հաղորդում էր ինձ նրա կյանքի ամենաապշեցուցիչ ման­ րամասնությունները: Ես պարզապես փախա նրանից: Սի­ րում եմ մարդկանց ճանաչել ինքս՝ առանց որևէ մեկի միջ­ նորդության: Իսկ լեդի Բրենդոնը իր հյուրերի հետ վարվում է ճիշտ այնպես, ինչպես աուկցիոներն է վարվում վաճառվող ապրանքի հետ աճուրդի ժամանակ: Նա կամ բացում է նրանց նվիրական գաղտնիքները, կամ պատմում ամեն ինչ, բայց ոչ երբեք այն, ինչ կուզեիք իմանալ: - Խեղճ լեդի Բրենդոն: Դու չափազանց խիստ ես նրա նկատմամբ, Հարրի,- ցրված ասաց Հոլլուորդը: Սիրելիս, նա ձգտում էր իր մոտ «Սալոն.» ստեղծել, բայց պարզապես ռեստորան ստացվեց: Էլ ինչպես ես կարող եմ հիանալ նրանով: Բայց, տերը նրա հետ, ավելի լավ է պ ա տ ֊

^

15

Հ5& —'


միր, թե ինչ էր ասում Դորիան Գրեյի մասին: - Ի նչ֊ո ր բան ասաց քթի տակ, կարծեմ' «Հիասքանչ տղա է: Նրա խեղճ մայրը և ես անբաժան էինք... ամբողջովին մոռացել եմ, թե նա ինչ է անում, վախենում եմ' ոչնչով չի զբաղւիսմ... Ա՜խ, հա, դաշնամուր է նվագում, թե ջութակ, սիրև|ի միստեր Գրեյ...»: Երկուսս էլ չկարողացանք զսպել մեր ծիծաղը, և դա մեզ անմիջապես մտերմացրեց: ֊ Վատ չէ, երբ ծիծաղով է սկսվում ընկերությունը, իսկ ավելի բոկ է, երբ դրանով էլ վերջանում է ,- ասաց երիտասարց լորդը' ևս մի մարգարտածաղիկ պոկելով: Հոլլուորդը բացասաբար տարուբերեց գլուխը: - Դու չցիտես, Հարրի, թե ինչ է իսկական ընկերությունը,կամաց ասաց նա,- ասենք, իսկական թշնամությունը քեզ նույնպես անծանոթ է: Դու բոլորին սիրում ես, իսկ սիրել բո­ լորին, նշանակում է անտարբեր լինել ամենքի նկատմամբ: - Որքան անարդար ես իմ հանդեպ,- բացականչեց լորդ Հենքին' գլուխը ետ գցելով և նայելով ամպերի ծվեններին, որ լողում էին ամառային թափանցիկ փիրուզե երկնքում, ինչպես սպիտակափայլ մետաքսի խճճված թելի կծիկներ,այո, սարսափելի անարդար: Ես ամենևին էլ մարդկանց նկատմամբ նույն վերաբերմունքը չունեմ: Որպես բարեկամ' ևս ընտրում եմ գեղեցիկ մարդկանց, որպես ընկեր' լավ համբավ ունեցողներին և որպես թշնամի' խելացիներին: Ամենից բծախնդիր պետք է լինել թշնամիների ընտրության մեջ: Իմ հակառակորդներից և ոչ մեկը հիմար չէ: Նրանք բոլորն էլ մտածող մարդիկ են, և բավական ինտելիգենտ, այց պատճառով էլ կարողանում են գնահատել ինձ: Հիմա կմտածես, որ իմ ընտրության հիմքում ընկած է փառամոլությունր: Ինչ կա որ, թերևս, ճիշտ է: - Ես է| եմ այց պես կարծում, Հարրի: Ի միջի այլոց, ըստ քո


դասակարգման, ես միայն ընկեր եմ: - Իմ սիրելի' Բեզիլ, դու ինձ համար շատ ավելին ես, քան «միայն ընկերը»: ֊ Եվ շատ ավելի պակաս, քան բարեկամ: Նշանակում է' եղբոր նման մի բան, ճիշտ է: - 0՜, ոչ: Ես ոչ մի քնքուշ զգացմունք չեմ տածում իմ եղբայրների նկատմամբ: Ավագ եղբայրս համառորեն չի ուզում մեռնել՛, իսկ կրտսերները, կարծես, ուրիշ ոչինչ չունեն անելու մեռնելուց բացի: - Հւսրրի,- հոնքերը խոժոռած սաստեց Օղլուորդը: ֊ Բարեկամս, կատակում եմ: Բայց, խոստովանում եմ, ես իսկապես տանել չեմ կարողանում հարազատներիս: Դա թերևս այն պատճառով է, որ մեզանից ոչ մեկը տանել չի կարողանում այն մարդկանց, որոնք նույն թերություններն ունեն, ինչ որ մենք: Ես խորապես կարեկցում եմ անգլիական դեմոկրատներին, որոնց վրդովմունք է պատճառում այս­ պես կոչված «բարձր հասարակարգի արատները»: Ստորին դասակարգի մարդիկ բնազդով հասկանում են, որ հարբե­ ցողությունը, հիմարությունը և անբարոյականույՅյունն իրենց արտոնություններն են, իսկ եթե մեզանից որևէ մեկը տառա­ պում է այդ արատներով, նշանակում է' դրանով նա խլում է նրանց իրավունքները: Երբ խեղճ Սաոաուորկը որոշեց կնոջից բաժանվել, նրանց վրդովմունքն ուղղակի հոյակապ էր: Մինչդեռ ես չեմ երաշխավորի, որ պրոլետարների թեկուզ տասը տոկոսը առաքինի կյանք է վարում: - Քո ասածներից ոչ մի բանի հետ ես համաձայն չեմ, £արրի: Դու ինքդ նույնպես չես հավատում դրան: Լորդ Հենքին շոյեց իր շագանակագույն սուր մորուքը և 1 1 Ըստ անգլիական օրենքի, ժառանգությունն ստանում է միայն ավագ որդին:

17


1,քենոսի ծոպափտ սև ձեռնափայտով թխկթխկացրեց լացն կոփի ծայրը: Կտտտ|։յա| անց|իացի ես, Բեզիլ: Ահա արդեն երկրորդ անդամս I.՝ ես |սում եմ քեզանից այդ նկատողությունը: Փորձիր ւ1ի է1իտր արտահայտել իսկական անգլիացու առաջ (իսկ դա մեծ անցդաշաթյուն է) նա երբեք չի էլ մտածի հասկանալ' այդ միտքը ճի՛շտ է, թե սխալ: Նրան միայն մի բան է հետաբրքրում. ինքդ համոդված ես արդյոք քո ասածին: Մինչդեռ կարևորը <|սււրտխսրն է, անկախ նրանից, թե նա, ով արտահայտել է այդ դւտրտխսրր, որքան անկեղծ է հավատում դրան:'Գաղափարի ինքնուրույն արժեքը այնքան է ավելի մեծ, որքան ավելի քիչ I, հտւիստում նրան այն մարդը, որից ծնունդ է առնում ինքը՝ դտդտփարը, որովհետև այդ գաղափարը չի արտացոլումնրա ցանկությունները, կարիքները և նախապաշարմունքները... 11տկսւ)ն ես մտադիր չեմ քեզ հետ քննարկեյու քաղաքական, հտստրսւկսպիտական կամ մետաֆիզիկական հարցեր: Ինձ ա 111զ ի շատ հևտաքրքրում են մարդիկ, քան նրանց սկզբունք­ ները, իսկ ամենից հետաքրքիրը անսկզբունք մարդիկ են: ւ՚տ սենք Դորիան Գրեյի մասին: Հաճախ եք հանդիպում: Ամեն օր: Ես ինձ դժբախտ կզգայի, եթե չտեսնեի նրան ամեն օր: Ես առանց նրան ապրել չեմ կարող: Զարմանալի է: Իսկ ես կարծում էի, թե դու ոչինչ չես սիրերս, քո արվեստից բացի: Հիմա Դորիանն ինձ համար իմ արվեստն է,- լրջորեն ասաց նկարիչը:- Ես երբեմն մտածում եմ, Հարբի, որ մարդկւպին պատմության մեջկա միայն երկու կարևոր հանգամանք: Եռաջինք' արտահայտման նոր միջոցների հայտնվելն է արւ|1աաամ, երկրորդը' նոր կերպարի հայտնվելը: Դորիան 11ր111ի դեմքը մի օր ինձ համար կլինի այն, ինչ յուղաներկի հա|անացործումր ևդավ վենետիկյան նկարչության համար ՝■—

18

— ՜՜


կամ Անտինոյի րլեմբը հունական քանդակագործության մեջ: Իհարկե, ես պատկերում եմ Դորիանին գույներով, նկարում եմ, էսքիզներ եմ անում: Բայց բանը միայն դրանում չէ: Նա ինձ համար շատ ավելին է, քան մոդելն է կամ բնորդը: Ես չեմ ասում, թե գոհ չեմ իմ աշխատանքից, չեմ ուզում քեզ հա­ վատացնել, թե այդպիսի գեղեցկությունն անհնար է պատկե­ րել արվեստի մեջ: Չկա այնպիսի բան, որ արվեստը չկարո­ ղանա արտահայտել: Ես գիտեմ, այն նկարը, որ կերտել եմ Դորիան Գրեյին հանդիպելուց հետո, լավ գործ է, ամենա­ լավը' իմ կյանքում: Չգիտեմ' ինչպես բացատրել քեզ,‘ և կհաս­ կանաս արդյոք դու ինձ... Դորիանի հետ հանդիպելը կարծես նկարչության մեջ ինչ-որ նոր բանալի տվեց ինձ, նկարելու նոր մանիերա բացեց իմ առաջ: Ես իրերն արդեն այլ կերպ եմ տեսնում, և ամեն ինչ ընկալում եմ նոր ձևով: Զգ ում եմ, որ կարող եմ վերստեղծել կյանքն այնպիսի միջոցներով, որոնք մինչ այդ ինձ համար անհայտ էին: «Երազանք ձևի մասին այնպիսի մի ժամանակ, երբ թագավորում է միտքը»: Ո՞վ է այդպես ասել: Չեմ հիշում: Ահա այդպիսի երազանք է Դո­ րիան Գրեյը դարձել ինձ համար: Միայն այդ պատանու ներ­ կայությունը (նա իմ աչքին դեռ պատանի է, չնայած լրացել է քսան տարին), ախ, չգիտեմ, կարող ես պատկերացնել, թև ինչ է նշանակում միայն նրա ներկայությունը: Առանց գիտակցելու' նա բացահայտում է ինձ համար ինչ-որ նոր դպրոցի առանձնահատկություններ, դպրոց, որն ունենալու է ռոմանտիզմի կիրքը և հելլենիզմի կատարելությունը: Հոգու և մարմնի ներդաշնակություն... Ինչ գեղեցիկ է հնչում: Մեր խելագարության ժամանակ մենք բաժանել ենք նրանց և ՚ հայտնագործել գռեհիկ ռեալիզմն ու դատարկ իդեալիզմը: Հարրի, եթե միայն իմանաս, թե ինչ է Դորիան Դրեյն ինձ համար: Հիշում ես այն բնանկարը, որի համար էգնյուն


ւււ|'ււ|>ա'ս խոշոր գումար էր առաջարկում, իսկ ես չէի ուզում |>ւ11<111ւ՚ւ1111ւ| նրանից: Դա իմ ամենալավ գործերից մեկն է: Իսկ ինչո՛ւ, ցիտես: Որովհետև նկարելիս Դորիան Գրեյր կողքիս էր նստած: Ինչ-որ անըմբռնելի ազդեցություն նրանից օգնեց ինծ այց պարզ անտառային տեսարանում առաջին անգամ տեսնել հրաշք, որը ես միշտ փնտրել էի, սակայն գտնել չէի կտրոցացել: Ոե՚գիլ, գա ապշեցուցիչ է: Ես պետք է տեսնեմ Դորիան ՚ I քելին: Հորա որդը վեր կացավ նստարանից և սկսեց քայլել պտրտեցում: Մի քանի րոպե անց նա վերադարձավ նստարանի մոտ: Հտււկացի՚ր, Հարրի,- ասաց նա,- Դորիան Գրևյն ինձ համար ագդակի արվեստի մեջ թեմա է: Գուցե նրա մեջ գա ինձ չտեսնես, իսկ ես տեսնում եմ ամեն ինչ: Եվ իմ այն նկարներում, որտեղ Դորիանը չի պատկերված, նրա ա զդե­ ցությանն ավելի ուժեղ է զգացվում: Ինչպես ես արդեն ասացի քեց, ՛սա կարծես նկարելու նոր մանիերա է հուշում ինձ: Ես ցանում եմ նրան, ինչպես հայտնություն կորագծերում, որոշ գույների երանգների նրբագեղություններում: Ահա և բոլորը: I ('այց ինչու այգ դեպքում ղու չես ուզում ցուցադրել նրա գիստնկարր,- հարցրեց լորդ Հենքին: Որովհետև այդ դիմանկարում ես ակամա արտահայտել 1ո1 նկտրչի այն անըմբռնելի սիրահարվածությունը, որն, իհարկե, երբեք չեմ խոստովանել Դորիանին: Նա ոչինչ այդ ւհսսին չցիտև: Եվ երբեք չի իմանա: Ոայց ուրիշները կարող էին կոտհե| այգ ճշմարտությունը, իսկ ես չեմ ուզում մերկացնել |ո1 հոցին նրանց հետաքրքրասեր և անհեռատես աչքերի առ;.՛11 Ես երբեք նրանց թույլ չեմ տա, որ իմ սհրտը զննեն իրենց ւհսնրաց իտակով: Հիմա հասկանում ես,\Հարրի: Այգ կտավի 20


մեջ ես չափազանց շաա եմ հոգի դրել, չափազանց շաա եմ ցրել ինքս ինձանից, Ըա՚րրի: - Բանաստեղծներն այնքան նրրանկատ չեն, ինչքան ղու: Նրանք հիանալի գիտեն, որ սիրո մասին գրելը ձեռնտու է, դրա պահանջը մեծ է: Մեր օրերում խորտակված սիրտը բա զ­ մաթիվ հրւստարակություններ է ունենում: - Ես ատում եմ այդպիսի բանաստեղծներին,- գոչեց Ըոլլուորդը:- Արվեստագետը պետք է ստեղծի արվեստի սքանչելի գործեր՝ ոչինչ չընելով նրանց մեջ իր անձնական կյանքից: Մենք ապրում ենք այնպիսի դարաշրջանօւմ, երբ մարդիկ վերաբերվում են արվեստին' որպես ինքնակեն­ սագրության ինչ-որ ձևի: Մենք կորցրել ենք գեղեցկության վերացական զգացողությունը: Ես մի օր ցույց կտամ աշխար­ հին, թե ինչ բան է դա, ահա թե ինչու աշխարհը երբեք չի տեսնի Դորիան Գրեյի դիմանկարը: - Իմ կարծիքուի դու սխալ ես, Բեզիլ: Բայց չեմ վիճում քեզ հետ: Վիճում են միայն բթամիտները: Ասա, շատ է սիրում քեզ Դորիան Գրեյը: Նկարիչը մի պահ խորհեց: - Նա սիրում է ինձ,- պատասխանեց Ըոլլուորդը փոքր դադարից հետո,- գիտեմ, սիրում է: Եվ դա հասկանայի է. Ես չափազանց շատ եմ նրան շոյում: Տարօրինակ հաճույք եմ զգում ասել նրան այնպիսի բաներ, որ կարիք չկա ասելու, թեև գիտեմ, որ հետո փոշ՚մանելու եմ: Ընդհանրապես նա ինձ շատ լավ է ւխրաբերվում և արվեստանոցում նստած հազար ու մի բան ենք զրուցում: Բայց երբեմն նա լինում է սարսափելի աննրբազգւսց. կարծես անսահման հաճույք է , զգում ինձ վշտացնելով: Այն ժամանակ ես զգում եմ, Ըարրի, որ ամբողջ հոգիս տվել եմ մեկին, որի համար այդ հոգին նույնն է, ինչպես վերարկուին ամրացրած ծաղիկը, որն 21


լւ՚ոտ1111111 ցարը' գոհացնելու է նրա փառամոլությունը միայն աւ1սւոային լքի օր: Ամռանն օրերը երկար են, Բեզիլ,֊շ շ ն ջա ց լորը Հենրին:-Եվ 1|ւււրա| I, սրստահի դու ավելի շուտ հագենաս, քան Դորիանը: 11111>ա'ււ |,| ցաւ[ալի լինի, բայց հանճարն ավելի հարատև է, բան (|1ւ1|եցկտթյունը: Այդ պատճառով էլ մենք ձգտում ենք անսահմանորեն զարգացնել մեր միտքը: Գոյության կատաղի պապարում լքենք ուզում ենք ունենալ հաստատուն մի բան և | <|՚ււո111 ենք լքեր գլուխը անպետքություններով, փաստերով, 1ւ կւանրում մեր տեղը հաստատելու դատարկ հույսուի Լաւ[ կրթփսծ, ւււմևն ինչից տեղյակ մարդ, ահա ժամանակակից իւ|եալր: Իսկ այդպիսի կրթված մարդու ուղերը ւսհավոր բան I, Դա նման Է հնավաճառքի խանութի՝ լցված ամեն տեսակի փոշոտ հնոտիներով, ուր ամեն ինչ գնահատված է արժեքից շատ աւ|ե|ի բարձր: Այո, Բեզիլ, ես այնուամենայնիվ կարծում եմ, որ աոաջինը դու կհագենաս: Մի օր կնայես բո ընկերոջը, 1ւ նրա <|1պեցկությունը քեզ կթվա պակաս ներդաշնակ, քեզ 1111111 չի <|ւս նրա մաշկի գույնը կամ այլ բան: Քո հորա, խոր­ քում I) ու գառնորեն կհանդիմանես նրան և ամենալուրջ ձհա| կմտածես, որ նա ինչ-որ բանով մեղավոր է քո առաջ: • ՚սւջորւ| հւււնւյիպման ժամանակ դու կլինես միանգամայն սառն ա անտարբեր: Եվ կարելի է միայն շատ ափսոսալ քո մեջ կատարված ապագա այդ փոփոխության համար: Քո ս|ւաա1ածր իսկական սիրավեպ է, արվեստի սիրավեպ, եթե կարհ|ի I, այգպես անվանել: Իսկ ապրելով իր կյանքի սիրաւխպր' սսիայ, մարդը դառնում է այնքան պրոզայիկ: 1յ 11111111ււ լքի խոսիր, Հարբի: Քանի դեռ ես ապրում եմ, Դորիան Արխը ներգործելու է իմ կյանքի վրա: Դու չես կարող ինձ հասկանալ: Դու այնքան անկայուն ես: Ա հ, սիրհ|ի' Բեզիլ, հենց ւսյը պատճառով էլ ես կւսրո՜^-1

22


ղանում եմ հասկանալ զգացմունւքներդ: Ու|քեր սիրո մևջ հա վատարին են, նրանց հասանելի է միայն սիրո սովորական էությունը: Իսկ սիրո ողբերգությունը ճանաչում են միայն նրանք, ովքեր դավաճանում են: Հանելով արծաթե նրբա գեղ լուցկեմանը, լորդ Հենրին գլանակ վառեց ինքնագոհ և բավարարված տեսքով, կարծես մի նախադասությամբ ամփոփել էր կյանքի իմաստությունը: Բազեղի կանաչափայլ տերևների մեջ թռչկոտում էին խլվլացող ճնճղուկները: Խոտերի վրա, ինչպես սրընթաց ծի­ ծեռնակների երամներ, տարածվել էին երկնագույն ւզմպերի ստվերները: Ինչքան հաճելի էր պարտեզում: «Իսկ ինչ հմայիչ ու հետաքրքիր են մարդկանց զգացմունքները, շատ ավելի հետաքրքիր, քան իրենց մտքերը,- մտածում էր ինքն իրեն լորդ Հենրին,- սեփական հոգին և ընկերների կրքերը. ահա թե ինչն է կյանքում ամենսպրավիչը»: Նա լուռ հաճույքով հիշեց, որ երկար մնալով Բեզիլ Հոլլուորդի մոտ' ինքը փրկվեց մորաքրոջ տանը տեղի ունենա­ լիք տաղտկաւ ի ն՛ախաճաշից: Անկասկած, այնտեղ կհան­ դիպեր լորդ Գոլդբոդիին, և ամբողջ խոսակցությունը կընթանար օրինակելի ճաշարանների և օթևանների շուր­ ջը, որ անհրաժեշտ էր բացել աղքատների համար: Ընրյ որում' յուրաքանչյուր դասակարգ քարոզում է այն առաքի­ նությունները, որոնց ինքը վարժվելու անհրաժեշտություն չունի: Հարուստները գովաբանում են խնայողությունը, իսկ անգործները պերճախոս ճառեր են ասում աշխատանքի մեծ նշանակության մասին: Որքան լավ է, որ ինքն այսօր ազատ­ վեց այդ բոլորից: Մորաքրոջ մասին մտածելիս հանկարծ լորդ Հենրիի մեջ մի հիշողություն արթնացավ: Նա շրջվեց ֊դ եպ ի Հոլլուորդը: - Սիրելի՛ս, հիշեցի: 23

------ ՜ * *


1'նչ հիշեցիր, Հարրի: ք«>-և որսւեղ եմ լսել Դորիան Գրեյի անունը: Արտեր,-թեթեակի մռայլվելով, հարցրեց £ոլլուորգը: Այրլպես րարկացած մի նայիր ինձ, Բեզիլ: Դա իմ մորարույր |1պի Ագաթայի տանն էր: Նա պատմում էր, որ զտել է հի շատ հաճելի երիտասարդ,և նա խոստացել է օգնել իրեն 1՚պ.) 1;նդում, երիտասարդի անունը Դորիան Դրեյ է: Պետք է նշեմ, որ մորաքույրս ոչ մի խոսք չասաց նրա գեղեցկության հասին: .Կանայք, համենայն դեպս, առաքինի կանայք, չեն գնահատում գեղեցկությունը: Նա միայն ասաց, որ Դորիանը քսրջ երիտասարդ է, սքանչելի հոգու տեր, և ես անմիջապես պատկերացրի ակնոցով մի անձնավորության՝ ուղիղ մազերա|, ւյևմքը սարսափելի պեպենոտ և հսկայական ոտքերով: Ափսոս, ևս այն ժամանակ չգիտեի, որ այդ Դորիանը քո բարե­ կամս է: եվ շատ ուրախ եմ, որ չգիտեիր, £արրի: Ինչու: 11րու|հևտև չեմ ուզում, որ դուք ծանոթանաք: և?ես ուզում, որ ծանոթանանք: Աչ: Ս՚իստևր Դորիան Դրեյն արվեստանոցում է, սըր,1սսյտնւ|ե|ով պարտեզում, ասաց սպասավորը: Ահա՛, հիմա դու ուզած-չուզած արդեն կծանոթացնես,ծիծաւ|երս| րացականչեց լորդ Հենրին: Նկարիչր շրջվեց դեպի սպասավորը, որ կանգնած էր տրհից աչքերը կկոցած: Ա՚իստեր Գրեցին խնդրեք, թող սպասի, Պարկեր, ևս հենց հիւհս կգամ: 11ս|սսաււ|որը խոնարհվեց և գնաց: Նկարիչը նայեց լորդ • ենրիին, 24


֊ Դորիաե Գրեյն իմ ամենասիրելի բարեկամն է,- ասաց նա:- Նա պարզ և գեղեցիկ հոգի ունի, մորաքույրդ միան­ գամայն իրավացի է: Տես, Հւսրրի, չփչացնես նրան: Չփոր­ ձես ազդեցություն գործել նրա վրա: Քո ազդեցությունը կոր­ ծանարար կլինի նրա համար: Աշխարհը մեծ է, այնտեղ շատ հետաքրքիր մարդիկ կան: Մի խլիր ինձանից այն միակ մար­ դուն, որը ներշնչում է իմ արվեստին իր իսկ հմայքը: Նկարչի իմ ամբողջ ապագա կյանքը նրանից է կախված: Հիշիր, Հարրի: Ես քեզ վստահում եմ: Նա խոսում էր շատ դանդաղ, և կարծես բադերը դուրս էին գալիս հակառակ իր կամքի: - Ինչ հիմարություն,- ժպտալով ասաց լորդ Հեն րին' թևանցուկ անելով նկարչին և գրեթե ուժով տարավ տուն:

25


ԳԼՈԻ1ս II Արվեստանոցում նրանք տեսան Դորիան Գրևյին: Նա նստած էր դաշնամուրի աոաջ' թիկունքով դեպի դուռը, և թերթում էր Շումանի «Անտառային պատկերները»: - Բնչ սքանչելի բաներ են: Ես ուզում եմ սովորել,- ասաց Գրեյը' առանց նրանք կողմը շրջվելու:- Մի քանի օրով ինձ տւ|ևք, Բեզիլ: - Դա կախված է նրանից, թե այսօր ինչպես կբնորդեք, Դորիան: - Ա՛հ, ես հոգնել եմ արդեն, և ամենևին էլ բնական մե­ ծությամբ դիմանկար չեմ ուզում,- կամակոր պատասխանեց պատանին' պտտվելով աթոռակի վրա: Հանկարծ հայացքը հանդիպեց լորդ Հենրիին և, մի պահ թեթև շառագունելով, արագ կանգնեց. - Ներեցեք, Բեզի՚լ, ես չգիտեի, որ դուք հյուր ունեք: ֊ Ծանոթացեք, Դորիան, լորդ Հենրի Ուոթթոնն է' Օքսֆորդի իմ համալսարանական հին ընկերներից: Ես հենց նոր նրան ասում էի, թե Դուք ինչքան հիանալի եք բնորդում, և ահա Դուք Ձեր փնթփնթոցով ամեն ինչ փչացրիք: - Բայց ամենևին չփչացրիք Ձեզ հետ ծանոթանալու իմ հաճույքը, միստեր Դ ր ե յ,֊ ասաց լորդ Հենրին' մոտենալով Դորիանին և ձեռքը մեկնելու[ նրան,- ես Ձեր մասին հաճախ եմ լսել իմ մորաքրոջից: Դուք նրա սիրելիներից եք և, վախե­ նում եմ, նաև գոհերից մեկը: - Բայց հիմա ես լեդի Ագաթայի սև ցուցակի մեջ եմ ըն՛­ կել,- պատասխանեց Դորիանը' զղջացողի զվարճալի տես­ քով:- Ես խոստացել էի անցած երեքշաբթի նրա հետ Սլայթչեպելյան ակումբ գնալ և բոլորովին մոռացել էի: Մենք պետք է միասին դուետ նվազեինք, կարծեմ' նույնիսկ երեք դուետ: Հիմա չգիտեմ' նա ինչպես կընդունի ինձ: Վւսխենում եմ -------

26


երևալ նրա աչքին: ՜ Ոչինչ, ես ձեզ կհաշտեցնեմ: Նա Ձեզ շատ է սիրում: Եկ այն, որ Դուք համերգին չեք մասնակցել, հազիվ թև այ զ քան կարևոր լինի: Հանդիսատեսը, հավանաբար, կարծել է, թե դուետ է կատարվում, որովհետև մորաքույր Ագաթան դաշ­ նամուր նվազելիս միանգամայն կարող է երկու հոգաչափ: աղմուկ հանել: - Այդպիսի կարծիքը չափազանց վիրավորական է նրա համար և առանձնապես ոչ շոյելի' ինձ,- ծիծաղելով պատաս­ խանեց Դորիանը: Լորդ Հենրին նայեց նրան: Այո, նա, իրոք, չափազանց գեղեցիկ էր' նրբա գեղ գծագրված ալ շուրթեր, երկնագույն ջինջ աչքեր, ոսկեգանգուր մազեր: Նրա դեմքին ինչ-որ բան կար, որ անմիջապես վստահություն էր ներշնչում: Դա նրա պատանեկան անկեղծությունն էր և բուռն խանդավառու­ թյունը: Երևում էր, որ կյանքը ոչնչով դեռ չէր կեղտոտել նրա անբիծ հոգին: Իզուր չէր Բեզիլ Հոլլուրրդը պաշտում նրան: - Միթե պատշաճ է, որ Ձեզ նման կախարդանքով լի երի­ տասարդը րարեգործությամբ զբաղվի: Ո՛չ, բարեգործության համար Դուք չափազանց գեղեցիկ եք, միստեր Գրեյ,- ասաց լորդ Հենրին և, ընկղմվելով բազմոցի մեջ, բացեց ծխախո­ տատուփը: Նկարիչն այդ ժամանակվա ընթացքում ներկերը խառնեց և պատրաստեց վրձինները: Նրա մռայլ դեմքին նկատվում էր խիստ անհանգստություն: Լսելով լորդ Հենրիի վերջին խոսքերը' արագ նայեց նրան և մի պահ տատանվելուց հետո ասաց. - Հարրի, ես ուզում եմ այսօր ավարտել դիմանկարը: Չես նեղանա, եթե խնդրեմ, որ դու գնաս: Լորդ Հենրին ժպտալով նայեց Դորիանին:

'

27


֊ Գնամ, միստեր Գրեյ: - 0', ոչ, լորդ Հևնրի, խնդրում եմ, մի' գնացեք: Այսօր Բևզիլր, ինչպես տեսնում եմ, կրկին անտրամադիր է, իսկ ես տանել չեմ կարող, երբ նա մռայլ է: Բացի այդ, Դուք դեռ ինձ չևր բացատրել, թե ինչու ինձ չի կարելի բարեգործությամբ ց քաղվել: - Արժե, արդյոք, դա բացատրել, միստեր Պ-րեյ: Այդպիսի ձանձրալի նյութի մասին մենք ստիպված կլինեինք լուրջ խո­ սակցություն վարել: Բայց, իհարկե, ես չեմ գնա, եթե Դուք խնդրում եք մնալ: Դեմ չես լինի, Բեզիլ: Չէ; որ հաճախ ինքդ էիր ասում, թե սիրում ես, երբ մեկը զբաղեցնում է քո բնորդին: Հոլլոլորդը կծեց շրթունքը: - Իհարկե, մնա, եթե Դորիանն ուզում է, նրա քմահաճույք­ ները օրենք են բոլորի համար, բացի իրենից: Լորդ Հենրին վերցրեց գլխարկն ու ձեռնոցները: - Չնայած քո համառումներին, Բեզիլ, ես, դժբախտաբար, պետք է ձեզ լքեմ: Խոստացել եմ մի մարդու հետ հանդիպել 0ր|ևանի ակումբում: Ցտեսություն, միստեր Գրեյ: Համեցեք ինձ մոտ՝ Քերզոն-Սթրիթ, ժամը 5-ին գրեթե միշտ տանն եմ: Բայց ավելի լավ է նախապես լուր տաք, թե երբ եք ուզում գալ, շատ կափսոսամ, եթե հանկարծ ինձ տա­ նք' չգտնեք: Բեղ իլ,- բացականչեց Դորիան Գրեյը,- եթե լորդ Հեն­ քին գնա, ևս նույնպես կգնամ: Դուք նկարելիս երբեք չեք քացում Չեք բերանը, իսկ ինձ համար սարսափելի ձանձրալի I. անրնդհատ կանգնել հարթակի վրա և աշխատել հաճելի հբ1ււպ Խնդրեք նրան, որ չգնա: 11նտ, Հարբի, Դորիանն ուրախ կլինի, և ինձ էլ շատ կպաբւաւսխբեցնհս,- ասաց Հոլլոլորդը' հայացքը չհեռացնե11111 նկարից Իրոք, աշխատելիս ես երրեք չեմ խոսում և ոչ էլ 28

— "


լսում եմ, իսկ դա պետք է, որ խիստ ձանձրալի լինի իմ խևզճ բնորդների համար: Մնա, խնդրում եմ: - Իսկ իմ ժամւսդրությունը Օրլեանում: Նկարիչը քմծիծաղեց: - Չեմ կարծում, թե դա այդքան կարևոր լինի: Նստիր, Հևսրրի: Իսկ Դուք, Դորիան, կանգնեցեք հարթակին և քիչ շարժվեք: Եվ առանձնապես ուշադրություն մի դարձրեք լորդ Հենրիի ասածներին: Նա բոլոր ընկերների վրա, բացի ինձա­ նից, թողնում է վւստ ազդեցություն: * Ինչպես հույն երիտասարդ նահատակ' Դորիան Դրեյը բարձրացավ հարթակին և դժգոհությամբնայեց լորդ Հենրիին, որն իրեն շատ էր դուր եկել: Որքան էր նա ւոարբերվում Բեզիլից, նրանք շատ հետաքրքիր հակադրություն էին կազ­ մում: Եվ ինչպիսի հաճելի ձայն ուներ: Մի քանի րոպե անց Դորիանը հւսրցրեց. - Լորդ Լենրի, Դուք իրոք այդքան վատ ազդեցություն եք թողնում ուրիշների վրա: - Լավ ազդեցություն գոյություն չունի, միստեր Դրեյ,ազդեցությունն ինքնին արդեն բարոյազուրկ է, բարոյազուրկ' դիտական տեսակետից: - Իսկ ինչու: ' - Որովհետև ազդել մեկի վրա, նշանակում է նրան տալ իր սեփական հոգին: Նա ոչ իր մտքերով է խորհում և ոչ էլ այրվում իր կրքերով: Նրա և առաքինությունները, և մեղքերը, եթե ենթադրել, որ դրանք, իրոք, գոյություն ունեն, իրենը չեն, այլ ւիոխ են առնված: Նա դառնում է ուրիշի երաժշտության արձագանք, դերասան մի դերում, որն իր համար չի գրված: Կյանքի նպատակը ինքնաարտահայտումն է: Դրսևորել իր իսկ էությունն ամբողջապես, ահա թե ինչու ենք մենք ապրում... Մինչդեռ մեր դարում մւսրդիկ վախենում են իրենք իրենցից: ..

1

29


'։ »րանք մոռացել են, որ մեծագույն պարտքը դա սեփական անձի հանւյեպ ունեցած պարտքն է, ինքնըստինքյան հասկանալի է, նրանք գթասիրտ են, կերակրում են քաղցածներին, հսպցնում արքատներին: Բայց սեփական հոգիները սովալլուկ են և մերկ: հփզա]սությունը մենք կորցրել ենք: Գուցե դա երբեք 1,| չենք ունեցել: հասարակական կարծիքի հանդեպ ունեցած սարսափը բարոյականության հիմքն է, իսկ սարսափը աստծու առաջ գա այն սարսափն է, որի վրա հիմնվում է կրոնը: Ահա թե ինչն 1; իշխում մեզ վրա: Մինչդեռ... Դորիւսն, բարի եղեք փոբր-ինչ աջ թեքել Ձեր գլուխը,ասաց նկարիչը: Իր գործով խորասուզված' նա ոչինչ չէր լսել հ պատանու բեմբին այնպիսի արտահայտություն էր նկատել, որ մինչ այդ չէր տեսել երբեք: Մինչդեռ,- ցածր, երգեցիկ ձայնով շարունակեց լորդ Հենքին, ձեռքի յուրահատուկ սահուն շարժումով, որ նրան բնորոշ էր րյևռևս Իթոնում սովորելիս,- ես կարծում եմ, որ եթե ամեն մարդ կարողանար ապրել լիարժեք կյանքով, արփնքն' սպատություն տար յուրաքանչյուր զգացմունքին, արտահայտություն' յուրաքանչյուր մտքին և իրագործեր յուքաքտնչյու ր երազանք, կարծում եմ, աշխարհը կապրեր ուրախաթրսն այնպիսի հզոր պոռթկում, որ մենք կմոռանայինք միջնարարի բոլոր հիվանդությունները և կվերադառնայինք հե||ենի(|մի իգեալներին, իսկ գուցե նաև ավելի գեղեցիկ, 11ո|եյի արժեքավոր մի բանի, քան այդ իդեալներն էին: Բայց մեցոտից ամևնաքաջն անգամ վախենում է ինքն իրենից: Ինքնահրաժարումը, վայրի ժամանակների այդ ողբերգական 1111ր 111111քու կթ, երբ մարդիկ այլանդակում էին իրենք իրենց, մթացնում է նաև մեր կյանքը: Եվ մենք պատժվում ենք մեր սւ||| ինքնասահմանափակման համար: Յուրաքանչյուր ցան­ կա լցան, որ մենք փորձում ենք խեղդել, թափառում է մեր 30

հ.


հոգում և թունավորում մեզ: Մեղանչելով' մարդը ազասս|ում 1, դեպի մեղքը տանող անհաղթահարելի ձգտումից, որովհետև ւէեղքի կատարումը մաքրման միջոց է: Դրւսնից հետո ոչինչ չի մնում' հաճույքների վերհիշումից կամ զղջման հեշտա­ սիրությունից բացի: Գայթակղումից ազատվելու միակ միջո­ ցը նրան զիջելն է: Փորձիր ընդդիմադրել, և հոգիդ կհյուծվի' ձգտելով արգելվածին, մի ձգտում, որը համարվում է անօրեն և հրեշավոր, քո իսկ ստեղծած ճիվաղային օրենքների կող­ մից: Ինչ-որ մեկն ասել է, որ աշխարհի ամենախոշոր իրա­ դարձությունները կատարվում են ուղեղում: Իսկ ես կասեմ, որ ուղեղում և միայն ուղեղում են կատարվում նաև աշխարհի ամենամեծ մեղքերը: Չէ; որ Դուք նույնպես, միստեր Գրեյ, Ձեր վարդագույն պատանեկության տարիներին ունեցել եք կրքեր, որոնցից վախեցել եք, մտքեր, որոնցից սարսափել եք: Դուք ունեցել եք այնպիսի ցւսնկություններ, երազներ, որոնց մտաբերելիս անգամ շառագունել են Ձեր այտերը: - Սպասեք,- կմկմաց Դորիան Գրեյը,- սպասեցեք, Դուք շւիոթեցրիք ինձ: Չգիտեմ' ինչ ասել... Ձեզ հետ կարելի է վի­ ճել, բայց բառեր չեմ գտնում: Ոչինչ մի ասեք: Թողեք մտածեմ... Ասենք, ավելի լավ է' չմտածել: Մոտ տասը րոպե Դորիանը կանգնել էր անշարժ, բերանը կիսաբաց և աչքերի տարօրինակ փայլով: Նա աղոտ գի­ տակցում էր, որ իր մեջ արթնանում են ինչ-որ նոր մտքեր ու զգացմունքներ: Թվում էր, թե դրա նք‘ծնվում են հենց իր ներսում: Նա զգում էր, որ այդ մի քանի խոսքերը, որ ասաց Ոեզիլի ընկերը, ըստ երևույթին, հենց այնպես, ի միջի այլոց և դիտավորյալ պարադոքսով, դիպել էին նրա մեջ ինչ-որ ՚ գաղտնի մի լարի, որին մինչ այդ ոչ ոք չէր դիպել, և այժմ այդ լարը թրթռում էր, տատանվում ուժգին թռիչքներով: Այդպես նրան մինչև հիմա հուզել էր միայն երաժշտությունը: Տ

31

'


Այո, երաժշտությունը հաճախ էր ալեկոծել նրա հոցին, բայց ւ|ւււ անհոց ալեկոծում էր: ՉԷ որ նա հոգու մեջ ոչ թե նոր աշխարհ էր ստեղծում, այլ' քաոս: Իսկ այստեղ ընղամենը խաւրեր էին, սովորական խոսքեր, բայց որքան սարսափելի, ս|սւր<|, կևնրյանի, դաժան: Դրանցից չէր կարելի խուսափել: IԿււ|<յ միևնույն ժամանակ ինչպիսի նենգ թովչանք կար նրանց մեջ: Թվում էր, թե նրանք տեսանելի և շոշափելի ձև են տափս անորոշ անուրջներին, ունեն իրենց սեփական երաժշտությունը, որն ավելի քաղցր է, քան սիրո ջութի կամ ջնարի ե|ևէջները: Միայն խոսքեր... բայց կա արդյոք մի բան որ աւ|ե|ի իրական է, քան խոսքերը... Այո, փալ պատանեկության տարիներին կային բաներ, որ ինքը' Դորիանը, չէր հասկանում: Այժմ նա հասկացավ: Կյանքը նրա համար հանկարծ փայլատակեց հրավառ գույներով: Նրան թլիսմ էր, թե ինքը քայլում է փոթորկվող կրակի միջով: 1/ւ| ինչու նա մինչև հիմա չէր զգացել այդ: 1,որւ| Հենրին դիտում էր նրան' գողտրիկ ժպիտը շուրթերի՛ււ ՛Ատ ցիտեր' երբ պետք է լռել: Դորիանը նրա մեջ բուռն հեաարրրրաթյուն էր առաջացրել, և նա հիմա ինքն էր զար­ մանա մ պատանու վրա թողած իր խոսքերի հանկարծակի ա զդեցա լցանից: Նա հիշեց մի գիրք, որ կարդացել էր տասնվեց տարեկան հասակում: Այդ գիրքը շատ գաղտնիքներ էր բա<լո111ւււ|ւոել, որոնց մասին ինքը չգիտեր առաջ: Դորիւսնն էլ նախ ապրումների մեջ էր: Միթե հենց այնպես, օդում ար­ ձակած նետը դիպել էր նշանակետին: Որքան հմայիչ էր այդ պատանին... <'1111111 որդ ր նկարում էր հափշտակված, հրաշալի, համար­ ձակ ւ|ըձնահարվածներով, այնպիսի կատարյալ նրբագեղուլցումը, որը ցոնև արվեստի մեջ հզոր տաղանդի նշան է համաըւխւմ: Նա չէր ցցում նույնիսկ լռությունը: 32


- Բեզիլ, ես հոգնեցի կա նգնելուց,֊ բացականչեց հան­ կարծ Դորիան Գրեյը:- Ուզում եմ դուրս գսւլ պարտեզ, այս­ տեղ շատ տոթ է: - 0՜, ներեցեք ինձ, սիրելիս: Երբ ես նկարում եմ, ւևւռանում եմ ամեն ինչ: Բայց դուք երբեք այնքան լավ չէիք բնորդել, որ­ քան այսօր: Ոչ մի շարժում չարիք: Եվ ես որսացի այն արտա­ հայտությունը, որ միշտ որոնում էի' կիսաբաց շուրթևր և պայծսւռ աչքեր: Ես չգիտեմ, թե Տարրին ինչ էր ասում, բայց, իհարկե, նա էր Ձեր դեմքին առաջացրել այց զարմանւսլի արտահայտությունը: հավանաբար, նա Ձեզ համար համ.ոյւս|սոսություններ էր անում: Բայց մի հավատացեք նրա ոչ մի խոսքին: - Ո՛չ, նա ամենևին ինձ չէր հաճոյախոսում: Այդ պատճա­ ռով էլ ես հակված չեմ հավատալու նրա ասածներին: - Շւստ լավ էլ հավատում եք,- ասաց լորդ Հենրին և նա­ յեց նրան ւևոախոհ, թախծագորով աչքերով:- Ես էլ Ձեզ հետ պարտեզ կգնամ: Այստեղ անտանելի շոգ է: Բեզիլ, սառույցով որևէ խմևյու բան պատվիրիր, թող բերեն, լւսվ կլինի' մորու հյութուի - Սիրով, £արրի: Զանգ տուր, թող Պարկերը գա, ես կա­ սեմ' ինչ բերի: Ես մի քիչ ուշ կգամ պարտեզ: Ֆոնը դեռ պեւոք I, լքշակվի: Բայց Դորիանին երկար մի պահիր: Ոչ մի անգամ նկարելու այնպիսի ցանկություն չեմ ունեցել, ինչպես այսօր: Այս դիմանկարը իմ գլուխգործոցն է լինելու: Նույնիսկ այս կիճակում էլ կարծես հրաշք լինի: Դուրս գալով պարտեզ' լորդ Հենրին Դորիանին գտավ եցրևանու թփի մոտ: Դեմքը թաղած զով ծաղիկների մեջ' նա ըմբոշխնում էր այդ բուրմունքը, ինչպես ծարավ մարդը' ցինին: Լորդ Հենրին մոտեցավ նրան և ձեռքը դրեց ուսին: - Այ, սւս ճիշտ եք անում,- ասաց նա կամւսց ձայնու},' ֊- ՛ 3 3

5^5----- -----


հոգին ամենից լավ բուժում են զգացումները, իսկ զգացում­ ները' հոգին: Պլստանին ցնցվեց ու եւո ընկրկեց: Նա գլխաբաց էր, (կագերը դիպչում էին նրա անհնազգւնդ գանգուրներին ե խառնում ոսկեթել մազերը: Աչքերը վախվորսւծ էին ինչ­ պես հանկարծապի արթնացրած մարդու խչքերը: Նուրբ գծագրված քթանցքները ջղայնորեն թրթռում էին, դողում էին ալ շրթունքները ինչ-որ թաքուն հուզմունքից: - Այո, շարունակեց լորդ Հենքին,- դա կյանքի մեծ գաղտ­ նիքներից մեկն է' հոգին բուժել զգացումներով, իսկ զգա ցամնևրը' հոգով: Դուք զարմանալի մարդ եք, միստեր Գրևյ: Դիտեք ավե|ին, քան Ձեզ թվում է, բայց ավելի քիչ, քան կագեիք իմանալ: ') որիան Գրեյը մռայլվեց և շրջեց հայացքը: Նա չէր կարող չհիանւպ կողքին կանգնած բարձրահասակ, վայելչակազմ երիտասարդով: Լորդ Հենրիի ռոմանտիկ, թուխ դեմքը և հոգնած արտահայտությունը հետաքրքրություն էր առա­ ջացնում: Նրա ցածր ու երգեցիկ ձայնի մեջ անսքող դյութիչ ինչ որ րան կար: Նույնիսկ սառը, սպիտակ ու ծաղկի նման նուրբ ձեռքերն ունեին զարմանալի հմայք: Այդ ձեռքերի շարժումների մեջ, ինչպես և ձայնում, երաժշտություն կար, հ թւիսմ էր, թե այդ ձեռքերը իրենց սեփական լեզւխվ են խոսում: Դորիանն զգում էր, որ վախենում է այդ մարդուց, հ ամաչում էր իր վախի համար: Ինչու թողեց, որ օտարը սախրեցնի իրեն ճանաչել սեփական հոգին: Չէ որ ինքը ծանոթ էր Բևզիլին ամիսներ ի վեր, բայց այդ ընկերությունը նրա մեջ ոչինչ չէր փոխել: Եվ ահա իր կյանքի ճանապարհին հանկարծ հայտնվում է այդ անծանոթը և կարծես բացում կրոնքի գագտնիքներն իր առաջ: Բայց և այնպես՝ ինչ ուներ նա ւ|աիւե\սպու: Ինքը ոչ դպրոցական էր և ոչ էլ՝ ավջիկ: 34

Հ Տ & -'


Պարզապես հիմարություն էր լորդ Հենրիից վախենալը: ֊ Եկեք նստենք որևէ տեղ ստվերում,- ասաց լորդ Հեն­ ք ի ն :֊ Ահա Պարկերն արդեն մեզ համար խմիչք է բերում: Իսկ եթե Դուք մի քիչ էլ երկար մնաք արևի տակ, բոլորովին կփչացնեք Ձեր դեմքը, և Րեզիլն այլևս չի ուզի Ձեզ նկարել: Դաք կսևանաք, և դա Ձեզ չի սազի: - Ինչ նշանակություն ունի,- ծիծաղելով ասաց Դորիան Դրեյը' նստելով սյարտեզի ծայրի նստարանին: - Ձեզ համար դա շատ կարևոր է, միստեր Գրեյ: - Ինչու: - Որովհետև Ձեզ տրված է երիտասարդական հիանալի (|ևւյեցկություն, իսկ երիտասարդությունը միակ գանձն է, որ արժե պահպանել: - Ես այդ կարծիքին չեմ, լորդ Հենրի: - Դե, իհարկե, այժմ, այդ կարծիքին չեք լինի: Սակայն մի որ, երր գուբ ծերանաք և այլանդակվեք, երբ խոհերը կնճիռ­ ներով ակոսեն Ձեր ճակատը, և կրքերն իրենց կործանիչ հրով չորացնեն Ձեր շուրթերը, այն ժամանակ Դուք անողոք պար(| ությամբ դա կհասկանաք: Այժմ ամենուրեք բոլորին գերում եք: I'՝այց միթե միշտ այդպես կլինի: Դուք սքանչելի գեղեցկություն անեք, միստեր Գրևյ: Մի մռայլվեք, դա ճշմարտություն է: Իսկ (|եղեցկությունը հանճարի ձևերից մեկն է, նույնիսկ ավելի բարձր, քան հանճարը, որովհետև բացատրման կարիք չունի: Ո֊ւս աշխարհի ամենամեծ երևույթներից է, ինչպես արևի րսյսը, գարունը կամ արծաթյա մահիկի արտացոլումը մութ օրերում, որ կոչվում է լուսին: Դեղեցկությունն անհերքելի է: Նա իշխանության գերագույն իրավունքն ունի և արքա է ւյարձնում նրանց, ովքեր օժտված են նրանով: Դուք ժպտում եք: 0", երբ կորցնեք Ձեր գեղեցկությունը, այլևս չեք ժպտա, ոմանք ասում են, թե գեղեցկությունը երկրային ունայնություն


Է: Գուցե և այր)պես է: Բայց համևնայն դեպս, այնքան ունայն չէ, ինչքան միտքը: Ինձ համար գեղեցկությունը հրաշքների հրաշքն է: Միայն դատարկ, սահմանափակ մարդիկ չեն դատում արտա­ քինով: Աշխարհի իսկական գաղտնիքը տեսանելին է, ոչ թե անտևսանև|ին... Այո, միստեր Գրեյ, սատկածները Ձեր նկատ­ մանը քարի են եղել: Բայց ինչ տալիս են աստվածները, այնպես էլ արադ խլում են: Իսկական, կատարյալ և լիարժեք կյանքով ապրերս քիչ տարիներ են Ձեզ մնացել: Երիտասարդությունն անցնում է, նրա հետ անցնում է նաև գեղեցկությունը, և հանկարծ Դուք պարզորոշ հասկանում եք, որ ձեզ համար այխս հաղթանակներ չկան, կամ ստիպված բավարարվում եք միայն խղձուկ հաղթանակներով, և այն ժամանակ անցյսդի հուշերը Ձեզ վշտացնում են ավելի, քան պարտությունները: Յուրաքանչյուր անցնող ամիս մոտեցնում է Ձեդ այղ ահավոր դալիքին: ժամանակը խանդոտ է, նա պայքարում է այն շու­ շանների և վարդերի դեմ, որոնք աստվածները պարգևևլ են Ձեզ: Ձեր այտերը կդալկանան ու կաս կընկնեն, Ձեր աչքերի հուրը կմարի: Դուք կսկսեք սարսափելի տանջվել... Օգտվեք, ուրեմն, Ձեր երիտասարդությունից, քանի դեո ուշ չէ: Մի վատ­ նեք ապարդյուն Ձեր ոսկե օրերը' պելով տաղտուկ բարե­ պաշտներին, մի փորձեք ուղղել անուղղելին, Ձեր կյանքը մի սս|եք տգետներին, գռեհիկներին և ոչնչություններին' հ ե ֊ տևև|ով մեր ղարի կեղծ գաղափարներին և հիվանդագին ձգտումներին: Ապրեք, ապրեք այն հրաշալի կյանքով, որը թաքնված է Ձեր մեջ: Ոչինչ բաց մի թողեք: Անվերջ փնտրեցեք նոր զգայություններ: Ոչնչից մի վախեցեք... նոր Հեղոնիզմ. ահա, թե ինչ է պետք մեր սերնդին: Եվ Դուք կարող եք լինել նրա տեսանելի խորհրդանիշը: Ձեզ նման անձնավորության համար անկարելի ոչինչ չկա: Կարճ ժամանակով է աշխարհը տտջ-

36


պատկանում Ձեզ... Ես առաջին իսկ հայացքից զգացի, որ Դուր Ձեզ դեռ չեր ճանաչում, չգիտեք, թե ինչ կարող էիք |ինել: Շատ րան Ձեր մեջ ինձ գերեց, և ես զգացի, որ պետք I; օգնեմ, որպեսզի ինքներդ ճանաչեք Ձեզ: Մտածեցի, թե ինչ ողբերգական բան կլինի, եթե Ձեր կյանքը ապարդյուն կորչի: Ձ1; որ ժամանակը շատ կարճ է, և Ձեր երիտասարդությունը' այնքան փութանցիկ: Դաշտի հասարակ ծաղիկները թառա­ մում են, բայց և ծաղկում են կրկին: Ջրուռը եկող տարի հու­ նիսին նորից կլինի ոսկեկւայլ, ինչպես այժմ: Մեկ ամիս հետո մամրիչները նորից կփթթեն ալ աստղիկներով, և ամեն տարի նրանց տերևների կանաչ գիշերներում կփայլփլեն ծիրանա­ վառ նոր ւսստղևր: Սակայն մեր երիտասարդությունն այլևս չի վերադառնա, ուրախության զարկերակը, որ քսան տարե­ կանում բաբախում է այնպես ուժգին, հետզհետե թուլանում է, մարմինը տկարանում է, զգացմունքները' հանգչում: Մենք դառնում ենք նողկալի տիկնիկ - կամակատարներ' հետա­ պնդված հիշողություններով այն կրքերի, որոնցից մենք չափազանց վախենում էինք, և այն գայթակղությունների, որոնց անձնատուր լինելու համարձակությունը չունեինք: Երիտասարդություն, երիտասարդություն: Ինչ կա արդյոք աշխարհում դրան հավասար: Դորիան Գրեյը լսում էր մեծ հափշտակությամբ' աչքե­ րը լայն բացած: Եղրևանու ճյուղը ընկավ նրա ձեռքից ման­ րախճի վրա: Մի թավամազ մեղու մոտեցավ, բզզա ց շուրջը, հետո սկսեց մագլցել մի աստղաձև ծաղկագնդիկից մյուսը: Դորիանը հետևում էր մեղվին այնպիսի տարօրինակ հևտարրքրությամբ, ինչպիսի հետաքրքրությամբ մենք երբեմն* կենտրոնացնում ենք մեր ուշադրությունը աննշան դեպքերի վրա երբ սարսափելի է մտածել ամենակարևորի մասին, կամ երբ հուզում է մեզ դեռ անհասկանալի մի նոր զգացում, կամ


ինչ-որ սարսափելի միտք, որ հանկարծ պԱւշարում է ուղեղը և ստիպում հանձնվել: Քիչ հետո մեղուն թռավ: Դորիանը տես­ նում էր, թե ինչպես էնա սուզվում պատատուկի խողովակաձև ծաղկարաժակի մեջ: Ծաղիկը, կարծես, ցնցվեց և մեղմիկ տարուբերվեց ցողունի վրա: Արվեստանոցի դռան մոտ անսպասելի հայտնվեց նկարիչը և եռանդուն շարժումներով նրանց ներս կանչեց: Լորդ Հենրին և Դորիանը նայեցին միմյանց ու ժպտացին: - Սպասում եմ,- կանչեց նա,- դե եկեք, նկարելու համար լույսը հիմա շատ հարմար է: Խմել կարող եք նաև այստեղ: Նրանք ելան և հանդարտ քայլեցին ճանասյարհով: Սաց կանաչ դույնի երկու թիթեռ թռան նրանց մոտով: Պարտեզի ծայրին տանձենու վրա երգեց կեռնեխը: - Միստեր Գրեյ, իհարկե, դուք ուրախ եք ինձ հետ ծանո­ թանալու համար, ճիշտ է,- ասաց լորդ Հենրին' նայելով Դորիանին: - Այո, հիմա ուրախ եմ: Միայն չգիտեմ' արդյոք միշտ էլ ուրախ կլինեմ: - Միշտ... Ի՛նչ սարսափելի բառ է: Ես ցնցվում եմ այդ բառը լսելիս: Կանայք են շատ սիրում օգւոԱւգործել այդ րառր: Նրանք կւչացնում են ամեն սիրավեպ' ձգտելով, որ դա հարատևի: Ընդ որում' «միշտը» անիմաստ բառ է: Քմա­ հաճույքի և հարատև սիրո միակ տարբերությունն այն է, որ քմահաճույքը փոքր-ինչ ավելի երկար է տևում: Նրանք արդեն մտնում էին արվեստանոց: Դորիան Գրեյը ձեռքը դրեց լորդ Հենրիի ուսին: - Այդ դեպքում թող մեր ընկերությունը քմահաճույք լի­ նի,- շշնջաց նա' շառագունելով իր համարձակությունից: Հետո բարձրացավ հարթակին և կանգնեց նախկին դիրքով: Լորդ Հենրին, ծղոտե մեծ բազմոցում տեղավորվելով, Տ—* 3 ^ 38


հետևում էր նրան: Թեթև վրձնահարվածներն ու վրձնի շրշյունը կտավի վրա միակ ձայներն էին, որ խախտում էին ււենյակի լռությունը: ժամանակ առ ժամանակ այդ ձայները նույնպես ընդհատվում էին, երբ Հոլլուորդը հեռանում էր նկա­ րակալից' իր աշխատանքը հեռվից դիտելու համար: Դռնից ներս թափանցող արևի շեղ ճառագայթների մեջ խայթում էին ոսկեգույն փոշեհատիկներ: Վարդերի ուժեղ բուրմունքն էր կանգնած ամենուր: Անցավ մոտ քառորդ ժամ: Հոլլուորդը դադարեց նկարել: Նա երկար նայում էր Դորիան Գրեյին, ապա' նկարին, հետո, մռայլվելով ու կծելով վրձնի կոթը, րացականչեց. - Ավարտեցի,- րացականչեց նա և, խոնւսրհվելով, կտավի ձախ անկյունում կարմիր տառերով գրեց իր անունը: Լորդ Լենրին մոտեցավ և ուշադիր նայեց նկարին: Անկասկած, ւյւս արվեստի հրաշալի մի գործ էր, նմանությունը նույնպես ապշեցուցիչ էր: - Իմ սիրելի Բեզիլ, շնորհավորում եմ քեզ ամբողջ սրտով,ւսսաց նա,- րյա մեր օրերի ամենահիանալի դիմանկարն է: մոտեցեք, միստեր Գրեյ, և ինքներդ դատեցեք: Պատանին կարծես ինչ-որ երազից սթափվեց: - Իրոք ավարտեցիք,- հարցրեց նա' իջնելով հարթակից: - Այո: Լրիվ,- ասաց նկարիչը,- այսօր Դուք հիանալի բնոր­ դեցիք: Ես շատ շնորհակալ եմ Ձեզ: - Դու ինձանից պետք է շնորհակալ լինես,- մեջ մտավ |որդ Լենրին,- ճիշտ չէ, միստեր Դրեյ: Դորիանը, առանց պատասխանելու, ցրված տեսքով ան­ ցաւէ նկարակալի կողքով և ապա շրջվեց նկարի կողմը: Երր հայացքը հանդիպեց նկարին, նա ակամա քայլը ետ գցեց, ե հաճույքից շառագունեցին այտերը:՜ Նրա աչքերն ուրա­ խությունից այնպես սկսեցին շողալ, կարծես առաջին անցամ 39 ■հ յ Հ Հ *՜


տեսավ ինքն իրեն, նա կանգնած էր անշարժ, մտասույզ և աղոտ գիտակցում էր, որ Հոլլուորդը խոսում է իր հետ, բայց չէր ըմբռնում բառերի իմաստը: Իր գեղեցկության գիտակ­ ցությունը հանկարծ նրա դեմ փայլեց, ինչպես հայտնություն: Մինչև հիմա ինքը այդ չէր նկատել, և Բեզիլ Հոլլոտրդի հիացմունբր նրան թվում էր բարեկամական հուզիչ կուրության: Նա լսում էր նրա հաճոյախոսությունները, ծիծաղում նրանց վրա և մոռանում իսկույն: Այդ գովեստները ոչ մի տպավո­ րություն չէին թողնում նրա վրա: Բայց ահա հայտնվեց լորդ Հևնրին, հնչեցին երիտասարդությանը վերաբերող նրա հիացական հիմնը, և ահեղ նախազգուշացումը այն մա­ սին, թե որքան է վաղանցիկ այդ գեղեցկությունը: Դա հու­ զել էր Դորիանին, և հիմա, երբ նա հայացքը սևեռել էր իր գեղեցկության արտացոլմանը, հանկսւրծ նրա դեմ ապ­ շեցուցիչ պարզությամբ հառնեց այն գալիքը, որի մասին խոսում էր լորդ Հենրին: Այո, կգա մի ժամանակ, երբ նրա դեմքը կթառամի ու կպատվի կնճիռներով, աչքերը կխամրեն, կկորանա սլացիկ իրանը և կսկսի այլանդակվել, տարիները կտանեն շուրթերի ալ կարմիրը և մազերի ոսկին, կյանքը, ձևավորելով նրա հոգին, կսկսի քայքայել մարմինը: Եվ նա կբառնա ահավոր տհաճ, խղճուկ և զարհուրելի: Այդ մտքից սուր ցավը դանակի պես խոցեց Դորիանին, և յուրաքանչյուր ջիղը թրթռաց: Աչքերը մթնեցին' երկնագույնից բառնւպու] մեղեսիկն և լցվեցին արցունքով: Նրան թվաց, թե սառցե ծանր մի ձեռք իջավ իր սրտին: - Միթե նկարը Ձեզ դուր չի գալիս,- վերջապես բացականչեց Հորու որբը' վտքր-ինչ վիրավորված Դորիանի անմեկնելի լռությունից: - Դե, իհարկե, դուր է գալիս,- պատասխանեց լորդ Հենրին Դորիանի փոխարեն,- իսկ ում կարող էր բա ր չգալ: 40 հ&Ծ—՜


Դա ժամանակակից նկարչության գլուխգործոցներից Լ: ես պատրաստ եմ վճարելու դրա դիմաց, ինչ ցանկանաս: Այս ւյիմանկարը ինձ պետք է պատկանա: ֊ Ես չեմ կարող վաճառել, Հարրի, դա իմը չէ: - Իսկ ումն է: ֊ Իհարկե, Դորիանինը,- պատասխանեց նկարիչը,- ինչ երջանիկ մարդ է: - Որքան վշտալի է,- շշնջաց Դորիան Գրեյը' աչքերը սևեռած իր դիմանկարին,- որքան վշտալի... Ես կծերանամ, կդառնամ գարշելի մի այլանդակ, իսկ իմ դիմանկարը կմնա հավիտյան երիտասարդ: Նկարն այդ երբեք, երբեք չի ծերանա, ինչպես հունիսյան այս օրը... Ա՜խ, երանի լիներ ճիշտ հակառակը... Ես հավիտյան մնայի երիտասարդ, իսկ նկարը ծերանար... Դրա համար... դրա համար կտայի ամեն ինչ աշխարհում... կտայի հոգիս: ֊ Դժվար թե համաձայնես նման իրողության հետ, - ծիծա­ ղելով բացականչեց լորդ Հենրին,- ծանր կլիներ այդ դեպքում, նկարչի վիճակը: - Այո, ես խիստ կառարկեի դրա դեմ, Հարրի,- ասաց Հոլլոտրդը: Դորիան Գրեյը շրջվեց և ակնդետ նայեց նրան: - Չեմ կասկածում, Ոեզիլ, Դուք Ձեր արվեստը սիրում եք ավելի, բան ընկերներին: Ես Ձեզ համար ավելի թանկ եմ, քան հնացած կանաչավուն բրոնզե արձանիկը: Ո՛չ, թերևս, այն ավելի թանկ է Ձեզ համար: Զարմացած նկարիչը ակնապիշ նայում էր նրան: Զար­ մանալի էր, որ Դորիանն այդպես էր խոսում: Ինչ էր պատահիլ: Հավանաբար, նա խիստ բորբոքված էր. դեմքը շառագունել էր, այտերն այրվում էին: - Այո, այո,- շարունակեց Դորիա նը- ես Ձեզ համար '

֊

41

'


ավելի քիչ արժեմ, քան Ձեր փղոսկրե Հերմեսը կամ ար­ ծաթե Ֆավնը: Դուք միշա կսիրեք նրանց: Իսկ ինձ որքան ժամանակ պետք է սիրեք... թերևս, մինչև դեմքիս առաջին կնճռի հայտնվելը: Այժմ ես գիտեմ, երբ մարդ զրկվում է գեղեցկությունից, կորցնում է ամեն ինչ: Դա Ձեր նկարն ինձ ասաց: Լորդ Հենրին միանգամայն իրավացի է. միակ թանկ բանը երիտասարդությունն է: Երբ ես զգամ, որ ծերանում եմ, ինքնասպանություն կգործեմ: Հոլլուորդը գունատված բռնեց նրա ձեռքը: - Դորիան, Դորիան,- բացականչեց նա,- այդ ինչ եք ասում: Ես երբեք Ձեզ նման բարեկամ չեմ ունեցել և չեմ էլ ունենա: Միթե նախանձում եք անշունչ առարկաներին, չէ որ դուք նրանցից գեղեցիկ եք: - Ես նախանձում եմ ամեն ինչի, որի գեղեցկությունն անմահ է: Նախանձում եմ նույնիսկ իմ այս դիմանկարին: Ինչու նա պետք է պահպանի այն, ինչ ինձ վիճակված է կորց­ նել: Յուրաքանչյուր անցնող ակնթարթ խլում է ինձանից ինչոր բան և տալիս նրան: 0 ', եթե լիներ ճիշտ հակառակը, եթե փոխվեր նկարը, իսկ ես մնայի միշտ նույնը, ինչպես հիմա: Ինչու նկարեցիք: Կգա մի օր, երբ այդ նկարը կծաղրի ինձ, կծարրի գաժանորեն: Տաք արցունքները հորդեցին Դորիանի աչքերից: Նա ետ քաշեց ձեռքը Հոլլուորդի ափից և, ընկնելով բազմոցին, դեմքը թաղեց բարձերի մեջ: - Դա քո արած բաներն են, Հ ա ր ր ի ,֊ դառնորեն ասաց նկարիչը: Լորդ Հենրին թոթվեց ուսերը: - Սա իսկական Դորիան Դրեյն է, ահա թե ինչ: ֊ Ոչ: - Իսկ եթե ոչ, ես ինչ մեղք ունեմ: 42


֊ Երբ ես խնդրեցի, դու պետք է գնայիր,- քրթմնջաց նա: - Չէ որ հենց քո խնդրանքով մնացի,- առարկեց լորդ Հենրին: - Հարրի, ես չեմ ուզում կռվել իմ երկու ամենալավ բարե­ կամների հետ: Բայց Դուք երկուսդ էլ ստիպեցիք ինձ ատել իմ ամենալավ կտավը: Ես կոչնչացնեմ այն: Էհ, ինչ կա որ, չէ որ դա ընդամենը կտավ, և գույներ են միայն: Ես թույլ չեմ տա, որ նկարը մթագնի մեր երեքի կյանքը: Դորիան Դրեյը բարձրացրեց ոսկեհեր գլուխը բարձից և գունատ, արցունքակալած աչքերով հետևեց նկարչին, որ մոտենում էր վարագույրով ծածկված բարձր լուսամուտի մոտ ցրած աշխատասեղանին: Ինչ էր անում այնտեղ: Թափ­ թփված թիթեղյա ներկանոթների և չորացած վրձինների մեջ նրա մատներն ինչ-որ բան էին փնտրում: Փնտրում էր նուրբ և ճկուն պողպատե սուր բերանով երկար շպատելը: Եվ վեր­ ջապես գտավ: Ուզում էր պատռել դիմանկարը: Խեղդված հեծկլտանքով' պատանին ցատկեց բազմոցից, նետվեց դեպի Հպլուորդը և, խլելով շպատելը, դեն նետեց: - Չհամարձակվեք, Բեզիլ, չհամարձակվեք: Դա գրեթե մարդասպանություն է: - Ա՜խ, վերջապես գնահատեցիք իմ աշխատանքը, շատ ուրախ եմ, Դորիան,- սառնությամբ ասաց նկարիչը' զար­ մանքն անցնելուց հետո,- երբեք չէի սպասում: - Գնահատել: Ես սիրահարված եմ այդ նկարին, Բեզիլ: կարծես թե դա իմ մի մասը լինի: - Հիանալի է: Հենց որ չորանաք, Ձեզ կծածկեն լաքով, կդնեն շրջանակի մեջ և կուղարկեն տուն: Այն ժամանակ ինչ ուզեք, կարող եք անել ինքներդ ձեզ: Անցնելով սենյակի միջով' Հոլլոլորդը.զանգը տվեց: - Դուք, իհարկե, չեք հրաժարվի թեյից, Դորիան: Իսկ դու, Տ~ ^ Տ - 43


Հւսրրի, թե դեմ ես այդսփսի պարզ հաճույքներին: ֊ Ես պաշտում եմ պարզ հաճույքները,- ասաց Լորդ Հենրին: Դրանք քարդ բնավորությունների վերջին հանգրվան­ ներն են: Դրամատիկական տեսարաններ սիրում եմ միայն բեմահարթակի վրա: Որքան անհեթեթ մարդ եք երկուսդ էլ: Հետաքրքիր է' ով է մարդուն համարել ամենաբանակւսն կենդանին: Դա ամենահապճեպ բնորոշումն է: Մարդն ամեն ինչ է, միայն թե ոչ բանական: Եվ ուրախ եմ, ի վերջո, որ այդպևս է: Սակայն ես չեմ ուզում, որ դուք նկարի համար վիճեք: 1և|ելի լավ կլիներ, եթե այդ նկարը ինձ տայիր, Բեզիլ: Այո, հիմար տղան ամենևին էլ չի ցանկանում, իսկ ես այնքան եմ ագամ: - Ոեզիլ, եթե Դուք դիմանկարն ինձ չտաք, երբեք Ձեզ չեմ ների,- բացականչեց Դորիան Գրեյր,- և ոչ մեկին թույլ չեմ սոս, որ ինձ «հիմար տղա» անվանի: ֊ Ես արդեն ասացի, որ նկարը Ձեզ եմ նվիրում, Դորիան: Այւյպես որոշել եմ դեռ նախքան նկարելն սկսելը: Իսկ ինձւսնից մի նեղացեք, միստեր Գրեյ,- ասաց լորդ Հենքին:- Դուք ինքներդ էլ գիտեք, որ բավական հիմւսր ւ|ա ր ֊ կեգիր: Եվ այնքան էլ Ձեզ համար տհաճ չէ, երբ Ձեզ հիշեգնաւք են, որ Դուք դեռ երեխա եք: Սեռ այսօր առավոտյան ինձ համար դա շատ տհաճ կլի­ ներ, |որւ) Հևնրի: Ախ այսօր առավոտյան: Բայց այն ժամանակից մինչև հիմա ւ)ու]) շատ ապրումներ ունեցաք: Դառը բախեցին: Ներս մտավ սպասավորը' թեյի սկուտեւ|ի ձեռքին և դրեց ճապոնական փոքրիկ սեղանի վրա: 1.111111<| <|աւխւթների, պնակների չխկչխկոց և հին, մեծ թեյնիկի խլթխւթոցր: Սպասավորի ետևից մի ծառա ներս բերեց ճե­ նապակյա երկու լքևծ գնդաձև աման: '—«ՏՋ- 44 €5*^—-


Դորիան Գրեյը մոտեցավ սեղանին և սկսեց թեյ լցնել: Ատոնց շտապելու Բեզիլն ու լորդ Հենրին նույնպես մոտեցան և բարձրացրին կաւիարիչները, նայեցին, թե ինչ կա ամանների ւ1եջ: - Երեկոյան չգնանք թատրոն,- առաջարկեց լորդ Հենրին,երևի, որևէ տեղ, հետաքրքիր ներկայացում է գնում: ճիշտ I.' մեկին խոստացել եմ իր հետ ճաշել Ուայթում, բայց նա իմ հին ընկերն է, կարելի է նրան հեռագրել, որ հիվանդ եմ, կամ ուրիշ կարևոր հանդիպում խանգարեց: Թերևս, նրան տյգպիսի պատճառաբանությունը ավելի դուր գա իր ա ն ֊ ււււ|ւււսելի անկեղծությամբ: - Օհ, ֆրւմկ հագնել: Ինչքան է ձանձրալի,- տրւոնջաց Հպլուորդը,- տանել չեմ կարող այդ ֆրակները: - Այո,- ծուլորեն համաձայներ լորդ Հենրին:- ժամանա­ կակից կոստյումները սոսկալի բաներ են, մռայլ են, ճնշող: Ս՜եր կյւււնքում ոչինչ չի մնացել գեղեցիկ, բացի արատից: - Հա՚ր րի, այդպիսի բաներ մի խոսիր Դորիանի մոտ: - Ո՞ր Դորիանի: Այն, որ թեյ է լցնում մեզ համար, թե որը ւյիմանկարում է: - Երկուսի մոտ էլ: - Ես Ձեզ հեւո մեծ ուրախությամբ թատրոն կգայի, լորդ Հենրի,- ասաց պատանին: - Հիանալի է: Ուրեմն, գնում ենք: Դու նույնպես կգաս, 1'ևզիլ: - Չեմ կարող, ազնիվ խոսք: Շատ գործ ունեմ: - Ուրեմն երկուսով կգնանք, միստեր Գրեյ, Դուք և ես: - 0՜, որքան ուրախ եմ: Նկարիչը, շրթունքը կրծոտելով, գավաթը ձեռքին, մոտեցւսւ[ նկարին: - Իսկ ես կմնամ իսկական Դորիանի հեւո,- տխուր ասւսց 45

'


նա: Դա միթե իսկական Դորիանն է,- հարցրեց Դորիան Գրեյր' մոտենալով կտավին:- Միթե ես իսկապես այսպիսին եմ: - (\իշտ և միշտ նույնը: Ինչ հրաշալի է, Բեզիլ: ֊ Դոնե արտաքինով Դուք այդպիսին եք: Դիմանկարում այւյպիսին էլ կմնաք,- հառաչեց Շոլլուորդը:- Իսկ դա քիչ բան - 0՜, ինչպես են մարդիկ կառչում հավատարմությունից,րացականչեց լորդ Հենրին: - Չէ որ նույնիսկ սերն ամբոոջովին կենսաբանական խնդիր է: Դա ոչնչով կախված չէ մեր կամլփց: Երիտասարդները ցանկանում են հավատարիմ մնաթ չ1ւ՚ս կարողանում^՜ ծերերը փորձում են դավաճանել, բայց ի ւ|իմակի չեն: Ուրիշ ոչինչ: - Դորիան, այսօր թատրոն մի գնացեք,- ասաց Շոլլուորդը:Մստցեք ինձ մոտ ճաշելու: Չեմ կարող, Բեզիլ: Ինչու: Չէ որ խոստացա լորդ Հենրիին՝ գնալ նրա հետ: Կարծում եք' նա Ձեզ ավելի քիչ կսիրի, եթե Ձեր խոստումը չկատարեք: Ինքը երբեք չի կատարում իր խոստումները: Շատ եմ խնւյրում, մի գնացեք: Դորիան Դրեյը, ծիծաղելով, տարուբերեց գլուխը: 11ւլiiis.ni մ եմ: Պտտանին անվճռական նայեց լորդ Հենրիին, որը, թեյի սերանի մոտ նստած, ժպիտը երեսին լսում էր նրանց խոսակ<1111թլանր: Ո՛չ, ես պետք է գնամ, Բեզիլ: Կուր ցիտեք,- Շոլլուորդը մոտեցավ սեղանին և գավաթը ||լմււ| սկատեցի ւ|րա,- արդեն ուշ է, դեռ պետք է հագնվեք, '—

46


ավելի լավ է ժամանակ չկորցնեք: Ցտեսություն, Հարբի: Ցտեսություն, Դորիան: Շուտ եկեք ինձ մոտ, թեկուզ' վաղը: ֊ Անպայման: ֊ Չեք մոռանա: - Դե իհարկե' ո չ , ֊ հավաստիացրեց Դորիանը: ֊ Հա, նաև... Հարրի: - Ի՞նչ, Բեզիլ, - Հիշեցեք, թե ինչ ասացի այս առավոտ պարտեզում: ֊ Արդեն մոռացել եմ: - Տես հա, քեզ վստահում եմ: ֊ Կուզեի, որ ես ինքս ինձ վստահեի,- ասաց լորդ Հենրին' ծիծաղելով,- գնանք, միստեր Գրեյ: Իմ կաբրիոլետը դրսում է: ես կարող եմ Ձեզ տուն հասցնել: Ցտեսություն, Բեզիլ: Մենք այսօր շատ հետաքրքիր անցկացրինք մեր օրը: Երբ դուռը հյուրերի հետևից փակվեց, նկարիչը ծանրորեն ընկավ բազմոցին: Նրա դեմքից երևում էր, թե ինչպես է տանջվում:

47


Գ Լ Ո Ւ Խ III Հաջորդ օրը տասներկուսն անց կես լորդ Հենրին Քերզոն վարոցի վրա ցանվող իր տնից դուրս եկավ և ցնաց Օլրենի' այցելելու իր մորեղրորը' լորդ Ֆերմորին: Մորեղբայրը բարեհոցի, բայց կոպիտ շարժուձևերով մի տարեց ամուրի էր, որին բարձրաշխարհիկ կյանքի շրջաններից դուրս գտնվող միջավայրերում եսասեր էին համարում, որովհետև մարդկանց առանձնապես որևէ օգուտ չէր տվել, իսկ բարձրաշխարհիկ շրջաններում մեծահոգի, առատաձեռն, քանի որ մեծ սիրով հյուրասիրում էր նրանց, ովքեր զվարճացնում էին իրեն: Լորդ Ֆերմորի հայրը եղել էր անգլիական դեսպան Մադրիդում, երր Իզարնյլա թաց ուհին ցեռ երիտասարց էր, իսկ Պրիմը ցեռ չկար էլ: Քմահաճ րոպեի ազդեցությամբ նա հեռացել էր ցիվանացիտական ծառայությունից' զայրացած, որ իրեն չառաջարկեցին Փարիզում դեսպանի պաշտոն, թեև այդ ցիր­ քի համար նրան լրիվ իրավունք էին տալիս իր ծագումը, թե­ թև ապրելակերպը, դիվանագիտական զեկույցների ընտիր խցան և ցեպի հաճույքներն ունեցած անսահման կիրքը: Որցին, որն իր հոր քարտուղարն էր, հեռացավ նրա հետ, մի |)սւյ|, որ այն ժամանակ շատերը համարեցին հիմարություն, իսկ մի քանի ամիս անց, ժառանցելով լորցի տիտղոս, լրջորեն սկսեց ուսումնասիրել արիստոկրատիայի մեծ արվեստը' անբանությունը: Նա Լոնդոնում ուներ երկու ընդարձակ տուն, բայց ցևրադասում էր ապրել ամուրուն հատուկ կա­ հավորված բնակարանում' հաշվելով, որ հոգսն այդպես ավելի քիչ է, իսկ մեծ մասամբ նախաճաշում և ճաշում էր ակամրամ: Լորց Ֆևրմորը որոշ ուշադրություն էր նվիրում կենտրոնական կոմսությունների' իր ածխահորերին' արդա­ րացնելով այց հիվանցացին հետաքրքրությունը նրանով, որ քարածովս ունենւպր հնարավորություն է տալիս նրան, ինչ48


ււ|1ւս ջենտլմենի' փայտով տաքացնել բուխարին: Քաղարւս կան համոզմունքով նա պահպանողական էր, միայն թե ոչ այն ժամւսնակ, երր իշխանության զլուխ էին անցնում ււ|ւււհպանողականները: Այդ ժամանակ նա եռանդով հայհոյում էր պւււհպանողականներին' անվանելով նրանց ռադիկալների տւ|ազակախումր: Նա հերոսաբար պայքարում էր իր սևնեկւսսպասավորի դեմ, որը խիստ ճնշում էր իրեն և ի սարսաւի իր շատ ազգաւկանների' ինքն էլ իր հերթին էր դաժան վարկում նրանց հետ: Նրան կարող էր ծնել միայն Անձիա ն, մինչդեռ ինքը դժգոհ էր Անգլիայից և միշտ կրկնում էր, թե երկիրը ցեպի կործանում է գնում: Նրա սկզբունքները հնացած էին, բայց շատ բան կարելի էր ասել' ի պաշտպանություն նրա նախապաշարմունքների: երբ լորդ Հենրին սենյակ մտավ, նրա բեռին նստած էր որսորդական հաստ բաճկոնով, սիզարը բերանին և կարդում էր «Թայմսը»' դժդոհ ւինթւինթալով թերթի վրա: - Ա", Հարրի,- ասաց ծեր ջենտլմենը,- ինչն է քեզ այդպես կաղ ոտքի հանել: Ես կարծում էի, թե Դուք երկուսից շուտ չեք արթնանում, իսկ տնից դուրս եք գալիս հինգից հետո միայն: - Քեռի Ջորջ, ազգակցական բացառիկ զգացմունքները, հավատացնում եմ Ձեզ, ինձ բերին այստեղ: Ինձ մի բան է հւսրկավոր: ֊ Փող, հավանաբար,- ասաց լորդ Ֆերմորը' թթու դեմրու[,- ըե, նստիր, պատմիր, տեսնենք: ժամանակակից երիտասարդությունը կարծում է, թե փողն ամեն ինչ է: - Այո,- համաձայնեց լորդ Հենրին', ուղղելով մերակի հա­ ցիկը,- իսկ ծերանալով' համոզվում են այդ բանում: Բայց ես փող չեմ ուզում, քեռի Ջորջ: Փողը նրանց է պետք, ով­ քեր պարւոքը վճարելու սովորություն ունեն, իսկ ես երբեք չեմ վճարում իմ պարտքատերերին: Ապառիկը ընտանիքի 49


կրասեր որդու միակ կապիտալն է, և դրանով կարելի է հիանալի ապրել: Բացի դրանից, ես միշտ դործ եմ ունենում Դարթմարի առևտրականների հետ, հետևաբար նրանք ինձ չեն անհանգստացնում: Իսկ իմ ուզածը Ձեզանից ոչ թե փող է, այլ տեղեկություն և, իհարկե, ոչ օգտակար, այլ անօգուտ տեղեկություն: - Խնդրեմ, Հւսրրի, ես կարող եմ քեզ պատմել այն ամենը, ինչ դու կգտնես Անգլիայի ուզածդ Կապույտ գրքում' չնայած հիմա շաւո անհեթեթություններ են այդ գրքերում գրվում: Այն ժւսւքւսնակ ևրր ես դիվանագետ էի, ամեն ինչ աւ]ելի լավ էր: Իսկ այժմ, ասում են, դիվանագետներն ընդունվում են միայն քննությամբ: Էլ ինչ կարելի է սպասել նրանցից: Քննությունր, սըր, զուտ բարբաջանք է' սկզբից մինչև վերջը: Եթե դու ջենտլմեն ես, ապա ինչ գիտես, լրիվ բավական է' եթե ջենտլմեն չես, իմւսցածդ քեզ կարող է միայն վնաս բերել: - Միստեր Դորիան Գրեյը Կապույտ գրքում չի հիշատակւխւմ, բեռի Ջ ո ր ջ ,֊ անփույթ պատասխանեց լորդ Հենրին: Միստեր Դորիան Գրեյը: Ո՞վ է նա,- հարցրեց յորդ Ֆերմորր, խոժոռելով թավ, սպիտակ հոնքերը: Ահա հենց դա էլ եկել եմ իմանալու, քեռի’ Ջորջ, իհարկե, 1111 գիտեմ, թե՜ ով է: Նա վերջին լորդ Քելսոյի թոռն է: Մոր տգգանանր 11-Աերե է, լեդի Մարգարես։ Դևերև: Պատմեք նրա մոր մասին: Ինչսփսին էր նա: Ո՞ւմ հետ էր ամուսնացել: ժա ­ մանակին Գաբ գիտեիք Լոնդոնի բոլոր բարձրաշխարհիկ մ111յււ| կանգ, ու րեմն, գուցե և նրան էլ ճանաչեք: Ես նոր եմ ծան 11ր»ա(1111 միստեր Դրևյի հետ, և նա ինձ շատ է հետաքրքրում: •1’.երւո|ի թոռր, արձագանքեց ծեր ջենւոլմենը,- Քելսոյի թոռր... Իհարկե... Ես շատ լավ գիտեի նրա մորը: Կարծեմ, նրան կնրե||ա ներկա ելք եղել: Արտակարգ գեղեցկուհի էր Սարգարեա Կներեն, ե բորտ ւոդամարդիկ կատաղել էին, երբ 50


11ու փա|սավ մի երիտասարդի հետ, որը գրպանում ոչ մի ղրոշ տուներ, պարզապես ոչնչություն էր, սըր, ինչ-որ հետևակային ւրււմարտակի ենթասպա էր, թե նման մի բան: Այո', այո, Աւմեն ինչ հիշում եմ, կարծես երեկ էր: Ամուսնությունից մի քանի ամիս անց խեղճը սպանվեց Սւիայում՝ մենամարտի ժաւհււնակ: Անախորժ լուրեր էին շրջում: Ասում էին, թե Քելսոն աղարկել է բելգիացի մի սրիկա արկածախնդրի, որ հրա­ պարակորեն վիրավորի նրա փեսային... Պատկերացնում 1ա, սրր, կաշառել էր նրան, վճարել էր այս ստորին և մե­ նամարտելիս սրախոխող էր արել երիտասարդին, ինչպես սւղտվնուն են խրում շամփուրի վրա: Գործը կոծկեցին, բայց, սատկած վկա, դրանից հետո երկար ժամանակ Քելսոն ակամրռւմ իր բիֆշտեքսը բոլորովին մենակ էր ուտում: Ինձ պատմեցին, որ նա իր աղջկան տուն բերեց, բայց աղջիկը ղրանից հետո երբեք այլևս չխոսեց հոր հետ մինչև մահր: Այո; անախորժ պատմություն էր: Եվ շուտով, ցեռ մեկ տարի էլ չանցած, աղջիկը մահացավ: Ուրեմն, ասում ես, նրանից մի աւրս է մնացել: Ես մոռացել էի այդ մասին: Ինչպիսի տղա է: Եթե մորն է նման, պետք է որ գեղեցիկ լինի: Այո, շատ գեղեցիկ է,- հաստատեց լորդ Հենրին: - Համոզված եմ, որ հուսալի ձեռքերում է,- շարունակեց ծեր րւրղը,- եթե Քելսոն նրան չի զրկել կտակից, նա պապից պետք I,, որ մեծ գումար ժառանգած լինի: Մայրը նույնպես ուներ իր կարողությունը: Նա ժառանգեյ էր Սելբիի ողջ կալվածքը, նրա պապը ատում էր Քելսոյին համարելով նրան ժլատ: Նա իսկապես էլ շատ գծուծ էր: Հիշում եմ՝ մի անգամ նա եկավ 111սղրիդ, երբ ես այնտեղ էի ապրում: Աստված վկա, կարմրում 4 I՚ 1,ի նրա փոխարեն: Թագուհին մի |3>անի անգամ ինձ հարցրեց, |.ւե ով է այդ անգլիացի ազնվականը, որ միշտ սակարկում է կառապանների հետ: Զվարճալի անեկտոդներ էին պատմում


այդ մասին: Մի ամբողջ ամիս ես չէի համարձակվում երևալ պալատում: Հույսով եմ, որ նա թոռան նկատմամբ ավելի առատաձեռն գտնվեց, քան մարյրիդցի կառւսպանների: - Ես այդ չգիտ եմ,- պատասխանեց լորդ Հենքին, - նա դեռ անչափահաս է: Բայց կարծում եմ, որ հարուստ կլինի: Սելրիի կա|վածբն իրեն է ւսնցել, այդ նա ինքն է ինձ ասել... ուրեմն, սյսում եք, շատ գեղեցիկ էր մայրը: - Մարգարեա Դևերեն ամենաչքնաղ էակն էր, որին ես երբևէ տեսել եմ: Այդպես էլ ես չհւսսկացա, թե ինչը ստիպեց նրան այդ քայլին դիմել: Նա կարող էր ամուսնանալ ցանկա­ ցածի հետ: Քարլինգտոնը խելագարվում էր նրա համար, րայց գժրւսխտությունն այն էր, որ Մարգարետ Դևերեն ռոմանւոիկ էր: Նրանց տոհմում բոլոր կանայք էլ ռոմանտիկ էին: Աննշան էին միայն տղամարդիկ... կանայք, աստված վկա, սքանչելի էին: Քարլինգտոնը ծնկի էր գալիս Մարգարետի ւսռաջ, դւս Քւսրլինգտոնն ինքն է ինձ պատմել: Մինչդեռ Լոնդոնի բոլոր ւսգջիկներն այն ժամանակ սիրահարված էին նրան: Միայն Մւււրգարեւոն էր, որ ծիծւսգամ էր նրւս վրւս: Ի գեպ, հիմար ամուս­ նությունների մասին, այդ ինչ է բարբաջում հայրդ Դարթմուրի ւ|ե|աւր1ւրյալ' իբր թե նա ուզում է ամուսնանալ ամերիկուհու հետ Միթե անգ|ուհիները բավականւսչաւի ]աւ[ը չեն: Քեռի Բորջ, այժմ ընդունված է ամուսնանալ ամերիկուհիների հետ: Ես անցքս հիների կողմնակից եմ և պատրաստ եմ գրա զ գալ աւքրայջ աշխարհի հետ,- ասաց լորդ Ֆերմորը- բռունցքը |տիեքս| սեցանին: Բպորր հիմա ւսմևրիկուհիներին են ձգւոում: Ես քւել եմ, որ նրանք երկար չեն դիմանում,- քրթմնջաց մորեցրայրր: - Երկար ւ|ա(|սւրշավր ուժասպառ է անում նրանց, իսկ 52


ւււ|պևլքներով կարճ ձիարշավում անգերազանցելի են: Չեմ կարծում, թե Դարթմուրի վերջը լավ լինի: Իսկ ովքեր են նրա ծնողներր,- կւնթկւնթաց ծեր լորղը,1ւ|.)ե, իհարկե, այդպիսիներն ունի: կորդ Հենրին տարուբերեց գլուխը: Ամերիկացի աղջիկները նույնքան ճարպկորեն են թաքցնում իրենց ծնողներին, որքան անգլիացի կանայք' իրենց անցյալը,- ասաց նա' ոտքի ելնելով: - Ինչպես երևում է, նրա հայրը խոզի միս արտահանող է: - Հանուն Դարթմուրի կցանկանայի' այդպես լիներ., քեռի .'•(որջ: Ասում են՝ դա Ամերիկայում քաղաքականությունից հե­ տո ամենաեկամտարեր գործն է: ֊ Իսկ նրա ամևրիկուհին գոնե լավիկն է: Ինչպես ամերիկուհիների մեծամասնությունը, նա իրեն ւ|եւ|ևցկուհի է պատկերացնում: Դա նրանց հաջողության ղաղտնիքն է: - Ինչու նրանք չեն մնում իրենց հայրենի երկրում: Չէ որ ճիշտ հավատացնում են մեզ, որ կանանց համար այնտեղ 1||ւախտ է: ֊ Այո, դրախտ է, հենց այդ պատճառով էլ Եվայի նման նրանք ձզտում են դուրս գալ դրախտից,- ասաց լորդ Հեն­ քին:- Դե, ցտեսություն, քեռի Ջորջ: Ես պետք է գնամ, այլա­ պես կուշանամ նախաճաշից: Շնորհակալություն Դորիանի հասին տված տեղեկությունների համար: Ես միշտ սիրում եմ իմ նոր ընկերների մասին ամեն ինչ իմանալ, իսկ հների մա­ ռին' ոչինչ: - Այսօր որտեղ ես նախաճաշում, Հարրի: - Մորաքույր Ագաթայի մոտ: Ես ինքս եմ խնդրել նրան, ու հրավիրել եմ նաև մինտեր Դրեյին: Նա մորաքույր Ագաթայի նոր հովանավորյալն է: ՜"—

53


Բրմ, սւհսւ թե ինչ, Հևսրրի, ասա քո մորաքույր Ագաթային, որ 1ւ11լ1111 չանհանգստացնի ինձ իր բարեգործական կոչերով: Արդեն ձա'ււձրացե| եմ: Սնչ է, այդ բարի կինը կարծում է, թե 11ււ բուրեց հրեությունների համար չեք գրելուց բացի ուրիշ ունե| իր չանեմ: ուստ |սււ|, քեոի Ջորջ, կասեմ: Բայց իզուր է, որովհետև րտրեցործներր կորցնում են մարդասիրական րոլոր զզ.ացաններր: ')-ա նրանց բնորոշ առանձնահատկությունն է: ո1,ր ջենւպմևնը, հավանություն տալով, փնչացրեց և կան­ չեց տցսւււաւ|որին, որպեսզի հյուրին ուղեկցի: 1.որց Հենքին ապակեպատ ցածրադիր վաճառասրահով ցարս եկաւ| Բևրլինգթոն սթրիթ և քայլեց դեպի Բևրկլեյի հրտսլարակր: ՜1;սւ մտաբերում էր Դորիան Գրեյի ծնողների ողբերդ-ութ|ւոնր, որ յսել էր քեռուց: Նույնիսկ ընդհանուր դծևրով արկած ւււ||) պատմությունը հուզում էր նրան իր արտասովորույՅյամբ, ցրեթե ()ամանակակից ռոմանտիկայով: Սքանչելի մի աղջիկ, որը ամեն ինչ զոհաբերել էր հանուն անսահման սիրո: Անչւսւի բերկրանքի մի քանի շաբաթներ՝ ընդհատված զազրելի ոճրոկ: 1,առ տառապանքի ամիսներ, ապա տանջանքի մեջ ծնկած երեխա: Մայր, որ անցել է մահվան գիրկը, երեխա, որի ճակատաց իրը որբությունն է, և անխիղճ ծերունու դաժան իշխանությունը: Այո, դա հետաքրքիր ֆոն է, որն ավելի վառ է երանց ակորա մ պատանու կերպարը, նրան դարձնում է ավելի կաաարյւպ: Գեղեցիկի ետևում միշտ ինչ-որ ողբերգական բան I, թաքնված: Որպեսզի փթթի ամենափոքր ծաղիկը, աշխարհները պետք է տանեն երկունքի տառապանքը..4 Որրան դյութիչ էր Դորիանը անցած երեկո, երբ երկուսով նիստին ճաշում էին ակումբում դեմ դիմաց: Նրա շփոթված եսցացրի ե կիսաբաց շուրթերի մեջ նկատվում էր հուզմունք ՝—՚

54


հ վեհերոտ ուրախություն: Իսկ կարմիր լուսամփոփի ստվե­ րում դեմքն ավելի վարդագույն էր, և փթթող հմայիչ գեղեց­ կությանն ավելի էր ընդգծվում: Նրա հետ խոսելը նման էր հազվագյուտ ջութակի վրա նվազելուն: Նա արձագանքում էր աղեղի ամեն' մի հպմանը, յուրաքանչյուր թրթիռին... / Օ՜հ, որքան սքանչելի է ստուգել սեփական ազգեցության ու մը ուրիշի վրա: Ոչինչ չի կարող հավասարվել դրան:. Լցնել սեփական հոգին ուրիշի մեջ, թողնել, որ այդ հոգին մի պահ րնակվի այնտեղ: Լսել սեփական մտքերի արձագանքը, որն ու նեղանում է երիտասարդության և կրքի երաժշտությամբ: Հաղորդել ուրիշին քո խառնվածքը, ինչպես նուրբ հոգե­ հոսանք կամ յուրահատուկ բուրմունք: Դա իսկական րափսկանություն է, թերևս' ամենամեծ հաճույքը, որ մնացել է մարդուն մեր սահմանափակ և ճղճիմ դարում' իր գռեհիկ գգայական հաճույքներով և գռեհիկ, հասարակ ձգտումներով: Բացի դրանից, այդ պատանին, որին երջանիկ մի դիսյվածով \ւտ հանդիպել էր Բևզիլի արվեստանոցում, հիանալի տիպ է... կամ, համենայն դեպս, նրանից կարելի է հրաշալի բան ստեղծել, նրա մեջ ամեն ինչ կա' թովչանք, պատանեկության ձյունաթույր մաքրություն և գեղեցկություն, այնպիսի գեղեց­ կություն, ինչպիսին հին հույներն են քանդակել մարմարների ւ|րա: Նրանից կարելի է կերտել ամեն ինչ' Տիտան և կամ... խաղալիք: Որքան ցավալի է, որ այդպիսի գեղեցկությունը դատապարտված է ոչնչացման: Իսկ Բեզիլը: Հոգեբանական տեսակետից որքան հե­ տաքրքիր էր նրա ասածը: Նոր ձև նկարչության մեջ, իրա­ կանության նոր ընկալում, որն անսպասելիորեն հայտնվել ՛է շնորհիվ մի մարդու ներկայության, որի մտքով դա չի էլ անցնում... Բնության հոգին, որը բնակվում էր մթին ան­ սուտներում, և մինչև այդ անտեսանելի լուռ թափառում էր 55


բաց դաշտերի մեջ, հանկարծ, ինչպես Դրիադան, հայտնվեց նկարչին' առանց որևէ սարսափի, քանի որ նկարչի հոգում, որ վւսգուց էր փնտրում հոգին բնության, արթնացել էր այն ոգեշնչված խորաթափանցությունը, որի հիշոցով բացվում են հրաշալի գաղտնիքները և պարզ ձևերը, իրերի կերպարանքը, երր ձեռք բերեցին բարձր կատարելություն և ինչ-որ խորհրդանշական իմաստ' կարծես նկարչին ներկայացնելով մի այլ, ավելի կատարյալ ձև, որ աղոտ երազանքից դարձավ իրականություն... Որքան արտասովոր էր այս ամենը: Նման բան եղել է նաև անցյալ դարերում: Պլատոնը, որի համար մտածողությունը արվեստ էր, առաջինը խորհեց այդ հրաշքի մասին: Իսկ Բուոնարոտտին1Միթե նա չէր, որ դա ար­ տահայտեց իր սոնետների շարքում, որոնք կերտված էին գու­ նավոր մարմարի մեջ: Բայց մեր դարում դա զարմանալի է... Եվ լորդ Հենքին որոշեց Դորիանի համար դառնալ այն, ինչ Դորիանը, ինքն այդ չիմանալու^ դարձավ նրա սքանւչելի դիմանկարը ստեղծող նկարչի համար: Նա կփորձի նվաճել Դորիանին, ասենք՝ նա գրեթե կիսով չափ, հասել է դրան, և հիանալի պատանու հոգին կպատկանի իրեն, որքան շռայլո­ րեն է ճակատագիրք շնորհներով օժտել Սիրո և Մահվան այդ մանկանը: Լորդ Հենքին հանկարծ կանգ առավ և հայացքը գցեց հարևան շենքերի վրա: Տեսնելով, որ անցել ու բավականին հեռացել է մորաքրոջ տնից, նա, ծիծաղելով ինքն իր վրա, ետ վերադարձավ: Երբ նա մտավ կիսամութ նախասենյակը, ծա­ ռայապետը նրան զեկուցեց, որ բոլորն արդեն ճաշասենյակում են: Էպպ Հևնրին սպասավորներից մեկին տվեց գլխարկն ու ձեռնւսւիայտը և ներս մտավ: - Ինչպես միշտ, դու ուշանում ես, Հարրի,- րացականչեց 1 Միբև|անջև|ո ֊ Րաոնարոտսփ:

56


մորաքույրը' հանդիմանությամբ տարուբերելով գլուխը: Էորդ Հենրին ներողություն խնդրեց' հենց նույն րոպե­ ին մի պատճառ հորինելով և, նստելով մորաքրոջ կայքի ագատ աթոռին, հայացքը սահեցրեց հյուրերի վրայով: ււեդանի մյուս ծայրից Դորիանն ամոթխածաբար գլուխ տւխց' շառագունելով հաճույքից: Նրա դիմաց նստած 1,ր բոլորի կողմից սիրված դքսուհի Հարլին' վերին աս­ տիճանի հեզահամբույր, ուրախ բնավորության տեր և ճարտարապետական այն համաչափությամբ, որ ժամանա­ կակից պատմաբանները կոչում են գիրություն, (երբ խոսքը ||քսուհիներին չի վերաբերում): Դքսուհու աջ կողքին նստած 1,ր սըր Թոմաս Բերդոնը, որը պառլամենտի ռադիկալ ան||սւմ էր: Հասարակական կյանքում նա իր ղեկավարի հավա­ տարիմ կողմնակիցն էր, անձնական կյանքում' լավ խոհա­ նոցի' հետևելով այն հայտնի և իմաստուն կանոնին, որն ասում է. «Մտածիր լիբերալների հետ, բայց ճաշիր պահպա­ նողականների հետ»: Դքսուհու ձախ կողմը տեղ էր գրավել միստեր էրսքինը' Թրեդլիից' հասակն առած մի ջենտլմեն, որը բավականին հաճելի էր և քաղաքավարի, բայց մի վատ սովորություն ուներ' հասարակության մեջ միշտ լռում էր, բանի որ, ինչպես մի անգամ բացատրել էր լեդի Ագաթային, ցեռ մինչև երեսուն տարեկան հասակը իր ասելիքը ասել ւխրջացրել էր: Սեղանի մոտ լորդ Հենրիի հարևանուհին միսսիս Վանդխրն էր' նրա մորաքրոջ ամենահին ընկերուհիներից մեկը, որր կատարյալ մի սուրբ կին էր, բայց հագնված այնքան անճաշակ և ճչան, որ կարծես գարշելի և անփույթ կազմով աղոթագիրք լիներ: Բարեբախտաբար, միսսիս Վանդելերի կողքին տեղավորված էր լորդ Ֆաուդ՚ե լը' մեծ խելքի տեր, բայց միջին կարողություններով, միջին տարիքի մարգ, որբ "—65Ջ- 57


գրոշ էր և ձանձրալի, ինչպես համայնքների պալաւո ներ­ կայացրած մինիստրի հաշվետվությունը: Միսսիս Վանդելերի և նրա միջև զրույցն ընթանում էր այնպիսի լրջությամբ, ինչպիսի լրջությամբ, հենց լորդ £ենրիի խոսքերով ասած, աններելի մեղք Են գործում բոլոր առաքինի մարդիկ, որից և ոչ մեկը խուսափել ոչ մի կերպ չի կարողանում: - Մենք խոսում ենք խեղճ Դարթմուրի մասին, լորդ £ենրի,- սեղանի մյուս ծայրից բարձրաձայն ասաց դքսուհին' գլխի հաճեյի ողջույնով,- ինչ Եք կարծում, նա իսկապես կա­ մուսնանա այդ հմայիչ ամերիկուհու հետ: - Այո, դքսուհի: Կարծեմ, ամերիկուհին որոշել է առաջարկաթյուն անել Աարթմուրին: - Ինչ սարսափելի բան է,- բացականչեց լեդի Ագաթան:Իսկապես, հարկավոր է խանգարել: - Ամենահավաստի աղբյուրներից լսել եմ, որ նրա հայրը Ամերիկայում զբաղվում է արդուզարդի կամ ինչ-որ մի նման խղճուկ ապրանքի առևտրով,- արհամարհական տոնով հայտարարեց սըր Թոմաս Բերդոնը: - Իսկ իմ քեռին պնդում է, թե խոզի մսի առևտրով, սըր Թոմաս: ֊ Խղճուկ ապրանք, որոնք են ամերիկյան խղճուկ ապ­ րանքները,- զարմացած հետաքրքրվեց դքսուհին' բարձ­ րացնելով լիքը ձեռքերը: - Ամերիկյան վեպերը,- բացատրեց լորդ Հենրին, լորի միս վերցնելով: Դքսուհին մտքի մեջ ընկավ: - Նրա ւ|րա ուշադրություն մի դարձրեք, սիրելիս,- շշնջաց լեց ի Ագաթան,- նա երբեք լուրջ չի խոսում: - երբ Ամերիկան հայտնագործվեց...- սկսեց ռադիկալը, և իսկույն հետևեցին մի քանի ձանձրալի տեղեկություններ: ՜^—

58


Ինչպես բոլոր հռետորները, որ ջանում են սպառել նյութը, նա սպառեց ունկնդիրի համբերությունը: Դքսուհին բառաչեց ե օցտվեց ուրիշներին ընդհատելու իր իրավունքից: ֊ Երանի չհայտնագործվեր այդ Ամերիկան,- րացականչևց նա:- Չէ; որ ամերկուհիները խլում են մեր աղջիկներից բոլոր փեսացուներին: Դա խայտառակություն է: - Ես, թերևս, կասեի, որ Ամերիկան բոլորովին էլ չի հայտնագործված,- ասաց միստեր էրսքինը:- Ամերիկան նոր I, միայն հայտնաբերվում: - 0՜, ես տեսել եմ Ամերիկայի ներկայացուցիչ կանանց,* . անորոշ եղանակով արձագանքեց դքսուհին,- և ւվետք է խոստովանեմ' նրանցից շատերը անսահման լավն են և հագնվում են հիանալի: Նրանք բոլորն իրենց զգեստներն ու արդուզարդերը պատվիրում են Փարիզում: Ես, || րժրախաարար, հնարավորություն չունեմ այդ անելու: - Ասացվածք կա, թե լավ ամերիկացիները մահից հետո ուղևորվում են Փարիզ,- քթի տակ ծիծաղելով' ասաց սըր Րոմասը, որը ՜մաշված սրախոսությունների մեծ պաշար ուներ: ֊ Միթե: Իսկ ուր են գնում վատ ամերիկացիները մահից հետո,- հետաքրքրվեց դքսուհին: - Ամերիկա,- քրթմնջաց լորդ Հենրին: Սըր Թոմասը կուտակեց հոնքերը: - Վախենում եմ, թե ՛Ձեր զարմիկը նախապես վատ է տրամադրված այդ մեծ երկրի նկատմամբ,- ասաց նա լեդի Ագ աթարին,- ես ճանապարհորդել եմ ամբողջ Ամերիկայում, ւյիրեկսարները ինձ միշտ տրամադրում էին հատուկ վագոն, նրանք չափազանց սիրալիր են, հավատացնում եմ Ձեզ, ուղևորությունն Ամերիկա ունի կրթական մեծ նշանակություն: - Եայց միթե իրոք կրթված մարդ լինելու համար պետք 59


Է անպայման տեսնել Չիկագոն,- առարկելով' հարցրեց միս­ տեր էրսքինը:- Ես այդքան ուժ չունեմ նման ուղևորություն կատարելու: Սըր Թոմասը թափահարեց ձեռքը: - Միստեր էրսքինը ամբողջ աշխարհը կենտրոնացրել է իր գրադարակներում: Մենք' գործունյա մարդիկս, սի­ րում ենք աչքով տեսնել ամեն ինչ և ոչ թե կարդալ: Ամե­ րիկացիները առողջ բանականությամբ օժտված շատ հետա­ քրքիր ժողովուրդ են: Ես դա համարում եմ նրանց բնորոշ առանձնահատկությունը: Այո, միստեր էրսբին, նրանք ողջա­ միտ մարդիկ են: Հավատացնում եմ ձեզ, որ ամերիկացին եր­ բեք հիմարություն չի անում: - Ինչպիսի սարսափ,- գոռաց լորդ Հենրին,- ես րյեռևս կարող եմ հաշտվել կոպիտ ուժի հետ, բայց կոպիտ և բութ դատողությունը անտանելի է միանգամայն: Այն օցտագործվում է անազնիվ ձևով, դա նշանակում է դավաճանել բանականությանը: - Ես Ձեզ չեմ հասկանում,- կարմրատակելով' ասաց սըր Թոմասը: - Իսկ ես Ձեզ հասկանում եմ, լորդ Հենրի,- ժպտալով' քրթմնջաց միստեր էրսքինը: - Պարսպոքսներն ունեն իրենց հրապույրը, սակայն...,սկսեց դքսուհին: - Դա մի|<)ե պարադոքս էր,- հարցրեց միստեր էրսքինը,իսկ ես չհակառակեցի... Ասենք, գուցե և Դուք ճիշտ եք: Բայց հետո ինչ, կյանքի ճշմարտությունները բացահայտվում են պարադոքսների միջոցով: Իրականությունն ստուգելու հա­ մար պետք 1; տեսնել, թե ինչպես է նա հավասարակշռվում պարանի վրա: Եվ տեսնելուց հետո միայն, թե ճշմարտությունն ինչպիսի ակրորատիկ համարներ է կատարում, կարելի է Տ—

60


ճիշտ դատել նրա մասին: ֊ Աստված ի մ ,֊ ասաց լեդի Ագաթան,- տղամարդիկ ինչրան ե՛ս սիրում վիճել: Ոչ մի կերպ չեմ հասկանում, թե ինչի մասին եր խոսում: Իսկ քեզ վրա, Հարրի, սաստիկ բարկացած եմ: Ինչու ես մեր սիրելի միստեր Գրեյին ետ պահում ինձ հետ Իսթ֊է նրում աշխատելու մտադրությունից: Հասկացիր, նա կարող է մեզ մեծ ծառայության մատուցել, նրա խաղը դուր կցւււ բոլորին: ֊ Իսկ ես ուզում եմ, որ նա խաղա ինձ համար,- ժպտալով' աոարկեց լորդ Հենրին և, նայելով Դորիանին, որսլսց նրա պատասխան ուրախ հայացքը: - Բայց Ուայթչեպլում այնքան մարդկային կիշտ կա,- շա­ րունակեց լեդի Ագաթան: - Ես կարեկցում եմ ամեն ինչի, բացի մարդկային վշտից,ասաց լորդ Հենրին' թոթովելով ուսերը:- Վշտից կարեկցել ես չեմ կարող: Դա սաստիկ տգեղ է, սաստիկ ահավոր և սաս­ տիկ ճնշող: Վշտի նկատմամբ ընդհանուր կարեկցանքի մեջ ինչ-որ սարսափելի հիվանդագին բան կա: Կարեկցանքը պետք է լինի գույնի, գեղեցկության, կյանքի ուրախության նկատմամբ... Եվ որքան հնարավոր է, պետք է քիչ խոսվի կյանքի ցավերի մասին: - Բայց Իսթ-էնդի խնդիրը շատ կարևոր է,- լրջորեն նկա­ տեց սըր Թոմասը' տարուբերելով գլուխը: - Անկասկած,- համաձ՚ա յնեց երիտասարդ լորդը:- Չէ որ ստրկության հարցն է, և մենք փորձում ենք վճռել դա ստրուկներին զվարճացնելով: Քաղաքագետը խուզարկու հայացքով նայեց նրան: - Իսկ փոխարենը ինչ կառաջարկեիք,- հարցրեց նա: Լորդ Հենրին ծիծաղեց: - Անգլիայում ես ոչինչ չէի ցանկանա փոխել, եղանակից 61


բ ա ց ի ,֊ պատասխանեց ն ա ,֊ և միանգամայն բավականանում եմ ւիիլիսոփայական խորհրդածություններով: Բայց, քանի որ տասնիններորդ դարը սնանկացել է կարեկցանքի գերածախսից, ես կառաջարկեի դիմել գիտությսւնը, որ մեզ սովորեցնի ճշմարտության ուղին: Զգացմունքները լավ են նրանով, որ շեղում են մեզ այդ ուղուց, իսկ գիտությունը' նրանով, որ չի ճանաչում ոչ մի զգացմունք: ֊ Բայց մեզ վրա դրված են այնպիսի ծսւնր պարտականու­ թյուններ,- երկչոտությամբ միջամտեց միսսիս Վանգերը: - Սարսափելի ծանր,- արձագանքեց լեդի Ագաթան: Լորդ Լենրին նայեց միստեր էրսքինին: - Մարդկությունն իր դերը չափազանցնում Լ: Դա նրա նախածին մեղքն է: Եթեքարանձավաբնակները կարողանային ծիծաղել, պատմությունն այլ ընթացք կունենար: - Դուք ինձ շատ մխիթարեցիք,- երգեցիկ ձայնով ասաց դքսուհին,- ամեն անգամ, երբ այցելում եմ Ձեր սիրելի մորաքրոջը, միշտ մեղավոր եմ զգում, որ երբեք չեմ հետա­ քրքրվել Իսթ-էնդով: Այժմ ես կարող եմ նայել նրա աչրրին առանց կարմրելու: - Բայց շիկնևլը կանանց շատ է սազում, դքսուհի,֊ն կա տ եց լորդ Հենրին: - Միայն երիտասարդ ժամանակ,- առարկեց նա,- իսկ երբ կարմրում է այնպիսի ծեր կինը, ինչպիսին ես եմ, դա արդեն վատ նշան է: Ախ, լորդ £ենրի, գուցե դուք ինձ խորհուրդ տայիք' ինչպես երիտասարդանալ կրկին: Լորդ Հենրին մի պահ մտածեց: - Կարոդ եք, դքսուհի, հիշել որևէ մեծ սխալ, որ գործել եք ձեր երիտասարդ տարիներին,- հարցրեց նա: - Ավաղ, շատ,- պատասխանեց նա: - Այն դեպքում կրկնեք բոլորը,- լրջորեն ասաց լորդը,'—

62 Հ2&—՜


երիտասարդությունը վերադարձնելու համար պետր է միայն 1||ւկնև| բոլոր խելահեղությունները: հոյակապ տեսություն է,- բացականչեց ղ քսու հին,անհապաղ կփորձեմ: Վտանգավոր տեսություն է,- լսվեց սըր Թոմասի ամուր սերմած շրթերից: 1,երյի Ագաթան դժգոհ տարուբերեց գլուխը, բայց չկարոէրսցավ զսպել ծիծաղը: Միստեր էրսքինը լուռ լսում էր: Այո,- շարունակեց լորդ Հենքին,- դա կյանքի ամևնաւ!եծ ցաղտնիքներից մեկն է: Մեր օրերում մարդկանց^մեծա֊ ւ1ասնությունը մեռնում է ստրկական խելամտության ս ո ղ ա ֊ 1||ււ| ձևից' չափազանց ուշ ըմբռնելով, որ միակ բանը, որի համար երբեք մարդ չպետք է զղջա, դա մեր սխալներն ու ւ1ււ|որություններն են: IՆրանի շուրջը բոլորը քրքջացին: Իսկ լորը Հենքին սկսեց րւ1ւսհաձորեն խաղալ այդ մտքի հետ. վեր ու վար նետեց օդում, կերպարանափոխեց, թողեց որ խույս տա իրենից, ապա կրկին բռնեց: Զարդարեց՜ երևակայության ծիածանանման ցոլքերով հ թևավորեց պարադոքսներով: Այդ գովերգը խելահեղորեն ււակառնեց դեպի փիլիսոփայության բարձունքները, իսկ փիւխտփայությունն ինքը ղարձավ երիտասարդ և հրապուրվեց համայքի խենթ երաժշտությամբ: Հագցրեց նրան գինոտված ցցեստ, գլխին դրեց բաղեղի պսակ, և ինչպես Բաքոսի քրմուհի սկսեց պարել կյանքի բլուրների վրա' ծաղրևլով ւքսնդաղաշարժ Սիլենին ողջախոհության համար: Փաստերը նրա առաջ մի կողմ էին քաշվում, ինչպես անտառային վա­ խեցած ոգիներ: Նրա ճերմակ ոտքերը հենված էին հնձանի հսկայական քարին, որի վրսՐնստած էր Օմարը, և հանկարծ խաղողի թշշացող հյութը սկսեց եռալ' բարձրանալով վինչև ւ1երկ ոտքերը, այ շիթերի կարմիր փրփուրը այ իք առ սղիր


հոսեց մեծ զուռի սև, թեք պատերով: Դա յուրօրինակ հանպատրասաի ստեղծագործություն 1,ր: Էորդ £ենրին գզում էր, որ Դորիան Գրեյը հայացքը չի կտրում իրենից, և այն գիտակցությունը, որ ունկնդիլւնևրի մեր կա մեկը, որին ուզում էր գերել ինքը, ավելի սուր էր ցարծնում միտքը և գունեղություն տալիս երևակայությանը: Այն, ինչ նա ասում էր, հմայիչ էր, անպատասխանատու, հակասում էր տրամաբանությանն ու բանականությանը: էսայները ծիծաղում էին, բայց ակամա դյութված լսում էին նրան, ինչպես երեխաներն են ականջ դնում կախարդական սրինգին: Դորիան Գրեյը հմայված հայացքը չէր հեռացնում նրանից, նրա շուրթերի վրա խաղում էր ժպիտը, իսկ մթագնող աչքերում զմայլանքը փոխվում էր մտախոհության: Վերջապես իրականությունը մեր դարի հագուստով ներս մտակ սպասավորի կերպարանքով և զեկուցեց դքսուհուն, որ նրա կառքը սպասում է դրսում: Դքսուհին զվարճալի հուսահատությամբ կոտրատեց ձեռքերը: ֊ Ափսոս,- բացականչեց նա,- ես ստիպված եմ զնալ: Պետք է անցնեմ ակումբ' ամուսնուս մոտ և նրան տանեմ 1հի|իս, որտեղ նա նախագահելու է մի անհեթեթ ժողովում: Ա|.»ե ուշանամ, նա անպայման կզայրանա, ես ստիպված եմ խուսափել տեսարաններից, գլխարկս չափազանց եթերային !,, մի կոպիտ խոսքից անգամ այն կկործանվի: Ոչ, ոչ, թո­ զեր ցնամ, սիրելի’ Ագաթա: Ցտեսություն, լորդ £ենրի, Դուք սքանչե|ի եք, բայց և իսկական գայթակղեցնող դև: Ես դրա­ կանորեն չգիտեմ' ինչ մտածեմ Ձեր տեսությունների մասին: Անպայման եկեք մեզ մոտ ճաշի: Թեկուզ երեքշաբթի: Երեբշսւ|>թի Դուք հրավիրված չեք որևէ տեղ: Ձեզ համար, դքսուհի, ես պատրաստ եմ դավաճանել բո|Ո|փն,- խոնարհվելով' ասաց լորդ Հենրին: 64

Հ Տ & ֊՜ '


- 0՜, Դուք շատ սիրալիր եք, բայց և' շատ վատը,- բացա կանչեց նա,- ուրեմն, հիշեք, Ձեզ սպասում ենք: ե՜վ նա լեդի Ազաթայի ու մյուս տիկինների ուղեկցությամբ վեհապանծորեն դուրս սահեց սենյակից: երբ լորդ Լենրին կրկին նստեց, միստեր էրսքինը աթոռը մււտեցրեց նրան և ձեռքը գրեց ուսին: Ձեր խոսքերը բոլոր գրքերից հետաքրքիր են,- սկսեց նա, ինչու չեք գրում: Ես գրքեր կարդալ չափազանց շատ եմ սիրում, միստեր I ՛թոթին, այդ պատճառով էլ չեմ գրում: Իհարկե, լավ կլիներ 11լ) վեպ գրել, այնքան հրաշալի, ինչպես պարսկական գորցն I,, նույնքան և' հեքիաթային: Բայց մեզ մոտ' Անզլիայում, ընթերցող չկա: Կարդում են միայն լրագրեր, հանրագիտա­ րաններ և այբբենարաններ: Անգլիացիները աշխարհի բոլոր ւհպովուրդներից գրականության գեղեցկությունը ամենից |վւչ են հասկանում: Ավաղ, Դուք, թերևս, ճիշտ եք,- պատասխանեց միստեր I րպփնը:- Ես ինքս մի ժամանակ երազում էի գրող բառնալ, բայց վաղուց եմ հրաժարվել այդ մտքից... Իսկ այժմ, իմ ւփթելի երիտասարդ բարեկամ, եթե թույլ կտաք Ձեզ այդպես կոչեք ուզում եմ մի հարց տալ. Դուք իրոք հավատում եք այն ըպորին, որ ասացիք նախաճաշի ժամանակ: Ես արդեն բոլորովին մոռացել եմ, թե ինչ եմ ասել,ւէպտաց լորդ £ենրին,- ինչ է' անմիտ բաներ եմ ասել: - Իհարկե, շատ անմիտ: Իմ կարծիքով, Դուք չսւփազանց վտանգավոր մարդ եք, և եթե մեր սիրելի դքսուհուն բան պատահի, մենք բոլորս Ձեզ կհամարենք հիմնական մեղա­ վորը... բայց ես կուզեի Ձեզ հետ զրուցել կյանքի մասին: Իմ մտմանակի սերունդը ձանձրալի էր: Եթե Լոնդոնը երբևէ Ձեգ ձանձրացնի, եկեք ինձ մոտ' Թրեդլի: Այնտեղ Դուք կշա­ '—

65


րադրեք Ձևր մեծ հաճույքի փիլիսոփայությունը' խմևլու| քարզունզյան հրաշալի գինի, որ բարեբա|ստարար դեռ ես րաւ|ականին ունեմ: ֊ Մեծ ուրախությամբ: Ես ինձ համար պատիվ կհամարեմ այցելել Թրերյլի, որտեղ այդպիսի հյուրասեր տանտեր և հիանալի գրադարան կա: - Դուք այդ գրադարանը կզարդարեք Ձեր ներկայու­ թյամբ,- պատասխանեց ծեր ջենտլմենը' քաղաքավարի խո­ նարհվելով,- իսկ հիմա զնամ' հրաժեշտ տալու Ձեր անչափ բարի մորաքրոջը: ժ՜ամանակն է գնալ Աթենեում՛, այդ ժամին մենք սովորաբար ննջում ենք այնտեղ: ֊ Բոլորդ էլ, միստեր էր սքին: - Այո, քառասուն հոգի' քառասուն բազկաթոռներում: Ա յս ֊ պիսով պատրաստվում ենք դառնալ Անգլիական գրականու­ թյան ակադեմիայի անգամ: Լորդ Հենքին ծիծաղեց: - Իսկ ես Հայդ պարկ եմ գնում,- ասաց նա' բարձրանալով: Դռան մոտ Դորիան Դրեյը զգուշությամբ հպվեց նրա ձեռքին: - Ես էլ կարող եմ Ձեզ հետ գա լ,- շշնջաց նա: - Բայց Դուք, կարծեմ, խոստացել եք Բեզիլ Հոլլուորդին այցելել: - Ես ավելի շատ Ձեզ հետ կուզեի լինել: Այո, այո, ուզում եմ Ձեզ հետ գալ: Թույլ կտաք: Եվ կխոստանաք ամբողջ ժա­ մանակ խոսել ինձ հետ: Ոչ ոք այնպես հետաքրքիր չի խոսում, ինչպես Դուք: - Օ՜հ, այսօր ես բավականին շատ եմ խոսել արդեն, ժպտալով ասաց լորդ Հենրին,- իսկ այժմ միայն ուզում եմ դիտել կյանքը: Եթե ուզում եք, գնանք միասին դիտենք:1

1 Աբական ակամբ: 66


ԳԼՈԻ1ս IV Մեկ ամիս անց' մի օր, Դորիան Գրեյը ընկղմված էր լորը ճենրիի' Մեյֆերում գտնվող տան փոքրիկ զրադարանի շքեւյ րւււգմոցի մեջ: Դա մի գեղեցիկ սենյակ էր' կաղնու' ձիթապտղի կանաչավուն գույնի բարձր տախտակադրվագներով' զարւ|1ւ|փզը բաց գեղին և առաստաղը ծեփածո: Կատակին փռված աղյուսագույն կարմիր կապերտի վրա ցիրուցան ցցված էին մետաքսե երկարածոպ պարսկական փոքրիկ •IոլH] Եր: Ատլասակւայլ փոքրիկ սեղանին դրված էր Կլողիոնի րանւյակներից մեկը, իսկ նքա կողքին' Մարգարիտա Վալուափ՛ «Zes Cent Nouvcllesw-իI2 մի օրինակը, որի կազմը Քլովիս I 11ի աշխատանքն էր: Դրքի կազմը ծածկված էր ոսկեզօծ ւ1սւ|սլարտածաղիկներով. այդ ծաղիկը թագուհին ընտրել 1,ր՝ որպես իր խորհրդանիշ: Բուխարու վրա դրված էին երփ­ ներանգ վարդակակաչներով չինական ճենապակյա երկնա­ ցողն սկահակներ: Կապարապատված լուսամատից ներս էր լտոիանցում Լոնդոնի ամառային օրվա ծիրանագույն լույսը: Լորդ Լենրին դեռ չկար: Նա միշտ սկզբունքորեն ուշանում 1,ր, ըստ նրա' ճշտապահությունը ժամանակի գողն է: Դորիանը 1|11<Iոհորեն մռայլված էր ու մտացրիվ թերթում էր «Մանոն էեսկոյի» հիանալի պատկերազարդ մի հրատարակություն, ււլւր ցտել էր գրապահարաններից մեկում: Լյուդովիկոս XIV ոճի մամացույցի միալար, համաչափ թխկթխկոցն անգամ ցրցռում էր Դորիանին: Նա մի քանի անգամ նույնիսկ ուզեց ւ|նտլ' առանց տանտիրոջն սպասելու: Վերջապես դրսից րւվեց ոտնաձայն: Դուռը բացվեց: Շատ եք ուշանում, Հևսրրի,- քրթմնջաց Դորիանը: I ՚Ուտ|ար|սայի թագուհի (^499-1549), հումանիււտ qpnr|, «Հարյուր նա|և|ի» 1լտւ1 «եևպտամերոնի» հեր|ինակր:

! «Հարյուր նու|ե|ի»

՝—

67


֊ Ցավոք սրտի, Տարրին չէ, միստեր Գրեր պատասխանեց մի սուր ձայն: Դորիանն արագ շրջվեց և ոտքի ելավ: - Ներեցեք: Ես կարծում էի... - Դուք կարծում էիք, թե ամուսինս է, այնինչ' միայն նրա կինն է: Թույլ տվեք ներկայանալ: Ես Ձեզ շատ լավ գիտեմ Ձեր լուսանկարներից: Ամուսինս, կարծեմ, դրանցից տասնյոթ հատ ունի: - Այնպես եք ասում, կարծես հենց տասնյոթ հատ էյ լինի, լեդի Հենրի: - Է, տասնյոթ չլինի, թող տասնութ լինի: Բացի այդ, ան­ ցած գիշեր Ձեզ տեսա օպերայում նրա հետ: Այդ ասելիս նա անհանգիստ ծիծաղում էր և իր ցրված հայացքով ու անմոռուկ հիշեցնող աչքերով նայում Դորիանին: Այւյ տարօրինակ կնոջ ողջ արդուզարդն այնպիսի տեսք ուներ, որ կարծես մտահղացված էր մոլուցքի ժամանակ և հագնված' փոթորկին: Լեդի £ենրին միշտ սիրահարված էր որևէ մեկին, և միշտ' անհույս, այդ պատճառով էլ պահել էր իր բոլոր պատրանքները: Նա ջանում էր երևալ վայելուչ, բայց միշտ թափթփված տեսք էր ունենում: Նրա անունը Վիկ­ տորիա էր. նա կրքոտորեն սիրում էր եկեղեցի գնալ: Դա նրա մոտ դարձել էր մոլուցք: - Կարծեմ «Լեոնգրինն էր», լեդի Հենրի: - Այո, իմ սիրած «Լեոնգրինն էր»: Ես Վագների երաժշտու­ թյունն ավելի շատ եմ սիրում, քան մեկ ուրիշինը, նրա երաժշտությունն այնքան է աղմկոտ, որ օպերայում կարելի է ամբողջ մ ամանակ խոսել' առանց վախենալու, թե մարդիկ կարող են քեզ լսել, դա մեծ առավելության է. այդպես չեք կարծում, միստեր Գրեյ: Նրա բարակ շուրթերից կրկին հնչեց նույն անհանգիստ,

— ^

Տ- 68

—՜


ընդհատվող ծիծաղը, և նա սկսեց մաաների մեջ պտտել կըիայի ոսկրից պատրաստած թուղթ կտրելու երկարակոթ ւրսնակը: Դորիանը ժպտալով տարուբերեց գլուխը: - Ներեցեք, չեմ կարող Ձեզ հետ համաձայներ լեդի Հենրի, երաժշտության ժամանակ ես երբեք չեմ խոսում համենայն ցեպս՝ լավ երաժշտության: Իսկ երբ վատն է, իհարկե, պետք I. խոսակցությամբ լռեցնել այդ երաժշտությունը: - Ըհը, դա £արրիի կարծիքն է, ճիշտ է, միստեր Գրեյ: Ես ճիշտ Հարրիի կարծիքները լսում եմ նրա ընկերներից: Միայն այս կերպ եմ իմանում նրանց մասին: Սակայն չկարծեք? թե ես չեմ սիրում լավ երաժշտությունը: Ես դա պաշտում եմ, բայց ե ւիսխենում նրանից: Լավ երաժշտությունն ինձ դարձնում I, չափազանց ռոմանտիկ: Ես պարզապես պաշտում եմ դաշհակահարներին, իսկ երբեմն էլ երկուսին միաժամանակ եմ ււիրամ, այդպես է հավատացնում Տարրին: Չգիտեմ, թե ինչն I, նրանց մեջ ինձ այդքան հրապուրան: Գուցե այն, որ նրանք աւատական են: Բայց չէ որ նրանք բոլորն էլ օտարական են: Նույնիսկ նրանք, ովքեր ծնվում են Անգյիայում, որոշ ժամանակ անց դառնում են օտսւրական: Նրանց կողմից դա խելացի I, ե |ավ համբավ է ստեղծում իրենց արվեստի համար, դա ե|ւսս)շտությունը դարձնում է աշխարհաքաղաքացիական, ւււպպես չէ, Գրեյ: Դուք, կարծեմ, երբեք չեք եղել իմ ոչ մի երեկույթին: Անպայման եկեք: Խոլորձներ չեմ պատվիրում, ւլտ իմ կարողությունից վեր է, բայց օտարականների համար չեմ (թանում ծախսեր նրանք այնպիսի գեղեցիկ տեսք են ւոա|խւ հյուրասենյակին: Ահա և Տարրին: Հևսրրի, ես եկա քեզ ւ1ււտ ինչ-որ բան հարցնելու, հիմա մոռացել եմ, թե՝ ինչ և » ահա այստեղ հանդիպեցի միստեր Դորիանին: Մենք շատ հետաքրքիր զրույց ունեցանք երաժշտության մասին: Մենք ունենք բոլորովին նույն գաղափարները: Ասենք' ոչ, մեր 1

69


գաղափարները լրիվ տարբեր են: Բայց նա շատ հաճելի զրուցակից է, ևս ուրախ եմ ծանոթանալուս համար: ֊ ես նույնպես ուրախ եմ, սիրելիս, շատ ուրախ,- ասաց լորը Ըևնրին' բարձրացնելով թուխ, կեռ հոնքերը, ուրախ ժպիտը երեսին' նայելով մերթ կնոջը, մերթ Դորիանին:- Ներեցեյյ, Դերիան, որ այդքան ուշացա: Գնացել էի Ուորդոր սթրիթ' հինավուրց դիպակի կտոր դնելու և ստիպված էի սակարկել ժամերով: Մեր օրերի մարդիկ գիտեն ամեն ինչի ցինը, բայց ոչ մի բանի արժեքը չզիւոեն: - Ցավում եմ, բայց ես պետք է գնամ,- բացականչեց լեդի Ըենրին' խզելով սկսվող անհարմար լռությունն իր հան­ կարծակի հիմար ծիծաղով,- խոստացել եմ դքսուհուն' իր հետ կառքով զբոսնել: Ցտեսության, միստեր Գրեյ, ցտեսու­ թյուն, Ըարրի: Դու, երևի, այսօր ճաշի ես հրավիրված: Ես նույնպես: Գուցե հանդիպենք լեդի Թորնրերիի մոտ: - Շատ հնարավոր է, սիրելիս,- ասաց լորդ Հենրին' փա­ կելով բուռը նրա ետևից: Կինը, որ նման էր ողջ գիշեր ան­ ձրևի տակ մնացած դրախտի թռչնակի, դուրս ճախրեց սեն­ յակից' իր ետևից յՅողնելով հասմիկի մեղմ բույր: Ըարրին վառեց ծխախոտը և ընկղմվեց բազկաթոռի մեջ: - Երբեք չամուսնանաք հարդագույն մազերով կնոջ հետ,ասաց նա' մի քանի անգամ ծուխը ներս քաշելուց հետո: - Ինչու, Հարրի: - Սրանք ահավոր դյուրազգաց են: - Բայց ես սիրում եմ դյուրազգաց մարդկանց: - Ընդհանրապես երբեք մի ամուսնացեք, Դորիան: Տղա­ մարդիկ ամուսնանում են հոգնածությունից, իսկ կանայք' հե­ տաքրքրասիրությունից: Հետո երկուսն էլ հիսաթափվում են: - Դժվար թե երբևէ ամուսնանամ: Ես խիստ սիրահարված եմ: Սա նույնպես Ձեր ասույթներից մեկն է, որ իրագ ործում եմ

---- ^

3- 70


կւտնրամ, ինչպես ամեն ինչ, որ Դուք եք ասում: Ո՞ւմ եք սիրահարված,- փոքր դադարից հետո հարցրեց | 1ւլււ| £ևնրին: Ս՜ի դերասանուհու,- կարմրելով' պատասխանեց Դոիխււն Դրեյը: 1,որւ՜) £ենրին թոթվեց ուսերը: Դա բավական տափակ սկիզբ է: £արրի, եթե տեսնեք նրան, այդպես չեք ասի: Ո՞ւ] է նա: Սրա անունը Սիբիլ Վեյն է: ե՞րբեք չեմ լսել: Ոչ ոք չի լսել: Բայց մի օր, այնուամենայնիվ, կլսեն բոլո­ րը Նա հանճար է: Տղաս, կանանցից հանճար չի լինում: Սրանք գարդարող ււեւ> են: Նրանք աշխարհին ասելիք չունեն, բայց ասում են շատ 1111111 <յր ձևով: Կանայք մարմնավորում են նյութի հաղթանակը ւ1ւււրի հանդեպ, իսկ տղամարդիկ' մտքի հաղթանակը բարորււկտնության նկատմամբ: Բնչ եք ասում, Հարրի... Իմ սիրելի Դորիան, հավատացեք, որ դա սուրբ ճշմարաւււ թյուն է: Ես այժմ ուսումնասիրում եմ կանանց, ինչպես կա|ււսI եմ չիմանալ: Մանավանդ, որ դա անհասկանալի հարց չէ, ինչպես կարծում էի առաջ: Ես եկել եմ այն եզրակացության, ււր կան միայն երկու տեսակի կանայք' անշպար և շպարված: Սնշպար կանայք շատ օգտակար են: Եթե ուզում եք ձեռք բեր1ւ| րսվ հռւմբավ, բավական է նրանց հրավիրեք Ձեզ հետ ընթրելու: Կանանց մյուս տեսակը շատ հրապուրիչ է: Բայց նրանք թույլ են տալիս մի սխալ'՛ շպարվում են, որպեսզի երիտասարդ երևան: Մեր տատերը շպարվում էին, որպեսզի համարվեին սրամիտ և փայլուն զրուցակիցներ: Այն ժամա­ 71


նակներում «rouge»1և «esprit»2 հասկացողությունները անբա­ ժան էին: Այժմ այդպես չէ: Եթե կինը կարողանում է տասը տարով ավելի երիտասարդ երևալ իր աղջկանից, դրանով նա լրիվ բավարարվում է: Լոնդոնում կա միայն հինգ կին, որոնց հետ արժե խոսել, այն էլ նրանցից երկուսը տեղ չունեն բարեկիրթ հասարակության մեջ: Այնուամենայնիվ, պատմե­ ցեք Ձեր հանճարի մասին: Դուք վաղուց եք ծանոթ նրա հետ. - Ա՜խ, Լւսրրի, Ձեր դատողությունները սարսափեցնում են ինձ: - Դատարկ բան է: Երբ եք ծանոթացել նրա հետ: - Մի երեք շաբաթ առաջ: - Որտեղ: - Հիմա կսյատմեմ: Բայց մտբներովդ չանցնի' սիրտս կոտրեք, Լարրի: Փաստորեն, եթե Ձեզ չհանդիպեի, ոչինչ չէր պատահի: Դուք իմ մեջ ներարկեցիք կյանքի մասին ամեն ինչ իմանալու մոլեգին ցանկություն: Այն օրվանից, երբ հանդիպեցի Ձեզ, ինչ-որ բան սկսեց ուժգին տրոփել իմ երակներում: Երբ թափառում էի Պարկում կամ Պիկագիլլում, ես սովորության ունեի նայել ամենքին, ով անցնում էր կող­ քովս և խելահեղ հետաքրքրությամբ ուզում էի իմանալ, թե ինչպիսի կյանք է վարում յուրաքանչյուրը: Նրանցից մի քա­ նիսը հրապուրում էին ինձ, մյուսները' սարսափ ներշնչում: Օգ ում կարծես տարածված էր հաճելի մի թույն: Զգայա­ ցունց տպավորությունների մոլուցքն էր ինձ համակել: Եվ ահա մի երեկո, մոտ ժամը յոթին, որոշեցի դուրս ելնել նոր տպավորություններ փնտրելու: Զգում էի, որ մեր մռայլ, վիթխարի Լոնդոնը' իր բյուր մարդկանցով, նողկա­ լի մեղսագործներով և զմայլիչ արատներով, Դուք այդպես 1 Շպար 2 Սրամտության (ֆր.):

72


1,իք այն մի անգամ նկարագրում, ի ն չ֊ո ր բան ունի ինձ հա­ մար պահած: Հազար ու մի բան էի երևակայում: Նույնիսկ փոանգի զգացումից հիանում էի: Հիշում եմ Ձեր իասբերր այն հիանալի երեկոյին, երբ առաջին անգամ ճաշեցին ւփասին. «Երջանկության իսկական գաղտնիքը գեղեցիկի որոնման մեջ է»: Ինքս չգիտեի, թե ինչ եմ փնտրում, բայց գարս ելա տնից և քայլեցի Ի ս թ ֊է ն դ ի ուղղությամբ: Շուտով ճանապարհս կորցրեցի կեղտոտ փողոցների և կանաչազուրկ պուրակների լաբիրինթոսում: Մոտ ութն անց կես անցա մեծ փսռ ջահերով լուսավորված աննշան, փոքրիկ թպտրոնի մոտով' աղաղակող ազդերով ծածկված: Մուտքի մոտ կանգ­ նած էր մի զզվելի հրեա' խիստ ծիծաղելի բաճկոնով, ինչպիսին ես երբևէ տեսել եմ, և անտանելի սիգար էր ծխում: Նրա մազերը ճարպոտ էին, իսկ կեղտոտ վերնաշապկի վրա մի խոշոր ադամանդ էր փայլում: - Օթյակ կկամենայիք, միլորդ,- ասաց նա' ինձ տեսնելով և հանեց գլխարկը' ծառայելու բուռն պատրաստականությամբ: Ինչ-որ բան կար, Հարրի, այդ ճիվաղի մեջ, որ հետաբրքրում 1,ր ինձ: Դուք, իհարկե, կծիծաղեք ինձ վրա, բայց ես իսկապեն նհյա մտա և մի ամբողջ գիենա վճարեցի բեմի մոտ գտնվող օթյակի համար: Մինչև հիմա չեմ հասկանում, թե ինչպես կա­ տարվեց դա: Իսկ եթե ես չգնայի, սիրելի Հարրի, եթե չգնայի, կկորցնեի իմ կյանքի ամենամեծ սիրավեպը: Ծիծաղում եք: Ի ա ուղղակի վրդովեցուցիչ է: - Ես չեմ ծիծաղում, Դորիան: Համենալն դեպս, Ձեզ վրա չեմ ծիծաղում: Բայց չպետք է ասեք, որ դա Ձեր կյանքի ամե­ նամեծ սիրավեպն է: Ավելի լավ է' ասեք' «առաջին»: Ձեզ միշւղ սիրահարվելու են, և Դուք միշտ սիրահարվելու եք սիրուն: (.՚ւ,տւԽ քՅՏտաո՚-ը այն մարդկանց արտոնությունն է, որոնքI I II I,ծ կիրք (ֆր.):

՜՝—

73


պարապ-սարապ կյանք ենք վարում: Դա յուրաքանչյուր երկ­ րի անբան խավի միակ անելիքն է: Մի' վախեցեք, դեռ շատ հաճէդ ի սպասելիքներ ունեք: Դա դեո սկիզբն է: - Միյտե Դուք ինձ այդքան թեթևամիտ եք համարում,բարկությամբ գոռաց Դորիանը: - Ո՛չ, չափազանց դյուրազգաց եք Դուք: - Այսինքն: - Տղաս, ովքեր իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում մեկ ան­ գամ են սիրում, իրոք թեթևամիտ են: Նրանց, այսպես կոչված, հավատարմությունն ու հաստատակամությունը ես համարում եմ սովորույթի լեթարգիա կամ երևակայության բացա­ կայություն: Սիրո հավատարմությունը, ինչպես և մտքերի հետևողականությունն ու անփոփոխությունը, պարզապես անզորության խոստովանություն է... Հավատարմություն: Մի օր ես կզբաղվեմ գրա վերլուծությամբ: Նրա մեջ սեփա­ կանատիրական անզուսպ տենչ կա: Շատ բաներ մենք դեն կնետեինք, եթե չվախենայինք, որ ուրիշները կվերցնեն: Բայց չեմ ուզում ընդհատել Ձեզ: Շարունակեցեք պատմել: - Այսպես, ուրեմն, ես ընկա բեմի մոտ գտնվող մի փոք­ րիկ, կեղտոտ օթյակ: Իմ դիմաց անճաշակորեն նախշած մի վարագույր էր: Ես զննեցի սրահը, որը կահավորված էր կեղծ պերճանքներով' ամենուրեք հրեշտակիկներ էին և առատու­ թյան եղջյուրներ, ինչպես էժանագին, հարսանեկան տորթը: Վևրնասրահը և վերջին շարքերը լի էին մարդկանցով: Բայց հնամաշ բազկաթոռների առաջին երկու շարքերը բոլորովին դատարկ էին: Մարդ չկար նաև այն տեղերում, որն այստեղ, կարծեմ, դստիկոն են անվանում: Շարքերի միջով անցնում էին նարինջ և իմբիրի գարեջուր վաճառող կանայք: Սրահում լսվում էր ջարդվող ընկույզների սարսափելի ճտճտոց: - ճիշտ' ինչպես բրիտանական դրամայի ծաղկման օրե74


Այո, իսկապես որ: Շսււո ճնշող կահավորանք է: Արրյևն ւհոածում էի, թե ինչպես դուրս գամ, երբ հանկարծ հայացքս կանգ, առավ ազդի վրա: Ինչ եք կարծում, Հարրի, ինչ ն ե ր կ ա ֊ բայում կլիներ: հավանաբար' «Ապուշ աղան» կամ «Անմեղ խուլը»: Մեր պապերը սիրում էին այդպիսի ներկայացումներ: Որքան շաւո In! ապրում, Դորիան, այնքան պարզ եմ տեսնում, որ ինչ դուր էր (յայիս մեր պապերին, բավականաչափ դուր չի գալիս մեզ: Ս|n| Լւսւոում, ինչպես և քաղաքականույՅյան մեջ Les grandperes (ini tonjours tort1 Այդ ներկայացումը մեզ համար նույնպես բավական րախ է, Հարբի: «Ո-ոմեո և Զուլիետտա»-ն էր: Պետք է խոստոկանեմ' սկզբում ես Շեքսպիրի համար վիրավորված էի, ււրին ներկայացնում են այդպիսի խղճուկ վայրում: Բայց ւ1իհնույն ժամանակ դա ինձ մի քիչ հետաբրբրեց: Ինչևիցե, հո որոշեցի նայել .առաջին գործողությունը: Նվագախմբի կատարումը ահավոր էր: Զարդված դաշնամուրի մոտ նստած ւ1ի երիտասարդ հրեա ղեկավարում էր նվագախումբը: Քիչ է|ւ մնում' դուրս փախչեի: Բայց վերջապես վարագույրը |»տրձրացավ, և ներկայացումը սկսվեց: Ռ֊ոմեոն գեր, տարեց ւ1տրդ էր' այրած խցանով հաստացրած հոնքերով, խռպոտ, ու||՝երգական ձայնով: Մարմինը նման էր գարեջրի տակառի: 11՚1ւ|ւկուցիոն քիչ բանով էր նրանից տարբերվում: Խաղում էր ինչ ֊ո ր զավեշտարար: Նա տեքստի մեջ մտցրել էր ինքնահնար խոսքեր և վերջին շարքերում նստածների հետ ամենամտերիմ 1ււս|ւարերությունների մեջ էր: Այդ երկու դերասանն էլ նույնրտն անհեյՅեթ էին, ինչպես և բեմազարդարանքը, և բոլորը էփասին հիշեցնում էին տոնավաճառի թատերախաղ: Իսկ I Պապերր մի?ւո սխայւ|ում են: (ֆր.)

75

՜


Ջուլիետւոան... Պատկերացրեք, £արրի, հազիվ տասնյոյՅ տարեկան մի աղջիկ' ծաղկանման նուրբ դեմքով, հունական ւիոքր գլխ ով, մուգ շագանակագույն հյուսքերով: Աչքերը կրքի մանուշակագույնն լճեր էին, շուրթերը' վարդի թերթեր: Նա աշխարհի ամենագեղեցիկ արարածն էր, ըր ես երբևէ տեսել եմ: Մի անգամ Դուք ինձ ասացիք, որ վիշտը չի հուզում, բայց գեղեցկությունը, միայն գեղեցկությունը կարող է լցնել Ձեր աչքերը արցունքով: Լսում եք, £արրի, հազիվ էի կարողանում տեսնել այդ աղջկան, որովհետև արցունքի մշուշը փակել էր աչքերս, իսկ ձայնը... Երբեք այդպիսի ձայն չեմ լսել: Սկզբում շատ ցածր էր, բայց ամեն մի թանձր, կրծքային հնչյունը, թվում էր, հատ-հատ հասնում է ականջիդ: Հետո բարձ­ րացավ, ինչպես սրինգ կամ հեռավոր եղջերափող: Պսւրտեզի տեսարանում այդ ձայնի մեջ կար այն հուզումնալից զմայլանքը, որ լսվում է սոխակների գեղգեղանքի մեջ արշա­ լույսից առաջ: Հետո լինում էին վայրկյաններ, երբ ձայնը հասնում էր ջութակի բուռն և կրքոտ հնչեղության: Դուք գիտեք, թե ինչպես կարող է որևէ մեկի ձայնը հուզել: Ձեր ձայնը և Սիբիլ Վեյնի ձայնը ես երբեք չեմ մոռանա: Բավական է' փակեմ աչքերս' իսկույն այդ ձսւյներն եմ լսում, մեկը մի բան է ասում, մյուսը' այլ: Եվ չգիտեմ' որին հետևեմ: Ինչու չպետք է սիրեմ նրան, Հարրի: Ես պետք է սիրեմ նրան, նա ինձ համար ամեն ինչ է: Ամեն երեկո ես դիտում եմ նրա խա­ ղը: Մի երեկո նա Ռոզալինդա է, մյուս օրը' Իմոջենա: Ես տե­ սել եմ նրան մեռնելիս Իտալիայի մի մռայլ դամբարանում, տեսել եմ սիրեցյալի թանոտ շուրթերն համբուրելիս: Ես հե­ տևել եմ նրան, երբ, պատանու նման հագնված, թափառում էր Արդենյան անտառներում' ծպտված թիկնոցով, նեղ տա­ բատը հագին և նրբա գեղ գլխարկ դրած: Խելակորույս նա գալիս էր հանցագործ թագավորի մոտ' տալով նրան սա76

----


գապ և դառը խոտեր: Նա եղել է անմեղ Դեզդեմոնա, puijcj խանդի սև ձեռքերը խեղդել են նրա' եղեգի նման բարալիկ պարանոցը: Ես տեսել եմ նրան բոլոր դարերում, ամեն տևււակի զգեստներով: Սովորական կանայք երբեք չեն հուզում ւf11p երևակայությունը: Նրանք սահմանափակված են իրենց գարաշրջանով և ընդունակ չեն կախարդանքով կերպա­ րանափոխվել: Նրանց հոգին մեզ ծանոթ է, ինչպես իրենց (|| խարիները: Գաղտնիքներ չունեն: Ոչ մեկի մեջ խորհրդա­ վորություն չկա: Առավոտյան նրանք կառքով զբոսնում են Պարկում, ցերևկր' զրուցում թեյասեղանների մոտ: ժպտում են անբնական 1ւ ունեն շնորհալի շարժուձևեր: Նրանք բոլորն էլ մեզ համար ընթերցված գիրք են: Իսկ դերասանուհին... դերասանուհին ըպորովին ուրիշ է: £արրի, ինչու չեք ասել, որ աշխարհում սիրո արժանի միակ մարդը դերասանուհին է: - Որովհետև ես շատ դերասանուհիներ եմ սիրել, Դորիան: ֊ 0՜, գիտեմ ինչպիսիներին' ներկած մազերով, շպարված ||Էմքերով սարսափելի կանանց: - Մի արհամարհեր ներկած մազերը և շպարված դեմքերը: Երբեմն զարմանալի հրապույր կա նրանց մեջ,- ասաց լորդ ‘ .ենրին: - Արդարև, ափսոսում եմ, որ պատմեցի Ձեզ Սիբիլ Վեյնի ւհււսին: - Չէիք կարող չպատմել, Դհրիան: Ձեր ամբողջ կյանքում Գաք պետք է վստահեք ինձ Ձեր գաղտնիքները: - Այո, Հարրի, թերևս Դուք ճիշտ եք: Չեմ կարող Ձեզանից որեէ բան թաքցնել: Դուք ինձ վրա ինչ-որ անբացատրելի ՚ ագգեցություն ունեք: Եթե ես նույնիսկ երբևէ ոճիր գործեմ, կգամ և կխոստովանեմ Ձեզ: Դուք ինձ կհասկանաք: - Մեզ նմանները, Դհրիան, ինչպես արևի քմահաճ ճառա'՝—

77


ցսցթներ, լուսավորում են կյանքը, նրանք ոճիր չեն գործում, իսկ հաճոյախոսության համար շնորհակալ եմ: Դե, պատմեցեք: Տկեր քսցկին, խնցրեմ: Շնորհակալություն: Ասացեք, տեսնենք' ւ1խւչհ ար հասան Ձեր հարաբերությունները Սիբիլ Վեյնի հետ: Դոքիան Դրեյը ոտքի ցատկեց շառագունած, բոցավառ աչքերով: Հւսրրի, Սիբիլ Վեյնը սրբություն է ինձ համար: Հենց սրբությանն էլ պետք է դիպչել- ասաց լորդ Հեն­ քին' տարօրինակ ոգևորությամբ,- իսկ ինչու բարկացաք: Չէ ոք կաղ թե ուշ, ինչպես ենթադրում եմ, նա Ձերը կլինի: Սիրահաքկածությունը սկսվում է նրանից, որ մարդ խաբում է ինքն իրեն, իսկ վերջանում է նրանով, որ նա խաբում է ուրիշին: Ահա հենց դա էլ աշխարհը կոչում է սիրավեպ: Համենայն ցեպս, կարծում եմ, որ Դուք արդեն ճանաչեցիք նրան: - Իհարկե, հենց առաջին գիշերը այս նողկալի ծեր հրեան ներկայացումից հետո մտավ օթյակ և առաջարկեց ինձ գնալ ետնաբեմ' Զուլիետտայի հետ ծանոթանալու համար: Ես զայ­ րացա և ասացի, որ Զուլիետտան մահացել է հարյուրավոր տարիներ առաջ, և աճյունը հանգչում է Վերոնայի մարմարյա ցեքեգմանում: Նա ինձ նայում էր մեծագույն զարմանքով, քստ երևույթին մտածեց, որ ես չափազանց շատ շամպայն եմ խմեր Շատ հավանական է: Հետո հարցրեց, թե արդյոք թերթերում հոդվածներ չեմ ցրում: Ես ասացի, որ նույնիսկ թերթ չեմ կարդում: Ըստ երեւոյթին, խկստ հիասթափվեց և հաղորցեց ինձ, որ բոլոր թատերական քննադատները դավադրություն են սարքել իր ցեմ և բոլորն էլ ծախու մարդիկ են: Այց հարցում թերևս նա շատ ճիշտ է: Ասենք, դատելով

'—

78

Հ2& — ՜


ն|ւանց տեսքից, քննադատների մեծամասնությունը ծաիււխւմ I, ոչ թանկ գնով: Իսկ նա, ըստ երևույթին, կարծում է, որ րյա իր կարողու­ թյունից վեր է,- ծիծաղեց Դորիանը,- մինչ մենք զրուցում 1,ին|), թատրոնի լույսերն սկսեցին մարել, և ես պետք է գնայի: <'|ւեան, ճիգ ու ջանք չխնայելով, ի ն չ֊ո ր սիգարներ էր գովում 1ւ համառորեն առաջարկում ինձ, բայց ես դրանք նույնպես ւ1հ|ւծեցի: Հաջորդ երեկո, իհարկե, ես կրկին եկա թատրոն: Ինձ տեսնելով' հրեան խոնարհ ողջույն տվեց և ասաց, որ հո արվեստի առատաձեռն հովանավորող եմ: Նա աշխարհի ամենաահաճ արարածն էր' չնայած Շեքսպիրի նկատմամբ տածած իր արտակարգ սիրուն: Մի անգամ նա հպարտու­ թյամբ պատմեց ինձ, որ ինքը հինգ անգամ սնանկացել է •<|սորդի» հանդեպ ունեցած սիրո պատճառով (նա միշտ այդ­ պես էր մեծարում Շեքսպիրին): Թվում էր, թե նա այդ համա|ւամ է իր ամենամեծ ծառայությունը: Դա իսկապես որ ծառայություն է, սիրելի՛ Դորիան, մեծ ծառայություն: Մարդկանց մեծ մասը սնանկանում է ոչ թե ք,|ւ|)սպիրի հանդեպ ունեցած չափազանց մեծ հակումների համար, այլ կյանքի պրոզայի հանդեպ: Իսկ կործանել հարս­ տությունը հանուն պոեզիայի մեծ պատիվ է: Հա, ուրեմն, երբ հ|) առաջին անգամ խոսել միսս Սիբիլ Վեյնի հետ: - Երեկ չէ, մյուս օրը' երեկոյան: Նա խաղում էր Ռոզալին||տ: Ես չդիմացա և գնացի ետնաբեմ: Մինչ այդ ես ծաղիկներ նետեցի նրան, իսկ ինքը նայեց իմ կողմը: Գոնե ինձ այդպես թւիսց: Ծեր հրեան համառորեն ինձանից ձեռք չէր քաշում, ըստ երեւոյթին, որոշել էր ինձ տանել նրա մոտ: Ես համաձայնեցի: Զարմանալի չէ, որ չէի ուզում ծանոթանալ նրա հետ: - Բոլորովին: - Իսկ ինչու, սիրելի Հարրի: ՛'֊-<3^9- 79

Հ Տ &—՜


Հետո կբացատրեմ: Այժմ ես ուզում եմ լսել այդ աղջկա մասին, շարունակիր: Սիրիլր, օ, նա այնքան ամոթխած է, այնքան հաճելի: Նրա մեջ ինչ-որ երեխայական րան կա: Երբ ես սկսեցի հի­ ացմունքս արտահայտել նրա խաղի մասին, նա հմայիչ ցարմանքով լայն բացեց աչքերը: Երևի բոլորովին անտեղյակ 1,ր իր տաղանդի մեծությանը: Երկուսս էլ այդ երեկո կարծես շկաթկած էինք: Ծեր հրեան, ինքնաբավական ժպիտը դեմքին, կանցնած էր փոշոտ բեմամուտքի առաջ և բարձր-բարձր հաճոյախոսում էր մեզ վերամբարձ ոճով: Մենք նայում էինք միմյանց, ինչպես երեխաներ: Հրեան համառորեն «միլորը.» էր անկանում ինձ, բայց ես շտապեցի հավատացնել Սիրխին, որ բոլորովին էլ լորդ չեմ: Նա պարզամտորեն ասաց. «Դուք ակե|ի շուտ արքայազնի եք նման: Ես Ձեզ կանվանեմ Հմայիչ Արրայացն»: Երդվում եմ, Դորիան, միսս Սիրիլր գիտե հաճոյախոսել: Ո՛չ, Հարրի: Դուք չեք հասկանում: Նրա համար ես ընցամենը որևէ պիեսի հերոս եմ: Նա ամենևին կյանքը չզյոոե: Ապրում է մոր հետ՝ մի թոշնած, տանջված կին, որն իմ այցե­ րս թյան առաջին գիշերը, ընձյուղավոր կարմիր թիկնոցը հա­ ցին, խաղում էր լեդի Կապուլետտի: Երևում է' այր կինը լավ սրեր է տեսել: Դիտեմ այդպիսի կանանց, նրանք ինձ թախիծ են պատ­ ճառում, - քրթմնջաց լորդ Հենրին' զննելով մատանիները: Հրեան ուզում էր ինձ պատմել նրա կյանքի պատմու­ թյանը, րայց ես ասացի, որ դա ինձ չի հետաքրքրում: Շատ ճիշտ եք վարվել: Ուրիշների ողբերգության մեջ ինչ որ անսահման ողորմելի րան կա: Ինձ միայն Սիբիլն է հետաքրքրում: Իմ ինչ գործն է, թե նա ինչ ընտանիքից է: Սկսած փոքրիկ ոտքերից մինչև գեղեցիկ ^

80


ւ||ւււխբ' բացարձակ և կատարելապես աստվածածին Լ՜: Ամևն երեկո ցնում եմ նայելու նրա խաղը, և ամեն երեկո նա ինձ |.է||ում I, ավելի հրաշալի: Ահա թե ինչու երբեք ինձ հետ չեք ճաշում: Ես այդպես էլ ւ|իտեի, որ Դուք հիմա հրապուրիչ սիրավեպ կունենաք: Բայց 11ա ամենևին էլ այն չէ, ինչ սպասում էի: Հա՚ր րի, սիրելիս, չէ որ մենք ամեն օր միասին նա խ ա ճա ֊ ,՚ա մ ենք կամ ընթրում: Մի քանի անգամ էլ օպերայում ենք եւ լե |, ՚ ասաց Դորիանը՝ զարմանքից լայն բացելով և րկ իա ֊ ՚տ ւ|ն աչքերը: Այո, բայց Դուք միշտ անխիղճ կերպով ուշանում եք: Ինչ արած: Ես ամեն երեկո սյետք է տեսնեմ Սիրիլին,րացականչեց ն ա ,֊ թեկուզ մեկ գործողություն: Ես առանց նրա չեմ կարող ապրել: Եվ երբ մտածում եմ այն հրաշալի հ ո ֊ ւ|ա մասին, որը պարփակված է փղոսկրե փոքրիկ մարմնում, ինձ համակում է քաղցր մի դող: Եսկ այսօր, Դորիան, կարող եք ճաշել ինձ հետ: է)ա զլուխն օրորեց: Այսօր նա Իմոջենա է, իսկ վաղը՝ Զուլիետտա: Իսկ երբ է լինելու Սիբիլ Վեյն: - Երբեք: • Ուրեմն' Ձեզ կարելի է շնորհավորել: Ա՜խ, Հարրի, որքան եք անմոսնելի: Հասկացեք, նրա մեջ են ապրում աշխարհի բոլոր մեծ հերոսուհիները: Նա ավե|ի)> է. քան մի Էակը: Ծիծաղում եք, իսկ ես Ձեզ ասում եմ' նա հանճար է: Ես սիրում եմ նրան, և ամեն ինչ պետք է անեմ, որ նա էլ ինձ սիրի: Դուք արդեն գիտեք կյանքի բոլոր ||սպտնիբները, ասեք, ինչպես հրապուրեմ Ս-իբիլ Վեյնին: Ես հպում եմ, որ Ռոմեոն խանդի: Ուզում եմ աշխարհի մահացած իորւր սիրահարները լսեն մեր ծիծաղը և տխրեն, ոպամ 81


եմ մեր կրրի հունչը շարժի նրանց աճյունը և ուշրի րերի, արթնացնի, որ նրանք ցավ զգան: Աստված իմ, £ւսրրի, եթե միայն պատկերացնեք, թե ինչպես եմ պաշտում նրան: Այդ ասելիս Դորիանը հուզմունքից ետ ու առաջ էր քայլում սենյակում: Տենդագին շիկնանքից բոցավառվել էին նրա այտերը: Նա չափազանց հուզված էր: Լորդ Հենրին ներքին հրճվանքով նայում էր նրան: Որքան էր տարբերվում այժմ Դորիանը այն ամոթխած, երկչոտ պա­ տանուց, որին ինքը հանդիպել էր Ոեզիլ Հտլլուորդի արվես­ տանոցում: Նա ամբողջ էությամբ նման էր ծաղկի, որ բաց­ վել էր ալ հրագույն կոկոններով: Հոգին դուրս էր եկել իր թաքստոցից, իսկ ցանկությունը շտապում էր նրան ընդառաջ: - Իսկ ինչ եք մտադիր անելու,- վերջապես հարցրեց լորդ Հևնրին: - Ուզում եմ, որ Դուք և Բեզիյը մի անզւսմ գաք նրա խււպր նայելու: Չեմ կասկածում, որ Դուք նույնպես կգնահատեք նրա տաղանդը: Հետո նրան պետք է փրկել այդ հրեայի ձեռքից, որի հետ նա երեք տարվա պայմանագրով կապված է: Այժմ արդեն երկու տարի ութ ամիս է մնացել: Անշուշտ, ես մի բան կվճարեմ նրան: էակ երբ այդ բոլորը կկարգավորվի, ՎեստԷնդում կվարձեմ որևէ թատրոն և նրան իր ամբողջ փայլով ցույց կտամ մարդկանց: Եվ նա կխենթացնի աշխարհն այն­ պես, ինչպես ինձ խենթացրեց: - Հագիվ թե, սիրելի՛ս: - Այ, կտեսնեք: Նրա մեջ ոչ միայն դերասանական հիանալի զգացողություն կա, այլև ընդգծված անհատականություն: Իսկ Դուք հաճախ եք ինձ ասել, որ մեր ժամանակներում աշխարեր ղեկավարում են անհատականությունները և ոչ թե գաղափարները: - Լավ, իսկ ևրր ենք գնալու թատրոն: 82


Սի րոպե մտածեմ... Այսօր երեքշաբթի է: Եկեր վաղր փսսնք: Նա վաղը խաղալու է Զուլիետտա: Շատ լավ, կհանդիպենք «Բրիստոլում»' ժամը ութին: ես I'I" Iի11դն կբերեմ: Միայն ոչ թե ութին, Հարրի, այլ' վեցն անց կես: Մենք ււխտր Լ՜ այնտեղ լինենք նախքան վարագույրի բարձրանալը: I>I) տզում եմ, որ Դուք նրան տեսնեք առաջին գործողու|,ցանում, երբ հանդիպում է Ռոմեոյին: Վեցն անց կես: Այրյքան շուտ: Դա նույնն Լ, թե ստորանալ անէ | փական վեպ կարդալու աստիճանի: Թ ող յոթին լին՛ի: Ոչ ւ|ի ջենտլմեն յոթից շուտ չի ճաշում: Իսկ մինչ այդ կարող եք տեսնել Բեզիլին, թե ես զրեմ նրան: Սիրելի Բևզիլ: Ահա մի ամբողջ շաբաթ, ինչ չեմ երևացել նրա աչքին: Դա անամոթություն է իմ կողմից: ՉԷ որ նա ինձ ււււրսրկել է իմ րփմանկարը' իր ճաշակով պատվիրած հոյաI|ս111] շրջանակի մեջ: Չնայած ես մի փոքր նախանձում եմ սւ||լ ւփմանկարին, որը մի ամբողջ ամսով երիտասարդ է ին­ ձանից, բայց պետք է խոստովանեմ, որ հիացած եմ: Դուցե 1111)111ի լավ լինի, եթե Դուք գրեք նրան: Ես չէի ուզում դեմ առ 1|եմ հանդիպել նրան: Ոեզիլի ասածներից ես ձանձրանում 1111 ‘Իա միշտ բարի խորհուրցներ է տալիս ինձ: Լորդ Հենրին ժպտաց: Որոշ մարդիկ մեծ սիրով ուրիշներին են տալիս այն, ինչ հենց իրենց է անհրաժեշտ: Ահա թե ինչն եմ ես համարում անսահման մեծահոգություն: Ոեզիլը շատ բարեհոգի մարդ է, բայց, իմ կարծիքով, փորր-ինչ ֆէյյշստեր^Լր՜՜Ես դա նկատել եմ, Հարբի, Ձեզ ճանաչելուց հետո: Հասկանում եք, սիրելի՛ս, Բեզիլը ինչ լավ բան որ ինքն անի, ներդնում է իր գործի մեջ: Այդպիսով կյպնբի համար 83

Հ 5& — ՜


նրան մնում են միայն նախապաշարմունքները, բարոյական սկզբունքները և առողջ դատողությունը: Իմ ճանաչած բոլոր արվեստագետներից միայն անւոաղանզներն են հրաշւպի մարդիկ: Տաղանդավոր արվեստագետները ապրում են իրենց ստեղծագործություններով, ն այդ պատճառով, իրենք որպես այ՜րյպիսին, անհետաքրքիր մարդիկ են: Մեծ բանաստևզծր, որն իսկապես մեծ է, միշտ ամենապրոզայիկ մարդն I,, իսկ երկրորդականները հմայիչ են: Որքան ավելի թույլ են նրանց բանաստեղծությունները, այնքան ւոպավորիչ և վււա են իրենք: Եթե մարդ հրատարակում է վատ սոնետների մի ժողովածու, կարելի է նախօրոք ասել, որ այդ բանաստերլծր պարզապես ան իմսպրելի է: Նա իր կյանքի մեջ է մտցնում այն պոեզիան, որն ընզու նակ չի եղել մտցնել բանաստեղծությունների մեջ: Իսկ մյուս կարգի պոետները թղթի վրա են թողնում պոեզիան, որը համարձակություն չունեն մտցնելու իրենց կյանքի մեջ: - Չգիտեմ' արդյոք այդպես է, £արրի,- ասաց Դորիան Գրեյր' սեղանին ըրած ոսկեխցան շշից թաշկինակի ւյրւս օծա­ նելիք լցնելով:- Եթե ասում եք, պետք է որ ճիշտ լինի: Դեհ, ևս գնում եմ, Իմոջենան ինձ է սպասում: Չմոռանաք վաղվա հանդիպման մասին: Ցտեսություն: Մենակ մնալով' լորդ Հենրին ծանր կոպերը ւիակեց ու մտքի մեջ ընկավ: Իհարկե, քիչ մարդիկ են հետաքրքրել նրւսն ւսյնպես, ինչպես Դորիան Գրեյը, սակայն պատանու խենթ սերը ուրիշի նկատմամբ լորդ Հենրիի մեջ չառաջացրեց անգամ անհանգստություն կամ խանդ: Ընդհակառակը, նա նույնիսկ գոհ էր զրանից: Ըիմա Դորիանը դառնում էր ավեյի հետաքրքիր ուսումնասիրության առարկա: Լորդ Հենրին միշտ խոնարհվել էր բնագետների գիտական մեթոդների առաջ, բայց նրանց հետազոտությունների բնագավառը ձանձրալի և 84


անհման էր համարում: Իր սեւիական հետազուոություննե|ւբ հա սկսել էր իր վրա կատարած կենդանահերձումներով, lilium սկսել էր նույնը անել ուրիշների ւ[րա: Մարդկային կբսնք.....Աւհա թե ինչն էր նրան թլիսմ ուսումնասիրության հխսկ արՄաԱի_,նյութը: Դրանից արժեքավոր բան նրա հւսմար ււ;փնչ զայություն չուներ: Ինքնըստինքյան հասկանալի է' ւսյն հարցը, որն ուսումնասիրում է եռացող կյանքը տանջանքների հ բերկրանքների ռւռանձնահատուկ քուրայում, չի կարող Ո|աշտււ|անել դեմքը ապակե դիմակով և ոչ էլ փրկվել հեղձուցիչ ւ|ււլորշուց, որ յցմրեցնում է ուղեղն ու երևակայությունը հրե* շափն պատկևրներուլ ու սարսափելի մղձավանջներով: Այղ բա բայում առաջւսնում են այնպիսի ւսննշմւսր թույներ, որոնց հատկությունն իմանալու համար պետք է թունավորվել, այնււլխւի տարօրինակ հիվանդություններ, որոնց բնույթն զգալու համար պետք է հիվանդանալ: Բայց և այնպես' ինչպիսի մեծ ււբպպև է-սպասում համարձակ հետազոտողին: Որքան ար­ տասովոր է դառնում աշխարհը նրա համար: Ըմբռնել կրքի ւբււբմւււնալի բաժան տրամաբանությունը և հույզերով զւււր||էււբւ|ած բանականության կյանքը, իմանալ, թե երբ են միա­ համ նրանք, երբ են բաժանվում իրարից, ինչում են նրանք ւ1|ւասնական, և երբ է վրա հասնում տարաձայնությունը. |1հ\ երանություն է... Միթե միևնույնը չէ, թե ինչ գնով է դա հվաճւ|ում: Ամեն մի նոր, անծանոթ զգացումի համար արժե ւխաբևլ ամեն ինչ: Լորդ Ըենրին գիտեր (և այդ մտքից հաճույքի շող երևաց հբտ թուխ աչքերում), որ միայն իր խոսքերի, երգեցիկ ձայնով արտաբերած այդ խոսքերի երաժշտության շնորհիվ էր, որ ՚1 ոբիան Գրեյի հոգին հակվեց դեպի այդ շուշանանման սպջիկը և սկսեց խոնարհվել նրա առաջ: Այո, պատանին նշանակալից կերպով իր ստեղծագործությունն էր ևվաղւսժւսւք 85


դարթոնք էր ապրում իր շնորհիվ: Միթե դա նվաճում չէր Աուխրական մարդիկ սպասում են, որ կյանքն ինքը բարի նրանք աոաջ իր գաղտնիքն էր: Բայց որոշ ընտրյալների համար կյանքի գաղտնիքները բացահայտվում են նախքան կտրաց ույրի բացվելը: Երբեմն դրան նպաստում է արվեստը (<||խավորապես' զրականությունը)' անմիջականորեն ներ (| սրճելով մարդկային մտքի և զգացմունքների վրա: Բայց պատահում է, որ արվեստի դերը ստանձնում է բարդ hnq.ni տեր մի անձնավորություն, որը հենց ինքն է հանդիսանամ տյս|եստի իսկական ստեղծագործություն, որովհետև կյանքը նույնպես ստեղծումէ գլուխգործոցներ, ճիշտ այնպես, ինչպևււ պոեզիան, քանդակագործությունը կամ նկարչությունը: Այո, Դորիանը շուտ էր հասունացել: Նրա գարունը դեո չէր անցել, բայց բերքն արդեն հավաքում էր: Նրա մեջ ամբողջովին պատանեկան ավյուն ու կիրք էր, բայց արդեն հասկանում էր ինքն իրեն: Նրան դիտելը կատարյալ հաճույ|) է|ւ: Գեղեցիկ դեմքով և գեղեցիկ հոգով այդ պատանին կենդանի հետաքրքրություն էր առաջաւցնում իր հանդեպ: Փույթ չէ, թե ինչով կվերջանար, թե ինչպիսի ճակատագիր էր նախասահմանված իր համար: Դա նման էր միստերիայի կամ դրամայի այն հիանալի հերոսներին, որոնց բերկրանքր օտար է մեզ համար, սակայն որոնց տանջանքները արթնաց­ նում են մեր մեջ գեղեցիկի զգացում: Նրանց վերքերը կարմիր ւխւըդևր են: խոզի և մարմին, մարմին և հոգի... է>նչ հանելուկ է դա: Հոդա մեջ թաքնված են կենդանական բնազդներ, իսկ մարմ­ նում ցդացվում են շնչավորող պահեր: Զգացմունքային բոնկա մսերը կարող են նրբանալ, իսկ բանականությունը' բթանալ: Ո՞վ կարող է ասել' երբ է լռում մարմինը և երբ է սկսում խոսել հոցին: Որքան մակերեսային են սովորական

^ - ^

Տ- 86

Հ&

&


հոգեբանների անհամոզիչ բնորոշումները: Եվ միևնույն ժ ա ­ մանակ որքան դժվար է որոշել, թե տարբեր դպրոցներիդ ււրն 1, ավելի մոտ ճշմարտությանը, իսկապես մարդու հոդին |ո11 ստվեր է' ամփոփված մեղսագործ պատյանի մեջ, թե մարմինն է ամփոփված հոգու մեջ, ինչպես ենթադրում Լր Բորդանռ Բրունոն: £ ոգու անջատումլ լ մարմնից նայն բան անհասկանալի հանելուկ է, որքան հոգու և մարմնի միա ձու֊ րււմր: կորդ £ենրին իրեն հարց էր տալիս, թե կարող է արդյոք երբևէ հոգեբանությունը դառնալ այնպիսի բացարձակ (է՛դ բիտ մի գիտություն, որ բացահայտի մեր ներքին կյան­ քի յուրաքանչյուր նվիրական գիծ: Մենք դեռևս միշտ չէ, ււր հասկանում ենք ինքներս մեզ, իսկ ուրիշներին' ավելի հադվադեպ: Փորձը չունի բարոյագիտական ոչ մի նշանա11ու թյուն: Փորձ անունը մարդիկ տվել են իրենց սխալներին: Բարոյագետները, որպես կանոն, փորձի մեջ միշտ նախադդ ուշացման միջոց են տեսել և համարել են, որ դա ազդում I, բնավորության ձևավորման վրա: Նրանք ւիառաբանում 1,ին փորձը, քանի որ փորձը մեզ սովորեցնում է' ինչին հե­ տևել և ինչից խուսափել: Բայց փորձը շարժիչ ուժ չունի: Նրա մեջ գործնականը նույնքան քիչ է, որքան և մարդկային գի­ տակցության մեջ: Իրականումնամի այն ապացուցում է, որ մեր 11սւ|իքը սովորաբար նման է մեր անցյալին, և եթե մի անգամ մեդանչել ենք դժկամությամբ, դա կրկնում ենք կյանքում բազմաթիվ անգամ, բայց արդեն' բավականությամբ: կորդ £ենրիի համար պարզ էր, որ միայն փորձնական մեթոդի միջոցով կարելի է կատարել կրքերի գիտական ։|երյուծություն: Իսկ Դորիան Գրեյը միշտ իր ձեռքի տակ էր, նա մի հարմար առարկա էր, որի ուսումնասիրությունը խոստանում էր շատ հարուստ արդյունքներ տալ: Նրա հան87 ՀՅ&—՜՜


կարձակի բռնկված խելահեղ սերը Սիբիլ Վեյնի նկատմամբ բատ հետաքրքիր հոգեբանական երևույթ էր: Իհարկե, այստեւյ բիչ դեր չի խաղացել հետաբրքրությունը, այո, հետաբրբբրությունը և նոր զգացությունների բուռն տենչը: Սակայն այւյ սերը ոչ թե պարզ, այլ բավական բարդ զզացում է: Այն, ինչ նրա մեջ ստեղծվել է պատանեկության զուտ զգայական բնսպղնևրով, իրեն' Դորիանին ներկայանում է որպես վեհ մի բան' զգայականությունից հեռու, որի պատճառով և' ավելի փւսսնգավոր: Ահա հենց այդ կրքերը, որոնց էությունը մենք ճիշտ չենք հասկանում, բոլորից ուժեղ են իշխում մեզ վրա: Իսկ ամենաթույլ զգացումները այն զգացումներն են, որոնց ծտւյումը մեզ համար հասկանելի է: Հաճախ մարդ կարծում է, թե ինբը ուրիշի վրա է փորձ կատարում, մինչդեռ իրականում փորձը կատարում է հենց իր վրա: ~ ՜ Այդ խորհրդածությունների մեջ էր լորդ Հենրին, երբ դուռը բախեցին: Ներս մտավ սպասավորը և հիշեցրեց, որ ճաշի Ժամն է: 1,որդ Հենրին բարձրացավ և նայեց փողոց: Մայր մտնող արևը ներկել էր դիմացի տան բարձր լոաամա տները ալ ոսկերանգ գույնով: Ապակիները փայլփլում էին, ինչպես շիկացած մետաղի շերտեր: Տների վերևում տարածվել էր ցանատ վարդագույն երկինքը: Իսկ լորդ Հենրին մտածում էր իր նոր ընկերոջ բոցավառ երիտասարդության մասին հ փորձում էր կռահել, թե ինչ ճակատագիր է սպասվում Դորխսն Գրևյին: Տան վերադառնալով տասներկուսն անց կես' նախասրահի սեւյանին նա տեսավ հեռագիր: Դորիան Գրեյից էր: Նա հստոնամ էր Սիբիլ Վեյնի հետ իր նշանադրության մասին:

՜"—1^ 9- 88

—՜


ԳԼՈԻ1ս V - Մայրիկ, մայրի՜կ, ես այնպես երջանիկ եմ,- շշնջում 1,ր ււպջիկը' երեսը թաղելով հոգնած, թառամած դեմբով կնոջ ծնկների մեջ, որ նստած էր կեղտակորույս աղքատիկ հյու­ րասենյակի միակ բազկաթոռին' թիկունքով շրջված դեպի |։ 1()եղ յույսը,- ես այնպես երջանիկ եմ,- կրկնում էր Սիբիլը:եւ| դու նույնսյես պետք է երջանիկ լինես: Միսիս Վեյնը ջղաձգորեն գրկեց դստեր գլուխը բիսմութի Ախս սպիտակ, բւսրակ ձեռքերով: - Երջանիկ,- արձագանքեց նա,- ես միայն երջանիկ եմ րո խաղը դիտելիս: Դու քո խաղից բացի ուրիշ ոչնչի մասին խխւոբ է մտածես: Միստեր Այզեքսը մեր նկւստմամբ շատ րարյացւսկամ է եղել: Մենք նրան նաև փող ենք պարտք: Աղջիկը բարձրացրեց գլուխը և դժգոհ ծամածռեց դեմքը: - Փող,- բացականչեց նա,- ինչ է փողը, սերն ւսւխլի կա­ մար է, քան փողը: - Միստեր Այզեքսը մեզ 50 ֆունտ կանխիկ գրամ է յոխլ, որպեսզի վճարենք պարտքերը և, ինչպես հարկն է, խւնապարհի համար ավելի լավ հանդերձանք զնենք Ջևյմյին: Մի մոռացիր, Սիբիլ, հիսուն ֆունտը մեծ գումար է: յ՜իսւոեր Այզեքսը շատ ուշադիր է մեր նկատմամբ: - Նա ջենտլմեն չէ, մամա, ես տանել չեմ կարողանում ինձ յետ խոսելու նրա ձևը,- տեղից կանգնելով' ասաց աղջիկը և [ուռեցավ լուսամուտին: - Ես չգիտեմ, թե մենք ինչ կանեինք, եթե նա չլի ն ե ր ,֊ |ժ(]ոհ փնթփնթաց մայրը: Սիբիլ Վեյնը ծիծաղելով ետ գցեց գլուխը: - Նա մեզ այլևս պետք չէ, մամա: Հիմա մեր կյանքը Անօրինելու է Հմայիչ Արքայազնը: 'նա հանկարծ ]ռեց: Արյունը խփեց երեսին, այտերը շառւսՏ—Ցտհ- 89

—՜


• Iտնեցին: Արագ շնչառությունից բացվեցին ծաղկաթերթ շարթերը և սկսեցին թրթռալ: Նրա մոտով սլացավ կրրի այ լաց րամին և, կարծես, նույնիսկ շարժեց զգեստի նուրբ ծւպրերր: ես նրան սիրում եմ,- առանց սեթևեթանքի ասաց Ս ի֊ Հիմար աղջիկ: Հիմար աղջիկ,- ի պատասխան դստեր՝ թութակի պես կրկնում էր մայրը: Եվ կեղծ ադամանդե մատա­ նիներով զարդարուն կեռ մատների շարժումները մի տեսակ անհեւ<)եթություն հաղորդեցին այդ խոսքերին: Աղջիկը կրկին ծիծաղեց: Բայց ծիծաղը նման էր վանդա­ կում ցերված թռչնի ուրախության: Այց ուրախությունը ար­ տացոլվեց նրա աչքերում. Սիբիլը մի պահ փակեց աչքերը, կարծես ուզում էր թաքցնել իր գաղտնիքը: Իսկ երբ կրկին քացեց, նրանք արդեն մշուշված էին անուրջով: Բարակաշուրթ իմաստությանը կոչ էր անում նրան իր մաշկած բազկաթոռից՝ քարոզելով ողջամտություն և զգու­ շություն, ասույթներ բերելով վախկոտության գրքից, որն իրեն ներկայացնում է որպես առողջ դատողություն: Սիբիլը չէր |սում: Սիրո կամավոր գերին մենակ չէր այդ պահին: Նրա հետ էր իր արքայազնը' Հմայիչ Արքայազնը: Նա կոչ արեց հիշողությանը, և հիշողությունը վերստեղծեց նրա կերպարը: 1հ զարկեց իր հոգուն նրան որոնելու, և հոգին գտավ ու բերեց Դորիանին: Սիբիլի շուրթերը դեռ այրվում էին համբույրից, նրա կոպերը դեռ ջերմացած էին Դորիանի շնչառությունից: Իմաստությունը մինչ այդ փոխեց իր տակտիկան և սկսեց ]111111Լ(I ստուգելու, տեղեկություններ ստանալու անհրաժեշ­ տության մասին: Այդ երիտասարդը պետք է որ հարուստ |ինի: եթե այդպես է, հարկավոր է մտածել ամուսնության մասին: Բայց կյանքի խորամանկության ալիքները զարնվում '—^5^ 90


1.1ւ՚ււ Սիրիլի ականջներին, խարդավանքի նետերը սուրամ Լին 1|ա)|)ով: Նա տեսնում էր միայն, թե ինչպես էին շարժվում րարակ շարթերը, և ժպտում էր: Հանկարծ խոսելու անհրաժեշտություն զգա ց: Բազմախոս րւաթյունը տանջում էր նրան: Մայրիկ, մայրիկ,- րացականչեց Սիրիլը, - ինչու է նա ինծ այդքան սիրում: Ես գիտեմ, թե ինչու սիրեցի նրան: Նա սքանչելի է, ինչպես Սերն ինքը: Բայց ինչ է նա գտել իմ մեջ: ես նրան արժանի չեմ: Սակայն... չգիտեմ ինչու, չնայած նա ինձանից բարձր է, բայց ես ամենևին չեմ ամաչում: Ես հպար­ տանում եմ, շատ-շատ եմ հպարտանում իմ սիրով: Մայրիկ, դու նույնպես սիրում էիր իմ հորն այնպես, ինչպես ես եմ սիրում հմայիչ Արքայազնին: Տարեց կնոջ դեմքը դիմափոշու հաստ շերտի տակ զունսւտվեց: Չոր շրթունքները ծռմռվեցին ջղաձիգ ցավից: Ս իրի֊ |ք կագեց դեպի մայրը, գրկեց պարանոցը և համբուրեց: Ներիր, մայրի՛կ, գիտեմ՝ քեզ համար դժվար է հիշել հորս, որովհետև դու շատ ես սիրել նրան: Բայց այդպես մի տխրիր: Այսօր ես այնքան եմ երջանիկ, ինչքան դու երջանիկ ես եղել քսան տարի առաջ: Ա՜խ, մի խանգարիր, թող որ ես հսւկիտյան երջանիկ լինեմ: - Սիբիլ, դու դեռ երեխա ես սիրահարվելու համար: Բացի այդ, ինչ գիտես, թե ով է այդ երիտասարդը: Դու նույնիսկ նրա անունը չգիտես: Մի խոսքով, այդ բոլորը շատ անպատշաճ է, մանավանդ հիմա, երբ Ջեյմսը մեկնում է Ավստրալիա, և ես այնքան հոգսեր ունեմ... Դու պետք է շատ սւվելի ուշադիր |ինես... ինչևէ, եթե պարզվի, որ նա հարուստ է... - Ախ, մայրիկ, մայրիկ, մի խանգարիր իմ երջանկությանը: Միսսիս Վեյնը նայեց դստերը և թատերական կևդծ ջար­ մա մով, որ հաճախ դերասանի մոտ դառնում է «երկրորդ

' ֊-

6

%

-

91


It'lւh111iipnt թյուն», դստերը առավ գիրկը: Այւ| րոպեինդուռըրացվեց,ևսեն]ակմտավշագանակագու]ն կոշտ մադևրով մի պատանի: Նա ամրակազմ էր, ուներ խոշոր ձեռքեր, ոտքեր և փոքր-ինչ անվարժ շԱւրժուձևեր: Պատանին տաներ քրոջ նրբագեղությունը: Դժվար էր հավատալ, որ նրանք այղքան մոտիկ հարազատներ են: 11'|ոսւիս Վեյնը հայացքը գցեց որդու վրա, և ավելի լայն Ժպտաց: Որդին այդ րոպեին նրա համար հանդիսատեսի ւ|եր էր կատարում, և նա զգում էր, որ ինքը դստեր հետ հետարրրրիր տեսարան է ներկայացնում: Գուցե ինձ համար էլ մի քանի համբույր թողնեիր, Սիբի՚լ,տտււց պատանին՝ բարեհոգի հանդիմանանքով: Ոայց չէ որ դու համբուրվել չես սիրում, Զիմ,- բացականտ|ւց Սիբիլը,- դու ահավոր ծեր արջ ես,- և տեղից ցատկելով' աժուր (]րկևց եղբորը: Սեյմս Վեյնը քնքշությամբ նայեց քրոջը: Սիբի՚լ, արի գնանք մի քիչ զբոսնենք: Հավանաբար, ես երբեք այ|ևս չեմ վերադառնա այս գարշելի Լոնդոնը: Եվ բոլո­ րովին է) չեմ ափսոսում դրա համար: Որդիս, այդպիսի սարսափելի բաներ մի ասա,- հառաչերւվ քրթմնջաց միսսիս Վեյնը և, վերցնելով կեղծ ոսկեհյուս թատերական մի զգեստ, սկսեց վերանորոգել: Նա փոքր-ինչ եիտսթտփվեց, որ որդին չմասնակցեց հուզիչ խաղին: Չէ որ սւ|դ տեսարանը այն ժամանակ ավելի տպավորիչ կլիներ: Իսկ ինչու չասեմ, մամա, եթե այդպես է: ')՝ա վշտացնում ես ինձ, տղաս: Ես հույսով եմ, որ Ավստրւպխսյից հարստացած կվերադառնաս: Համոզված եմ, որ դտդաթնևրում լավ հասարակություն չես գտնի, այնպիսին, որ բարեկիրթ հասարակություն կոչվի: Այնպես որ, երբ եարտոտնաս, վերաբարձիր և տեղավորվիր Լոնդոնում: ' ֊%

92 ՀՏ& -'


Լավ հասարակություն,֊ փնթփնթաց պ ա տ ա նին,֊ շատ I, հարկավոր: Միայն թե կ՜տղ աշխատեմ, որպեսզի բա հ 11ի|փ|ր բեմից հեռանաք: Ատում եմ բեմը: Օ՜հ, Զիմ, ինչ փնթփնթանն ես,- ծիծաղելով ասաց Սիբիլըբւպց իսկապես ուզում ես զբոսնել ինձ հետ: Հիանալի է: Իսկ հււ կախենում էի, թե կգնաս ընկերներիդ հրաժեշտ տալու' 1 ՚ ոմ Հարիին, որ քեզ նվիրել է այդ այլանդակ ծխամորճը, կամ Նեդ Լենգթոնին, որ ծիծաղում է վրադ, երբ դրանով ծխամ ես: Շատ հաճելի է, որ որոշել ես վերջին օրն ինձ հետ անցկացնել: Իսկ ուր գնանք: Եկ գնանք Հայդ Պարկ: Ոչ, ես շատ վատ եմ հագնված,- մռայլվելով' պատաս­ խանեց տղան,- պարկում զբոսնում են միայն շքեզ հագնվածհհրր: Հիմարություն մի ասա, Զիմ,- ասաց Սիբիլը' ուղղելով 11ւI բոր վերարկուի թևքը: Մի պահ պատանին տատանվեց: Դե լա վ ,֊ ասաց նա վերջա պ ես,֊ միայն շուտ հագնվիր: Սիբիլը ցատկեց դեպի դուռը և, երզելով, բարձրացավ աս­ տիճաններն ի վեր: Վերևում լսվում էր նրա փոքրիկ ոտքերի լփւթխկոցը: Զեյմսը մի քանի անգամ ետ ու առաջ քայլեց սենյակում: Հետո շրջվեց դեպի բազկաթոռում նստած անշարժ կերպա­ րանքը: - Մայրի՛կ, իրերս արդեն պատրաստ են, - հարցրեց նա: - Ամեն ինչ պատրաստ է, Զեյմս,- պատասխանեց մայրը' աչքը չկտրելով ձեռքի աշխատանքից: Վերջին ամիսներին փասիս Վեյնը մի տեսակ վատ էր զգում, երբ մենակ էր մնում իր մռայլ և կոպիտ որդու հետ: Սահմանափակ և ծածկամիտ կինը շփոթվում էր, երբ նրանց աչքերը հանդիպում էին: Հաճախ նա հարցնում էր ինքն իրեն, թե արդյոք որբին որևէ Յհտ - 93


քան չի կասկածում: Բեյմսն այլևս ոչ մի բառ չէր [սոսում, և այդ լռությունը մոր 1աւմար անտանեյի էր: Մայրն սկսեց իր հանրյ իմանաթյուններն ու | ՛որորները: Կանայք միշտ պաշտպանվում են հարձակումով: 1;ւ| նրանց այդ հարձակումները հաճախ վերջանում են հանկարծակի և անհասկանալի հանձնվելով: ֊ Հույսով եմ, որ գոհ կմնաս քո ծովային ճանապարհորւ)ությանից, Զեյմս,- սկսեց միսսիա Վեյնը,- մի մոռացիր, որ ինրւ) ցանկացար: Դու կարող էիր աշխատանքի րնւ)ունւ[ել տասական հիմնարկում: Փաստաբանները շատ հարգարժան 111111ււ) ])1| են, գավառում հաճախ են նրանց ամենալավ ընտա­ նիքները ճաշի հրավիրում: Ատում եմ հիմնարկներն ու նրանց պաշտոնյաներին, ֊ պատասխանեց Զեյմսը:- Բայց դու միանգամայն ճիշտ ես, ես եմ րնտրն| այդ ուղին: Իմ կյանքը ես կապրեմ այնպես, ինչպես ինքս եմ ուզում: Իսկ քեզ, ահա թե ինչ պետք է ասեմ, մայրիկ, ուշադիր եղիր Սիբիլի համար: Հետևիր, որ Նրան ւ|Ժ|՚ա|ււտություն չպատահի: Դու պետք է պահպանես նրան: ‘«/գիտեմ՝ ինչու ես այդ ասում, Զեյմս, իհարկե պետք է պահպանեմ: 1.սե| եմ, որ ամեն երեկո ին չ֊ո ր ջենտլմեն է գալիս թաւո­ ւտն հ գնում ետնաբեմ' Սիբիլի մոտ: ճիշտ է: Ինչ կասես այդ մասին: Աե՚յմս, այդ բաները դու երբեք չես հասկանա: Մենք' դե|ւասաննևրս, սովոր ենք, որ մեզ ցույց տան սիրալիր վ ե ր ա ֊ |մւ|ւմանր: Ինձ նույնպես մի ժամանակ շատ ծաղիկներ էին ՚ւ111իրում: Այն Ժամանակ մարդիկ կարողանում էին գնահ 111սւ11| մեր արվեստը: Իսկ ինչ վերաբերում է Սիբիլին... Ես 111ււ) չգիտեմ՝ լուրջ են նրա զգացմունքները, թե ոչ: Բայց, անկասկած, այգ երիտասարդը իսկական ջենտլմեն է: Նա ՜՝—

94 25 •

®

— ՜՜


|տտ քաղաքավարի է ինձ հեա: Բացի այդ, երևում I,, որ աւրուսա է: Հրաշալի ծաղիկներ է ուղարկում Սիրիլին: ('-այց չէ; որ դու նույնիսկ նրա անունը չգիտես,- կտրուկ ււսսւց տղան: Այո, չգիտեմ,- պատասխանեց նա հանգիստ արտահայ1)Ո1 թյւսմբ:- Նա դեռ մեզ չի ասել իր իսկական անունը: Դա պւտ ռոմանտիկ է: Հավանաբար, նա արիստոկրատական ւաւկից է: Զևյմս Վևյնը կծեց շրթունքը: Զգուշացիր Սիբիլի համար, մամա,- ասաց նա նույն հա­ կասությամբ,- զգուշացիր: Զ.աւ|ւսկս, բու ինձ շատ ես վշտացնում: Միրիլը միշտ !,| եղել է իմ հոգատարության առարկան: Իհարկե, եյտե այդ խնտլմենը հարուստ է, ինչու չամուսնանա նրա հետ: ես !(աւէոզված եմ, որ նա արիստոկրատ է: Դա երևում I; նրա պւտաքինից: Ամևնաւիայլուն ամուսնությունը կլինի Սիբիլի 1աւմար: Նրանք հրաշսդի զույգ կկազմեն, նա գեղեցիկ է, այդ ||հւ|եցկությունը աչքի է ընկնում: Զևյմսը ինչ-որ բան քրթմնջաց ինքն իրեն և մատներով քւփւկթյսկացրեց լուսամուտի ապակուն: Հետո շրջվեց դեպի մայրը' ինչ-որ բան ասելու, բայց այդ պահին բուռը բացվեց և վազելով ներս մտավ Սիբիլը: - 0՜, ինչ լուրջ եք երկուսդ էլ,- բացականչեց նա,- ինչ է պատահել: - Ոչինչ,- պատասխանեց Ջեյմսը,- հո միշտ չի կարելի ծիհաբել, պետք է երբեմն էլ լուրջ լինել: Ցտեսություն, մայրիկ, (քաշելու կբամ ժամը 9-ին: Ամեն ինչ կապված, պատրաստ է, խսցի վերնաշապիկից, այնպես որ, մի անհանգստացիր: - Ցտեսություն, տղաս,- պատասխանեց մայրը,-' գլխի հիասքանչ, բայց բռնազբոսիկ խոնարհումով: Նա չափաբանը Տ֊—

95


վատ էր զցում, երր որդին այդ ձևով էր խոսում իր հետ: Նրա հայացքում ինչ-որ բան կար, որ վախեցնում էր մորը: - Համբուրիր ինձ, մայրի՛կ,- ասաց Սիբլը: Նրա ծաղկա թերթ նուրբ շուրթերը դիպան մոր թառամած այտերին Լւ ջերմացրին: - 0՜, ազջի՚կ ս, աղջի՛կս,- բացականչեց միսսիս Վեյնը' նա­ յելով առաստաղին ու փնտրելով երևակայական հանդիսա տեսին: - Դե գնանք, Սիրի՚լ,- անհամբեր ասաց եղբայրը: Նա տանել չէր կարողանում մոր քնքշանքները: (Քույր ու եղբայր դուրս Ելան փողոց, որտեղ արևի լույսր կռվում էր քամու հետ, և քայլեցին մռայլ (Յուսթոն-Ռողով: Ան ­ ցորդները զարմացած նայում էին վատ հագնված, խստադեմ, թիկնեղ երիտասարդին, որն ընկերակցում էր մի նրբա գեղ և չքնաղ աղջկա: Նա հիշեցնում էր գեղջուկ պարտիզպանին, որն զբոսնում է' սքանչելի վարդը ձեռքին: Զիմը մերթ ընդ մերթ մռայլվում էր' որսալով մեկնումեկի հետաքրքրասեր հայացքը: Նա չէր սիրում, երբ նայում էին իրեն, մի զգացում, որ ծանոթ է հանճարներին միայն իրենց կյանքի մայրամուտին, սակայն սովորական մարդկանց եր­ բեք չի լքում: Սիբիլը բոլորովին չէր նկատում, որ իրենով զմայլվում են: Սերը զրնգում էր նրա ծիծաղի մեջ, թրթռում շուրթևրի վրա: Նա մտածում էր հմայիչ Արքայազնի մասին և, որպեսզի ոչ ոք չկտրի նրան իր մտքերի հաճույքից, շատա­ խոսում էր միայն նավի մասին, որով մեկնելու էր Ջիմը, ոսկու մասին, որը նա անպայման պետք է գտներ Ավստրալիայում, երևակայական հարուստ և հիասքանչ աղջկա մասին, որի կյանքը պետք է փրկեր Զիմը' վերնաշապիկ հագած ավազակներից: Սիբիլի մտքով չէր էլ անցնում, թե Զիմն ամբողջ կյանքի ընթացքում կմնա հասարակ նավաստի 96

'


կամ կապիտանի երրորդ օգնական կամ նման մի րան: 0՜, ոչ, նավաստու կյանքը սարսափելի է: Պատկերացրեք' միշտ մնսւ| ահավոր նավի մեջ, փակված, որ ամեն րոպե փորձում 1ւն ներս խուժել ահեղամռունչ սապատավոր ալիքները, իսկ 1| ւա) ան քամին ճկում է կայմը և պատառոտում առագաստները երկար սվսվացող ծվենների: Հենց որ նավը հասնի Մելբուռն, 1>,1ւ)մսը պետք է քաղաքավարությամբ հրաժեշտ տա նավա­ պետին և անմիջապես հեռանա դեպի ոսկու հանքերը: Չանցած մեկ շաբաթ' նա կգտնի մաքուր ոսկու մի բնակտոր 11 , ձիավոր վեց ոստիկանների հսկողությամբ, ծածկակառքու[ կտեղափոիփ ափ: Թփուտներում ծպտված ավազակները երեք ւսնգամ կհարձակվեն նրանց վրա և պարտված կնա­ հանջեն' անհամար զոհերով: Կամ' ոչ, բոլորովին էլ չի գնա ւակու հանքերը: Այնտեղ սարսափելի բաներ են տեղի ունե­ նամ: Մարդիկ թունւսվորում են միմյանց, բարերում կրակում են իրար վրա, հայհոյում: Ավելի լավ է' Զեյմսը դառնա խաղաղասեր ֆերմեր, զբաղվի ոչխարաբուծությամբ: Եվ մի ւ|եւ]ևցիկ երեկո, երբ ձի նստած տուն վերադառնա, հանկարծ կտեսնի, թե մի աւխւզակ, սև ձիու վրա, ինչպես է ւիախցնում չքնաղ և տոհմիկ մի աղջկա: Նա կհարձակվի այդ աւխւզակի ւ|քա և կփրկի աղջկան, իսկ հետո, պարզ է, կսիրահարվեն, կամուսնանան և, վերադառնալով Լոնդոն, կապրեն մի հսկայական տան մեջ: Այո, Զեյմսին սպասում են հրաշալի արկածներ, միայն թե նա պետք է խելոք լինի և չկորցնի հաւքբերությունը կամ հիմարաբար վատնի փողերը: - Դու պետք է ինձ լսես, Զեյմս, թեև ես ընդամենը մեկ տարով եմ քեզանից մեծ, բայց կյանքն ավելի լավ եմ ճանաչում: Իմացիր, որ ինձ պետք է միշտ նամակ գրես, աւէեն փոստում, և աղոթես քնելուց առաջ: Ես նույնպես կաղոթեմ քեց համար, Աստված շատ բարի է և կպահպանի քեզ: Իսկ ւփ ^ Տ - 97

,


բանի տարուց հետո դու 1|ւ|1ւ|ւաւ|ւաւ'ւոտւ հարու սա հ երջանիկ: Զեյմսը մռայլված լսում 1,ր րրոջր It ոչ ինչ չէ ր պատասխանում: Նա ախար սրտու) 1,՜ր hlii>սւ՚ււա11 ասխւ I' 1111 <I ւ1իսւյն այց պատճառով չէր թախծում նրա սիրար ՚ *'ւmu 1111 •'>իր անփորձությանը՝ նա, այնուամենայնխ|, (|<յ 11111 1.ր. up II II րիI ի11 ւիոանգ է Ապառնում: Այց բարձրաշխարհիկ հրիսա աարց պճնամոլից, որը սիրահետում էր քրոջր. րա| բան ;.էր սպասում: Նա արիստոկրատ էր, այդ պսւտճառու| 1.| .’•՛I*II Iսր ատում էր նրան, ատում էր ինչ-որ դասակարւ|տ|ին բնոո ր I ո11, որն իրեն անհասկանալի էր և այդ պատճաաս| 1,| ոո| ե| ի տիրական: Բացի այդ, նրան քաջ հայտնի Էր ւ1ոբ թ1ւթ1ւ աւ1իա բնավորությունն ու սին փառամոլությունը, սբի ill• .՛ ինքր սոսկալի վտանգ էր տեսնում Սիրիլի ու նրա հրջտնկւ ււ լցան համար: Մանկության տարիներին երե|ստն1ւրր սիլս ml են իրենց ծնողներին, բայց երբ մեծանում են, |>ննտւ|ոա mill են նրանց: Իսկ երբեմն էլ՝ ներում: Մայր... Զեյմսը վաղուց էր ոպան նի հա րց տսց մորը, հարց, որ տանջում էր իրեն երկար ա ձիգ mil իսներ: 1)'ի նախադասություն, որ պատահմամբ ինքը րւե| I, ր թատրոնում, ծաղրական մի բչկւչոց, որ հասե| Էր ակա՚ւ ւջին մի <1իշևր ետնաբեմի մուտքի մոտ մորն սպսաե||ա, նր ա մեջ ծնել էր սարսափելի կասկածներ: Այդ հիշողությանը սցլտւ մ էր նրան, ինչպես երեսին իջած մտրակի հարւիսծ III iiquinli ակոսի նման խոժոռվել էին հոնքերը, ցակի կսկիծա| ն ու կծեց \ւերքին շրթունքը: - Դու ինձ բոլորովին չես լսում, Զի՚մ, հանկւ ործ բտցականչևց Սիբիլը:՜ Իսկ ես քո ապագայի համար 1ւ|)ւա՛ս ա | ի հեռանկարներ եմ նախագծում: Դե, մի բան ասա - Ինչ ասեմ: - Թեկուզ ասա, որ խելոք տղա կփնես հ մեց չես մոռաՏ

98


նա,- ժպտալով ասաց Սիբիլը: Զևյմսը թոթվեց ուսերը: - Ավելի շուտ ցոլ կմոռանաս ինձ, բան ես' քեզ, Սիբիլ: Աղջիկը շառսպունեց: - Ինչու ես այդպես կարծում, Զի'մ,֊ հարցրեց նա: - Լսել եմ՝ նոր ընկեր ունես: Ո՞վ է նա, ինչու նրա մասին ինձ ոչինչ չես պատմել: Այդ ծանոթությունը լավ բանի չի հանգեցնի: - Սպասիր, Ջիմ,- րացականչեց աղջիկը,-նրա մասին վատ . րան չասես: Ես սիրում եմ նրան: - Բայց չ!; որ դու նույնիսկ նրա անունը չգիտես,պատասխանեց Զեյմսը,- ով է նա: Ես կարծում եմ, որ իրավունք ունեմ իմանալու: ֊Ն ր ա անունը Հմայիչ Արքայազն է: Ք եզ դուր չի գալիս: 0", հիմար տղա, լավ հիշիր այդ անունը: Եթե րյու տեսնեիր իմ Ար­ քայազնին, կհասկանայիր, որ աշխարհում նրանից լավը չկա: Երբ վերադառնաս Ավստրալիայից, ես ձեզ կծանոթացնեմ. նա քեզ շատ դուր կզա, Զի՚մ: Նա բոլորին դուր է գալիս, իսկ ես... Ես սիրում եմ նրան: Ափսոս որ այս երեկո դու չես կարող գալ թատրոն: Նա պետք է այնտեղ լինի: Ես այսօր Զուլիետտա եմ խաղում: Ինչպես եմ խաղալու: Պատկերացրու, Զիմ, խաղալ Զուլիետտա, երբ սիրահարված ես, և երբ նա նստած է քո առաջ: Խաղալ նրան հիացնելու համար: Ես նույնիսկ վախե­ նում եմ, թե կահաբեկեմ հանդիսատեսին, կահաբեկևմ կամ հիացմունք կպատճառեմ: Սերը վեհացնում է մարդուն: Պատ­ կերացնում եմ, թե ինչպես է այդ խեղճ այլանդակը' միստեր Այզեքսը, բազում բաժակակիցներին հայտարարելու, որ ես հանճար եմ: Նա հավատում է ինձ, իսկ այսօր աղոթելու է իմ առաջ: Եվ այդ բոլորը արել է նա' իմ Հմայիչ Արքայազնը' իմ հրաշալի սերը, գեղեցկության աստվածը: Բայց ես այնքան եմ 6%

-

99


խղճուկ նրա համեմատությամբ: խղճուկ... Փույթ չէ: Առածն ասում է. երբ աղքատությունը ներս է սողում դռնից, սերը ներս է թռչում լուսամատից՛: Այսպես պետք է վերափոխվեն առածները: Նրանք գրվել են ձմռանը, իսկ հիմա ամառ է... Ոչ, ինձ համար այժմ գարուն է' իսկական ծաղկունքի պարահանդես կապույտ երկնքի տակ: - Նա տոհմիկ մարդ է,- մռայլ ասաց Ջեյմսը: ֊Ն ա արքայազն է,- երգեցիկ ձայնով ասաց Սիրիլը,- Ուրիշ էլ ինչ ես ուզում: - Նա ուզում է քեզ դարձնել իր սրտկուհին: ֊ Իսկ ես դողում եմ ազատության մտքից: - Զգուշացիր նրանից, Սիբի՚լ: - Նրան տեսնել, նշանակում է պաշտել նրան, ճանաչել, նշանակում է հավատալ նրան: - Սիբիլ, նա քեզ լրիվ խելքահան է արել: Աղջիկը ծիծաղեց' թևանցուկ անելով եղբորը: - Զիմ, սիրելիս, դու այնպես ես խոսում, կարծես հարյուր տարեկան լինես: Մի օր էլ ինքդ կսիրահարվես, այն ժամանակ կհասկանաս, թե ինչ է սերը: Դե, մի մռայլվիր: Դու պետք է ուրախանաս, որ, մեկնելով այստեղից, ինձ այսպես երջանիկ ես թողնում: Կյանքը մեր երկուսի համար է| ծանր է եղել, սարսափելի ծանր և դժվար: Իսկ այժմ բոլորովին այլ կերպ կլինի: Դու գնում ես, որպեսզի նոր աշխարհ տեսնես, իսկ ես այդ աշխարհը հայտնագործել եմ այստեղ' Լոնդոնում... Ահա, երկու ազատ տեղ, եկ նստենք և նայենք այս հա գա ծ֊կ ա պ ա ծ հասարակությանը: Նրանք նստեցին անցուդարձ անողներին դիտող բազմու­ թյան մեջ:.1 1 Երբ ադրատաքւյունր ներս է սողոսկում դռնից, սերը դուրս է թռչում պատուհանից: Այս ասացվածքի փոխված ձևն է: 100


Ծաղկաթմբերի երկայնքով կրակի կայծկլտող օղակների նման հուրհրատում էին վարդակակաչները: Սպիտակ փոշին կախված էր հեղձուցիչ օրում, ինչպես մանուշակաբույր դի­ մափոշու լողացող ամպ: Խայտաբղետ հովանոցները հսկա­ յական թիթեղների նման խայտում և օրորվում էին օդում: ՍիրԻԼԸ համառորեն հարցուփորձ էր անում եղբորը' ցան­ կանալով, որ նա իր հետ բաժանի ծրագրերն ու հույսերը: Զևյմսը պատասխանում էր դանդաղ և դժկամությամբ, նրանք բառերը այնպես էին փոխանակում, ինչպես խաղացողներն • իրենց խաղանիշերը: Սիբիլն ընկճված էր: Նա չէր կարողանում եղբորն իր ուրախությամբ համակել: Մռայլ դեմքին հայտնված թեթև ժպիտը միակ արձագանքն էր, որ Սիրիլը կարողացավ կորզել եղբորից: Հանկարծ նա իր առաջ ոսկեփայլ մազեր տեսավ և ծանոթ ժպտացող շուրթեր: Նրանց մոտով մի բաց կառք անցավ, որի մեջ երկու տիկինների հետ նստած էր Դորիան Գրեյը: Սիրիլը վեր ցատկեց: ֊ Նա է: - Ո՞վ,- հարցրեց Զիմը: - Հմայիչ Արքայազնը,- պատասխանեց քույրը' հայացքը չկտրելով կառքից: Պատանին վեր ցատկեց և ամուր բռնեց նրա ձեռքը: - Ո՞ւր է: Ո՞րը: Դե ցույց -տուր: Ես պետք է նրան տեսնեմ: Սայց այդ րոպեին դուքս Բերվիքի քառաձի կառքը իր հե­ տևում փակեց ամեն ինչ, իսկ երր անցավ, Դորիանն արդեն հեռացել էր: I ֊ Գնաց,-տխուր շշնջաց Սիրիլը,- ափսոս, չտեսար նրան: - Այո, ափսոս: Որովհետև եթե քեզ խաբի, երդվում եմ աստծով, ես կգտնեմ ու կսպանեմ, նրան: Սիրիլը սարսափած նայեց եղբորը: Իսկ նա նորից կրկնեց 101 հ& Տ — ՜


իր խոսքերը, որոնք դաշույնի պես թրաւոեցին օդը: Կողքի մարդիկ նայեցին Զեյմսին: Նրանց մոտ կանգնած մի տիկին սկսեց քրքջալ: - Գնանք այստեղից, Զիմ, գ ն ա ն ք ,֊ շշնջաց Սիրիլը: Նա քայլեց ամբոխի միջով, իսկ Զիմը, իր ասածից գոհ, լուռ հե­ տևում էր նրան: երբ հասան Աքիլլեսի արձանին, աղջիկը շրջվեց: Նա ափսոսանքով գլուխն օրորեց, նայեց եղբորը, որի շուրթերին թրթռում էր ժպիտը: ֊ Դու հիմար ես, Զիմ, կատարյալ հիմար և վատ ւողա, ուրիշ ոչինչ: Ինչպես կարող ես այդպիսի սարսակւևլի բաներ ասել: հնքդ էլ չես հասկանում, թե ինչ ես ասում: Դու պարզապես [սանդում ես, ահա թե ինչու այդքան անբարյացակամ ես: Ա՜խ, երանի թե ինքդ էլ սիրահարվես: Սերը բարի է դարձնում մարդկանց, իսկ դու չար բաներ ասացիր: ֊~ Ե ս՜ա ր դևն տասնվեց տարեկան եմ,- պատասխանեց Զիմը,- և գիտեմ, թե ինչ եմ ասում: Մայրիկը քեզ այդ հարցում չի օգնի: Նա չի կարող պաշտպանել քեզ: Ափսոս' գնում եմ Ավստրալիա: Եթե ստորագրած չլինեի պայմանագիրը, սատանայի ծոցը կուղարկեի Ավստրալիան և կմնայի այստեղ: - 0՜, այդպես լուրջ մի եղիր, Զիմ: Դու նման ես այն անհե­ թեթ մելոդրամաների հերոսներին, որոնց մեջ մայրիկն այն­ քան սիրում է խաղալ: Բայց ես չեմ ուզում քեզ հետ վիճել: Չէ որ ես հենց նոր նրան տեսա, իսկ նրան տեսնելը կւստարյալ երջանկություն է ինձ համար: Չվիճենք: Գիտեմ' դու երբեք չես վնասի մեկին, որին ես եմ սիրում: ճիշտ չէ, Զիմ: - Քանի դեռ սիրում ես, գուցե,- մռայլ պատասխանեց տղան: ֊ Ես նրան սիրելու եմ հավիտյան,- բացականչեց Սիբիլը: ֊ Իսկ նա: 102 Հ Տ & - '


֊ Նույնպես հավիտյան: ֊ Որ այդպես է, լավ է: Սիրիլն ակամա եա քաշվեց եղբորից: Ապա ծիծաղեց և ձեռքը դրեց նրա ուսին: Չէք որ Ջիմը նրա համար դեռ երեխա էՐ: Մարմարե կամարի մոտ նրանք հանրակառք նստեցին և գնացին իրենց խարխուլ տունը, որ Յոաթոն-Ռոդում էր: ժամը արդեն հինքն անց էր, իսկ Սիրիլը խաղից առաջ պետք է մի երկու ժամ ււյառկևր հանգստանալու: Զիմն սւյյիպեց, որ' քույրը հանգստանա, նա ասաց, որ չի ուզում հրաժեշտ տալ մոր ներկայությամբ, թե չէ մայրն անպայման տեսարաններ կսարքեր, իսկ նա ոչ մի տեսարան տանել չէր կարող: Սիբիլի սենյակում նրանք բաժանվեցին: Պատանու սրտում գալարվում էր խանդը և մոլեգին սպանիչ ատելությունը այն օտարի նկատմամբ, որը, ինչպես նրան թվում, էր, կանգնել էր իր և քրոջ միջև: Բայց երբ Սիբիլը գրկեց եղբորն ու մատներով խառնեց նրա ՜մազերը, Ջիմը մեղմացավ և համբուրեց քրոջն անկեղծ քնքշանքով: Աստիճաններով իջնելիս նրա աչքերը լի էին արցունքներով: Ներքևում սպասում էր մայ­ րը: Նա կշտամբեց որդուն ուշանալու համար: Ջիմը ոչինչ չս|ատասխանեց և նստեց աղքատիկ սեղանի մոտ ճաշելու: Սեղանի վրա դզզում էին ճանճերը, ման էին գալիս կեղտոտ սփռոցի վրայով: Հանրակառքերի և կերերի դղրդոցի միջից Ջիմը լսում էր մոր միապաղաղ ձայնը, որ թունավորում էր իր վերջին րոպեները: Քիչ անց նա մի կողմ հրեց ափսեն և գլուխն առավ ափերի մեջ: Զիմն իրավունք ուներ ամեն ինչ իմանալու: Եթե ճիշտ է իր կասկածանքը, ապա մայրը վաղուց պետք է իրեն պատմած ւինևր: Սարսափից քար կտրած մայրը դիտում էր որգուն: հասքերը մեքենաբար դուրս էին թռչում նրա շուրթևրից, 103


մաաների մեջ ճմրթում էր ժանյակաերիզ թաշկինակը: Երթ արդեն ժամը վեցն էր, Ջիմը տեղից ելավ և գնաց դեպի դու­ ռը, հետո շրջվեց և նայեց մորը: Նրանց հայացքները հան­ դիպեցին միմյանց, մոր աչքերում տղան նկատեց ներման թախանձագին աղերս: Դա ավելի բորբոքեց պատանու զայրույթը: - Մամա, ես մի հարց եմ ուզում տալ ք ե զ , ֊ սկսեց նա: Մայրը լուռ էր, նրա հայացքն անորոշ թափառում էր սենյակում: ֊ Ինձ ճշմարիտն ասա, ես իրավունք ունեմ իմանալու: Դու ամուսնացած էիր հորս հետ: Միսսիս Վեյնը խոր հաոաչեց: Դա թեթևության հառաչանք էր: Սարսափելի պահը, որին նա տագնապով էր սպասել զ իշեր ու ցերեկ, շաբաթներ և ամիսներ, եկել էր վերջապես, սակայն ինքը չսարսափեց: Իհարկե, որոշ չափով հիսաթափվեց: Հարցի կոպիտ անմիջականությունը պահանջում էր նույնքան անմիջական պատասխան: Կացությունն աստիճանաբար չէր հասունացել: Դա մի տեսակ աններդաշնակ էր և վաւո խա­ ղափորձ էր հիշեցնում: - Ո'չ,- պատասխանեց մայրը՝ զարմանալով կյանքի կո­ պիտ պարզության վրա: - Ուրեմն, հայրս սրիկա է եղել,- գոռաց պատանին' սեղ­ մելով բռունցքները: Մայրը տարուբերեց գլուխը: - Ո՛չ: Ես գիտեի, որ նա ազատ չէ: Բայց մենք շատ էինք սիրում միմյանց: Եթե նա կենդանի լիներ, մեզ կապահովեր: Նրան մի մեղադրիր, զավակս, նա քո հայրն էր և ջենտլմեն էր: Այո, նա իրոք ազնվական տոհմից էր: - Նզովք,- դուրս թռավ պատանու շուրթերից:- Ինձ հա­ մար դա միևնույնն է,- բացականչեց ն ա ,֊ բայց տես' նույնը 104

— ՜


չպատահի և Սիբիլի հետ: Չէ որ նա նույնպես ջևնտ|մեն I,, նա, որ սիրահարված է Սիբիլին, կամ ձևացնում I,, թև սիրահարված է. հավանաբար նա նույնպես... «ջենտ|մևն I;' ազնվական տոհմից»: Մի պահ ամոթի նվաստացուցիչ զգացում համակեց մորը: ՛նա կախեց գլուխը: Դողդոջուն ձեռքերով սրբեց աչքերը: - Սիբիլը մայր ունի,֊շ շնջաց նա,- իսկ ես ոչ ոք չունեի: Պատանին զգացվեց: Մոտեցավ մորը և խոնարհվելով' համբուրեց նրան: - Ներիր, մամա, որ վշտացրի քեզ' հորս մասին հարցնեIV |ով,- ասաց նա,- բայց ես այլ կերպ չէի կարող: Իսկ այժմ ժամանակն է գնալու: Մնաս բարով, հիշի՛ր, որ գու հիմա հոգալու ես Սիբիլի մասին: Հավատա ինձ, եթե այդ մարդը կշտացնի քրոջս, ես կիմանամ' ով է նա, կգտնեմ և շան նման կսպանեմ նրան: երդվում եմ: Սպառնալիքի չափազանցրած մոլեգնությունը, մելոդրա­ մատիկ ցասկոտ խոսքերը, որոնք ուղեկցվում էին կրքոտ շարժուձևով, կյանքը դարձրին մոր համար ավելի վառ և կենդանի: Նրան ծանոթ էր այդ մթնոլորտը: Նա ավելի ազատ շունչ քաշեց: Երկար ու ձիգ ամիսների ընթացքում առաջին անգամ նա հիացավ որդով: Նա այնպես կուզեր, որ այդ հուզիչ տեսարանը երկարեր, բայց Զիմը կարճ կտրեց: Հար­ կավոր էր ճամպրուկները ներքև իջեցնել և փնտրել տաք շարֆը: Կահավորված սենյակների սպասավորը, որտեղ նրանք ապրում էին, դեսուդեն ընկած, մերթ ներս էր վազում, մերթ դուրս: Պետք է սակարկեր նաև կառապանի հետ: Պահը լեցուն էր մանրուքներով, կրկնակի հիասթափությամբ: Մայ­ րը լուսամատից թափահարում էր ժանյակերիզ ճմրթված թաշկինակը հեռացող որդու ետևից: Ինչպիսի հիանալի հնարավորություն է բաց թողնված: Ինչ որ է, նա ւիոքր-ինչ 105

Հ& Շ —

՜


սփոփեց իրեն, Սիրիլին պատմելով, որ այժմ, երր իր հու|անսւվորության տակ մնացել է միայն աղջիկը, ինչպիսի դա­ տարկություն է ստեղծվել նրա կյանքում: Նրան դուր եկավ այս արտահայտությունը և որոշեց հիշել: Զեյմսի սպառնալիքի մասին նա լռեց: ճիշտ է' այդ սպառնալիքը արտահայտված էր շատ դրամատիկ, բայց լավ էր այդ չհիշել: Միսսիս Վեյնը հույսով էր, որ մի օր իրենք միասին կծիծաղեն այդ խոսքերի վրա:

106


ԳԼՈԻ1ս VI ֊ Դու, երևի, արդեն լսել ես նորությունը, Բ ե զ ի լ,֊ հարց րեց լորդ £ենրին այդ երեկո Հոլլուորդին, որը ծառայի ացևկցությամբ մտավ «Բրիստոլւո» ռեստորանի փոքրիկ առանձ­ նասենյակը, որտեղ երեք հոգու համար ճաշ էր մատուցված: - Ո'չ, £արրի, իսկ ինչ նորություն է,- հարցրեց նկարիչը՝ վերարկուն և գլխարկը տալով ակնածանքով սպասող սպասավորին,- հուսով եմ' քաղաքական չէ: Քաղաքական նորություններն ինձ չեն հետաբրքրում: համայնքների պալատում դժվար թե այնպիսի մարդ գտնվի, որի համար նկարիչը չափսոսա իր ներկերը: Չնայած նրանցից շատերը սպիտակեցման կարիք ունեն: - Դորիան Գրեյը նշանվել է և պատրաստվում է ամուս­ նանալ,- ասաց լորդ £ենրին' ուշադիր նայելով Հոլլուորդին: Հոյլուորդը ցնցվեց և մռայլվեց: - Դորիանն ամուսնանում է,-բացականչեց նա, - անկարելի Ա - Բացարձակ ճշմարտություն է: ֊ Ո՞ւմ հետ: - Ինչ-որ աննշան դերասանուհու: - Չեմ հավատում: Դորիանն այնքան խելոք է, սիրելի Բեզիլ, որ չի կարոդ ժամանակ առ ժամանակ հիմարություն չանել: - Բայց ամուսնությունն այնպիսի «հիմարություն» չէ, Հւսրրի, որ անեն «ժամանակ առ ժամանակ»: - Ամերիկայում դա բացառություն է,- ծուլորեն պա­ տասխանեց լորդ Հենքին:- Բայց ես չասացի, թե Դորիանն ամուսնանում է: Ասացի, որ նշանվել է: Տարբերությանր մեծ է: Օրինակ, ես պարզ հիշում եմ իմ ամուսնությունր, բայց նշանվելս' բնավ: Եվ հակված եմ մտածելու, որ նման մտացրություն երբեք չեմ ունեցել: ^

107 * 3^

— ^

.


֊ Ապա մտածիր, Հարրի, Դորիանի ծագումը, դիրքը, ունեց­ վածքը... Պարզապես խենթություն է այդպիսի անհավասար ամուսնությունը: - Եթե ուզում ես, որ Դորիանն այդ աղջկա հետ ամուսնա­ նա, Բեզիլ, նրան ասա այն, ինչ հենց նոր ինձ ասացիր: Այդ դեպքում, համոզված եմ, նա կամուսնանա: Միշտ ամենամեծ հիմարությունը մարդ գործում է ազնիվ մղումներից դրդված: - Գոնե աղջիկը լավը լինի: Շատ ցավալի է, եթե Դորիանն ընդ միշտ կապվի ինչ-որ անարժ անի հետ. այդ ամուսնությունը կարող է վհատել նրան հոգեպես և մտավորապես: - Լավը: 0՜, նա ուղղակի գեղեցկուհի է,- քրթմնջաց լորդ Լենրին' ումպ-ումպ խմելով նարնջի թրմօղիով վերմուտ ը,֊ Դորիանն ասում է, որ գեղեցկուհի է, իսկ նման հարցերում նա հազվադեպ է սխալվում: Քո նկարած դիմանկարը նրան սովորեցրեց գնահատել ուրիշների գեղեցկությունը: Այո, այո, այդ հարցում դիմանկարը գերազանց ազդեցություն է թողել նրա վրա: Այս երեկո մենք կտեսնենք նրա ընտրյալին, եթե տղան չի մոռացել մեր ժամադրությունը: - Դու լուրջ ես ասում, Լլսրրի: - Միանգամայն լուրջ, Բեզիլ: Ամոթ ինձ, թե երբևէ ավելի լուրջ եղած լինեմ, քան այս պահին: - Բայց միթե դու հավանություն ես տալիս, Լւսրրի,շարունակեց նկարիչը' սենյակում քայլելով և կծելով շրթունքը: - Ոչ, դու չես կարող հավանություն տալ, անկարելի է: Դա պարզապես ինչ-որ հիմար հափշտակություն է: - Ես երբեք ոչինչ չեմ հավանում կամ հերքում: Դա ան­ հեթեթ մոտեցում է կյանքի նկատմամբ: Մենք չենք առաքվել այս աշխարհը, որպեսզի գովերգենք մեր բարոյական հա­ մոզմունքները: Ես ոչ մի կարևորություն չեմ տալիս, թե ինչ են ասում գռեհիկները, և երբեք չեմ խառնվում ինձ համար

^

5^

108


հաճելի մարդկանց գործերին: Եթե մեկն ինձ դուր է գափս, ապա այն ամենը, ինչում որ նա դրսևորվում է, բուռն հիացմու՜նք է պատճառում ինձ: Դյւյվսսն Գրեյը սիրահարւ|և| I, զեղեցիկ աղջկա, որը Զուլիետտա է խաղում, և ուզում I, ամուսնանալ նրա հետ: Իսկ ինչու ոչ: Թեկուզ ամուսնանա Մևսսալինայի' հետ, դրանից նա պակաս հետաքրքիր չի լինի: Գիտես, որ ես ամուսնության ջատագով չեմ: Ամուսնության ցլխավոր չարիքն այն է, որ նա մարդու եսասիրությունը ոչնչացնում է: Իսկ ոչ եսասեր մարդիկ անզույն են, նրանք զուրկ են անհատականությունից: ճիշտ է՝ կան մար՛դիկ, որոնց ամուսնական կյանքը դարձնում է բարդ: Նրանք պահպանում են իրենց «ես»-ը և ավելացնում ուրիշ շատ «ևս»-եր: Այդպիսիներն ստիպված են ապրելու ավելի քան մեկ կյան­ քով, դառնում են շատ ավելի բարձր կազմակերպված, հենց րլա էլ, կարծեմ, մարդու գոյության նպատակն է: Րացի այդ, յուրաքանչյուր փորձառություն ունի արժեք, և ինչ էլ ուզում է ասեն ընդդեմ ամուսնության, միևնույն է, դա մնում է որպես փորձառություն: Հուսով եմ, որ Դորիանը կամուսնանա այդ աղջկա հետ, վեց ամիս կրքոտությամբ կպաշտի նրան, իսկ հետո հանկարծ ուրիշով կհրապուրվի: Այդ ժամանակ նա կդառնա հիանալի ուսումնասիրության նյութ: - Դու այդ բոլորը լուրջ չես ասում, Հարրի: Որովհետև, եթե Դորիանը խորտակվի,, բոլորից շատ ինքդ կվշտանաս: Դու շատ ավելի լավն ես, բան ձևանում ես: Լորդ Հենրին ծիծաղեց: - Մենք բոլորս էլ սիրում ենք ուրիշների մասին լավը մտածել այն պարզ պատճառով, որ վախենում ենք ։ մեզ համար, լավատեսության հիմքում ընկած է բացարձակ սարսափը: Մենք վերագրում ենք մեր մերձավորներին այն 1 1-ին դարում մ. թ. ա. £ոոմի, կայսեր Կլավդիոսի կինը, որը հայտնի I,ր իր դաժանությանը և անրարոյականությամբ:

Տ-

109

’*! ֊

,


առաքինությունները, որոնցից կարող ենք շահ ստանալ, և կարծում ենք, թե դա կատարում ենք մեծահոգությունից ցրցվա ծ: Գովում ենք րանկիրին, որ կարողանանք բազմացնել մեր վարկը, լավ հատկություններ ենք գտնում նույնիսկ ավազակի մեջ' հուսալով, որ նա կխնայի մեր գրպանները: Հավատա, Բեզիլ, այն ամենը, ինչ ասում եմ, ւսսում եմ միանգամայն լուրջ: Բոլորից շատ արհամարհում եմ լավա­ տեսությունը: Ինչ վերաբերում է խորտակվելուն, ապա խորտւսկկած կարելի է համարել միայն ւսյն կյանքը, որն իր զարգացման մեջ կանգ է առել: Վերափոխել մարդկային բնաւխրությունը, նշանակում է միայն փչացնել այն: Իսկ ինչ վերաբերում է Դորիանի ամուսնությանը... Իհւսրկե, ցա հիմարություն է: Բայց տղամարդկանց և կանանց միջև կան մերձեցման ուրիշ, ավելի հետաքրքիր ձևեր: Եվ ես, սւնկասկած, խրախուսում եմ ցրանք... լինեյով ժամանակակից' ցրանք շատ ավելի թովիչ են... Բայց ահա և ինքը' Դորիանը: Նա քեզ ավելին կպատմի, քան ես: - Հարրի, Բեզիլ, թանկագիններս, կարող եք ինձ շնորհա ֊ ւխրել,- ասաց Դորիանը և, շպրտելով աբրեշումե աստառով թիկնոցը, սեղմեց իր բարեկամների ձ ե ռ ք ը :֊ Ես երբեք այդւգես երջանիկ չեմ եղել: Իհարկե, այս ամենը բավական ան­ սպասելի էր, ինչպես և անսպասելի են կյանքի րոլոր հրաշք­ ները: Բայց ինձ թվում է, որ ամբողջ կյանքում իմ փնտրածը հենց այս է եղել: Հուզմունքից և հաճույքից նա շառագունել էր և զարմանալի գեղեցկացել: - Ես ցանկանում եմ Ձեզ երջանկություն Ձեր ամբողջ կյանքի ընթացքում, Դհրիան,- ասաց Հոլլուորդը,- բայց Ձեզ համար աններելի է, որ այդ մասին միայն Հարրիին եք ասել: Չէ որ կարոց 1;իք նաև ինձ ասել: 110


- Եվ աններելի է նաև, որ ճաշից ուշացել եք,- ժպտալով ասաց լորդ £ենրին' ձեռքը դնելով պատանու ուսին,- ւլև, եկեք նստենք սեղանի մոտ և տեսնենք, թե ինչպիսին է այս­ տեղի նոր ավագ խոհարարը, իսկ հետո հերթով մեզ ամեն ինչ կպատմեք: - Առանձնապես պատմելու բան չկա,- արձագանքեց Դորիանը, երբ տեղավորվեցին փոքր կլոր սեղանի շուրջը:- Ահա թե ինչպես պատահեց, երեկ երեկոյան' Ձեր մոտից գնա­ լուց հետո, Հևսրրի, հագնվեցի, ճաշեցի Ռուփերթ-սթրիթի իտալական փոքրիկ ռեստորանում, ուր մի աեգամ Դուք տարել էիք ինձ, իսկ ժամը ութին գնացի թատրոն: Սիրիլը Ռոգալինդ էր խաղում: Բեմազարդարանքներն, իհարկե, ահավոր էին, իսկ Օռլանդոն' ծիծաղելի: Բայց Միրիլը... Օ՜հ, եթե տեսնեիք նրան... Տղայի հագուստով ուղղակի հոյակապ էր. դարչնագույն թևքերով ճահճագույն թավշե բաճկոնակ, բաց շագանակագույն տաբատ' թանկարժեք ճարմանդին բազեի փետուր ամրացրած, հիանալի կանաչ գլխարկ և մուգ կարմիր աստառով կնգուղավոր թիկնոց: Երբեք նա ինձ այդ- • պես զմայլիչ չէր թվացել: Իր գերող նազելիությամբ նա նման էր տանգարյան՛ այն բանդակին, Բեզիլ, որ ես տեսել եմ Ձեր արհեստանոցում: Դեմքը երիզող մազերը նման էին գունատ վարդի նուրբ թերթերի: Իսկ խաղը... Ասենք, ինքներդ այս երեկո կւՈեսնեք: Նա պարզապես ծնված է դերասանուհի լինելու համար: Ես հմայված նստել էի խղճուկ օթյակում: Մո­ ռացել էի, որ Լոնդոնում եմ, որ հիմա տասնիններորդ դարն է: Իմ սիրո հետ ես գտնվում էի կուսական հեռու անտառում: Ներկայացումից հետո գնացի ետնաբեմ և խոսեցի նրա հետ: Մենք նստած էինք միասին, հանկարծ ես նրա աչքերում այն­ պիսի արտահայտություն տեսա, որ մինչ այդ երբեք չէի նկա1 Տանգար֊ քաղաք Հունաստանում 111


տել: Շուրթերս ձգվեցին դեպի նրա շուրթերը: Մենք համ­ բուրվեցինք: Չեմ կարող ասել, թե ինչ զգացի այդ պահին. Թվում էր, թե ամրու՜ւջ կյանքս կենտրոնացել է այդ հրաշալի ակնթարթի մեջ: Նա սպիտակ շուշանի պես դողում էր... ապա հանկարծ չոքեց և սկսեց համբուրել ձեռքերս: Գիտեմ, պետք չէր, որ ես այդ բոլորը պատմեի ձեզ, բայց չպատմել չեմ կարող: Մեր նշանադրությունն, իհարկե, խիստ գաղտ­ նիք է, նա նույնիսկ մորը ոչինչ չի ասել: Չգիտեմ' ինչ կասեն իմ խնամակալները: Լորդ Հենրին, երևի, կկատաղի: Բայց ոչ մի նշանակություն չունի: Մեկ տարի հետո ես չափահաս եմ դառնում և կարող եմ անել' ինչ ուզեմ: Դե ասացեք, Բեզիլ, միթե հիանալի չէ, որ պոեզիան ինձ սովորեցրեց սիրել, և կնոջս գտա Շեքսպիրի դրամաներում: Նրա շուրթերը, որոնց Շեքսպիրն է սովորեցրել խոսել, ականջիս շշնջացին իրենց գաղտնիքը: Ինձ գրկում էին Ռոզալինդի ձեռքերը, ես համբուրում էի Զուլիետտային: - Այո, Դերիան, ինձ թվում է' Դուք ճիշտ եք,- դանդաղորեն ասաց Հոլլուորդը: - Այսօր տեսել եք նրան,- հարցրեց լորդ Հենրին: Դորիանը տարուբերեց գլուխը: - Ես նրան թողել եմ Արդենյան անտառում և գտնելու եմ Վերոնայի այգիներից մեկում: Լորդ £ենրին մւոախոհ կում֊կ ում ըմպեց շամպայնը: - Իսկ երբ խոսեցիք ամուսնության մասին, Դորիան: Եվ նա ինչ պատասխանեց: Թե դուք արդենք չեք հիշում: - Սիրելի £արրի, ես նրան պաշտոնական առաջարկություն չեմ արե|, որովհետև դա ինձ համար գործնական խոսակ­ ցություն չէր: Ես նրան ասացի, որ սիրում եմ իրեն, իսկ նա պատասխանեց, թե ինքն արժանի չէ իմ կինը լինելուն: Արժանի չէ, Տեր իմ աստված, ինձ համար նույնիսկ ամբողջ 112 -2?^—^


աշխարհը ոչինչ չարժե նրա համեմատությամբ: - Կանայք զարմանալիորեն գործնական ե ն , ֊ քրթմնջար լորդ Լենրին,- շատ ավելի գործնական, քան մենք: Այգպիսի պահերին մենք հաճախ մոռանում ենք խոսել ամուսնության մասին, իսկ կանայք միշտ հիշեցնում են: Հոլլոտրդր ձեռքը դրեց նրա ուսին: ֊ Վերջացրու, Հարրի, դու վիրավորում ես Դորիանին: Նա ուրիշների նման չէ, վերին աստիճանի ազնիվ է և երբեք ոչ մեկին չի դժբախտացնի: % Լորդ Հենքին նայեց Դորիանին: - Դորիանը երբեք չի վիրավորվի ինձանից,— պատաս­ խանեց նա:- Ես դա հարցրեցի նրան ամենալավ միտումով, միտում, որ կարող է արդարացնել ամեն մի հարց' թեկուզև հետաքրքրասիրությունից: Ուզում էի ստուգել իմ տեսությունը, որ սովորաբար ոչ թե տղամարդիկ, այլ կանայք են տղամարդ­ կանց առաջարկում: Բացի, իհարկե, բուրժուական դասից: Դե, նրանք էլ,չէ որ ետ են մնացել դարից: Դորիան Գրեյը ծիծաղեց և տարուրերեց գլուխը: - Դուք բոլորովին անուղդելի եք, Հարրի, բայց անկարելի է բարկանալ Ձեզ վրա: Երբ Դուք տեսնեք Սիբիլ Վեյնին, կզգաք, որ նրան վշտացնել կարող է միայն սրիկան, անսիրտ գազանը: Չեմ հասկանում' ինչպես կարելի է անարգել մեկին, եթե նրան սիրում ես: Ես սիրում եմ Սիբիլ Վեյնին: Ուզում եմ նրան դնել ոսկե պատվանդանի վրա, տեսնել, թե ինչպես է ողջ աշխարհը պաշտում այն կնոջը, որն իմն է: Ւ»նչ է ամուսնությունը: Անխախտ երդում: Ծիծաղելի է ձեզ թվում: > Օհ, ոչ, մի ծաղրեք: Ահա, այդպիսի երդում էլ ես եմ ուզում տալ: Նրա վստահությունն ազնվացնում է ինձ, իմ հանդեպ ունեցած հավատը դարձնում է ինձ առաքինի: Երբ Սիբիլի հետ եմ, ամաչում եմ այն բոլորից, Հարրի, որ դուք եք ինձ 113 Հ 5 &

- '


սախրեցրիլ և բոլորովին այլ մարդ եմ դառնում: Այո, սոսկ նրա ձեռքի հպումը մոռացնել է տալիս Ձեզ և Ձեր ողջ հրապուրիչ, ւ||ու|.փչ, րայց սխալ և թունավոր տեսությունները: Օրինակ...- հարցրեք լորդ Հենքին' սալաթ վերցնելով: Կյանքի, սիրո, հաճույքի... և ընդհանրապես Ձեր բոլոր տեսությունները, Հարրի: Հաճույքը միակ բանն է, որի համար արժե տեսություն ունենալ,- պատասխանեց նա ցածր, երգեցիկ ձա յնով,֊բ ա յց, ւ|(կ>ախտաբար, ես հաճույքի տեսությունը չեմ կարող ինձ ւխրացրել: Նրա արարիչը բնությունն է, ոչ թե ես. հաճույ­ քը բնության այն կտրձաքարն է, որով նա ստուգում է մարւ|ուն, հաճույքը բնության փառաբանման նշանն է: Երբ մարդ երջանիկ է, միշտ լավն է: Բայց միշտ չէ, որ լավ մարդիկ երջանիկ են լինում: - Իսկ ինչ եք հասկանում լավ ասելով,- բացականչեց Օե(|ի| Հոլլուորդը: Այո,- արձագանքեց Դորիանը' հենվելով աթոռի մեջ­ քի՛ս հ նայելու] յորդ Հենրիին սեղանի կենտրոնում դրած ալ հիրիկների մեծ ծաղկեփնջի վրայով:- Ո՞ր մարդն է լավը Ձեր կարծիքով, Հարրի: Էինել լավը, նշանակում է ներդաշնակել ինքն իր հեա,պատասխանեց լորդ Հենքին' բռնելով բաժակի ոտրը իր նուրբ, սպիտակ մատնեքով:- Իսկ ով ստիպված է ուրիշի հեա Ներդաշնակել, աններդաշնակ է ապրում ինքն իր հետ: 111պպու անձնական կյանքը, ահա ամենից կարևորը: Ինչ վե­ րաբերում է մերձավորների կյանքին, ապա մարդ կարող I, նրանց վզին փաթաթել իր բարոյական տեսակետները, եթե տզում է ձևապաշտ կամ մաքրակրոն լինել: Բայց ուրիշի կյանքին պետք չէ խառնվել: Ոացի այդ, անհատա­ կանությանն, անկասկած, ավելի բարձր ձգտումներ ունի: Տ—

114


Արդի բարոյագիտությունը պահանջում է մեզանփց, up մևնր բաժանենք մեր դարաշրջանի բոլորի կողմից ընզ անկած հասկացությունները, իսկ երբ կրթված մարդը խոնարհաբար ընդունում է իր ժամանակի չափանիշները, ես դա համարում եմ անբարոյականության ամենակոպիտ ձևը: - Բայց համաձայնիր, Հարրի, որ կյանքը միայն իր համար չավաւզանց բարձր արժեքով է գնվում,- նկատեց նկարիչը: - Այո, մեր օրերում ամեն ինչի համար էլ շատ թանկ ենք վճարում: Երևի աղքատի ողբերգությունն այն է, որ նրա համար ամենամատչելի բանը ինքնահրաժարումն է: Գեղեցիկ մեղքերը և գեղեցիկ իրերը հարուստների արտոնություններն են: - Անձնական կյանքի համար ոչ թե փող, այլ ուրիշ բան պետք է վճարել: - ւ^նչ, Բեզիլ: - Իմ կարծիքով, ապաշխարանք, տառապանք... սեփական բարոյալքման գիտակցություն: Լորդ Հենրին թոթվեց ուսերը: - Սիրելիս, միջնադարի արվեստը հոյակապ է, իսկ միջնադարի զգացումները և պատկերացումները հնացել են: Դրանք, իհարկե, պետք են գրականությանը, բայց չէ որ վեպերում պետք է զալիս հենց այն, ինչը կյանքում արդեն դուրս է եկել գործածությունից: Հավատա, ոչ մի քաղաքա­ կիրթ մարդ չի զղջում երբևէ, որ տրվել է հաճույքին, իսկ ան­ քաղաքակիրթը չզիտե' ինչ է հաճույքը: - Ես այժմ գիտեմ, թե ինչ է հաճույքը,- բացականչեց Դորիան Գրեյը,- դա նշանակում է պաշտել մեկին: - Իհարկե, ավելի լավ է պաշտել, բան պաշտվել- պատաս- 1 խանեց լորդ Հենրին' իր համար մրգեր ընտրելով:- Պաշտ­ վելը շատ տաղտկալի բան է: Կանայք մեզ' տղամարդկանցս, վերաբերվում են ճիշտ այնպես, ինչպես մարդկության))' ՝—

V

115 -e$ £ — ^


աստվածներին: Նրանք երկրպագում են մեզ և միշտ ձանձրացնում' ինչ-որ բաներ պահանջելով: - Իմ կարծիքով' նրանք միայն պահանջում են այն, ինչ աոաջինն են նվիրում մ ե զ - կամացուկ ասաց Դորիանը,նրանք սեր են արթնացնում մեր մեջ և սեր էլ իրավունք ունեն սպասերս մեզանից: - Այ րյա միանգամայն ճիշտ է, Դհրիան,- բացականչեց £ո||ուորդը: - Աշխարհում միանգամայն ճիշտ ոչինչ չ կ ա ,֊ առարկեց լորդ Հևնրին: ֊ 0", ոչ, կա, Հարրի,- ընդհատեց Դորիան Գրեյը,- Դուք հո չեք մ խտի, որ կանայք տղամարդկանց տափս են իրենց կյանքի ամենաթանկագին բանը: - Հնարավոր է,- համաձայնեց լորդ Հենրին' հառաչելով: - Բայց նրանք անվերջ ետ են պահանջում, և պահանջում են կաթիլ առ կաթիլ: Այ դա է դժբախտությունը: Կանայք, ինչպես ասել է մի սրամիտ ֆրանսիացի, ոգևորում ենյ1եզ ւ]եհ գործեր կատարելու, բայց միշտ խանգարում են իրակա­ նացնելիս: - Հարրի, Դուք անտանելի ցինիկ եք: Բայց չգիտեմ' ինչու եմ Ձեզ այդպես սիրում: - Դուք միշտ էլ կսիրեք ինձ, Դորիան,- պատասխանեց նա,- սուրճ չէիք ցանկանա, բարեկամներս: Մատուցող, սուրճ, կոնյակ և գլանակ բերեք... Ասենք, գլանակ պետք չէ, ես ունեմ: Բեզիլ, սիգար մի ծխիր, գլանակ վերցրու: Դլանակը գերագույն հաճույքի կատարյալ ձևն է, նուրբ ու չհագեցնող: (երիշ էլ ինչ է պետք... Այո, Դերիան, Դուք ինձ միշտ կսիրեք: Աս Ձեր աչքում բոլոր մեղքերի մարմնացումն եմ, որոնք կատարելու խիզախությունը Դուք չունեք: - Դատարկ բաներ եք ասում, Հարրի,- բացականչեց պա116

Հ Տ &

տ


տանին և վառեց ծխախոտը հուր արտաշնչող արծաթե ւ]|ւա կոնով, որը սպասավորն էր դրել սեղանին: - Ավելի լավ է ցնանք թատրոն: Երբ բեմում տեսնենր Սիբիլին, կյանքը բոլորովին Ձեզ այլ կերպ կերևա: Նա Ձեց համար այնպիսի հայտնություններ կանի, որոնց մասին մինչև հիմա Դուք չեք էլ մտածել: - Ես ամեն ինչ ճաշակել եմ և ի մ ա ց ե լ,֊ ասաց լորդ Հենքին' աչքերի հոգնած արտահայտությամբ:- Բայց միշտ ուրախ եմ նոր տպավորությունների համար, միայն վախենում եմ, թե այլևս նոր սպասելիքներ չլինեն ինձ համար: Ասենք, թերևս Ձեր հրաշք-աղջիկը ցնցի ինձ: Սիրում _ եմ ներկայացում, այնտեղ ամեն ինչ շատ ավելի իրական է, քան կյանքում: Գնանք: Դորիան, Դուք ինձ հետ եկեք: Ափսոս, Բեզիլ, որ իմ V\ "V կարրիպետում միայն երկու հոգով կարող ենք տեղավորվել: Դու հետևիր մեզ միաձի կառքով: Նրանք ելան սեղանի մոտից և, հագնելով վերարկուները, սուրճը խմեցին կանգնած: Նկարիչը լուռ էր և մտազբաղ: Նրան համակել էր թախիծը: Այդ ամուսնությունը նրա սրտովը չէր, թեև հասկանում էր, որ Դորիանին կարող էր ավելի վատ բաներ պատահել: Մի քանի րոպե անց երեքն էլ ներքևում էին: Ինչպես որո­ շել էին, Հոլլուորդը մենակ էր գնում նրանց կառքի հետևից: Նայելով լորդ Հենրիի կառքի առկայծող լույսին' նա կորուստի մի նոր զգացում էր ապրում: Հասկանում էր, որ Դորիան Գրեյն այլևս իր համար չի լինելու այն, ինչ առաջ էր: Կյանքը բարձրսւցել էր նրանց միջև... Հոլլուորդի աչքերը մշուշվեցին, բազմամարդ լուսավոր փողոցներն աղոտացան: Իսկ երբ կառքը սրընթաց մոտեցավ թատրոնին, նկարչին արդեն թվում էր; թե այսօր ինքը ծերա­ ցել է մի քանի տարով: 117 -ՀՏ&*--՜


ԳԼՈԻ1ս VII Այդ երեկո, չգիտես ինչու, թատրոնը լի էր հանդիսական­ ներով, և գիրուկ հրեա տնօրենը, մուտքի մոտ դիմւսվորելու| Դորիանին ու իր ընկերներին, շողոքորթ ու բաղցր-մեղցր ժպիտով մինչև ականջները բացեց բերանը: Հանդիսավոր ու ծառայամիւո քծնանքով ուղեկցելով նրանց դեպի օթյակ' տնօրենը անւ]ևրջ շարժում էր թանկարժեք մատանիներու[ իր կւակւլիկ ձեռքը և բարձր, գրեթե ամբողջ ձայնով ինչոր րաներ պւսւոմում նրանց: Դորիան Գրեյը նրւսն հետևում էր ավելի մեծ խորշանքով, քան առաջ' ունենալով սիրահւսրի այն զգացումը, որը եկել էր տեսնելու Միրանդային, բայց հանդիպել է Կալիբանին: Սակայն լորդ Հենրիին, ըստ երևույթին, հրեան դուր եկավ: Համենայն գեպս, նա այդպես հայտարարեց և ցանկացավ անպայման ձեռքը սեղմել' հա­ վատացնելով նրան, որ հպարտ է ծւսնոթանալու հւսմար մի մարդու հետ, որն իսկական տաղանդ է հայսմաւգործևլ և սնանկացել է բանաստեղծի հանդեպ ունեցած սիրո պատ­ ճառով: Հոլյուորդը դիտում էր պարտերի հասարակությանը: Տոթը սարսաւիելի հեղձուցիչ էր, և հսկայական ջահը բոցա­ վառվում էր, ինչպես հրաթերթիկներով վիթխարի մի գեոր­ գին: Գալյորկայի երիտասարդները հանել էին կոստյումներն ու բաճկոնները և կախել իրենց կողքի բազրիքներից: Նրանք խոսում էին սրահի մի ծայրից մյուսը և նարինջ էին հյու­ րասիրում իրենց շուրջը նստած անճաշակ հւսգնված աղջիկ­ ներին: Պարտերում ինչ-որ կանայք բարձրաձայն քրքջում էին: Նրանց սուր ձայներն ականջ էին ծակում: Բարից լսվում էր գարս թռչող խցանների ճայթյունը: - ԵՎ ահա այսպիսի վայրում Դուք գտել եք Ձեր աստւ|ածությունը,֊ ասաց լորդ Հենրին: - Այո,- պատասխանեց Դորիան Գրեյը,- ւսյստնդ եմ 118 -€9^—՜՜


ցտել նրան' աստվածուհուն, գտել եմ հասարակ մահկանա ցուների միջև: Երբ նա խաղում է, մարդ մոռանում I, ամեն ինչ: երբ հայտնվում I; բեմահարթակում, այս հասարակ, րիրտ մարրլիկ' կոպիտ դեմքերով և անտաշ շարժածներով, կերպարանափոխվում են ամբողջովին: Շունչները պահած բիտում են նրան: Լալիս և ծիծաղում են նրա կամքով: Այր աստվածուհին դարձնում է նրանց ջութակի պես զգայուն, խանդավառում է նրանց, և այն ժամանակ ես զգում եմ, որ այս մարրյիկ նույն մսից ու արյունից են, ինչ որ ես: ֊ Նույն մսից ու արյունից: Ես հուսով եմ, որ այդպես չէ,բացականչեց լորդ Շենքին' հեռադիտակն ուղղելով դեպի զաըորկայի հանդիսատեսները: - Ուշադրություն մի դարձրեք նրա վրա, Դորիան,- ասաց նկարիչը:- Ես Ձեզ հասկանում եմ, թե ինչ եք ուզում ասել, և հավատում եմ այդ աղջկան: Եթե Դուք սիրում եք, ուրեմն նա լավն է: Եվ, իհարկե, մի աղջիկ, որն այդպես ազդում է մարդկանց վրա, չի կարող գեղեցիկ և ազնիվ հոգի չունենալ: Վեհացնել սեիունբը' մեծ արժանիք է: Եթե այդ աղջիկը կարող է հոգի ներշնչել նրանց, ովքեր մինչև հիմա ապրել են առանց հոգու, եթե կարող է գեղեցիկի զգացում արթնացնել այն մարդկանց մեջ, որոնց կյանքը եղել է կեղտոտ և տզեղ, եթե կարող է հրաժարեցնել իրենց եսասիրությունից և տանջանքի արցունք քամել օտարի վշտի համար, ուրեմն արժանի է Ձեր երկրպագմանը, աշխարհը պետք է պաշտի նրան: Լավ եք անում, որ ամուսնանում եք նրա հետ: Սկզբում ես այլ կերպ էի մտածում, իսկ այժմ կարծում եմ, որ Դուք ճիշտ եք: Աստվածներն արարել են Սիբիլ Վեյնին Ձեզ համար: Առանց նրա Ձեր կյանքը կատարյալ չէր լինի: ՚ ֊ Շնորհակալ եմ, Բեզիլ,- ասաց Դորիան Գրեյը' սեղմե­ լով նրա ձեռքը:- Ես գիւհեի, որ Դուք ինձ կհասկանաք: Իսկ 119


Հարրին ուղղակի սարսափեցնում է իր ցինիզմով... Ահա և նվագախումբը: Թեև գարշելի բան է, բայց ընդամենը հինգ րոպե I; տևում: £ետո կբարձրանա վարազ այրը, և Դուր կտեսներ ււպջկան, որին ես կտամ իմ ամբողջ կյանրը, որին արզ են սո|ևլ եմ այն բոլորը, ինչ լավ է իմ մեջ: ֊Ոսաորզ մամ հետո բուոն ծափահարությունների տակ բեմ զուրս ևկաւ[ Սիբիլ Վեյնը: Այո, իրոք, կարելի էր նրանով (|մայւ|ևլ: «Նա աշխարհի ամենագեղեցիկ էակն է, որ երբևէ ես տ1ւսև| եմ»,- մտածեց լորդ £ենրին: Ամոթխած նազելիության մեջ և ւխհերոտ հայացքում մատաղ եղնիկ հիշեցնող ինչ-որ բան կար: Երբ նա աչքը գցեց խանդավառ ամբոխին, այտերին թեթև մի կարմրություն իջավ, ինչպես վարդի սավեյւն է արծաթյա հայելու մեջ: Մի քանի քայլ նա ետ քաշվեց, շուր­ թերը կարծես դողում էին: Բեզիլ Օղլուորդը վեր թռավ և սկսեց ծաւիահարել: Դորիանն անշարժ նստած էր, ինչպես երազում հայացքը սևեռած նրան: Իսկ լորդ £ենրին նայում էր հեռադիտակով և քրթմնջում' «Սքանչելի է, սքանչելի է», Տեսարանը ներկայացնում էր Կապուլետտիի տան սրահը: Կրոնավորի հագուստով ներս մտավ Ռոմեոն' Մերկուցիոյի և մյուս ընկերների հետ: Նվագախումբը, եթե կարելի է այդպես անկանել, սկսեց նվազել: Պարերն սկսվեցին: Անճոռնի և իւզճուկ հագնված դերասանների միջև Սիբիլ Վեյնը սահում էր, ինչպես մի ուրիշ, ավելի չքնաղ աշխարհի էակ: Պարելիս նազանքով այնպես էր ճոճում իրանը, կարծես եղեգ լիներ ջրի ւ|րա: Պարանոցի թեքվածքը հիշեցնում էր սպիտակաթույր շուշանի: Ձեռքերը կարծես փղոսկրից կերտած լինեին: Սւսկւսյն նա զարմանալիորեն անմասնակից էր մնում այդ ամենին: Ուրախության ոչ մի նշույլ չերևաց նրա դեմքին, երբ տեսաւ] Ռոմեոյին: Եկ ծևուիետտայի առաջին խոսքերը' 1 20


- Գաբ խիար եբ, դաժան, դեպի Ձեր ձեռբը, սպնի՛ւ/ ախտավոր, Որ իր ջերմեռանդ հարգանքն է ցսսծամ սիրով բախտավոր: Ուխտի եկոդր ձեռքով հպամ է ձեռբը սաբրերի, Ալի ընդ ափ լինել' անբիծ համբայրն է ախտավորներին,՛ինչպես և նրան հաջորդող մի բանի բառերը հնչեցին Iրիվ արհեստական: Ձայնը հրաշալի էր, բայց ելևէջներն ամբողջովին կեղծ էին, երանգավորումը' սխալ: Դա բանաս­ տեղծությունը դարձնում էր անկյանք, բուռն զգացմունքր' անբնական: Դորիան Գրեյը գունատվում էր: Նա ապշած էր և անհանզիսւո: Ո՛չ լորդ Հենրին, ոչ Բեզիլ Հոլլուորրյը չէին համար­ ձակվում որևէ բան ասել: Սիբիլ Վեյնը բոլորովին անտաղանդ թվաց, նրանք խիստ հիասթակ՜ւված էին: Սակայն հասկանում էին, որ Զուլիետտա խաղացողի իսկական ստուգումը երկրորդ գործողության պատշգամբի տեսարանն է: Եվ սպասում էին այդ պահին: Եթե Սիբիլը այդտեղ էլ ձախողվեր, ուրեմն, նրա մեջ տաղանդի նշույլ անգամ չկա: Նա ուղղակի կախարդանքով լեցուն էր, երբ լուսնի լույ­ սի տակ հայտնվեց պատշգամբում: Դա արդեն չէր կարելի ժխտել: Բայց խաղն անտանելի կեղծ էր և գնալով ավելի էր վատանում: Անհեթեթորեն արհեստական էին շարժուձևերը: Ամեն ինչ արտասանում էր չափազանցրած խանդավառու­ թյամբ: Դեղեցիկ մենախոսությունը' Գիշերվա դիմակը եըեսիս վրա է, Թ ե չէ, կասական մի շիկնածաթյան այտերս կայրեր < Այն խոսքի համար, որ դա այս գիշեր ինձնից լսեցիր, արտասանվեց աշակերտուհու անշնորհք ճիգով, որ սո-1 1 Չափածո թարգմանությունները' (ս. Դաշւոենցի: 121


փտեցրել էր ճարտասանության ինչ-որ երկրորդ կարցի րյասատու: Իսկ երբ պատշգամբից թեքվեց և հասավ այս հիանալի տողերին. Թեպետ ի մ սիրտը հրճվում է քեզնով, Սակայն այս գիշեր հաճության չանեմ դաշինք կռելա, Դա խիար հանդագն է և խիստ անխոհեմ, խիար հանկար հական, Նման փայլակի, որ չքանամ է Նախքան թե կասես' «Նայիր-ւիայլամ է»: Բարի գիշեր, անաշ: Սիրո բողբոջն այս հասանանալով շնչով ամառվան' Կարող է դառնալ մի չքնաղ ծաղիկ հաջորդ հանդիպման, կարծես արտասանում էր առանց իմաստը հասկանալու: Դա չէր կարելի բացատրել ջղային հուզմունքով: Ընդհակառակը, շատ հանզիստ էր և լրիվ տիրապետում էր իրեն: Պարզապես վատ խաղ էր: Ըստ երևույթին, դերասանուհին բոլորու[ին անտաղանդ էր: Նույնիսկ գալյորկայի և վերջին շարքերի անկուլտուրւսկւսն հանդիսատեսները կորցրեցին հետաքրքրությունը խաղի նկատմամբ: Սկսեցին բարձրաձայն խոսել, աղմկել և նույնիսկ սուլել: £րեա ձեռնարկուն, դահլիճի ետնամասում կանգնած, ոտքերը դոփում էր և ցասումնալից հայհոյում: Միայն աղջիկն էր, որ անտարբեր էր մնում ամեն ինչի նկատմամբ: Երբ երկրորդ գործողությունը վերջացավ, սրահում բարձ­ րացավ փոթորկոտ սուլոց: Լորդ Հենրին վեր կացավ և հա­ գավ վերարկուն: - Նա շատ գեղեցիկ է, Դհրիան,- ասաց նա,- բայց խաղալ չզիտի: Գնանք: - Ո'չ, ես մինչև վերջ պետք է նայեմ,- դառնությամբ, բայց կտրուկ պատասխանեց պատանին,֊շ ատ եմ ցավում, որ

^

9 122 -

-Հ Տ

& ? — ՜՜


իմ պատճառով կորցրեցիք երեկոն, Հարրի: Երկուսիցդ 1,| ներողություն եմ |սնդրում: ֊ Սիրելի Դորիան, օրիորդ Վեյնը թերևս տկար է այսօր,ընդհատեց Հոլլուորդը,- ուրիշ անգամ կգանք: - Երանի տկար լիներ,- պատասխանեց Դորիանը,- բայց ևս տեսնում եմ, որ նա պարզապես սառն է ու անհոգ ի: Ամբող­ ջովին փոխվել է: Դեռ երեկ նա մեծ դերասանուհի էր: Իսկ այս երեկո' պարզապես տափակ և միջակ դերասանուհի: - Այդպես մի խոսեք Ձեր սիրած աղջկա մասին, Դորիան. սեոն աուԼևսահց. բարձր է:.... - Թե սերը, թե արվեստը ընդօրինակման ձևեր են,ասաց լորդ Հևնրին:- Դե, գնանք, Դորիան, այստեղ այլևս մի մնացեք: Հոգու համար վատ խաղ դիտելը վնասակար է... Եվ վերջապես, դժվար թե ուզեիք, որ Ձեր կինը դերասանուհի լինի: Ուրեմն, միթե միևնույնը չէ, եթե նա փայտե տիկնիկի պես է խաղում Ջուլիետտա: Նա շատ սիրունիկն է և եթե կյանքի մասին էլ այդպիսի աղոտ պատկերացում ունի, որ­ քան արվեստի, ապա ավելի մոտիկ ծանոթությունը նրա հետ Ձեզ մեծ հաճույք կպատճառի: Միայն երկու տեսակի մարդիկ կան, որոնք իսկապես հետաքրքիր են. մարդիկ, որոնք բա­ ցարձակապես ամեն ինչ գիտեն կյանքի մասին, և մարրյիկ, որոնք բացարձակապես ոչինչ չգիտեն: 0", սիրելի՛ս, այդպես ողբերգական մի ընդունեք, ի սեր աստծո: Երիտասարդ մնալու գաղտնիքը երբեք չհուզվելու մեջ է: Դա փչացնում է դեմքը: Եկեք Բեզիլի հետ ակումբ գնանք: Այնտեղ կծխենք և կխմենք Սիբիլ Վեյնի գեղեցկության կենացը: Նա գեղեցկուհի է: Ուրիշ ինչ եք ուզում: - Դնացեք, Հւսրրի,- բղավեց պատանին,- ես ուզում եմ մե­ նակ մնալ: Բեզիլ, Դուք էլ գնացեք: Միթե չեք տեսնում, որ սիրտս կտ որ֊կ տ որ է լինում,- նրա աչքերը լցվեցին տար 123

— ՜


արցունքով, շուրթերը դողացին: Նետվելով օթյակի խորքը' կպավ պատին և ձեռքերով ծածկեց դեմքը: - Գնա՛նք, Բեզիլ,- ասաց լորդ Հենրին ձայնի զարմանալի քնքշությամր: Եվ երկուսն էլ դուրս եկան օթյակից: Մի քանի րոպե անց լույսերը մարեցին, վարագույրը բարձրացաւ], և սկսվեց երրորդ գործոզությունը: Դորիան Գրևյը վերադարձավ իր տեղը: Գունատ էր և չափազանց անտարբեր: Ներկայացումը շարունակվում էր, թվում էր վերջ չկա: Սրահը կիսով չափ դատարկվել էր, հանդիսատեսների մի մասը, հռհռալով և ծանր կոշիկները թխկթխկացնելով, դուրս էր գնում: Ձախողումը կատարյալ էր: Վերջին գործողությունն ընթանում էր գրեթե դատարկ դահլիճում: Վերջապես վարագույրն իջավ քրքջոցի և բարձ­ րաձայն փն]3 ւինթոցների տակ: Հենց որ գործողությունը վերջացավ, Գորիան Գրեյն ան­ միջապես ետնաբեմ նետվեց: Սիբիլը մենակ կանգնած էր Հարդարա սենյակում' դեմքի հաղթական արտահայտությամբ: Աչքերը շողում էին արտակարգ հրով, նա ամբողջությամբ կարծես ճառագայթում էր: Կիսաբաց շուրթերը մպւոում էին միայն իրեն հայտնի ինչ-որ գաղտնի ժպիտով: Երբ Գորիան Գրեյը ներս մտավ, Սիբիլը նայեց և լցվեց անսահման ուրախությամբ: - Ինչ վատ խաղացի ես այսօր, Գորիան,- բացականչեց նա: - Ահավոր,- հաստատեց Գորիանը' տարակուսանքով նայեյոկ Սիբի| ին: - Սարսափելի էր: Հիվանդ եք: Գաք չեք կարող պատկերացնել, թե ինչի նման էր Ձեր խաղը և որքան տառապանք դա պատճառեց ինձ: Աղջիկը ժպտում էր: 124


- Դորիան, - երգեցիկ ձայնով ծոր տվեց, ֊ կարծես այց անունը մեղրից էլ քաղցր էր նրա ծաղկաթերթ ալ շուրթևրի համար,- Դորիան, Դուք պետք է հասկանայիք: Իսկ այմմ հասկանում եք, չէ: - Ինչ հասկանամ,- բարկացած հարցրեց նա: - Այն, թե ինչու ես վատ խաղացի այսօր... թե ինչու ես սրսւնից հետո միշտ էլ պետք է վատ խաղամ, թե ինչպես ես այլևս չեմ կարող խաղալ այնպես, ինչպես առաջ: Դորիանը թոթվեց ուսերը: - Երևի հիվանդ էիք: Այն դեպքում ինչու խաղացիք: Չէ. որ Դուք ծաղրուծանակի առարկա եք դառնում: (Ընկերներս անտանե|ի ձանձրացան: Ես' նույնպես: Սիբիլը կարծես չէր լսում: Նա ուրախության էքստազի մեջ էր: Երջանիկ ինքնամոռացությունը նրան լրիվ վերակւոխել էր: - Դորիան, Դորիան,- բացականչեց նա,- նախքան Ձեզ ճանաչելը իմ կյանքի միակ իրականությունը խաղն էր: Դրա­ նով էի ապրում: Ամեն ինչ ինձ իրական էր թվում: Մի գիշեր Ռոզալինդա էի, մյուս գիշերը' Պորցիա: Իմն էր Բեատրիչեի ուրախությունը և Կորգևլիայի տառապանքը: Եվ այդ ամենին հավատում էի: Ինձ հետ խաղացող խղճուկ դերասանները աստվածային էին թվում: Նախշած բեմը իմ աշխարհն էր: Ես ապրում էի տեսիլքների մեջ, որոնք ինձ իրական մարդիկ էին թվում: Եվ ահա, որտեղից որտեղ, հայտնվեցիք Դուք, սեր իմ, և գերությունից ազատեցիք իմ հոգին: Դուք ինձ ցույց տվեցիք իրական կյանքը: Այսօր ես առաջին անգամ տեսա այն ամբողջ դատարկությունը, կեղծիքն ու բուտաֆորային անհեթեթությունը, որը ինձ շրջապատում է բեմում: Այս երեկո ես առաջին անգամ տեսա, որ Դոմեոն ծեր է, սարսափելի և շպւսրված, որ լուսնյակ գիշերն այցում '—ԾՏՏ- 125


արհեստական է, իսկ այգին այդ ոչ թե այղ ի է, այլ ողոր մևլի դեկորացիաներ: Բառերը, որոնք ես արտասանում էի, իսկական չէին, իմր չէին, և այն խոսքերը չէին, որ ես ուզում էի ասեր Ձեր շնորհիվ ես հասկացա այն, ինչը վեր է արւխստից: ևս զգացի իսկական սերը: Արվեստը նրա գունատ արտացո|ամն է: 0՜, բերկրություն իմ, իմ հմայիչ Արքայազն, Արքայաղն իմ կյանքի, ձանձրացել եմ ապրել ստվերների մեջ: Ինձ համար Դուք ավելի թանկ եք, քան ողջ աշխարհի ա ր ֊ կեսար: Իմ ինչին են պետք այդ տիկնիկները, որոնք շրջա­ պատում են ինձ բեմում: Երբ երեկոյան ես թատրոն եկա, ինձ հանկարծ զարմանք պատեց, ամեն ինչ միանգամից օտարա­ ցաւ! ՛ինձ համար: Ես կարծում էի' հիանալի կխաղամ, բայց հակառակը եղավ: Եվ հանկարծ հոգով հասկացա, թե ինչու չեմ կարողանում խաղալ: Եվ դա ինձ բերկրանք պատճառեց: Ես յսում էի, որ սուլում են, բայց ժպտում էի: Նրանք ինչ կարող էին հասկանալ մեր սիրուց: Տարեք ինձ այստեղից: Դորիան, տարեք Ձեզ հետ այնտեղ, որտեղ մենք բոլորովին մենակ կլինենք: Ինձ համար թատրոնն ատելի է: Ես կարող էի բեմում սեր պատկերել, քանի դեռ չգիտեի, թե ինչ է դա, իսկ հիմա, երբ ինչպես հուր այրում է ինձ այդ սերը, ես անկարող եմ: Ա՜խ, Դորիան, Դորիան, այժմ ինձ հասկանում եք: Չէ որ հիմա իմ' սիրահարվածի դեր կատարելը սրբապղծություն է: Ձեր շնորհիվ էր, որ դա իմացա: Դռրիանն ընդոստ շրջվեց Սիբիլից և նստեց բազմոցին: - Դուք աղանեցիք իմ սերը,- մրմնջաց նա: Սիբիլը զարմացած նայեց նրան, ապա ծիծաղեց: Դորիանր |ուռ էր: Աղջիկը մոտեցավ, նուրբ մատներով շոյեց նրա մաղերը, հետո չոքեց և շուրթերը սեղմեց պատանու ձեռքերին. Սակայն Դորիանը ցնցվեց, ետ քաշեց ձեռքերը: Ապա վեր թսչե|ւո| տեղից' գնաց դեպի դուռը. 126


- Այո, այո,- գոչեց նա,- Դուք սպանեցիք իմ սերը: Առաջ Դուք հուզում էիք իմ երևակայությունը, իսկ հիմա ոչ մի հետա­ քրքրություն չեք առաջացնումիմմեջ: Ես Ձեզ սիրեցի, որովհետև Դուք հրաշալի էիք խաղում, որովհետև Դուք մարմնավորում էիք մեծ բանաստեղծների երազանքները, կերպավորում, կյանք էիք տալիս արվեստի անմարմին տեսիլքներին: Իսկ հիմա այդ ամենը վերջացած է: Դուք դարձաք դատարկ ու սահմանափակ մի կին: Աստված իմ, ինչքան էի ես հիմար, ինչ խենթություն էր իմ սերը Ձեր նկատմամբ: Այժմ ինձ համար Դուք ոչնչություն եք: Ես Ձեզ այլևս տեսնել չեմ ուզում: Նույն­ իսկ չեմ էլ հիշի Ձեզ, Ձեր անունը չեմ արտասանի երբեք: Օ՚հ, եթե իմանայիք, թե Դուք ինչ էիք ինձ համար աոաջ... Առաջ... Հիշելը նույնիսկ ցավ է պատճառում ինձ: Երանի ես երբեք տեսած չլինեի Ձեզ: Դուք փշրեցիք իմ բոլոր երազանքները: Որքան քիչ եք դուք հասկանում սիրուց, եթե ասում եք, թե այն սպանեց Ձեր մեջ դերասանին: Չէ որ առանց Ձեր արվեստի բուք ոչնչություն եք: Ես ուզում էի Ձեզ դարձնել նշանավոր, ուզում էի, որ Դուք հռչակ ունենաք: Աշխարհը կերկրպագեր Ձեզ, և Դուք կկրեիք իմ անունը: Իսկ ինչ եք հիմա: Սիրունիկ դեմքով, երրորդ կարգի դերասանուհի: Սիբիլր գունատվել, ու դողում էր: Ձեռքերը ջղաձգվել էին, ձայնը կարծես խեղդվել էր կոկորդում: - Դուք լուրջ եք այդ ասում, Դորիան,- շշնջում էր նա,— զուցե խաղում եք: - Խաղում եմ: 0՜, ոչ, խաղալը ես Ձեզ համար եմ թողնում: Դուք այնքան լավ եք այդ անում,- թույնով լցված' առարկեց նա: Աղջիկը տեղից կանգնեց և դեմքի տանջալից արտահայ­ տությամբ մոտեցավ նրան: Ձեռքը ցրեց Դորիանի ուսին և նայեց նրա աչքերի մեջ: Բայց Դորիանը մի կողմ հրեց նրան Տ—

127


ու բղավեց. - Չդիպչեք ինձ: Աղջիկը խուլ հառաչեք, ընկավ պատանու ոտքերը: Եվ տրորված ծաղկի նման այդպես մնաց հատակին: - Դերիան, Դերիան, ինձ մի' լքեք,- աղերսանքով շշնջաց նա ,- ես շատ եմ զղջում, որ վատ խաղացի այսօր: Անվերջ Ձեր մասին էի մտածում: Կրկին կփորձեմ... այե, այե, ես ջանք չեմ խնայի: Սերը այնքան անսպասելի էր: Ես թերևս դա չզգայի էլ, եթե ինձ չհամբուրեիք... եթե մենք չհամբուրվեինք... կրկին համբուրեք ինձ, սեր իմ, մի գնացեք: Ես չեմ դիմանա... Մի՛ լքիր ինձ, եղբայրս... Ո՛չ, եչ, ես դա նկատի չունեի, նա միայն կատակում էր... Օհ, միթե չեք կարող ինձ ներել: Այսուհետև ես շատ կաշխատեմ, կջանամ լավ խաղալ: Այդպես դաժան մի եղեք, որովհետև աշխարհում ևս ամեն ինչից շատ Ձեզ եմ սիրում: Չէ որ ես միայն մեկ անգամ եմ Ձեզ դժգոհ թողել: Իհարկե, Դուք ճիշտ եք, Դորիան, ես չպետք է մոռանայի, որ դերասանուհի եմ: Հիմարության էր, բայց ինչ անեմ, չկարողացա: Ա՜խ, ինձ մի լքեք, մի լքեք ինձ, Դորիան: Բուռն արցունքները խեղդեցին նրան, հատակին ընկած վիրավոր կենդանու պես նա գալար-գալար էր գալիս, իսկ Դորիան Գրեյը վերևից նրան էր նայում՝ ամբարտավան արհամարհանքի քմծիծաղը նրբա գեղ շուրթերին: Այն մարդ­ կանց տանջանքների մեջ, որոնք այլևս սիրելի չեն, միշտ ինչոր ծիծաղելի բան կա: Սիբիլ Վեյնը անհեթեթորեն մելոդրա­ մատիկ էր թվում, նրա արցունքներն ու հեծեծանքը գրգռում էին Դորիանին: - Ես գնում եմ,- վերջապես ասաց նա հանգիստ, հստակ ձայնով,- չէի ցանկանա անխիղճ լինել, բայց Ձեզ տեսնել այլևս չեմ կարող, Դուք հիասթափեցրիք ինձ: Սիբիլը լուռ հեկեկում էր, նա ոչինչ չպատասխանեց, բայց 128


սողաց ավելի մոտիկ' ձեռքերը կույրի պես առաջ մեկնած, կարծես նրան էր փնտրում: Սակայն Դորիանը շրջվեց և դուրս եկավ: Մի քանի րոպե հետո նա արդեն փողոցում էր: Թե ուր էր գնում, ինքն էլ չգիտեր: Հետո աղոտ մտաբերեց, որ թափառում է հազիվ լուսավորված փողոցներում, չարա­ գուշակ տեսքով տների մոտ, կամարների սև ստվերների տակ: Կանայք խռպոտ ձայներով և սուր քրքիջով կանչում էին նրան: Ի֊տշոր կապիկների պես մրթմրթալով և հայհոյելով օրորվրւմ էին հարբածները: Դորիանը տեսնում էր տների դռներին կուչ եկած խղճուկ ու հյուծված երեխաների, լսում էր մռայլ բակերից եկող սուր ճիչեր ու կոպիտ հայհոյանք: Այգաբացին նա Քովենթ-Գարդնի մոտ էր: Մութը ցրվել էր, մեղմ առկայծող կրակներով ընդելուզված երկինքը նման էր հրաշագեղ մարգարտահատիկի: Դեռ ամայի, կսոյլուն սալարկներով դանդաղ ճռռում էին երկար ցողունների վրա օրորվող շուշաններով լի սայլերը: Օդում տարածվել էր ծաղիկների բույրը, որը բալասանի պես ամոքում էր պատանու ցավը: Բեռնած սայլերի հետևից նա ինքնաբերաբար շուկա մտավ և սկսեց դիտել սայլերը բեռնաթափողներին: Սպիտակ խալաթը հագին մի սայլապան նրան բալ հյուրասիրեց: Դո­ րիանը շնորհակալություն հայտնեց և մտացրիվ սկսեց ուտել, զարմանալով, թե ինչու իրենից փող չվերցրեց այդ մարդը: Բալը կեսգիշերին էին քաղել, և նրա մեջ կարծես թակւանցած լիներ լուսնի սառնությունը: Տղաները երկար շարքով' մեկը մյուսի ետևից, շերտավոր վարդակակաչների և դեղին, կարմիր վարդերի զամբյուղները ձեռքներին, նրա առջևից ճանապարհ ճեղքեցին դալար կանաչ բանջարեղենի հսկայական կույտերի միջով: Նախասրահի դռան տակ' արևի լույսով ողողված մոխրագույն սյուների միջև, թրև էին գալիս մի խումբ գջլոտված աղջիկներ: Մի ուրիշ խումբ էլ կուտակւ|և| 129


Էր Պյւսցցէփ վրա գտնվող սրճարանի դռների մոտ: Անհար|<> սալարակի վրա լծասարքերն ու զանգակները զնգզնգացնելով սայթարում էին ծանրաքարշ ձիերը: Մի քանի սայլապաններ քնել էին պարկերի կույտերի վրա: Վարդագույն ոտքերով, ծիածանանման վզիկներով աղավնիները այս ու այն կողմ էին ւ|ագւ|գում և կտցահարում թափած ցորենի հատիկները: Քիչ անց Դորիանը կառք վարձեց և տուն գնաց: Տան շեմին մի պահ կանգ նելով' նա սկսեց նայել լուռ հրապարակին, լուսա­ մատների ամուր ծածկված փակոցափեղկերին և գույնզգույն վարագույրներին: Այժմ երկինքը ջինջ ծիածանաքարի գույն ուներ, և նրա ֆոնի վրա արծաթի պես փայլփլում էին տանիքնևրը: Դիմացի տան ծխնելույզից րարալիկ ծուխ էր բարձրանում, որի մանուշակագույն ժապավենը, պտույտներ տալով, գալարվում էր սադափագույն օդում: Ի նչ֊ո ր , դոջեի զ ոնդոլից մի ժամանակ զ ողացած վևնետիկյան հսկայական ոսկեզօծ լապտերի մեջ, որն այժմ կախված էր մուտքի կաղնե մեծ տախտակադրվագներով ընդարձակ սրահի առաստաղից, դեռ առկայծումէին գազի երեք այրիչներ, որոնց բոցի կապույտ նեդ լեզուները երիզվել էին սպիտակ հրով: Նա մարեց լույսը, գլխարկն ու վերարկուն շպրտեց սեղանին ու զքաղաքանի միջով գնաց դեպի իր ննջարանը, որն ութանկյուն մեծ սենյակ էր առաջին հարկում: Իրեն շռայ­ լություններով շրջապատելու ձգտումով տոգորված' նա վեր­ ջերս նորից էր զարդարել իր սենյակը և պատերից կախել վերածնունդի շրջանի մի բանի հազվագյուտ պատկերազարդ գորգեր, որոնք գտել էր Մելբիի տան ձեղնահարկում: Դռան բռնակը պատելիս նրա հայացքն ընկավ Բեզիլ Հոլլուորդի նկարած դիմանկարին: Դորիանը ցնցվեց ու ետ ընկրկեց ինչ-որ բանից ապշած: Հետո ննջասենյան մտավ: Սակայն ծաղկեփնջիկը վերարկուի մերակից հանելով, նա կարծես 130


վտրանեց: Վերջապես վերադարձավ գրադարան, մոտեցաւ| իր դիմանկարին և ուշադիր զննեց: Աղոտ լույսի տակ, որ ստվերկած էր ցեղին մետաքսե վարագույրներով, նկարում դեմքը փոքր-ինչ փոխված երևաց: Արտահայտությունն այլ էր. շուրթերի անկյուններում ինչ-որ դաժանություն կար... Ա՜յ քեզ տարօրինակ բան: Դորիանը լուսամուտին մոտեցավ և քաշեց վարագույրը: Սենյսւկը ողողվեց վաղորդյան պայծառ ճառագայթներով, տարօրինակ ստվերները ետ փախան խավար անկյունները: Սակայն նկարում դեմքի տարօրինակ արտահայտությունը շարունակում էր մնալ, ավելին, նա դարձել էր նույնիսկ ավելի հստակ: Արևի վառ լույսի տակ բերանի զիծն այնսյես պարզ երևաց, կարծես Դորիանը հայելուն էր նայում սարսափելի ոճիր կատարելուց հետո: Նա ցնցվեց և, սեղանի վրայից վերցնելով լորը Հենրիի բազմաթիվ նվերներից մեկը' փղոսկրե հրեշտակիկներով շրջանակած ձվաձև հայելին, նայեց նրան: Ոչ, նրա ալ շրթունքները ոչ մի զիծ այդպես չէր այլանրյակում: Ոնչ էր այց նշանակում: Դորիանը տրորեց աչքերը, ընդհուպ մոտեցավ նկարին և կրկին զննեց: Դիմագծի և գույների ոչ մի փոկւոխություն չկար նկարում, սակայն արտահայտությունն, անկասկած, փոխվել էր: Ոչ, դա իր երևակայության արդյունքը չէր: Զարհուրելի կւոփոխությունն ակնհայտ էր: Նստելով աթոռին' նա սկսեց խորհրդածել: Հանկարծ հի­ շողության մեջ հայտնվեցին այն խոսքերը, որոնք ինքն ասել էր Ոեզիլ Հոլլուորցի արվեստանոցում' դիմանկարն ավարտ­ վելու օրը: Այո, շատ լավ էր հիշում: Նա այն ժամանակ խելա­ հեղ մի ցանկություն հայտնեց, ուզեց,-որ ինքն ընդմիշտ երի­ տասարդ մնա, իսկ դիմանկարը ծերանա, ցանկացակ, որ 131


իր գեղևցկությունւը երբեք չխունանա, իսկ կտավի դեմքին դրոշմվի կրքերի ու մեղքերի կնիքը: Այո, նա ուզում էր, որ տառապանքների և ծւսնր խոհերի հետքերը ակոսեին դեմքը կտավի վրա, իսկ ինքը պահպաներ դեռ նոր գիւոակցված ւիթթող պատանեկությունն ու նրբագեղությունը: Միթե իր ցանկությունն իրականանում էր: Ո'չ: Դա անկարելի էր. այդպիսի հրաշքներ չեն լինում: Նույնիսկ մտածելն այդ մասին զարհուրելի էր: Եվ սակայն իր դիմաց էր գտնվում րյիմւււնկարր՝ դաժանության գիծը շուրթերի կրա: Դաժանություն, միթե նա դաժան էր վարվել: Մեղավորը ոչ թե ինքն էր, այլ՝ Սիբիլը: Ինքը կարծել էր, թե այդ աղջիկը մեծ դերասանուհի է, և այդ պատճառու[ էլ սիրել էր նրւսն: Իսկ Սիրիլը հիասթաւիեցրեց: Պարզվեց, որ նա ոչնչություն է և անարժան իր սիրուն: Սակայն զղջման և կարեկցանքի անսահման մի զգացում համակեց Դորիւսնին, երր հիշեց նրան իր ոտքերի առաջ ւիոքրիկ երեխայի նման հեկեկալիս: Հիշեց, թե ինչպիսի չոր անտարբերությամբ էր նայում այն ժամանակ: Ինչու էր ինքն այդպես ստեղծվել, ինչու է իրեն այդպիսի հոգի տրվել... Բայց միթե ինքը չէր տանջվում: Երեք սարսափելի ժամ ւոևող ներկայացման ընթացքում նա տառապւսնքի մի ամ­ բողջ դար ապրեց, տանջալից մի հավիտենականություն: Իր կյանքը համենայն դեպս հավասարարժեք է նրա կյանքի հետ: Ինքը խոցել էր Սիբիլին հավիտենաււյես, բայց չէ որ նա էլ ժւսմանակավորապես իր կյանքն էր մթագնել: Ընդ որում' կանայք ակևլի հեշտ են կրում տառապանքը, քան տղամարդիկ: Նրանք ապրում են միայն իրենց զգացմունքներով, միայն իրենց զգացմունքների մասին՛’՛ են մտածում: Եթե սիրեկան են պահում, ապա միայն նրանց հետ միշտ տեսարաններ սարքելու համար: Այգ պես էր ասում լորդ Հեն րին, իսկ լորդ


Հենրին շատ լավ գիտի կանանց: Ինչու իզուր ինքը տանջվի Սիբիլ Վեյնի համար: Չէ որ նա այլևս գոյություն չուներ իր համար: Իսկ նկարը: Այդ մասին ինչ կարող էր ասել: Նկարը պահում էր իր կյանքի գաղտնիքը և կարող էր այդ գաղտնիքը բոլորին հայտներ Դիմանկարը սովորեցրել էր նրան սիրել իր սեփական գեղեցկությունը, միթե նույն այդ դիմանկարը կստիպի նրան ատել իր սեփական հոգին: Այժմ էլ ինչպես նայեր կտավին: Ո՛չ, ոչ, այդ բոլորը հոգեկան տառապանքից գրգռված երևակայության արդյունք էր: Նա անց էր կացրէդ սոսկալի գիշեր, և ահա աչքին ինչ-որ տեսիլք էր երևում: Հանկարծ ուղեղում հայտնվեց այն փոքրիկ բոսորագույն բիծը, որ խե­ լագարեցնում է մարդկանց: Նկարը չէր կախվել, խելացնո­ րություն էր այգ պես մտածելը: Սակայն դիմանկարը նայում էր նրան դաժան մի ժպիտով, որը այլանդակում էր գեղեցիկ դեմքը: Վաղորդյան արևի ճա­ ռագայթների տակ կապում էին մազերը: Երկնագույն աչքերը հանդիպել էին իր աչքերին: Նա համակվեց անսահման կա­ րեկցանքով, սակայն ոչ թե իր, այլ դիմանկարի հանդեպ: Նկարը փոխվել էր արդեն և գեռ շատ կփոխվեր: Կճերմակեն ոսկեփայլ մազերը: Կթոշնեն դեմքի սպիտակ և կարմիր վար­ դերը: Յուրաքանչյուր գործած մեղքի համար մի բիծ կաղճատի, կկւչացնի գեղեցկությունը: Ո'չ, նա այլևս մեղք չի գործի: Դիմանկարը փոխվի թե ոչ, միևնույն է, այդ նկարը կդառնա նրա խղճի տեսանելի խորհրդանիշը: Պետք է սրանից հետո կռվել գայթակղումների դեմ: Եվ այլևս չհանդիպել լորդ Հենրիի հետ, կամ գոնե չլսել՛ նրա թունավոր տեսություններր, որոնք Աեզիլ Հոլլուորգի պարտեզում առաջին անգամ արթնացրին իր մեջ անկարելի


հանդուգն տենչը: Եվ Դորիանը որոշեց վերադառնալ Սիբիլ Վեյնի մոտ, մեղ­ րը րաւ|ե|, կամուսնանա նրա հեա և կփորձի նորից սիրել: Այո՛, րյա իր պարտականությունն էր: Թերևս Սիբիլն ավելի շատ է տանջվել: Խեղճ երեխա: Դաժան և եսասիրարար վարվեց նրա հետ: Սևրր կվերադառնա, նրանք երջանիկ կլինեն միա­ սին: Սիրիլի հետ նրա կյանքր կլինի մաքուր և գեղեցիկ: Նա վեր կացավ աթոռից և, սարսռալով, վերջին անգամ նայեց նկարին ու մի մեծ վարագույր քաշեց նրա վրա: - Սնչ զարհուրելի բան է,- քրթմնջաց ինքն իրեն և, մոտենալով լուսամուտին, բացեց: Նա դուրս եկավ պարտեզ, գնաց դեպի բացատ և ամբողջ կրծբով ագահորեն շնչեց առավոտյան թարմ օդր: Թվում էր, թև պայծառ առավոտը ցրեց բոլոր մռայլ կրքերը, և Դորիանը այժմ մտածում էր միայն Սիրիլի մասին: Նա իր սրտում լսում էր նախկին սիրո թույլ արձագանքը: Դորիանը անվերջ կրկնում էր իր սիրեցյալի անունը: Եվ թռչունները, որոնք ծլվրսմ էին ցողաթաթախ պարտեզում, կարծես ծաղիկներին պատմում էին Սիրիլի մասին:

134

Հ Տ & ?—

՜


ԳԼՈԻ1ս VIII Վաղուց կեսօրն անցել էր, երբ Դորիանը արթնացավ: Ապա սավորը ոտնածայրերի վրա մի քանի անգամ ներս էր մտև| տեսնելու, թե իր երիտասարդ տերն արդյոք չի աւրթնացևլ: Նա զարմացել էր, որ նա այսօր այդքան երկար է քնում: Վերջաււյես ննջարանից հնչեց զանգը, և Վիկտորն անաղմուկ քայլերով ներս մտավ' մի գավաթ թեյ և նամակների մի կույտ Սերի հին ճենապակե փոքրիկ սկուտեղին դրած: Նա քւսշեց երկնւսգույն շողշողուն աստւսռով կանաչ կերպասե, վարագույրները, որոնք կախված էին երեք բարձր լուսա­ մուտներից: 1 - Դուք այսօր լավ քնեցիք, մեսյո,- ժպտւսլով ասաց նա: - ժամը քանիսն է, Վիկտոր,- քնաթւսթախ հարցրեց Դորիանը: - Մեկն անց քառորդ, մեսյո: - Օհո, շատ է ուշ: Դորիանը նստեց անկողնում և, թեյ ըմպելով, սկսեց նայել նամակները: Մեկը լորը Հենրիից էր, առավոտյան էր սուրհանդակը բերել: Մի պահ վարանեց, ապա կողք դրեց և թռուցիկ նայեց մյուս նամակները: Նրանց մեջ պարու­ նակվում էին սովորական տոմսակներ' ճւսշի հրավերներ, նկարների ցուցահանդեսի փակ դիտման հրավիրատոմսեր, բարեգործական համերգների ծրագրեր, մի խոսքով' սովո­ րական գրություններ, որ թափում են բարձրաշխարհիկ երիտասարդների գլխին սեզոնի ամենաեռուն ժամանակ: Այդտեղ կար նաև Լյուդովիկոս XV ոճի նրբակերտ արծաթյա հարդարանքի, սււյասքի բավականին մեծ մի հաշիվ, որը Դորիանը չհամարձակվեց ուղարկել իր խնամակալներին: Նրանք չափազանց հետամնաց մարդիկ էին և չէին հասկա­ նում, որ մեր դարում միայն ոչ անհրաժեշտ իրերն են մեր 135


միակ անհրաժեշտությունները: Կային նաև մի քանի շատ քաղաքավարի գրած նամակներ. Զերմին-սթրիթի վաշխա­ ռուներից, որոնք առաջարկում էին առաջին իսկ պահանջով ւիող տալ, ինչպիսի գումար ուզում է լինի' ամենաչաւիավոր տոկոսով: Մոտ տասը րոպե հետո Դորիանը վեր կացավ և հագնելու) մետաքսով ասեղնագործած նրբա գեղ քիշմիրե խալաթը' մտավ եղնջաքարով երեսպատած լոգասենյակը: Երկար քներս ց հետո սառը ջուրը թարմացրեց նրան: Թվում էր, թե ևրեկւ|ա ապրումները արդեն մոռացել է: Միայն մեկ-երկու անգամ հիշեց, որ ինքը ի ն չ֊ո ր տարօրինակ ողբերգության է մասնակցել, բայց դա հիշեց աղոտ, ինչպես երազ: Հագնվելուց հետո նա գնաց գրադարան և նստեց բաց լուսամուտի կողքին' կլոր սեղանի մոտ, ուր ֆրանսիական ձևով թեթև նախաճաշ էր դրված: Հրաշալի օր էր: Օգ ը լցվել էր անուշ բուրմունքով: Ներս մտավ մի մեղու և բզզա ց Դորիանի դիմաց դրած չինական երկնագույն սկահակի շուրջը, որի մեջ դեղին վարդեր կային: Եվ Դորիանը իրեն միանգամայն երջանիկ զգաց: Բայց հանկարծ նրա հայացքն ընկավ վարագույրին, որով երեկ ծածկել էր դիմանկարը, և ցնցվեց: - Ցուրտ է, պարոն,- հարցրեց սպասավորը' սեղանին օմլևթ դնելով,- փակեմ լուսամուտը: Դորիանը գլուխն օրորեց: - Չեմ մրսում,- կամաց ասաց նա: Միթե իրոք դա ճիշտ էր: Իսկապես կախվել է դիմանկարը, թե պարզապես երևակայությունն էր ստիպել դիմանկարի վրա տեսնել չար արւոահայտություն' զվարթ ժպիտի ւիոխարեն: Նկարած կտավը չէր փոխվի, անշուշտ: Դա անհեթեթություն է: Պետք է մի օր գա պատմել Բեզիլին, նա կզվարճանա: 136

5

-£ " ^ -----


Սակայն որքան կենդանի է մարդ հիշում այդ ւսմենր, նախ' աղոտ աղջամուղջում, ապա' արևածագի պայծառ շո­ ղերի տակ նա տեսավ շուրթերը ծռմռող այդ դաժան ւսրտահայտությունը: Իսկ այժմ գրեթե սարսափում էր մենակ մնալուց: Գիտեր, որ եթե մենակ մնա, նորից կզննի դիմա­ նկարը: Եվ վախենում էր իմանալ իրողությունը: Երբ սպասւսվորը սուրճ ու գլանակ բերելուց հետո շարժ­ վեց դեպի դուռը, Դորիանը մեծ ցանկություն ունեցավ նրան կանգնեցնելու: Վիկտորը դուռը չէր հասցրել փակել, Դորիանը նրան նորից ներս կանչեց: Դորիանը մի պահ լուռ նայեց նրան: - Ով էլ ուզում է զա, Վիկտհր, ես տանը չեմ,- հառաչելով ասաց նա: Սպասւսվորը խոնարհվեց և դուրս գնաց: Դորիանը վեր կացավ սեղանի մոտից, մի ծխախոտ վառեց և մեկնվեց շքեղ ծածկոցով բազմոցին' դիմանկարը քողար­ կող վարագույրի դիմաց: Վարագույրը հին էր, իսպանական ոսկեգույն կաշվից' Լուդովիկոս XIV ոճի բազմերանգ նկար­ ներով զարդարած: Դորիանը սևեռուն հայացքով զննում էր վարագույրը' ցանկանալով իմանալ արդյոք դրանից առաջ այն չի թւսքցրել մարդկային կյանքի գաղտնիքներ: Ինչ անի. մի կողմ չքաշի վարագույրը, թե թողնի տեղում: Ինչ օգուտ իմանալուց: Սարսափելի կլիներ, եթե դա ճիշտ լիներ: Իսկ եթե ճիշտ չէ,՛ ինչու իզուր տանջվել: Իսկ ինչ կլինի, եթե հանկարծ օրհասական պատահակա­ նությամբ ուրիշ աչքեր նայեն վարագույրի ետևը և տեսնեն ահավոր փոփոխությունը: Ինչ կանի, եթե Բեզիլ Հոլըսորգ ը գա և ցանկանա նայել իր աշխատանքը: Իսկ Բեզիլն անպայման դա կուզի տեսնել: Ո՛չ, պետք է մի անգամ էլ զննել դիմանկարը և ւսնմիջապես: Տանջող կասկածանքից վատ բան չկա:


Դորիանը վեր կացավ, երկու դռներն էլ կողպեց: Գոնե այց խայտառակությունը տեսնելիս մենակ լիներ: Նա վարագույրը քաշեց և ցեմ-ցիմաց տեսավ իրեն: Այո, նկարը կւոխւվել էր: Հետագայում Դորիանը հաճախ (և միշտ էլ զարմանքով) հիշում էր, որ առաջին րոպեներին դիմանկարը դիտում էր ցրեթե օբյեկտիվ հետաքրքրությամբ: Անհավանական էր թվում, թե այդպիսի փոփոխություն կարող է կատարվել: Մինչդեռ դա ակնառու կ՜ւաստ էր: Միթե ինչ-որ անմեկնելի նմանություն կա իր հոզու և քիմիական հյուլենևրի միջև, որոնք ինքնաբերաբար ձևավորվում և երանգավորվում են կտավի վրա: Միթե հնարավոր է, որ այդ հյուլեներն արտա­ ցոլեն կտակի վրա իր ամբողջ հոզին, իրականացնեն հո­ գու երազները: Թե այլ, ավելի սարսափելի պատճառ կա թաքնված: Նա վախից սարսռաց, կրկին զնաց դեպի բազմոցը, պառկեց և հայացքը ահով սևեռեց դիմանկարին: Նրան մխիթարումէր միայն այն գիտակցությունը, որ դիմա­ նկարը ինչ-որ բան արդեն սովորեցրեց իրեն: Նկարն օցնեց իրեն հասկանալու, թե ինքը որքան անարդարացի և դաման է վարվել Սիբիլ Վեյնի հետ: Ուշ չէր դեռևս ուղղել սխալը: Սի­ րիւ ը դեռ կարող էր իր կինը լինել: Նրա ազդեցությամբ իր' Դորիանի մտացածին և եսասիրական սերը կվերափոխվեր ավելի ազնիվ զգացմունքի, իսկ Բեզիլ Հոլլուորդի նկարած դիմանկարը կառաջնորդի նրան կյանքում, ղեկավար ուժ կհանդիսանա նրա համար, ինչպես ոմանց համար' խիղճը, իսկ բոլոր մարդկանց համար էլ' սարսափը աստծո հանդեպ: Զւլջման համար զ ոյություն ունի ափիոն' թմրաց եղ, որ կարող է օրորելով քնեցնել բարոյական զգացումը: Բայց այստեղ' նրա աչքի առաջ, քայքայման տեսանելի խորհրդանիշ էր, / մեղքի ակներև հետևանք* Այստեղ նրա աչքի առաջ էր այն

՛•՝—<ՅՏՋ-138


ապացույցը, որ մարդն ընդունակ է կործանե՜լ սեփական հոգին: ժամացույցը խփեց ժամը երեքը, չորսը: Անցավ կես ժամ, սակայն Դորիանը չէր շարժվում տեղից: Նա ջանում էր հավաքել ու միացնել կյանքի ալ թելերը, հյուսեր դրանք իրար հետ ու ձև տար նրանց, գտնել իր ուղին կրքերի բոսոր լաբիրինթոսում, որտեղ մոլորվել էր ինքը: Նա չգիտեր' ինչ անել, ինչ մտածել: Վերջապես մոտեցավ սեղանին և սկսեց կրքոտ մի նամակ գրել սիրած աղջկան: Մեղար րելով իր խելագարությունը' նա ներում էր աղերսում Սիբիլից' էջ էջի ետևից ծածկելով նամակը զղջման և անսահման տառա­ պանքի կրքոտ խոսքերով: Ինքնախարազանման մեջ յուրա­ հատուկ հեշտասիրություն կա: Եվ երբ մենք ինքներս ենք մեզ մեղադրում, զգում ենք, որ ուրիշ ոչ ոք իրավունք չունի այլևս մեզ մեղադրելու: "՜Հանկարծ դուռը բախեցին, և լսվեց լորդ Հենրիի ձայնը. - Դորիան, սիրելի՛ս, ես անպայման պետք է Ձեզ տեսնեմ: Ներս թողեք անմիջապես: Ինչ եք այդպես փակվել: Դորիանը սկզբում ձայն չէր հանում և չէր շարժվում տեղից. Բայց բախոցը կրկնվեց ավելի բարձր և ավելի հա­ մառ: Նա որոշեց, որ ավելի լավ է ներս թողնել լորդ Հենրիին և բացատրել, որ ինքը մտադիր է նոր կյանք սկսել: Անհրա­ ժեշտության դեպքում նա պատրաստ է վիճել Հենրիի հետ և նույնիսկ խզել կապերը, եթե այդ խզումը անխուսակւելի է. նա վեր ցատկեց, դիմանկարը շտապ ծածկեց վարագույրով և դուռը բացեց: - Ցավում եմ, Դորիան,- ներս մտնելով' ասաց Հենրին,I բայց աշխատեք շատ չմտածել կատարվածի մասին: - Դուք Սիբիլ Վեյնին նկատի ունեք,- հարցրեց պատանին: - Այո, իհարկե,- պատասխանեց լորդ Լեն րին և, ընկղմև | ւււ| 139


բազկաթոռի մեջ, դանդաղորեն հանեց ձեռնոցները,- ճիշտն ասած, ահավոր է, բայց Դուք մեղավոր չեք: Ասացեք, ներ­ կայացումից հետո նրա մոտ գնացիք: - Այո: - Այդպես էլ գիտեի: Եվ տեսարան սարքեցիք: - Ես դաժան վարվեցի, Հենրի, շատ դաժան: Իսկ այժմ ար­ դեն ամեն ինչ կարգին է: Չեմ ափսոսում կատարվածի հա­ մար: Դա սովորեցրեց ինձ ավելի լավ ճանաչել ինքս ինձ: - Օ՜հ, Դերիան, շատ ուրախ եմ, որ Դուք Ձեր սրտին այդ­ պես մոտ չընդունեցիք: Վախենում էի, թե կտառապեք խղճի խայթից և կպոկեք Ձեր ոսկե գանգուրները: - Այդ բոլոր ապրումներն արդեն ունեցել եմ,- ասաց Դորիանը և ժպտալով շարժեց գ լո ւխ ը ,֊ իսկ այժմ կատա­ րելապես երջանիկ եմ: Նախ հասկացա, թե ինչ է խիղճը: Դա բոլորովին էլ այն չէ, ինչ գութ էիք ասում, այլ ւսմենաաստվածային բանն է մեր մեջ: Այլևս մի ծաղրեր, Հենրի, գոնե' ոչ իմ ներկայությամբ: Ուզում եմ, որ խիղճս մաքուր լինի, ես թույլ չեմ տա այլանդակվի հոզիս: - Ինչպիսի սքանչելի էսթետիկա բարոյագիտության հա­ մար, Դհրիան: Շնորհավորում եմ: Իսկ ինչից եք մտադիր սկսև|ու: - Սիբիլ Վևյնի հետ ամուսնանալուց: - Սիրիլ Վեյնի հ ե տ ,֊ րացականչեց լորդ Հենրին և ապշա­ հար նայեց Դորիանին,- բայց, սիրելիս, նա... - Ա՜խ, Հենրի, գիտեմ' ինչ պետք է ասեք: Ամուսնության մասին ինչ-որ ահավոր բան: Պետք չէ: Այլևս այդպիսի բաներ մի ասեք: Երկու օր առաջ ես խնդրեցի Սիբիլին ամուսնանալ ինձ հետ: Եվ խոստումս չեմ խախտի: Նա պետք է իմ կինը լինի: - Ձեր կինը, Դորիան... Միթե Դուք չեք ստացել իմ նամա­ 1 4 0 Հ §& —'


կը: Այս առավոտ էի գրել և ուղարկել եմ սպասավորիս հետ: - Ձեր նամակը: Այո, ինչպես չէ, հիշում եմ... Բայց դեռ չեմ կարդացել, Հարրի: Վախենում էի այնտեղ այնպիսի րան գրած լինեիք, որ ինձ դուր չգար: Դուք Ձեր կծու ծաղրանքով կյանքը կտոր-կտոր եք անում: - Ուրեմն դեռ ոչինչ չգիտեք: - Ինչի մասին: Լորդ Հենքին քայլեց սենյակում, ապա, նստելով Դորիանի կողքին, բռնեց նրա ձեռքերը և ամուր սեղմեց: - Դհրիան,- ասաց նա,- նամակում ես... մի վախեցեք... Ես հայտնել էի Ձեզ, որ Սիբիլ Վեյնը... մեռավ: Ցավի ճիչ դուրս պրծավ պատանու կրծքից, նա վեր ցատ­ կեց և ազատեց ձեռքերը լորդ Հենրիից: - Մեռավ, Սիրիլը մեռավ: ճիշտ չէ: Ահավոր սուտ է: Ինչ­ պես եք համարձակվում խաբել ինձ: - Միանգամայն ճիշտ է, Դորիան,- մռայլ ասաց լորդ Հենրին:- Այդ մասին են հայտնում այսօրվա բոլոր լրագրերը: Ես Ձեզ գրել էի' ոչ մեկին չընդունեք մինչև իմ գալը: Անշուշտ, դա­ տաքննություն կլինի, պետք է աշխատել, որ Դուք չխառնվեք այդ պատմությանը: Փարիզում նման բաները հռչակ են բերում մարդկանց, մինչդեռ Լոնդոնում մարդիկ զեռ շատ են նախապաշարված: Այստեղ երբեք չի կարելի կարիե­ րայի առաջին փորձը .խայտառակությամբ սկսել: Հետա­ քրքրության համար դա պահվում է ծեր հասակում: Հուսով եմ' թատրոնում Ձեր անունը չգիտեն: Եթե այդպես է, ապա շատ լավ է: Ձեզ տեսել են նրա սենյակը մտնելիս: Դա շատ կարևոր հանգամանք է: ՚ Դորիանը մի պահ լուռ էր: Նա սարսափից քարացել էր: Վերջապես խեղդված ձայնով կմկմաց. ֊ Դատաքննություն: Ինչ եք ուզում ասել: Միթե Սիբիւր... *^

Տ՝—

141

՛*


0'հ, Հենրի, ես չեմ կարողանում դիմանալ: Շուտ ատեք: Անմիջապես պատմեք ամեն ինչ: ֊ Ես չեմ կարծում, թե դա սովորական պատահար ի, Դորիան, թեպետ լավ կլիներ, որ հասարակությունն այդ­ պես մտածեր: Բայց ահա թե ինչ են պատմում, երբ այդ երեկո նա մոր հետ դուրս է եկել թատրոնից, կարծեմ, մոտ տասներկուսն անց կեսին, հանկարծ ասել է, թե ինչ-որ բան է մոռացել վերևում: Որոշ ժամանակ նրան սպասել են, բայց չի վերաբարձել: Վերջապես նրան գտել են իր սենյակի հա­ տակին մեռած: Սխալմամբ ինչ-որ թունավոր բան է խմել, որն օգտագործում են գրիմավորման ժամանակ: Չգիտեմ, թե ինչ, բայց նրա մեջ եղել է կապտաթթու կամ կապարի սպիտակադեղ: Երևի կապտաթթու եղած լինի, որովհետև մեռել է նույն ակնթարթին: - Աստված իմ, ինչ սարսափելի բան I;,- գոռաց պատանին: - Այո՛, իհարկե,- շատ ողբերգական է, բայց Դուք չպետք է խառնվեք այդ գործին: «Ստանդարտ»֊ո ւմ կարդացի, որ Սիրիլ Վեյնը տասնութ տարեկան է: Բայց նա ավելի փոքր էր երևում: Կարծես բոլորովին երեխա լիներ և ինչքան անփորձ էր [սաղում: Դորիան, Դուք այդքան Ձեր սրտին մոտ մի ընդունեք: Անպայման ինձ հետ կգաք ճաշելու, իսկ հետո կգնանք օպերա: Այսօր Պատւոին է երգում, բարձրաշխարհիկ մարդիկ այնտեղ կլինեն: Կգնանք քրոջս օթյակը, այսօր նրա հետ մի քանի պերճաշուք կանայք են լինելու: - Ուրեմն ես սպանեցի Սիբիլ Վեյնին,- կարծես ինքն իրեն մրմնջում էր Դորիանը:- Սպանեցի, կարծես դանակը վերցրել ու կտրել եմ կոկորդը: Սակայն վարդերն առաջկա պես գ եղեցիկ են, թռչունները կրկին ուրախ գեղգեղում են իմ այգում: Իսկ այս երեկո կճաշեմ Ձեզ հետ, կգամ օպերա, հետո էլ, գուցե, կընթրենք որևէ տեղ... Որքան տարօրինակ և ողբերգական —

142

— '


Է կյանքը: Եթե այդ բոլորը կարդայի գրքում, Հարբի, երեի կարտասվեի, իսկ այժմ, երբ կատարվել է իրական կյանքում և այն էյ' ինձ հետ, ես այնպես եմ ցնցված, որ նույնիսկ չեմ կարողանում արտասվել: Ահա սիրսւյին այն նամակը, որ ևս առաջին անգամ գրել եմ իմ կյանքում: Տարօրինակ չէ արդյոք, որ այդ առաջին սիրային կրքոտ նամակը ես մեռածի եմ դրեր Հետաքրքիր է' զգում են արդյոք որևէ բան այդ համրացած գունատ մարմինները, որոնց մենք մեռել ենք անվանում: Սիրիլը արդյոք սա կարող է զգալ, գիտենալ, լսել: Ա՜քս, Հա՜րբի, ես ինչպես էի նրան սիրում մի ժամանակ:». Այժմ, ինձ թվում է, թե դա տարիներ առաջ էր: Այն ժամանակ նա ամեն ինչ էր ինձ համար: Ապա վրա հասավ այդ ահավոր երեկոն... Միթե դա երեկ էր, միթե նա երեկ էր այնպես վատ խաղում, որից սիրտս ճմլվում էր: Հետո նա ինձ բացատրեց ամեն ինչ: Չափազանց հուզիչ էր... Սակայն ամենաչնչին չափով իսկ սիրտս չշարժվեց: Եվ ես նրան հիմար անվանեցի: Հետո ինչ-որ բան կատարվեց... չեմ կարող ասել, թե ինչ, բայց դա. սոսկայի էր: Ես որոշեցի վերադառնալ Սիրիլի մոտ: Զգացի, որ վատ եմ վարվել... Իսկ այժմ նա մեռած է: Աստված իմ, աստված, ինչ անեմ, Հա՜րբի: Դուք չգիտեք, թե ես ինչ վտանգի մեջ եմ: Եվ հիմա ոչ ոք ինձ չի կարող փրկել անկումից: Դա կարող էր միայն Սիրիլը: Նա իրավունք չուներ սպանել իրեն: Դա եսասիրություն է > - Սիրելի Դորիան,- պատասխանեց լորդ Հենրին և, ծխա­ խոտատուփից գլանակ վերցնելով' հանեց ոսկեգույն թիթե­ ղապատ լուցկին,- կինը կարող է տղամարդուն սրբացնել միայն մի կերպ' ձանձրացնել այնպես, որ նա կորցնի հետաքրքրությունը կյանքի նկատմամբ: Եթե ամուսնանայիք այդ աղջկա հետ, դժբախտ կլինեիք: Իհարկե, նրա հետ սիրալիր կլինեիք, դա հեշտ է, եթե անտարբեր ես մարդու 143


նկատմամբ: Բայց շուտով նա կզգար, որ Դուր չե՜ք սիրում իրեն: Իսկ երբ կինն զգում է դա, սկսում է հագնվել չաւիազանց աղաղակող և անճաշակ կամ կրում է շատ շքեղ գլխարկներ, որոնց արժեքը այլ կնոջ ամուսին է ւխարում: Էլ չխոսենք այդսյիսի անհավասար ամուսնության նվաստացուցիչ լինելու մասին, որր ես թույլ չէի տա Ձեզ, հավատւսցեք, քանի որ բոլոր դեպքերում էլ դա կատարյալ անհաջողություն կլիներ Ձեզ համար: - Թերևս Դուք ճիշտ եք,- սարսափելի գունատ մրմնջւսց պատանին' ետ ու առաջ քայլելով սենյակում,- Բայց ես կարծում էի' պարտավոր եմ ամուսնանալ: Ես մեղավոր չեմ, որ այղ սարսափելի ողբերգությունը ինձ խանգարեց կատարելու պարտականությունս: Էիշում եմ' մի անգամ ասում էիք, որ լավ որոշումների մեջ ինչ-որ չար ճակատագիր կա: Նրանք միշտ չակւազանց ուշ են կատարվում: Իմն, ւսնշուշտ, այդպես էր: - Լավ որոշումները բնության օրենքներին հակառակվելու ապարդյուն ջանքեր են: Նրանք ծնվում են զուտ մեծամտու­ թյունից, բայց ոչ մի արդյունք չեն տալիս: Նրանք երբեմն մեզ տալիս են երանավետ, բայց դատարկ զգացումներ, որոնք հրապուրում են թույլերին: Ահա և բոլորը: Լավ որոշումները, պարզապես, չեկ են, որը մարդիկ դնում են մի բանկ, որտեղ իրենք ընթացիկ հաշիվ չունեն: - Լւսրրի,- բացականչեց Դորիան Գրեյը' մոտենալով նրան և նստելով կողքին,֊ի նչու ես այնպես շատ չեմ տանջվում, ինչպես կուզեի: Միթե ես անսիրտ եմ: Ինչ եք կարծում: - Ձեզ անսիրտ համարել երբեք չի կարելի բոլոր այն խեն­ թություններից հետո, որոնք Դուք, կատարեցիք վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում, - պատասխանեց լորդ Հենրին քաղցր, մելամաղձոտ ժպիտով: Պատանին խոժոռեց հոնքերը: 144

— "


- Ինձ դուր չի գալիս այդ բացատրությունը, Հևսրրի: ('այց ուրախ եմ, որ ինձ անսիրտ չեք համարում: Ես այդպիսին չեմ, գիտեմ, այդպիսին չեմ: Սակայն պետք է խոստովանեմ, որ այդ դեպքն ինձ այնպես չի ցնցել, ինչպես պետք է: Ինձ թվում է, դա զարմանալի դրամայի արտասովոր վերջ է: Նրա մեջ հունական ողբերգության ահազդու գեղեցկությունն է, ողբերգություն, որտեղ ես նշանակալից դեր եմ խաղացել, բայց որը չի խոցել իմ սիրտը: - Դա հետաքրքիր հանգամանք է,- ասաց լորդ Հենրին: Նա մեծ բավականություն էր ստանում, երբ խաղում էր պա­ տանու չգիտակցված եսասիրության հետ,- այո, շատ հե­ տաքրքիր: Եվ կարծում եմ, թե դա ահա ինչպես կարելի է բացատրել, պատահում է' հաճախ կյանքի իսկական ողբերգություններն այնպես անէսթետիկական ձևով են կատարվում, որ վիրավորում են մեզ իրենց կոպիտ մոլեգնությամբ, բացարձակ անհետևողականությամբ, ան­ մտությամբ, նրբագեղության լրիվ բացակայությամբ: Ինչպես ամեն գռեհիկ՜ բան, նրանք ազդում են մեզ վրա, բացարձակ կոպիտ ուժի տպավորություն են թողնում, և ըմբոստանում ենք դրանց դեմ: Բայց երբեմն կյանքում մենք բախվում ենք այնպիսի ողբերզության հետ, որն ունի գեղարվեստական գեղեցկության տարրեր: Եթե այդ գեղեցկությունը իսկական է, ապա դրամատիզմը ուղղակի կլանում է մեր զգացումները: Մենք հանկարծ զգում ենք, որ այլևս ոչ թե դերակատարներ, այլ լոկ հանդիսատես ենք այդ ողբերգության մեջ: Կամ, ավելի ճիշտ' երկուսը միասին: Դիտում ենք ինքներս մեզ և ներկայացման հրաշքով դյութվում: Իսկ փաստորեն յւն՚չ է կատարվել: Մի աղջիկ ինքնասպանություն է գործել Ձեր նկատմամբ տածած սիրո պատճառով: Ավաղ, ինձ հետ նման բան չի կատարվել: Այն ժամանակ ես կհավատայի սիրուն, 145


կհավատայի նրա ուժին և հավիտյան կևրկրպագեի նրան: Բայց նրանք, ովքեր սիրել են ինձ, իսկ նրանք շատ չեն եղել, համառորեն երկար տարիներ ապրեյ են ն|սսնից հետո, երբ ոչ ես եմ սիրել նրանց և ոչ էլ' նրանք ինձ: Այց կանայք գիրացել են, դարձել ձանձրալի, իսկ երբ հանդիպում ենք, անմիջապես սկսում են հիշողությունները: Օ՜հ, կանանց այց սարսափելի հիշողությունը: Ինչ ահավոր բան է և մսղփ ինչպիսի անշարմություն է բացահայտում: Մարդ պետք է կյանի կյանքի գույ­ ները, բայց երբեք չհիշի մանրամասնող,)յուննե|ւը: Մանրա­ մասնությունները միշտ տափակ են: - Ստիպված ես պետք է կակաչներ ցանեմ իմ պարտե­ զում,- հառաչեց Դորիանը: - Դրա մեջ անհրաժեշտություն չկա,- առարկեց զրուցա­ կիցը,- կյանքը իր ձեռքում միշտ էլ կակաչնե|ւ ունի: ճիշտ է' երբեմն բաներ կան, որ համառորեն չեն ոպամ մոռացվել: Մի ժ ամանակ ես ամբողջ սեզոնի ընթացրու մ միշտ մանուշակներ էի կրում իմ մերակին' որպես սիրո սզի նշան, որր մեռնել չէր ուզում: Բայց ի վերջո մեռավ: Չեմ հիշում' ինչ|) սպանեց նրան: Հավանաբար այդ կնոջ' ամբողջ աշխարհ|ւ ինձ զոհաբերելու պատրաստականությունը: Դա միշտ սարսափելի ակնթարթ է. հավիտենականության սարսափով է համակում մարդու հոգին: Այո, կպատկերացնեք' անցած շաբւպօ լեց ի Հևմփշայրի մոտ ճաշելիս կողքիս նստած էր նույն լևցին և ջանում էր ամեն ինչ նորից սկսել' թաղել անցյալը, փնտրև| ապագան: Ես թաղել էի այդ սիրավեպը գերեզմանում' ասֆոցելնևրի տակ, իսկ նա նորից փորփրեց հանեց անցյալը' հավատացնելով, թե ես խորտակել եմ իր կյանքը: Պետք է նշեմ, որ նա խժռում էր ահռելի ախորժակով, այնպես որ ես չեմ մտահայվում նրա համար: Ինչպիսի անճաշակություն: Անցյալի միակ հրապույրն այն է, որ նա անցյալ է: Բայց կանայք երբեք չեն նկատում, որ

"—

3 ^ 9- 146


վարագույրն իջել է: Նրանք միշտ ցանկանում են ւիւրեյարւ) գործողություն, ուզում են' շարունակվի ներկայացումի, երր արդեն չբացել է ամեն հետաքրքրություն: Եթե նրանց կամրա| լիներ, ամեն կատակերգություն ողբերգությամբ կվերջանար, իսկ յուրաքանչյուր ողբերգություն կհասներ ծիծաղելի կատակերգությւսն վերջնակետին: Կանայք հրաշալի դերա­ սանուհիներ են, սակայն' առանց գեղարվեստական հոտա­ ռության: Դուք ավելի բախտավոր գտնվեցիք, քան' ես: Հավատացիք, Դորիան, իմ ճանաչած կանանցից ոչ մեկն ինձ համար չէր անի յայն, ինչ Սիբիլ Վեյնն ւսրեց Ձեզ համար: Սովորական կանայք միշտ սփոփում են իրենց:'Ոմանք դա անում են' կրելով սրտաճմլիկ գույներ: Երբեք մի վստահեք կանանց, որոնք, հաշւ[ի չառնելով իրենց տարիքը, կրում են Mauve1 գույնի շրջազգեստ, կամ երեսունհինգ տարեկան կնոջը, որ սիրահար է վարդագույն ժապավենների: Դա միշտ նշանակում է, որ նրանք անցյալ ունեն: Ոմանք էլ մեծ սփոփանք են ստանում իրենց ամուսինների մեջ հանկարծ հայտնաբերած լավ արժանիքներից: Նրանք այնպես են ցու­ ցադրում իրենց ամուսնական երջանկությունը, կարծես դաամենագայթակղիչ մեղքն է: Ոմանց էլ սկւոկւում է կրոնը: Կրոնի խորհրդավորությունը նրանց համար սիրախաղի դյու­ թանք ունի: Այդպես է ինձ ասել մի կին, և ես միանգամայն հավատում եմ: Բացի այդ, ոչինչ այնպես չի շողոքորթում կնոջ կւառամոլությունը, ինչպես մեղսագործուհու համ բա­ վը: Խիղճը բոլորիս դարձնում է եսասեր: Այո, սփոփանքները, որ իրոք գտնում են կանայք արդի կյանքում, վերջ չունեն: Իհարկե, ամենակարևորը չեմ նշել... - Ո՞րը, Հւսրրի,- անտարբեր հարցրեց պատանին: - Ապա ինչպես: Ամենաճիշտ սփոփանքն այն է, երբ խլում են ուրիշի 1 Բաց վարդերանգ մանուշակագույն (ֆրանս.):


1ւ|)1|րս|սս]ուին, երբ կորցնում են իրենցը: Բարձրաշխարհիկ կ|ւււնրում կինն այլևս սևերես չի մնում: Բայց, իրոք, Դհրիան, 1)իրի| Վևյնը որքան էր տարբերվում սովորական կանանցից: Նրա մահվան մեջ անսահման գեղեցկություն կա: Ուրախ եմ, որ ապրում եմ այնպիսի դարում, երբ կատարվում են նման հրաշքներ: Նրանք մեզ ներշնչում Են սիրո, բուռն կրքերի, ռոմանտիկ զգացմունքների գոյության հավատ, որբ ծիծաղելի I, թփսմ: ֊ ե՜ս նրա հետ սարսակւելի դաժան վարվեցի: Դուք մոռա­ նում եք գա: - Վախենում եմ, թե դաժանությունը, անկեղծ դաժանու­ թյանը ավելի է դուր գալիս կանանց, քան այլ բան: Նրանք (րսրմանալիորեն նախնադարյան բնազդ ունեն: Մենք նրանց ււպատագրել ենք, բայց, միևնույն է, նրսւնք շարունակում են մնւպ ստրկուհիներ և իրենց համար տերեր են որոնում: Սիրու մ են հպատակվել...'ես համոզված եմ, որ Դուք հոյակապ էիք: Ձեց երբեք չեմ տեսել խիստ զայրացած, բայց պատկերացնում եմ՝ որրան հիասքանչ եք եղել: Եվ, վերջապես, երեկ չէ առաջին օրը ինձ մի բան ասացիք, որ այն ժամանակ կարծեցի, թե դա պարզապես Ձեր երևակայությունն է, իսկ հիմա տեսնում եմ, որ Գաք միանգամայն ճիշտ էիք, և դա ամեն ինչի բանալին է: ֊ Բնչ ասացի, Հարբի: - Որ Սիբիլ Վեյնի մեջ Դուք տեսնում եք վիպական բոլոր հերոսուհիներին մի գիշեր նա Դեզդեմոնա է, հաջորդ գիշերը' ()ֆե|յա և մեռնելով' Զուլիետտա, հարություն է առնում' որ­ պես Իմոջենա: - Այժմ այլևս հարություն չի առնի,- շշնջաց պատանին և երեսը ծածկեց ձեռքերով: Ո՛չ, հարություն չի առնի երբեք: Նա խաղաց իր վերջին գերբ: Բայց թող նրա միայնակ մահը իր խղճուկ հարդարաՏ—

148

— ՜"


սենյակում Ձեզ հանդիսանա որպես արտասովոր և մւաւյ| հավատ Յակոբինյան՛ ողբերգությունից' որպես հիասքանչ ներկայացում Ուերստերից2, Ֆորդից3 կամ Սիրիլ Թյու քներից ՛: Այդ աղջիկն իրականում երբեք չի ապրել, ուրեմն, երբեք չի էլ մեռել: Ձեզ համար, գոնե, նա եղել է միայն պատրանք, տեսիլք, որ փայլատակել է Շեքսպիրի ողբերգություններում՝ դարձնելով դրանք ավելի հմայիչ, եղել է սրինգ, որով Շեքս­ պիրի երաժշտությունն ավելի դյութիչ և կենսուրախ է հնչել: Այն ակնթարթին, երբ նա բախվեց իրական կյանքի հետ, խոցվեց և գնաց անդարձ: Ողբացեք Օֆելյայի համար, եթե ուզում եք: Մոխիր լցրեք Ձեր գլխին, որովհետև Կորդելիան խեղդվեց: Գոռացեր երկինքն ի վեր, որովհետև Բրաբանցիոյի դուստրը մեռավ: Բայց զուր արցունք մի' թափեք Սիրիլ Վևյնի համար: Սիբիլն ավելի քիչ իրական էր, բան նրանք: Տիրեց լռություն: Իրիկնային մթնշաղը պարուրեց սենյակը: Պարտեզից ներս էին սողոսկում արծաթե ոտքերով անշշուկ ստվերները: Բոլոր երանգները դանդաղ գունաթափվում էին: Քիչ անց Դորիան Գրեյը բարձրացրեց աչքերը: - Դուք օգնեցիք, որ ես հասկանամ ինքս ինձ, Հւսրրի,շշնջաց նա՝ թեթևացած հառաչելով,- ինձ էլ էր այդպես թվում, բայց ինչ-որ մի տեսակ վախենում էի և չէի կարողանում բացատրել ինքս ինձ: Որքան լավ գիտեք ինձ: Բայց չխոսենք այլևս կատարվածի մասին: Դա զարմանահրաշ զգացում էր: Ահա և բոլորը: Արդյոք ինձ համար կյանքը նախասահմանել է նման այլ հրաշք: - Կյանքը Ձեզ համար նախասահմանել է ամեն ինչ, Դո1 Գրական ողբերգություններ' ստեղծված £ակոբ 1-ինի թագավորության ժամանակ (1603-1625): 2 Անգ լ. դրամատուրգ, ողբերգու (1580-1625): 3 Անգյ. բանաստեղծ, դրամատուրգ (1586-1640): 4 Անգլ. դրամատուրգ (1575 -1626):

''-Յ տ տ - 149


րիան: Այդպիսի գեղեցկությամբ Ձեզ համար անկարելի ոչինչ չկա: - Իսկ եթե ուժասպառվեմ, ծերանամ և կնճռոտվեմ, այն ժամանակ... - Ա՛հ, այն ժամանակ,- ասաց լորդ Հենքին և կանգնեց,- այն ժամանակ, սիրելի Դորիան, և ստիպկած կ|ինեք պայքարելու Ձեր յուրաքանչյուր հաղթանակի համար: Իսկ հիմա նրանք իրենք են գալիս Ձեր ձեռքը: Ո՛չ, Դուք պետք է պահպանեք Ձեր գեղեցկությունը: Մենք ապրում ենք այնպիսի դարում, երբ շատ կարդալը խանգարում է իմաստուն վին ե՜լո՜ւնդ, իսկ շատ մտածելը չի թողնում, որ մարդ գեղեցիկ լինի: Մենք չենք կարող չպահպանել Ձեզ: Իսկ այժմ հարկաւխր է հագնվել և կառքով գնալ ակումբ: Առանց այդ էլ ուշանում ենք: - Ավելի լավ է' ես ուղիղ օպերա գամ, Հարրի: Այնպես հոգ­ նած եմ, որ ուտել չեմ ուզում: Ո՞ր համարն է ձեր քրոջ օթյակը: - Կարծեմ' քսանյոթ: Դստիկոնում է, դռան վրա կկարդաք քրոջս ազգանունը: Բայց ափսոս, Դորիան, որ չեք ուզում ինձ հետ ճաշել: - Իրոք, ուժ չունեմ,- հոգնած ասաց Դորիանը,- ես Ձեզ ան­ սահման երախտապարտ եմ այն ամենի համար, ինչ ասա­ ցիք ինձ: Դուք, իրոք, իմ ամենալավ բարեկամն եք: Ոչ ոք դեռ այնպես ինձ չի հասկացել, ինչպես Դուք: - Դա մեր բարեկամության սկիզբն է, Դորիան,- պատաս­ խանեց լորդ Հենքին' սեղմելով նրա ձեռքը,- ցտեսություն: Հուսով եմ, որ ինն անց երեսունից ուշ չեմ տեսնի Ձեզ: Հիշե­ ցեք, երգում է Պատտին: Երր յորդ Հենքին գնաց, Դորիան Դրեյը հնչեցրեց զանգը: Մի քանի րոպե անց Վիկտորը բերեց աշտանակները և վարա­ գույրները քաշեց: Դորիանն անհամբեր սպասում էր նրա գնալուն: Թվում ՜՜—

150


Էր, թե սպասավորն այսօր անսահման ժամանակ I, (պամ: Հենց որ Վիկտորը գնաց, Դորիանը նետվեց դեպի ւ|արա զույրր և եա քաշեց: Ո՛չ, գիմանկարի վրա ոչ մի ւիոփո|սու թյուն չկար: Ըստ երևույթին, դիմանկարն իրենից շուտ էր իմացե| Սիբիլ Վևյնի մսւհվան բոթը: Այդ դիմանկարը իմանում էր նրա' Դորիանի կյանքում կատարվող դեպքերը: Չար դաժա­ նությունն, անկասկած, աղճատել էր գեղեցիկ բերանը ճիշտ այն ակնթարթին, երբ աղջիկը թույն էր խմել: Կամ, թերևս, գիմանկարն անտարբեր էր իրադրություններին: Միթե այն­ տեղ արտացոլվելու էին սոսկ հոգու տվյատանբները: Իսկ եթե մի օր դիմանկարը փոխվեր իր աչքի առաջ: Նա հենց դ՛ա էլ ուզում էր, բայց և սարսռում էր այդ մտքից: Խեղճ Սիբիլ... Որքան ռոմանտիկ էր այդ բոլորը: Նա մահվան պահեր բե­ մահարթակում հաճախ էր ապրել: Եվ ահա մահվան շունչը դիպավ նրան և |պեց, տարավ: Ինչպես էր կատարել վերջին սարսափելի տեսարանը: Անիծում էր արդյոք իրեն մեռնելիս: Ոչ, նա մեռավ իր հանդեպ տածած սիրուց, և այդ օրվանից Դորիանի համար ընդմիշտ կմնար որպես սրբություն: Զոհելով իրեն' Սիբիլն ապաշխարեց. Դորիանն այլևս չէր հի­ շի, թե որքան է տանջվել նրա պատճառով այն սարսափելի երեկոն թատրոնում: Նա կմնար իր հիշողության մեջ' որպես զմայլելի ողբերգական կերսլար, որն առաքվել էր կյանքի բեմահարթակ' սիրո գերագույն գոյությունը ցույց տալու համար: Զմայլելի ողբերգական կերպար... Աչքերը յցվեցին արցունքով, երբ հիշեց Սիբիլի մանկական դեմքը, թովիչ աշխուժությունն ու վեհերոտ նազանքը: Նա իսկույն վանեց հիշողությունները և կրկին նայեց դիմանկարին: Դորիան Գրեյն զգաց, որ եկել է ընտրության ժամը: Կամ, թերևս, ընտրությունն արդեն կատարված էր: Այո կյանքն, ինքն էր վճռել, կյանքը և իր անսահման հետաքրքրությունր


կյանքի նկատմամբ: Հավիտյան երիտասարդություն, անհա­ գուրդ կիրք, նուրբ և թաքուն հաճույքներ, խելահեղ ուրախու­ թյուններ և ավելի խելահեղ մեղքեր, այգ բոլորը իրեն կտրվի: Դիմանկարը պետք է կրի իր անարգանքի ծանր բեռը, ահա ամենը: Ցավի զգացումնա ունեցավ իր սրտում այն մտքից, որ կտա­ վի գեղեցիկ դեմքը պղծվելու է: Մի անգամ, չարաճճիությամբ նմանվելով Նարցիսին, նա համբուրել էր կամ, ավելի ճիշտ, ձևացրել էր, թե համբուրում է այդ նկարած շուրթերը, որոնք այժմ թունոտ ժպտում են իրեն: Ամեն առաւխտ նա նստում էր դիմանկարի դիմաց և զմայլվում նրա գեղեցկությամբ' գրեթե նրան սիրահարված, ինչպես մի ժամանակ թվում էր: Իսկ միյօե հիմա իր գործած յուրաքանչյուր մեղքը պետք է արտացոլվեր կտավի վրա: Միթե դա պետք է դառնար հրեշավոր, այլանդակ, թաքնվեր փակ սենյակում' զրկված արևի շողերից, որոնք այնպես հաճախ ոսկե ւիւււյլ էին տալիս հրաշալի գանգուրներին: Ակւսոս, ակ՜ւսոս... Մի պահ նա ուզեց աղոթել, որպեսզի չքկի գերբնական սարսաւիելի կապը իր և դիմանկարի միջև: Դիմանկարը փոխ­ վել էր աղոթքի շնորհիվ, գուցե նոր աղոթքով էլ դադարեր կախվել: Բայց ով կհրաժարվի հավիտյան երիտասարդ մնալու հնարավորությունից, եթե փոքրիշատե գիւոե կյանքը, որ­ քան էլ ուզում է այդ հնարավորությունը անցողիկ լինի և ճակատագրական հետևանքներով հղի: Բացի այդ, միթե իսկապես ինքը ի վիճակի է դրան: Միթե աղոթքով էր նա կ՜ախվել: Արդյոք այդ փոփոխությունը չի րացահայտվի ինչ-որ գիտական խորհրդավոր օրենքներով: Եթե միտքը կարող է ազդել կենդանի օրգանիզմի վրա, միթե չի կա­ րող ազդել նաև մեռածների կամ անշունչ մարմինների '—

152

— ՜


վրա: Առանց մտքի և գիտակցված ցանկության չեն կարու| արդյոք արտաքին կւոփոխությունները հնչել նևրգաշնտկ մեր տրամադրություններին և զգացմունքներին: Հյորեն ձգտի հյոլլեին գաղտնի սիրով կամ խորհրդավոր ձգոգա կանությամբ: Բայց ինչ փույթ, թե որն է պատճառը: Նա այլևս աղոթքով կամ որևէ սարսափելի անհայտ ուժով չի գայթա­ կղվի: Եթե վիճակված է, որ դիմանկարը փոխվի, ուրեմն, թող փոխվի: Ահա և բոլորը: Ինչու իզուր խորամուխ լինել խոր­ հրդավորության մեջ: Չէ որ իսկական հաճույք կլինի դիտել այդ երևույթը: Դիմանկարը հնարավորություն կտա հետևել իր' ամենագազանի մտքերին: Դիմանկարը կլինի ամևնակախարդական հայելին: Այդ հայելու մեջ մի ժամանակ նա տեսել է իր սեփական մարմինը, իսկ այժմ կտեսնի սեփական հոգին: Եվ երբ կտավի վրա սկսվի ձմեռը, ինքը Դորիանը դեռ կշարունակի մնալ թրթռուն գարուն' ամռան եզերքին: Երբ դիմանկարի վրայից անցնեն նրա ներկերը, և նա դառնա անագե աչքերով մեռելային կավճե դիմակ, Դորիանը դեո կպահպանի իր երիտասարդական թովչանքը: Այո, նրա գեղեցկության ծաղիկը չի թառամի: Չի թուլանա երբեք կյան­ քի զարկերակը: Յունական աստվածների նման նա հավի­ տյան ուժեղ, արագաշարժ, կենսուրախ կլինի: Փույթ չէ, թե ինչ կկատարվի կտավի գունագեղ տեսիլքի հետ: Ոչինչ չէր Ապառնում իրեն: Ահա ամենակարևորը: Դորիան Դրեյը ժպտալով վարագույրը քաշեց նախկին տեղը' դիմանկարի երեսին, և գնաց ննջարան, որտեղ նրան էր սպասում սպասավորը: Մի ժամ անց Դորիանն արդեն օպերայում էր, իսկ լորդ Հենրին, ետևում նստած, կռթնկլ էր նրա բազկաթոռին:


ԳԼՈԻ1ս IX Հաջորդ առավոտյան, երբ Դորիանը նախաճաշում էր, եկավ Բեզիլ Հոլյուորղը: ֊ Ուրախ եմ Ձեզ գանելու համար,- լրջորեն ասաց նա: ֊ Անցած երեկո եկա, բայց ասացին, որ օպերայում եբ: Իհարկե, ես չհավատացի և ափսոսացի, որ լուր չէիք թողել թե որտեղ եք: Ամբողջ երեկոն ահավոր տագնապների մեջ էի, վախենում էի, որ մի ողբերգությանը հաջորդի մյուսը: Երբ Դուք լսեցիք, պետք է անմիջապես ինձ հեռագրեիք: Այդ մասին ես պատահմամբ ակումբում կարդացի երեկոյան «Գլոբուսում»: Անմիջապես եկա և խիստ դառնացա' Ձեզ տանը չգտնելով: Չեք պատկերացնի' ինչպես եմ ցնցված: Ես մտնում եմ Ձեր դրության մեջ, պատկերացնում եմ, թե հիմա ինչպեսք եք տանջվում: Բայց երեկ որտեղ էիք: Հավանաբար աղջկա մոր մոտ էիք գնացել: Մեկ մտածեցի' գալ. հասցեն լրագրում կար, ինչ-որ Յութսոն-Ռոդի մոտակայքում է, կարծեմ: Բայց վախեցա, որ ավելորդ կարող եմ լինել, ինչով մարդ կարող է թեթևացնել նման վիշտը: Դժբախտ կին: Պատկերացնում եմ վիճակը: Միակ զավակը... ինչ էր ասում խեղճը: ֊ Ինչ իմանամ, սիրելի Բեզիլ,- խիստ սրտնեղած քրթմնջաց Դո րիան Գրեյը' ումպ-ումպ խմելով բաց դեղին գինին' ոսկե ուլունքանման բծերով վենետիկյան նրբա գեղ բաժակով,- ես օպերայում էի: Ափսոս, այնտեղ չէիք: Ես լորդ Հենրիի քրոջ' լեդի Գուևնգոլենի հետ ծանոթացա: Նրա օթյակում էինք, շատ հմայիչ կին է, իսկ Պատւոին աստվածային էր երգում: Եկեք տհաճ նյութերից չխոսենք: Ինչի մասին չեն խոսում, թվում է' գա չի էլ եղել: Միայն խոսքերն են, ինչպես Հարրին է ասում, շունչ տալիս երևույթներին: Պետք է ասեմ, որ նա մոր միակ զավակը չէր: Տղա էլ ունի, կարծեմ, մի հիանալի տղա է: Բայց նա գերասան չէ: Նավաստի է, թե ինչ-որ նման բան: 154

5

-€ ^ —


Իսկ հիմա Ձեր մասին պատմեցեք: Ինչ եք նկարում: - Գնացել էիք օպերա...- խիստ դառնությամբ հաա-հատ հարցրեց Հոլլուորգը,- գնացել էիք օպերա, երր Սիրիյը մահ­ վան մահճի մեջ էր ինչ-որ խղճուկ խրճիթում: Եվ նույնիսկ կարող եք ուրիշ կանանց հրապույրի մասին խոսել, խոսել Պաւուոիի աստվածային երգելու մասին, երր աղջիկը, որին Դուք սիրում էիք, դեռ գերեզմանում հանգիստ չի գտել: Ա՜խ, Դորիան, դեռ որքան արհավիրքների միջով պետք է անցնի նրա խեղճ, փոքրիկ մարմինը: - Վերջացրեք, Բեզիլ: Ոչինչ չեմ ուզում լսել,- գոռաց Դորիան Գրեյը' ոտքի կանգնելով,- այլևս այդ մասին չխոսեք: Ինչ եղել է, եղել է, ինչ անցած է, անցել է: - Երեկը Դուք անցյալ եք համարում: - ժամանակն ինչ գործ ունի այստեղ: Միայն սահմանաւիւսկ մարդկանց են տւսրիներ պետք զգացմունքից ազատվե­ լու համար: Մարդ իր գլխի տերն է, վշտին կարող է վերջ տալ նույնպիսի հեշտությամբ, ինչպես և կարող է հաճույք ստեղ­ ծել: Ես չեմ ուզում իմ զգացմունքների զոհը դառնայ: Ուզում եմ օգտվել նրանցից, հաճույք ստանալ և իշխել նրանց վրա: ՚ - Դորիան, դա սարսափելի է: Դուք լրիվ փոխվել եք: Տեսքոև[ նույն հիանայի տղան եք, որն ամեն օր գալիս էր իմ արվեստանոցը նկարվելու: Բայց այն ժամանակ Դուք պարզ էիք, անմիջական և բարեհոգի: Աշխարհիս ամենաանկեղծ արարածն էիք: Իսկ հի՛մա... Չգիտեմ' ինչ է պատահել Ձեզ: Անսիրտ, անխիղճ մարդու պես եք խոսում: Գիտեմ, բոլորը £արրիի մեղքն է... Պատանին կարմրեց և, մոտենալով պատուհանին, մի ւգահ նայեց արևի լույսով ողողված պարտեզի ծփացող կանաչին: - Ես շատ երախտապարտ եմ ճարրիին, Բեզիլ,- վերջա­ պես ասւսց նա, - ավելի շատ, քան' Ձեզ: Դուք միայն ինձ


փառամոլություն սովորեցրիք: - Ինչ արած, դրա համար պատժված եմ կամ մի օր կպատժվեմ: - Չեմ հասկանում' ինչ նկատի ունեք, Բեզիլ,֊բ ա ց ա կ ա ն ֊ չեց Դորիանը' շրջվելով,- ինչ եք ու ում ասել: Ասացեք, ինչ եք ուզում: ֊ Ես ուզում եմ Դորիան Գրեյին, որին նկարում էի,- թախ­ ծով ասաց նկարիչը: ֊ Բե՚զ իլ,- պատանին մոտեցավ և ձեռքը դրեց նրա ուսին,չաւիազանց ուշ եք եկել: Երեկ, երբ լսեցի, որ Սիբիլ Վեյնը ինքնասպանություն է կատարել... - Ինքնասպանություն... օ, տեր իմ աստվւսծ, միթե դա ճիշտ է,- հառաչեց Հոլլուորդը' սարսափած նայելու[ Դորիանին: - Իսկ Դուք կարծում էիք, սիրելի Բեզիլ, պարզապես դժբախտ պատւսհար է: Իհարկե, ինքնասպանություն է: Նկարիչը ձեռքերով ծածկեց դեմքը: - Օ՜հ, ահավոր է,- շշնջաց նա և ողջ մարմնով սարսռաց: - Ո՛չ,- առարկեց Դորիան Դրեյը,- ահավոր ոչինչ չկա: Դա մեր դարաշրջանի ամենառոմանտիկ ողբերգություն­ ներից մեկն է: Սովորական դերասանները, որպես կանոն, ամենահասարակ կյանքով են առաջն որ զ կում: Նրանք լավ ամուսիներ են, հավատարիմ կանայք կամ նման ձանձրալի բաներ: Հասկանում եք, դա միջին դասակարգի առաքինու­ թյունն է: Իսկ Սիբիլն այլ էր... Նա ապրեց ամենագեղեցիկ ողբերգությունը: Միշտ հերոսուհի էր: Եվ վերջին երեկո­ յան, երբ մենք նրան դիտում էինք, վատ խաղաց, որովհետև զզւսցել էր իսկական սերը: Իսկ երբ իմացավ սիրո անիրականանայ իության մասին, մեռավ, ինչպես մի ժամանակ մահացել է Ջուլիետտան: Նա կյանքից գնաց դեպի արվեստի երկնակամարը: Նահատակ հիշեցնող ինչ-որ բան կա նրա մեջ: 156

— ՜


Այո, նրա մահվան մեջ կա նահատակի բուռն ոգևոբու|.)յանբ, ապարդյուն գեղեցկությունը: Բայց եթե ես այդպես եմ խոսում, Դուք չկարծեք, թե չեմ տանջվել: Եթե Դուք գայիք երեկ' մոտավորապես հինգն անց կես, վեցից քառորդ պակաս, ինծ արցունքներով ողողված կգտնեիք: Նույնիսկ Տարրին, որ այս­ տեղ էր (այդ բոթը բերողը նա էր), չէր պատկերացնում, թե ինչ է կատարվում ինձ հետ: 0՜, ինչպես էի տանջվում: Հետո անցավ: Ես չեմ կարող կրկին ապրել նույն զգացումը: Դա ոչ ոք չի կարող ապրել, բացի սենտիմենտալ մարդկանցից: Դուք սարսափելի անարդարացի եք իմ նկատմամբ, Բեզիլ: Եկել եք ինձ սփոփելու, շատ հաճելի է, բայց երբ սփոփված եք տեսնում, արդեն զայրանում եք: Ահա թե ինչի է նման մարդ­ կային կարեկցանքը: Դուք ինձ հիշեցնում եք Հարրիի պատմած անեկդոտը մի ֆիլանտրոպի մասին, որը կյանքի քսան տա­ րին վատնել է ինչ-որ չարաշահումների, թե անարդար օրենքների դեմ պայքարելով, արդեն լավ չեմ հիշում: Բայց, վերջիվերջո, երբ հասել է իր նպատակին, հիասթափությանը չափ ու սահման չի մնացել: Նա այլևս ոչինչ չի ունեցել անելու և մեռել է գրեթե տաղտուկի մեջ' դառնալով համոզված մարդատյաց: Այսպիսով, սիրելի Բեզիլ, եթե իրոք ուզում եք ինձ սփոփել, սովորեցրեք' ինչպես մոռանալ կատարվածը կամ դիտել արվեստագիտական տեսակետից: Դոտյեն չէ, արդյոք, որ գրել է' «la consilation des arts»1: Հիշում եմ' մի օր Ձեր արվեստանոցում ձեռքս ընկավ մագաղաթե կազմով մի փոքրիկ գիրք, ուր գտա այդ հիասքանչ արտահայտությունը: Իհարկե, ես նման չեմ այն երիտասարդին, որի մասին պատ­ մում էիք ինձ, երբ միասին Մարլոյում էինք: Այդ երիտասարդը հավատացնում էր, որ դեղին կերպասը կարող է սփոփել մարդուն կյանքի բոլոր դժբախտություններից: Սիրում եմ այն 1 Սփուիսնբը արվեստների մեջ (ֆր.):

Տ՝ - Տ^ Տ- 15


բոլոր գեղեցկությունները, որոնք կարելի է շոշափել, ձեռքում պահել, սիրում եմ հինավուրց զառրաբը, կանաչ բրոնզը, ջ ն ա ֊ րակապատաշ|սատանքը,փղոսկրեկերտվածքները, սքանչելի կահավորանքը, ճոխությունը, պերճանքը, դրանք բոլորն աչք են շոյում: Բայց ինձ համար բոլորից թանկը արվեստագետի այն բնազդն է, որ ծնում է այդ գեղեցկությունները կամ, համևնայն դեպս, բացահայտում է դրանք մարդու մեջ: Դառնալ սեփական կյանքի հանդիսատեսը, ինչպես Տարրին է ասում, նշանակում է խուսափել կյանքի տառապանքներից: Գիտեմ' Ձեզ զարմացնում է այդպիսի խոսակցությունը: Դուք չեք պատկերացնում, թե ես որքան եմ հասունացել: Երր մենք ծանոթացանք, փոքր տղա էի, իսկ այժմ տղամարդ եմ: Իմ մեջ ծնունդ են առել նոր կրքեր, մտքեր, հայացքներ: Այո, ես հիմա ուրիշ եմ դարձել: Բայց չեմ ուզում, Բև՚զ իլ, որ Դուք ինձ ավելի քիչ սիրեք: Ես կախվել եմ, սակայն Դուք պետք է միշտ լինեք իմ ընկերը: Իհարկե, ես Հարրիին շատ եմ սիրում: Բայց գիտեմ, որ Դուք նրանից լավն եք: Դուք նրա պես ուժեղ չեք, որոկհետև չակւազանց շատ եք կյանքից վախենում, բայց ավելի լավն եք: Որքան լավ էր, երր միասին էինք: Մի լքեք ինձ, Բեզիլ, և մի վիճեք ինձ հետ: Ես այն եմ, ինչ որ կամ, այլևս ոչինչ անել չի կարելի: Նկարիչը ակամայից զգացվեց: Պատանին անսահման թանկ էր նրա համար, և ծանոթությունը այդ պատանու հետ մեծ շրջադարձային կետ էր նկարչի արվեստում: Նա չէր կարող այլևս կշտամբել Դորիանին, և նա մխիթարվում էր այն մտքով, որ պատանու անտարբերությունը, թերևս, րո­ պեական տրամադրություն էր, որ շուտով կանցնի: Չէ որ Դորիանի մեջ այնքան լավ գծեր կային, այնքան ազնվություն: - Դե լավ, Դհրիան,- վերջապես ասաց նա թախծոտ ժպի­ տ ո վ ,֊ այդ սարսափելի պատմության մասին այլևս չեմ խոսի:

'

158 Հ 5&

— '


Միայն հույսով եմ, որ ձեր անունը նրա հետ չի կասր|ի: Դատաքննությունն այսօր պետք է լինի: Ձեզ չեն կանչեր Դորիանը բացասաբար շարժեց դլուխը և սրտնեղության արտահայտություն իջավ դեմքին «դատաքննություն» բաոր լսելիս: Նրա կարծիքով այդ բոլոր մանրամասնությունների մեջ ինչ-որ նողկալի և գռեհիկ բան կար: ֊ Նրանք չգիտեն իմ ա զգա նունը,֊ պատասխանեց Դո­ րիանը: - Բայց աղջիկը, երևի, գիտեր: - Միայն անունս, այն էլ, համոզված եմ, որ րչ ոքի ասած չի լինի: Մի անգամ նա ինձ ասաց, որ թատրոնում շատ են հետաքրքրվում, թե ով եմ ես, իսկ ինքը պատասխանել է, որ իմ անունը Հմայիչ Արքայազն է: Դա շատ հուզիչ է, ճիշտ է: Բեզիլ, ինձ համար նկարեք Սիբիլին: Ես կուզեի որպես հիշատակ նրանից պահել ավելին, քան մի քանի համբույրների և քնքուշ խոսքերի հիշողությունը: - Կփորձեմ, Դորիան, եթե ուզում եք: Բայց պետք է նորից ցաք նկարվելու: Առանց Ձեզ չեմ կարող: - Այլևս չեմ նկարվի, Բևզիլ, անկարելի է,- պոչևց նա' ընկրկելով: Նկարիչը զարմացած նայեց նրան: - Սա ինչ անմտություն է, Դորիան,- բացականչեց նա,- միթե դրանով ուզում եք ասել, որ Ձեզ դուր չի գա- ՝ |իս իմ նկարած դիմանկարը: Ի դեպ, որտեղ է այն: Ինչու եք ծածկել վարագույրով: Ես ուզում եմ տեսնել: Դա իմ ամե­ նալավ աշխատանքն է, որ ես երբևէ կատարել եմ: Քաշեցեք կարագույրը, Դորիան: Ուղղակի անշնորհքություն է։ Ձեր սպասավորի կողմից դիմանկարն այդպես թաքցնել: Թերևս դա էր պատճառը, որ ներս մտնելուն պես անմիջապես զգացի, որ սենյակում ինչ-որ բան կա:


- Սպասավորը մեղավոր չէ, Բեզիլ: Միթե Դուք կարծում եր, թե ևս թույլ կտամ, որ նա իր ճաշակով կարգավորի սենյակր: Սպասավորը միայն երբեմն ծաղիկներ է ընտրում ինձ համար և ուրիշ ոչինչ: Ինքս եմ ծածկել, լույսը չափազանց ում եղ էր ընկնում նրա վրա: ֊ Չափազանց ուժեղ: Չի կարող պատահի, սիրելիս: Ամենահարմար տեղն է: Ապա նայեմ,- և Հոլլուորդը շարժվեց դեպի սենյակի անկյունը: Դորիանը սարսափից ճչաց: Ապա նետկելով նկարչից առաջ' կանգնեց նրա և վարագույրի միջև: - Բեզիլ,- ասաց նա սարսափելի գունատ,- չհամարձակվեք նայել: Ես չեմ ուզում, որ Դուք նայեք դիմանկարին: - Չհամարձակվեմ նայել իմ սեփական ստեղծագործու­ թյանը: Դա ինչ նորություն է: Եվ ինչու,-հարցրեց Օղլուորդը' ծիծաղելով: - Եթե Դուք փորձեք նայել, Բեզիլ, ազնիվ խոսք, մինչև կյանքիս վերջը չեմ [սոսի Ձեզ հետ: Բոլորովին լուրջ եմ ասում: Ոչ մի բացատրություն, և ոչինչ չպետք է հարցնեք: Բայց հի­ շեցեք, եթե դիպչեք այս վարագույրին, մեր միջև ամեն ինչ կվերջանա: Հոլլուորդը կարծես շանթահար կանզնեյ էր և ապշած նա­ յում էր Դորիան Դրեյին: Նա Դորիանին երբեք այդպես չէր տեսել: Պատանին ցասումից սփրթնել էր, մատները ջղա­ ձգորեն սեղմվել էին, բիբերը, կարծես, կապույտ հրագնդեր լինեին: Ամբողջ մարմնով դողում էր: , - Դորիան: - Լռեցեք: - Բայց բանն ինչումն է: Եթե Դուք չեք ուզում, իհարկե, չեմ նայի,- բավականին սառը ասաց նկարիչը և, կտրուկ շրջվելով, մոտեցավ լուսամուտին: - Բայց դա պարզապես

160

Հ 5

&


1

»

է | \

,

I

անհեթեթության է: Սնչ է նշանակում իրավունք չանեմ իմ սեփական աշխատանքին նայել, մանավանդ, երբ աշնսւնք մտար) իր եմ ուղարկել Փարիզ' ցուցահանդեսի: Ըստ երե այ թին, ցուցադրելուց առաջ անհրաժեշտ կլինի նոր փայլ սսպ: Ուրեմն, միևնույն է, պետք է մի օր տեսնեմ, իսկ ինչու ոչ այսօր: - Ցուցահանդես: Դուք ուզում եք դա ցուցադրել,- սարսա­ փահար րացականչեց Դորիան Գրեյը: Ուրեմն, աշխարհը պետք է տեսնի իր գաղտնիքը: Մարդիկ պետք է դիտեն իր կյանքի ամենանվիրական բանը: Անկարելի է: Հարկավոր է անմիջապես մի բան ձեռնարկել, բայց ինչ' չգիլոեր: - Այո: Հուսով եմ' չեք առարկի. ժտրժ Պտին մտադիր է հավաքել իմ բոլոր լավ գործերը հատուկ ցուցահանդեսի հա­ մար, որը կբացվի հոկտեմբերի սկզբին Սեզ փողոցի վրա: Դիմանկարն այնտեղ կդրվի միայն մեկ ամսով: Կարծում եմ, որ կարճ ժամանակով նրանից Դուք հեշտությամբ կարող եք բաժանվել: Չի որ այդ ժամանակ քաղաքում չեք լինի: Եվ հետո, եթե նկարը միշտ վարագույրի հետևում եք պահում, դա նշանակում է' այնքան էլ մեծ արժեք չունի Ձեզ համար: Դորիան Դրեյը ձեռքը տարավ ճակատը, որը ծածկված էր քրտինքի խոշոր կաթիլներով: Նա զգում էր, որ ինքը ահավոր անդունդի եզրին է: - Ընդամենը մեկ ամիս առաջ ասում էիք, որ երբեք չեք ցուցադրի, - գոչեց նա,- ինչու եք հիմա մտափոխվել: Դուքէլ շատերի պես Ձեզ անդրդվելի եք համարում, մինչդեռ նրանց նման հազար ու մի տրամադրություն ունեք: Միակ տարբերությունն այն է, որ Ձեր տրամադրությունները բավա­ կանին անիմաստ են: Դուք, իհարկե, չեք մոռացել այն, որ ամենահանդիսավոր ձևով ինձ հավաստիացնում էիք, թև ոչ մի դեպքում իմ դիմանկարը չեք ուղարկի ցուցահանդես.: Այց պես եք ասել նաև Հարրիին:

’ Տ- ,


Դորիանը հանկարծ լռեց, և նրա աչքերում կրակ փայլա­ տակեց: Հիշեց, թե ինչպես լորդ Հենքին մի անգամ կես-լուրջ, կես-կաաակ ասել էր. «եթե Դուք ուզում եք հետաքրքիր քառորդ ժամ ունենալ, ստիպեք Բեզիլին խոստովանել, թե ինչու չի ուզում ցուցադրել Ձեր դիմանկարը: Իհարկե, նա ինձ պատճառն ասել է, և դա բացարձակ հայտնություն էր»: Ահա թե ինչ, ուրեմն, Բեզիլը նույնպես իր գաղտնիքն ունի: Հենց այս րոպեին կիմանա: - Բեզիլ, - սկսեց Դորիանը' ընդհուպ մոտենալով նրան և նայելով ուղիղ աչքերի մեջ,- մեզանից յուրաքանչյուրն իր գաղտնիքն ունի: Դուք Ձերն ասացեք, իսկ ես իմը կասեմ: Առաջ ինչու չէիք ուզում ցուցադրել իմ րյիմանկարր: Նկարիչը ցնցվեց: - Դհրիան, եթե դա պատմեմ, Դուք ինձ այլևս առաջվա պես չեք սիրի և, անշուշտ, կծիծաղեք ինձ վրա: Երկուսն էլ ինձ համար անտանելի ծանր կլինեն: Եթե ցանկանում եք, որ երբեք չնայեմ դիմանկարին, թող Ձեր ասածը լինի: Ես միշտ կարող եմ Ձեզ նայել: Եթե ուզում եք աշխարհից թաքցնել ամենալավ աշխատանքը, որ ես երբևէ կատարել եմ, ինչ արած, համաձայն եմ: Ձեր ընկերությունն ինձ համար ավելի թանկ է, քան որևէ փառք ու համբավ: - Ոչ, Բեզիլ, պատասխանեցեք իմ հարցին,— պնդեց Դորիան Դրեյը,- ես կարծում եմ, որ իրավունք ունեմ իմանալու: Սարսակփ զգացումը փոխվել էր հետաքրքրության: Նա համառորեն որոշել էր իմանալ Բեզիլ Հոլլուորդի խորհրդա­ վորությունը: - Նստենք, Դերիան,- հուզված ասաց նկարիչը,- նստենք, նախ պատասխանեցեք իմ հարցին: Դուք դիմանկարում որևէ արտառոց բան չեք նկատել, այնպիսին, որ առաջին հայացքից աչքի չի ընկել, բայց հետո հանկարծ ինքնին բացահայտվել է: '--3^5- 162 -ՀՏ&—՜


- Ոեզիլ,- գոչեց պատանին և գողացող ձեռրերւս| կսաչեր բազկաթոռի արմնկակալներից' վախվորած վայրի սւչրերր նրան սևեռած: - Տեսնում եմ' նկատել եք: Չխոսեք, նախ ինձ լսեր, Mil րիան: Այն ակնթարթից, երբ ես հանդիպեցի Ձեզ, Դուր ինձ վրա թողեցիք ամենաարտասովոր ազդեցությունը: Գերեցիր իմ հոգին, ուղեղը և տաղանդը: Դուք դարձաք ինձ համար աներևույթ իդեալի տեսանելի մարմնացում, որ ճախրում I, նկարչի առաջ' որպես թովիչ պատրանք: Ես պաշտեցի Ձեց: Սկսեցի խանդել բոլորին, ում հետ խոսում էիք: Ուզում էի ամբողջովին իմը լինեիք: Ես երջանիկ էի միայն այն ժա­ մանակ, երբ Ձեզ հետ էի: Իսկ երբ հեռանում էիք ինձանից, պատկերանում էիք իմ արվեստի մեջ... Իհարկե, ես երբեք տեղիք չէի տալիս, որ Դուք դա նկատեք: Միևնույն է, ոչինչ չէիք հասկանա: Նույնիսկ ես ինքս էլ լավ չէի հասկանում: Ես միայն զգում էի, որ իմ դիմաց տեսնում եմ կատարյալին, և այդ պատճառով աշխարհն իմ աչքին հիանալի էր երևում, թերևս, չափազանց հիանալի, քանի որ նման հիացմունք­ ները վտանգավոր են: Ես չգիտեմ' որն է ավելի սարսակւելի, նման պաշտամունքի կորուստը, թե պահպանումը: Անցնում էին շաբաթներ, իսկ ես ավելի ու ավելի էի կլանվում Ձե­ զանով: Վերջապես իմ գլխում մի նոր միտք ծագեց: Ես Ձեզ առաջին անգամ նկարել էի որպես Պարիս' շքեղաշուք զենք ու զրահով, որպես Աղոնիս որսորդական թիկնոցով, ւիսպուն նիզակը ձեռքին: Դուք Լոտոսի ծանր ծաղեպսակով նստած էիք կայսր Ադրիանի նավակի առջև և նայում էիք կանաչ Նեղոսի տղմոտ ալիքներին: Հունական պուրակում խո­ նարհվել էիք հանդարտ լճակի վրա և հիանում էիք ջրի ա ն­ շարժ արծաթե հայելում արտացոլված Ձեր սքանչելի գեղեց­ կությամբ: Եվ բոլոր կերպարները լինում էին ինչպես ինքնին


արվեստը' ներըմբռնումով' երկնային և անհասանելի: Եվ մի օր էլ, ճակատագրական մի օր, ինչպես հաճախ մտածում եմ, որոշեցի նկարել Ձեր հիասքանչ դիմանկարն, ինչպես կաք իրականում, բայց ոչ թե անցած դարերի հագուստով, այլ (յւսմանակակից կոստյումով: Չգիտեմ' արդյոք ռեալիստական մեթոդն էր, թե սոսկ Ձեր իսկ անձնավորության հմայքը, որ ներկայացել էր ինձ առանց մշուշի, առանց շղարշի: Բայց երբ նկարում էի, յուրաքանչյուր վրձնահարված, յուրաքանչյուր երանգ կարծե՜ս բացահայտում էր գաղտնիքս: Ես վախենում էի, թե մարդիկ դիմանկարի մեջ կնկատեն Ձեր հանդեպ ունեցած իմ պաշտամունքը: Զգում էի, Դորիան, որ դիմանկարո մ ես չափազանց շատ բան եմ արտահայտել, չափա­ զանց շատ բան եմ րյրել ինձանից: Ահա թե ինչու վճռեցի' եր­ բեք չցուցադրել դիմանկարը: Դուք մի փոքր վշտացաք, չէ որ անտեղյակ էիք: Երբ հետագայում Ռաբբիին ես այդ մա­ սին ասացի, նա ծիծաղեց ինձ վրա: Բայց նշանակություն չտվեցի: Դիմանկարն ավարտելուց հետո ևս նայեցի նկարին և զղացի, որ ճիշտ եմ... Իսկ մի քանի օրից հետո նկարը տա­ րան իմ արհեստանոցից, ու հենց որ ես ազատվեցի նրա անհաղթահարելի կախարդանքից, ինձ թվաց, թե այդ բոր՜ւրը լոկ իմ հիմար երևակայությունն է, որ դիմանկարում մարդիկ կտեսնեն միայն Ձեր զարմանալի գեղեցկությունը և նկարչի տաղանդը, ուրիշ ոչինչ: Նույնիսկ հիմա էլ ինձ թվամ է, որ ես սխալվում էի, որ նկարչի զդացմունքները չեն արտացոլվում իր ստեղծագործության մեջ: Արվեստը շատ ավելի վերացական է, քան մենք պատկերացնում ենք: Ձևերը և դույները պատմում են միայն ձևերի և դույների մասին, ուրիշ ոչինչ: Հաճախ ինձ թվում է' արվեստը ավելի շուտ թաքցնում է, քան բացահայտում նկարչին: Այդ պատճառով էլ, երբ Փարիզից առաջարկություն ստացա, որոշեցի Ձեր '—

164

—"


դիմանկարը դարձնել ցուցահանդեսի ամենանշանաւոր գործը: Իմ մաքով կանցներ արդյոք, թե Դուք կաոարկեք. Այմմ տեսնում եմ, որ ճիշտ եք: Դիմանկարը պետք չի ցուցադրեր Պատմելուս համար մի բարկացեք, Դհրիան: Դուք ստեդծփսծ եք պաշտվելու համար, ինչպես մի անգամ ասացի Հենրիին; Դորիան Գրևյը թեթևացած շունչ քաշեց: Այտերը նորից շառագունեցին, շուրթերին ժպիտ խաղաց: Վտանգն անցել էր, այժմ ապահով էր: Սակայն նա անսահման կարեկցանք զզաց նկարչի նկատմամբ տարօրինակ խոստովանության համար: Հետաքրքիր է' արդյոք ինքն էլ կարող է գտնվեի ուրիշի հոգու իշխանության տակ: Լորդ Հենրին այդպիսի վտանգ լինելու հրապույր ունի, բայց միայն այդքան: Սիրվելու համար նա չաւիազանց խելացի և չափազանց ցինիկ է: Կհայտնվի մեկը, որ իր' Դորիանի կուռքը դառնա: Կճաշւսկի արդյոք Դորիանը նաև այդ զգացումը: - Շատ զարմանալի է, Դորիան,- ասաց Հոլլուորդը,- որ կարողացել եք դա նկատել դիմանկարում: Բայց իրոք նկա­ տել եք: - Այո, ինչ-որ բան,- պատասխանեց նա,- և խիստ ապշել եմ: - Իսկ հիմա դեմ չեք լինի' դիմանկարին նայել: Դորիանը տարուբերեց գլուխը: - Մի խնդրեք, Բեզիլ: Չեմ թողնի նույնիսկ մոտենաք: - Գուցե ուրիշ անգամ: - Երբեք: - Ինչ արած, թերևս ճիշտ եք: Դե, ցտեսություն, Դորիան: Դուք միակն եք իմ կյանքում, որ, իրոք, ազդեցության թողեցիք I արվեստիս վրա: Լավ կատարած գործերիս համար Ձեզ՛ եմ երախտապարտ: 0՜, եթե իմանայիք, թե ես ինչ գնով այդ ամենն ասացի:


֊ Սիրելի Բեզիլ, ինչ ասացիք առանձնապես: Այն, որ չափազանց շատ եք պաշտել ինձ: Դա նույնիսկ հաճոյախո­ սություն չէ: - Ես մտադիր չէի Ձեզ հաճոյախոսել: Դա խոստովանու­ թյուն էր: Իսկ այժմ, կարծես, ինչ-որ բան կորցրեցի: Թերևս, սյետք չէ դդացածը բառերով արտահայտել: - Այդ խոստովանությունը հուսախաբեցրեց ինձ: - Այսինքն, ինչ էիք սպասում: Միթե ուրիշ բան էլ եք նկա­ տել դիմանկարում: - Ո'չ, ուրիշ ոչինչ: Ինչու եք հարցնում: Իսկ երկրպագության մասին այլևս չխոսենք: Դա հիմարության է: Մենք ընկերներ ենք, Բեզիլ, և միշտ էլ պետք է ընկերներ մնանք: - Դուք £արրի ունեք,- տխուր ասաց նկարիչը: - Ա՜խ, Տարրին,-քահ-քահ ծիծաղեց Դորիանը,֊£ արրին ցերեկն զբաղված է անհավանական բաներ ասելով, իսկ երեկոները՝ անհավատալի բաներ ստեղծելով: ճիշտ նման կյանք էլ ես կուզեի վարել: Բայց ես ծանր պահերին դժվար թե Հևսրրիի մոտ դնւսմ: Ավելի շուտ Ձեդ մոտ կդամ, Բեզիլ: - Եվ Դուք կրկին կգաք նկարվելու: - Ոչ, դա անկարելի է: - Ձեր մերժումով Դուք խորտակում եր ինձ' որպես նկար­ չի: Ոչ ոք իր իդեալին երկու անգամ չի հանդիպում: Ասենք' մի անգամ գտնողներն էլ շատ քիչ են: - Չեմ կարող բացատրել, թե ինչու, Բեզիլ, բայց այլևս չպետք է նկարվեմ: Յուրաքանչյուր դիմանկարում ինչ-որ ճա­ կատագրական բան կա: Այն ունի իր անձնական կյանքը... Կդամ Ձեդ մոտ թեյելու: Դա նույնքան հաճելի կյինի: - Ձեզ համար, գուցե, ավելի հաճելի,- վշտացած քրթ­ մնջաց £ոլլուորդը:-Դե, ցտեսությո՛ւն, £արրի: Ափսոս, չթո­ րեցիք' դիմանկարը նայեմ: Ինչ արած, Ձեզ յրիվ հասկանում "—<3^5- 166

—"


եմ: Երբ նա դուրս եկավ սենյակից, Դորիանը մ պտաց ինրն իրեն: Խեղճ Ոեզիյ, որքան է իր կռահումների մեջ հեռա |ա կական պատճառից: Եվ որքան տարօրինակ է. ինքր '1-ո րիանը ոչ միայն չբացեց իր գաղտնիքը, այլև իմացավ րն կերոջ գաղտնիքը: Որքան շատ բան բացատրեց նրան այց տարօրինակ խոստովանությունը: Նկարչի խանդի զուր բռնկումները, բուռն նվիրվածությունը, զարմանալի զսպվա­ ծությունը, շռայլ գովասանքը, այժմ ամեն ինչ հասկանայի էր: Դորիանին թվում էր՝ ինչ-որ ողբերգակսփ բան կա- այց ընկերուեցան մեջ' գունազարդված ռոմանտիկ սիրահստությամբ: Նա հառաչեց և հնչեցրեց սպասավորին կանչող զանգը: Հարկավոր էր դիմանկարը անպայման թաքցնել: Նա ռիսկ չէր անի թողնել գաղտնիքն աչքի առաջ: Խենթություն կլիներ, թեկուզ մի ժամ դիմանկարը սենյակում թողնել, ուր կարող էին ներս մտնել իր ընկերները:


ԳԼՈԻ1» X Երբ Վիկտորը ներս մտավ, Դորիանը սևեռուն հայացքով նայեց նրան' փորձելով կռահել, թե արդյոք նրա մտքով չի անցել գողունի նայել վարագույրի ետևը: Սպասավորը, բո­ լորովին անվրդով, սպասում էր հրամանի: Դորիանը գլա­ նակ վառեց, ապա մոտեցավ և նայեց հայելուն, որի մեջ նւս պարզորոշ կարող էր տեսնել Վիկտորի դեմքի արտացոլումը: Այդ դեմքի վրա բացի ծառայելու սիրալիր հանդարտությունից ուրիշ ոչինչ չկար: Ուրեմն վախենալու կարիք չկար: Այնուամենայնիւէ, մտածեց նա, անհրաժեշտ է զգոն լինել: Հատ-հատ արտասանելով բառերը' նա կարգադրեց Վիկտորին կանչել տնտեսուհուն, աււ|ւս պատվիրեց զնալ շրջանակ պատրաստողի մոտ և խնդրել, որ երկու մարդ ուղարկի: Նրան թվաց, թե սպասավորը դարս գնւպիս հայացքը զցեց վարագույրի կողմը: Թե դա պարզապես նրա երևակա­ յությունն էր: Չանցած մի քանի րոպե' գրադարան աճապարեց տիկին Հիֆը' մետաքսե սև զգեստով, կնճռոտած ձեռքերին հնաձև կիսաձեռնոցներ: Պատանին նրանից պահանջեց նախկին դասասենյակի բանալին: - Հին դասասենյակի, միստեր Գրեյ,- բացականչեց ն ա :֊ Բայց չէ որ հիմա այնտեղ լրիվ փոշու մեջ կորած է: Նախ, թոդ հւսվաքեն, կարգավորեն, հետո: Իսկ հիմա նույնիսկ անկարելի է ներս նայել: Իրոք, անկարելի է: - Հավաքել և կարգավորել պետք չէ, Հի'ֆ: Միայն բանալին եմ ուզում: - 0՜, Դուք կծածկվեք սարդոստայններով, սըր, եթե ներս մտնեք: Չէ որ սենյակը հինգ տարի գրեթե չի բացվել' նորին գերազանցության մեռնելուց ի վեր: Տ—

168


Պապի մասին լսելիս Դորիանը կնճռոտեց դեմքը: ‘ս՜եր (որդի մասին տհաճ հիշողություններ ուներ: - Ոչինչ,- պատասխանեց նա,- ես միայն ուզում եմ նայեր ուրիշ ոչինչ: Տվեք բանալին: - Ահա, վերցրեք, սըր,- ասաց ծեր կինը և դողը որուն ձեռքերով փնտրեց բանալիների կապի մեջ,- ահա, հիմա կհանեմ օղակից: Չլինի մտածել եք վերևում ապրել: Այստեղ Ձեզ համար շատ հարմար է, սըր: ֊ Ո'չ, ո չ , ֊ անհամբեր ընդհատեց Դորիանը,- շնորհակա­ լություն, £իֆ, կարող եք գնալ: Տիկին £իֆը փոքր-ինչ հապաղեց, որպեսզի շաղակրատի տնային*։ մի քանի դործերի մասին: Դորիանը, հառաչելով, խոստացավ կարգավորել նրա ուզածները: Տնտեսուհին դուրս եկավ սենյակից՝ գոհունակության ժպիտը դեմքին: Երր դուռը ւիակւխց, Դորիանը բանւպին դրեց դրպանը և պրպտող հայացք ձգեց սենյակին: Աչքին ընկավ կերպասե ալ ոսկեհյուս ծածկոց՝ XVII դարի վերջի վենետիկյան արվեստի հոյակապ մի դործ, որ բերել էր պապը Իռլոնիայի մդտ դտնվող մենաստանից: Այո, այդ ծածկոցով կարելի էր փակել ահավոր դիմանկարը: Թերևս մի ժամանակ դա դագաղի ծած­ կոց եղած լինի: Այժմ պետք է թաքցներ նկարի քայքայումը, որն ավելի ահավոր է, քան դիակի նեխումը, որովհետև դա ստեղծելու էր սարսափներ ու չէր մեռնելու: Ինչպես որդերն են լափում դիակը, այնպես էլ մեղքերն են ուտելու կտավի վրայի պատկերը: Նրանք կլափեն գեղեցկությունը, կհոշոտեն հմայքը, կպղծեն և կապականեն նրան: Եվ, այնուամենայնիվ, դիմանկարը շարունակելու է ապրել: Նա ապրելու է «հավի­ տյան: Դորիանն այդ մտքից սարսռաց և մի պահ զղջաց, որ չի պատմել Հոլլուորդին դիմանկարը թաքցնելու իսկական Տ՝ - © ? Տ- 16*9

՚Տ


պատճառը: Բեզիլը կօգներ նրան հաղթահարել լորդ Հենրիի ազդեցությունը և ազդեցությունը սեփական խառնվածքի, որն ավելի վտանգավոր էր: Դորիանի նկատման]? տածած Բնզիլի սերը (իսկ դա իսկական սեր էր) ազնիվ և վսեմ զգացմունք էր: Դա լոկ ֆիզիկական հրապույր չէր գեղեցկության նկատմամբ, որ ծնվում է զգացմունքներից և մեռնում, երբ հոգնում են զգացմունքները: Ոչ, դա այնպիսի սեր է, որ գիտեին Միքելանջելոն և Մոնտեն1, Վինքելմանը2 և ինքը' Շեքսպիրը: Այո, Բեգիւր կարող էր փրկել իրեն, բայց արդեն չափազանց ուշ էր: Անցյալը կարելի է ջնջել զղջումով, հրաժարումով կամ մոռացումով: Իսկ ապագան անխուսափելի է: Դորիանն զգում էր, որ իր մեջ թափառում Են այնպիսի կրքեր, որոնք սոսկալի ելք կգտնեն իրենց համար, և անորոշ երազանքներ, որոնք իրականանալու դեպքում կմթագնեն իր կյանքը: Նա բազմոցի վրայից վերցրեց ոսկեհյուս ծածկոցը և անցավ վարագույրի ետևը: Արդյոք ավելի գարշելի չէր դարձել նկարի դեմքը: Ո՛չ, անփոփոխ էր: Բայց, չնայած դրան, Դորիանն էլ ավելի նողկաց նկարից: Ոսկեգանգուրներ, երկ­ նագույն աչքեր, վարդագույն շուրթեր, բոլորը նույնն էին: Փոխվել էր միայն արտահայտությունը: Նա իր դաժանու­ թյամբ զարհուրելի էր: Նկարի դեմքին դրոշմված դատա­ պարտող արտահայտության համեմատությամբ որքան չնչին և աննշան էին Բեզիլի կշտամբանքները: Նկարից Դորիան Դրեյին էր նայում նրա սեփական հոգին և կանչում պա­ տասխանատվության: Ցավի տհաճ զգացումով Դորիանը շքեղ ծածկոցը նետեց գիմանկարի վրա: Այդ պահին դռան բախոց լսվեց: Վարա­ գույրի ետևից Դորիանի դուրս գալուն պես սպասավորը ներս 1 Վերածննրի ֆրանս. զրոդ: 2 Գերմանական ճարտարապետ:

170

հ տ Հշ

֊՜


մտավ: - Մարդիկ այստեղ են, պարոն: Դորիանը մտածեց, որ սպասավորին պետք է անմիջապես որևէ տեղ ուղարկել, նա չպետք է իմանա, թե ուր են տանում դիմանկարը: Պետք չէ վստահել: Վիկտորի աչքերը խելացի էին և խորամանկ: Դորիանը նստեց գրասեղանի մոտ, մի երկտող գրեց լորդ Հենրիին և խնդրեց կարդալու որևէ բան ուղարկել' հիշեցնելով, որ պետք է հանդիպեն երեկոյան ութն անց քառորդ րոԱյե: - Կսպասեք պատասխանին,- ասաց նա' երկտողը սպա­ սավորին մեկնելով,- իսկ բանվորներին ներս բերեք: Չանցած երկու-երեք րոպե' նորից դռան բախոց լսվեց, և ներս մտավ ինքը' միստեր Հաբբարդը, Սաութ-Օդլի սթրիթի նշանավոր շրջանակ պատրաստողը' կոպիտ արտա­ քինով երիտասարդ օգնականի հետ: Պարոն Զարբաբդ ը շիկահեր այտամորուքներով կարմրադեմ փոքրիկ մարդ էր: Նրա' արվեստի երկրպագումը բավականաչափ ձևաւխրվեյ էր շնորհիվ միշտ կարիքավոր նկարիչների, որոնք անվերջ գործ էին ունենում նրա հետ: Որպես կանոն' նա երբեք չէր հեռանում արվեստանոցից: Սպասում էր, որ մարդիկ գնային իր մոտ: Բայց Դորիանի համար միշտ բացառություն էր անում: Դորիան Գրեյի մեջ ինչ-որ բան կար, որ դյութում էր բոլորին: Հաճելի էր նույնիսկ' նրան նայելը: - Ինչով կարող եմ Ձեզ ծառայել, միստեր Գրեյ,- հարցրեց նա' շփելով հաստլիկ, պեպենոտ ձեռքերը:- Մտածեցի Ձեզ պատիվ անել' անձամբ ներկայանալով: Ես հենց նոր,եմ մի գեղեցիկ շրջանակ գնել, սըր: Դրված էր վաճառքի: Հին ֆլորենցիական է, կարծեմ Ֆոնթհիլից: Հիանալի կսագի կրոնական սյուժեով նյութի համար, միստեր Դրեյ: 171


֊ Ներեցեք Ձեզ պատճառած նեղության համար, մի՛ստեր Հաբրարդ: Անշուշտ, ես կանցնեմ շրջանակը նայելու, չնա­ յած առանձնապես հիմա չեմ հետաքրքրվում կրոնական նկարչությամբ: Այսօր միայն կուզեի մի նկար տեղափոխել վերնահարկ: Բավականին ծանր է, այդ պատճառով խնդրեցի Ձեզ երկու մարդ ուղարկել: - Ինչ եք ասում, միստեր Դրեյ, դա անհանգստություն չէ բոլորովին: Շատ ուրախ եմ, որ կարող եմ Ձեզ որևէ բանով օգնել: Որտեղ է այդ նկարը, սիր: - Սա է,- պատասխանեց Դորիանը' ետ քաշելով վարա­ գույրը: Կարող եք տեղափոխել ծածկած, չեմ ուզում քերծ­ վածքներ առաջանան վերև բւսրձրացնելիս: - Ոչ մի դժվարություն չի լինի, սիր,- ուրախ ասաց շրջա­ նակ պատրաստողը և օգնականի հետ միասին արձակեցին արույրե երկար շղթաները, որոնցով ամրացկւսծ էր րյիմանկարը: - Իսկ որտեղ կհրամայեիք տեղաւիոխել, միստեր Դրեյ: - Ես ձեզ ցույց կտամ ճանապարհր, միստեր Հաբբարդ: Բարի եղեք հետևել ինձ: Կամ գուցե ակելի լավ է' Դուք անցնեք առջևից: Դժբախտաբար, տան ամենավերին հարկում է: Բարձրանանք գլխավոր սանդուղքներով, նրանք ակելի լւսյն են: Նա դուռը լայն բացեց, և, դուրս գալով սրահ, նրանք սաւոիճւսններով սկսեցին վեր բարձրանալ: Վիթխարի զարդարուն շրջանակի պատճառով դիմանկարը չակ՜ւազանց ծանր էր, և ժամանակ առ ժամանակ Դորիանը ջանում էր օգնել նրանց' չնայւսծ միստեր £աբրարդի քծնողակւսն բողոքին, որը իր դասի բոլոր լքւսրդկանց պես թույլ չէր տալիս, որ ջենտլմենը որևէ օգտակար գործ կատարի: - Բեռը թեթև չէր, սիր,- շնչակտուր ասաց կտբրիկ մարդը, 172

'


երբ վերև հասան, և նա ճաղատ գլխից մաքրեց րրտինքր: - Այո, բավականին ծանր էր,֊ք րթմնջա ց Դորիանր' րա ցելով սենյակի դուռը, որը պետք է պահեր նրա տարօրինակ գաղտնիքը և թաքցներ հոգին մարդկանց աչքերից: Ավելի բան չորս տարի նա այդ սենյակը չէր մտել: երք Դորիանը երեխա էր, դա նրա խաղասենյակն էր, երբ մի քիչ մեծացավ, դարձրին նրա դասասենյակը: Այդ ընդարձակ, հարմարավետ սենյակը հանգուցյալ լորդ Քելսոն կառուցել էր տվել հատկապես փոքրիկ թոռնիկի համար, որին նա մորը ապշեցուցիչ կերպով նմանվելու, թե մի այլ պատճառով տանել չէր կարողանում և աշխատում էր հեռու պահել իրե­ նից: Դորիանին թփնց, թե սենյակում ոչինչ չի փոխվել: Դեռ այդտեղ էր իտալական խոշոր սնդուկը' օյտտօոօ, որի վրա տարօրինակ նախշեր կային, և որի ոսկեգույն զարդերը <)ամանակի ընթացքում խամրել էին: Այդ սնդուկում կ՜տքր մ ամանակ նա հաճախ էր թաքնվել: Ահա դասագրքերով լի կարմիր փայտե գրապահարանը, նրա մոտ պատից կախված էր նույն հինավուրց ֆլամանդական գորգը, որտեղ խունացած՜ թագավորն ու թագուհին պարտեզում շախմատ էին [սաղում, իսկ նրանց կողքով, ձիեր հեծած, անցնում էին զրահավոր ձեռնոցներ հագած մի խումբ բազեորսներ' կնգուղավոր թռչուններով: Որքան լավ էր հիշում բոլորը: Շուրջը նայելիս նա վերհիշում էր իր միայնակ մանկության յուրաքանչյուր, րոպեն: Հիշում էր մանկության անբիծ մաքրությունը և զար­ հուրում այն մտքից, որ հենց այստեղ պետք է թաքնվեր ճակատագրական դիմանկարը: Վաղանցիկ օրերին կմտածեր արդյոք, թե ինչ է իր համար նախասահմանված: Ոայց տանն ուրիշ ապահով տեղ չկար դիմանկարը հ՛ետա­ քրքրասեր աչքերից քողարկելու համար: Այստեղի բանալին իր ձեռքում էր, ոչ ոք չէր կարող ներս մտնել: Թոդ ւպ ^ 1 Հ Յ


ծածկոցի ետևում կտավի վրա պատկերված դեմքը դառնա անասնական, բութ, եղծված: Ինչ փույթ: Միևնույն է' ոչ ոք չի կարող տեսնել: Նույնիսկ ինքը չի տեսնի: Ինչու դիտի հոզու նողկալի փտումը: Ինքը կպահպանի երիտասարդությունը: Դա բավական է: Իայց մ|ւ]<)ե նա չի կարող ուղղվել: Միթե անարգված ապա­ գա ունենալը այդքան անխուսափելի է: Գուցե նրա կյանքի մեջ մտնի մի մեծ սեր և մաքրի նրան, փրկի նոր մեղքերից, որոնք ծնվում են հոգու և մարմնի մեջ, զարմանալիորեն աննկարագրելի մեղքեր, որոնց իսկ խորհրդավորությունը նրանց նենգ հրապուրանք է տալիս: Գուցե դա մի օր, երր ալ, զգայուն շրթունքները կորցնեն իրենց դաժան արտահայ­ տությունը և հնարավոր լինի աշխարհին ցույց տալ Բեզիլ Հոլլուորդի գլուխգործոցը: Ո՛չ, դա անհնար է: ժ՜ամ առ ժամ, շաբաթ առ շաբաթ կտա­ վի վրա պատկերված մարդը ծերանում էր: Եթե նույնիսկ նրա վրա չազդեին գաղտնի հանցագործություններն ու արատ­ ները, միևնույն է, ժամանակի այլանդակ հետքերից չէր խուսափի: Նրա այտերը կդալկանան, կթոշնեն: Մարող աչքե­ րի շուրջը կսոդան դեղին կնճիռները և կոչնչացնեն նրանց գեղեցկությունը: Մազերը կկորցնեն իրենց փայլը, բերանը, ինչպես ծերերինն է լինում, կիսաբաց ու անիմաստ տեսք կստանա, շրթունքները այլանդակորեն կկախվեն: Կնճռոտած վիզ, սառը, կապույտ երակներով ձեռքեր, կուչ եկած մարմին' ինչպես իր պապինը, որն այնպես դաժան էր իր նկատմամբ մանկության օրերին: Այո, նկարը հարկավոր էր թաքցնել: Ուրիշ ե|ք չկա: - ւ^նդրեմ, ներս բերեք, միստեր Հա բբա րդ,- տխուր ասաց նա,- ներեցեք երկար սպասեցնելու համար: Ինչ-որ բանի մասին էի մտորում: Տ—

^

Տ- 174

հ§

&

~ ՜


֊ Ոչինչ, մի քիչ հանգստացանք, մի՛ստեր Գրեր- պատառ խանւեց շրջանակ պատրաստողը, որի շունչը գեռ ւոI■ ւ)ր չ1,ր ե կ ե լ,֊ որտեղ գնենք, սըր: - Միևնույն է, ահա այստեղ, պետք չէ կախել: Ուղգակի պատին հենեք: Շնորհակալ եմ: - Չէ կարելի արդյոք նայել արվեստի այս ստեղծագործու­ թյանը, սըր: Դորիանը ցնցվեց: - Դժվար թե Ձեզ հետաքրքրի, միստեր մաբբարդ,- պա­ տասխանեց Դորիանը' աչքերը սևեռելով մարդուն: Դորիանը պատրաստ էր ցատկել նրա վրա և գետին գլորել, եթե նա համարձակվեր բարձրացնել շքեղ ծածկոցը, որը թաքցնում էր իր կյանքի գաղտնիքը,- Ձեզ այլևս չեմ անհանգստացնի: Շատ երախտապարտ եմ, որ բարեհաճեցիք: - Չարժե, միստեր Գրեյ, չարժե: Միշտ պատրաստ եմ Ձեզ օգնելու, սիր,- և միստեր Շաբբարդր թխկթխկացնելով իջավ աստիճաններն ի վար, իսկ նրա հետևից օգնականը, որն, ամոթխած հիացմունքը կապտավուն դեմքին, անընդհատ շրջվում էր' Դորիանին նայելու: Նա իր կյանքում այդքան հմայիչ ու գեղեցիկ մարդ չէր տեսել: երբ ներքևում ոտնաձայները մարեցին, Դորիանը կողպեց գուռը և բանալին դրեց գրպանը: Այժմ ապահով էր: Ոչ ոք այլևս չէր տեսնի սարսափելի նկարը: Միայն ինքը կտեսնի իք խայտառակությունը:՜ Վերադառնալով գրադարան' նա տեսավ' ուղիղ ժամը ւ|եցն է: Թեյը մատուցված էր: Սադափազարդ, բուրավետ ւհ11 գ փայտե սեղանի վրա (դա լեդի Ռեդլիի' իր խնամակւպի կնոջ նվերն էր. նա մշտապես հիվանդ էր և անցած ձմեռը անց էր կացրել Կահիրեում) մի երկտող էր դրված լորգ Շենրիից, իսկ կողքին' դեղին կազմը և անկյունները փոքր195

'


ինչ մաշված մի գիրք: Թեյի սկուտեղին դրված էր նաև «Սենթ Ջեյմս գազեթ»-ի երրորդ տպագրված օրինակը: Հավանաբար Վիկտորը վերաբարձել էր: Հետաքրքիր է, բանվորներին չէր հանդիպել սրահից դուրս գալիս, հարցուփորձ չէր արել, թե ինչ էին անում: Իհարկե, սպասավորը նկատած կլիներ, որ դիմանկարը չկա: Նկատած կլիներ թեյը բերելիս: Վարագույրը տեղում չէր, և դատարկ պատը երևում էր: Մեկ էլ տեսար' մի զիջեր Դորիանը բռնեց նրան վերնահարի սողոսկելիս և դասասենյակի բուռը ջարդելիս: Սարսակւելի է տանը լրտես ունենալ: Դորիանը լսել էր, թե ինչպես հարուստներին իրենց ամբողջ կյանքում ահաբեկել են սպասավորները, որոնց հաջողվել է նամակ կարդալ կամ ծածուկ խոսակցություն լսել, ձեռքն է ընկել հասցեագրված այցետոմս, տիրոջ բարձի տակ գտել են թառամած ծաղիկ կամ ճմրթված ժանյակի կտոր: Նա հառաչեց և թեյ լցնելով' բացեց լորդ Հենրիի երկտողը: Լորդ Հենրին գրում էր, որ ինքն ուղարկում է երեկոյան թերթը և մի գիրք, որը կհետաքրքրի իրեն, իսկ ութն անց տասնհինգ կսպասի ակումբում: Դորիանն անտարբեր բացեց լրազիրը և աչքի անցկացրեց: Հայացքը կանգ առավ հինգերորդ էջում կարմիր մատիտով ընդգծված տողերի վրա: Նա ուշադիր կարդաց հետևյալ պարբերությունը: «Դատաքննություն դերասանուհու մահվան գործով: Այս առավոտ Հոքսթոն ռոդի վրա գտնվող Իելլ-Թևերնում տեղամասային քննիչ միստեր Դենբիի կողմից հետաքննու­ թյուն կատարվեց երիտասարդ դերասանուհի Սիբիլ Վեյնի մահվան կապակցությամբ, որ վերջերս հանդես էր գալիս Հոլբորնի թագավորական թատրոնում: Դատաքննությունը հաստատեց, որ մահը տեղի է ունեցել դժբախտ պատահարի պատճառով: Խոր ցավակցություն հայտնեցին հանգուցյալի մորը: Նա խիստ հուզված էր իր իսկ, ինչպես նաև դոկտոր 176 ՀՏ & —՜


Բիրրելի ցուցմունքի ժամանակ, որը կատար1ւ| 1,ը գիահհր ձումը»: Դորիանը կնճռոտեց դեմքը և լրագիրը երկու կտոր անե|ու|' դեն նետեց: Որքան տհաճ էր այս բոլորը: Ինչ ահաւխր 1,ի՚ս այլանդակ մանրամասնությունները: Նա բարկացավ րտւ) Հենրիի վրա հոդվածն ուղարկելու համար: Իհարկե, մեծ հիւևսրություն էր ընդգծել տողերը կարմիր մատիտով: Չէ՞ որ Վիկտորը կարող էր կարդալ: Այդպիսի բաներ կարդալու համւսր նա բավականին լավ գիտեր անգլերեն: Նա, թերևս, կարդացել և ի ն չ֊ո ր բան կասկածում էր:.Բայց հետո ինչ: Ինչ գործ ունի Դորիան Դրեյը Սիբիլ՝Վեյնի մահվան հետ: Պետք չէր վախենալ: Դորիան Դրեյը չէր սպանել նրան: Հայացքն ընկավ լորդ Հենրիի ուղարկած դեղին գրքին: Հետաքրքիր է՝ ինչ գիրք է: Նա մոտեցավ ութանկյուն փոքրիկ մարգարտագույն սեղանին, որ նրան թվում էր, թե արծաթից պատրաստել են ինչ-որ եգիպտական անտեսանելի մեղու­ ներ: Վերցնելով գիրքը' Դորիանն ընղմվեց բազկաթոռի մեջ և թերթեց էջերը: Մի քանի րոպե անց նա կլանվեց ընթերցւէւնությամբ: Դա ամենաարտառոց գիրքն էր, որ ինքը կարդացել էր երբևէ: Թվումէր, թե զմայլելի զգեստներ հագած'քաղցրահունչ մեղեդիների տակ նրա աչքի առջևից համր շարքերով անցնում են աշխարհի բոլոր մեղսագործությունները: Շատ բաներ, որոնց մասին նա երագել էր աղոտ կերպով, հանկարծ նրա աչքին իրական էին դառնում: Շատ բաներ, որ նույնիսկ երազում էլ չէր տեսել, կամաց-կամաց բացվում էին նրա առջև: Դա վեպ էր առանց սյուժեի, միայն մեկ հերոսով, ՛որի հոգեբանական ուսումնասիրությունը, պարզապես, գրքերի թեման էր: Իրոք, նա փարիզեցի մի երիտասարդ էր. նա ^-<3տ^յլ77 -€5=^-^


կյանքն անց էր կացրել' ջանալով XIX ցարում պատկերացնել յուրաքանչյուր դարի բոլոր կրքևրն ու մտայնությունները, բացի իր դարից, որպեսզի զզա այն բպորր, ինչի միջով անցեյ է աշխարհի հոգին: Նրան հեւոաբրքրում էր ինքնահրաժարմւււն անբնական ձևերը, որ մարդիկ հիմարաբար առսւքինություն են համարում, և նույնքան էլ բնական ըմբոստ պոռթկումները, որ խելացի մարդիկ դեռ մեղք են կոչում: Գիրքը գրված էր զարմանալի նրբակերտ ոճով, վառ կենդանի, բայց երբեմն էլ' ինչ-որ չւսփով մշուշապատ բարբառով, ւսր]սւսյիզմնե|տվ, տեխնիկական արտահւսյտություննևրուլ և ընդարձակ մեկնաբանություններով լի: Նման ոճով նկւսրում էին ֆրա ն­ սիական սիմվոլիստական դպրոցի ամենահիանալի նկա­ րիչները: Այնտեղ օգտագործվում էին խոլորձների նման արտասովոր փոխաբերություններ, որոնք նույնքան նրբե­ րանգ էին: Մարդու զգայական կյանքը նկարագրվում էր միստիկական ւիիլիսոփայության տերմիններում Երբեմն դժվար էր որոշել, թե ինչ ես կարդում' որևէ միջնադարյւււն սրբի կրոնական էքստազների նկարագրություն, թե ժամա­ նակակից մեղսագործի անամոթ խոստուխւնտւ թյուն: Դա շատ թունավոր գիրք էր: Կարծես էջերը ներծծված էին խնկի ուժեղ բույրով, որը մարդու ուղեղ էր թմրեցնում: £ամաչաւի, ներդաշնակ դարձվածքները, մեղեդիի ւիաղաքուշ միա­ պաղաղությունը, բարդ կրկներգերը ևնրբւսգեղ կրկնություն­ ները համակում էին հիվանդներին երազանքով: եվ գլուխ առ գլուխ կլանելով գիրքը' Դորիանը չէր նկաւոոււէ որ օրը մոտենում է վախճանին, և ստվերները թաքնվում են տան անկյուններում: Անամպ դահանակագույն երկինքը, որւոեղից ճեղքել ու դուրս էր ցցվել մի աստղ, առկայծում էր լուսամուտների հեւոևում: Դորիանը կարդում էր ու կարդամ աղոտ լույսի տակ,


քանի դեռ տառերը երևում էին: Երր սպասաւխրր նրան մի րանի անգամ հիշեցրեց, որ ուշ է, նա վեր կացաւ|, դնաց ւ[յոա սևնյակր, գիրրր դրեց ֆլորենցիական փոքրիկ սեդանին՝ մահճակալի մոտ, ապա սկսեց հագնվել ճաշի գնալու համար: Մոտ ժամը ինն էր, երբ հասավ ակումբ: Լորդ ժենրին, սաստիկ ձանձրացած, նստել էր միայնակ: - Ներեցեք, £արրի,- բացականչեց նա,- ես փաստորեն Ձեր մեղքով եմ ուշացել: Ձեր ուղարկած գիրքն այնպես դյութեց ինձ, որ ես մոռացա, թե ինչպես է ժամանակը սահում: - Այդպես էլ գիտեի, որ դուր կգա,- պատասխանեց լորդ ժևնրին՝ բարձրանալով աթոռից: - Չասացի' դուր է դալիս, £արրի, ասացի' դյութեց: Տարբևրությունւը մեծ է: ֊ 0՜, արդեն հասկացար տարբերությունը,- ասաց լորդ ժևնրին: Նրանք անցան ճաշասենյակ:


ԳԼՈԻԻ* XI Դորիան Գրեյը տարիներով չէր կարողանում ազատվել այդ գրքի ազդեցությունից: Կամ, թերևս, ավելի ճիշտ կլիներ ասել' ինքը չէր ուզում երբեք ազատվել: Փարիզից նա ււյւստվիրեց այդ ցրքից ինը օրինակ և կազմել տվեց տարբեր գույներուի Այդ ցույններ պետք է համընկնեին նրւս փուիոխական տրա­ մադրություններին և երևակայություններին, որմեց գրեթե չէր կարողանում տիրապեւոել: Գրքի հերոսը' երիտասարդ փարիզեցին, որի մեջ զարմա­ նալիորեն միահյուսւխլէինռոմանտիկությունն ու գիտնականի սթաւի միտքը, Դորիանին թվում էր, թե իր նախատիպն է, իսկ ւսմրողջ գիրքը' նրա կյանքի պատմությունը, որը գրված էր աւԼևլի շուտ, քւսն ինքն ապրել էր: Մի բանում Դորիանն ավելի բախտավոր էր, քան վեպի հերոսը: Նա երբեք ահավոր սարսափ չէր զգա ցել և վիճակ­ ված էլ չէր զգալ հայելիներին, մետաղների փայլուն մա­ կերեսներին և մարմանդ ջրի հարթությանը նայելիս, սար­ սափ, որ ապրել էր երիտասարդ փարիզեցին դեռ ւիսղ հասակում, երբ հանկարծ կորցրել էր երբեմնի ապշեցուցիչ գեղեցկությունը: Գրեթե դաժան ուրախությամբ (թերևս ուրա­ խության, ինչպես նաև հրճվանքի մեջ դաժանությունն իր տեղն ունի) Դորիանը կարդում էր գրքի վերջին գլուխը, որտեղ իրական ողբերգությամբ, չնայած փոքր-ինչ չափազանցրած, նկւււրագրվում էին մարդու վիշտն ու հուսահատությունը կորցրածի համար, որն աշխարհում բոլորից բարձր էր նա գնահատում: Այո, Դորիանը հրճվում էր, որովհետև նրա հրաշալի գեղեց­ կությունը, որ դյութել էր Բեզիլ Հոլլուորդին և շատ շատերին, երբեք չպետք է խամրեր: Նույնիսկ նրա մասին ամենավատ լուրեր լսողները (իսկ ժամանակ առ ժւսմանակ ւսրտւսռոց ^

֊^

տ-180


լուրեր էին շրջում Լոնդոնում և դարձել էին ակտմրների ասեկոսեներ) Դորիանին տեսնելուց հետո չէին կարոց հա վատալ որևէ բամրասանքի: Նա այնպիսի տպակորություն էր թողնում, կարծես աշխարհի և ոչ մի կեղտ չի րա|ե| նրան: Անպարկեշտ բամբասողներր իսկույն լռում էին, երր ներս էր մտնում Դորիան Գրեյը: Նրա դեմքի պայծառության մեջ ինչ-որ բան կար, որ կշտամբում էր նրանց: Դորիանի ներկայությունը բավական էր, որպեսզի զրպարտիչները հիշեին իրենց կորցրած մաքրությունը: Եվ նրանք զարմանում էին, թե ինչպես է այդ հրապուրիչ և շնորհագեղ երիտասարդ ը խուսափել խայտառակ դարի զզվելի կրքերից: Հաճախ, վերադառնալով տուն, խորհրդավոր ու երկար բացակայություններից հետո, բացակայություններ, որոնք հիմք էին տալիս ընկերներին կամ նրանց, ովքեր իրենց «րնկեր» էին կոչում, տարօրինակ ենթադրություններ աներ M-որիանը ծածուկ բարձրանում էր վերնահարկի կողպած սենյակը, .բացում դուռը բանալիով, որից երբեք չէր բ ա ֊ մանվում, և հայելին ձեռին' կանգնում էր դիմանկարի դի­ մաց' մերթ նայելով կտավի ծերացող, չար դեմքին, մերթ հայելուց իրեն ժպտացող գեղեցիկ երիտասարդին: Աչքի դարնող հակադրությունից մեծանում էր հաճույքի զգացու­ մդ Նա ավելի ու ավելի էր սիրահարվում սեփական գեղեց­ կությանը և էլ ավելի մեծ հետաքրքրությամբ դիտում սեւիական հոգու քայքայումը: Լարված ուշադրությամբ, իսկ երբեմն էլ' մի տեսակ անբնական հիացմունքով նա զննում էր այլանդակ գծերը, որոնք ակոսում էին կնճռոտվող ճա­ կատը կամ սողոսկում ծանրացած զգայական բերանի շուրջը' ցանկանալով իմանալ, թե որն է ավելի սոսկալի' մեղսագործության, թե տարիքի դրոշմը: Նա մոտեցնում էր սպիտակ ձեռքերը նկարի կոշտ, թորշոմած ձեռքերին հ '՜—

l Bl

-2925— ՜

%.


ժպտում' ծաղրելով նրա այլանդակված ու մաշված մարմինը ճիշտ է' երբեմն գիշերները, երր նա անբուն պառկած էր լինում իր ննջարանում' լցված օծանելիբների բուրմուն­ քով կամ նավանորոգարանների մոտ գտնվող ի ն չ֊ո ր վա­ տահամբաւ) որջի խցում, ուր հաճախ սովորություն ուներ այցև|ե| ծպտկած, Դորիան Գրեյը մտածում էր իր հոգու կոր­ ծանման մասին, մտածում էր կսկիծով ու տանջանքով: Իայց նման ակնթարթներ սակավ էին լինում: Հետաքրքրությունը ցեպի կյանքը, որ առաջին անգամ նրա մեջ արթնացրեց լորդ Հևնրին, երր միասին նստած էին իրենց ընդհանուր բարե­ կամի' Բեզիլ Հոլլուորդի պարտեզում, որքան ավելի շատ էր բավարարություն զ անում, այնքան ակև|ի ագահ էր զ առնում: Ինչքան շատ էր իմանում, այնքան շատ էր գիտենալու ծարավ զգում: Այդ ցանկությունները խելահեգ սովալլուկների նման որքան շատ էին կերակրվում, այնքան րնչաքաղց էին զ առ­ նում: Այնուամենայնիվ, Դորիանն անխոհեմ չէր գոնե հասարա­ կության հետ ունեցած հարաբերությունների նկատմամբ: Ձմռանը' ամիսը մեկ-երկու անգամ, իսկ տարվա մնացած եղանակներին' ամեն չորեքշաբթի, քանի դեռ սեզոնը՛ չէր վերջացել, նրա շքեղ տան դռները միշտ բաց էին, և այնտեղ ժամանակակից ամենահայտնի երաժիշտները զմայլում էին հյուրերին արվեստի հրաշալիքներով: Նրա ճաշերը, որոնց կազմակերպելու ժամանակ նրան միշտ օգնում էր լորդ Հենրին, հայտնի էին հյուրերին խստագույն ընտրությամբ և նրբա­ ճաշակ բացած սեղաններով, որ հիանալի ներդաշնակվում էին էկզոտիկ ծաղիկների, ասեղնագործ սկւռոցների և ոսկե, արծաթե հնագեղ ամանեղենի հետ: Շատերը, հատկապես'1 1 Լոնւյոնյան ււեցոն' մայիս-հույիս, երր րարձրաշխարհիկ րնտանիրնևրր աշխուժացած կատարում են րնրյունև|ությաննևր, երեկույթներ և այխ:

՜"—

182


նորելուկ երիտասարդները, Դորիանի մեջ տեսնամ էին այն իդեալը, որի մասին երագել էին ուսանողական տարիներին, իգևւսլ. որ զուգակցում էր իր մեջ իսկական գիտնականի քաղաքավարությունը և բարձրաշխարհիկ մարգ ու ոգ ջ հւևպքն ու բարեկիրթ շարժումները: Դորիանը թվում էր այն հերոսներից մեկը, որն, ինչպես Դւսնւոեն է ասում, «ձգտում I, ւխհացնել հոգին գեղեցկության երկրպագումով», մեկը, որի համար, ըստ Գոտյևի, ստեղծված է այս աշխարհը: եվ, անկասկած, Դորիանի հւսմար կյանքն առաջինն էր և ւսմևնամեծը բոլոր արւխստներից, իսկ մյուս ււտվեսւոնևրր ոչ այլ ինչ էին, եթե ոչ' կյանքի նախամուտք: Իհարկե, Դորիանը տուրք էր սսսլիս և նորաձևությանը, որն ամեն տեսակի երևակայությունը կարող է իրականացնել, և պճնամոլությանը, որ ձգտում է ընդունել բացարձակ ժամանակակից գեգեցկությունը: Նրա հագնվելը և առւսնձնահաւոուկ նորա­ ձևությունները, որոնցով հրապուրվում էր ժամանակ աո մ ամանակ, նշմարելի ազդեցություն թողեցին Մեյֆերի պա­ րահանդեսների և Փե]]-Մև|լի ակումբի երիտասարդ պճնւսմոլների վրա, որոնք, փորձելով ստեղծել նրա շնորհագեղ հմայքը, ընդօրինակում էին նույնիսկ այնպիսի մանրուքներում, որոնց նկատմամբ Դորիանն անփույթ էր: Դորիանը մեծ հաճույքով զբաղեցրեց հասարակության մեջ այն դիրքը, որը նրան առաջարկվեց, երբ հասավ չափա­ հասության. նա անսահման հաճույք էր գզում այն մտքից, թև ինքը կարող է արդի Լոնդոնի համար դառնալ այն, ինչ կւսյսր Ներոնի ժամանակներում Լռոմի համար դարձաւ[ «Սատիրիկոնի»1 հեղինակը: Բայց սրտի խորքում նպ ցւսնI Ն ևյանի ժամանակների հռոմեական ցրոց Պևտրոնիոն: Բացառիկ (|եւ]ւսրկեստական նրբաճաշակության համար հռոմեացի պատմաբան Տացիտր նրան « Յրհեօր Ը1ո£ՅոԱՅրսրո »' «նրբաճաշակության օրևնսւյիր» անւ|սւնևց: ՜

-

183

՚Տ-.


կանում էր դառնալ էլ ավելին, քան միայն «arbiter elegantiarum», որի հեա խորհրդակցում էին' ինչպես կրել զարդարանքները, ինչպես կապել փողկապը կամ ինչպես ձեռնակսսյտ բռնել, նա երազում էր ստեղծել կյանքի նոր փիլիսոփայություն, որը կունենա իր հիմնավորումը, հետևողական սկզբունքները և կյանքի գերագույն իմաստը գտնում էր զգայնությունների, զգացումների շնչավորման մեջ: Աղայությունների պաշտամունքը մեծ իրավացիությամբ հաճախ դատապարտվել է, որովհետև մարդիկ բնազդաբար սարսափել են կրքերից և զգայություններից, որոնք կարող են իրենցից ավելի ուժեղ գտնվել և, ինչպես գիտենք, բնորոշ են ավելի ցածր մակարդակի էակնևրին: Բայց Դորիան Գրեյին թվում էր, որ զգայությունների իսկական բնույթը երբեք չի ըմբռնվել, դրանք մնացել են անասնական և ան­ զուսպ, որովհետև մարդիկ միշտ ձգտել են չնպաստել դրա զարգացմանը, տառապանքով սպանել են այդ զգացումները' փոխանակ դրանց մեջ տեսնելու նոր հոգեկան կյանքի էլեմենտներ, կյանք, որի գերիշխող q իծը պետք է հանդիսանա բարձր զարգացած ձգտումը դեպի գեղեցկությունը: Երբ նա հետադարձ հայացք էր գցում մարդու պատմական անցյալին, իսկույն լցվում էր դառն ափսոսանքի զգացումով: Ինչքան շատ բան է բաց թողված, ինչքան զիջումներ է ար­ ված, և այդ ամենը' ինչպիսի նպատակի համար: Որքան խենթ, համառ հրաժարումներ, ինքնատանջման և, ինքնա­ սահմանափակման ինչպիսի հրեշավոր ձևեր, որոնց պատ­ ճառը սարսափն է, իսկ հետևանքը' այլասերումը (իսկ դա անսահմանորեն ավելի սոսկալի է, քան երևակայական այլասերումը), որից մարդիկ անգիտությամբ ձգտել են խու­ սափել: Բնությունն իր հոյակապ ծաղրով անապատ է քշել ճգնավորներին' վայրի գազանների հետ սնվելու համար և 184


մենակյացին կյանքի ընկեր է ավել դաշտերի և անտառների կենդանիներին: Այ', ինչպես լորդ Հենքին էր կանխագուշակում, աստս I, գալու նոր հեդոնիզմ, որը կվերածնի կյանքը և կւիրկի քիրտ ու հեղհեղուկ մաքրակրոնությունից, որի արտառոց վերապրուկները վերստեղծվել են մեր օրերում: Իհարկե, այդ հեդոնիզմը կծառայի բանականությանը, բայց երբեք չի ընդունի որևէ տեսություն կրքերի բազմազան փորձը նենցաւիոխելու համար: Հեդոնիզմի նպատակը հենց այդ փորձն է, ոչ թե՝ նրա պտուղները քաղցր են, թե դառը: Մեր կյան­ քում պետք է լինի ոչ ճգնավորություն, որն սպանում է (|(|ացմունքները, ոչ էլ գռեհիկ սանձարձակություն, որն այդ ցցացմունքները բթացնում է: Հեդոնիզմը կսովորեցնի մարդ­ կանց որսալ կյանքի յուրաքանչյուր ակնթարթը, բանի որ կյանքն ինքն անցնող ակնթարթ է: Մեզանից ով չի երբեմն արթնացել այգաբացից առաջ այնպիսի քաղցր քնից, երբ մահվան հավիտենական քունը (յ րեթե ցանկալի է թվում, կամ էլ գիշերվա սարսափից և այլասերված ուրախությունից հետո, երբ ուղեղի բջիջներում ծնվում են իրականությունից էլ սոսկալի տեսիլքներ' վառ ա կենդանի, ինչպես ամեն մի երևակայություն' լցված այն տիրական ուժով, որ հաղորդում է գոթական արվեստին մշտնջենական կենսունակություն, կարծես թե այդ արվեստը' ստեղծված է հատկապես նրանց համար, ովքեր հիվանդ են երազկոտությամբ: Աստիճանաբար լուսաբացի սպիտակ մատները սահում են վարագույրների վրայով, և թվում է, թե վարագույրները թրթռում են: Սև, արտառոց ստվերները ան­ շշուկ սողում են սենյակի անկյուններն ու ծվարում այնտեղ: 'ւ֊ր սում' տերևների մեջ, լսվում է թռչունների ծլվլոցը, փո­ ղոցից ականջին է հասնում աշխատանքի գնացողների ոտ 1&5

.


նա ձայները, մերթ էլ' քամու հառաչանքն ու հեծեծանքը, որ սողում է բլուրներից և թափառում խաղաղ տների շուրջը' վախենւպով, կարծես, արթնացնել քնածներին և սակայն ստիպված է վանել քունն իր ապաստարանից: Մեկը մյու­ սի ետևից բարձրանում են խավարի թեթև շղարշները, և ղանղաղ վերականգնվում իրերի նախկին ձևերն ու երանգ­ ները, մեր աչքի առջև այգաբացը վերադարձնում է աշ­ խարհին իր սովորական ձևը: Աղոտ հայելիները կրկին ետ են ստանում կյանքի արտացոլումը: Հանգած մոմերը շարու­ նակում են մնալ այնտեղ, որտեղ թողել էինք, իսկ կողքին' ընդհատված գիրքը կամ թոշնած ծաղիկը, որ զարդարել էր պարահանդեսում Ձեր կուրծքը, կամ էլ նամակը, որ վախե­ ցել էինք կարդալ կամ կարդացել անյօիվ ու անհամար անգամ: Ոչինչ կարծես չի փոխվել: Գիշերվա տեսիլային ստվերների միջից նորից վերադառնում է մեր ծանոթ իրա­ կան կյանքը: Պետք է սկսել այնտեղից, որտեղ կանգ էինք առել և համակվում ենք անհրաժեշտության սոսկալի զգա ­ ցումով անվերջ ուժասպառվե| նույն տաղտկաւ ի միապա­ ղաղ սովորույթների շուրջը: Երբեմն այդ պահերին բուռն ցանկություն ենք զգում բանալ մեր աչքերը և տեսնել ուրիշ' նոր աշխարհ, որ գիշերվա ընթացքում վերափոխվել է մեր հաճույքի համար, աշխարհ, որտեղ իրերն ընդունել են նոր ձևեր, երանգներ և գաղտնիքներ, աշխարհ, որտեղ անցյւպր շատ քիչ, կամ բոլորովին էլ ոչ մի տեղ չունի, իսկ եթե նույնիսկ ապրում է, ապա ոչ ափսոսանքի և ոչ էլ ան­ հրաժեշտության ձևով, որովհետև նույնիսկ ուրախության հուշերն իրենց դառնությունն ունեն, իսկ անդարձ հաճույքի հիշողությունները ցավ են պատճառում: Ահա այդպիսի նոր աշխարհների ստեղծումն էր հան­ դիսանում Դորիան Գրեյի համար կյանքի էական կամ


գլխավոր նպատակներից մեկր: Եվ փնտրև|ա| նոր ա գմայ|իչ զգայություններ, որոնբ կարող էին անենւպ տւ մանտիկայի հիմնական տարրը' արտասոփւրաթյանը, նա հաճախ հրապուրվում էր այնպիսի գաղափարներով, որոնր, անկասկած, խորթ էին իր խառնվածքին, տրվում էր այւյ (|աւ|աւիարների նենգավոր ազդեցությանը և ապա, հաս­ կանալով նրանց էությունը, բավարարում էր իր հետա­ քրքրությունը և լքում այնպիսի անտարբերությամբ, որը ոչ միայն համատեղելի է խանգավառ խառնվածքի հետ, ւսյյև, ըստ ժամանակակից որոշ հոգեբանների, հաճախ հանդի­ սանում է անհրաժեշտ պայման: * Մի անդամ Լոնդոնում խոսում էին, թե Դորիանր մտա­ դիր է ընդունել կաթոլիկություն: Իրոք, նրան միշտ ձգում էր կաթոլիկ կրոնը: Ամենօրյա զոհաբերությունների խորհրդա­ վորությունը պատարագի ժամանակ, որ ավե|ի ահա­ վոր էր իր ռեալականությամբ, քան հին աշխարհի բոլոր զոհաբերությունները, հուզում էր նրան դեպի մեր զգացմունք­ ներն ունեցած իր հոյակապ արհամարհանքով,նախնադարյան պարզությամբ, մարդկային ողբերգության հավիտենական խանդավառությամբ, որը այդ խորհրդավորությունը ձգտում է խորհրդանշեր Դորիանը սիրում էր չոքել սառը մարմարի վրա և դիտել ծաղկազարդ շուրջառ հագած քահանային, թե ինչպես է սպիտակ ձեռքերով դանդաղ քաշում հաղորդության իտրհրդատոււիի քողը կամ բարձրացնում ակնեղեններով շոդշողուն լապտերանման մասունքների տապանակը, որի մեջ դրված էր անգույն նշխարը, և այդ ժամանակ նա ուզում էր հավատալ, որ դա իրոք «քՅուտ շյօ16տԵտ»' «հրեշտակների հաց» է: Դորիանը սիրում էր նաև այն պահը, երբ քահանան •1’.ըիստոսի չարչարանքների հագուստով մանրացնում է պատարագի նշխարը հաղորդատուփի մեջ և հարվածում

*

.


կուրծքը մեղքերի համար: Դորիանին հմայում էին ոսկե­ գույն խոշոր ծաղիկների նման ծխացող բուրվառները, որոն­ ցով խնկարկում էին ժանյակազարդ ալ հագուստներ հա­ գած, հանդիսավոր լուրջ դեմքերով աղաները: Դուրս գնալիս Դորիանը հետաքրքրությամբ նայում էր խավար խոստովանարարներին, երբեմն էլ' երկար նստում նրանց աղոտ ստվե­ րում' լսելով, թե ինչպես են հինավուրց վանդակների մեջ մարդիկ շշնջում իրենց կյանքի ճշմարիտ պատմությունները: Սւսկայն Դորիանը հասկանում էր, որ պաշտոնական կեր­ պով որևէ դավանանքի ընդունումը կնշանակի սահման դնել իր մտավոր զարգացմանը, և երբեք նման սխալ թույլ չէր տալիս: Նա չէր ուզում իր հիմնական կացարանը համարել պանդոկը, որը կարող էր պետք գալ մի գիշերւխյ կամ գիշերային մի քանի ժամերի համար, երբ աստղերը չեն լուսավորում, իսկ լուսինը դեռ չի նորել: Մի ժամանակ Դորիանը հաւիշտւսկված էր միստիցիզմով, երևույթները խորհրդաւոր դարձնելու նրա հրաշալի հատկությամբ և միշտ նրան ուղեկցող բարդ պա­ րադոքսներով: Իր կյանքի մի ուրիշ շրջանում նա հակվել էր դեպի գերմանական դարվինիզմի մատերիալիստական տեսությունը և զարմանալի հաճույք էր ստանում մարդկային բոլոր մտքերն ու կրքերը հանգեցնել ուղերի գորշ նյութի ինչոր բջիջների կամ սպիտակ ջղաթելերի գործունեությանը, այդպես գայթակղիչ էր ոգու բացարձակ անկախության գաղափարը' կախված ֆիզիկական' հիվանդ, թե առուլջ, նորմալ, թե աննորմալ պայմաններից: Սակայն, ինչպես աս­ վեց սկզբում, կյանքին վերաբերող ոչ մի տեսություն կա­ րևորություն չուներ Դորիանի համար: Կարևորը նրա համար կյանքն էր: Նա խորապես գիտակցում էր, թե որքան անպտուղ են վերացական եզրահանգումները, երբ նրանք կտրված են իրականությունից և փորձից, գիտեր, որ մարդու զգայական 188


կյանքը, ճիշտ, ինչպես հոգևորը, ունի իր սուրբ դադտնիբներբ, որոնք սպասում են իրենց բացահայտմանը: Իսկ այժմ նա սկսեց ուսումնասիրել տարրեր տեսակի բա ր մանքների գործողությունը և բուրավետ նյութերի պատրաստ ման գաղտնիքները: Անուշահոտ յուղեր քամելով և այրերս] արևելքի բուրավետ խեժը' նա եկավ այն եզրակացության, որ չկա հոգեկան ոչ մի տրամադրություն, որ կապված չլինի ինչ-որ զգայական ընկալումների հետ, և որոշեց բացահայտել նրանց իսկական հարաբերակցությունը, ուզում էր իմանալ' ինչ կա արդյոք խնկի մեջ, որ միստիկական տրամադրությամբ է համակում մարդուն, ինչով է օժտված համպարը, որ կրքեր I, բորբոքում: Ինչու մանուշակի բույրը մեռած սիրո հուշեր I, արթնացնում, մուշկը տանջում է ուղեղը, իսկ բամբակը' անառակացնում երևակայությունը: Երագելով ստեղծել բուր­ մունքների հոգեբանական ազդեցության վերաբերյալ գի­ տություն' Դորիանն ուսումնասիրեց զանազան հոտավետ արմատների, քաղցրաբույր բույսերի, բուրումնավետ ծա ղ­ կափոշիների, անուշահոտ բալասանի, բուրումնալից ծա-՜ սերի, նարդոսի, որ թուլացնում է, հալվեի, որն, ասում են, ապաքինում է հոդին մելամաղձությունից և մարդկանց խելա<|արեցնող հովենու ազդեցությունը: Դորիանի կյանքում եղավ նաև այնպիսի շրջան, երբ նա ամբողջովին տրվեց երաժշտությանը: Այդ ժամանակ „ փսնդակապատ լուսամուտներով երկար սրահում, որի առաստաղը ոսկեգույն էր, իսկ պատերը ներկված էին ձիթապտղագույն, նա կազմակերպում էր արտասովոր համերգներ, խելահեղ գնչուների փոքրիկ ցիտրաներից վայ­ րի երաժշտություն էր թնդում, դեղին շալերով վեհասքանչ թունիսցիները զարկում էին հսկա ջնարի պիրկ լարևրին: Ատամները բացած նեգրերը միապաղաղ հարվածում էին


պզնձև թմբուկներին, իսկ նիհար, չալմայակիր հնդիկները ւիչում էին եղեգնյա կամ արույրե դուդուկներ' հմայելով կամ ձևացնելով, թե հմայում են խոշոր ակնոցւսկոր օձերին և պոզավոր զարհուրելի թունավոր իժերին: Նւքւսն պահերին բարբարոսական երաժշտության կտրուկ ընդհաւոումները և սուր աններւ՜ւաշնւսկությունր հուզում էին Դորիանին, մինչզեո Շուբերտի զւևսյլանքը. Շոպենի չքնաղ հեծեծանքը և նույնիսկ Բեթհովենի զորեղ սիմֆոնիաները ոչ մի ազդեցություն չէին թողնում նրա վրա: Աշխարհի բոլոր ծայրերից նւս հավաքն] էր այնպիսի զարմանալի երաժշտական գործիքներ, որ կարելի էր գտնել միայն մեռած ազգերի գերեզմաններում կամ վայրի ցեղերի վևրւսպրուկնևրի մեջ, որոնք զեռ պահպանվեց էին' շփվելով արևմտյան քաղաքակրթության հետ: Դորիանը սիրում էր ձեռք տալ գործիքներին, ւիորձում էր նվազել: Նա իր հակաբւսծուում ուներ Ոփո նեզրոյի հեզիկների խորհրզաւխր «ջուրուպարիսը», որ կանանց արգելված էր նայել, նույնիսկ պատանիներին չէր թույլատրվում, միայն կարելի էր նայել պասից հետո և մտրակով զարկվելու զևւզքում: Կային պերուական կավե կժեր, որոնց ձայնը նման էր թռչունների սուր ճիչի. մարդկային ոսկորներից պատրաստած սրինգներ, որ լսել էր Աբֆոնսո զն Օւ[ա]լեն Զիլիում և հնչեղ կանաչ հասպիսներ, որոնք զտել էին Կուցկոյի մոտ և, որոնւք ունեին անկրկնելի բազցրահնչյունություն: Դորիանն ուներ նաև գետաքարերով ]ի ներկած զդումներ, որոնք թափահարելիս թնդում էին, և մեքսիկական երկար շեփոր, որի նվազողը օդը ոչ թե ւիչում էր, այլ ներս էր քաշում: Հետո ուներ ամազոնյան ցեղերի սուր ձայն ունևցոզ «թուրե», որը ժամապահները օրն ի բուն հնչեցնում էին' բարձր ծառերին նստած, և որի ձայնը, ասում են, լսելի է երեք լյո հեռավորությունից: Ուներ փայտե երկու թրթռացող ]եզուներու| «թևւիոնւսցլի», որ հարվւսծում էին բույսերի 190


կաթնահյութի յսեժով օծած ձողերով: Եւ[, ւլերջապեււ, նրա հավաքածուում կար խաղողի ողկույզների նման գանգտկներ անեցող ացտեկական «յոթյի» և հսկայական գ|ւսնաձհ մի թմբուկ, որի ւ[րա օձի կաշի էր քաշած, դա մեքսիկական տաճարում տեսել էր Կորտեզի ուղեկից Բերնալ Դիասո, որն այնպես վառ էր նկարազրումնրա լա լա զ ին ձայնք: Դորիանին տյրյ գործիքներր հրապուրում էին իրենց ինքնատիպությամր, հ նա զարմանալի հաճույք էր զգում այն մտքից, որ արվեստը, ինչպես բնությունը, ունի իր հրեշները' ճիվաղային և զզւ|ե|ի ձայներով: Սակայն Դորիանը շուտով հիսաթափվեց նաև դրանցից: Նա երեկոները, նստած օպերայի իր օթյակում, միայնւսկ կամ լորդ Հենրիի հետ հիւսցմունքու[ «Տաննհոյզեր» էր լսում, հ թվում էր, թե նախերգանքում սեփական հոգու ողբնրւ|ությունն է հնչում: Հետո նրա մեջ հայտնվեց նոր մոլություն, սկսեց տարւխլ թանկարժեք բարերով: Մի անգամ դիմակահանդեսում նա հայտնվեց ֆրանսիակւսն ծովակալ Անն-րլ ր ֊ժ ո յե գ ի կոստ-՛ յամուլ, որի բաճկոնի վրա 560 մարգարիտ կար: Այդ հե­ տաքրքրությունը տարիներ տևեց, նույնիսկ, կարելի է ասել, մինչև կյանքի վերջը: Հաճախ նա ամբողջ օրը ջոկջոկում ու տափերի մեջ դասավորում էր քարերի հավաքածուները: Այստեղ կային ձիթապտղագույն խրիզոբերիլներ, որ կա րմիր֊ երւսնգ էին ստւսնումլամպի լույսի տակ, արծւսթակւայլ գծերով րիւևւֆեն, պիստւսկագույն փերիդոթ, վարդագույն և ոսկեգույն <1 ինու երանգ ունեցող թուիազգեր, հրավառնռնաքարեր, որոնց մեջ առկայծում էին քառածայր աստղեր, բոցագ ույն երակներ; I նարնջագույն և մանուշւսկագույն շւիինելներ, մերթ սուտակի, մերթ շափյուղայի երանգաւիայլռվ մեղեսիկներ: Սիրում էր տրևւսքարի կարմիր ոսկին, լուսնաքարի մարգարտանման


ճերմակությունը, կաթնագույն սադափի ծիածանանման գունախաղերը: Ամսւոերդամից ձեռք էր բերել արտասովոր չափսի երփներանգ երեք զմրուխտ և բոլոր գիտնականների նախանձը շարժող հազվագյուտ փիրուզ: Դորիանն ամենուրեք փնտրում էր ոչ միայն թանկագին քարեր, այլև այդ քարերի մասին եղած ամենահետաքրքիր լեգենդները: Ալֆոնսի «Ը1օոօՅհտ ւհտճրհոՅ»' գրքում հիշա­ տակվում է իսկական հակինթե աչքերով օձի մասին, իսկ Ալեքսանդրի ռոմանտիկ պատմության մեջ ասում են, թե էմաթիայի նվաճողը Ջորդանի դաշտավայրում տեսել է օձեր, որոնց «մեջքին աճում են իսկական զմրուխտե մանյակներ»: Վիշապի ուղեղում, ինչպես պատմում է Ֆիլոստրատը, գեմմա անունով ազնիվ քար կա, «և եթե հրեշին ցույց տան ոսկե տառեր և բոսորագույն կտոր, նա կախարդական քուն կմտնի, որից հետո նրան կարելի է սպանել»: Ըստ մեծ ալքիմիկոս Պիեր դը Բոնփֆասի՝ ադամանդը կարող է մարդուն անտեսանելի դարձնել, իսկ հնդկական ադաթը՝ պերճախոս: Սարդիոնը մեղմացնում է զայրույթը, հակինթը' քուն բերում, մեղեսիկը ցրում է գինու մշուշը, նռնաքարը հեռացնում չար ոգին մարդու միջից, իսկ ծովակնը գունաթափում է լուսնին: Լուսնաքարը նվազում և ավելանում է լուսնի հետ մեկտեղ, իսկ մելոդին, որով գողեր են հայտնաբերում, ուժը կորցնում է միայն ուլիկի արյունից: Լեոնարդ Քամիլլը տեսել է հենց նոր սպանած դոդոշի ուղեղից հանած սպիտակ մի քար, որը հակազդում է թույնին: Անգեղաբարը, որ գտնվում է արաբական եղջերուի սրտում, հրաշք է, որը կարող է բուժել ժանտախտը: Արաբական թռչունների բներում էր գտնվում ասֆիլաթը: Ըստ Դեմոկրիտի' այդ քարը կրողը կրակից անվտանգ է մնում:1 1 «ւսրատնևր կրերականների համար» (|ատ.): ''- € §

9- 192


Ցնյլոնի թագավորը իր թագադրման օրը շրջում 1,ր մտյ քարադարում, որպես թագադրության ծես' ձևորին բսնած սուտակի մի մեծ քար: Իոհան քահանայի պալատի պարիսպ ները սարդիոնից էին, իսկ նրանց մեջ պոզավոր օձի ևւլջյար ՜սեր էին դրված, որպեսզի ոչ ոք չկարողանա թույն տանե| ներս: Պալատի եռանկյունաձև վերնաճակատին գրկած էին «երկու ոսկե խնձոր, իսկ նրանց մեջ' երկու նռնաքար, ցերեկը փայլում էր ոսկին, գիշերը' նռնաքարը»: Լոջի' «Ամերիկայի մարգարտահատիկը» արտասովոր վեպում պատմվում է, թե ինչպես թագուհու ննջասենյակում կարելի էր տեսնել «աշխարհի բոլոր առաքինի կանանց 'արտացոլումը խրիզոլիտե, նռնաքարե, շակդուղայե և կանաչ զմրուխտե հայելիներին նայելիս»: Մարկո Պոլոն տեսել է, թե ինչպես 'յիւիանգուի1 բնակիչները իրենց մեռելների բերանները վարգագույն մարգարտահատիկներ են դնում: Մի ծովային հրեշ սիրահարվում է մարգարտահատիկի: Երբ մարգարիտ որոնոI) ր հանում է մարգարտահատիկը Փերոզե թագավորի համար, հրեշը սպանում է գողին և յոթ լուսնի ընթացքում ողբում կորուստը: Հետո, ինչպես պատմոսէէ Փրոքուիին, երբ հոները գայթաղեցին Փերոզե թսւգավորին և գցեցին որոգայթի մեջ, նա գեն նետեց մարգարտահատիկը, որը երբեք չգտնվեց՝ չնայած Անաստաս կայսրը նրա համար խոստացել էր 500 .ֆունտ ոսկի: Մալաբարի թագավորը ցույց էր տվել մի վենետիկցու' 304 մարգարտահատիկից տերողորմյա, դա այն աստվածների թիվն էր, որոնց նա պաշտում էր: Երբ Ալեքսանգր \մ-ի որդին' «հերցոգ դե Վալենտինուան, այցելեց ֆրանսիական թագավոր Լյուդովիկոս XII, նլսս ձին, ինչպես Բրանտոմն էր պատմում, ամբողջովին ծածկված էր1 1 ճապոն իա:


ոսկե տերևներով, իսկ հերցոգի գլխարկը զարդարված էր երկշարք սուտակներով, որոնք կուրացուցիչ լույս էին արձա­ կում»: Անգլիական Կարլոս թագավորի ձիու ասպանդակներից կախված էին 421 ադամանդ: Ռիչարդ II ուներ ալ սուտակազարդ վերարկու' 30000 մարկ արժողությամբ: Հոլլն այսպես է նկարագրում Հենրի VIII կոստյումը իր թագադրության նա­ խօրեին: Թաուեր գնալիս «նա հագել էր ոսկե զառբաբից բաճ­ կոնակ, որի լանջապանակն ասեղնազործած էր ադամանդ­ ներով և այլ թանկարժեք քարերով, իսկ լանջագոտին' խոշոր սուտակներով»: Յակով առաջինի սիրուհիները կրում էին ոսկե զարգացանց, զմրուխտե ականջօղեր: Էդուարգ II նվիրել էր Փիրս Գեյվստոնին զուտ ոսկե հւսկինյՅԼսզարդ մի զրահ, որի փիրուզազարդ լայն օձիքը ոսկե վարդերից էր, իսկ գլխարկը ծածկված էր մարգարտահատիկներով: Հենրի II հագնում էր մինչև արմունկները հասնող ակնեղեններով ձեռնոցներ, իսկ ոսորդական թաթմանները հյուսված էին 12 սուտակներով և 52 մարգարիտներով: Բուրգունդական դինաստիայի վերջին դուքս Կարլոս Համարձակի շափյուղազարդ գլխարկից կախ­ ված էին տանձաձև մարգարիտներ: Որքան հիասքանչ էր կյանքը մի ժամանակ, որքան պեր­ ճաշուք' իր շքեդություններով և զարդարանքներով: Նույնիսկ կարդալն անցյալի անդարձ ճոխությունների մասին հաճույք էր պատճառում: Հետագայում Դորիանն սկսեց հետաքրքրվել ասեղնագոր­ ծություններով և պատկերազարդ գորգերով, որոնք փո­ խարինեցին Հյուսիսային Եվրոպայի ժողովուրդների ցուրտ սենյակների որմնանկարներին: Խորանալով ուսումնասիրվող նյութի մեջ (իսկ Դորիանն արտակարգ ընդունակությամբ կլանվում էր ամբողջովին նրանով, ինչով զբաղվում էր)' նա 194 Հ Տ & -'


զրեթե դառնությամբ էր նկատում, թե ինչպես I, (հսմտնտկն ավերում գեղեցիկն ու անկրկնելին: Այնուամենայնիվ, նա խուսափել էր դրանից: Ամւաւնր հաջորդում էր ամառ, շատ անգամ էր դեղին նա րզիզր ծսպկհ| ու թոշնել, նորից ու նորից կրկնվել էին խելահեղ գիշևյ՜ւնևրր' իրենց ամոթով, իսկ Դորիանն անփոփոխ էր: Ոչ մի ձմեռ չէյւ փչացնում դեմքը, չէր մեռցնում փթթող երիաասարդությունր: Մինչդեռ որքան այլ էր իրերի ճակատագիրը, իրեր, որոնք մարդիկ էին ստեղծել: Ո՞ւր էին անհետացել դրանք: Ո՞րտեղ է Աթենասի հաճույքի համար թխամորթ աղջիկների հյուսած զաֆրանագույն հազ ուստը, որի վրա պատկերված էր աստվածների կռիվը հսկաների հետ: Որտեղ է Կերոնի հրամանով Հռոմում Կոլիզեյի վրա ձգված հսկայական վելարիումը1' աստղալից երկինք պատկերող այր վիթխարի ալ առագաստը, որտեղ ոսկեսանձ ձիեր լծած մարտակառքով սլանում էր Ապոըոնը: Նա տենչում էր տեսնել Արևի քուրմի համար ասեղնագործած անձեռոցիկները, որոնց վրա պատկերված էին րպոր ընտիր խորտիկները և ուտելիքները, ինչպիսիք ցանկալի են խնջույքի համար: Կամ Քիլպերիկ թագավորի թաղման ծածկոցը' վրան երեք հարյուր ոսկե մեղուներ, կամ Պոնտոս եպիսկոպոսի զայրույթը գրգռող արտառոց հագուստները, որտեղ պատկերված էին «առյուծներ, ընձառյուծներ, արջեր, շներ, անտառներ, ժայռեր, որսորդներ», մի խոսքով' այն ամենը, ինչ որ նկարիչը կարող էր տեսնել բնության մեջ: Ո՞ւր է Օռլեանի Կարլոս արքայազնի հագուստը, որի թևքերին ասեղնագործած էին երգի հետևյալ սկզբնական

1 Հսկայական քաթան ամֆիթատրոնի կերևամ, որ պահպանում 1.ր հանդիսատեսին անձրևից և արևից:


բառերը. «Madame, je suis tout joyeux»'. այդ խոսքերը և նրանց երաժշտությունը ասեղնագործած էին ոսկե թելերով, իսկ յուրաքանչյուր ձայնանիշ (որ քառանկյուն էր այն ժամանակ)՝ չորս մարգարտահատիկներով: Դորիանը կարդացել էր Ռեյմսի պալատում Բուրգունդիայի Զոան թազուհու համար պատրաստած սենյակի նկա­ րագրությունը: Պատերը զարդարված էինւ 1321 ասեղնագործ թութակներով, որոնց թևերին շողշողում էր թագավորի զի­ նանշանը, և 561 թիթեռնիկներով, որոնց թևերին պատկերված էր թագուհու զինանիշը: Դրանք բոլորն էլ արված էին զուտ ոսկուց»: Եկատերինա Մեդիչիի սգո մահիճը ծածկված էր սև թավիշով' վրան կիսալուսիններ և արևներ: Գունազարդ մետաքսե վարագույրների ոսկե և արծաթե հենքի վրա տե­ րևապսակներ և ծաղկաշղթաներ էին պատկերված, իսկ ծո­ պերիզները ասեղնագործած էին մարգարիտներով: Մահիճը դրված էր ննջասենյակում, որի պատերից կախված էին թա­ գուհու սև թավշյա զինանիշերը' արծւպՅազույն զառբաբի ւ|րա: Լյուգոկիկոս XIV սենյակում կային ոսկե ասեղնագործ արձանասյուներ' 15 ֆուտ բարձրությամբ: Էևհ թագավոր Յան Սորյեսկիի շքեղ մահիճը դրված էր զմյուռնական ոսկե զառ­ բաբի վրանի տակ, որի վրա Ղուրանից մի քանի տողեր էին փիրուզով ասեղնագործած: Նրան պահող ոսկեզօծ, արծաթյա հոյակերտ սյուները շքեղորեն զարդարված էին արծնապակյա և թանկարժեք քարե մեդալիոններով: Այգ վրանը լեհևրը վերցրել էին Վիեննայի մոտ գտնվող թուրքական ճամբարից: Նրա ոսկեզօծ գմբեթի տակ դրված էր Մուհամեդ մարգարեի գրոշը: Եվ այսպես' մի ամբողջ տարի Դորիանը եռանդով հավաքեց ու կազմեց հազվագյուտ ասեղնագործությունների և կւոոր1 «Տիկին, ես ?ատ ուրախ եմ», (ֆր.):


ների հավաքածու: Նա ուներ հնդկական նրրւսկերա ւևսրմտշ, որ Դևլիից էր ճարել և որի վրա ոսկեղեն գաւինետերհներ էր հյուսած և կոյաբզեզի ծիւսծանանման թևեր, շւյարշ, որ բերւխսծ էր Դաբայից և որի թաւիանցիկության պւստճսւտո| ւլա Արևելքում կոչում են «եթերային կտոր», «ջրի ջիթ», «երեկոյան ցող», ուներ արտասովոր նկարազւսրդ կտորներ, որոնք ճավայից էին, ուներ ձեռքի նրբին աշխաւոանրու| ստեղծած չինական դեղին վարագույրներ, դարչնագույն կերպասե կւսմ երկնագույն շքեղակազմ գրքեր, որոնց վրա «flearus be lys»1, թռչուններ և այլ պատկերներ էին նկարած, ուներ հունգարական ժանյակից քողեր, սիցիլիական զառբաբ և իսւզանական ամուր թավիշ, վրացական ոսկեզօծ գործւխյծբներ և ոսկեւիայլ երանգով ճապոնական «ֆուկուսաս»' ւէրւսն հրաշագեղ գույնի թռչուններ: Դորիանը հատուկ կիրք էր տածում եկեղեցական հւսնւյերձանւրի, ինչպես նաև. այն ամենի նկատմամբ, որոնք առնչված էին կրոնական ծիսակատարությունների հետ: Տան արևմտյան ւգատշգամրասրւսհում գրված մայրի փայտից մեծ սնդուկնևրումնա պահել էր բսւզմաթիվ գեղեցիկ հագուստներ, որոնք արժանի էին միանձնուհիներին, որովհետև միանձնու­ հիներն են, որ սյետք է կրեն բոսորագույն զգեստ, թանկԱւրժեք բարեր և նրբա գեղ քաթան, որպեսզի ծածկեն ինքնակամ զրկանքներով հյուծված և ինքնածաղկմամբ խոցված իրենց անարյուն մարմինը: Դորիանն ուներ մորեգույն մետաքսե և ոսկեթել զառբաբե մի շուրջառ, որի նախշը կրկնվում էր. գա նռնենու ոսկե պտուղներ էին, վեցաթերթիկ ծաղիկներոկ պսւսկ և մանր մարգարիտներով ասեղնագործւսծ աքբւսյւսխնձորներ: Ուրարը բաժանված էր քառակուսիների, որոնցից յուրաքանչյուրը որևէ դրվագ էր ներկայացնում կույս Մա1 «Շու^աննևր»: (11նq ] .):

՝—

19 7


րիամի կյանքից, իսկ նրա պսակադրությունը երփներանգ մետաքսով ասեղնագործած էր կնգուղի վրա: Դա XV դարի իտալական աշխատանք էր: Սյոա շուրջառը կանաչ թավշից էր, որի վրա արծաթե թելով ու գունավոր բյուրեղով ասեղնագործած էին ական­ թի տերևների սրտաձև փնջեր և երկար սպիտակ ցողուն­ ներ: ճարմանդի վրա ոսկեթելով պատկերված էր Սերովբեի գլուխը: Ուրարների վրա գործած էին կարմիր և մետսւքսե ռոմբաձև նախշեր' ծածկված բազմաթիվ սրբեր և նահա­ տակներ պատկերող մեդալիոններով, դրանց թվում նաև' սուրբ Սերովբեինը: Դորիանն ուներ նաև եկեղեցական այլ հանգերձանքներ' սաթագույն և երկնագույն մետաքսից, ոսկե զառրաբից, գեղին կամկայից և ոսկեթել դիպակից, որոնց վրա պատ­ կերված էին Քրիստոսի չարչարանքներն ու խաչումը, ասեղնագործած էին նաև առյուծներ, սիրամարգեր և այլ խորհրդանիշներ: Սպիտակ կերպասից և վարդագույն նուրբ մետաքսից նա ժամաշապիկներ ուներ, որոնք զարդարված էին վարդակակաչներով, դելֆիններով, շուշաններով: Ուներ մորեգույն թավշե և երկնագույն քաթանից զոհասեղանի ծած­ կոցներ, բազմաթիվ խաչվառներ, սկիհի քողեր: Միստիկական ծիսակատարությունները, որոնց համար օգտագործվում էին այդ առարկաները, բորբոքում էին Դորիանի երևակայությունը: Այդ գանձերը, ինչպես և այն ամենը, ինչ Դորիան Գրեյը հավաքել էր իր գողտրիկ տանը, օգնեցին նրան որոշ ժ ամանակ մոռացության տրվել և խուսափել սարսափից, որ երբեմն անտանելի էր թվում: Դատարկ, փակ սենյակում, որտեղ նա գրեթե իր ամբողջ մանկությունն էր անցկացրել, սեփական ձեռքով պատից կախեց ճակատագրական դիմանկարը, որի փոփոխվող դիմագծերում նա կարդում էր իր կյանքի ՝—

1 9 8 ■ Հ Տ & -'


խայտառակ ճշմարտությունը' ոսկեգույն ւ|ստւա]ույրա| ծածկված: Մի քանի շաբաթ նա վերև չբա րձրա ցա յ, մո ռացության տվեց այլանդակ դիմանկարը, նախկին անհո գությունը, զվարթությունը, դեպի կյանքն ունեցած կրքոտ վերաբերմունքը կրկին վերադարձան: Հետագայում, գիշերը թաքուն տնից դուրս գալով, նա գնում էր Բլու-Գեյթ-Ֆիլգսի մոտ գտնվող ի ն չ֊ո ր կեղտոտ անառականոցներ և այնքան էր մնում, մինչև վռնդում էին: Երբ վերադառնում էր, նստում էր գիմանկարի առջև' երբեմն խորշելով թե նկարից, թե իրենից, երբեմն էլ' անհատականության այնպիսի հսքԱտտությամբ 1 ի, որը նրան մեղքերին ընդառաջ էր տանում, թաքուն չարախնդությամբ ժպտում էր իր այլանգակ նմանակին, որին վիճակված էր իր փոխարեն տանել մեղքերի ծանրությունը: Մի քանի տարուց հետո Դորիանն արդեն չէր կարողանում երկար ժամանակ հեռանալ Անգլիայից: Նա հրաժարվեց Թրուկիլի շքեղ ամառանոցից, որը վարձել էր լորդ Հենրիի հետ, ինչպես նաև Ալժիրի սպիտակ պարիսպներով ցանկապատած տնակից, որտևղնրանք միասին շատ ձմեռներ էին անցկացրել: Նա չէր կարողանում բաժանվել դիմանկարից, որը նրա կյանրում այնքան մեծ տեղ էր գրավում: Բացի դրանից, նա վա­ խենում էր նաև, որ մեկնումեկը կսողոսկի այն սենյակը, որ­ տեղ նկարն է, չնայած կարգադրել էր, որ ապահով սողնակ գնեն դռան վրա: Ասենք, նա լրիվ համոզված էր, որ եթե սենյակ է| մտնեն, միևնույն է, դիմանկարից ոչինչ չեն կռահի: ճիշտ է' գարշելի տգեղության տակ դիմանկարը պահպանել էր իր նմանությունը, բայց ինչ կարող էին հասկանալ դրանից' Դո--րիանը կծիծաղեր բոլոր նրանց վար, ովքեր փորձեին իրենց ահաբեկել: Ինքը հո չէր նկարել դիմանկարը: Հետո ինչ, թե նկարը նոգկւպի է: Ո՞վ կարող էր նրան մեգագրև| գրա 199*

հ հ ?

֊՜

'Տ•


համար: Եթե նույնիսկ ճշմարտությունը պատմեր էլ, ինչպես լյա կա, միթե կհավատային: եվ, այնուամենայնիվ, վախենում էր: Երբեմն, երր նա Նոթթինգեմշայրի իր ընդարձակ տանը բարձրաշխարհիկ երիտասարդներին հյուր էր ընդունում, որոնց մեջ նա շատ ընկերներ ուներ և ամբողջ կոմսությանը ապշեցնոսմ էր շռայլ ճոխություններով ու փառահեղ խնջույքներով, հանկարծ թողնում էր հյուրերին, սլանում Լոնդոն, որպեսզի տեսներ, թե դուռն արդյոք չեն ջարդել, դիմանկարը տեղում է, թե' ոչ: Իսկ եթե հանկարծ նկարը գողանան: Միայն այդ մտքից նա արդեն սարսափահար էր լինում: Չէ որ աշխարհով մեկ կտարածվի գաղտնիքը: Թերևս արդեն սկսել են կասկածել: Այո, նա շատերին էր դյութել, բայց շատ շատերն էլ կային, որ նրան չէին վստահում: Ուեստ-էնդյան ակումբում քիչ մնաց նրան սև քվե տային' չնայած ծագումով և հասարակական րյ իրքով ամբողջովին իրավունք ուներ ակումբի անդամ լինելու: Ասում են, երբ մի առիթով Չերչիլ֊ա կումբում Դորիանի ընկերներից մեկը նրան ծխասենյակ տարավ, դուքս Քևրվիքը և մի այլ ջենտլմեն բարձրացան և ցուցադրական կերպով հեռացան ակումբից: Արտառոց լուրեր էին պտտվում նրա մասին, երբ արդեն քսանհինգ տարեկան էր: Պատմում էին, որ նրան ինչ-որ մեկը տեսել է Ուայթ-Չեփլի հեռավոր թաղամասի անառականոցներից մեկում' օտարերկրյա նաւ|աստիների հետ ընդհարվելիս, որ իբրև թե նա կապված է զոդերի և դրամանենգների հետ և գիտե նրանց արհեստի գաղտնիքները: Նրա տարօրինակ բացակայությունների մա­ սին արզ են շատերը գիտեին, և երբ նա նորից էր հայտնվում հասարակության մեջ, տղամարդիկ անկյուններում քչփչում էին, քմծիծաղով անցնում նրա մոտով, կամ սառը, զննող հա­ յացքով այնպես նայում նրան, կարծես ցանկանում էին վերՅտհ- 200


ջապես իմանալ նրա մասին ճշմարտությունը: Դորիանն, իհարկե, ուշադրություն չէր դարձնում նման անպատկառությունների և արհամարհանքի վրա, իսկ մսւրւ| կանց մեծամասնության կարծիքի համար բավական էր նրա անկեղծ բարեհոգությունը, սիրալիրությունը, հրապուրիչ, մանկական ժպիտը, սքանչելի, անթառամ երիտասարդ ու թյան անսահման շնորհագեղությունը, որպեսզի հերքվեին նրա շուրջը պտտվող, այսպես կոչված, բամբասանքները: Այնուամենայնիվ, բարձրաշխարհիկ միջավայրում սկսե­ ցին նկատել, որ Դորիանի մտերիմներից շատերը սկսել են % խուսափել նրանից: Խելահեղ սիրահարված կանայք, որ հա­ նուն նրա սիրո արհամարհել էին պատշաճությունը և հասա­ րակական կարծիքը, այժմ գունատվում էին ամոթից և սար­ սափից, երբ Դորիան Գրեյը սենյակ էր մտնում: Սակայն մութ շշուկները Դորիանի մասին շատերի աչքում միայն ավելացնում էին նրա տարօրինակ ու վտանգավոր հրապույրը: Ընդ որում, նրա հարստությունը նույնպես որոշ չափով ապահովում էր Դորիանի անվտանզությունը: Հասա­ րակությունը, գոնե քաղաքակիրթ հասարակությունը, երբեք՜ հեշտությամբ չի հավատում այն ամենին, ինչով վարկաբեկում են հարուստ և հրապուրիչ մարդկանց: Այդ հասարակությունը բնազդաբար զգում է, որ շարժուձևերն ավելի կարևոր են, քան առաքինությունը, և, նրա կարծիքով, ամենահարզարժան մարդը շատ ավելի ցածր է գնահատվում, քան լավ խոհարար ունեցողը: Ի վերջո, երբ մեկին մարդ վատ ճաշով կամ անպետք ց ինիով է հյուրասիրում, շատ ողորմելի մխիթարանք է ասելը, թև նա անբասիր է անձնական կյանքում: Նույնիսկ մեծ առա­ քինությունները, ինչպես մի անգամ նշեց լորդ Հե նր ի ն ՚ա յդ հարցը քննարկելիս, չեն քավում մարդու հանցանքը, եթե նա իր տանը չի հյուրասիրում բավականաչափ տաք ճաշոկ: Ի 20՜և

—'


պաշտպանություն այդ տեսակետի' շատ բան կարելի է ասել: Որովհետև լավ հասարակության մեջ իշխում են կամ պետք է իշխեն նույն օրենքները, ինչ որ արվեստում, էականը բա­ ցարձակապես ձևն է: Ձևին հարկավոր է տալ նշանակալից հանդիսավորություն և արարողության թատերականություն, ձևն իր մեջ պետք է ռոմանտիկ պիեսի կեղծությունը զուգակցի սրամտության և գեղեցկության հետ, որոնք այնպես գերում են մեզ այդ պիեսների մեջ: Միթե ձևացնելն այդքան մեծ մեղք է: Կարծում եմ' ոչ: Դա պարզապես մարդկային անձնավորու­ թյանը բազմազանություն տալու միջոց է: Զամենայն դեպս, այդպես էր Դորիան Դրեյի կարծիքը: Նա ապշում էր մարդկանց սահմանափակ հոգեբանության վրա, ովքեր մարդու «Ես»-ը համարում են պարզ, մշտական, հու­ սալի և էությամբ միատեսակ: Ըստ Դորիանի' մարդ արարածը բյուր կյանքով, բյուր զգայություններով բարդ, բազմաձև էակ է, որի մեջ դրված է մարդկային մտքերի և կրքերի անհասանելի ժառանգություն, ըստ որում' նույնիսկ մարմինը, վարակված է մեռած նախահայրերի հրեշային հիվանդություններով: Դորիանը սիրում էր թափառել քաղաքից դուրս գտնվող իր տան սառը և մռայլ պատկերասրահում, դիտել այն մարդ­ կանց դիմանկարները, որոնց արյունը հոսում է իր երակ­ ներում: Ահա Ֆիլիպ Հերբեթը, որի մասին Ֆրենսիս Օսբոնը իր «Հիշողություններ Ելիզավետ թագուհու և Յակով թագավորի իշխանության օրերի մասին» գրքում պատմում է, որ «նա գեղեցկությամբ պալատի սիրելին էր, բայց գեղեցկությունը երկար չպահպանվեց»: Դորիանը մտածում էր, թե արդյոք իր կյանքը չի հանդիսանում Հերբերթի կյանքի կրկնությունը: Արդյոք նրանից ինչ-որ զարմանալի թունավոր մանրէ, մի մարմնից մյուսն անցնելով, չի հասել իրեն: Նրա թառամած գեղեցկության մշուշոտ իղձը չէր արդյոք հանկարծակի և

Տ—

^

9- 202


առանց պատճառի Դորիաեի մեջ խելահեղ աղոթք արթնացրե| 1’-եզիլ Օդլուորդի արվեստանոցում, որն այնպես փոխեց իր տմրողջ կյանքը: Ահա ոսկեկար կարմիր բաճկոնակ հագած և ակնեղազարդ |.)իկնոցը գցած' ոսկերիզ ժանյակներով և թեզանիքով կանգ­ նած է պարոն էտոնի Շերարդը, իսկ նրա ոտքերի տակ' սերս] արծաթափայլ զենք ու զրահը: Նրանից ինչ է ժառանգել ինքը: հովաննա Նիապոլիտանացու այս սիրեկանը չի թողել արդյոք Սււրիանին որպես ժառանգություն մեղքեր և ամոթ: Միթե իր արարքները այդ մեռած մարդու սոսկ երազներն էին, որոնք իրագործելու համարձակությունը նա չէր ունեցել: Ահա խունացած կտավից Դորիանին է ժպտում լեդի I;| իզավետ Գևերեն: Նրա գլխին ժանյակե գլխադիր է, հագինը՝ կտրված վարդագույն թևքերով մարգարտագործ իրանակալ: Աջ ձեռքում' ծաղիկ կա, ձախում' սպիտակ և կարմիր վար­ դերից արծնապակե մանյակ: Նրա մոտ' սեղանին, դրված է ւհււնդոլինա և խնձոր: Սրաքիթ մաշիկների վրա շքեղ կանաչ փււրդահանդույց կա: Դորիանը դիտեր այդ կնոջ կյանքը կ. տարօրինակ պատմությունները նրա սիրեկանների մասին: Արդյոք նրա խառնվածքից ինչ էր ժառանգել ինքը: Թվում էր' նրա ծանրացած կոպերով նշաձև աչբերր հետաքրքրությամբ Դորիանին են նայում: հսկ ինչ էր ժառանգել դիմափոշի ցանած կեղծամով և տիսրճւսլի ճանճախալով Ոփլլոուբիից: Որքան չար արտա­ հայտություն ունի նա, որքան են մռայլ, խոժոռ, արհամար­ հանքով սեղմված նրա հեշտասեր շուրթերը: Նուրբ ժանյակի թեդանիքները կիսով չափ ծածկել են ամբողջովին .մա­ տանիներով զարդարուն ոսկրոտ դեղին մատները: Այդ. XVIII . դարի պճնամոլը երիտասարդ տարիներին լորդ Ֆերրասի ընկերն էր:

՝*

.


Իսկ երկրորդ լորդ Բիքինհեյմը, արքայազն ռեգենտի ամենարուռն օրերի ընկերը և միսսիս Ֆիցհերրեթի հետ նրա ցաքանի ամուսնության վկաներից մեկը: Որքան հպարտ և գեղեցիկ է նա այդ շագանակագույն գանգուրներով և խրոխտ դիրքով: Նրանից ինչ կրքեր էր ժառանգել հետա­ գա սերունդը: Ողջ աշխարհը նրան անարգ մարը, էր համա­ րում: Նա գլխավորել էր Քարլթոն Հաուզի նշանավոր շվայ­ տանքները: Կրծքին փայլում էր շքանշանը: Կողքին կախված էր սևազգեստ, րարակ շուրթերով, գունատ իր կնոջ դիմանկարը: Նրա արյունը նույնպես հոսում է իմ երակներում... Որքան զարմանալի է...- մտածում էր Դորիանը: Ահա և մայրը' լեդի Համիլթոնի դեմքով և, կարծես, գինու մեջ թրջած շուրթերով... Դորիանը գիտեր, թե ինքն ինչ է ժառանգել մորից, նա ժառանգել էր գեղեցկություն և կրքոտ սեր ուրիշների գեղեցկության նկատմամբ: Սայրը Բաքոսի քրմուհու զգեստով ժպտում էր դիմանկարից: Մազերին դրված էին խաղողի տերևներ: Ձեռքի գավաթից թափվում էր բոսորագույն հեղուկը: Երեսի գույնը խունացել էր կտավի վրա, բայց խորունկ, կրակոտ աչքերը դեռ սքանչելի էին և, կարծես, հետևում էին որդուն ամենուր: Սակայն մարդ նախահայրեր ունի ոչ միայն տոհմում, այլև գրականության մեջ, որոնք իրենց խառնվածքով և էությամբ թերևս ավելի հարազատ, իսկ ազդեցությամբ' ավելի մեծ են: Լինում էին պահեր, երբ Դորիան Գրեյին թվում էր, թե ամբողջ մարդկային պատմությունը պարզապես իր կյանքի արձագանքն է, իհարկե, ոչ թե արդի իրականությամբ, այլ իր երևակայությամբ ստեղծած կյանքի, ինչպես պահանջում էին ուղեղն ու կրքերը: Նրան հասանելի էին բոլոր արտառոց և ահավոր պատկերները, որոնք անցել էին կյանքի բեմա­ հարթակով, մեղքերը դարձել գայթակղիչ, չար և քնքուշ: ---2 0 4 Հ5 & —՜


1՚հ խւմ էր, թե ինչ-որ խորհրդավոր ձևով նրանց կյսւնրր կապ ւ|ած է իր կյանքի հետ: Հմայիչ վեպի հերոսը, որը մեծ ազդեցություն էր թւպև| 11որիանի կյանքի վրա, նույնպես այդպիսի երևակայույօյամբ !,ր համակված: Յոթերորդ գլխում նկարագրվում է, թե նա ինչպես Տիքնրիուսի կերպարանքով, կայծակից չշանթահարւ|և|ու համար դափնեպսակով զարդարված Կապրիում գտնվող պարտեզում նստել ու էլեֆանդիթի անամոթ գրքերն է կարդում, իսկ մոտով այս ու այն կողմ էին գնում ու գալիս թցուկներն ու սիրամարգերը, և սրնգահարն էլ ^ծաղրում էր րարվառը խնկարկողին: Նա, ինչպես Կալիգուլան1, ախոռում հտրրեցողությամր էր զբաղվում կանաչ պարեգոտներով իր հեծյալների և ընթրում փղոսկրե մսուրքի մեջ ճակատը մարգարտազարդ ձիու հետ: Եղել է Դոմիցիան, թափառել I, հայելանման մարմարե միջանցքում և վայրենի հայացքով փնտրել այն դաշույնի արտացոլումը, որ պետք է ընդհատի կյանքի ընթացքը, հիվանդացել է այն մարդկանց սարսափելի l.irdem vitae հիվանդությամբ, որոնց ոչինչ կյանքը չի մերժում: Կրկեսում նստած՝ թափանցիկ զմրուխտի միջով նա հիանում էր արենայի արյունալի սպանդով, իսկ հետո, մարգարտազարդ տ| պատգարակին բազմած, որը քաշում էին արծաթապայտ ջորիները, նռնեինևրի ծառուղիով վերադառնում էր Ոսկե պալատը և լսում իրեն՝ կայսր Ներոնին, անիծող ամբոխի ճի­ չը: Նա եղել է նաև Հելիոգաբալ, որը, դեմքը ներկած, նստել I. կանանց հետ միասին ճախարակի մոտ և հրամայել, որ Կարթագենից բերեն լուսնի աստվածուհուն և միստիկական պսակադրությամբ նրան տան Արևին: Դորիանը կարդում ու կարդում էր կրկին այդ ֆանտաստիկ (րախը և հաջորդ երկու գլուխները,- որոնց մեջ, ինչպես գարI Հռոմեական կայսր, Դեսպոտ (37-41): \

.


ման ալի գորգերի կամ ճարտարորեն պատրաստած արծնւսպակիների վրա, պատկերված էին նրանց ահարկու և գե­ ղեցիկ դեմքերը, որոնց Չարությունը, Արյունռուշտությունը և Ձանձրույթը դարձրել էին հրեշներ կամ խելագարներ: Ֆիլիպպոն' Միլանի դուքսը, սպանել էր կնոջը և շուրթերին բոսոր թույն քսել, որպեսզի սիրեկանը ըմբոշխներ մահը անշունչ էակից, որին գգվել էր: Վենետիկցի Պիետրռարին հայտնի էր որպես Պավել Երկրորդ, բայց փառասիրությամբ տոգորված' հասել էր այն բանին, որ իրեն կոչեն «Ֆորմոզուս», այսինքն' «Գեղեցիկ»: Նրա' 200000 ֆլորին գնահատված թագը ձեռք էր բերվել սոսկալի մեղքի գնով: Ջան Մարիա Վիսկոնտին մարդկանց միշտ հալածում էր շներով, նրա սպանված դին վարդերով ծածկեց մի պոռնիկ, որը սիրում էր նրան: Չեզարե Բորշան սլանում էր, սպիտակ ձի հեծած, նրա հետ վարգում էր եղբայրասպանությունը' Պերրոտոյի արյան րծերը թիկնոցի վրա: Ֆլորենցիացի երիտասարդ կարդինալ-արքեպիսկոպոս Պիետրո Ռփարիոն' Սիքսոտո IV պապի որդին և սիրելին, որի գեղեցկությանը միայն նրա անառարկությունն էր հավասար, հավևրժահարսերով ու մարդաձիերով զարդարուն սպիտակ և այլ մետաքսե վրանում ընդունեց Լեոնորա Արագոնցուն և կարգադրեց ոսկեզօծել մի տղայի, որը խրախճանքի ժամա­ նակ պետք է ներկայացներ Գանիմեդին1 կամ ճփլասին2: Էզելինի մելամաղձոտությունը ցրվում էր միայն մահվան տ ե ս ա ֊ բանուի նա ուներ արյան մոլուցք, ինչպես շատերը կարմիր գինու մոլություն, ասում են, թե նա սատանայի որդին է և սեփական հոգու վրա վեգ խաղալիս խաբել է հորը: Զան րատտիստա Չիբոն, որն իրեն ծաղրանքով կոչում էր Անմեղ, 1 Գեղեցիկ պա անի հունակ. դից. մեք, որին փախցրել էր Զևսը և էր մատռվակը ղարձրել: 2 £երկա|ևսի սիրև|ին:

««Ջ- 206 Հ 5 & -'


1)111 նույն այն Չիբոն էր, որի հյուծված զարկ1ւրա1|ն1ւ|փ մեջ

1ւ|ւհա բժիշկը ներարկեց երեք պատանու արյուն: 1)-իմին|փ տիրակալ Սիգիզմոնդո Մալաաեստան' Իզուոտայի սիրե կտնր, որն անձեռոցիկով խեղդեց Պոլիկսենային և զմրաիւ տե (յավաթով թունավորեց Զինևրա դ՚է ստ ին, հանուն իր խայտառակ կրքերի հեթանոսական տաճար կառուցեց, որտեղ կատարվում էին քրիստոնեական ժամերգություններ: Նրա պատկերը այրեցին Հռոմում' որպես աստծո և մարգ ու թշնամու: Կարլ VI այնքան կրքոտորեն էր սիրում եղբոր կնոջը, որ մի բորոտ նրան խելագարություն կանխագու՛շակեց, իսկ երբ ուղեղն արդեն ցնորված էր, հանգստացնում էին միայն ւ1ահմևղական խաղաթղթերով, որտեղ նկարված էին սիրո, ւ1ա1ս|ան և խելագարության տեսարաններ: Եվ, վերջապես, գարգարված բաճկոնակը հագին, ալմաստազարդ գլխարկը գեգեցիկ գանգուրներին դրած Գրիֆոնետտո Բարոնին' Աստորրեի և իր հարսնացուի' Սիմոնետտոյի և. նյ՜ւա մանկլա­ վիկի մարդասպանը, այնքան էր գեղեցիկ, որ Պերուջայի գեգին հրապարակում մեռնելիս նույնիսկ նրան ատողներն, արտասվում էին, իսկ Ատալանտան, որն անիծել էր նրան, որհնում էր: Նրանց բոլորի մեջ կար մի սոսկալի ձգողական ուժ: Դորիանը նրանց գիշերները տեսնում էր երազում, իսկ ցերեկը նրան ահաբեկում էր երևակայությունը: Վերածնունդի դա­ րաշրջանը գիտեր թունավորման տարօրինակ ձևեր, թունա­ վորում էին սաղավարտի կամ վառվող ջահի միջոցով, ասեղ­ նագործած ձեռնոցով կամ թանկարժեք հովհարով, ոսկեզօծ ժշկահուո գնդիկով կամ սաթե մանյակով: Իսկ Դորիան Գրեյր թունավորվել էր գրքով: Լինում էին պահեր, որ նա չարիքը համարում էր միջոց, որով կարող էր իրականացնել այն, ինչր համարում էր կյանքի գեղեցկություն: 207


ԳԼՈԻ1ա XII Դա նոյեմբերի իննին էր' իր ծննդյան 38-ամյակի նախօր­ յակին, հետագայում Դորիանը որքան հաճախ էր այդ հիշում: Երեկոյան ժամը տասնմեկին նա տուն էր վերադառնում լորդ Հենրիի մոտից, որտեղ ճաշել էր: Դորիանը փաթաթվել էր թավ մուշտակի մեջ, որովհետև ցուրտ և մառախլաււյատ գիշեր էր: Գրովենոր սկվերի և Սաութ Օդլի-սթրիթի անկյունում նրա կողքից խավարի միջով մի մարդ անցավ' մոխրագույն վերարկուի օձիքը բարձրացրած: Ձեռքին ճամպրուկ կար: Դորիանը ճանաչեց նրան: Դա Բեզիլ Հոլլուորդն էր: Չգիտես ինչու' հանկարծ նրան վախի տարօրինակ զգացում համակեց: Դորիանը ձևացրեց, թե չի ճանաչում և աճապարեց տան ուղղությամբ: Բայց Հոլլուորդը տեսել էր նրան: Դորիանը լսեց, թե ինչպես նա կանգ առավ, ապա շտապեց իր ետևից: Մի քանի րոպե անց Բեզիլի ձեռքը Դորիանի ուսին էր: - Դերիան, ինչպիսի երջանիկ պատահականություն: ժա ­ մը իննից ես Ձեզ էի սպասում Ձեր գրսպւսրանում: Վերջապես խղճացի Ձեր հոգնած սպասավորին և ասացի, որ ինձ թողնի, իսկ ինքը գնա քնի: Դիշերվա գնացքով Փարիզ եմ մեկնում, շատ էի ուզում նախքան գնալս Ձեզ տեսնել: Երբ Դուք անցաք իմ կողքով, ճանաչեցի, ավելի շուտ' ճանաչեցի Ձեր մուշտակը, րայց լրիվ համոզված չէի: Միթե Դուք ինձ չճանաչեցիք: ֊ Այս մառախուղում, սիրելի Բեզիլ: Ես նույնիսկ Դրովենոր պուրակը չեմ ճանաչում: Կարծեմ, տանս մոտակայքում է, րայց բոլորովին համոզված չեմ: Ափսոս, որ գնում եք, ես Ձեզ չեմ տեսել մի ամբողջ հավիտենականություն: Հուսով եմ', շուտ կվերադառնաք: - Ոչ, Անզլիայից հեռանում եմ վեց ամսով: Մտադիր եմ Փարիզում արվեստանոց վարձել և փակվել այնտեղ, մինչև -Տ&Ջ- 208 Հ5&—


չկեյւջացնեմ մի մեծ նկար, որ մտահղացել է: Բայց իմ ց ործերի մասին չէի ուզում խոսել: Ահա և Ձեր շքամուտրը, |<)ույ| ավեր մի րոպեով ներս մանել: Ասելիք ունեմ: - Անչափ ուրախ կլինեմ: Բայց գնացքից չեք ուշանա,տնփութորեն ասաց Դորիանը և, բարձրանալով շեմին, քացեց ||ոար: Մառախուղի միջից երևացող լապտերի լույսի տակ Հ ո լ ֊ լաորգը նայեց ժամացույցին: Դեռ հսկայական ժամանակ ունեմ,- պատասխանեց նա,- գնացքը մեկնում է տասներկուսն անց ^քառորդ, իսկ հիմա դեռ տասնմեկն է: Չէ որ ես ակումբ էի գնում հենց Ձեզ ցաներս, երբ հանդիպեցինք: Ուղեբեռով չեմ զբաղվելու, ծանր իրերն արդեն ուղարկել եմ: Միայն այս ճամպրուկն եմ կերցնում, քսան րոպեում հեշտությամբ կհասնեմ Վիկտորիա կայարանը: ‘ 1-որիանը նայեց նրան և ժպտաց: Ահա թե ինչպես է ճանապարհորդում հայտնի նկարիչը' ձեռքին ճամպրուկ և աշնանային թեթև վերակա: Շուտ մտեք, թե չէ հիմա մառախուղը ներս կլցվի: Եվ, խնդրեմ, լուրջ նյութի մասին չխոսեք: Մեր օրերում ոչ մի բան լուրջ չէ: ^ամենայն ցեպս, չպետք է լուրջ լինի: Հոլլուորդը տարուբերեց գլուխը և Դորիանի ետևից մտավ գրադարան: Մեծ բուխարիկում բոցկլտում էր կրակը* I .ամպերը վառվում էին: Գունավոր փայտի դրվագազարդ կարբ սեղանին դրված էին սոդայաջրի սիֆոնով լի հոլանցական արծաթե թաս և բյուրեղյա խոշոր գավաթներ: Տեսնում եք, Ձեր սպասավորն աշխատել է, որ ես ինձ ցցամ ինչպես տանը: Ինչ ուզում էի, բերում էր, նույնիսկ' Ձեր ամենալավ գլանակները: Շատ հյուրասեր է և ինձ ավելի է ցար (յալիս, քան ֆրանսիացին: Ի միջի այլոց, ուր է նա: 209


Դորիանը թոթվեց ուսերը: - Կարծեմ ամուսնացավ լեդի Ռադլիի սպասուհու հևա և նրան տեղավորեց Փարիզում' որպես անգլիական դերձա­ կուհի: Անգլիամոլությունն այնտեղ, ասում են, շատ մոդա է: Հիմարություն է ֆրանսիացիների կողմից, այնպես չէ;: Ի միջի այլոց, նա վատ սպասաւխր չէր: Երբեք ինձ դուր չէր գալիս, բայց բողոքելու առիթ չի տվել: Երբեմն մարդու գլուխ անհեթեթ բաներ են մտնում: Նա շատ նվիրված էր և կարծես հեռանալիս ափսոսում էր անչափ: - Մի բաժակ էլ սոդայով բրենդի, թե կնախրնտրեիբ ռեյնվայն սևլդևրյան ջրով: Ես միշտ ռեյնվայն եմ խմում: Կարծեմ' մի շիշ պետք է լինի կողքի սենյակում: - Շնորհակալ եմ, ոչինչ չեմ ուզում,- ասաց նկարիչը և, հանելով գլխարկն ու վերարկուն, շպրտեց անկյունում դրած ճամպրուկի վրա,- ահա թե ինչ, Դորիան, ես Ձեզ հետ լուրջ խոսակցություն ունեմ: Մի կնճռոտվեք այդպես: Առանց այդ էլ շատ դժվար է խոսել: - Իսկ ինչի մասին է,- անհամբեր գոչեց Դորիանը' ընկղմվելով բազմոցի մեջ,- հուսով եմ' խոսքն իմ մասին չէ: Այսօր հոգնել եմ ինքս ինձռւնից, կուզեի ուրիշի մասին խոսել: - Խոսքը Ձեր մասին է,- պատասխանեց Հոլլուորդը խստու­ թյամբ,- և պետք է անպայման ասեմ: Ես Ձեզանից կխլեմ ընդամենը կես ժամ: - Կես ժամ,- քրթմնջաց Դորիանը և հառաչելով գլանակ վառեց: - Ես շատ բան չեմ հարցնելու, Դորիան, և, վերջապես, հա­ նուն Ձեր սիրո եմ խոսում: Ինձ թվում է' Դուք պետք է իմանաք, որ Ձեր մասին ահավոր բաներ են խոսում Լոնդոնում: - Այդ մասին ես ոչինչ չեմ ցանկանում իմանալ: Սիրում եմ ուրիշի մասին բամբասանք լսել, իսկ ասեկոսեներն իմ ^ = 5 ^ 210


մասին ինձ չեն հետաքրքրում: Նրանք զուրկ են նորության հրապույրից: - ՜նրանք պետք է Ձեզ հեաաքրքրեն, Դորիան: ՛Յա բարուն չ|ա|ւ բարեկիրթ մարդու համար թանկ է իր անունր: Դար չեք ցանկանա, որ մարդիկ Ձեզ կոչեն ստոր և անարգված: Իհարկե, Դուք ունեք գիրք, հարստություն և այլն: Բայց գիրքն ու հարառությունն ամեն ինչ չեն: Հասկացեք, ես բոլորովին չեմ հավատում այդ լուրերին: Համենայն դեպս, չեմ կարող հաւ|ատալ, երբ տեսնում եմ Ձեզ: Մեղսանքն այնպիսի բան I;, որ ւյրոշմվում է մարդու երեսին: Դա հնարավոր չէ թաքցնել: Սարքիկ հաճախ խոսում են գաղտնի արատների մասին: Բայց ցաղտնի արատներ գոյություն չունեն: Երբ մալպն արատ ունի, դա ինքնին արտահայտվում է բերանի գծերում, ծանրացած կոպերի վրա, նույնիսկ երևում է ձեռքերից: Ան111ա| տարի մեկը, չեմ ասի թե ով, բայց Դուք նրան լավ գի­ տեր, եկավ ինձ մոտ իր դիմանկարը պատվիրելու: Մինչ այց երբեք ես նրան չէի տեսել, ոչ էլ որևէ բան էի լսել նրա մասին, չնայած հետո շատ բան լսեցի: Առատաձեռն զին առաջարկեց, բայց հրաժարվեցի: Նրա մատների ձևի մեջ ինչ-որ բան կար, որն անտանելի թվաց ինձ: Իսկ սւյժմ արդեն գիտեմ, որ իմ ցցացողությունն ինձ չի խաբել: Նրա կյանքն ահավոր է: Իսկ Mni ր, Դորիան, վճիտ, պայծառ, անմեղ դեմք ունեք և հրաշալի, չխամրող երիտասարդություն: Ես չեմ կարող հավատալ որ-՝ III, (|րպարատության՚Ձ եր հասցեին: Սակայն հիմա Ձեզ շատ սակավ եմ տեսնում, իմ արվեստանոցը չեք գալիս, և քա­ նի որ ես հեռու եմ Ձեզանից և զզվելի խոսակցություններ Ini րւում Ձեր մասին, ուղղակի չգիտեմ՝ ինչ ասեմ: Ասացեք,' Դորիան, ինչու այնպիսի մարդը, ինչպիսին դուքս Քերկիրն I,, հեռանում է սենյակից, երբ դուք ներս եք մտնում: Ինչու էոնւյոնի շատ բարեկիրթ մարդիկ ոչ Ձեր տուն են ցավա, ոչ


1,լ Ձեզ հրավիրում: Դուք մտերիմ էիք լորդ Սթևյվլիի հետ. Անցած շաբաթ ես հրավիրված էի ճաշի, այնտեղ հանդիպեցի նրան: Պատահեց, որ խոսակցության մեջ Ձեր անունը հիշ­ վեց' կապված մանրանկարների հետ, որ փոխ էինք տվել Դադլիի ցուցահանդեսին: Սթեյվլին արհամարհանքով ծա­ մածռեց շուրթերը և ասաց, որ Դուք, թերևս, բարձր գեղար­ վեստական ճաշակ ունեք, բայց այնպիսի մարդ եք, որի հետ չի կարելի ծանոթացնել ոչ մի պարկեշտ աղջկա, իսկ ողջամիտ կանանց նույնիսկ Ա|ւստվաբևր չէ Ձեզ հետ գտնվել միևնույն սենյակում: Ես նրան հիշեցրի, որ Դուք իմ ընկերն եք և բացատրություն պահանջեցի: Եվ նա տվեց: Պատմեց բոլորի ներկայությամբ: Սարսակւելի էր: Ինչու Ձեր ընկերու­ թյունն այդպես ճակատագրական է երիտասարդների հա­ մար: Թշվառ գվարդիականը, որն ինքնասպանություն կա­ տարեց, Ձեր մտերիմ ընկերն էր: Միստեր £ենրի Աշթոնի անունն արատավորվեց և ստիպված հեռացավ Անզլիայից: Դուք անբաժան էիք միմյանցից: Իսկ ինչ կասեք Ադրիան Սինգլթոնի և նրա ահավոր վախճանի մասին: Ինչ կասեք լորդ Քենթի միակ որդու և նրա կարիերայի մասին: Երեկ Սենթ-Ջեյմս֊ս թրիթում ես հանդիպեցի նրա հորը: Ամոթից ու վշտից կարծես կուչ էր եկել: Իսկ Փերթի երիտասարդ լյ ուքսը: Ինչ կյանք է հիմա վարում: Ո՞ր բարեկիրթ մարդն այժմ նւրա հետ ընկերություն կանի: - Վերջացրեք, Ոեզիլ: Այնպիսի բաներ եք ասում, որոնց մասին ոչինչ չգիտեք,- կծելով շուրթերը' ասաց Դորիանը' ձայնի խոր արհամարհանքով: - Դուք հարցնում եք, թե ինչու է Քերվիբը հեռանում սենյակից, երբ ես ներս եմ մտնում, որովհետև ես նրա մասին ամեն ինչ գիտեմ, իսկ նա ոչինչ չգիտի իմ մասին: Ինչպես կարող է մաքուր լինել մեկի կյանքը, որի երակներում այդպիսի արյուն է հոսում: '—^ 9 - 212


‘ Imp ինձ հարցնում եք £ենրի Աշթոնի և երիտասարդ դարս ՛հերթի մասին: Միթե ես եմ սովորեցրել Աշթոնին ւ|աա արարքների, իսկ դուքսին՝ անառակության: եթե ֊Ր-ե՚սթի հիմար որդին ամուսնանում է փողոցայինի հետ, ես ինչ ilhijp ունեմ, Ադրիան Սինգլթոնի գլխի տերն եմ, ինչ I,, որ մուրհակի տակ ընկերոջ ստորագրությունն է դնում: ես դիտեմ, թև ինչպես են բարբաջում Անգլիայում: Քաղքենինևրր սււաւտ ճաշասեղանների շուրջը պարծենում են իրենց բարոյագիտական նախապաշարմունքներով և փսփսում են տգնւ|ականների, այսպես կոչված, «անառակության» մասին' ջանալով ցույց տալ, որ իրենք միշտ բարձր հասարակության մեջ են լինում և շատ մտերիմ են նրանց հետ, ում զրպարտում են: Այս ևրկրում բավական է, որ մարդ խելք ունենա կամ ինրնւցտիպ լինի, և ահա լեզուները կսկսեն չարախոսել: էակ իրենք ինչպիսի կյանք են կարում, նրանք, ովքեր ուզում են դայց տալ իրենց կարծեցյալ առաքինությունները: Սիրելիս, Դուք մոռանում եք, որ մենք ապրում ենք երկերեսանիների հարազատ ևրկրում: - Դորիան,- գոչեց Հոլլուորդը,- հարցը ղրանում չի: Ես գիտեմ' Անգլիան բավականին վատն է, հասարակությունն' անպետք: £ենց այդ պատճառով էլ ուզում եմ, որ Դ ուք լավր ւի՚սեք: Մինչդեռ Դուք էլ այդպիսին չեք: Մենք իրավունք անենք մարդու մասին դատել մյուսների վրա թողած ազդե­ ցությամբ: Իսկ Ձեր ընկերները, ինչպես երևում է, կորցրել են ազնվության, բարության, մաքրության ամեն մի զգացում: Դար նրանց ներարկել եք հաճույքի խելահեղ ցանկություն: Երանք գլորվել են մինչև հատակը: Այդ Դուք եք նրանց, առաջնորդել: Այո, Դուք, և այնպես եք ժպտում, կարծես նչինչ չի եդևլ... Ես դեռ ավելի վատթարը գիտեմ: Դիտեմ' Տարրին ե M-աք անբաժան եք: Եթե ոչ ուրիշը, ապա գոնե հենց այդ


պատճառով չպետք է արատավորեիք նրա քրոջ անունը: - Զգույշ, Բեզիլ, շատ եք առաջ գնում: - Ես պետք է ասեմ ամեն ինչ, իսկ Դուք պետք է լսեք: Այո, լսեցեք: Մինչև Ձեր ծանոթությունը լեդի Գվևնդոլենի հետ, ոչ ոք նրա մասին ոչ մի վատ խոսք չէր ասել: Իսկ այժմ Լոնդոնում կգտնվի վայելուչ մի կին, որ իրեն թույլ տա կառքով զրոսնել նրա հետ Պարկում: Ինչու է նույնիսկ նրա երեխաներին ար­ գելված ապրել իր հետ: Եվ այդ բոլորը չէ... Ձեր մասին դեռ րսրիշ շատ բաներ են պատմում: Պատմում են, թե ինչպես են վաղ առավոտյան Ձեզ տեսել անառականոցից դուրս գալիս, և ինչպես եք Դուք գողեգող մտել Լոնդոնի ամենակեղտոտ հետնախորշերը: Ասացեք' ճիշտ են այդ բոլորը: Միթե հնա­ րավոր է, որ ճիշտ լինեն: Երբ առաջին անգամ ես լսեցի այդ ամենը, ծիծաղեցի: Հիմա սարսռում եմ: Իսկ ինչ է կատարվում քաղաքից դուրս գտնվող Ձեր տանը: Դորիան, եթե իմանայիք ինչեր են ասում Ձեր մասին: Չէի ասի, թե քարոզ կարդալ չեմ ուզում: Հիշում եմ' մի անգամ Հարրին ասում էր, որ իր վրա քարոզիչի պարտականություն վերցրած յուրաքանչյուր մարդ սիրում է հենց առաջին խոսքից հայտարարել, որ դա ինքն անում է առաջին ու վերջին անգամ, բայց հետո անընդհատ խախտում է խոստումը: Այո, ես ուզում եմ քարոզ կարդալ: Ուզում եմ' Դուք այնսյիսի կյանք վարեք, որ բոլորն էլ Ձեզ հարդեն: Ուզում եմ, որ ունենաք մաքուր անուն և լավ համբավ: Ուզում եմ' հեռու մնաք ահավոր մարդկանցից, որոնց հետ ընկերություն եք անում: Այդպես մի թոթվեք Ձեր ուսերը: Անտարբեր մի եղեք, խնդրում եմ: Դուք զարմանալի ազդեցություն ունեք: Թող այդ ազդեցությունը բարի և ոչ թե վնասակար լինի: Ձեր մասին ասում են, որ Դուք իսկույն փչացնում եք նրան, ում հետ մտերմանում եք, որ բավական է մտնեք մի տուն, անմիջապես խայտառակում եք այդ տունը: '—

214

—՜


Ձգիտեմ' այդպես է, թե ոչ: Ինչ իմանամ: Բայց, ասում են, up այդպես է: Ձեր մասին այնպիսի բաներ են պատմում, որոնց ես երբեմն չեմ կարող չհավատար Լորդ Դրաթերր, որն Օքսֆորդի ուսանողական իմ ամենալավ ընկերներից մեկն է, ինձ ցույց տվեց մի նամակ, որ դրել էր նրա կինը իրեն' ամառանոցում միայնակ մեռնելիս: Ամենասոսկւպի խոստովանության մեջ, որ կարդացել եմ երբևէ, Ձեր անունն էր հիշատակված: Ես նրան ասացի, դա անկարելի է, որ ևս Ձեզ շատ լավ գիտեմ, Դուք նման բանի ընդունակ չեք: Բայց իսկապես ձեզ գիտեմ, հիմա ինքս եմ ինձ հարց տալիս: Բայց ւււ|դ հարցին պատասխանելու համար պետք է տեսած լինեի Ձեր հոգին... Հոգին,- բարձրանալով բազմոցից' քրթմնջաց Դորիան Կրեյր' սարսափից գրեթե գունատված: Այո,- անհուն թախիծով մռայլ պատասխանեց Հոլլուորդր; Տեսնել Ձեր հոգին: Բայց դա կարող է միայն աստված: Դառն արհամարհանքի ծիծաղ դուրս թռավ Դորիանի .■ արթերից: . Կարող եք տեսնել և Դուք, հենց այս երեկո,- գոչեց նա, րււմպը ճանկելով սեղանից:- Եկեք: Դա Ձեր սեփական ձեռքի գործն է: Ինչու չտեսնեք: Իսկ հետո, եթե ուզեք, կարող եք ւպդ մասին պատմել աշխարհին: Ոչ ոք չի հավատա Ձեզ: Իսկ եթե հավատան, ապա ավելի շատ կհիանան ինձանով: Ես Ձեզանից լավ եմ ճանաչում մեր դարաշրջանը' չնայած նրա մասին ձանձրալի կերպով այդքան շատ եք բարբաջում: Եկեք, ասում եմ: Բավական է ինչքան շատախոսեցիք բարոյալքման մասին: Այժմ Դուք այդ կտեսնեք երես առ երես: Նրա յուրաքանչյուր բառը հնչում էր ինչ-որ խելահեղ հպարտությամբ: Նա քմահաճ երեխայի պես համառորեն ոտ-, րր խփում էր գետնին: . Ահավոր ուրախություն էր զգում, որ 215 -esfe—՜


մեկը պետք է կիսի իր գաղտնիքը, պետք է կիսի այն մարդը, ով նկարել է դիմանկարը, դա իր խայտառակության ակունքն 1;ր, և թող մինչև կյանքի վերջը տանջվեր իր արածի նողկալի հիշողությունից: - Այո,- շարունակեց նա և, ընդհուպ մոտենալով Բեզիլին, նայեց նրա խոժոո աչքերի մեջ,- ես Ձեզ ցույց կտամ իմ հոգին: Դուք կտեսնեք այն, ինչ Ձեզ թվում է, թե միայն աստ­ ված կարող է տեսնել: Հոլլուորղը ընկրկեց: - Սրբապղծություն է, Դորիան, չհամարձակվեք այդպես խոսել,- գոչեց նա,— դրանք սոսկալի և իմաստազուրկ բարբաջանքներ են: - Կարծում եք,- Դորիանը կրկին ծիծաղեց: - Իհարկե, իսկ այն ամենը, ինչ ասացի, ասացի միայն Ձեր բարին կամենալով: Գիտեք, որ ես Ձեզ համար միշտ հավատարիմ ընկեր եմ եղել: - Մի դիոյչեք ինձ: Ինչ ասելու եք, շուտ վերջացրեք: Նկարչի երեսին ջղաձգության ցավ երևաց: Մի պահ նա վարանեց' համակված կարեկցանքի խոր զգացումով: Վեր­ ջապես, ինչ իրավունք ունի միջամտելու Դորիան Գրեյի կյան­ քին: Եթե Դորիանը կատարել է պտտվող լուրերի թեկուզ տասներորդ մասը, ուրեմն կարելի է պատկերացնել, թե ինչպես է տանջվում: Հետո շտկվեց, մոտեցավ բուխարուն և երկար նայեց բոցկլտացող կրակին ու նրա եղյամանման մոխրին: - Դեհ, սպասում եմ, Բեզիլ,- ասաց նա խիստ և հստակ ձայնով: Նկարիչը շրջվեց: - Իմ ասելիքը հետևյալն է, և Դուք պետք է պատասխանեք այդ հարցին: Եթե ասեք, որ բոլոր սոսկալի մեղադրանքները 216

՜


րտցարձակապես կեղծիք են' սկզբից մինչև ւ|երջ, ես 1|1։ավատամ Ձեզ: ժխտեցեք, Դհրիան, ժխտեցեք: Ս'ի|.)և Դար չեք տեսնում, թե ինչպես եմ տանջվում: Աստված իլք, ես չեմ ու(|ում մտածել, թե Դուք վատն եք, թե Դուք անարցւիսծ ե կործանված մարդ եք: Դորիայն Գրեյը ժպտաց և արհամարհանքով ծամածոեց շա րթերը: ֊ Բարձրանանք վերև, Բեզիլ,- հանգիստ ասաց նա,տյ՚ււտեղ ես ւտսհում եմ իմ կյանքի օրագիրը, որտեղ արտացորիոմ է յուրաքանչյուր օրը: Բայց օրագիրը երբեք դուրս չի րերւխւմ սենյակից, հենց այնտեղ էլ գրվում է: Ես Ձեզ դա ցույց կտամ, եթե գաք ինձ հետ: - Էավ, գնանք, եթե ուզում եք, Դորիան: Միևնույն է, ես արց են ուշացել եմ գնացքից: Բայց ոչինչ, վաղը կրնամ: Միայն թե ինձ չստիպեք այս զիշեր կարդալ օրագիրը: Ես ուզում եմ րւե| իմ հարցի ուղղակի պատասխանը: Պատասխանը կստանաք վերևում: Այստեղ չեմ կարող տւպ: Դուք հարկագրված չեք լինի երկար կարդալու:

Տ֊-

217 .


ԳԼՈՒ1ս XIII Դորիանը դուրս եկավ սենյակից և բարձրացավ սան­ դուղքներով: Շեղիլը հետևում էր նրան: Ուսրձրանում էին զգույշ, ինչպես գիշեր ժամանակ քայլողները' բնազդարար աշխատելով աղմուկ չբարձրացնել: Լամպը տարօրինակ ստվերներ էր գցում պատերին և աստիճաններին: Ուժեղ քամուց ինչ-որ զնգզնգացին լուսամուտի ապակիները: Երբ հասան վերնահարի, Դորիանը լամպը դրեց հատակին և, հանելով բանալին, պտտեց փականցքում: - Համառորեն ուզում եք իմանալ ճշմարտությունը, Բեզիլ,ցածրաձայն հարցրեց նա: - Այո: - Հիանալի է,- ժպտալով պատասխւսնեց Դորիանը, ապա ավելացրեց կոպտությամբ,- աշխարհում Դուք միակ մարդն եք, որ իրավունք ունեք իմ մասին ամեն ինչ իմանալու: Դուք ավելի մեծ դեր եք խաղացել իմ կյանքում, քան կարծոււ! եք,նա վերցնելով լամպը, բացեց դուռը և ներս մտավ: Քամու հոսւսնբից լամպը բոցկլտաց մուգ նարնջագույն բոցուի Դորիանը զողաց: - Դուռը փակեք,- շշնջաց նա' լամպը դնելով սեղանին: Հոլլուորդը տարակուսանքով շուրջը նայեց: Երևում էր' տարիներ ի վեր սենյակում չէին ապրել: Ֆլամանդական խունացած որմնագորգ, վարագույրով ծածկած ինչ-որ նկար, իտալական հին սնդուկ, գրեթե դատարկ գրաւդահարան և աթոռ ու սեղան, ահա բոլորը, ինչ կար սենյակում: Մինչ Դորիան Դրեյը վառում էր բուխարու վրայի կիսայրած մոմը, Ոեզիլը նկատեց, որ ամեն ինչ ծածկված է փոշով, իսկ գորգը ծակծկված է: Մի մուկ վազեց տախտակադրվածի ետևում: Խոնավության հոտ էր փչում: - Այսպես, ուրեմն, կարծում եք միայն աստված կարող է 218


տեււնել հոգին, Ոեզիլ: Քաշեք վարագույրը և կտեււն1ւ|) իմ 1աւ| ի\ւ: Սույնը սառն էր և ցաժան: Ո-ուք խելագար եք, Դորիան, կամ խաղում եք,- քրթմնջաց ՚ ո||ուորդը՝ խոժոռվելով: ՛յեր քաշում: Այն դեպքում ինքս կքաշեմ,- ասաց Դորիանր էէ. պոկևլով վարագույրը ձողից, շպրտեց հատակին: էհսրսափի ճիչ թռավ նկարչի շուրթերից, երբ աղոտ լույսի տակ տեսավ այլանդակ դեմքը, որ քմծիծաղով ժպտում էր կտակից: Արտահայտության մեջ ինչ-որ բան կւսր, որ նրա մեջ տհաճություն և հակակրանք առաջացրեց: 0՜, բարի երկինք, իր քիմաց Դորիան Գրեյի սեփական դեմքն էր: N|նա ամենայնիվ, ահավոր փոփոխությունը չէր ոչնչացրել ե|ւա >տ|ի գեղեցկությունը: Որոշ չափով դեռ պահպանվել էր նտւրացող մազերի ոսկե փայլը, զգայուն շուրթերի ալ գույնը, ՚,՚ւ1տծ աչքերի սքանչելի կապույտը, դեռ լրիվ չէին անցել հարք գծագրված քթանցքևրի և գեղակազմ վզի ազնիվ •խերը... Այո, Դո րի անն ինքն էր, բայց ով էր նկարել: Կարծես •տւնտչևց սեփական վրձնի գործը և պատվիրված շրջանակը: Ոիտրր հրեշավոր էր, այնուամենայնիվ, սարսափը պատեց Արտն: ճանկեց այրվոգ մոմը և պահեց դիմանկարի դիմաց: /տխ անկյունում վառ կարմիր երկար տառերով գրված էր իր տսանր: Կա ինչ-որ նողկալի, ստոր և անամոթ ծաղրանկար էր: Ոչ, ւ] ւո երբեք ինքը չէր նկարել: Եվ սակայն իր իսկ ձեռքի տ.՛խտտանքն էր: Հոլլուորդը ճանաչեց և նույն ակնթարթին •111111 <յ, որ արյունը սառչում է երակներում: Իր սեփական մկսւրր... Ինչ էր նշանակում դա... ինչու էր փոխվել: Նա շրջվեց ե խեւացար հայացքով նայեց Դորիանին: Բերանը ծռմռվել I լւ. իսկ չորացած լեզուն կարծես ի վիճակի չէր որևէ բառ

' ֊^

Տ- 219

’Տ


արտաբերել: Ձեռքը աարավ դեպի ճակատը, որը թրջված է,ը սառը քրտինքով: Դորիանը, քուխարուն հենված, դիտու մ էր նքան տարօրի­ նակ արտահայտությամբ, որ լինում է խաղով կլանված մեծ րյերասանի դեմքին: Ո'չ անկեղծ վիշտ կար, հչ էլ ուրախության արտահայտություն: Պարզապես հանդիսատեսի բուռն հետա­ քրքրություն, թերևս աչքերի շողացող հաղթանակով: Վերար­ կուից հանել էր ծաղիկը և հոտ էր քաշում կամ ձևացնում էր, թե հոտ է քաշում: - Սնչ է նշանակում սա,- վերջապես գոչեց Հոլլուորդը֊ նրա ձայնը սուր և արտասովոր հնչեց իր իսկ ականջում: - Տարիներ առաջ, երբ ես դեռ փոքր էի,- ասաց Դորիան Գրեյը՝ ճմրթելով ձեռքի ծաղիկը,- Դուք հանդիպեցիք ինձ, շոյեցիք ինձ և սովորեցրիք հպարտանալ իմ գեղեցկությամբ: Մի օր էլ ծանոթացրիք Ձեր ընկերոջ հետ, և նա բացատրեց երի­ տասարդության հրաշքը. Դուք ավարտեցիք իմ դիմանկարը, որը բացահայտեց գեղեցկության հրաշքը: Մի խելահևդ ակնթարթ (մինչև հիմա էլ դեռ չգիտեմ' զղջամ, թե ոչ), ևս ցանկություն հայտնեցի... կամ, թերևս, աղոթք էր դա... - Հիշում եմ, օհ, ինչքան լավ եմ հիշում... անկարելի է... Սենյակը խոնավ է, և կտավը բորբոսնել է: Կամ, գուցե, թու­ նավոր հանքային քայքայող նյութ է օգտագործվել ներկերում: Բայց Ձեր ասածը անկարելի է... - Ահ, ինչն է անկարելի,— քրթմնջաց Դորիանը և, մոտենալով լուսամուտին, ճակատը սեղմեց սառը, քրտնած ապակուն: - Դուք ասում էիք, թե դիմանկարը ոչնչացրել եք: - ճիշտ չէ, նա է ոչնչացրել ինձ: - Չեմ կարող հավատալ, թե դա իմ նկարն է: - Միթե չեք կարող տեսնել Ձեր իդեալն այնտեղ,- դառնա-

՜՝—

220

ՀՏ & — ՜՜


թրոմբ ասաց Դորիաե Դրեյը: 1՝մ իդեալը, ինչպես Դուք եք անվանում... (1չ, ինչպես Դուք էիք անվանում: 1'նչ կա որ: Այդտեղ ամոթալի բան չկա, ես չեմ ամաչում Hբանից: Դուք ինձ համար այնպիսի իդեալ էիք, ինչպիսին ևս •111լ11ււ չեմ հանդիպի կյանքում: Իսկ սա սատիրի դեմք է: Սա իմ հոգու դեմքն է: Հիսուս Քրիստոս, ահա թե ես ինչ եմ պաշտել: Դա սատանայի աչքեր ունի: (քեզանից յուրաքանչյուրի մեջ և! երկինք, ե դժոխք կա,. 1’1պի|,- զ֊ո չեց Դորիանը' բուռն հուսահատությամբ: սպ ուորդը կրկին շրջվեց դեպի նկարը և երկար-երկար նւպեց: Աստված իմ,- բացականչեց նկարիչը,- ուրեմն, ահա, թե Դուք ինչ եք արել Ձեր կյանքի հետ, և եթե դա ճիշտ է, iii|i| ւյևպքում Դուք նույնիսկ շատ ավելի վատն եք, քան պատկերացնում են Ձեր հակառակորդները: Նա մոտեցրեց մոմը նկարին և ուշադիր զննեց: Արտաքինից թւխւմ էր, թե ոչ ոք կտավին ձեռք չի տվել, մնացել էր ճիշտ տխպես, ինչպես թողել էր: Հավանաբար, սոսկալի նեխումը հերսից էր սկսվել: Ներքին կյանքի, արտասովոր արագացող ւIIպ բերի բորոտությունը դանդաղ կրծել էր այն: Դա ավելի ւբսբհարելի էր, քան դիակի նեխումը թաց գերեզմանում: Հո||ուորդի ձեռքը դովաց, մոմակալից մոմն ընկավ հատա11ի՚ււ ե թշշաց: Նա ոտքով սեղմեց, հանգցրեց, ապա թուլացած նստեց սեղանի մոտ դրած երերուն աթոռի վրա և երեսը ծածկեց ձեռքերով: 0՜, բարի աստված, ինչպիսի դաս էր սա, Դհրիան: Ինչպիսի ահավոր դաս էր: Պատասխան չկար, լուսամուտի մոտից լսվում էր միայն 221

—'


Դորիանի հեկեկանքը: - Աղոթեցեք, Դհրիան, աղոթեք,- շշնջաց նա:- Ինչպես էին մեզ այդ սովորեցրել մանկության օրերին. «Մեզ փորձության մի տանիր, հապա չարեն մեզ ազատե... Թողություն տուր մեր մեղքերին»: Եկեք աղոթենք միասին: Ձեր փառամոլության աղոթքը լսվեց, թերևս լսվի նաև զղջման աղոթքը: Ես Ձեց չափազանց շատ էի երկրպագում: Եվ դրա համար պատժված եմ: Դուք ինքներդ էլ էիք Ձեզ անչափ սիրում: Երկուսս էյ պատժված ենք: Դորիան Գրեյը դանդաղ շրջվեց և նայեց նրան արտաս­ վախառն աչքերով: - Չափազանց ուշ է, Րեզիլ,- ասաց նա հեծկլտալով: - Երբեք ուշ չէ, Դհրիան: Եկեք չոքենք և փորձենք հիշեց որևէ աղոթք: Ինչ-որ տեղ չկար այսպիսի տող' «Եթե անգամ Ձեր մեղքերը կարմիր էլ լինեն, ինչպես արյուն, ես կդարձնեմ ձյան նման սպիտակ»: - Այժմ դրանք ինձ համար դատարկ խոսքեր են: - Լռեցեք, մի խոսեք այդպես: Առանց այդ էլ շատ եր մեղանչել կյանքում: Աստված իմ, միթե չեք տեսնում, թե այց անիծյալ նկարն ինչպես է կտավից նայում մեզ: Դորիան Գրեյը նայեց դիմանկարին և հանկարծ համակվեց ատելության անզուսպ զգացումով Բեզիլ Հոլլուորդի նկատ­ մամբ, կարծես այդ զգացումը նրան ներշնչվեց կտավի տեսիլքից, որը քմծիծաղող շուրթերով փսփսաց նրա ականջին: Ցանցի մեջ ընկած գազանի կատաղություն առաջացավ նրա մեջ, և ատեց սեղանի մոտ նստած մարդուն, ատեց ավելի շատ, բան որևէ բան աշխարհում: Նա ոչինչ չտեսնող հայացքով շուրջը նայեց: Ինչ-որ բան շողաց ներկած սնդուկի վերևում: Աչքերը կանգ առան նրա վրա: Նա ցիտեր, որ դա դանակ է, որն ինքը բերել էր մի քանի

'՜—

222

-----'


սի առաջ' պարան կտրելու համար և մոռացել էր ա յդտ եղ: '1-անդաղորերն Դորիանը շարժվեց դեպի դանակր: 1;ւ| երք ւպպեն Հոլլուորդը ետևում էր, ճանկեց ու ետ շրջկևց իսկւււյն ’ ւ>||ու որդը շարժվեց՝ ցանկանալով, կարծես, վեր կենալ սպա ււի(| Դորիանը ցատկեց և դանակը խրեց նրա ականջակոթի մեծ ցարկերակի մեջ և, սեղմելով գլուխը սեղանին, կրկին ու կրկին հարվածեց դանակով: Էսվևց խուլ տնքոց, և արյունախեղդ մարդու սոսկալի խռխռոց: Երեք անգամ նա տարօրինակ շարժումներով օղում |.ւտփահարեց ջղաձիգ ձեռքերը: Դորիանը երկու անգաԱ Աս 1աւրւ|ածեց դանակով: Բայց Հոլլուորդը այլևս չէր շարժվում: Ինչ որ րան սկսեց կաթել հատակին: Գլուխը դեռևս սեղւսնին ււհդմած՝ նա մի պահ սպասեց: Ապա շպրտեց դանակը և լսՈդաթյունը լարեց: Ոչինչ չէր լսվում, բացի արյան կաթկթոցից հնամաշ դորզի վրա: Նա բացեց դուռը և կանգնեց սանդուղքի հարթակին: Տանը լռություն էր տիրում: Շրջակայքում ոչ ոք չկար: Մի քանի վայրկյան հենվեց բազրիքին և նայեց ներքև' իւտփսքի մթին խորությանը: £ետո հանեց բանալիի Ա, ւ|հրտդառնալով սենյակ, դուռը ներսից կողպեց: Ոպանվածը դեռ նստած էր աթոռի վրա' սեղանին հակված !||խու|, դուրս ընկած կուղով և անբնականորեն երկար բադակներով: Եթե չլիներ ծոծրակի վերքը և սեղանի վրա դանդաղ տարածվող լերդացած արյան մուգ, լիճը, կարելի էր կարծել, թե Հոլլուորդը պարզապես քնած է: Ինչքան արագ կատարվեց այդ բոլորը: Դորիանը զարմա­ նայ իորևն հանգիստ էր: Մոտենալով լուսամուտին' նա բսյցեց ւււ խավ պատշգամբ: Քամին ցրել էր մառախուղը, երկինքը նման էր հսկայական սիրամարգի պոչի' ընդելուզված բյուր ւակհաչ աստղերով: Նա ներքև նայեց, տեսավ ոստիկանին, ււր շրջում էր թաղամասում և լապտերի երկար լույսն ու դդում. '—

223

— '


խաղաղ տների վրա: Անկյունում առկայծեց և ւսնհայւոացսս| երկանիվ կառքի մորեգույն լույսը: Ցանկապատի երկայնքու| քայլում էր մի կին' ծածանվող շալը ուսերին: Մերթ ընդ մերթ նա կանգ էր առնում և ետ նայում: Հետո սկսեց երգել խռպոտ ձայնով: Ոստիկանը մոտեցավ նրան, ինչ-որ րան ասաց: Նա ծիծաղելով շարունակեց օրորվել: Քամու ուժեղ ալիք անցավ հրապարակով: Գազի լապտերները բոցկլտացին կապտա վուն երանգով: Մերկ ծառերի երկաթանման սև ճյուղերը տարուբերվեցին: Դորիանը դողաց և, ներս մտնելով, փակեց լուսամուտը: Մոտենալով դռանը, պտտեց բանաւլին և բացեց: Նույնիսկ հայացքը չզցեց սպանվածի վրա: Նա գզում էր, որ գլխավորը կատարվածի մասինչմտածելնէ: Ընկերը'իր թշվառությունների հանցավորը, որ նկարել էր ճակատագրական դիմանկարը, հեռացել էր կյանքից: Ահա և բոլորը: Դորիանը դուրս գալիս հիշեց լամպը: Դա մուգ արծաթից շինած, սև փայլուն պողպատե արաբանախշ զարդանկար­ ներով մավրիտանական զարմանալի հազվագյուտ գործ էր' ծածկված փիրուզյա խոշոր քարերով: Լամպի անհայտանալը գրադարանից սպասավորը կարող էր նկատել և հարցնել, թև որտեղ է: Դորիանը մի պահ վարանեց, աււյա վերադառնալով' վերցրեց լամպը սեղանից: Նա ակամա նայեց անշունչ դիակին: Որքան խաղաղ էր: Մահվան ինչ սոսկալի սպիտակություն էր իջել երկար ձեռքերին: Նա մոմապատկերի զարհուրելի տեսիլքի էր նման: Կողպելով դուռը' գաղտագողի իջավ ներքև: Ոտքի տակ երբեմն ճռռում էին աստիճանները, կարծես, տնքում էին ցավից: Մի քանի անգամ կանգ առավ, սպասեց... Ոչ, ամեն ինչ խաղաղ էր, միայն իր ոտնաձայնն էր հասնում ականջին: Երբ նա մտավ գրադարան, անկյունում տեսավ ճամպրուկն 224

ՀՏ&

- '


ւււ ւ|1ւ|ոսրկուն: Հարկավոր էր թաքցնել: Բացեց պատի գագտնի ււ|ւււ1աւրանը, որտեղ պահված էր ծպտվելու կոստյումը, ե ւււ|՜ււտևւլ դրեց: Հետո կարող էր հեշտությամբ այրեր ՜Սայեց ւհււմսւցույցին: Երկուսից քսան րոպե էր պակաս: '1<անստեց ևսկսեց մտածել: Ամեն տարի, գրեթե ամեն ամիս, ապպիսի հանցանքի համար, որ հենց նոր ինքը կատարեց, ւ1ւպպկանց կախաղան են բարձրացնում Անգլիայում: Օդում տարածված էր մարդասպանության մոլուցքը... Թերևս ինչ-որ ւպւ|ունոտ աստղ չափազանց շատ էր մոտեցել երկրին... Եվ ւււսկայն ինչ հանցանշաններ կային իր դեմ: Բեզփլ Հոլլուոիւ|ր իր տնից դուրս էր եկել ժամը 11֊ի ն: Ոչ ոք չէր տեսել նրան կրկին վերադառնալիս: Բոլոր սպասավորները գրեթե Սելբի Ոպալում էին, իսկ անձնական սպասավորը քնած էր: Փարիզ: 1կււ: Բևզիլը Փարիզ էր գնացել կես գիշերվա գնացքով, ինչպես մտացիր էր: Զարմանալի զուսպ սովորություններով' նա այնքան ինքնամփոփ էր, որ ամիսներ կանցնեին, մինչև սկսեին կասկածներ արթնանալ: Ամիսներ... Իսկ հետքերը կարելի է ոչնչացնել շատ ավելի շուտ: Հանկարծ գլխում միտք փայլատակեց: Նա հագավ մուշտակն ու գլխարկը և ելավ նախասենյակ: Ապա հապաղեց, երր |սեց ոստիկանի ծանր ու դանդաղ քայլերը սալահատակին 1ւ տեսավ լապտերի լույսի արտացոլումը լուսամուտի վրա: Հունչը պահած սպասեց: Մի քանի րոպե անց նա դուռը բացեց, դուրս եկավ փողոց և զգուշությամբ նորից փակեց՛ գառը իր ետևից: Ապա սկսեց զանգահարել: Հինգ րոպե հետո հայտնվեց քնատ, կիսահագնված սպասավորը: - Ներեցեք, Ֆրենսիս, որ արթնացրի Ձեզ,- ասաց ,Դ որիանը՝ ներս մտնելով,- բանալին տանն էի մոռացել: ժ՜ամը րանիսն է: Ե՜րկուսն անց քսան, սըր,- կկոցած աչքերը ժամացույցին 22$

'

Հ 2&

- ՜

՚*ւ.


ագդած' ս]ատաս1սանեց սպասավորը: ֊ երկուսն անց քսան, ինչ ուշ է: Վաղը նամը իննին կարթնացնեք ինձ, գործ կա: - Շատ լավ, սըր: - երեկոյան ոչ ոք չի եկել: ֊ Միստեր Լպլուորդն էր եկել, սըր: Սպասեց մինչև տասն­ մեկը, հետո գնաց գնացքին հասնելու: - 0՜, ափսոս, չտեսա: Որևէ լուր չթողեց: - Ոչ, սըր: Միայն ասաց' եթե չհանգիպի Ձեզ ակումրում, կգրի Փարիզից: - Լավ, Ֆրևնսիս, չմոռանաք արթնացնել ժամը իննին: ֊ Շատ լավ, սիր: Սպասավորը, քստքստացնելով գիշերային մաշիկները, միջանցքով գնաց: Դորիան Գրեյը շպրտեց գլխարկը և վերարկուն սեղանին և գրադարան մտավ: Քառորդ ժամ ետ ու առաջ էր քայլում սենայկում և, կրծոտելով շուրթերը, խորհում: Ապա դարակից վերցրեց Կապույտ գիրքը և սկսեց թերթել: Ահա, գտա. «Ալան Քեմպրել-Մեյֆեր, Հերթֆորդ, 152»: Այո, դա իր ուզած մարգն էր:

226


ԳԼՈԻԽ XIV • '.տջորդ առավոա՝ ժամը իննին, սպասավորր, մի (|ւա|ւււյ<> տկոլագ սկուտեղին գրած, ներս մտավ և բացեց փակոցա ւ|ւեւ|կեբը: Դորիանը' աջ կողքին պառկած, ձեռքն այտի տակ, քնած !,ր մուշ-մուշ' ]սաղից կամ դասերից հոգնած երեխայի ււ|եււ Արթնացնելու համար սպասավորր ստիպված երկու ա ն ֊ •լս111 շարժեց նրա ուսը, իսկ երբ Դորիանը բացեց աչքերը, շարթերին այնպիսի աննշմար ժպիտ էր խաղում, կարծես 1ւ|ւսւշւպի երազի մեջ լիներ: Սակայն այղ գիշեր նա ոչ մի 1ւ|ւտւ| չէր տեսել: Նրա քունը չէր վրդովել ոչ որևէ լուսավոր 1ւ ոչ էլ որևէ մռայլ տեսիլք: Նա ուղղակի ժպտում էր, Ժպտում էր, որովհետև երիտասարգությունը միշտ ժպտում է ուոտ՚սց պատճառի, դա երիտասարդության ամենագլխավոր 1ւ|ւուս|ույրներից մեկն է: Դորիանը շրջվեց և, հենվելով ար­ ժանիին, սկսեց կում-կում ըմպել շոկոլագր: Նոյեմբերյան ւ|1ււր( արևը թափանցում էր սենյակը: Երկինքը ջինջ էր: Օդում գւ|արվում էր կենսատու ջերմություն, կարծես մայիսյան սւատխտ |ինեյւ: 11ստիճանաբար գիշերվա դեպքերը արյունաթաթախ ոտքե11ո(| , անշշուկ սողոսկեցին նրա ուղեղը և վերակենդանացան գարհարելի պարզությամբ: Նա դողաց' հիշելով տանջալից սւո|րամնևրը, և մի պահ կրկին նրա մեջ արթնացավ Բեգիլ • ո11 ու որրդ ի նկատմամբ պյն անմեկնելի ատելությունը, որից ւլ րւ|վածնա սպանություն գործեց: Դորիանը կատաղությունից նուխիսկ սառեց: Սպանվածը դեռ այնտեղ' վերևում, նստած էր: Եվ այժմ ւպպեն' արևի պայծառ լույսի տակ: Սարսափելի էր: Այգպիսի նւպկալի տեսարանները ոչ թե ցերեկվա, այլ խավարի համար էին: Դպփանն զգաց, որ ինքը կհիվանդանա կամ կիւևլագարվի.

"■—

227

— ՜


եթե շատ մտածի: Մեղքեր կան, որոնց հիշողությունն ավե­ լի զմայլիչ է, քան իրագործելը, կան տարօրինակ հաղթա­ նակներ, որոնք հազեցնում են ոչ այնքան կրբերը, որքան հպարտությունը և ավելի մեծ ուրախություն են պատճառում բանականությանը, քան ընձեռել են կամ կարող են երբևէ ընձեռել զգայություններին: Իսկ սա մի մեղք էր, որ հարկավոր էր վանել հիշողությունից, ընդարմացնել խաշխաշով և խեղդել, քանի դեռ ինքը չի խեղդել քեզ երր ժամացույցը խփեց ինն անց կես, Դորիանը շփեց ճակատը և ընդոստ վեր կացավ անկողնուց: Նա նույնիսկ սովորականից ավելի խնամքով հագնվեց, առանձնահատուկ ուշադրությամբ, ընտրեց քորոցը և փողկապը, մի բանի անգամ փոխեց մատանին: Նախաճաշին նույնպես երկար ժամանակ հատկացրեց' համտեսելով զանազան կերակրատեսակներ և զրուցելով սպասավորի հետ նոր շքազգեստների մասին, որ մտադիր էր պատվիրել Սելբիի բոլոր սպասավորների հա­ մար: Նայեց առավոտյան փոստը: Մի քանի նամակ կարդաց ժպտալով, երեքը' ձանձրույթով: Իսկ մեկը կարդաց մի քանի անգամ' դժկամ ու դեմքի տաղտկալի արտահայտությամբ, ապա պատռեց: «Ահավոր բան է կնոջ հիշողությունը», ինչպես մի անգամ ասել էր լորդ Հենրին: Մի գավաթ սև սուրճ խմելուց հետո անձեռոցիկով դանդաղ մաքրեց շուրթերը, նշան արեց, որ սպասավորը չգնա և, մոտենալով գրասեղանին, նստեց, երկու նամակ զրեց: Մեկը գրպանը դրեց, մյուսը մեկնեց սպասավորին: - Ֆրենսիս, սա տարեք Հերթֆորդ-սթրիթ 152, իսկ եթե միստեր Քեմբելը Լոնդոնում չլինի, իմացեք նրա հասցեն: Մենակ մնալով' Դորիանը գլանակ վառեց Ա .թղթի վրա սկսեց նկարելնախ ծաղիկներ և մի քանի ճարտարապետական զրվագներ, ապա մարդկային դեմքեր: Հանկարծ նկատեց, '՝—^9- 228

—՜"


ոլI նկարած բոլոր դեմքերը զարմանալիորեն նման են 1'ե(|իլ էոլլուորդին: Մռայլվեց և, վեր կենալով, մոտեցավ ւ| |ւաս|ահարանին, վերցրեց առաջին պատահած ցիրքր, պտշևց չմտածել կատարվածի մասին, մինչև րյրա ծայրահեղ անհրաժեշտությունը չլինի: Դորիանը մեկնվեց բազմոցի վրա ևնայեց q րքի վերնաց րին: Mat M-ոտյեի «Արծնապակիներ և զարդաքանդակներ» գիր­ քն 1,ր՝ Շամպանտիեի շքեղ հարտարակությամբ, ճապոնա1քււն թղթի վրա, Ժակ-Մարի փորագրություններով, կիտրոնտկանաչավուն կաշվե կազմի վրա նկարված էին ոսկեզօծ % վտնւյակներ և կետագծային նռնաքարեր: Դա Ադրիան Սինւքւթոնն էր նվիրել իրեն: Թերթելով էջերը՝ հայացքը կանգ առավ էսաների ձեռքի մասին պոեմի վրա. շիկակարմիր տւքիսմազով ծածկված և «doigst de faune»1, սառը դեղին ձեռքը «du supplice encore mal lavee»2: Դորիանը թեթևակի ||ւպալով նայեց իր սպիտակ մոմանման նուրբ մատներին հ շարունակեց կարդալ, մինչև հասավ հետևյալ հիանալի տւպերին Վենետիկի մասին. Ջինջ ալիքների թեթև հուզանքում, Բուստալճակում հայելանման, Ծիծաղում է, տես, ճերմակ-վարդագույն Ադրիատիկի քնքուշ Վեներան: Ծովի հարթության վրա գեղատես, Ուր ալիքներն են երգում ծփանուտ, Աղջըկական կույս ստինքների պես, Դառնում են ահա գմբեթները սուրբ:

I Ս)համարւ]ի մատնեքով (ֆր.) • ՚ ՚ ) Id) >1,բ մաբրւ|ե] հանցանքի հետքերից (ֆր):

229 ’Տ


Փոքրիկ մակույկն է մոաենում կամաց, Պարանը սյունին նետում անհամբեր, Ու վարդագունող հենքի դեմ դիմաց Բարձրանում եմ ես սանդուղքներն ի վեր: Ինչ զմայլելի բանաստեղծություն է... Կարդում ես, և թվում է, թե թիավարում ես վարդամարգարտագույն քաղաքի կանաչավուն ջրերում' ծածանվող վարագույրներով արծաթաբիթ սև գոնդոլի մեջ նստած: Նույնիսկ բանաստեղծության տողերը թվում էին փիրու­ զագույն ուղիղ գծեր, որոնք ակոսվումէիննավակի ետևից ևիդո թիավարելիս: Գույների հանկարծակի բոցկլտումը հիշեցնում էր ծիածանաքարե վզիկներով թռչուններին, որոնք ճախրում էին մեղրահացի սլես ոսկեփայլ զանգակատան շուրջը կամ վեհապանծ գեղանազությամբ շորորում կիսամթին կւոշոտ կամարասրահներով: Գլուխը բարձին դրած' կիսախուփ աչքերով Գորիանը նորից ու նորից կրկնում էր ինքն իրեն. Ու վարդագունող շենքի դեմ-ղիմաց Բարձրանում եմ ես սանդուղքներն ի վեր: Ամբողջ Գենետիկը այս երկու տողում էր: Հիշեց այնտեգ անցկացրած աշունը և հրաշալի սերը, որ մղում էր նրան ամեն տեսակի խելահեղության: Ռոմանտիկան ամենուրեք է: Բայց Գենետիկը, ինչպես և Օքսֆորդը, մնացել էր նրա համար որպես ռոմանտիկայի հենք, իսկ իսկական ռոմանտիկայի համար հենքն ամեն ինչ է կամ' գրեթե ամեն ինչ: Միաու)ամանակ Գորիանի հետ Գենետիկում էր նաև Բեզիլը: Նա խելագարվում էր Տինտորետտոյի համար: Խեղճ Բևզիլ... Ինչպիսի սոսկալի մահ... Գորիանը հառաչեց և որպեսզի մոռացության տա այգ 230 Հ Տ & -'


։ 11111)Լ։ր ը, կրկին սկսեց ընթերցել Գոտյևի բանաստեղծս։ թյանները: Նա կարդաց Զմյուռնիայի մի ւիորրիկ սրճարանի ւ1ասին, որտեղ ծիծեռնակները անվերջներսոսլարս են անում |ու սամուտից, ուր հաջիները նստած քաշում են իրենց սաթե տեր ողորմյաները, ուր չալմսւյավոր վաճառականները ծխում ե՛ս երկար, ծաղկավոր ծխամորճեր և լուրջ զրուցում միմյանց հետ: Կարդում էր համաձայնության հրապարակում կանզնած Կոթողի մասին, որն իր միայնակ օտարության մեջ գրանիտե արցունք էր թափում' թախծելով արևի և լոտոսածածկ շոց եհւլոսի մասին' ձգտելով դեպի սֆինքսների աշխարհը, որտեղ ապրում են վարդագույն եգիպտահավեիը, ոսկեզօծ ւհւպիլներով սպիտակ գառնանգղները և բյուրեղյա փոքրիկ Աղբերով կոկորդիլոսները, որ սողում էին գոլորշիացող կանաչ տիղմի վրա: Հետո Դորիանն սկսեց խորհել այն րանաստեղծու թյունների հասին, որոնք, համբույրներով ողողած մարմարից երաժշտու­ թյան քամելով, պատմում են այն արտասովոր արձանի մա­ ռին, որ Գոտյեն համեմատում է կոնտրայլտո ձայնի հետ և * անկանում «monstre charmant»1, և որը հանգչում է էուվրի ծիրանաքարե սրահում: 1'այց քիչ անց գիրքն ընկավ Դորիանի ձեռքից: Տագնապող սարսավ՜փ զգացումը համակեց նրան: Իսկ եթե հանկարծ Արււն Քեմփրելը Անգլիայում չլինի ...Մինչև նրա վերադարձը ահագին ժամանակ կանցնի: Կամ գուցե Ալանը մևրժի տուն 11II||: Անչ կանի այն ժ ամանակ: Չէ որ յուրաքանչյուր րոպեն օրհասական է: Հինգ տարի առաջ ինքն ու Ալանը շատ մտերիմ էին, գրեթե անբաժան: Հետո այդ ընկերությունը հանկարծ ընդհաէովևց: 1ակ այժմ, երբ հանդիպում էին բարձր հասարակության մեջ; I աևււյխ hpbp (ֆր.):


միայն Դորիան Գրեյն էր ժպտում, իսկ Ալան Քեմկւրելը' երբեր: Քեմփրելը չափազանց խելացի և բարձրաշնորհ երիտա­ սարդ էր, բայց կերպարվեստից ոչինչ չէր հասկանում և եթե փոքրիշատե պատկերացում ուներ պոեզիայի գեղեցկության մասին, ապա միայն Դորիանի շնորհիվ: Նրա միակ կիրբր գիտությունն էր: Քեմփբրիջում նա ժամանակի • մեծ մասն անց էր կացնում լաբորատորիայում և գերազանց ավարտեց բնական գիտությունների կուրսը: Այժմ հրապուրված էր քիմիայով, ուներ սեփական լաբորատորիա, որտեղ կախ­ վում էր օրն ի բուն' ի մեծ հեճուկս մոր, որը երազում էր որդուն պառլամենտական դիրք և քիմիկոսի մասին աղոտ պատկերացում ուներ, նա կարծում էր, թե քիմիկոսը դեղա­ գործի նման բան է: Այնուամենայնիվ, քիմիան չէր խանգարում Ալանին նաև հիանալի երաժիշտ լինել: Նա ջութակ ու րյաշնամուր շատ ավելի րսվ էր նվագում, քան սիրողների մեծամասնությունը: Հենց երաժշտությունն էլ նրա և Դորիան Գրեյի մտերմության առիթն էր հանդիսացել, երաժշտությունը և այն անմեկնելի հմայքը, որ օգտագործում էր Դորիանը ցանկանալուն պես, իսկ հաճախ էլ' առանց գիտակցելու: Նրանք առաջին անգամ հանդիպել էին լեդի Բերկշիրի տանը մի երեկո, երր այնտեղ նվագում էր Ռուբինշտեյնը, իսկ հետո միշտ միասին լինում էին օպերայում և ամենուր, որտեղ կարելի էր լսել լավ երաժշտություն: Նրանց մտերմությունը տևեց տասնութ ամիս: Քեմփրելը միշտ լինում էր մերթ Սելբիում, մերթ Գրովենոր-Մկվերում: Ինչպես շատերի, այնպես էլ նրա համար Դորիանը կյանքի ողջ գեղեցիկի և սքանչելիքի մարմնացումն էր: Ոչ ոք դեռ չէր տեսել որևէ ընդհարում Դորիան Դրեյի և Քեմփբելի միջև: Ոայց հանկարծ մարդիկ նկատեցին, որ նրանք հանդիպելիս


հագիվ են միմյանց հեւո խոսում, և Քեմւիբելր, կարծես, միշտ աշխատում էր ավելի շուտ հեռանալ որևէ երեկույթից, որաեւ) ներկա էր նաև Դորիան Գրեյը: Ալանը շատ էր ւիո]սւ|և|, երբեմն գարմանալիորեն մելամաղձոտ էր դառնում, և թվում 1,ր, թե նայնիսկ այլևս երւսժշտություն չի սիրում, համերզնևրի չէր գնամ և երբեք չէր համաձայնում նվաղել' արդարանալու], 11լ> կյանված է գիտությամբ և երաժշտությամբ զբաղվելու ւհաէանակ չունի: Իրոք, դա ճիշտ էր: Ալանն օրեցօր ավելի ու ււււ|ե|ի էր գրավվում կենսաբանությամբ, և նրա անունը մի բանի անգամ արդեն երևացել էր գիտական ամսագրերում' ււրոշ հետաքրքիր փորձերի հետ կապված: Ահա հենց այց մարդուն էր Դորիան Գրեյն սպասում' րււպևն մեկ անգամ նայելով ժամացույցին: ժամանակն անցնում էր, նա սարսափելի սկսում էր հուզվել: Վերջապես կեր կացավ և մեծ-մեծ քայլերով ետ ու առաջ արեց սենյակում' կանղակում փակված գեղեցիկ գազանի նման: Նրա ձեռքերը ցտրմանալիորեն սառը-սառն էին: 1հւ|ւսսումը բառնում էր անտանելի: ժամանակը կարծես ռչ թե գնում, այլ սողում էր կապարե ոտքերով, մինչդեռ Դորիանին թվում էր, թե ինքը մոլեգին հողմի թևերով սլանում է ցեպի խավար անդունդի եզրը: Նա գիտեր, թե այնտեղ ինչ է տւրււսվում իրեն, պարզորոշ տեսնում էր ա յդևդողւպ ովխ ոնա վ նեռրևրը սեղմում էր այրվող կոպերին' ցանկանալով կարծես գանգի մեջ ճզմել աչքերը և զրկել իրեն տեսողությունից ա նույնիսկ' ուղեղից: Բայց ապարդյուն: Ուղեղը սնվում էր ււեւիական պաշարով և ուժգնորեն աշխատում էր, իսկ երևա­ կայությունը, սարսափից դառնալով ավելի ճկուն, ջղաձգվում էր ե գալար-գալար լինում, ինչպես կենդանի էակը, որ սուր գակից պարում էր այլանդակ տիկնիկի պես հարթակի վրա' ցույց տալով ատամները շարժվող դիմակի սոսկից:

'■—

233

—'


Հետո հանկարծ ժամանակը կանգնեց: Այո, այդ կույր, դանդաղաշարժ սողունը դադարեց արդեն նաև շարժվելուց: եվ հենց որ ժամանակը մեռավ, սարսափելի մտքերը սրընթաց սկսեցին առաջ սլանալ' այլանդակ ապագան հանելոկ գերեզմանից և ցույց տալով Դորիանին: Նա հայացքը սևեռեց ապագային և սարսափից քարացավ: Վերջապես դուռը բացվեց, և ներս մտավ սպասավորը: Դորիանը նրան հսւռեց իր ապակիացած աչքերը: - Միստր Քեմփրելը, սըր,- հայտնեց սպասավորը: Թեթև հառաչանք դուրս թռավ Դորիանի չորացած շուրթերից, նրա այտերի գույնը նորից տեղն Եկավ: - Անմիջապես ներս հրավիրեք, Ֆրենսիս: Դորիանն զգում էր, որ արդեն սթափվել է: Փոքրոգության նոպան անցել էր: Սպասավորը խոնարհվեց և դուրս եկավ: Մի քանի րոպե անց ներս մտավ Ալան Քեմփրելը' մռայլ, խիստ գունատ, ածխանման մազերն ու թուխ հոնքերը ավելի շատ էին ընդգծում նրա գունատությունը: - Ալան, որքան բարյացակամ եք: Շնորհակալ եմ, որ եկաք - Գրեյ, ես որոշել էի այլևս ոտք չդնել Ձեր շեմը: Բայց Դուք գրել էիք, որ կյանքի և մահվան հարց է... Նրա ձայնը սառն էր և խիստ: Խոսում էր ընդհատ-ընդհատ: Սևեռուն, զննող հայացքում զգացվում էր արհամարհանք Դորիանին դիմելիս: Ձեռքերը կարակուլե վերարկուի գրպա­ նում էին և, կարծես, չնկատեց Դորիանի մեկնած ձեռքը: - Այո, Ալան, կյանքի ու մահվան հարց է, և այն էլ ոչ թե' մեկ, այլ' երկու մարդու: Նստեցէք: Քեմփրելը նստեց սեղանի մոտ, իսկ Դորիանը' նրա դիմաց: Նրանց աչքերը հանդիպեցին: Դորիանի հայացքում անսահման վիշտ կար: Նա գիտեր, թե ինչ ահավոր բան է 2 3 4 Հ 5 & ֊'


պատրաստվում ասելու: Մի րոպե լարված լռությունից հետո նա հենվեց սեւլանին և ււկււեց խոսել շատ հանրացա, դիտելով յուրաքանչյուր |սոս|)ի աւ|դեցությունը Ալանի դեմքին: Ալան, այս տան վերին կողպած սենյակում, որտեղ ինձնից բացի ոչ ոք չի մտել, սեղանի մոտ նստած է մի դիակ: 'Սա մահացել է սրանից տասը ժամ առաջ... Մի ցնցվեք և այդպես մի նայեք... Թե ով է այդ մարդը, ինչու է մահացել, ինչպես I, մահացել, Ձեզ չի վերաբերում: Ձեր անելիքը հետևյալն է... Առևցեք, Գրեյ: Այլևս ոչինչ չեմ ուզում լսել: ճիշտ եք ասում, թե ոչ, ինձ համար միևնույն է: Ես վճռականապես հրամարկում եմ խառնվել Ձեր գործերին: Ձեր սոսկալի գաղտսիրնևրը պահեք Ձեզ համար, նրանք ինձ այլևս չեն հետարրրրում: Ալան, Դուք ուզեք֊չ ուզեք այդ գաղտնիքը պետք է իմա­ նար: Չափազանց ցավում եմ, Ալան, բայց ինչ արած: Դուք միակ մարդն եք, որ կարող Եք ինձ փրկել: Ես ստիպված եմ Չեդ իրազեկ դարձնել այդ գործին, ուրիշ ելք չկա: Ալան, Դուք գիտնական եք, քիմիայի և այլ գիտությունների մասնագետ: !կան, Դուք պետք է ոչնչացնեք այն, ինչ վերևում է, պետք I, ոչնչացնեք այնպես, որպեսզի ոչ մի հետք նրանից չմնա: 1)|դ մարդուն ոչ ոք չի տեսել իմ տունը մտնելիս: Բոլորն էլ համոզված են, որ հիմա նա Փարիզում է: Նրա բացակայությունը չի նկատվի մի քանի ավիս: Իսկ երբ արդեն նկատվի, նրանից այստեղ ոչ մի հետք չպետք է գտնվի: Ալան, Դուք պետք է նրան և նրան պատկանող իրերը մի բուռ մոխրի վերածեք, որ կարողանամ քամուն տալ: Դուք խելագարվել եք, Դհրիան: Ա՜հ, վերջապես Դուք ինձ Դորիան անվանեցիք: Հենց դրան էի սպասում: '՜—

235


- Դուք խելագար եք, լսում եք, խելագար, եթե Ձեր մւս|>սւ| անցնում է, թե թեկուզ մատս կշարժեմ Ձեզ օգնելու համար եթե Դուք խելագւսր չլինեիք, ինչպես կարող էիք անեյ տր| հրեշավոր խոստովանությունը: Ես չեմ ցանկանում խառնւխւ այդ գործին, ինչպիսին էլ ուզում է լինի: Միթե Դուք կարծոս1 եք, թե ես Ձեզ համար կկործանեմ իմ համբավը: Իմ ինչ զ որօ՚ււ է, թե ինչ սատանայական գործեր եք բռնել: ֊ Դա ինքնասպանություն էր, Ալան: - Այդ դեպքում ես ուրախ եմ Ձեզ համար: Բայց ով նրան դրդեց այդ, ինքնասպանությանը: Դուք, իհարկե: ֊ Ուրեմն, Դուք հրաժարվում եք ինձ օգնելուց: - Իհարկե, հրաժարվում եմ: Ես բացարձակապես Ձեզ հետ ընդհանուր ոչինչ ունենալ չեմ ուզում: Թ ող խայտառակեն Ձեզ, ինձ համար միևնույն է: Դուք արժանի եք դրան: Ես նույնիսկ ուրախ եմ Ձեր խայտառակության համար: Ինչպես եք համարձակվում ինձ, հատկապես ինձ խնդրել խառնվելու այդ զարհուրելի գործին: Կարծում էի, թե Դուք շսւտ լավ եք ճանաչում մարդկանց: Ձեր բարեկամ լորդ £ենրի Ուոթթոնր Ձեզ շատ բան է սովորեցրել, բայց հոգեբանություն, տեսնում եմ, չի սովորեցրել: Ես նույնիսկ մատս մատիս չեմ խփի Ձեց համար, ոչ մի բան ինձ չի կարող ստիպել օգնության գւպ Ձեզ: Դուք սխալ հասցեով եք եկել, Դորիան: Դիմեք ձեր ընկերների օգնությանը, բայց ոչ ինձ: - Ալան, սպանություն է: Ես եմ սպանել նրան: Դուք չգի­ տեք, թե որքան եմ տառապել ես նրա պատճառով: Եթե իմ կյանքը այսպես է դասավորվել և ոչ թե ուրիշ կերպ, ապա այդ մարդու հանցանքն ավելի մեծ է, քան խեղճ Հարրիինը: Դուցե ինքը չէր էլ ուզում այդ բանը, բայց այդպես դուրս եկավ: - Մարդասպանություն: Տեր իմ աստված, ահա թե ինչի եք հասել: Դորիան, իմ գործը չէ: Բայց, միևնույն է, Ձեզ Տ-

236

— ՜


11•«I■11լա 111ալեն: Յուրաքանչյուր ոճրագործ անպայման որ1ւ1, 1ւ|ււ1ա|ւություն է թույլ տալիս, և ինքն իրեն մատնում: Այ՛տս ւաւհնսւյնիվ, ես գործ չունեմ: Պետք է գործ ունենաք: Սպասեցեք, սպասեցիք մի յաս|ե: I սIX111*|) ինձ, միայն լսեցեք, Ալան: Ես Ձեզ խնդրում եմ' միայն ւ|111աււIլւսն փորձ կատարել: Դուք լինում եք հիվանդանոցում, ւ||ւա1ւերձարաններում և Ձեր կատարած զարհուրանքներից • 1ւ|ւ սպւյվում: Եթե զզվելի դիահերձարանում կամ գարշահոտ |ւս|՚ո|ւատորիայում տեսնեիք այդ մարդուն արյան հոսքի համար փողրակներ ունեցող թիթեղապատ սեղանի վրա, ււ|սւ|ււ|ւսպես կդիտեիք՝ որպես հետաքրքիր փորձի առար­ կա '1-ուբ այդ կանեիք նույնիսկ առանց կնճռոտվելու: յհր մտքով էլ չէր անցնի, թե Դուք ինչ-որ ւխյւո բան եք անում: Ընդհակառակը, թերևս մտածեիք, որ աշխատում հր մարդկության բարօրության համար, հարստացնում եք աշխարհի գիտությունը, բավարարում եք բնական հետա­ քրքրությունը կամ նման մի բան: Այն, ինչ ես խնդրում եմ Ձհգանից, Դուք բազմաթիվ անգամ եք կատարել: Եվ, իհարկե, ||իտկ ոչնչացնելն ավելի զզւխլի չէ, քան այն, որ սովոր եք կատարել հերձարանում: Հասկացեք, դա միակ հանցանշանն I, իմ գեմ: Եթե հայտնաբերվի, կորած եմ, և անկասկած կհայտնաբերվի, եթե չօգնեք ինձ: Միթե Դուք մոռացաքւսյն, ինչ ես ասացի: Ես Ձեզ օգնե11ււ ոչ մի ցւսնկություն չունեմ: Այդ ամբողջ պատմությունը ինձ բոլորովին չի վերաբերում, ես լրիվ անտարբեր եմ դրա նկատմամբ: - Ալան, աղերսում եմ: Իմ դրության մեջ մտեք: Հենց նոր՝ Ձեր գնալուց քիչ առաջ, քիչ էր մնացել սարսափից մեռնեի: Մի ււր էլ գուցե ինքներդ զգաք նման բան... 0՜, ոչ, ոչ, ես դա չէի ու գա մ ասել... Դործին պարզապես գիտական տեսակետից ^

237 ^ 5^

—՜


նայեք: Չէ որ Դուք չեք հարցնում, թե որտեղից են բևրոււ1 այն ւ՜ւիակները, որոնց վրա փորձ եք կատարում: £իմա էլ մ]! հարցրեք: Առանց այդ էլ ես շատ բան ասացի, քան հարկաւխը էր: Աղաչում եմ, մի մերժեք, չէ որ մենք ընկերներ ենք եղեր Ալան: - Մի խոսեցեք անցած օրերի մասին, Դհրիան: Նրանը մեռել են: - Երբեմն այն, ինչ մենք մեռած ենք համարում, դեռ երկար չի ուզում մեռնել: Վերնահարկի մարդր չի ընում: Նա նստած է սեղանի մոտ հակված գլխով և ձգված ձեռքերով... Ալան, Ալան, եթե Դուք ինձ չօգնեք, ես կորած եմ: Օ՜հ, ինձ կկախեն, Այւսն, միթե չեք հասկանում: Կկախեն արածիս համար... - Ապարդյուն է շարունակել այդ խոսակցությունը: Եււ վճռականապես հրաժարվում եմ Ձեզ օգնելուց: Խնդրելը Ձեր կողմից խելացնորություն է... - Մերժում եք: - Այո - Աղերսում եմ, Ալան: ֊ Իզուր: Դորիան Դրեյի աչքերում կրկին վիշտ արտացոլվեց: Նա մեկնեց ձեռքը և, սեղանից թուղթ վերցնելով, ինչ-որ բան զրեց: Երկու անգամ կարդաց, զգուշությամբ ծալեց և շպրտեց Ալանին: Ապա վեր կացավ և մոտեցավ լուսամուտին: Քեմփրելը զարմացած նայեց Դորիանին, վերցրեց թուղթը և բացեց: Երբ կարդաց երկտողը, գույնը մեռելի պես գցեց, կուչ եկավ աթոռի վրա: Սարսափելի թուլություն զգաց: Սիրտն անհանգիստ բաբախում էր, բաբախում էր դատարկության մեջ: Թվում էր' հիմա կպայթի: Երկու-երեք րոպե ահավոր լռություն տիրեց: Դորիանր շրջվեց և, մոտենալով Ալանին, ձեռքը ցրեց նրա ուսին:

"— ^

9- 238


Շատ եմ ցավում, Ալան,- մրմնջաց նա,- րայց ուրիշ ե||> տանեմ: Նամակն արդեն գրված է, ահա: Տեսնում եր հսա ցեն: ե՜թե ինձ չօգնեք, պետք է ուղարկեմ: Իսկ թև ինչ կ|ինի 1ւետ1ւանքը, Ձեզ քաջ հայտնի է: Բայց ես համոզված եմ, որ '1ու|) կօգնեք: Այժմ արդեն չեք կարող մերժել: ես երկար ւխւրձևցի խնայել Ձեզ, պետք է դա ընդունեք: Բայց Դուք գաւհււն գտնվեցիք, վիրավորելու աստիճան կոպիտ: Ինձ հետ 1|եո ոչ ոք չի համարձակվել վարվել այնպես, ինչպես Դուք, համենայն դեպս, ոչ մի կենդանի էակ: Ամեն ինչ համբե­ րությամբ տարա: Այժմ պայմաններ թելադրելու հերթն իմն է: ֊Բ ևմփբելը ձեռքերով ծածկեց դեմքը և սկսեց դողալ: Այո, պայմաններ թելադրելու հերթն իմն է, Ալա՛ն, և Դուք ցիտեք, թե ինչ պայմաններ: Ամեն ինչ պարզ է: Եկեք: Եվ ււցցպես մի գողացեք: Այդ բանը պետք է արվի: Արիացեք և կատարեք: Խուլ տնքոց պոռթկաց Քեմւիբելի շուրթերից, նա ողջ ւհսրմնով դողաց:- ժ՜ամացույցի թխկթխկոցը բուխարու վրա կարծես տրոհում էր ժամանակը տառապանքի զատ-զատ 111ու յեների, որոնք մեկը մյուսից սոսկալի էին: Թվում էր, թե երկաթե օղակը գնալով ավելի է սեղմում գլուխը, սպառ­ նացող խայտառակությունը, կարծես, արդեն պարուրել էր նրան: Դորիանի ձեռքը նրա ուսի վրա արճճի անտանելի ծանրություն ուներ, և թվում էր՝ շուտով կճզմի նրան: - Դե, Ալան, վճռեցեք անմիջապես: - Չեմ կարող,- մեքենայորեն ասաց Քեմփբելը. կարծես այց բառերը կարող էին ինչ-որ բան փոխել: - Պետք է անեք: Ուրիշ ընտրություն չունեք: Մի՛ հապագեք:1 ■ Ոեմփբելը մի պահ վարանեց: - Այնտեղ' վերևում, կրակ կա: - Այո, ցազօջախ, ասբեստով: ^

239

Հ 5 & -՜


- Ես պետք է տուն գնամ լաբորատորիայից իրեր վերցնե լու համար: - Ո'չ, Ալան: Դուք այստեղից չպետք է հեռանաք: Գրեցեր, թե ինչ եք ուզում, իմ սպասավորը կառքով կգնա, կբերի: Քեմփբելը մի քանի տող խզմզեց, ծրարեց և ծրարը հաս ցեագրեց օընականի անունով: Դորիանը վերցրեց ևրկտու||ւ և ուշադիր կարդաց: Ապա հնչեցրեց զանգը, կանչեց սպա սավորին և տվեց նրան՝ հրամայելով վերադառնալ հնարտ վորին չաւի շուտ և բերել այն, ինչ նշված է: Երբ սրահի դուռը ծածկվեց, Քեմփբելը ջղայնորեն շարմ վեց և բարձրանալով աթոռից' մոտեցավ բուխարուն: Նա դողում էր տենդսպին: Մոտ քսան րոպե երկուսն էլ լուռ էին: Սենյակում լսվոս! էր նույնիսկ ճանճի բզզոցը, և մուրճի հարվածների նման ժամացույցի կտկտոցը: Աշտարակի ժամացույցը խփեց ժամը մեկը: Քևմփբե[ր շրջվեց և, նայելով Դորիանին, տեսավ նրա աչքերն ար­ ցունքով լցված: Նրա թախծոտ դեմքին ինչ-որ մաքրություն ե նրբություն կար, որ կատաղեցնում էր Ալանին: - Դուք ստոր եք, զարհուրելի ս տ ո ր ,֊ քրթմնջաց նա: - Լսեցեք, Ալա՛ն, Դուք փրկեցիք իմ կյանքը: ֊ Ձեր կյանքը: Բարի երկինք: Եվ ինչ կյանք է դա: Քա յ­ քայումից քայքայում գնալով' վերջապես հասաք վերջնա ֊ կետին' ոճրագործության: Բայց ես Ձեր կյանքի փրկության համար չէ որ անում եմ այն, ինչ պահանջում եք ինձանից: ֊ Ա՜խ, Ալան,- հառաչելով' շշնջաց նա,- ես կուզեի, որ Ձեր նկատմամբ տածած իմ կարեկցանքի հազարերորդական մասը Դուք ունենայիք իմ հանդեպ: Այս խոսքերն ասելով' նա շրջվեց դեպի լուսամուտը և նայեց պարտեցին: Քեմկւրելը չպատասխանեց: 2 4 0 Հ Տ & -'


Սհտ տասը րոպե հետո դուռը բախեցին: Ներս մտավ սս|սւ սսսխրը' իր հետ բերելով քիմիական նյութերով |ի կարմիր ւիտյտն մի մեծ արկղ, պողպատե և պլատինե յարի երկար մի կապ և բավական տարօրինակ ձևի երկու երկաթե կեռ: Սրանք այստեղ թողնեմ, սըր,- հարցրեց նա Քևմւիրե|ին: - Այո,- ասաց Դորիանը,- Բայց, դժբախտաբար, Ֆրեն սիս, այլ հանձնարարություն էլ ունեմ: Ինչպես է Ռիչմոնրյի պարտիզպանի անունը, որ Սելբիում մեզ խոլորձներ է է1աաւսկարարում: ֊ Հարդեն, սըր: Այո, Հարդեն: Իսկ այժմ պետք է անմիջապես գնաք Ոիչմոնգ' նրա մոտ, ասեք, որ նա իմ պատվիրածից երկու անցամ ավելի խոլորձներ ուղարկի, և սպիտակ խոլորձները, որրան հնարավոր է' քիչ, ասենք, սպիտակ բոլորովին պետք չէ: Այսօր հաճելի օր է, իսկ Ռիչմոնրյը չքնաղ վայր է, այյապևս ձեզ չէի անհանգստացնի: - Ինչ եք ասում, սըր: Ոչ մի անհանգստություն: ժամը րտնիսին եք կարգագրում վերադառնալ: - Որքան ժամանակ կտևի Ձեր ւիորձը, Ալան,- հարցրեց՛ Դորիանը հանգիստ և անտարբեր ձայնով: Երրորդ մարդու ներկայությունից, կարծես, արտակարգ համարձակություն էր ստւսցել: ֊Բ եմւիբելը մռայլվեց և կծեց շրթունքը: - Սհտ հինգ ժամ,- պատասխանեց նա: - Ուրեմն, կարող եք վերադառնալ յոթն անց երեսունին, Ֆրենսիս... Կամ, սպասեցեք, գիտեք ինչ, գնալուց առաջ պատրաստեք իմ հագուստը՝ ինչ պետք է հագնեմ, իսկ երեկոն թողնում եմ Ձեր տրամադրության տակ: Ես տանը չեմ ճաշելու, այնպես որ, Ձեր կարիքը չեմ զգա: - Շնորհակալ եմ, սըր,- ասաց սպասավորը և գարս եկաւ]:

244<€Թ>


- Դե, Ալան, ոչ մի րոպե չպետք է կորցնել: Ինչքւսն ծանր I, այս արկղը: Դա ևս կվերցնեմ, իսկ Դուք մյուսները վերցրեք: Դորիւսնը խոսում էր արազ և ււյաշտոնական: Քևմփրև՚ւր հնազանդ էր: Նրանք միասին ելան սենյակից: Երբ հասան վերնահարի, Դորիանը հանեց բանալին և բացեց դուռը: Բայց հանկարծ կանզ. առավ, ւսչքերի մեք երևաց անհանգստություն և սկսեց դողալ: - Ալան, ես երևի չկարողանամ ներս մտնել,- մրմնջաց նա: - Մի մւոեբ, Դուք ինձ բոլորովին էլ ւցետք չեք,- սառ­ նությամբ ասաց Քեմփբելը: Դորիանը կիսով չափ բացեց դուռը: Անմիջապես նրա աչքին զարկեց արևի լույսի տակ դիմանկարի հեզնող դեմքր: Հատակին ընկած էր պատռված վարագույրը: Հիշեց, որ անցած գիշեր, առաջին անգամ կյանքում, մոռացել է ծածկել ձակաւոազ րական կտավր: Եվ ուզում էր նետվել դեպի նկարն ու ծածկել այն, երբ ցնցված ընկրկեց: Այդ ինչ նողկալի կարմիր հեղուկ է շողում նրա ձեռքին, կարծես կտավը քրտնած լինի արյունով: Մնչ զարհուրելի է... ւսկելի զարհուրելի, քան այդ անշարժ մարմինը, որ փլված, ընկած էր սեղանին, որի այլանդակ ստվերը արնաողող զ որդի վրա ցույց էր տալիս, որ դիակր դեռ նույն տեղում է, ինչպես որ ինքը թողել էր երեկ: Դորիանը խորը շունչ քաշեց և, ավելի լայն բացելով զ ուռը, աչքերը կիսախուփ, գլուխը մի կողմ շրջած, ւսրազ ներս մտավ' որոշելով ոչ մի անգամ չնայել մեռածին: Հետո, կռանալով, վերցրեց ոսկեգույն ծածկոցը և գցեց դիմանկարի վրա: Վախենալով շրջվել' նա, հայացքը ծածկոցի նախշազարդևրին հառած, անշարժ կանգնած էր տեղում: Ապա լսում էր, ինչււլես Քեմւիբելը ներս բերեց ծանր ւսրկղը, երկաթները և 242


է1|ււա իրերը, որ հարկավոր էին իրեն: Եվ հանկարծ Ս-որիանը հարցրեց ինքն իրեն, թե արդյոք Ալանը ծանոթ I, I -1>(| ի| • ո||ուորդի հետ, եթե' այո, ապա ինչ են նրանք մտածե| ւ1իւ(յանց մասին: Այժմ ինձ մենակ թողեք,- հնչեց նրա ետևում դաման ձայնը: Դորիանը շրջվեց և արագ դուրս գնաց: Նա հասցրեց միայն նկատել, որ սպանվածը այժմ ուղիղ է նստեցրած աթոոին և հենած դեպի թիկնակը, իսկ Քեմփրեյը, հայացքը հասած դիակի դեղին, փայլուն դեմքին, նայում է նրան: Աստիճաններով ցած իջնելիս նա լսեց, որ դուռը բանալիով կաւպվեց: Սոթից բավական անցել էր, երբ Քեմփբելը վերադարձավ ւ||ոսր)արան: Նա գունատ էր, բայց բացարձակապես հան­ գիստ: - Ձեր պահանջը ես կատարեցի,- քրթմնջաց նա,- իսկ հիմա' մնաք բարով մեկընդմիշտ: Այլևս Ձեզ հանդիպել չեմ Iււ 11ու մ: - Դուք փրկեցիք ինձ կործանումից, Ալան: Ես երբեք դա չեմ մոռանա,- ասաց Դորիանը: £ևնց որ Քեմկպելը գնաց, Դորիանը բարձրացավ վերնա­ հարի: Սենյակում տարածվել էր ազոտաթթվի սուր հոտ: Սեղանի մոտ նստած դիակն անհայտացել էր:

243


ԳԼՈԻ1ս XV Այդ նույն երեկո' ժամը ութն անց երեսուն րոպեին, հիւս նալի հագնված, կոճականցքին մի փունջ պարմյան մանուշակ ամրացրած, Դորիան Գրեյը խոնարհվող սպասավորների ուղեկցությամբ մտավ լեդի Նարբորոյի հյուրասենյակը: Քուն բի զարկերակները մոլեգին տրոփում էին, սաստիկ հուզված էր, րայց, ինչպես միշտ, անբռնազբոսիկ շնորհագեղությամր թեքվեց' համբուրելու տանտիրուհու ձեռքը: Թերևս մարդու անկաշկանդ շարժուձևերն ավելի բնական են լինում այն ժամանակ, երբ նա ստիպված է լինում ձևացնել: Եվ, իրոք, այդ երեկո Դորիան Գրեյին նայելիս ոչ ոք չէր հավատա, թև նա ապրել է զարհուրելի ողբերգություն, որից ավելի զարհուրն] ի բան չի լինում մեր օրերում: Այդ նրբա գեղ մատները երբեք չէին կարող դանակ վերցնել ոճրագործության համար, ծպտուն շուրթերըր երբեք չէին բացվի աստծո և մարդկության սրբության ընդդեմ: Դորիանը նույնիսկ ինքն էր զարմանում իր արտաքին հանգստության վրա: Լինում էին պահեր, երբ նա, մտածե]ով իր երկակի կյանքի մասին, անսահման հաճույք էր զգում: Լեդի Նարբորոյի մոտ այդ երեկո հյուրերը առանձնապես շատ չէին, եկել էին միայն նրանք, ում նա հասցրել էր հապճեպ հաղորդել: Նա խելացի կին էր, պահպանած, ինչպես լորդ Հենքին էր ասում, տգեղության սքանչելի հետքերը: Նա մեր ամե­ նաձանձրալի դեսպաններից մեկի հիանալի կինն էր և ամուսնուն իր իսկ նախագծած մարմարե թանգարանում շքեղ թաղելուց, ապա աղջիկներին հարուստ, բայց բավականին տարեց մարդկանց հետ ամուսնացնելուց հետո նվիրվեց ֆրանսիական գրականության, ֆրանսիական խոհանոցի և ֆրանսիական սրամտության (երբ հաջողվում էր) "— ^

Տ- 244


հաճույքներին: Ա-որիանը նրա բացառիկ սիրելիներից մեկն էր, որի հես։ ւ||ւացելիս միշտ մեծագույն գոհունակություն 1,ր հայտնում, որ նրան չի հանդիպել երիտասարդ ժամանակ: «Ես գիտեմ, սիրելիս, խելահեղորեն կսիրահարվեի Ձեզ,- ասում 1,ր նա սու|որարար,- և, հանուն Ձեր սիրո, գլխարկս կնետեի հայ մուրացի վրա: Ինչպիսի մեծ բարեբախտություն է, որ Դուր գևռ աշխարհ չէինք եկել: Իրոք, այն ժամանակ մեր գլխարկներն այ՛սքան տ գեղ էին, իսկ հողմաղացներն այնքան զբաղված, ոք ես երբեք որևէ մեկի հետ սիրախաղի բախտ չունեցա: Եվ, իհարկե, դրանում ամենից շատ մեղավոր էր ինքը' Նարբորոն: Նա ահավոր կարճատես էր, իսկ ինչ հաճույք դավաճանել ամուսնուն, երբ նա ոչինչ չի տեսնում երբեք»: Այդ երեկո լեղի Նարբորոյի հյուրասենյակում բավական ձանձրալի էր: Բանը նրանում էր, ինչպես բացատրեց տան­ տիրուհին հնամաշ հովհարի ետևում, որ ամուսնացած ||սարերից մեկը հանկարծ հյուր է եկել, և, որ ամենավատն է, իք հետ բերել է նաև ամուսնուն: - Ես կարծում եմ, որ գա շատ մեծ աննրբանկատություն I, գստերս կողմից,- շշնջաց նա,- իհարկե, ես նույնպես ամեն ամառՀամրուրգից վերադառնալիս հյուր եմ մնումնրանց մոտ, չէ՛ որ ինձ նման ծեր կնոջը ժամանակ առ ժամանակ թարմ օդ I. հարկավոր: Բացի այդ, այնտեղ գնալիս ես աշխատում եմ սթափեցնել նրանց: Չեք կարող պատկերացնել, թե ինչպես են ապրում: Իսկական գավառական կյանք են վարում: Արթնանում են կանուխ, որովհետև շատ անելիք ունեն, և քնում են վաղ, որովհետև մտածելիք չունեն: Ելիզաբեթ թագուհու ժամանակից ի վեր ամբողջ շրջակայքում ոչ մի ծեծկռտուք չի I եգևլ, ուստի բոլորն էլ քնում են:’ Բայց մի' վախեցեք, սեղանի՛ շուրջը Դուք նրանց մոտ. չեք նստի,՜ անհոգ կացեք: Ինձ մոտ


կնստեք և կզբաղեցնևբ ինձ: Դորիանը ինչ-որ գեղեցիկ հաճոյախոսություն ասաց 1ւ հայացքով ընդգրկեց սենյակը, այո, իրոք, ձանձրալի երեկո։ յյ.> 1,ր: Երկու սին նա առաջին անգամ էր տեսնում, իսկ նրանցից րացի, այնտեղ էին Էռնեստ էորրուդենը' միջին տարի|փ միջակություններից մեկը, որպիսիբ Լոնդոնի ակումբնևրի մշտական հաճախորդներն են:Նրանբ թշնամիներ չունեն, բայց բարեկամների կողմից բնավ չեն սիրվում: Լեդի Ռ-եբսթոնր, որ խիստ պճնված, քառասունյոթ տարեկան, արծվաքիթ մի տիկին էր, ամեն կերպ ջանում էր անվանարկված երևալ, բայց այն աստիճանի տ գեղ էր, որ, ի մեծ հիասթափություն նրա, ոչ ոք չէր հավատում, թե նա կարող է անբարոյական լիներ Միսսիս Լրլինը աննկատ, վենետիկցու նման շիկահեր տիկի՛ս էր: Տանտիրուհու դուստրը, անճաշակ հագնված երիտասարց |ևրլի Ալիս Չեմփենը, բրիտանական այն բնորոշ դեմքերից մեկն էր, որ մեկ անգամ տեսնելով' երբեք չի հիշվում: Նրա ամուսինը կարմրայտ, սպիտակ այտմորուքներով մի արարած էր, որն, ինչպես իր ւդսյսից շատերը, կարծում էր, թե անսահման կենսուրախությամբ կարելի է ծածկել մտածելու ընդունակ չլինելու փաստը: Դորիանն արդեն զղջում էր գալու համար, երբ հանկարծ լեդի Նարբորոն նայեց բուխարու վրա դրված բրոնզազօծ մեծ ժամացույցին և բացականչեց: - Ուղղակի աններելի է, որ էենրի Ուոթթոնն այդքան ուշա­ նում է: Ես նրան դեռ առավոտն եմ իմաց տվել, և նա երդվել է, որ կգա: Դորիանը որոշ չափով սկ՜ակւվեց, իմանալով, որ էարրին գալու է, իսկ երբ դուռը բացվեց, և լսվեց լորդ էենրիի ծորուն, երգեցիկ ձայնը, որ հրապույր էր տալիս նրա կեղծ ներողությանը, Դորիանի ձանձրույթն իսկույն անցավ: '—

246


Բայց ճաշին ոչինչ չէր կարողանում ա.տ1ւ|: Ափսեն տար ւ|ւււմ էր ափսեի ետևից' ձեռք չտված: Էևւ՜ւի Նարրորոն ւււն|ւնւ]հատ հանւ՜ւիմանում էր' ասելով, թե նա «ւ|իրւաիւրամ I, խեդճ Ադոլֆին, որը ճաշացուցակը կազմել է հատկապես նրա համար», իսկ լորդ Հենրին մերթ ընդ մերթ նայում էր 1.11 րարեկամին և զարմանում նրա լռության և ցրվածության ւ|րա: Ծառայապետը ժամանակ առ ժամանակ Դորիանի ըամակը շամպայն էր լցնում, նա խմում էր մի շնչով: Սակայն ծարավը չէր հսպենում: Դորիան,- ասաց վերջսայես լորդ Հենրին, երբ մատուցե­ ցին դոնդողածածկ որսամիսը,- այսօր ինչ է պատահել Ձեզ, շատ անտրամադիր եք: - Սիրահարված է, երևի,- բացականչեց լեզի Նարրորոն,վախենում է ասել, որպեսզի չխանդեմ: Եվ միանգամայն ճիշտ է: Ես անպսւյման կխանդեի: - Սիրելի լեդի Նարրորո,- ժպտալով ասաց Դ որիա նը,֊ արդեն մի ամբողջ շաբաթ չեմ սիրահարվել: Այն ժամանակից ի վեր, ինչ տիկին դը Ֆերրոլը հեռացավ Լոնդոնից: - Ինչպես կարող եք Դուք' տղամարդիկդ, սիրահարվել այդ կնոջը,- բացականչեց ծեր լեդին,- իսկապես, չեմ կարող հասկանալ: - Դա պարզապես նրանից է, որ նա հիշում է Ձեզ, երբ Դուք աղջնակ էիք, լեդի Նարբորո,- ասաց լորդ £ենրին,- նա միակ կապն է մեր և Ձեր կարճ զգեստների միջև: - Նա բոլորովին էլ չի հիշում իմ կարճ զգեստները, լորդ ճենրի: Բայց ես նրան շատ լավ եմ հիշում երեսուն տա­ րի առաջ, երբ հանդիպեցինք Վիեննայում, հիշում եմ, թև ինչպիսի լանջարացվածք ուներ: ֊ Նա հիմա էլ լանջաբացվածբով է,- պատասխանեց րւրդ £ենրին' երկար մատներով ձիթապտուղ վևրցնեյով: -


Եվ երր զուգվում է, հիշեցնում է ֆրանսիական վատ վեպի շրեղ հրատարակություն: Բայց նա, իրոք, հետաքրքիր կին I, և միշտ' անակնկալներով լի: Իսկ ինչպիսի նվիրվածություն ունի ընտանիքի հանդեպ: Երբ մահացավ երրորդ ամուսինր, մազերը վշտից բոլորովին ոսկեհեր դարձան: - Ինչպես կարող եք, Հարրի,- զոչեց Դորիանը: - Դա ամենառոմանտիկ բացատրությունն է,- ծիծաղելով բացականչեց տանտիրուհին,- ասում եք երրորդ ամուսինը, միթե Ֆերրոլը չորրորդն է: - Հենց այդպես է, որ կա, լեդի Նարրորո: - Ոչ մի դեպքում չեմ հավատա: - Միստեր Գրեյին հարցրեք, նրա ամենամտևրիմ ընկեր­ ներից է: - Մի՛ստեր Գրևյ, ճիշտ է: - Նա այդպես է հավատացնում, լեզի’ Նարփորո: Ես նրան հարցրեցի, թե արդյոք չի զմռսել նրանց սրտերը և կախել գոտուց, ինչպես Մարգարիտա Նավարացին: Նա պատաս­ խանեց' ոչ, քանի որ, նրանցից և ոչ մեկը սիրտ չուներ: - Չորս ամուսին, ազնիվ խոսք դա էրօք (Խ ւօ\շ] է: - Ավելի ճիշտ' էրօբ մնսմՅՇՇ12: Ես հենց այդպես էլ նրան ասացի,- վրա բերեց Դորիանը: ֊ 0՜, նա բավականաչափ համարձակություն ունի ամեն ինչի համար, սիրելիս: Իսկ ինչի նման է Ֆերրոլը: Ես նրան չգիտեմ: - Շատ գեղեցիկ կանանց ամուսինները պատկանում են ոճրագործների դասին,- ասաց լորդ Հենրին' կում-կում ըմ­ պելով գինին: Լեդի Նարբորոն խփեց նրան հովհարով: 1 Չափազանց մեծ եոանդ (ֆր.): 2 Չափացանց մեծ համարձակություն (ֆր.) 248

— ՜՜


• Լորդ Հևերի, ես բնավ չեմ զարմանում, որ աշխարեր Սեր համարում է չափազանց բարոյազուրկ մարդ: ֊ Միթե,- հարցրեց լորդ Հենքին' բարձրացներս] 1ւո՚սրե րր,~ որ աշխարհը: Ըստ երևույթին, խոսքն այն աշխարհի ւհսսին կլինի, որովհետև այս աշխարհն ու ես գերազանց հարաբերությունների մեջ ենք: ֊ Բոլորն էլ, ում ճանաչում եմ, այդպես են ասում,- բացականչևց ծեր լեդին՝ թափահարելով գլուխը: Լորդ Հենքին մի պահ լրջացավ: - Ուղղակի ահավոր է,- վերջապես ասաց եա,ր որ մեր սրերում մարդու ետևից այնպիսի բաներ են խոսում, որոնք անկասկած բացարձակ ճշմարտություններ են: - Ազնիվ խոսք, նա անուղղելի է,- ասաց Դորիանը, թեքվելով դեպի սեղանը: - Հուսով եմ, որ այդպես է,- ծիծաղեց տանտիրուհին,բայց եթե իրոք Դուք բոլորդ էլ ծիծաղելիության աստիճան երկրպագում եք տիկին դը Ֆերրոլին, ես էլ պետք է ստիպված կրկին ամուսնանամ, որպեսզի ժամանակի մոդայից ետ չընկնեմ: - Դուք երբեք այլևս չեք ամուսնանա, լեդի Նարբորո,- մի­ ջամտեց լորդ Հենքին,- որովհետև Դուք երջանիկ էիք Ձեր ամուսնության մեջ: Կինը երկրորդ անգամ ամուսնանում է միայն այն դեպքում, եթե ատել է առաջին ամուսնուն: Իսկ Ապամարդը այն դեպքում, եթե պաշտել է առաջին կնոջը: Կանայք ամուսնության մեջ երջանկություն են փնտրում, աւյ ամա րդիկ վտան գի՜են են թարկ՜ում'իրենց երջսւն իություն ը: ֊Ն ա ր բ ո ր ո ն այնքան էլ անբասիր չէր,-նկա տ եց ծեր լեդիի: ֊ Եթե նա այդպիսին լիներ, Դուք նրան չէիք սիրի: ֊ Հարգելի լեդի, - ասաց զրուցակիցը,- կանայք սիրում են մեց մեր թերությունների համար: Եվ եթե այդ թերությունները Տ՝—<3^5- 249 -Ժ &—՜


բավականին շաա են, ապա ամեն ինչ նրանք պատրաստ են մեզ ներելու, նույնիսկ' խելքը: Սակայն ես վախենում եմ, ինձ այլևս ճաշի չհրավիրեք այսպես խոսելու համար, լերկ Նարրորո: Բայց դե ինչ արած: Դա իսկական ճշմարտություն է: - Իհարկե, ճիշտ է, լորդ Հենրի: Եթե կանայք չսիրեին Ձե<| թերությունների պատճառով, ինչ կլիներ Ձեր վիճակը: Ոչ մի տղամարդ երբեք չէր ամուսնանա: Բոլորդ էլ կմնայիք դժ բախտ ամուրիներ: Այնուամենայնիվ, դա էլ չէր ստիպի Ձեզ փոխվև|: Այժմ բոլոր ամուսնացած տղամարդիկ ապրում են ինչպես ամուրիներ, իսկ ամուրիները' ինչպես ամուսնացածներ: ֊ Fin de siecle1,- կամաց ասաց լորդ Լենրին: - Fin du globe2֊ պատասխանեց տանտիրուհին: - Ինչպես կուզեի լիներ Fin du g lo b e ,֊ հառաչեք Դորիանը, կյանքը մեծ հիասթափություն է: ֊ Ա՜հ, սիրելի բա րեկա մս,֊ րացականչեց լեդի Նարբորոն' հագնելով ձեռնոցները,֊ մի ասեք, թե Դուք արդեն սպառև| եք կյանքը: Երբ մարդ այդպես է ասում, ուրեմն, իմացեր, որ կյանքն է սպառել նրան: Լորդ Լենրին բարոյազուրկ է, երբեմն ես էլ կուզեի լինել այդպիսին. բայց դուք ուրիշ եք: Դուք ծնված եք միայն բարի լինելու համար, դա երևում 1, Ձեր արտաքինից: Ես անպայման Ձեզ համար լավ կին պետք է գտնեմ: Լորդ £ենրի, չեք կարծում, որ միստեր Գրեյի ամուսնանալու ժամանակն է: ֊ Ես հենց միշտ դա եմ ասում, լեդի Նարբորո,- խոնարհ­ վելով՝ ասաց լորդ Լենրին: - Դե, ուրեմն, հարկավոր է հարմար ընտրություն աներ Այսօր ուշադիր կնայեմ Դեբրեթթը և կկազմեմ բոլոր արժանի 1 Դարի վերջն է (ֆր.): 2 Աշխարհի ւ|երջն է (ֆր.): ■՝—

250


1ւսւ|անացունևրի ցուցակը: Տարիքը նույնպես կգրեք, լեդի՛ Նարրորո,

հարցրեց

Դււրիանը: ֊ Իհարկե, տարիքն էլ' որոշ ուղղումներով: Ոայց ոչինչ չպետք է հապճեպ կատարվի: Ես ուզում եմ, որ ցա |ինի' ինչպես անվանում է «Մորնինգ փոստը», հարմար միության, ււրս|ևսզի երկուսդ էլ երջանիկ լինեք: - Ինչպիսի դատարկություններ են մարդիկ բարբԱւջում երջանիկ ամուսնությունների մասին,- բացականչեց լորը ՚ ենրին,- տղամարդը կարող է երջանիկ լինել կնոջ հետ, բանի դեռ չի սիրում նրան: ֊ Ա՜հ, ինչքան եք ցինիկ,- բացականչեց ծեր լեդին և, ետ րաշևլով աթոռը սեղանից, գլխով արեց լեդի Աեքստոնին:Շաճախ եկեք ինձ այցելության, լորդ Շենրի: Դուք իմ տոնուսն ավելի եք բարձրացնում, քան պարոն էնցրոյի ըրած 1|1ււլատոմսերը: Եվ նախօրոք ասեք, թե ում կցանկանայիք հանդիպել այստեղ: Կաշխատեմ ընտրել հիանալի ընկերախումբ:՜ - Ես սիրում եմ ապագա ունեցող տղամարդկանց և ան­ ցյալ ունեցող կանանց,- պատասխանեք լորդ Շենքին,֊բ ա յց այց դեպքում Ձեզ կհաջողվի կազմակերպել միայն կանանց երեկույթ: - Վախենամ' այո,- ծիծաղելով ասաց լեդի Նարբորոն: Նա վեր կացավ սեղանի մոտից և ցիմեց լեդի Ռեքսթոնին. - Շատ ներողություն, սիրելի լեդի Ռեքսթոն, չէի տեսել, որ Կուք դեռ չեք վերջացրել Ձեր գլանակը: - Ոչինչ, լեց ի Նարրորո, ևս չակսսզանց շատ եմ ծխում, բայց որոշել եմ սահմանաւիակել հետագայում: 1 - Ի սեր աստծո, պետք չէ, լեդի՛ Ռ֊եքսթոն,- ասաց լորց Շենքին,- զսպվածությունը կործանիչ սովորություն է: Չաւիա-

'֊- ՛ՏՏՏ- 251 ^25^—՜


փտությունը նույնն է, ինչ որ սովորական ձանձրալի ճաշը, իսկ չափազանցությունը խնջույքի պես լավ բան է: Լեդի Դեքսթոնը զարմացած նայեց նրւսն: - Մի օր անպայման համեցեք ինձ մոա, լորդ Հենրի 1ւ ավելի մանրամասն դա բացատրեք ինձ: Հմայիչ տեսություն է , ֊ ասաց նա' քուրս սահելով ճաշասենյակից: - Դե, մենք բարձրանում ենք վերև, իսկ Դուք նույնպես շուտ եկեք, երկար չզբաղվեք քաղաքականությամբ ե բամբասանքով,- կանչեց լեդի Նարբորոն դռան մոտից, այլապես վերևում բոլորս կընդհարվենք: Տղամարդիկ ծիծաղեցին: Պարոն Չեփմենը հանդիսավոր բւսրձրացավ սեղանի ծայրից և տեղ զրավևց վերին մասում: Դորիան Գրեյը նստեց լորդ Հենրիի մոտ: Պարոն Չեւիմևնր սկսեց բարձրաձայն խոսել համայնքների պալատի իրերի դրության մասին' ծաղրելով իր հակսաակորդներին: «Կուրադավան մարդ» բառը, որ սարսաւիելի է անգլիացու համար, ժամանակ առ ժամանակ լսվում էր նրա ծիծաղի պոռթկումի միջից: Կրկնվող նախածանցը ծառայում էր որ­ պես հռետորության զարդարանք: Միստեր Չեփմենւը բրի տանական դրոշը բարձրացրել էր մտքի բարձունքի վրա և բրիտանական ազգի ժառանգական բթությունը (նա զավեշտորեն դա անվանեց անգլիական ողջամտություն) ներկա­ յացվեց իբրև հասարակության հուսալի պատվար: Լորդ Հենրիի շուրթերին քմծիծաղ երևաց, նա, շրջվելոկ, նայեց Դորիանին: - Հը, սիրելի բարեկամս, հիմա ավելի լավ եք զզում,հարցրեց նա,- ճաշին բավական անտրամադիր էիք: - Շատ լավ եմ, Հարրի: Ուղղակի հոգնած եմ, ուրիշ ոչինչ: - Անցած գիշեր դյութիչ էիք: Փոքրիկ դքսուհին գերվել էր ձևզւսնով: Նա ինձ ասաց' պատրաստվում է Սելբի գնալ: 252


- Այո, նա խոստացել է գնալ ամսի քսանին: Մոնմաութն էլ է գալու: ֊ Դե իհարկե, Հարբի: - Մոնմաութն ինձ սարսափելի ձանձրացնում է նույն ձեւո|, ինչպես րլքսուհուն: Նա շատ խելացի կին է, ավելի խելացի, |ւան սովորաբար լինում են կանայք: Նրան պակասում է միայն կանացի թուլության անսահման հրապույրը: Չէ որ կավե աորերն են ոսկե կուռքն արժեքավոր դարձնում: Դքսուհու հարերը շատ գեղեցիկ են, րայց նրանք կավից չեն: Ավեյի <փշտ' սպիտակ հախճապակուց են: Նրանք անցել Ան կրակի ձիրով, իսկ այն, ինչ կրակը չի ոչնչացնում, ուրեմն թրծում է: Դքսուհին շատ րան է տեսել կյանքում: - Վաղուց է ամուսնացած,- հարցրեց Դորիանը: - Մի ամբողջ հավիտենականություն, ինչպես ինքն է առում: Ըստ պերերի գրքի, կարծեմ, տասը տարի է, իսկ տասը աստին Մոնմաութի հետ պետք է որ հավիտենականություն |ինի: Ուրիշ ով է գալիս: - 0՜, Վիլլոուրիները, լորդ ("Ապրին, կինը, մեր տանտի­ րուհին, Ջեոֆֆրի Դլոստոնը, մի խոսքով' նույն սովորական ընկերախումբը: Հրավիրել եմ նաև լորդ Դրոթրիանին: - Նա ինձ դուր է զալիս: Շատերը չեն սիրում, բայց ես (բոնում եմ, որ նա հաճելի է: Եթե անգամ փոքր-ինչ պճնամոլ I., մեղքը քավում է հիանալի կրթությամբ: Նա ամբողջովին մամանակակից մարդ է: - Բայց ես չգիտեմ, Հարրի, նա կկարողանա զալ: հավանաբար հորը Մոնտե-Կարլո տանի: - Օ՜հ, ինչ անտանելի մարդիկ են ծնողները: Փորձեք համոզել, որ դա... Ի միջի այլոց, Դորիան, երեկ շատ շուտ փախաք, տասնմեկն էլ չկար: Ւևւչ արեցիք հետո: Ուղիղ տուն գնացիք: '՝—

253


Դորիանը փութկոտորեն նրան նայեց և մռայլվեց: ֊ Ո'չ, Հարրի,- վերջապես պատասխանեց նա,- մոտ մինչհ երեքը տուն չգնացի: - Ակումբում էիք: - Այո',- պատասխանեց նա, ապա կծեց շրթունքը,- ասենր, ոչ, ակումր չգնացի: Հենց այնպես թափառում էի: Մոռացե| եմ, թե ինչ արեցի... Ինչ հետաքրքրասերն եք, Հարբի Անպայման պետք է իմանաք, թե մարդ ինչ է անում: Իսկ ես միշտ աշխատում եմ մոռանալ: Եթե ուզում եք ճիշտն իմանւպ, տուն գնացի ժամը երկուսն անց երեսունին: Բանալին տանն էի թողել, սպասավորս ստիպված ինքը դուռը բացեց: Եթե ուզում եք հաստատ իմանալ, կարող եք նրան հարցնել: Լորդ Հենքին թոթվեց ուսերը: - Սիրելիս, ինչ կարևոր է: Եկեք հյուրասենյակ բարձրս։ նանք... - Ո՛չ, շնորհակալություն, միստեր Չեփմեն, ես խերես չեմ խմում... Ձեզ ինչ-որ բան է պատահել, Դորիան: Պատմեցե՛ք՝ տեսնեմ ինչ է... Այսօր Ձեզ նման չեք: - ՈւշադրույՅյուն մի դարձրեք, Հարրի: Ուղղակի անտրա մադիր եմ, և ամեն ինչ գրգռում է ինձ: Վաղը կամ մյուս օրր կայցելեմ Ձեզ: Լեղի Նարրորոյին հայտնեք իմ ներողությունը Վերև չեմ բարձրանա, տուն եմ գնալու, պետք է տուն գնամ: - Շատ լավ, Դհրիան: Համաձարկվում եմ ասել' վաղր թեյին Ձեզ կսպասեմ: Դքսուհին նույնպես այնտեւյ կլինի: - Կաշխատեմ,- ասաց նա' դուրս գալով սենյակից: Երբ տուն հասավ, սարսափը, որ արդեն խեղդված էր թվում, կրկին պարուրեց նրան: Լորդ Հենրիի պատահական հարցը տակնուվրա էր արել նրա ջղերը, մինչդեռ անհրաժեշտ էր նյարդերի լիակատար անդորրություն: Վտանգավոր իրերը պետք է ոչնչացվեն: Նա սարսռաց: Սարսափելի էր նույնիսկ 254


Սրանց դիպչելը: Բւււյց դա անհրաժեշտ էր: Եվ, մտնելով (|րսււ)սւրան, '1 որիւսնը ներսից կողպեց դուռը և բացեց պատի թարււտոցր, ււրտեղ թաքցրել էր Բեզիլ Հոլլուորդի վերարկուն և մամոյ |ււ)|Iլր: Բուխարիկում բոցավառվում էր թեժ կրակը: Դորիանր նորից ցախ ավելացրեց... Խանձված մահուդի և այրւխդ !|ւււ։>ւ|ի հոտն անւոանելի էր: Երեք քառորդ ժամ պահանջվեց ունեն ինչ անհետացնելու համար: Վերջում սրտխառնոց և ւ||խաււ|ւոու]ւո զդաց: Մի քանի ալժիրյւսն մոմեր վառեց մետւս111) կրակարանների վրա, հետո ձեռքերն ու ճակատդ թրջեց ւհկահոտ սառը քացախով: Շւսնկարծ նա ցնցվեց: Աչքերը տարօրինակ փայլ սւոացան 1ւ օդայնորեն կծեց ներքին շրթունքը: Երկու լուսամուտների նիշն դրած էր էբենոսե ֆլորևնցիական պահարանը՝ փղոսկրե հ երկնաց ույն դժոխաքարի մանրանկարներով: Ակնւսւդիշ հտյացքր նա զ ցել էր պահարանին, կարծես այդ պահարանը նրան և հմւււյում էր, և վախեցնում, կարծես այնտեղ թաքնւ|տծ էր ի ն չ֊ո ր բան, որին տենչում էր, րայց միևնույն ժաւ1ւււնակ' խորշում: Շնչառությունն արագացաւէ Մոլեգին ցանկությունից տոգորվում էր... Գլանակ վառեց, հետո դեն նետեց: Կոպերը ծանրացել ու այնպես էին կախվե՜լ, որ երկար, խիտ արտևանունքերը գրեթե դիպչում էին այտերին: Բայց դյութվածի պես աչքը չէր կտրում պահարանից: Վերջապես ե|սււ[ բազմոցից, որտեղ ւդառկած էր, մոտեցավ պահարանին, բանալիով բացեց և ինչ-որ գաղտնի զսպանակ սեղմեց: Դանդաղ դուրս սահեց եռանկյունաձև արկդ: Մատները բնւսզդաբար շարժվեցին դեպի արկղը, ներս մւոան և ինչ1111 բանի դիպան: Դա չինական նրբակերտ, ոսկեցնցուդ փոքրիկ տուփ էր' ալեծուփ զարդաքանդակներով, մետաքսե բադերից կախված էին կլոր բյուրեղներ, որոնք վերջանա ւք 255


Էին մևտաղահյուս ծոպերով: Դորիանը բացեց տուփը: Նրա մեջ տարօրինակ ծանր և ուժեղ բույրով մոմանման կանաչ քսուք կար: Մի պահ նա վարանեց, զարմանալի մի ժպիտ սառել կւ դեմքին: Ապա դողալով, չնայած սենյակում սարսափելի շո<| էր, ձգվեց և նայեց ժամացույցին... տասներկուսից քսան էր պակաս: Տուփը դրեց տեղը, փակեց պահարանի դռնակների և գնաց ննջարան: Երբ կեսգիշերային խավարի մեջ հնչեցին ժամացույցի բրոնզե զարկերը, Դորիան Գրեյը հասարակ շորեր հագափ շարֆը փաթաթեց վզին և անձայն դուրս սահեց տնից Բոնդ-սթրիթում հանդիպեց մի լավ ձիակառքի: Նա կանչեց կառապանին և ցածրաձայն հայտնեց հասցեն: Կառապանի բացասաբար շարժեց գլուխը: - Չափազանց հեռու է,- քրթմնջաց նա: ֊ Ահա Ձեզ մի սովերեն,- ասաց Դորիանը,- մեկն 1,| կստանաք, եթե արագ քշեք: - Շատ լավ, սըր,- պատասխանեց կառապանը:- Մի ժամից հետո այնտեղ կլինեք: Եվ դրամը դնելով գրպանը' ձիու գլուխր շրջեց ու արագությամբ սլացավ Թեմզայի ուղղությամբ:

Տ— ^ 9- 256

—՜


ԳԼՈՒԽ XV» Ցուրտ անձրև էր մաղում, փողոցի աղոտ |աս|տ1ւրն1ւրր մեռելւսցույն էին տամուկ մշուշում: Բոլոր ււրււնւ] ոկներն տրդևն ւիակվում էին, դռների մոտ այս ու այնտեղ ]ււլքրւ|ամ էին մշուշում հազիվ երևացող տղամարդիկ և կանայր: Սի րանի ցինետնևրից լսվում էր ահավոր քրրիջ, մյուսներում կիճում, հայհոյում էին հարբածները: Գլխարկը մինչև ճա կատը քաշած' Դորիան Գրեյը թիկն էր տվել կառքի մ՛եջ և անւոարբերությանը դիտում էր մեծ քաղաքի այլւսնրլւսկ խայ­ տառակությունը' ժամանակ առ ժամանակ ինքն իրեն կրկնելով % |որդ £ևնրիի խոսքերը իրենց առաջին հանդիպմանը «Բուժել հոցին զցայություններով, իսկ զգայությունները' հոգով»: Այո, ահա դրանում է ողջ գաղտնիքը: Դորիանը հաճախ էր փորձել այդպես անել, հետագայում նույնպես կփորձեր: Գոյություն անեին ափիոնի ծխարաններ, ուր մեղքերի հիշողությունը կարող էր անէանալ նոր մեղքերի խենթությամբ: Գեղին գանգ հիշեցնող լուսինը շատ ցածր էր կախվել երկնքում: Մերթ ընդ մերթ հսկայական տձև. մի ամպ ձգում էր երկար բազուկը և ծսւծկում լուսինը: Փողոցային լապտերները սակավանում էին, իսկ փողոցներն' ավելի նեղ ու ցորշ դառնում: Մի անգամ կառապանը շեղվեց ճանապարհից և ստիպված կես մղոն ետ վերադարձավ: Ձին չմւիացնում էր ջրափոսերում, նրանից գոլորշի էր բարձրանում: Կառքի լու­ սամուտները ծածկված էին մոխրագույն վուշանման մւսւսսխուղով: «Բուժել հոգին զգայություններով, իսկ զգայությունները' հոդով»: Որքան համառ էին հնչում այդ խոսքերը Գորիանի ականջներում: Անշուշտ, նրա հոգին մահամերձ հիվանդ էր:. Արդյոք ճիշտ էր, որ զցայությունները .կարող էին բուժել հո­ ցին, չէ որ ինքն անմեղ արյուն էր թափել: Իսկ ինչը կարոդ էր ՛"—

257


ւ)սւ քավել: Ո՛չ, դրա համար քավություն չկար: Էհ, ինչ կա որ, եթե ներումն անկարելի է, գոնե մոռացումն I, հնարավոր: Եվ Դորիանը վճռել էր մոռանալ, ջնջել ամեն ինչ հիշողությունից, սպանել անցյալը, ինչպես սպանում են իժին, երբ նա իյԱւյթում է մեկին: Իսկապես, ինչ իրավունքով էր Բեզիլն այդպես խոսում իր հեւո: Ո՞վ էր նրան դատավոր կարգել ուրիշների վրա: Այնպիսի ահավոր, սոսկալի խոսքեր էր ասում, որ անտանելի էր: Կառքը շարունակում էր հազիվհազ քարշ գսղ, Դորիանին թվում էր, թե յուրաքանչյուր քայլափոխի ավելի է դանդաղու մ ընթացքը: Սա իջեցրեց ապակին և գոչեց կառապանին, որ ավելի արագ քշի: Ափիոնի անհագուրդ ծարավը տոչորում էր նրան: Կոկորդն այրվում էր, նրբա գեղ ձեռքերը ջղաձգվում էին: Նա խենթի պես ձևռնափայթով հարվածեց ձիուն: Կառապանը ծիծաղեց և նույնպես մտրակեց ձիուն: Ի պատասխան դրան' Դորիանը ծիծաղեց, բայց կառապանը, չգիտես ինչու, լռեց: ճանապարհն անվերջ էր թվում, փողոցները նման էին սփռված սև սարդոստայնի: Միօրինակությունը ճնշում էր: Մառախուղը թանձրացավ, Դորիանին սկսեց սարսափը պ ա ֊ տել: Անցնում էին աղյուսի ամայի գործարանների մոտով: Մա­ ռախուղն այստեղ ավելի նոսր էր, և կարելի էր տեսնել շշաձև տարօրինակ վառարանները' նարնջագույն հրի հովհարաձև լեզուներով: Մի շուն հաչեց անցնող կառքի վրա, հեռու խա­ վարում ծղրտաց մի մոլորած ճայ: Նժույգը սայթաքեց անվա­ հետքի մեջ, ապա խրտնած, քառատրոփ մի կողմ սլացավ: Քիչ անց, նրանք ելան կավոտ ճանապարհից և կառքը կրկին սուրաց կոշտ սալարկած փողոցներով: Դրեթե բոլո­ րը լուսամուտները խավար էին, միայն լամպով ներսից լու­ սավորված վարագույրների վրա էր, որ մերթ ընդ մերթ '՜—

258

Հ Ձ &

— ՜՜


ուըւ|ագծւ]ում էին տարօրինակ ստվերներ: Դորիանր 1ւ1ււաււ րրրրությամբ նայում էր այդ ստվերներին, որոնր օսւր<)ւ|ոււ? էին ինչպես հսկայական խաղատիկնիկներ և, կևնւյանի արա ըտծների պես, շարժումներ էին անում: Բայց շուտու| ւյրտնր 1,| ատելի դարձան: Նրա սրտում խուլ զայրույթ կար: ե՜րր լւերվևցին անկյունը, մի կին ինչ-որ բան ճչաց րաց ցռնից, երկու մարդ մոտ 100 յարդ վազեցին կառքի ետևից: Կառա պանը ետ քշեց նրանց մտրակով: Ասում են' կրքով համակված մարց ու մտքերը պտտվում են շրջանաձև: Իրոք, Դորիան Գրեյի կծոտած շուրթերը 1ւււ(|ևմաշ համառությամբ կրկին ու կրկին արտաբերում էին հւպուն և զգայություններին վերարերոց նենգավոր բա­ ռերը, մինչև որ այդ բառերում լրիվ արտացոլվեցին իր տրամադրությունը և բնականորեն արագացված կրքևրը: Կրքևր, որոնք առանց այց արցարացման է| ցեռ կիշխեին իր էությանը: Ուղեղում բջիջ առ բջիջ սողում էր մի միտք' ապրե|ու մոլեգին ցանկություն' մարդու բոլոր տենչանքներից ամենասարսափելին, որ սաստկանալով' ստիպում էր բա­ բախել յուրաքանչյուր ջիղ, յուրաքանչյուր նյարդ: Տգեղու­ թյունը, որ մի ժամանակ այնքան ատելի էր նրան, որովհետև իրական էր ցարձնում իրերը, այժմ թանկ էր ճիշտ նույն պատճառով: Տգեղությունը միակ իրականությունն էր: Բիրտ վեճերը, գարշելի որջերը, մոլի շվայտանքները, գողերի և տարագիրների ստորություններն ավելի կենսունակ էին իրենց ազդեցության ակնառու իրականությամբ, քան արվես­ տի գեղեցիկ ստեղծագործությունները և երգի անրջային պատկերները: Ահա Դորիանը հենց դրանց կարիքն ուներ մոռացության համար: Երեք օրից հետո նա կազատվեր այց հիշողություններից: հանկարծ կառապանը ուժեղ ցնցումով կանգնեցրեց 259

*

.


կառքը մութ նրբսւնցքի մոտ: Տների ցածր տանիքների 1ւ խարխուլ ծխնելույզների վերևում բարձրանամ էին նավերի սև կայմևրը: Մշուշի սպիտակ քուլաները, ինչպես տեսիլային առագաստներ, կառչած էին առագաստափայտերին: - Այստեղ մոտակայքում է, սըր,- խռպոտ ձայնով հարցրեց կառապանը ապակու միջով: Դորիանն սթափվեց և շուրջը նայեց: - Այո, այստեղ է,- պատասխանեց նա, արագ իջավ կառ քից և, կառապանին տալով խոստացած կրկնւսկի վճարը, շտապեց գետափի ուղղությամբ: Տեղ-տ եղ մի բանի խոշոր առևտրանավերի վրա լապտերներ էին առկայծում: Լույսը բեկբեկվում էր և ցրվում ջրափոսերի մեջ: Կարմիր լույս էր բոցկլտում արտասահման մեկնող շոգենավի վրա, որն ածու իւ էր վերցնում: Սահուն սալարկը փայլում էր թաց մակինտոշի պես: Դորիանն շտապեց դեպի ձախ. նա շուտ-շուտ ետ էր նայում' համոզվելու համար արդյոք իրեն չեն հետևում: Մոտ վեց-յոթ րոպե հետո նա հասավ մի փոքրիկ հին տան, որը սեպվել էր երկու ամայացած գործարանների միջև: Վերնահարկի լուսամուտներից մեկում լամպ էր վառվում: Նա կանգնեց և բախեց գուռը: Դռան բախոցը պայմանական էր: Քիչ անց նա միջանցքում ոտնաձայն լսեց, և դռան շղթան անջատվեց կեռից: Հետո դուռն անաղմուկ բացվեց, և նա ներս մտավ' առանց մի խոսք ասելու գեր, թիկնեղ մարդուն, որը ստւխրում' պատին սեղմված, ճանապարհ տվեց նրան: Միջանցքի ծայրում կախված հնամաշ կանաչ վարագույրը' ծւսծանվեց իր ետևից ներխուժող ուժեղ քամուց: Մի կողմ քաշելով վարագույրը, Դորիանը մտավ երկար, ցածրիկ սենյակը, որ կարծես մի ժամանակ եղել էր երրորդ կարգի ւգարասրահ: Պատերի վրա վառվում էին գազի ջահեր, որոնց 260


|.աւփանցող լույսը աղոտ և շեղ կերպով արտացո|ւիո մ 1.ը ճանճերի ծերտով կեղտոտած հայելիներում: Գացի ջահերի ետևում ծալքավորված թիթեղյա ցոլարձակնևրր ւյ ուր) ոջան 1,ին դարձնում լույսի օղակները: Դեղնավուն թեփով ծածկւիսծ հատակը տեղ-տեղ կեղտոտված էր ոտնահետքերով և | իկյորի մագ րծերով: Մի քանի մալայացի, թիթեղյա վառարանի մոտ պպզած, վեգ էին [սաղում, շատախոսում և ցույց տալիս սպիտակ ատամները: Անկյունում, գլուխը բազուկներին ց րած, սեղանին մի նավաստի էր փռվել, իսկ ողջ պատի երկայնքով մղված խայտաբղետ ներկոտած վաճառասեղանի մոտ երկու հյուծված կին ծաղրում էին մի ծերունու, որը զզվա նքով խոզանակում էր վերարկուի թևքերը: -Ն րա ն թվում է, թե իր վրա կարմիր մրջյուններ են բարձ­ րացել,- հռհռաց կանանցից մեկը, երբ Դորիանն անցավ նրանց մոտով: Ծերունին սարսափով նայեց կնոջը և սկսեց նվնվալ: Սենյակի ծայրում փոքրիկ սանդուղք կար, որ տանում էր ղևպի մթնեցրած խցիկը: Հենց որ Դորիանն արսպ բարձրա­ ցավ երեք երերուն աստիճաններով, զգաց ափիոնի հեղձուցիչ հոտը: Նա խորը շնչեց, և քթանցբերը դողացին հաճույքից: Երբ ներս մտավ, մի ղեղնահեր երիտասարդ, լամպին թեք­ ված, վառում էր երկար, բարակ ծխամորճը, նա նայեց նրան և անվճռականորեն գլխով ողջունեց: - Դուք այստեղ, Աղրիան,- քրթմնջաց Դորիանը: - Էլ ուրիշ որտեղ կարող եմ լինել,- անտարբերությամբ պատասխանեց նա,- իմ ծանոթներից ոչ մեկն այժմ չի ուզում խոսել ինձ հետ: - Ես կարծում էի' հեռացել եք Անգլիայից: , - Դարլինգթոնը մտադիր չէ ոչինչ անելու: Եղբայրս վերջապես վճարեց մուրհակը: Ոչ էլ Ջորջն է ինձ հետ խ ո ֊ 1Յ ՅՋ - 2 6 1


սա մ... Փույթ չէ,- հառաչելով ավելացրեց նա ,- բանի դեռ այս բալասանը կա, ընկերներն ինձ պետք չեն: Թերևս ևս չափա ցանց շատ ընկերներ եմ ունեցել: Դորիանը սարսռաց և շրջվեց: Նա հայացքը գցեց արտառոց կերպարանքների վրա, որոնք տարօրինակ դիրքով պառկած էին պատառոտված ներքնակներին: Ջղաձգորեն ծռմռված ձեռքեր ու ոտքեր, բացած բերաններ, խավարած, անշարժ մարած բիբեր, այդ տեսարանը առինքնեց Դորիանին: Նրան ծանոթ էր արտասովոր դրախտը, ուր տանջվում էին նրանք, և գորշ դժոխքը, որ սովորեցնում էր նոր ուրախության գաղտնիքներ: Նրանք իրենից երջանիկ էին: Իսկ ինքը մտքերի գերին էր: Հիշողությունն, ինչպես սարսափելի հիվանդություն, ուտում էր նրա հոգին: Մերթ ընդ մերթ թվում էր, թե իրեն էին սևեռած Բեզիլ Հոլլուորդի աչքերը: Այնուամենայնիվ, նա ւլզաց, որ ինքր չի կարող այդտեղ մնալ: Ադրիան Սինգլթոնի ներկայությունն անհանգստացնում էր նրան: Կուզեր լինել այնպիսի տեղ, որտեղ ոչ ոք իրեն չէր ճանաչում: Նա ուզում էր խուսափել ինքն իրենից: ֊ Գնում եմ ուրիշ տ եղ,- որոշ դադարից հետո ասաց նա: - Նավաշինարան: - Այո: - Բայց այդ վայրի կատուն, գուցե, այնտեղ լինի: Նրան այստեղ այլևս չեն թողնում: Դորիանը թոթվեց ուսերը: ֊ Սիրահարված կանայք սրտխառնոց են ինձ պատճառում: Կանայք, որ ատում են, ավելի հետաքրքիր են: Բացի այդ, թմրադեղն այնտեղ ավելի լավն է: - Միևնույն բանն է: - Այնտեղինն ինձ ավելի է դուր գալիս: Եկեք գնանք մի բան խմենք: Խմել եմ ուզում: 262

հտ & ~՜'


֊ Ես ոչինչ չեմ ուզում,— քրթմնջաց Դորիանր: - Ոչի՛նչ, զնանր: Ագրիան Սինգ]թոնը ծուլորեն րարձրացավ ե, Ո՚ոըիանին հետևելով, մտավ բար: Մաշված վերարկունհագին' ս|ասաւ|տծ չալմայով մի խառնածին տհաճորեն բացեց ատաւքներր, աւջունևց, աււլա թխկոցով մի շիշ բրենգի և երկու գավաթ գ րեց նրանց առաջ: Երկու կին մոտեցան և սկսեցին շատախոսեր ‘ 1-որիանը շրջվեց և կամացուկ ինչ-որ բան ասաց Ադրիան Սինցլթոնին: Կանանցից մեկը հեգնանքով ժպտաց: - Այսօր շատ հպարտ եք,- ծաղրեց նա: - Ի սեր աստծո, լռ ե ցե ք ,֊ գոչեց Դորիանը' ոտքը խւիելու] գևւոնին,֊ ինչ եք ուզում, փող, ահա, կերցրեք և չհամարձւսկւ|եք խոսել ինձ հետ: Մի պահ կարմիր կայծեր բոցկլտացին կնոջ անփայլ աչ­ քերում, բւսյց նույն ակնթարթին մարեցին, և աչքերը նորից բարձան սառն ու անկևնրյան: Նա ետ գցեց գլուխը և ւսգահորևն հավաքեց դրամը: Ընկերուհին նախանձով գիտում էր: - Անօգուտ է,- հառաչեց Ադրիան Սինգլթոնը' շւսրունւսկևլով խոսակցությունը,- ես չեմ ուզում վերադառնալ: - Ինչու: - Ես այստեղ շատ լաւ[ եմ զգում: - Կգրեք ինձ, եթե որևէ բանի կարիք ունենաք, լա վ,- լռու­ թյունից հետո հարցրեց Դորիանը: - Գուցե: - Դե, բարի' գիշեր: - Ուսրի գիշեր,- պատւսսխանեց երիտասարգը և թաշկի­ նակով սրբելով տոչորւխղ շուրթերը' բարձրացաւ[ աստ՛ի­ ճաններն ի վեր: Դորիանը ցավով նայեց նրա ետևից և ու գրկեց գևւգի '՝֊- =% • 263


գառր: երբ եա քաշում էր վարագույրը, այլանդակ քրքիջ պայթեց այն կնոջ ներկած շուրթերից, որին նա փող էր ավեր - Ահա, հեռանում է այդ գրողի տ ա րա ծը,֊ խռպոտ ձայնոկ ասաց նա' զկռտալով: - Չհամարձակվես այդպես կոչել ինձ, անիծյալ,- պատաս­ խանեց Դորիանը: Կինը չրխկացրեց մատները: - Հապա ինչ կուզեիր, որ Հմայիչ Արքայազն կոչեի քեզ, հա,- ճչաց նա Դորիանի ետևից: Ննջած նավաստին, լսելով այդ խոսքերը, ոտքի ցատկեց, և խելագարի պես նայեց շուրջը: Նրա ականջին հասակ միջանցքում փակվող դռան ձայնը: Նա հալածվածի պես դուրս նետվեց: Մաղող անձրևի տակ Դորիան Գրեյը շտապում էր գետափի երկայնքով: Ադրիան Սինգլթոնի հետ ունեցած հանգիպումր, չգիտես ինչու, զարմանալիորեն վրդովել էր նրան, և ինքն իրեն հարց էր տալիս' արդյոք ճիշտ էր Բեզիլ Հոլլուորդը, որ վիրավորող անմիջականությամբ ասաց, թե այդ պատանին խորտակվել է միայն իր մեղքով: Նա կծեց շրթունքը և մի պահ թախիծ իջավ աչքերին: Սակայն, ի վերջո, իրեն ինչ: Կյանքը չակսսզանց կարճ է, որպեսզի ուսերից կրես նաև ուրիշի սխալի ծանրությունը: Յուրաքանչյուր ոք իր անձնական կյանքն ունի և դրա համար ինքն է վճարում: Ափսոս միայն, որ մի սխալի համար հաճախ մարդ ստիպված է լինում վճարել անվերջ: Մարդու հետ ունեցած իր հաշիվներում ճակատագիրը երբեք չի համարում նրա պարտքերը մարած: Լինում են պահեր, ինչպես ասում են հոգեբանները, երբ մեղքի ծարավը կամ այն, ինչ աշխարհը մեղք է կոչում, այնպես է իշխում մարդուն, որ մարմնի յուրաքանչյուր ջիղ, ուղեղի ամեն մի բջիջ ահավոր պոռթկումով բնազդ

3 5 264 ■ ^

-

Հ 5 & -'


I, ծնում: Այդպիսի պահերին մարդիկ կորցնում են կսւմրի ււպատությունը: Ավտոմատների պես նրանր պանում ե՚ււ իրենց սոսկալի վախճանին ընդառաջ: Նրանր սպ ե||) չունեն, իսկ նրանց գիտակցությունը մեռնում I, կամ եթե ապրում է, ապա ընդվզումները դարձնում Լ՜ ավելի գմայլելի, անհնազանդությունն' ավելի դյութիչ: ՉԷ՞ որ տստվածաբաններն անընդհատ կրկնում են, որ բոլոր մեղքերից ամենասարսափելին չհնազանդվելու մեղքն Լ: Մեծ ււ(|ին' չարի նախահայրը, չարության լուսաստղը հենց այգ պատճառով է վտարվել երկնքից: Անզգա ամեն ինչի նկատմամբ, ծարսւվի միայն մոլության սփոփանքներին' Դորիան Դրեյը, պղծված մտքերով և ընդվզող հոգով շտապում էր առաջ' անընդհատ արա­ գացնելով քայլերը: Երբ նա անհայտացավ կիսամթին կամարի տակ, որ հաճախ հանդիսացել էր կարճ ուղի' դեպի վատահամբավ որջը, ուր այժմ նա գնում էր, հանկարծ մեկն ամուր բռնեց նրան և, չթողնելով, որ սթափվի, կոպտորեն բռնեց վզից և պատին սեղմեց: Դորիանը հուսահատորեն սկսեց պայքարել կյանքի համար: Նա սարսափելի ճիգով ազատեց վիզը սեղմող մատներից: Այգ նույն ակնթարթին չրխկաց ատրճանակի շնիկը, և նա տեսավ գլխին ուղղված ատրճանակի փայլուն փողը: Նրա գիմաց կանգնած էր ոչ բարձրահասակ, ամրակազմ մարդու խավար մի կերպարանք: - Է>նչ եք ուզում, - խեղդվելով' հարցրեց Դորիան Գրևյը: - Չշարժվեք,- հրամայեց մարդը,- մի շարժում, և' կկրակևմ: - Դուք խելագարվել եք: Ես ինչ եմ արել Ձեզ: - Դուք խորտակեցիք Սիրիլ Վեյնի կյանքը,- եղավ պա­ տասխանը,- իսկ Սիրիլ Վեյնն իմ քույրն էր: Նա ինքնասպա­ '՝—

265

հ տ Հհ —՜


նություն կատարեց: Ես գիտեմ' Դուք եր հանցավոր նրա մահվան համար, և ես երդվել եմ Ձեզ սպանել: Տարիներ շարունակ որոնել եմ Ձեզ, չէ; որ ոչ մի հեստ, ոչ մի նշան չունեի... Միայն երկու հոգի կարող էին Ձեզ նկարագրել, բայց երկուսն էլ մեռած են: Ես ոչինչ չգիտեի Ձեր մասին, բացի այն փաղաքշական անունից, որով նա կոչում էր Ձեզ: Եվ ահա այււ գիշեր պատահմամբ լսեցի այդ անունը: Աղոթեցեք աստծուն, որովհետև հիմա մեռնելու եք: Դորիան Գրեյը քարացել էր սարսափից: - Ես նրան երբեք չեմ ճանաչել,- կակազեց Դորիանը, երբեք չեմ լսել նրա մասին: Դուք խելագար եք: - Ավելի լավ է' խոստովանէք Ձեր մեղքը, որովհետև Դար պետք է մեռնեք, դա նույնքան ճիշտ է, որքան այն, որ ես Զեյմս Վևյնն եմ: Սոսկալի պահ էր: Դորիանը չգիտեր' ինչ ասել, ինչ աներ - Ծնկի,- մռնչաց Ջեյմս Վեյնը,- մի րոպե եմ տալիս աղո թելու համար, ոչ ավելին: Այս գիշեր ես նավարկության եմ գուրս գալիս Հնդկաստան, իսկ մինչ այդ պետք է անելիքս կատարեմ: Միայն մի րոպե: Վերջ: Դորիանը կանգնած էր թևաթափ: Սարսափից կաթվածա­ հար, նա չգիտեր ինչ անել: Հանկարծ հույսի մի շոգ բոցկլտաց ուղեղում: - Սպասեցեք,- գոչեց նա,- քանի տարի է' ինչ մահացել է Ձեր քույրը: Շուտ պատասխանեք: - Տասնութ տարի,- ասաց նավաստին,- իսկ ինչու եք հարցնում: Տարին ինչ նշանակություն ունի: - Տասնութ տարի,- ծիծաղեց Դորիան Դրեյը' հաղթական ձայնով, - տասնութ տարի, տարեք ինձ լապտերի մոտ և նա­ յեք դեմքիս: Մի պահ Ջեյմս Վեյնը վարանեց' չհասկանալով' ինչ էր 266

հտ ծ?—'


ւււ(|ւոմ ասել Դորիանը: Լետո բռնեց նրան և քարշ տվեց 1|աւքարից դուրս: Լապտերի լույսը, որքան 1;լ արոտ 1,ր 1ւ փչոց քամուց րեկրեկուն, բայց և այնպես ցույց տվեց ահա ւ|ոբ թյուրիմացությունը, որի մեջ ընկել էր Ջեյմս Վևյնր: Այն ւ1ւպպու դեմքը, որին նա ուզում էր սպանել, փթթում էր երի տասարդության անկեղծ պայծառությամբ: Նա քսան գարան բոլորած պատանուց մեծ լինել չէր կարող: Գուցե նսւ մի բիչ մեծ կամ ամենևին էլ մեծ չլիներ, քան քույրը' տարիներ առաջ: Պարզ էր, որ դա այն մարդը չէր, որ խորտակել էր իր քրոջ կյանքը: Ջեյմս Վեյնը բաց թողեց Դորիանին և մի քայլ ետ գնաց: - Աստված իմ, ներիր ինձ,- գոչեց նա,- քիչ էր մնում' Ձեզ ււպանեի: Դորիան Գրնյը խոր շունչ քաշեց: - Այո, Դուք կանցնած էիք սարսափելի ոճրի եզրին,- ւլամտնորևն նրան նայելով' ասաց Դորիանը,- թող Ձեզ դաս |ինի, որ մարդ իր ձեռքով չպետք է լուծի վրեժը: Դա իր' աստծո գործն է: - Ներեցեք, սըր,- քրթմնջաց Վեյնը,- ես [սարված եմ: Այդ անիծյալ որջում լսած մի պատահական բառ ինձ բերեց սխալ հետքով: - Լավ է տուն գնաք և թաքցնեք Ձեր ատրճանակը, թե չէ փորձանքի մեջ կընկնեք,- ասաց Դորիանը և, շրջվելով կրուն­ կի ւ|րա, դանգ աղ քայլերով հեռացավ: Ջեյմս Վեյնը դեռ սարսափած կանգնել էր սալարկին:՛Նա ամբողջ մարմնով ցնցվում էր: Քիչ անց մի ստվեր, որ սահում էր թաց պատի երկայնքով, հայտնվեց լապտերի լույսի տակ և համրաքայլ մոտևցաւ|. նրան: Ուսին զգալով ինչ-որ մեկի ձեռքը' նա ցնցվեց և նայեց շուրջը: Դա այն կանանցից մեկն էր, որ խմում էր գինետանը:


- Ինչու նրան չսպանեցիր,- շշնջաց նա' սմքած դեմքը րո լորովին մոտեցնելով նրա երեսին:- Երբ դու փախար Դեյլիից, ես իսկույն կռահեցի, որ նրան ես հետևում: Էհ, հիմար, ս]ետ|> է սսւանեիր: Նա կույտերով փող ունի և սրիկայի մեկն է... - Նա իմ փնտրած մարդը չէ,- պատասխանեց նավսա տ ի ն ,֊ և ինձ պետք չէ ուրիշի փողը: Ինձ պետք է մեկի կյանքը: Մարդը, որի կյանքը ես ուզում եմ, պետք է մոտավորապես հիմա քառասուն տարեկան լինի: Իսկ սա գրեթե պատանի է: Փառք աստծո, որ ձեռքերս չթաթախվեցին անմեղ արյան մեջ: Կինը դառնորեն ծիծաղեց: - Գրեթե պատանի, - ծաղրեց նա, - ոնց չէ: Եթե ուզում ես իմանալ' ահա արդեն տասնութ տարի է, ինչ Հմայիչ Արքա յազնն ինձ այն է դարձրել, ինչ հիմա կամ: - Ստում ես,- գոչեց Զեյմս Վեյնը: Կինը ձեռքերը մեկնեց դեպի երկինք: - Երդվում եմ աստծով' ճշմարտությունն եմ ասում: - Աստծով: - Թոդ լեզուս պապանձվի, եթե սուտ եմ ասում: Նա այստեղ եղողներից ամենասրիկան է: Ասում են' նա հոգին սատանային է ծախել գեղեցիկ դեմքի համար: Ահա արդեն տասնութ տարի է, որ ես ճանաչում եմ նրան: Այն ժամանակից ի վեր գրեթե չի փոխվել... Իսկ ես...- թախծոտ քմծիծաղով ավելացրեց նա: - Ուրեմն երդվում ես: - Երդվում եմ,- տափակ շուրթերից լսվեց խռպոտ արձագանքը,- բայց ինձ չմատնես,- ասաց նա,- ես նրանից վախենում եմ: Եվ մի քիչ փող տուր, գիշերօթևանի համար: Կատաղած հայհոյանքով նա նետվեց դեպի փողոցի ան­ կյունը, բայց Դորիան Գրեյն անհայտացել էր: Երբ Զեյմս Վեյնը ետ նայեց, կինը նույնպես չկար: Տ—

26 8

— ՜


ԳԼՈՒԽ XVII Մի շաբաթ անց Դորիան Գրեյը, իր Սելբի-Ոոյւպ ւ)ւււււտսւ կերտի ծաղկաջերմոցում նստած, զրուցում էր սիրունիկ Սհն ւ1տութ դքսուհու հետ, որը իր վաթսուն տարեկան սմքած ամուսնու հետ միասին հյուր էր եկել Գրեյին: Թեյի ժամն էր. Ժանյակե լուսամփոփի տակ գտնվող մեծ լամպի մեղմ լույսն րնկևլ էր նրբա գեղ հախճապակու և դրվագակերտ արծաթե սպասքի վրա: Սեղանի մոտ տնտեսուհու դեր կատարողը ւ||)սուհին էր: Նրա սպիտակ ձեռքերը շնորհագեղությամբ շարժվում էին գավաթների միջև, իսկ լիքը շուրթերը ժպտում 1,ին ինչ-որ խոսքերից, որ շշնջացել էր նրան Դորիանը: հորդ Հենքին, հյուսված բազկաթոռի մետաքսե բարձերին հենված, նրանց էր դիտում: Դեղձագույն բազմոցին նւսւոել 1,ր խցի Նարբորոն' ձևացնելով, թե լսում է դքսին, որն իր հավաքածուի համար վերջերս ձեռք բերած բրազիլական բզեզի նկարագրությունն էր անում: Սմոկինգ հազած երեք պճնամոլներ կարկանդակ էին հյուրասիրում կանանց: Դասաակևրտ էին եկել տասներկու հյուրեր, իսկ հաջորդ օրն ավելի շատ էին սպասում: - Այդ ինչի մասին եք զրուցում,- հարցրեց լորդ Հենքին' մոտենալով դեպի սեղանը և դնելով ձեռքի գավաթը,- հուսով եմ' Դորիանը պատմել է Ձեզ, Գլեդիս, իմ նախագծի մասին' նոր անուն տալ ամեն ինչին: Հիանալի միտք է: - Բայց ես չեմ ուզում փոխել իմ անունը, Հարրի,- առարկեց դքսուհին' նրան հառելով հրաշալի աչքերը,- ես միանգամայն գոհ եմ իմ անունից, և համոզված եմ, որ միստեր Գրեյն էլ իր անունից է գոհ: - Սիրելի Գլեդիս, ես աշխարհում ոչ մի բանի հետ չէի փոխի ոչ Ձեր և ոչ էլ Դորիանի անունը: Դրանք երկուսն էլ հիանալի անուններ են: Ես գլխավորապես ծաղիկները նկատի ունեմ: ^—

6 ^ 5- 269


երեկ ևս իմ կոճականցքի համար խոլորձ քաղեցի: Չքնաց բծավոր ծաղիկ էր' յոթ մահացու մեղրերի պես հմայիչ Անւիու թորեն հարցրեցի պարտիզպանին, թե ինչպես I, կոչվում այդ ծաղիկը: Նա ասաց, որ դա «Ռ ոբինզոնյանա»֊յ ի տեսակ է, կամ ինչ-որ նման անբարեհնչյուն մի բան: Դաոր ճշմարտություն է, բայց մենք կորցրել ենք իրերին գեղեցիկ անուն սաւլու հատկությունը: Անուններն ամեն ինչ են. ես երբեք չեմ ընդհատվում արարքների հետ, ես պահանջկոտ եմ միայն բաոերի հանդեպ: Ահա թե ինչու գրականության մեջ ևս ատում եմ գռեհիկ ռեալիզմը: Մարդուն, որը կարող է բահի՛ս բահ անվանել, անհրաժեշտ է ստիպել, որ աշխատի դրանու|, միայն գրա համար է, որ նա պիտանի է: ֊ Ուրեմն, ինչպես կոչենք Ձեզ, Հարրի,- հարցրեց դքսուհին: - Արքայազն Պարադոքս,- ասաց Դորիանը: - Հոյակապ է,- բացականչեց րյ քսու հին: - Լսել անգամ չեմ ուզում այդ անունը,- ծիծաղեց լորդ Հեն րին' ընկղմվելով բազկաթոռի մեջ:- Պիտակը, որ կպավ, այլևս նրանից փրկում չկա: Ո՛չ, ես հրաժարվում եմ այգ տիտղոսից: - Թագավորները հրաժարվելու իրավունք չունեն,- որպես նախազգուշացում' հնչեց գեղեցիկ շուրթերից: - Ուրեմն, Դուք ուզում եք. որ ես գահի պաշտպան լինեմ: ֊Ա յ ՞ : - Ոայց ես կհռչակեմ վաղվա ճշմսւրտություննևրը: - ես գերադասում եմ այսօրվա սխալները,- պատասխա­ նեց գքսուհին: - Դուք ինձ զինաթափում եք, Դլեդիս,- գոչեց նա' վարակվև|ով նրա քմահաճ տրամադրությունից: - Վերցնում եմ միայն Ձեր վահանը, Հարրի, բայց նիզակը թողնում եմ Ձեզ: - ես երբեք չեմ մենամարտում գեղեցկության դեմ,- ասաց


|ււ|ւդ ձև՜երին ձեռքի շարժումով: Դա Ձեր սխալն է, £ա'րրի, հավատացեք ինձ: Դաք չա ւխււգանց բարձր եք գնահատում գեղեցկությունր: Ինչպես կարող եք այդպես խոսել: Ես ընդունում եմ, ււր ավելի լավ է լինել գեղեցիկ, քան՝ առաքինի: Բայց մյուս կայմից էլ, ես առաջինն եմ պատրաստ համաձայներ որ ս ս |ե լի րսվ է լինել առաքինի, քան՝ տգեղ: - Ուրեմն, տգեղությունը յոթ մահացու մեղքերից՛ մեկն է , ֊ րտցականչեց դքսուհին,- իսկ ինչու էիք հենց նոր խոլորձր V նրանց հետ համեմատում: - Տգեղությունը յոթ մահացու առաքինություններից'2 մեկն I. Իսկ Դուք, որպես կայուն տորի, չպետք է թերագնահատեք գրանք' գարեջուրը, աստվածաշունչը և յոթ մահացու առաքի­ նությունները Անգլիային դարձրել են այնպիսին, ինչպիսին հիմա է: - Ուրեմն, Դուք չեք սիրում մեր երկիրը,- հարցրեց դքսու­ հին: - ես ապրում եմ այնտեղ: - Որպեսզի ավելի լավ պարսավեք: ֊ Իսկ Դուք ուզում էիք, որ ես համաձայնվեմ Եվրոպայի կարծիքի հետ: - Նրանք ինչ են ասում: - Որ Տարտյուֆը վտարանդվել է Ան գլի ա և առևտրախանաթ քացել: - Դա Ձեր սրսւխոսությունն է, Հարրի: - Ես դա Ձեզ եմ նվիրում: - Չեմ կարող օգտագործել: Դա չափազանց մեծ ճշմար----------------------------------

I Տոթ մահացու մեղրերն են' հպարտությունը, զայրույթը, նախանձը, կտրիրը, որկրամոլությունը, ժլատությունը, ծուլությունը: ,!(հւթմահացու աոարինու թյուններնեն'հավաար,հայսպրարևց ործաթյանր. ւպ^մւոությունր, արւյարությունր, կայունությունը, զսպվածությանը:

յ


աություն է: - Պետք չէ վախենալ, մեր հայրենակիցները երբեք չեն ճանաչում իրենց դիմանկարները: - Նրանք ողջամիտ են: - Ավելի շուտ' խորմանակ, քան' ողջամիտ: Երբ նրան|> ամփոփում են բալանսը, իրենց հիմարությունը ծածկում են հարստությամբ, իսկ արատը' շողոքորթությամբ: - Այնուամենայնիվ, մենք մեծ գործեր ենք կատարել: ֊ Այդ մեծ գործերը մեր վզին են փաթաթվել, Գլեղիս: ֊ Բայց մենք կերել ենք նրանց ծանրությունը: - Միայն մինչև Արժեթղթերի բորսան: Դքսուհին տարուբերեց գլուխը: - Ես հավատում եմ ազգի մեծությանը,- բացականչեց նա - Դա նախաձեռնության վերապրուկն է միայն: - Դրա մեջ է զարգացման գրավականը: - Անկումն ինձ ավելի է հրապուրում: - Իսկ ինչ կասեք արվեստի մասին,- հարցրեց դքսուհին: - Դա հիվանդություն է: - Սերը: - Պատրանք: - Կրոնը: - Հավատի շինծու փոխմիջոց: ֊ Դուք թերահավատ եք: - Երբեք: Թերահավատությունը հավատի նախասկիզբն է: - Ո՞վ եք Դուք: ֊ Բնորոշել' նշանակում է սահմանաւիակել: - Տվեք ինձ թեկուզ մի թել: - Թելերը կտրվում են: Եվ դուք կարող եք կորցնել Ձեր ճանապարհը լաբիրինթոսի մեջ: - Դուք ինձ շփոթեցնում եք: Եկեք ուրիշի մասին խոսենք: Տ—

272


- Մեր տանտերը սքանչելի թեմա է: Տարիներ առաջ նրան անվանում էին Հմայիչ Արքայազն: - Ա՜խ, մ]ւ հիշեցրեք,֊ գոչեց Դորիան Գրևյր: - Մեր տանտերն այս երեկո բավականին անտանե|ի I,, կարմրելով' ասաց դքսուհին:֊ Նա, կարծես, ևնթագբամ է, |<)ե Մոնմաութը ամուսնացել է ինձ հետ զուտ գիտական հետաքրքրությունից դրդված' իմ մեջ տեսնելով ժամանա­ կակից թիթեռի ամենալավ նմուշը: - Բայց ես հուսով եմ, որ նա Ձեզ գնդասեղին չի ամրացնի, ւյքսուհի,- ծիծաղեց Դորիանը: - Օ՜հ, դա արդեն իմ սպասուհին է անում, միստեր Գրևյ, երբ բարկանում է ինձ վրա: - Իսկ ինչու է բարկանում, դքսուհի: - Ամենադատարկ բաների համար, միստեր Գրեյ, կհավա­ տաք: Սովորաբար, այն պատճառով, որ ես զալիս եմ տուն իննից տաս պակաս և նրան ասում, որ ինձ հագցնի մոտ ութն անց կես: ֊ Ինչպիսի րծախնզրություն: Դուք պարզապես նրան պետք է վռնդեք, դքսուհի: - Չեմ կարող, միստեր Գրեյ: Չէ որ նա ինձ համար գլխարկնեյփ ձևեր է հնարում: Հիշում եք այն գլխարկս, որ գրել էի լեդի Հիլսթոնի երեկույթում: Չեք հիշում, բայց քաղա­ քավարությունից դրդված ձևացնում եք, թե հիշում եք: Հա, ուրեմն այդ գլխարկը նա պատրաստել էր ոչնչից: ('ոլոր լավ գլխարկները ստեղծվում են ոչնչից: - Ինչպես բոլոր լավ համբավները, Գլեդիս,- ընդհատեց |որդ Հենրին:- Իսկ եթե մարդ, իսկապես, որևէ բանով հայտնի I. դառնում, թշնամիներ է վաստակում: Հասարակության համակրանքը շահելու համար պետք է միջակություն լիներ ֊ Բայց ոչ կանանց մուհ,- տարուբերելով գլուխն' ասաց 273


գրսուհին,- կանայք են ղեկավարում աշխարհը: £ււււ|ատւււ(յ նամ եմ Ձեզ, մենք տանել չենք կարող միջակությունները: Ա՚ևնք' կւսնայքս, ինչւգես ասեյ է մեկը, սիրում ենք մեր ակւսնջ ներով: Իսկ Դուք' Ձեր աչքերուի եթե, ընդհանրապես, ևրբԱԼ սիրում եք: - Ինձ թվում է' հենց միայն դա է, որ ամրողջ կյւսնբում անում ենք,- կամաց ասաց Դորիանը: - 1փ, նշանակում է' ոչ ոքի չեք սիրում իրականում, միստեր Գրեյ,- պատասխանեց դքսուհին վշտացած կատակով: - Իմ սիրելի Գլեդիս,- բացականչեց լորդ Հենրին,- ինչ­ պես կարող եք այդպես խոսել: Սերն ապրում է կրկնությամբ, իսկ կրկնությունը բաղձանքը դարձնում է արվեստ: Րաց ի այդ, ամեն անգամ, երբ սիրում ես, սիրում ես առաջին ան­ գամ: Փոխվում է կրքի առարկան, իսկ կիրքը միշտ մնում է անկրկնելի: Փոփոխությունը միայն ուժևղւււցնում է կիրքը: Կյանքը լավագույն դեպքում մարդուն նւ[իրում է միայն մի մեծ ակնթարթ, և երջանկության գաղտնիքը հենց նրանում է, որ այդ մեծ ակնթարթը որքան կարելի 1; հաճախ վ ե ր ա ֊ կևնգանացնել: - Նույնիսկ եթե Ձեզ ծանր խոցել է, Հւսրրի,- կարճ լռությունից հետո հարցրեց գքսուհին: - Այո, հատկապես, եթե Ձեզ խոցել է,- պատասխանեց լորրլ £ենրին: Դքսուհին շրջվեց և տարօրինակ հայացքով նայեց Դորիւսն Գրևյին: - Դուք ինչ կասեք այդ մասին, միստեր Գրեյ,֊հ արցրեց նա: - Դորիանը մի պահ վարանեց: Ապա ետ գցեց գլուխը և ծիծաղեց: - ես միշտ համաձայն եմ Հարրիի հետ, դքսուհի: - Նույնիսկ երբ սխալ է:

'—

3£ յ >- 274


- Տարրին երբեք չի սխալվում, դքսուհի: - Իսկ նրւս ւիիլիսուիայությունը Ձեզ օգնե] 1, երջանկանար ֊ Ես երբեք երջանկություն չեմ փնտրել: Ո՞ււք I, ս|ետր երջանկությունը: Ես հաճույք եմ փնտրել: - Եվ գտել եք, միստեր Գրեյ: - Հաճախ: Չափազանց հաճախ: Դքսուհին հառաչեց: - Իսկ ես անրյորր եմ ւինտրում,- ասաց նա, - և եթե հիմա տցնամ ու զգեստս չւիոխեմ, հանգիստ չեմ լինի այս երեկո: - Թույլ տւ[ևբ Ձեզ համար խոլորձներ բերեմ, դքսուհի,րացակւսնչեց Դորիանը՝ ոտքի ցատկելով և վազելով ծաղկաջերմոցի խորքը: - Դուք անամոթաբար կոտրատվում եք նրա հետ, Գլևդիս,տսաց լորդ Հենրին իր զարմուհուն: Զզուշացեք: Նա շւստ ոյութիչ է; - Եթե այդպիսին չլիներ, չէր լինի և ճակատամարտ: - Նշանակում է' հույնը հույնի ւ|րւս է զնում՛: - Ես կողմնակից եմ տրոյացիներին, նրանք պայքարում էին կնոջ համւսր: - Եվ պարւոկեցին: ֊ Դերությունից էլ վատ բաներ գոյություն ունեն,—պա­ տասխանեց նա: - Դուք սլանում եք քառատրոփ՝ սանձերը բաց թողած: - Կյռւնբը հենց սլացքի, մեջ է,- եղավ պատասխանը: - Այս գիշեր կցրեմ իմ օրագրում: - Ինչ: ֊ Որ այրված երեխան նորից կրակի է ձգտում: I Հույնը հույնի վրա է գնամ-արտահայտություն Նատանևլյա Լիի (1(>5. Ա)92) «Հակառակորդ թագուհիները» դրամայից, երբ պայքարում են երկու հավասար հզորություն ունեցող մարդիկ կամ բանակներ, ս|այրարր դաման 1; լինում: Հասկացվում Լ Ֆիլիպպիի և Ալեքսանդր Մակեդոնացու դիմադրությունը հունական պետության վրա:


- Կրակե ինձ լի էլ խանձել, Լարրի: Իմ թևերն անվնաս են: - Եվ այդ թևերը ծառայում են Ձեզ ամեն ինչի համար, բացի' թռիչքից: - Ի-փզախությունը տղամարդկանցից անցել է կանանց Ս՜եզ համար դա նոր զգայություն է: - Դուք գիտեք, որ հակառակորդ ունեք: ֊ Ո՞վ է: Լորդ £ենրին ծիծաղեց: - Լեդի Նարբորոն,- շշնջաց լորդ Լարրին,- նա ուղղակի պաշտում է սրան: - Դուք ինձ ստիպում եք մռայլ նախազգացումով համակ­ վել: Անտիկ գեղեցկությունը միշտ ճակատագրական է մեզ' ռոմանտիկներիս համար: - Կանայք են ռոմանտիկները: Դուք զինված եք գիտության բոլոր մեթոդներով: ֊ Տղամարդիկ են մեզ սովորեցրել: - Րայց ձեզ ուսումնասիրել չեն կարողացել: - Ապա նկարագրեք մեր սեռը,- եղավ դքսուհու մարտա­ հրավերը: - Դուք սֆինքս եք' առանց գաղտնիքի: Դքսուհին ժպտալով նայեց նրան: - Որքան ուշացավ միստեր Դրեյը,- ասաց նա,- գնանք օգնենք: Չէ որ ես չեմ ասել, թե ինչ գույնի զգեստ եմ հագնելու: Դուք պետք է Ձեր շրջազգեստը հարմարեցնեք նրա ընտ­ րած խոլորձներին, Գլեդիս: - Դա կլիներ վաղաժամ անձնատրություն: - Ռոմանտիկան արվեստում սկսվում է գագաթնակետա­ յին պահից: - Բայց ևս պետք է ինձ համար նահանջի ճանապարհ ապահովեմ:

3 9- 276

< ^


֊ Ինչպես պարթևները՛: - Նրանք փրկություն գտան անապատում: ե՜ս այւյ չեմ կտրող: - Կանայք միշտ չէ, որ կարող են ընտրություն կատարեք պսւտաս|սանեց լորդ Հենրին: Նա հազիվ վերջացրեց նախադասությունը, երբ հանկարծ ծախկաջերմոցի հևոու ծայրից խուլ տնքոց և ծանր թրմփոց լսվեց: Բոլորն էլ ցնցվեցին: Դքսուհին սարսափից քարացավ տեղում, իսկ լորը Հենրին, վախվորած աչքերով, արմավենիների տարուբերվող մյւսղերի միջով ներքև սլացավ, որտեղ սալահատակին, երեսն ի վայր րնկած էր Գրեյը' խոր ուշաթափված: ՝ Նրան անմիջապես տեղափոխեցին երկնագույն հյուրաււենյակը և պառկեցրին բազմոցի վրա: Շուտով ուշքի եկավ և տարակուսանքով շուրջը նայեց: - Ինչ է պատահել,- հարցրեց նա,- օհ, հիշեցի, այստեղ ապահով եմ, Հարրի,- նա սկսեց դողալ: - Սիրելի Դորիան,- պատասխանեց լորդ Հենրին,- Դուք պարզապես ուշաթափվեցիք, ոչինչ չկա: Հավանաբար գերհոգնածությունից է: Ավելի լավ է' մաշի մի եկեք: Ձեզ կփոխարինեմ: - Ոչ, կգամ,- դժվարությամբ բարձրանալով' ասաց Դորիանը,- ավելի լավ է' գնամ: Չեմ ուզում մենակ մնալ: Նա գնաց իր սենյակը և հագուստը փոխեց: ճաշի ժամանակ նա ցույց էր տալիս, թե ինքը անհագորեն ուրախ է, բայց այդ ուրախության մեջ ինչ-որ վհատություն կար: Նա մերթ ընդ մերթ սարսափից ցնցվում էր, երբ հիշում էր ծաղկաջերմոցի լուսամուտին սեղմված Զեյմս Վեյնի' քաթանի պես սպիտակ դեմքը իրեն դիտելիս: 1 £ին պարթններր մարտի ժամանակ նետր արձակելուց հետո ?րրամ 1,ին ձիու ցրււխր' ձեացնև|ու|, թե պատրաստիում են փախչեք 277

7

-€ ^ — ՜


ԳԼՈԻԻ* XVIII Յաջորդ օրը Դորիանը տնից դուրս չեկավ, ժամանակի մեծ մասն անցկացրեց իր սենյակում' մահվան սարսափից ուժասպառ, թեև կյանքի նկատմամբ նա արդեն անտարբեր էր: Այն միտքը, թե իրեն հետապնդում են, դարանակալում, որոգայթ լարում, սկսել էր ճնշել նրան: Բավական էր վա րագույրը քամուց շարժվեր, Դորիանը ցնցվում էր: Լու սամուտներին բսվսվող Նոր հողմահար տերևները հիշեցնում էին նրան իր չիրականացած վճիռների մասին, և նրա մեջ բուռն ափսոսանք էին արթնացում: Հենց որ փակում էր աչքերը, կրկին նավաստու դեմքն էր տեսնում' քրտնած ապակուց իրեն նայեյիս, և նորից սարսափը ծանր ձեռքոկ սեղմում էր սիրտը: Բայց, ով զիտե, գուցե դա իր երևակայությունն էր, որ ցիշերկա խավարից րյուրս էր կանչելվրիժառոփ ուրվականին, և նրան սպասող հատուցման սարսափելի տեսարաններ I, պատկերում: Իրականությունը քաոս է, բայց մարդկային երևակայության մեջ ինչ-որ սարսափելի տրամաբանություն կա: Երևակայությունն է ստիպում, որ զղջումը կրնկակոխ հետևի մեղքին: Միայն երևակայությանն է մեզ համար պատկերում մեր գործած մեղքերի զարհուրելի հետևանքները: Փաստերի իրական աշխարհում մեղսագործները չեն պատժ­ վում, ոչ էլ' անմեղները հատուցվում: Հաջողությունը տրված է աժերին, իսկ ձախորդությունը նետված է թույլին: Ահա բոլորը; Եվ վերջապես, եթե որևէ օտարական թափառեր տան շու րջը, սպասավորները կամ պահապանները կնկատեին: Եթե ծաղկաթմբերին ոտնահետքեր լինեին, պարտիզպաններն անմիջապես կզեկուցեին Դորիանին: Ոչ, զա լոկ իր երևակայությունն էր: Սիբիլ Վեյնի եղբայրը չէր վերադարձել '—

278

■ €?


նրան սպանելու համար: Նա գնացել էր նաւ|ար1|ուլցան ե մի օր կուլ կզնա ալեկոծ ծովին: Նրանից, այնուամենայնիվ, ւ|տանց չէր սպառում: Չէ որ այց. մարցը չցիտեր ե չէր 1,| կարող իմանալ, թե ով է ինքը: ԵրիտասարդույՅյան ցիմակր փրկել էր Իրեն: Եվ սակայն, եթե դա լիներ լոկ մտապատրանք, սոսկւպի էր մտածել, թե խիղճը կարող է ստեղծել տեսանելի կեր­ պարանքով զարհուրելի տեսիլքներ և ստիպել նրանց, որ հւսյտնվեն մարդու աչքին: Ւ^նչ կլիներ նրա կյանքը, եթե ցիշեր ու ցերեկ իր ոճրի տեսիլները նայեն նրան մութ ան­ կյուններից, ծաղրեն թաքստոցներից, շշնջան ականջին խնջույքի ժամանակ, արթնացնեն նրան սառցե մատներով, երր ինքը քնած է: Ուղեղը սողոսկող այդ մտքից Դորիանը մեռելային գույն ստացավ և սարսաւիից սառեց: Օհ, ինչու խելահեղության մոլեցին պահին նա սպւսնեց ընկերոջը: Որ­ քան զարհուրելի է այդ տեսարանի հիշողությունը: Մտու[ի նա կրկին տեսավ այդ ամենը: Յուրաքանչյուր ահարկու մանրամասնություն վերակենցանցավ էլ ավելի քստմնելի: Ահա ժամանակի խավարչտին անդունդից արյունաթաթախ հագուստով ելաւ[ իր ոճրագործության տեսիլքը: Երր լորդ Հենրին ժամը վեցին մտավ ննջարան, նա Դ ո ֊ րիանին գտավ աղեկտուր արտասվելիս: Միայն երրորդ օրը նա համարձակվեց դուրս գալ տնից: Ձմռան վաղորդյան, սոճու րույրով հագեցւսծ օղը վերադարձրեց նրա զվարթությունը և կյւսնքի հրավառ տենչը: Բայց փոփոխման պատճառը միայն դա չէր: Դորիանի ամբողջ հոգին ըմբոստացել էր տառա­ պանքի անսահմանության դեմ, որ ցականում էր խեղդեց ե ւէրդովել նրա սքանչելի անդորրը: Այդպես է լինում բպոր նրբազգաց բնավորությունների հետ: Ուժեղ կրքևրը, եթե չսանձահարւխն, կործանում են այդպիսի մարդկանց: Այդ


Կւտևրը կա՛մ սպանում են մարդուն, կամ իրենք են մեռնում: Աննշան տրտմություններն ու աննշմար սերերը կենսունակ են: Մեծ սերերն ու մեծ վշտերն են, որ կործանվում են իրենց առատությունից: Բացի այդ, Դորիանը համոզել էր իրեն, որ ինքը իր սար­ սափահար երևակայության զոհն է և այժմ հիշում էր ւսյւյ սարսափները ինչ-որ ներողամիտ կարեկցանքով, որի մեջ քիչ չէր արհամարհանքի բաժինը: Նախաճաշից հետո մի ժամ նա դքսուհու հետ զբոսնեց պարտեզում, ապա պուրակի միջով գնաց այն տեղը, որտեղ պետք է հավաքվեին որսորդները: ճթճթան սառնամանիքը կարծես խոտը աղով էր ծածկել: Երկինքը նման էր կապույտ մետաղե շրջած գավաթի: Հանդարտ լճի աւիին եղեդը բոլորապատվել էր սառույցի նեղ շերտով: Սոճու անտառեզրին Դորիանը տեսավ դքսուհու եղբորը' սըր Զեոֆֆրի Քլաուսթոնին, որը հրացանից գցում էր երկու դատարկ փամփուշտը: Դորիանը ցատկեց կառքից և, հրա­ մայելով հեծյալ սպասւսվորին տուն տւսնել իր զամբիկին, չորացած ււյատերի և խիտ մացառուտի միջով մոտևցաւ[ հյուրին: - Լավ որս արեցիք, Զեոֆֆրի՛,- հարցրեց նա: - Այնքան էլ ոչ, Դորիան: Ըստ երևույթին թռչունները դաշտ են թռել: Ավելի լավ կլիներ՝ նախաճաշից հետո այլ տեղ զն անք: Դորիանը սկսեց քայլել նրա հետ: Սուր, անուշաբույր օդը, արևի ալ ոսկեգույն ցոլքն անտառում, որսահալածների' ժամանւսկ առ ժամանակ թնդացող խռպոտ ճիչերը, որոնց հե­ տևում էր հրւսցանների սուր չխկոցը, հրապուրում էին նրան և համակում չքնաղ ազատության զգացումով: Նա ամ­ բողջովին տրվել էր անհոգ երջանկությանն ու անսահման 280

— ՜


անվրդով ուրախությանը: Հանկարծ նրանց դիմաց' մոտ քսան յարը հևռա, հին խոտի խոշոր դեզի տակից սրածայր ականջները |պշած մի նապաստակ դուրս թռավ և, ետևի երկար ոտները ձգած, սրընթաց նետվեց մացառուտի խորքը: Ջեոֆֆրին անմիջապես րարձրացրեց հրացանը, բայց կենդանու վայելչակսպմ շարժման մեջ ինչ-որ բան կար, որ զարմանալիորեն գրավեց Դորիան Գրեյին, և նա նույն ակնթարթին գոռաց. - Չկրակեք, Զեոֆֆրի, թոդ ապրի: - Լնչ անհեթեթություն, Դորիան,- ծիծաղեց նա և նասյաս- ■ տակի' թավուտը մտնելու պահին կրակեց: Լսվեց երկու ճիչ' վիրավոր նապաստակի ահավոր ճիչը և մարդու հոգեվարքի ճիչ, որ ավելի սոսկալի էր: - Աստված իմ, որսահալածի վրա եմ կրակել,- բացականչևց Ջեոֆֆրին,- այդ հր ավանակը գնդակի տակ մտավ: Լյ, դադարեցրեք կրակելը,- գոռաց նա ձայնի ամբողջ բարձ­ րությամբ,- մարդ է վիրավորվել: Վազելով մոտեցավ ավագ վարձու որսորդը' փայտը ձեռքին: - Որտեղ, սըր, ուր է նա,- բացականչեց որսորդը: Նույն րոպեին կրակոցները դադարեցին ամբողջ գծի երկայնքով: - Այստեղ է,- բարկությամբ պատասխանեց Ջեոֆֆրին' շտապելով դեպի թավուտը,- գրողը տանի, ինչու Ձեր մարդ­ կանց չէիք հեռացրել: Փչացրիք այսօրվա որսը: Դորիանը դիտում էր, թե ինչպես նրանք չքացան մացա­ ռուտի մեջ' թեքելով ճկուն, օրորվող ճյուղերը: Մի քանի րոպե անց նրանք հայտնվեցին' արևաողող բացատ դուրս բերելով մի դիակ: Դորիանը սարսափահար ետ շրջվեց: Նրան թվաց, թև չար ճակատագիրը հետևում է իրեն ամենուր: Նա |սեց


ս|ւր Ջեոֆֆրիի հարցը, թե մարդը մեռել է արդյոք և աւ|սս| որսորդի հաստատական պատասխանը: Անտառը հանկարծ կևնդանացակ, յցվեց մարդկանցով, լսվեցին բյուրավոր ոտքերի դոփյուններ և ձայների խուլ դժժոց: Պղնձագույն կրծքով մի խոշոր փասիան աղմուկով թափահարեց թևերը ե թռավ ճյուղերի վրայով: Մի քանի րոպե անց, որ վշտացած Դորիանին տառապանքի անսահման ժամեր թվացին, նրա ուսի վրա ծանրացավ մեկի ձեռքը: Նա ցնցվեց և ետ նայեց: - Դորիւսն,- ասաց լորդ £ևնրին,- ավելի լավ է ասեմ, որ այսօր դադարեցնեն որսը: Անհարմար է շարունակել: - Ես կուզեի, որ րյւս ընդմիշտ դադարեր, Հարբի,- դառ­ նորեն ասաց նա,- դա զզվելի և դաժան զբաղմունք է: Միթե մարդը... Նա չկարողացավ վերջացնել նախադասությունը: - Դժբախտաբար' այո: Մանրագնդակների ամրոց ջ լիցը կուրծքն է մխրճվել: Պետք է որ մահացած լինի նույն ակնթարթին: Գնանք տուն: Նրանք մոտ հիսուն յարդ գլխավոր ծառուղիով կողք կողքի լուռ քայլեցին: Ապա Դորիանը նայեց լորդ Հենրիին և խոր հառաչանքով ասաց. - Վատ նախանշան է, Հարրի, շատ վատ: - ք^նչը, - հարցրեց լորդ Հենրին, - հա, դժբախտ պա­ տահարը: Սիրելի բարեկամս, ինչ արած, սպանվածն ինքն 1; մեղավոր, ինչու էր կանգնել գնդակի տակ: Բացի այդ, մեր գործը չէ: ճիշտ է' բավականին անախորժ ստացվեց Զեոֆֆրիի համար: Վայել չէ կրակել որսահալածի վրա: Մար­ դիկ կարող են մտածել, թե նա վատ հրաձիգ է: Մինչդեռ այդ­ պես չէ: Նա շատ դիպուկ է կրակում: Բայց անօգուտ է այդ մասին խոսելը: 282

՜


Դորիանը տարուբերեց գլուխը: - Դա վատ նախանշան է, Հարբի: Զգում եմ, որ մեգանխյ մեկն ու մեկին սոսկայի րան է պատահելու... Հաւ|անւււ|սպւ' ի ն ձ ,֊ ավելացրեց նա և ձեռբը կսկիծով տարավ ցեպի աչյւերր: Լորդ Հենքին ծիծաղեց: - Աշխարհում միակ սոսկալի բանը ձանձրույթն է, Դորիւսն, միակ մեղքը, որ ներում չունի... Բայց մենք ձանձրույթից չևն|) տառապի, եթե մեր մտերիմները ճաշի ժամանակ չսկսեն շատախոսել կատարվածի մասին: Նրանց պետք է զգու­ շացնեմ, որ այդ թեման արգելված է: Իսկ ինչ վերաբերոււք. % 1; նախանշաններին, ապա նման բաներ գոյություն չունեն: ճւսկաւոազիրր մեզ համար մունետիկներ չի առաքում: Նա չաւիազանց խելացի կամ չափազանց դաժան է այդ բանի համար: Բացի այդ, գ րողը տանի, ինչ կարող է պատահել Ձեզ, Դորիւսն: Աշխարհում ամեն բան Դուք ունեք, ինչ ցանկայի է մւււրդուն: Չկա մեկը, որ հիացմունքով չւիոխանակի իր տեղը Ձեզ հետ: - Իսկ ես, Հա ըրի, ուզածդ մարդու հետ տեղս կփոխեի: Մի՛ ծիծաղեք: ճիշտ եմ ասում: Չարաբախտ գյուղացին, որ հենց նոր մեռավ, ինձանից երջանիկ էր: Ես չեմ սոսկում մահից: Զարհուրելի է միայն նրա մերձեցումը: Կարծես արգեն ճիվա­ ղային թևերը ճոճում է իմ գլխավերևում կապարե օդի մեջ: Բարի երկինք... Միթե չեք տեսնում, որ մեկը ծառերի ետևում թաքնված ինձ է նւսյում և սպասում ինձ: Լորդ Հենրին նայեց այն ուղղությամբ, որ ցույց էր տալիս ձեռնոց հագած գողացող ձեռքը: - Այո,- ասաց նա ժպտալով - տեսնում եմ պարտիզպանին, որն, իրոք, Ձեզ է սպասում: Հավանաբար, ուզում է հարց1ւև|' ինչպիսի ծաղիկներ կուզեք այս գիշեր սեղանի համսւ|ւ: Սիրելի բարեկամս, ինչու եք այդւգես ջղային գարձև|: Եր|՛ 283


վերադառնանք քաղաք, անպայման գնացեք իմ բժշկի մոտ: Դորիանը թեթևացած շունչ քաշեց, երբ տեսավ մոտեցոգ պարտիզպանին: Սարքը բարձրացրեց գլխարկը, մի պահ վարանած նայեց լորդ Հենրիին և գրպանից մի նամակ հանև լով' մեկնեց տիրոջը: - Նորին պայծառափայլությունը հրամայեց սպասել պա տասխանի,- մրմնջաց նա: Դորիանը նամակը դրեց գրպանը: - Ասացեք նորին պայծառափայլությանը, որ ես հենց հիմա գալիս եմ,- սառնությամբ վրա բերեց Դորիանը: Պարտիզպանը շրջվեց և շտապ գնաց տուն: ֊ Կանայք որքան են սիրում վտանգավոր բաներ ա ն ե լ,֊ ծիծաղեց լորդ Հենքին,- դա նրանց այն հատկություններից մեկն է, որն ինձ բոլորից շատ է հիացնում: Կինը պատրաստ է սիրախաղ անել ուզածդ մարդու հետ այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուրիշները ուշադրություն են դարձնում այդ բանի վրա: - Ինչքան շատ եք սիրում խոսել վտանգավոր բաների մասին, Հարրի: Տվյալ դեպքում Դուք բոլորովին սխալվում եք: Դքսուհին ինձ շատ է դուր գալիս, բայց ես նրան չեմ սիրում: - Իսկ դքսուհին Ձեզ շատ է սիրում, սակայն Դուք ավելի քիչ եք դուր գալիս նրան: Այնպես որ, գերազանց զույգ եք կազմում: - Դու ք բամբասում եք, Հարրի, և բամբասում' առանց որևէ հիմքի: - Յուրաքանչյուր բամբասանքի հիմքում ընկած է դեպի անբարոյականությունն ունեցած հավատը,- ասաց լորդ Հենքին' գ լանակ վառելով: - Հարրի, Դուք հանուն դիպուկ խոսքի ցանկացած մարդուն կարող եք զոհել: ՚

284

^


֊ Աշխարհն ինքն է բարձրանում զոհասեղանին իր ներդաշնակության համար,- եղավ պատասխանդ: - Երանի կարողանայի սիրել,- բացականչևց Դորիտնր բուռն ոգևորությամբ:- Բայց ինձ թվում է' ես կորցրել եմ այդ կիրքը և մոռացել ցանկությունը: Ես միշտ չափսպանց շատ եմ ինքս ինձանով զբաղված եղել, և ահա իմ իսկ անձնավորությունն ինձ համար ծանրություն է դարձել: Ուզում եմ փախչել, հեռանալ, մոռանալ... Հիմարություն էր, րնդ հանրապես, այստեղ գալս: Թերևս հեռազրեմ Հարվիին, որ պատրաստի զբոսանավը: Զբոսանավի վրա մարդ ապա­ հով է: Չեմ կարող Ձեզ ոչինչ պատմել, Հափրի,- թախծոտ պա­ տասխանեց նա,- թերևս այդ ամենն իմ երևակայությունն է: Դժբախտ պատահարը վրդովեց ինձ: Մի սոսկալի նախազցացում ինձ ասում է, որ նման բան էլ ինձ հետ պետք է կատարվի: - Ինչպիսի անմտություն: - Գիտեմ, բայց ինչ անեմ, այդպես եմ զղում: Ահա և դքսուհին' իսկական Արտեմիս' անգլիական շրջազգեստով: Տեսաք, վերադարձանք, դքսուհի: - Ամեն ինչ ես արդեն լսել Եմ, միստեր Գրեյ,- պատաս­ խանեց նա,- խեղճ Ջեոֆֆրին սարսափելի վշտացած է: Եվ ասում են' Դուք խնդրել եք, որ չկրակի նապաստակի վրա: Որքան ապշեցուցիչ է: - Այո, շատ ապշեցուցիչ: Չգիտեմ' ինչը դրդեց ինձ, թերևս, ինչ-որ քմահաճույք: Այդ նապաստակը բոլոր փոքրիկ կենդանիների մեջ ամենագեղեցիկը թվաց: Բայց ցավում եմ, որ Ձեզ պատմել են սպանվածի մասին: Սարսափելի պատմություն է... - Ցավալի պատմություն է,- մեջ մտավ լորդ Հենրին,- և 285

£ *

39— ՜


|՝պւտւս|ին հոգեբանական հեաւսքրքրություն չի ներկա յացնւսմ: Ա՜յ, եթե Ջեոֆֆրին դիտավորյալ սպաներ, որրան հետարրրիր կլիներ: Ես կուզեի ծանոթանալ իսկական մարդ սապանի հետ: - Դուր զարհուրելի մարդ եր, Հափրի,- գոռաց դքսուհին,֊ ճիշտ չէ, միստեր Գրեյ: Հափրի, միստեր Գրեյը, ինչպես երևում է, կրկին վատ է զգում: Հիմա կուշաթափվի: Դորիանը մեծ ջանքով տիրապետեց իրեն և ժ՛պտաց: - Դատարկ բան է, դքսուհի',- կամաց ասաց նա,- ջդևրս չափազանց քայքայված են: Ուրիշ ոչինչ: Գուցե նրանից է, որ այս առավոտ երկար քայլեցի.. Ինչ ասաց Հարրին, չլսեցի նորից ինչ-որ բան րարրւսջեց: Դուք ինձ հետո կպատմեք: ես, թերևս, գնամ, պառկեմ: Ինձ կներեք, չի: Նրանք հասան ծաղկաջերմոցից պատշգամբ տանող մեծ սանդուղքներին: Երբ ապակե դուռը փակւ[եց Դորիանի ետևից, լորդ Հենրին շրջվեց և թաիւծագ որով նայեց դ քսուհուն: - Դուք չափազանց շատ եք սիրահարված նրան,- հարցրեց նա: Դքսուհին որոշ ժամանակ լուռ հայացքը հառել էր մի բնա­ նկարի: - Ես ինքս կագեի այդ իմանալ,- ասաց նա վերջապես: Լորդ. Հենրին տարուբերեց գլուխը: - Իմանալը ճակատագրական է սիրո համար: Միայն անհւսյտաթյունն է գերում մեզ: Մշուշի մեջ ւսմեն ինչ հրաշալի է: - Բայց մշուշում մարդ կարող է շեղվել ճանապարհից: - Բոյոր ճանապարհները դեպի նույն տեղն են գնում, սիրն]ի' Դ|ևդիս: - Դեպի ուր: - Հիասթաւիություն: ֊ Ես դրանով եմ սկսել իմ կյանքի ուղին,- հառաչեց ՜՜—

286


I) յյսոնհխն:

֊ Նա առաջ եկավ Ձեզ դքսական թագով: - Ձանձրացել եմ արրլեն մորու տերևներից: - Բայց Դուք այն կրում եք պատշաճ արժանապատ ւխւթյամբ: - Միայն հասարակության մեջ: ֊ Զգույշ, կկորցնեք,- ասաց լորդ Ծենրին: - Չեմ կորցնի ոչ մի ծաղկաթերթն անգամ: - Բայց Մոնմաութը ականջներ ունի: - Ծերությունը խուլ է: - Նա երբեք չի խանդել: - Երանի չԼ՜ր: Լորդ Լենրին նայեց շուրջը' կարծես ինչ-որ բան փնտրելով: - ինչ եք որոնում,- հարցրեց դքսուհին: - Ձեր սուսերի ելունըը՛,- պատասխանեց նա,- Դուք վայր եք գցել: Դքսուհին ծիծաղեց: - Բայց ըիմակը ըեռ կրում եմ: - Նրա տակից Ձեր աչքերն ավելի գեղեցիկ են,- եղավ պատասխանը: Դքսուհին նորից ծիծաղեց: Նրա ատամնաշարը նման Լր բոսոր մրգի սպիտակ սերմնահատիկների: Վերնահարկի առանձնասենյակում՝ բազմոցի վրա, պառկած էր Դորիան Դրեյը: Նրա մարմնի յուրաքանչյուր թրթռացող ջիղ սարսափով էր պատած: Կյանքը հանկարծ նրա համար դարձավ չափազանց զզվելի բեռ, որ պետք է կրեր: Տարաբախտ որսահալածի ահավոր մահը, որին սպանեյ էին թավուտում, ինչպես վայրի կենդանու, նրան թվում 1 1?|ունր}ր անւ|ւոանց է րյարձնտմ սուսերր: Սասերից ւ|երցնե] երոն^ր' նշանակում է պատրաստւ]եւ մենամարտի:


Էր իր մահվան նա1սապատկերը: Նա քիչ մնաց' կորցներ գիտակցությունը, երբ լսեց լորդ Հենրիի լկտի կատակու| ւսսւսծ խոսքերը: ժամը հինգին զանգահարեց սպասավորին և կարգադրեց կապել իրերը գիշերվա ճեպընթաց գնացքով Լոնդոն մեկնելու համար և պւսւորաստել կաոքը ութն անց երեսունին: Նա հաստատ վճռեց ոչ մի գիշեր չմնալ Սելբի-Դոյալում: Այդտեգ չար նախանշան կար: Արևի լույսի տակ շրջում էր մահը: Անտառի խոտը ցողվել էր արյամբ: Նա մի երկտող գրեց լորդ Հենրիին' հայտնելով, որ մեկնում է Լոնդոն' բժշկի և խնդրում է զբա ղեցնել հյուրերին իր բացակայության ժամանակ: Երբ երկտողը գնում էր ծրարի մեջ, դուռը բախեցին, սպասավորը հայտնեց, որ ավագ վարձու որսորդը ուզում է տեսնել իրեն: Դորիանը մռայլվեց և կծեց շրթունքը: - Ներս կանչեք,- մի րոպե վարանելուց հետո քրթմնջաց նա: Հենց որ մւսրգը ներս մտավ, Դորիանը դարակից հանեց չեկի գրքույկը և դրեց նրա առաջ: - Հավանաբար, առավոտվա դժբախտ պատահարի կապակցությամբ եք եկել, Թ որնթ ո ն,֊ ասաց նա, վերցնելով գրիչը: - Այո, սըր - պատասխանեց անտառապահը: - Այդ թշվառն ամուսնացած էր: Ընտանիք ո ւն ե ր ,֊ հարց­ րեց Դորիանն անփութորեն,- եթե այո, ես նրանց կարիքի մեջ չեմ թողնի, անհրաժեշտ գումար կուղարկեմ: - Մենք չգիտենք, թե ով է նա: Այդ պատճառով համարձակւխցի Ձեզ անհանգստացնել: ֊ Չգիտեք' ով է,— ասաց Դորիանը անտարբերությամբ,ինչպես թև, ձեր մարդկանցից չէր: 288


- Ո չ, սըր, մենք նրան երբեք չենք տեսել: Ինչ-որ նսս|աստու նման է, սըր: Գրիչը ընկավ Դորիան Գրեյի ձեռքից, և սիրտը կարծես հանկարծ դադարեց թարախելուց: ֊ Ն ա ւ|ա ստ ի,֊ ճչաց նա,- ասացիք նավաստի: - Այո, սըր, կարծեք նավաստի լինի: Երկու բազուկներին 1,| դաջվածքներ ունի... և ինչ-որ նման բան... - Որևէ բան գտել եք նրա մոտ,- հարցրեց Դորիանն' առաջ թեքված, ակնապիշ նայելով մա ր դո ւն,֊ որևէ բան, որից պարզվի նրա ու[ լինելը: - Մի քիչ փող, սըր, և վեց լիցանի մի ատրճանակ, էլ ուրիշ ոչինչ: Վայելուչ, բայց հասարակ տեսք ունի: Կարծում ենք, նաւ[աստի է: Դորիանը ոտքի ցատկեց: Մտքում սոսկալի հույս ւիայլատակեց, և խելահեղորեն կառչեց այդ մտքից: - Որտեղ է դիակը,- բացականչեց նա:- Արագ: Այս րոպեին ես պետք է տեսնեմ: - Ֆերմայում է, սըր, դատարկ ախոռում: Մարցիկ չեն ուզում իրենց տանը մեռել պահել: Ասում են' դիակը դժբա խ ­ տություն կբերի: ֊ Ֆերմայում: Անմիջապես գնացեք այնտեղ և սպասեցեբ ինձ: Ասացեք ձիապաններից մեկին, որ ձիս բերի: Ո՛չ, պետք չէ: Ինքս կգնամ ախոռ: Այդպես ավելի արագ կլինի: Քառորդ ժւսմ էլ չէր անցել, երբ Դորիան Գրեյը երկար ծա­ ռուղով սրընթաց սուրում էր քառատրոփ: Ծառերը տեսիլային թաւիորի նման ետ էին սլանում նրա կողքով, և երկչոտ ստվերները ճանապարհից մի կողմ էին նետվում: Մի անգամ զամբիկը շեղվեց սպիտակ ցանկապատի մոտ և քիչ մնաց' վայր գցեր հեծյալին: Նա մտրակեց ձիուն: Ձին, նետի պես ճեղքելով օդը, առաջ սուրաց: Սմբակների տակից թռչում էին 289


քարերը: Վերջապես Դորիանը ֆերմա հասավ: Բակում երկու մարդ թրև էին զալիս: Նա ցատկեց թամբից և սանձը նետեց նրանցից մեկին: Ամենամայրի ախոռում լույս էր առկայծում: Ինչ-որ ներքին ձայն Դորիանին ասաց, որ դիակն այնտեղ է: Նա շտապեց դեպի դուռը, ձեռքը տարավ փականին: Սակայն մի պահ վարանեց' զգալով, որ հիմա ինքը մի հայտնություն է անելու, որը իրեն կամ անդորր կվերադ արձնի, կա՛մ կխորտակի կյանքը հավիտյան: Ապա կրնկի վրա բացեց դուռը և ներս մտավ: Հեռու անկյունում' պարկերի կույտի վրա, դրված էր դիակր' կոշտ վերնաշապիկով և կապույտ շալվարով: Դեմքյւ ծածկված էր կեղտոտ թաշկինակով: Կողքին' շշի մեջ, ճթճթում էր հաստ մոմը: Դորիան Գրեյը ցնցվեց: Նա զզաց, որ ինքը չի կարող ետ քաշել յՅաշկինակը և կանչեց աշխատողներից մեկին: - Այս շորը ետ տարեք դեմքից: Ես ուզում եմ տեսնել նրան,- ասաց Դորիանը, և իբրև հենարան' կառչեց դռան կողափայտից: Երբ ֆերմայի աշխատողը վերցրեց թաշկինակը, Դորիանն առաջ եկավ: Ուրախության ճիչ թռավ նրա կրծբից: Անտառում սպանվածը Զեյմս Վեյնն էր: Մի քանի րոպե Դորիանը կանգնած նայում էր դիակին: Երբ նա վերադառնում էր տուն, աչքերը լի էին արցունքներով: Նա փրկված էր:

290


ԳԼՈՒԻ* XIX - Իզուր մի ասացեք, թե որոշել եք լավը լինեք ասում 1;ր յորդ Հենքին' սպիտակ մատնեքը թաթախելով կարմիր պղնձե գավաթի վարդաջրի մեջ,- Դուք կատարելության եք: Խնդրում եմ, մի փոխվեք: Դորիան Գրեյը տարուբերեց գլուխը: - Ո՛չ, Հարրի, ես շատ սոսկալի բաներ եմ արել: Իմ խղճի վրա շատ մեղքեր կան ծանրացած: Այլևս չպետք է մեղանչեմ: երեկ արդեն սկսեցի բարի գործեր անել: - Որտեղ էիք երեկ: - Գյուղում, Հարրի: Մենակ գնացի գյուղ և իջևանեցի մի փոքրիկ պանդոկում: - Տղաս,- ասաց լորդ Հենրին' ժպտալով - բոլորն էլ գյու­ ղում կարող են լավը լինել: Այնտեղ գայթակղումներ չկան: Ահա թե ինչու ցյուղում ապրողները բացարձակապես անքաղաքակիրթ են: Քաղաքակրթությունը հեշտությամբ ձեռք բերվող բան չէ: Նրան մերձենալու երկու միջոց կա: Մեկը կուլտուրան է, մյուսը' անաոարկությունը: Իսկ գյուղի բնակիչները ոչ մեկի պատեհությունն էլ չունեն, ահա այղ պատճառով էլ նրանք լճացել են առաքինության մեջ: - Կուլտուրա, անառակություն,- արձագանքեց Դորիանը,ես երկուսին էլ հաղորդակից եմ եղել: Իսկ այժմ սարսափելի է մտածել, որ նրանք գտնվում են կողք կողքի: Ես մի նոր' բարձրագույն, իղձ ունեմ, Հարրի: Որոշել եմ փոխվել: Եվ զգում եմ, որ փոխվել եմ: - Ոայց դուք դեռ չեք պատմել Ձեր արած բարության մա­ սին: Թե ասացիք, որ արդեն մի քանիսն եք արել,- հարցրեց I լորդ Հենրին, իր ափսեի մեջ դնելով մաքրած ելակի մուգ կարմիր բրդիկը և գդալով շաքարավազ ցանելով վրան: - Ես ղւս կպատմեմ Ձեզ, Հարրի: Ուրիշ ոչ մեկին չէի ^ - ^ 9 - 291


պատմի, բայց Ձեզ կպատմեմ: Ես խնայել եմ մի աղջկա. Հարբի: Այդպիսի հայտարարությունը գուցե պարծենկոտ է հնչում, բայց Դուք ինձ կհասկանաք: Նա շատ գեղեցիկ է և զարմանալիորեն նման է Սիբիլ Վեյնին: Թերևս, նա հենց դրանով հրապուրեց ինձ: Հիշում Եք Սիբիլին, չէ: Որքան հեռավոր է թվում այդ ժամանակը... Հա, ուրեմն... Հեթթին. մեր դասակարգից չէ, իհարկե: Պարզ, գյուղացի աղջիկ է: Բայց ես նրան անկեղծորեն սիրեցի: Այո, ես միանգամայն համոզված եմ, որ դա սեր է: Ամբողջ հրաշալի մայիս ամիսը ես շաբաթը երկու֊ե րեք անգամ գնում էի նրան տեսնելու: Երեկ նա ինձ դիմավորեց փոքրիկ այգում: Խնձորի ծաղիկները թափվում էին մազերին, և նա ծիծաղում էր... Այսօր այգաբացին մենք պետք է մեկնեինք: Հանկարծ ես վճռեցի թողնել նրան այնպես մաքուր ու ծաղկանման, ինչպես գտել էի... ֊ Հավանաբար այդ զգացմունքի նորությունը մեծ հաճույք է պատճառել Ձեզ,- ընդհատեց Հենրին:- Հիմա ես արդեն կարող եմ Ձեզ համար վերջացնել այդ հովվերգությունը: Դուք նրան բարի խորհուրդ տվեցիք և կոտրեցիք սիրտը: Այդպես սկսեցիք Ձեր վերածնունդը: - Հարրի, Դուք անտանելի եք: Ինչպես կարող եք այդ­ պիսի սարսակ՜ւելի բաներ ասել: Հեթթիի սիրտը չի կոտրվել: Իհարկե, նա արտասվեց և այլն: Բայց անարգված չէ: Նա կարող է ապրել, ինչպես Պերդիտան իր պարտեզում' անա­ նուխների և անթառամների մեջ: - Եվ արտասվել դավաճան Ֆլորիզելի համար, - ծիծաղե­ լով ասաց լորդ Հենրին' հենվելով աթոռի մեջքին: - Սիրելի Դորիան, Դուք դեռ զարմանալի երեխայական միամտություն ունեք: Կարծում եք' հիմա այդ աղջիկը կբավարարվի իր դա­ սակարգից որևէ մեկի սիրով: Իհարկե, նրան կամուսնացնեն անտաշ մի սայլապանի կամ ատամները բացած գյուղական 292


որևէ հողագործի հետ: Մինչդեռ Ձեր հանդիպումը, Ձեր նկատմամբ տածած նրա սերը նրան արդեն կստիպի արհա­ մարհել ամուսնուն և թշվառ զգւպ իրեն: Բարոյական տեսա՛ կետից ես չեմ կարող ասել, թե Ձեր ինքնահրաժարումը մեծ վերածնունդ է: Դա նույնիսկ, որպես սկիզբ' շատ աննշան I,: Բացի այդ, ինչու չեք կարծում, որ Հեթթիի մարմինն այժմ ար դեն Օֆելյայի պես չի լողում ջրաղացի աստղաճաճանչ լճա­ կում' չքնաղ ջրաշուշանների մեջ: ֊ Վերջացրեք, Հարրի, անտանելի է: Դուք մերթ ամեն ինչ ծաղրում եք, մերթ դարձնում լուրջ ողբերգություններ: Ափսոս, որ ես պատմեցի: Փույթ չէ, թե ինչ եք մտածում իմ մասին: ես գիտեմ, որ ճիշտ եմ վարվել: Խեղճ Հեթթի: Երբ ես այս առավոտ հեռանում էի նրանց ագարակից, լուսամուտի մոտ տեսա նրա ճերմակ դեմքը, որ նման էր հասմիկի ցողի... եկեք չխոսենք այդ մասին, այլևս մի փորձեք համոզել, որ այդքան տարիների ընթացքում իմ կատարած առաջին բարի գործը, առաջին փոքր ինքնահրաժարումը, որ երբևէ արել եմ, իրոք, ինչ-որ մեղք է: Ես ուզում եմ' ավելի լավը լինել: Եվ պետք է լինեմ: Այժմ Ձեր մասին պատմեցեք: Ինչ է կատարվում՛ քաղաքում: Վաղուց չեմ եղել ակումրում: - Մարդիկ դեռ խեղճ Բեզիլի անհայտացման մասին են խոսում: - Իսկ ես կարծում էի' արդեն հոգնել են խոսելուց,- ասաց Դորիանը' իր համար գինի լցնելով և թեթևակի մռայլվեց: - Ինչ եք ասում, սիրելիս, այդ մասին ընդամենը վեց շաբաթ է, ինչ խոսում են, մինչդեռ բրիտանական հասա­ րակության համար դժվար է փոխել թեման ավելի հաճախ, քան երեք ամիսը մեկ: Այդպիսի մտավոր ճիգի նա անընդու­ նակ է: ճիշտ է' այս սեզոնում մեր հասարակության բախ­ տը բերեց, ահացին դեպքեր եղան' իմ ապահարզանը, Արսն


֊Բևմւիրելի ինքնասպանությունը, այժմ էլ նկարչի անհե­ տացման առեղծվածը: Սքոթլան-Յարդը դեռ պնդում է, թե մոխրագույն վերարկուով մարդը, որ նոյեմբերի իննին կես ցիշերվա գնացքով Փարիզ մեկնեց, խեղճ Բեզիլն էր, իսկ ֆրանսիական ոստիկանությունը հայտարարում է, որ Բեզիլն, ընդհանրապես, երբեք չի ժամանել Փարիզ: Հավանաբար մի երկու շաբաթ հետո կլսենք, որ նրան տեսել են ՍանՖրանցիսկոյում: Զարմանալի է. հենց որ մեկն Աւնհետանում է, ասում են, որ տեսել են Սան-Ֆրանցիսկոյում: Պետք է, որ այդ Սան-Ֆրանցիսկոն չքնաղ քաղաք լինի' աշխարհի բոլոր հրապույրներով օժտված: - Ինչ պատահած կլինի Բեզիլին, ինչ եք կարծում,հարցրեց Դորիանը' լույսի դիմաց պահելով րուրզունդյան գինին և ապշելով, թե ինքն ինչպես կարող էր սառնասրտորեն քննարկել այդ նյութը: - Գաղափար չունեմ: Եթե Բիզիլն ուզում է թաքնվել, դա իր գործն է: Եթե մեռած է, ես չեմ ուզում այդ մասին մտածել: Սահը միակ բանն է, որ միշտ սարսափեցնում է ինձ: Ես ատում եմ մահը: - Ինչու, - ծուլորեն հարցրեց զրուցողներից կրտսերը: ֊ Որովհետև,- ասաց լորդ Հենքին' քթանցքներին մո­ տեցնելով քացախի ոսկեզօծ բաց սրվակը,- մեր օրերում մարդ կարող է վերապրել ամեն ինչ, բացի մահից: Մահը և գռեհկությունը XIX դարի միակ երևույթներն են, որ ոչ ոք չի կարող բացատրել: Եկեք սուրճ խմենք երաժշտասենյակում, Դորիան: Դուք ինձ համար կնվազեք Շոպեն: Այն մարդը, որի հետ կինս փախավ, հոյակապ էր Շոպեն նվագում: Խեղճ Վիկ­ տորիա: Ես նրան շաա-շատ էի ընտելացել, տունը առանց նրա բավականին դատարկվել է: Անշուշտ, - Օհ, ամեն ինչ կարող է հաճույք դառնալ, եթե սովո-

— ^

9- 294


րություն է: Բայց մարդ ափսոսում է բաժանվել նույնիսկ ամենավատ սովորությունից: Եվ թերևս հենց այւյ փստ սովորույթների համար ամենից շատ էինք վշտանում: Որանը մեր «ես»-ի էական մասն են: Դորիանը ոչինչ չպատասխանեց, նա ելավ սեղանի մոտից և, անցնելով մյուս սենյակը, նստեց դաշնամուրի առար, և մատնևրը սահեցրեց սև ու սպիտակ փղոսկրե ստեղների վրայով: Երր մատուցեցին սուրճը, նա դադարեց նվա զել, և նայնյով լորդ Հենրիին' ասաց. - £արրի, երբևէ Ձեր մտքով անցել է, որ Բեզիլին սպանել են: Լորդ Հենքին հորանջեց. - Բեզիլը շատ հանրածանոթ էր և միշտ կրում էր Ուոթերբրի՛ ժամացույց: Ինչու պետք է սպանեին նրան: Նա թշնամիներ ունենալու համար բավականաչափ խելացի չէր: Իհարկե, շատ տաղանդավոր նկարիչ էր: Բայց կարելի է նկարել Վելասկեզի պես և լինել չափազանց ձանձրալի մարդ: Նա միայն մի անզամ է ինձ հետաքրքրել, երբ տարիներ աոաջ ինձ խոստովանեց, որ խելահեղորեն երկրպագում է Ձեզ, և Դուք նրա արվեստում ամենազոր շարժառիթ եք: - Ես շատ էի սիրում Բեզիլին,- ասաց Դորիանը՝ տխրու­ թյամբ:- Ուրեմն, ոչ ոք չի ենթադրում, որ նա սպանված է: - Մի քանի լրագրեր: Բայց, ըստ իս, դա բոլորովին անհավանական է: Փարիզում, իհարկե, շատ ահավոր վայրեր կան, բայց Բեզիլն այնպիսի մարդ չէր, որ գնար այնտեղ: Նա հետաքրքրասեր չէր, ահա նրա հիմնական թերությունը: - Իսկ ինչ կասեիք, Հարրի, եթե խոստովանէի Ձեզ, թե ես եմ սպանել Բեզիլին,- ասաց Դորիանը' սևեռուն հայացք հառած լորդ Հենրիին: 1 իմտնազին ժամացույց: Ուոթերրրին ֆիրմայի անունն է:

^ Տ - 295


- Կասեի, սիրելի բարեկամ, որ Դուք փորձում եք նկարվելիս այնպիսի կեցվածք ընդունել, որ Ձեզ բնավ չի սազում: Ամեն տեսակի ոճիրը գոեհիկ է, ճիշտ ինչպես գռեհկությունը' ոճիր, Իսկ Դուք, Դորիան, չեք կարող մարդասպանություն կատարել: Ներեցեք, որ վիրավորում եմ Ձեր ինքնասիրությունը' այդպես մեկնաբանելով, բայց հավատացեք, դա ճիշտ է: Ոճրազ ործները միշտ ցածր դասի մարդիկ են: Եվ ես մազաչափ անգամ չեմ դատապարտում նրանց: Ինձ թվում է' ոճիրը նրանց համար նույնն է, ինչ արվեստը' մեզ համար, պարզապես ուժեղ զգայություններ առաջացնելու միջոց է: - Ուժեղ զգայություններ առաջացնելու միջոց: Ուրեմն, Դուք կարծում եք' մարդ, որ կատարում է մարդասպանություն, կարող է կրկին նույն ոճիրը գործել: Բավական է, £արրի: ֊ Օհ, ամեն ինչ կարող է հաճույք դառնալ, եթե սովորույյօի մեջ է մտնում,- ասաց լորդ £ենրին' ծիծաղելով: - Դա կյանքի ամենակարևոր գաղտնիքներից մեկն է: Այնուամենայնիվ, ես կասեի, որ մարդասպանությունը միշտ արատ է: Երբեք պետք չէ անել այն, ինչի մասին չի կարելի խոսել ճաշից հետո... Բայց թողնենք խեղճ Բեզիլին: Երանի հավատայի, որ նրա վախճանն այնպես ռոմանտիկ է, ինչպես Դուք եք ենթադրում: Բայց չեմ կարող: Ավելի շուտ ես կպատկերացնեի, որ նա հանրակառքից ընկել է Սենան, բայց հանրակառքն ուղեկցողը թաքցրել է պատահարը տհաճություններից խուսափելու հա­ մար: Այո, կարծում եմ, այդպես էլ եղել է նրա վախճանը: Եվ այժմ, տեսնում եմ ես նրան' պառկած Սենայի պղտոր կա­ նաչավուն ջրերի տակ, վրայով լողում են լաստանավերը, իսկ մազերի մեջ խճճվել են երկար ջրիմուռները: Դիտեք, Դորիան, ևս չեմ կարծում, թե նա կարող էր շատ լավ կտավներ ստեղծել: Վերջին տասը տարվա ընթացքում նրա նկարները շատ վատացև| էին:

Յ տջ - 296


Դորիանը խոր հառաչեց, իսկ լորդ Հենրին սկսեց ճեմե| սենյակում, հետո մոտեցավ և շոյեց սքանչելի թութակի ցրս իւր. լյա վարդագույն փուփուլով և պոչով, մոխրագույն թևերւս| հավայական խոշոր թռչուն էր' բամբուկի ձողին նստած: Երբ Հարրիի մատները գիպան թռչունին, նա վայր թորեց կնճռոտած կոպերի սպիտակ թաղանթը սև ապակենման աչքերին և սկսեց ետ ու առաջ ճոճվել: ֊ Այո,- շարունակեց նա և, շրջվելով, թաշկինակը հանեց գրպանից,-նրա նկարները վատացել էին: Կարծես ինչ-որ բան էր կորցրել, զրկվել էր իդեալից: Քանի դեռ Դուք և նա լավ ընկերներ էիք, Բեզիլը մեծ նկարիչ էր: Ինչը Ձեզ բաժանեց: երեի' ձանձրացաք: Եթե' այո, նա երբեք Ձեզ չէր կարող ներել: Այգ պես են բոլոր ձանձրալի մարդիկ: Ի միջի այլոց, ինչ եդակ Ձեր դիմանկարը: Թերևս, չեմ տեսել այն ժամանակից ի վեր, ևրր Բեզիյը վերջացրեց... Հա, հիշեցի, մի քանի տարի առաջ Դուք ասում էիք, թե ուղարկել եք Սելբի, և ճանապարհին կորել, թե գողացել են: Այդպես էլ չգտնվեց: Ափսոս: Իսկական գլուխգործոց էր: Հիշում եմ' ես ուզում էի այն գնել: Երանի ինձ մոտ լիներ: Այն պատկանում էր Բեզիլի ծաղկունշրջանին: Դրանից հետո նրա կտավները վատ նկարելու և լավ մտադրությունների խառնուրդը դարձան, մի բան, որ միշտ իրավունք է տալիս մարդուն կոչվելու բրիտանական արվեստի ներկայացուցիչ: Դուք հայտարարություն տվեցիք ւրազրերում: Հարկավո՛ր էր: - Չեմ հիշում,- պատասխանեց Դորիանը,- կարծեմ' այո: Բայց իրականում ինձ երբեք դուր չի եկել դիմանկարը, ափսոս, որ նկարվել եմ: Նրա հիշողությունն ինձ ատելի է: Ինչու սկսեցիք այդ խոսակցությունը: Դիմանկարն ինչ-որ դրամայի երկու զարմանալի տողեր են հիշեցնում կարծեմ «Համլևտ»-ից... Ինչպես էր...


Ինչպես պատկեր թախծի, Դեմքն այդ անսիրտ էր... Այո, հենց այգպիսի տպավորություն էր նա թողնում ինձ վրա: Լորդ Լենրին ծիծաղեց: ֊ Ով արվեստի տեսանկյունով է կյանքը դիտում, նրա ուղեղը փոխարինում է սրտին,- ասաց Լարրին' ընկղմվելով բազկաթոռի մեջ: Դորիան Գրեյը տարուբերեց գլուխը և մի քանի մեղմ ակորդ վերցրեց դաշնամուրի վրա: - Ինչպես պատկեր թախծի,- կրկնեց նա,- բեմբն այդ ան­ սիրտ էր: Լորդ Լենրին, բազկաթոռին հենված, նայում էր նրան կիսախուփ աչքերով: - Ի միջի այյոց, Դորիան,- ասաց նա փոքր գագարից հե­ տո,- Ինչ է շահում մարդ, եթե ձեռք է բերում ողջ աշխարհը և կորցնում... ինչպես էր, հա, և կորցնում է իր սեփական հոցին: Երաժշտությունը կտրուկ ընդհատվեց: Դոըիանը ցնցվեց՜ և աչքերը հառեց ընկերոջը: - Ինչու եք այդպիսի հարց տալիս, Լւսրրի: - Սիրելիս,- ասաց լորդ Լենրին' զարմացած բարձրաց­ նելով հոնքերը:- ես Ձեզ եմ հարցնում, որովհետև կարծում էի' Դուք կարող եք պատասխանել: Ահա և բոլորը: Անցած կիրակի ես անցնու մ էի Պարկով, այնտեղ Մարմարե կամւպփ մոտ խմբվել էին ցնցոտիապատ մարդիկ և լսում էին ինչ-որ փողոցային քարոզչի: Երբ անցնում էի նրանց մոտով, լսեցի այդ արտահայտությունը, որր շատ դրամատիկական հնչեց: Լոնդոնը շատ հարուստ է նման զարմանալի տեսարաններով: Պատկերացրեք' անձրևոտ կիրակի, մակինտոշ հագած անճար քրիստոնյայի մի կերպարանք, կաթկթալ հովանոցների տակ '—

298

Հր


կանգնած հյուծված դեմքերի մի օղակ, այդ ցնցոգ արաահայ լռությունը, որ օդ է թռչում' որպես սուր, հիստերիկ մի ճիչ.. Որոշ տեսակետից, իրոք, հետաքրքիր է, ազդեցիկ: 1;ս ոպամ էի ասել այդ լքարզարեին, որ միայն արվեստը հոզի ունի, |սւ!| մարդը' ոչ: Բայց վախեցա' ինձ հասկանա: - Մի’ ասեք, Հւսրրի: Հոգին սոսկալի իրականություն I;: Այն կարելի է գնել, վաճառել, փոխել: Նրան կարելի է թունաւխրե| կամ կատարելություն դարձնել: Մեզանից յուրաբանչյարր հոզի ունի, գիտեմ: - Միանգամայն համոզւ{ած եք, Դորիւսն: - Միանգամայն: - Ա՜հ, ուրեմն, գա միայն պատրանք է: Այն բաները, որոնց բացարձակապես հավատում ես, իրականության մեջ գո­ յություն չունեն: Այդպիսին է հավատի ճակատագիրը, և նույնն է սովորեցնում մեզ սերը: Աստված իմ, որքան մռայ| եք, Դորիան: Այդպես լուրջ մի եղեք, բավական է: Մեզ ինչ մեր դարաշրջանի սնահավատությունը: Ոչ, մենք այլևս չենք հավատամ հոգու գոյությանր: Մի բան նվազեք, Դորիան, որևէ նոկտյուրն, և նվազելով կամաց-կամաց պատմեք, թե ինչպես եք պահպանել Ձեր երիտասարդությունը: Դուք, եր­ ևի, ինչ-որ գաղտնիք ունեք: Ես ընդամենը տասը տարով եմ Ձեզանից մեծ, բայց կնճռոտված եմ, հյուծված, դեղնած: Դուք, իրոք, հրաշալի եք, Դորիան: Երբեք այդքան հրապուրիչ չեք եղել, ինչպես այս երեկո: Դուք ինձ հիշեցնում եք այն օրր, երբ' առաջին անգամ տեսա Ձեզ: Դուք շատ ամաչկոտ էիք, բայց միևնույն ժամանակ նաև հանդուգն ու հիանալի մի պատանի: Հիմա' տարիների հետո, իհարկե, Դուք փոխվել եք, բայց ոչ արտաքինով: Երանի' ինձ ասեիք Ձեր գաղտնիքը: Երիտա սարդությունս ետ ստանալու համար ես ամեն ինչ կանեմ, բւսցի մարմնամարզական վարժություններից, վազ վեր կե

'՝-՛Յ^Տ- 299

Հ Հ ր ֊՜


նալուց և առաքինի կյանք վարելուց: Երիտասարդություն... Ինչը կարող է համեմատվել նրա հետ: Անմտություն է խոսել երիտասարդության անգիտության մասին: Միակ մարդիկ, որոնց կարծիքներն այժմ ես ակնածանքով եմ լսում, դա ինձա­ նից երիտասարդներն են: Նրանք մեզանից առաջ են անցել: Կյանքը նրանց համար բացահայտել է ամենավերջին հրաշքները: Ինչ վերաբերում է տարեցներին, նրանք միշտ հակադրվում են: Եվ դա անում են սկզբունքորեն: Եթե մի բանի մասին հարցնեք նրանց կարծիքը, որ կատարվել է երեկ, հանդիսավոր ձևով Ձեզ կտան 1820 թվի կարծիքները, երբ տղամարդիկ հագնում էին երկար գուլպաներ, ամեն ինչի հավատում էին և բացարձակապես ոչինչ չզիտեին: Այդ ինչ չքնաղ բան եք նվագում: Հետաքրքիր է, Շոպենը դա Մայորկայում է գրել, երբ հեծեծում էր ծովը իր ամառանոցի շուրջը և աղի շիթեր ցայտում լուսամուտներին: Աււյշեցուցիչ ռոմանտիկ բան է: Փառք աստծո, որ գոնե մեզ համար արվեստն է մնացել անզուգական: Մի ընդհատեք: Ես երաժշտություն եմ ուզում այս երեկո: Ինձ թվում է' Դուք երիտասարդ Ասյոլլոնն եք, իսկ ես' Մարսիեսը, որ ունկնդրում եմ Ձեզ... Ես իմ սրտում թախիծ ունեմ, որի մասին նույնիսկ Դուք էլ չգիտեք, Դորիան: Ծերության ողբերգությունը նրանում չէ, որ մարը ծերանում է, այլ նրանում, որ մարդ հոգով երիտասարդ է մնում: Երբեմն ապշում եմ իմ անկեղծության վրա: Ա՜խ, Դորիան, որքան երջանիկ եք: Որքան հրաշագեղ է Ձեր կյանքը: Դուք ըմպել եք ամեն ինչ' մինչև մրուրը: Ձեր քիմքով ճզմել եք խաղողը և ըմբոշխնել: Կյանքը ոչինչ չի թաքցրել Ձեզանից: Ձեզ համար ամեն ինչ եղել է ոչ այլ ինչ, եթե ոչ երաժշտական հնչյուն: Այդ պատճառով էլ կյանքը Ձեզ խնայել է: Դուք միանգամայն նույնն եք մնացել, Դորիան: ֊ Նույնը չեմ, Հարրի: 300


- Այո, նույնն եք: Հետաքրքիր է' ինչպիսին պետք I, լինի Ձեր մնացած կյանքը: Միայն թե մի փչացրեք ինքնա հրաժարումներով: Հիմա Դուք կատարելություն եք: Տեսեք, հա, ինքներդ Ձեզ անլիարժեբ մի դարձրեք: Այժմ Դուք րոլորւս|ին անկեղծ եք: Իզուր մի տարուբերեք Ձեր գլուխը, ցիտեր, որ այդպես է: Բացի այդ, Դհրիան, ինքներդ Ձեզ մի խարեր: Կյանքը չի առաջնորդվում կամքով և ձգտումներով: Կյանքր ջղերի, ջիլերի և աստիճանաբար հասունացող բջիջների գոյ է, որտեղ թաքնվում է միտքն ինքը, և կրքեր ու երազներ են ծնվում: Ձեզ ապահով եք պատկերացնում, մտածում եք, % թե հզոր եք: Բայց հանկարծ գույնի պատահական երանդ ր սենյակում կամ վաղորդյան երկինքդ, Ձեր երբեմնի սիրած յուրահատուկ բույրը, որ իր հետ բերում է քաղցր հուշեր, մոռացված բանաստեղծության մի տող, որ կրկին հանդիպում եք, երաժշտական մի կադենցիա, որ վաղուց չեք Նվազել, և ահա կանխորոշվում է ամեն ինչ, լսում եք, Դորիան, ահա այդպիսի բաներից է կախված մեր կյանքը: Բրաունինգը ինչոր տեղ դրում է այդ մասին: Մեր սեփական զգացումներընույնպես հաստատում են դա: Բավական է, օրինակ, որևէ տեղ ես զգամ «հետ ե1ձոօ> օծանելիքի բույրը և կրկին ես վերապրում եմ կյանքիս ամենազարմանալի և հեւոաբրբրի մի ամիսը: երանի փոխեինք մեր տեղերը, Դորիան: Մարդիկ միշտ բարբաջել են երկուսիս մասին էլ, բայց միշտ Ձեզ երկրպագեր են: Եվ միշտ էլ կերկրպադեն: Դուք այն կերպարն եք, որին փնտրում է մեր դարաշրջանը և վախենում, որ գտել է: ես այնպես ուրախ եմ, որ Դուք երբեք ոչինչ չեք արել, չեք կևրտև| որևէ քանդակ, չեք նկարել կամ որևէ բան ստեղծագործել: Ձեր արվեստը եղել է կյանքը: Ձեզ ներդրել եք երաժշտության մեջ: Ձեր կյանքի օրերը Ձեր սոնատներն են: Դորիանը վեր կազակ դաշնամուրի մոտից և շկւևց մազերդ:


֊ Այո, իմ կյանքը հրաշագեղ է ե ղ ե լ,֊ կամաց ասաց նա.քայց ես այլևս չեմ ուզում այդ կյանքով ապրել, Հարբի: եվ այգպիսի խենթ քաներ մի ասեք: Դուք իմ մասին ամեն ինչ չցիտեք: Իսկ եթե իմանայիք, գուցե նույնիսկ երես թեքեիք ինձանից: Ծիծաղում եք: Մի ծիծաղեք: - Ինչու չեք նվազում, Դորիան: Նստեցեք և մի անգամ էլ նվազեք այդ նոկտյուրնը: Նայեք մեղրագույն մեծ լուսնին, որ կախված է աղջամուղջով պատված երկնքում: Նա Ձեզ է սպասում, որպեսզի ցյութեք իրեն և, եթե նկագեք, ավելի կմերձենա երկրին: Չեք նվագում: Դե, ուրեմն, ակումբ գնանք: երեկոն թովիչ է, և թովչանքով էլ թող վերջացնենք: Ուայթում մի երիտասարց է յինելու, որր շատ է ուզում ծանոթանալ Ձեզ հետ: Այդ երիտասարդը լորդ Փուլն է' Բորնմաաթի ավագ որդին: Նա ընդօրինակում է Ձեր փողկապները և աղերսում, որ ծանոթացնեմ Ձեզ հետ: Հրաշալի պատանի է և բավականաչափ Ձեզ է հիշեցնում: - Հուսով եմ' ո չ , ֊ ասաց Դորիանը, և աչքերին թախիծ ի ջ ա վ ,֊ բայց այսօր հոզնած եմ, Հարրի: Ակումբ չեմ զա: Արբեն մոտ ժամը տասնմեկն է, իսկ ես ուզում եմ վաղ պառկել: ֊ Մնացե՛ք, Դորիան: Դուք երբեք այդպես լավ չեք նվազել, ինչպես այս քիշեր: Ինչ-որ բան կար Ձեր հուզված նվազի մեջ, որ զմայլելի էր: Այդ նակտյուրնը ավելի տպավորիչ էր, քան լսել եմ երբևէ: ֊ Դա նրանից է, որ ես որոշել եմ բարի լինել,- ժպտալով' պատասխանեց նա,- արդեն մի քիչ փոխվել եմ: - Ինձ համար չեք կարող փոխվել, Դհրիան,- ասաց լորդ Հենրին,- մենք միշտ պետք է բարեկամներ մնանք: - Սակայն մի անգամ Դուք ինձ թունավորել եք գրքով: Երբեք չեմ ների: Հարրի, խոստացեք, որ այլևս այդ գիրքը ոչ մեկին չեք տա: Վտանցավոր գիրք է:


- Սիրելի! Դորիան, Դուք, իրոք, սկսում եք քստոյսւխոս դաոնալ: Շուտով, ինչպես յուրաքանչյուր նորահավատ, նուք, հարություն ստած, կսկսեք շրջել և զւլուշացնևւ մարք կանք չգործել այն բոլոր մեղքերը, որոնցից Դուք հոգնել եք: Ոչ, Դուք այնքան եք լավը, որ այդպիսի դեր չեք կատարի: Բացի այդ' միտք էլ չունի: Ինչպիսին մենք եղել ենք, այնպիսին էլ կմնանք, իսկ ինչ վերաբերում է գրքով թունավորվելուն, ապա այդպիսի բան չի լինում: Արվեստը չի ազգ ում մարգ ու գործունեության վրա, ընդհակառակր, արվեստը ոչնչացնում է գործելու ցանկությունը: Արվեստը միանգամայն անկսվս է: Այսպես կոչված «անբարոյական» գրքերը այն գրքերն են, որոնք աշխարհին ցույց են տալիս նրա արատները, միայն այսբանը, ուրիշ ոչինչ: Բայց եկեք հիմա գրականություն չքննարկենք: Վաղը եկեք ինձ մոտ, Դորիան: ժամը տասնմեկին ևս կաոքով պետք է գնամ զբոսնելու, միասին կզբոսնենք: Իսկ հետո ես Ձեզ կտանեմ լեդի Բրենքսամի մոտ նախաճաշելու: Նա հիանալի կին է և ուզում է Ձեզ հետ խորհրդակցել մի քանի պատկերաց որդերի մասին, որ ուզում է գնել: Ուրեմն, չմոռանաք, ես Ձեզ սպասելու եմ: Թե մեր փոքրիկ դքսուհու մոտ գնանք նախաճաշելու: Նա ասում է, որ Դուք դադարել եք նրան այցելելուց: Դուցև ձանձրացել եք Գլեգիսից: Ես ւսյգպևս էլ գիտեի: Նրա սուր լեզուն ազդում է մարդու ջղերի վրա: Լավ, բոլոր դեպքերում եկեք ժամը տասնմեկին: - Դուք անպայման .եք դա ուզում, Լարքի: - Անպայման: Պարկն այժմ շատ հաճելի է: Եղրևանին այնպես է փթթել, ինչպես այն տարին, երբ առաջին անգամ հանդիպեցի ձեզ: ֊ Շատ լավ, ժամը տասնմեկին այստեղ կ լի ն ե մ ,֊ ասաց՛ Դորիանը,- բարի' գիշեր, Լլսրրի: Նա դռան մոտ մի պահ տատանվեց, կարծես ի ն չ֊ո ր բա՛ս էր ուզում ասել: Բայց միայն հառաչեց և դուրս եկավ:


ԳԼՈԻ1ս XX Հաճելի, տաք երեկո էր, այնքան տաք, որ Դորիանը վերարկուն ոչ թե հագել, այլ զ ցել էր թևին: Նա նույնիսկ վիզը չէր փաթաթել մետաքսե շարֆով: Գլանակ ծխելով' դանդաղ տուն էր դնում, երր նրա կողքով անցան երկու երիտասարդ' երեկոյան հւսգուստով: Դորիանը լսեց, որ նրանցից մեկը շշնջաց. «Սա Դորիան Գրեյն է»: Եվ նա հիշեց, թե առաջ ինչքան էր հաճելի, երր իրեն մատնացույց էին անում, հետաքրքրված նայում կւսմ իր մասին խոսում: Այժմ նա հոգնել էր արդեն սեւիական անունը լսելուց: Փոքրիկ գյուղը, որտեղ նա վերջերս հաճախ էր լինում, հմայել էր հենց նրանով, որ այնտեղ ոչ ոք չէր ճւսնւսչում իրեն: Այն աղջկան, որը սիրել էր իրեն, Դորիանն ասել է, որ ինքն աղքատ է, և նա հավատացել էր: Իսկ մի ուրիշ անդամ, երր Դորիանը նրան հւսյտարարել էր, որ ինքը անցյալում անւսռակ կյանք է վարել, աղջիկր ծիծաղել էր և պատասխանել, որ անառակ կյանք վարողները միշտ ծեր և այլանդակ են լինում: Ինչպես էր ծիծաղում այդ աղջիկը... նրա ծիծաղը կւսրծես կեռնեխի դայլայլ լիներ: Եվ որքան էր չքնաղ իր չթե զգեստով ու լայնեզր գլխարկով: Այդ հասարակ, անգետ աղջիկը ուներ այն ամենը, ինչ կորցրել էր Դորիանը: Երբ նա տուն հասավ, սպասավորն արթուն իրեն էր սպա­ սում: Դորիանն ուղարկեց նրան քնելու, իսկ ինքը պառկեց գրադարւսնի բազմոցի վրա և սկսեց խորհել լորդ Հենրիի ասածների մասին: Միթե ճիշտ է, որ մարդ իսկապես չի կարող փոխվել: Նա խելահեղորեն զգաց իր ւդատանեկության անաղարտ մաքրության կարոտը, «վարդագույն-ճերմակ պատանեկու­ թյան կարոտը», ինչպես մի անգամ անվանել էր լորդ Հենքին: Դորիանը գիտեր, որ ինքը ապականվել է, կեղծել է հոգին, 304


նա անընդհատ ներշնչում է իրեն, որ իր ազգևցու թյանր կործանարար է եղել ուրիշների վրա, և դա ահավոր համույր 1,ր պատճառում իրեն: Նա գիտեր, որ իր կյանքի հետ խաչաձևած բոլոր կյանքերից ամենահստակն ու ամենախոստումնալիցր իրենն է եղել, որն, ավաղ, ապականեց ինքը: Բայց միթե այց բոլորն անուղղելի է: Միթե այլևս հույս չկա: Ակս, գոռոզության ու վրդովմունքի ինչպիսի ճիվաղային պահի նա աղոթեց, որ դիմանկարը կրի իր կյանքի բեռը, իսկ ինքը պահպանի հավիտենական երիտասարդության անկեղծ պայծառությունը: Հենց այդ րոպեին էր, որ նա խորտակեց իր կյանքը: Ավելի լավ չէր լինի, եթե յուրաքանչյուր մեղքն իր հետ անմիջապես արժանի պատիժ բերեր, պատիժը մաքրում է: Ոչ թե' «Մեր մեղքերին թողություն տուր» այլ' «Պատժիր մեզ մեր անօրենությունների համար», ահա թե ինչսյես պետք է լինի մարդու աղոթքը ամենաարզար աստծուն: Սեղանին դրված էր հմուտ ւիորաբանդակով հայելին, որ տարիներ առաջ նվիրել էր լորդ Հենրին: Շրջանակի վրա առաջվա նման խայտում էին սպիտակաթաթիկ հրևշտակիկները: Նա վերցրեց հայելին, ճիշտ այնպես ինչպես այն ահավոր գիշերը, երբ առաջին անգամ ճակատագրական դիմանկարի վրա նկատեց փոփոխությունը, և արցունքից մշուշված թափառ աչքերով նայեց հայելու շողշողուն մակերեււին: Մի անգամ մեկը, որ խելահեղորեն սիրում էր իրեն, կրքոտ նամակ էր գրել և վերջացրել հետևյալ խոսքերով. «Աշխարհը փոխվեց, որովհետև Դուք եկաք այս աշխար­ հք, Սուր, որ կերտված եք փղոսկրից ու ոսկուց: Ձեր շուր­ թերէ նուրբ կորագծերը վերափոխում են աշխարհի պյատմաթյանր»: Դորիանը հիշեց այդ խոսքերը և նորից ու նորից կրկնեց ինքն իրեն: Բայց մի րոպե անց նա խորշեց իր գևգևցկաւպունից և, հայելին շպրտելով հատակի՛ս,

՚ տ.


կրունկի տակ փշուր-փշուր արեց: Գեղեցկությունն էր կործանել իրեն, գեղեցկությունն ու երիտասարդությունը, որ նա պահպանել էր աղերսանքի շնորհիվ: Եթե չլինեին այդ երկուսը, նրա կյանքն անկեղծ կմնար: Գեղեցկությունը միայն դիմակ է եղել, իսկ երիտասարդությունը' ծաղրանք: Ինչ է երիտասարդությունը, լավագույն դեպքում' կանաչ, խակ ժամանակ թեթև տրամադրությունների և հիվանդագին խոհերի պահ: Ինչու իզուր ինքը հագավ երիտասարդության զգեստ: Այո, երիտասարդությունը խորտակեց նրան: Ավելի լավ է' չմտածել անցյալի մասին: Միևնույն է, հիմա ոչինչ չես կարող փոխել: Հարկավոր էր մտածել միայն գալիքի մասին: Զեյմս Վեյնը թաղված էր Սելբիի գերեզմանատան անանուն շիրիմում: Ալան Քեմփբելը գիշերն իր լաբորատորիայում ատրճանակով ինքնասպանություն էր գործել' առանց Գորիանի գաղտնիքը հայտնելու, որը նա իմացել էր ակամա: Շուտով Բե՜զիլ Հոլլուորդի անհետացման հուզմունքն էլ կանցներ: Արդեն խոսակցությունները նվազում էին: Նշանակում է' իրեն սպառնացոզ վտանգ այյևս չկա: Բեզիլ Հոլլուորդի մահը չէր, որ կառչել էր նրա ուսերից և տանջում էր նրան, այլ իր սեփական հոգու մահը, կենդանի մարմնի մեջ գտնվող հոգու մահը: Բեզիլը նկարել էր այնպիսի մի դիմանկար, որը խորտակեց իր կյանքը: Գորիանն այդ բանի համար չէր կարող ներել նրան: Ամեն ինչի հանցավորը գիմանկարն էր: Բեզիլն անտանելի խոսքեր էր ասել իրեն, իսկ ինքը համբերությամբ կուլ էր տվել այդ բոլորը: Իսկ մարդասպանությունը: Մարդասպանությունը պարզապես ակնթարթային խելահեղություն էր: Իսկ Ալան Քեմփբելը... Նրա ինքնասպանությունը իր անձնական գործն էր, այդպես է եղել կամքը: Իրեն' ինչ: Նոր կյանք... ահա, թե ինչ էր նա ուզում: Ահա, թե ինչի էր


ձգտում Դորիանը: Եվ նա համոզված էր, որ սկսև| է սւրւ)1ւն. Զամենայն դեպս նա խնայել էր մի անմեղ աղջկա: Դորիանին այխս անմեղությունը չէր գայթակղի: Սա պետք է ագնխ| ւինևր: Հեթթի Մերթոնի մասին հիշելիս Դորիանը մտածեց, թև արւյյոբ կողպած սենյակում դիմանկարը չի փոխվե| ղեպի լավը: Այո, այո փոխված կլինի, այլևս այնքան զարհուրելի չի Iինի, ինչպես առաջ, եթե Դորիանի կյանքը մաքրվեր, գուցե ւյևմքից չքկեին րոլոր արատների և կրքերի հետքերը: Գուցե այդ հետքերն արդեն անհետացել են: Հարկավոր է ստուգել:. Դորիանը սեղանից վերցրեց լամպը և վերնահարի բարձ­ րացավ: Երբ բացեց դուռը, զարմանալի երիտասարդ դեմքին ուրախության ժպիտ խաղաց և կանգ առավ շուրթերի վրա: Այո, նա պետք է բարի լինի, և այդ զզվելի նկարը, որ թաքցրել էր բոլորից, այլևս նրա համար սարսափելի չէր լինի: Նրան թվաց, թե բեռն արդեն ընկել է ուսերից: Նա հուշիկ ներս մտավ, ինչպես միշտ, ներսից կողպևց լյառը և պոկեց, ւյիմանկարի ալ վարազայրը: Յակի և զայրույթի ճիչ պոռթկաց նրա կրծքից: Ոչ մի փոփոխություն: Միայն աչքերում խորամանկ արտահայտություն տեսավ և շուրթերի վրա' շողոքորթ քմծիծաղ: Կտավի արարածը ւյևռ նույն գարշելին էր, նույնիսկ ավելի նողկալի, քան առաջ, իսկ բոսորագույն հեղուկը, որ թրջել էր ձեռքը, կարծես ավելի էր պայծառացել և նմանվել նոր հեղված արյան: Դորիանն սկսեց դողալ: Միթե միայն դատարկ փառամոլությունն էր ստիպել նրան կատարել միակ բարի արարքը, թե նոր զգացությունների տենչը, ինչպես ծաղրով ակնարկեց |որգ Հենւրին, թե բարի երևալու ցանկությանը, որ ստիպում է ՛մեգ • երբեմն կատարել ազնիվ գործեր,, լինել ավելի լավը, քան իրականում կանք: Կամ գուցե, բոլորը միասին: Իսկ ինչու էր


արյան բիծն ավելի մեծացել: Այդ բիծը, սոսկալի վարակիչ հիվանդության նման, կարծես, տարածվել էր կնճռոտ ձեռքի վրայով... Արյուն կար նաև ոտքերի վրա. ձեռքից էր կաթել... Ահա արյուն նաև մյուս ձեռքի վրա, որը դանակ չէր բռնել: Խոստովանել... նշանակում է, պետք է խոստովանել: Հանձնվել և մահվան դատապարտվել: Նա ծիծաղեց: Զգաց, որ միտքը հրեշավոր է: Եթե նույնիսկ խոստովաներ, ով կհավատար: Ոչ մի հետք սպանվածից չկար: Նրան պատկանող իրերը ոչնչացված էին, ինքը' Դորիանն էր այրել: Աշխարհը պարզապես կասեր, թե նա խելագար է: Եվ կփակեին գժանոցում, եթե համառորեն պնդեր...- Սակայն պարտքի զգացումը նրան ստիպում էր խոստովանել, խոստովանել և հրապարակով պատիժ կրել, խայտառակվել հրապարակորեն: Գոյություն ունի..Աստված, և նա պահանջում է, որ մարդ խմստույանի իր մեղքերը •երկնքի առաջ: Ոչինչ չի մաքրի իրեն' Դորիանին,՛ եթե նա" չխոստովանի իր ոճրագործությունը: Ոճրագործություն... նա թոթվեց ուսերը: Ոեգիլ Հոլլոտրդի մահը շատ չնչին էր թվում նրան: Նա մտածում էր Հեթթի Մերթոնի մասին: Որովհետև հայելին, իր հոգու այդ հայելին, որին ինքը նայում է, կեղծ է: Փառամոլություն: Հետաքրքրասիրություն: Շողոքորթություն: Միթե իր ինքնահրաժարման մեջ սրանցից բացի ուրիշ ոչինչ չկար: Կար: Կար նույնիսկ ավելին, գոնե ինքն այդպես էր կարծում: Բայց ով կարող է ասել... Ո՛չ: Ուրիշ ոչինչ չկար: Նա խնայել էր Հեթթիին միայն փառամոլությունից դրդված: Շողոքորթությանը հագցրել էր առաքինության դիմակ: Հետաքրքրության համար է թույլ տվել այդ ինքնահրաժարումը: Նա հիմա ամեն ինչ պարզ հասկանում էր: Իսկ մարգասպանաթյունը... Միթե դա մինչև կյանքի վերջը


պետք I; հեաապնդեր իրեն: Միթե անցյալը միշա պետը I, ճնշեր իրեն: Գուցե, իսկապես պետք է խոստովանել: Ո՛չ: երրեր: 'նրա զեմ միայն մի թույլ հանցանշան կա' դիմանկարը, դա է միակ ապացույցը: Ուրեմն, հարկավոր է դիմանկարը ոչնչացներ Այլևս ինչու պահել: Առաջ նա հաճույք էր ստանում' ւ՜|իտե[ու| նրա փոփոխումը, ծերանալը: Հետագայում այդ հաճույքը այլևս չէր գզում: Դիմանկարը նրան նույնիսկ գիշերները հանգիստ չէր տալիս: Հեռանալիս նույնպես սարսափել է' չլինի թե հանկարծ մեկն ու մեկը գիտի իր գազտնիքը: Դի% մանկարը հաճախ էր թունավորել նրա տրամադրությունը, թախծով պարուրել նրա կրքևրը, տրտմությամբ սբողել նրա բերկրանքի պահերը: Նրա համար այդ նկարը եզևլ էր խզճի պես մի բան: Այո, խիղճ: Եվ հարկավոր էր ոչնչացնել այդ: Դորիանը նայեց շուրջը և տեսավ այն դանակը, որով սպա­ նել էր Բևգիլ Հոյլուորզին: Նա բազմաթիվ անզամ մաքրել էր, որպեսզի ոչ մի բիծ չմնա վրան, և այմմ շողշողում էր: Այզ դանակն ինչպես սպանել էր նկարչին, այնպես էլ թող սպա­ ներ նկարչի գործը և այն ամենը, որ կապված էր նրա հետ: Դանակը կոչնչացներ անցյալը, իսկ երբ մեռներ անցյալը, ինքն արդեն ազատ կլիներ: Դորիանը կսպանի դիմանկարի զերբնական հոզու կյանքը, և երբ դադարեն այդ զւպւշև|ի չարագուշակությունները, նորից կխաղաղվի իր կյանքը: Նա ճանկեց դանակը և խրեց դիմանկարի մեջ: Էսւ]ևց ճիչ և ծանր թրմփոց: ճիչն այնքան զարհուրև|ի էր, որ արթնացսւծ սպասավորները վախեցած դուրս թռան իրենց սենյակներից, իսկ երկու ջենտլմեն, որ այդ ժամանակ անցնում էին ներքևի հրապարակով, կանգ առան և նայեցին մեծ տան կերին լուսամուտներին: Հետո գնացին ոստիկան փնտրելու ե, ոստիկան գտնելով, նրա հետ վևրարյարճան: Մի քանի անզամ զանզը խփեցին, բայց պատասխան չկար "—*5 ^ 3 0 9


Ամբողջ տունը խավարի մեջ էր, միայն մի լույս էր առկայծում վևրնահարկի լուսամատում: Փոբր-ինչ սպասելուց հետո ոստիկւսնը մոտեցավ կից հարևան տան առմուտքին և այնտեղից սկսեց դիտել: - Ո՞ւմ տունն է սա, պարետ,- հարցրեց ավագ ջենւոլմենը: - Պարոն միստեր Գրեյինը, սըր,- սյատասխանեց ոստի­ կանը: Ջենտլմենները նայեցին միմյանց և արհամարհական քմծիծսպով հեռացան: Նրանցից մեկը սըր £ենրի Աշթոնի հո­ րեղբայրն էր: Իսկ տան ներսի այն մասում, որտեղ քնում էին ս պ ա ֊ սավպ՜ւները, բոյորն արթնացել և կիսահագնված ւիսւիսում էին, ծեր տիկին Լիֆը արտասվում էր' ձեռքերը կոտրտելու[: Ֆրևնսիսը մահվան պես գունատ էր: Քառորդ ժամ հետո նա կանչեց կառապանին ու մի սպասաւխրի, որոնց հետ ոտքերի ծայրերի վրա վերև բարձրացան: Դուռը բախեցին, բայց պատասխան չկար: Կանչեցին: Ոչ մի ձայն, լռություն էր: Վերջապես, գուռն ուժով բւսցելու զուր ջանքերից հետո, բարձրացան տանիք և այնտեղից պատշգամբ իջան: Լուսամուտները հեշտությամբ ետ գնացին, սորլնակները հին էին: Մտնելով ներս' նրանք տեսան պատից կախված իրենց տիրոջ հոյակապ դիմանկարը' երիտասարդության ու գեղեց­ կության ամբողջ շքեղությամբ: Իսկ հատակին... ընկած էր մի սպանւյած մարդ' ֆրակը հագին, դանակը սրտի մեջ մխրճ­ ված: Նրա դեմքը թոշնած էր, կնճռոտված և վանող: Եվ միսւյն մատանիներից ճանաչեցին, թե ով է նա:

310

— ՜


ԲՈՎԱՆԴԱԿՈԻԹՑՈԻՆ ՆԱԽԱՐԱՆ.................................................................................... 3 ՕՍԿԱՐ ՈԻԱՅԼԴ.............................................................................4 ԿՈՐԻԱՆ ԳՐԵՑԻ ԴԻՄԱՆԿԱՐԸ.................................................6 ԳԼՈԻԽ 1........................................................................................... 6 ԳԼՈԻԽ II........................................................................................26 ԳԼՈԻԽ III...................................................................................... 48 ԳԼՈԻԽ IV................................................................................... ...67 ԳԼՈԻԽ V ........................................................................................89 ԳԼՈԻԽ VI..................................................................................... 107 ԳԼՈԻԽ VII.....................................................................................118 ԳԼՈԻԽ VIII................................................................................... 135 ԳԼՈԻԽ IX .................................................................................. 154 ԳԼՈԻԽ X ..................................................................................... 168 ԳԼՈԻԽ XI..................................................................................... 180 ԳԼՈԻԽ.XII................................................................................... 208' ԳԼՈԻԽ XIII...................................................................................218 ԳԼՈԻԽ XIV.................................................................................. 227 ԳԼՈԻԽ XV................................................................................... 244 ԳԼՈԻԽ XVI..................................................................................257 ԳԼՈԻԽ XVII.................................................................................. 269֊ ԳԼՈԻԽ XVIII ............................................................................. 278 ԳԼՈԻԽ XIX...................................................................................291 ԳԼՈԻԽ XX................................................................................... 304

"■—

314


Լ Ա 1ա Շ 1սա ՝/Ա ՅԻ Ն ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՍԿԱՐ ՈԻԱՅԼԴ

Կազմող և խմբագիր' Լ. Մարգարյան Համակարգչային ձևավորումը' C. Փիլոյանի, Ն. Գևորգյանի Կազմի ձևավորումը' Ա. Օհանջանյանի

էՂ ծԳ

Պ ՐՒՆՏ

1;լ.1.՚ ա1ւ, ք<>՚ ոււէււյ1ւ|ա1ւ 12 Ո. .1.' (374 10) 52Ձ 848 w w w .o d ltp rin t.am !n fo @ o d ltp rln t.a m

■ |E fljj|| WJ ^

1T

PRI NT

12 T o u m a n ya n sti., Ye re van Tel.: (3 7 4 10) 5 2 0 8 4 8 w w w . e d i t p M n t . a m

Դորիան Գրեյի դիմանկարը  

Դորիան Գրեյի դիմանկարը

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you