Page 1

เครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม ประวัติความเปนมา ผลิตภัณฑศิลาดลเชียงใหม (Celadon Chiangmai) เปนผลิตภัณฑเครือ่ งปนดินเผาประเภทเนื้อหิน (Stone ware) ที่ตกแตงดวยเคลือบขี้เถาธรรมชาติ ซึ่งรูจักกันทัว่ ไปวา “เซลาดอน” ที่อาจหมายถึง คลายหุม ดวยหยก ซึ่งเปนภาษาฝรั่งเศสที่ใชเรียกเคลือบสีเขียวของภาชนะดินเผาจากทางแถบเอเชีย นับเปน ผลิตภัณฑหนึง่ ที่มีชื่อเสียงและมีประวัติความเปนมาที่ยาวนานคูก ับอาณาจักรลานนาโบราณ

พระธาตุดอยสุเทพวรวิหาร

อนุสาวรียสามกษัตริย

วัดพระธาตุดอยสะเก็ด

เมื่อ 400 – 500 ปที่ผานมา ถือไดวาเปนยุคทองของอาณาจักรลานนา ไดมีการผลิตเครื่องถวยศิลา ดลขึ้นที่บริเวณอําเภอสันกําแพง จังหวัดเชียงใหมในปจจุบัน และไดถูกคนพบโดยนายไกรศรี นิมมานเหมินทร ในป พ.ศ.2495 และไดศึกษาคนควาเกี่ยวกับวัตถุดบิ และกรรมวิธผี ลิตรวมกับนายบุญยืน วุฒสรรพ ซึ่งทําใหไดขอสันนิษฐานวาอาจใชขี้เถาจากไมกอตาหมูที่ขึ้นอยูดาษดื่นรอบแหลงเตาโบราณ โดยการศึกษาเทียบเคียงกับการผลิตเครื่องปนดินเผาพืน้ บานในสมัยนัน้ ซึ่งมีการผลิตหมอขาวหมาและพาน ใสเมี่ยง โดยกลุมลูกหลานชาวไทใหญที่อาศัยอยูยานประตูชางเผือก ซึ่งอพยพมาจากแควนไทใหญ (ปจจุบันอยูในประเทศพมา) ราว 100 กวาปที่ผานมา และทําใหมีการพัฒนานําไปสูการผลิตในระบบ อุตสาหกรรมอยางเต็มรูปแบบตั้งแตป พ.ศ.2502 เปนตนมา ซึ่งไดรับความนิยมทัง้ ผลิตภัณฑศิลาดลรูปแบบ ดั้งเดิมที่ใชในทองถิ่น ผลิตภัณฑเลียนแบบของโบราณและผลิตภัณฑที่เปนสากลประเภทภาชนะใสอาหาร และของตกแตงบาน จนสามารถสงออกไปจําหนายยังตางประเทศ โดยเฉพาะชวงสงครามเวียดนาม ซึ่ง เปนยุคทองของเครื่องปนดินเผาศิลาดลเชียงใหม และนําไปสูการกอตั้งโรงงานศิลาดลในจังหวัดเชียงใหม ในเวลาตอมาอีกหลายแหง และดําเนินกิจการสืบเนื่องมาจนถึงปจจุบนั

เตาวัดเชียงแสน ต.ออนใต อ.สันกําแพง จ.เชียงใหม

เครื่องถวยจากเตาโบราณ อ.สันกําแพง


เซลาดอนเฮาส

2

ผลิตภัณฑศิลาดลเชียงใหม เปนผลิตภัณฑเครื่องปนดินเผาประเภทเนื้อหิน ที่ผลิตในจังหวัด เชียงใหม จากเนื้อดินดํา หรือดินผสมกับดินดํา ที่ตกแตงดวยเคลือบขี้เถาธรรมชาติ (Wood ash glaze) เผาดวยอุณหภูมิสูงประมาณ 1,230 – 1,300 องศาเซลเซียส ในบรรยากาศการสันดาปที่ไมสมบูรณ (Reduction firing) ลักษณะของเคลือบมีความใสและมีรอยรานตัวของเนื้อเคลือบ สีเคลือบอยูในกลุมสีเขียว ตั้งแตเขียวเหลือง, เขียวอมเทา, เขียวใบตอง, เขียวมรกต, เขียวใบไม จนถึงเขียวน้าํ ตาล และอาจมีสีน้ําเงิน และสีน้ําตาล

วัตถุดิบ 1. วัตถุดิบที่ใชทาํ เนื้อดินปน ใชดินดํา (Ball Clay) ที่พบในจังหวัดเชียงใหม ทั้งที่เคยใชมาแลว ในอดีต คือ แหลงบานประตูชางเผือก แหลงดินบานแมหยวก ตําบลชางเผือก อําเภอเมือง, แหลงดินหวยตึงเฒา (อยูในเขตทหาร คาย ป.พัน 7) อําเภอแมริม และแหลงที่ใชอยูในปจจุบัน คือ บานกาดฮาว ตําบลสะลวง อําเภอแมรมิ และอําเภอแมแตง จังหวัดเชียงใหม และอาจมีการ ผสมกับดินจากแหลงอื่น ๆ หรือใชดินดําจากจังหวัดอื่น ๆ โดยที่ยังคงลักษณะทางกายภาพและ เคมีใกลเคียงกับดินดําในจังหวัดเชียงใหม 2. วัตถุดิบที่ใชทาํ เคลือบศิลาดล หลักคือดินหนานากับขี้เถาไม โดยมีสวนผสมที่แตกตางกันไป ตามเอกลักษณเฉพาะของผูผลิต ซึ่งดินหนานาหรือดินขี้ตาแหล ที่มีลักษณะพิเศษคือจะมีมูล ของไสเดือนฝอยกองอยูบริเวณผิวหนาของดินที่ใชในการเพาะปลูกขาว แหลงที่ใชเปนแหลง เดียวกับแหลงดินดําหรือเปนแหลงอื่นในจังหวัดเชียงใหม เชน ดินหนานาบานเจ็ดยอด บาน แมหยวก หวยตึงเฒา ซึ่งเปนแหลงที่ดีที่สดุ บานกาดฮาว สวนขี้เถาไมซึ่งปจจุบันนิยมใชอยู 2 ชนิดที่ใชคูกนั คือ ขี้เถาไมกอตาหนู (Quercus velutina) และขี้เถาไมรกฟา (Terminalia alata heyne) หรือขี้เถาพืชชนิดอื่นที่มีคุณสมบัติเทียบเคียงกัน

แหลงดินดํา

ดินดํา

ขี้เถาไม


เซลาดอนเฮาส

3

ขั้นตอนการผลิต ขั้นตอนที่ 1 การเตรียมดิน โดยการนําดินที่ผานการคัดเลือกมาบดใหละเอียด แลวนํามารอนเพื่อให แนใจวาดินที่ไดเปนดินที่มีคณ ุ ภาพจริงๆ

ขั้นตอนที่ 2 นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 1 ไปผสมน้ํา ลางใหสะอาด ไมใหมีเศษขี้เหล็กหรือวัตถุอื่นใดด ปะปนอยู แลวนําไปใสเครื่องอัดดิน เพื่ออัดเอาน้ําในดินออกใหเหลือดินเปนแผน ๆ

ขั้นตอนที่ 3 หลังจากผานเครื่องอัดดินแลวจะตองทิ้งไวในที่มีอากาศถายเทไดสะดวกชัว่ ครู เพือ่ ให อินทรียสารในดินนั้นเกิดการรวมตัว

ขั้นตอนที่ 4

นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 3 มานวดเพื่อไลฟองอากาศ


เซลาดอนเฮาส

4

ขั้นตอนที่ 5

นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 4 มาขึ้นรูปดวยวิธีการตาง ๆ

ขั้นตอนที่ 6

หลังจากขึ้นรูปแลว ปลอยใหชิ้นงานแหงตามธรรมชาติ

ขั้นตอนที่ 7

นําชิ้นงานที่ไดนั้นมาแกะสลักตามที่ตองการ (แกะในเนื้อดิน)

ขั้นตอนที่ 8

นําชิ้นงานทีแ่ หงตามธรรมชาติแลวไปเผาในเตาซึ่งมีอุณหภูมิ 800 องศาเซลเซียส ใชระยะเวลาในการเผาประมาณ 7 – 8 ชั่วโมง เรียกวา “บิสกิ๊ต” (BISGUE FIRED) ชิ้นงานที่เผาแลวสามารถโดนน้ําได


เซลาดอนเฮาส

5

ขั้นตอนที่ 9

เช็ครอยราวหรือความบกพรองตาง ๆ ชิ้นงานบิสกิ๊ตที่ผานการตรวจเช็คคุณภาพแลว ถาไมตองการเขียนลวดลายก็เตรียมนําไปชุบ น้ําเคลือบในขัน้ ตอนตอไป สวนชิ้นงานที่ตองการตกแตงลวดลายก็นาํ ไปเขียนลวดลายย ตามที่ตองการ

ขั้นตอนที่ 10

นําไปเคลือบดวยน้าํ เคลือบที่มีสวนผสมของดินหนานาผสมกับขี้เถาไมกอ, ไมรกฟา หลังจากนัน้ ทิง้ ไวใหแหง แลวตกแตงเคลือบใหละเอียด ไมใหมีฟองอากาศ

ขั้นตอนที่ 11

นําไปเผาในเตา ซึ่งใชอุณหภูมิประมาณ 1,260 – 1,300 องศาเซลเซียส ระยะเวลาในการ เผาประมาณ 8 – 14 ชั่วโมง ทิ้งไวใหเย็นตัวในเตาเผาอยางชา ๆ กลายเปนชิ้นงานศิลาดลสี เขียวคลายหุมดวยหยก


เซลาดอนเฮาส

6

หางหุนสวนจํากัด เซลาดอนเฮาส โชวรูมดอยสะเก็ด เลขที่ 135/4 หมูที่ 6 ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม 50220 โทร. 0-5349-6148 , 0-5349-5368 โทรสาร. 0-5349-5858

www.baanceladon.com

Email : info@baanceladon.com

เซลาดอนเฮาส จังหวัดเชียงใหม สืบสานวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม เครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม (เซลาดอน) งานทํามือ สานตอภูมิปญญาไทย เนนเขียนลวดลายสีสัน ประเพณี ศิลปะวัฒนธรรมไทย ธุรกิจเซลาดอนเฮาส กอตั้งขึ้นเมื่อป พ.ศ.2532 ดําเนินงานโดยนางสาวกานดา กาญจนากร และ นางสาวทัศนีย ยะจา เปนเจาของ มีทีมงานฝายการผลิตโดยนายประจวบ สุริยะปอ กิจการเปนลักษณะ หัตถกรรมในครัวเรือนเล็ก ๆ คอยคิดคอยทํา พรอมทั้งศึกษาหาความรูเกี่ยวกับเครื่องปนดินเผาจากชางฝมือ ผูเชี่ยวชาญ รวมถึงรับฟงคําแนะนําจากลูกคา แลวนํามาปรับปรุงรูปแบบของผลิตภัณฑเพื่อใหตรงกับความ ตองการของลูกคา ขณะเดียวกันก็พยายามนําเด็กที่ดอ ยโอกาสทางการศึกษาแตมใี จรักในงานศิลปะมาฝก อาชีพ เพื่อเปนการกระจายรายไดสูพื้นทีอ่ ีกทางหนึ่ง หวังที่จะสรางงาน สรางอาชีพ และเพิ่มรายไดใหกบั ชาวบาน จากความตั้งใจและความมุงมั่นตลอดระยะเวลาที่ผานมา ทําใหกจิ การมีความเขมแข็ง มีการ พัฒนาขึ้นเรื่อย ๆ กระทั่งไดพฒ ั นาเปนศูนยหัตถกรรมเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหมในปจจุบัน


เซลาดอนเฮาส

7

เครื่องหมายการคา คุณคุณทัศนีย ยะจา และคุณกานดา กาญจนากร

ลูกหลานคนเมืองเชียงใหมที่รวมงานในบานศิลาดล

ผลิตภัณฑประเภทเครื่องใชบนโตะอาหาร ของตกแตงบาน ของขวัญของที่ระลึก


เซลาดอนเฮาส

8

อัตลักษณ(เอกลักษณ) / จุดเดนของผลิตภัณฑ 1. เปนการผลิตที่เนนงานทํามือ (Handmade)

2. ยึดวัฒนธรรมการผลิตที่เปนมาแตเดิม แตผสมผสานกับวัฒนธรรมใหม ๆ ที่เริ่มเขามามีอิทธิพล เชน รูปแบบผลิตภัณฑและการใชงานที่มีความหลากหลายมากขึ้น

ศิลาดลแบบดั้งเดิม

เบญจศิลาดล

แกะลวดลายลงบนเนื้อดิน

ลานนาไทยศิลาดล

แลคเกอรศิลาดล

Matte Finished

Celadon Jewelry


เซลาดอนเฮาส

3. สินคามีสีเขียวคลายหุมดวยหยก และผิวเคลือบที่ไดจะรานตัว แตกลายงา (Cracking)

4. เนนการเขียนลวดลาย สีสันที่บงบอกถึงศิลปะวัฒนธรรมภูมิปญญาของคนไทย

9


เซลาดอนเฮาส

10

5. ผลิตภัณฑตองมีเครื่องหมายการคาของบานศิลาดลทุกชิน้

“บานศิลาดล” เปน Brand หรือ ตราสัญลักษณของผลิตภัณฑ เครื่องเคลือบศิลาดล – เชียงใหม จากรูปแบบผลิตภัณฑที่รังสรรคออกมาอยางมีเสนห อีกสิ่งสําคัญคือ โลโก หรือ ตราสินคา ที่เปน รูปบาน มีถวยกาแฟ แจกัน หลากหลายแบบ เปนมงกุฎอยูบนหลังคาบาน ในลักษณะที่งามสงา ภายใตอักษรลานนาตัวใหญ ที่แสดงถึงความภาคภูมิใจในตัวตนทีแ่ ทจริงของคนเมืองเชียงใหม และใต อักษรลานนายังมีคําวา BAAN CELADON ภาษาอังกฤษตัวใหญ แตขนาดตัวเล็กกวาภาษาไทยลานนา ขางบน ซึ่งบงบอกถึงความเปนสากลได จากเครื่องหมายการคา “โลโก” ไดสะทอนใหเห็นถึงสัมพันธภาพระหวางบานวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรมของคนเมืองเชียงใหม ภายใตความรัก ความอบอุน ความเอื้ออาทร ความประทับใจ ความสุข ความสมบูรณของธรรมชาติ คือ ดิน น้ํา ลม ไฟ ผนวกเขากับองคความรู จิตวิญญาณของ ชางสลา ศิลปน สูความรุงโรจนของสังคม สื่อผานผลิตภัณฑเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม นั่นคือ ทุกสิ่ง ทุกอยางที่รวมตัวกันผานโลโก ซึ่งพรอมที่จะมอบสิ่งดี ๆ ตลอดจนความรูสึก ภาคภูมใิ จในความเปนไทย ใหกับคนทั่วโลก ที่ไดมาเที่ยวเชียงใหม โดยเฉพาะผูที่ชื่นชอบวัฒนธรรม เครื่องเคลือบ “บานศิลาดล” 6. ผลิตภัณฑของศิลาดล ความเหมือนทีแ่ ตกตาง สินคาจะบงบอกถึงประวัติศาสตรและ ศิลปวัฒนธรรม เปนกลุมสินคาที่ไมมุงเนนทางเทคโนโลยีที่ล้ําสมัย แตเปนการผลิตสินคาที่เนนคุณคา ทางดานศิลปวัฒนธรรม เปนการปรับเปลี่ยนผลิตภัณฑใหมีความเปนเอกลักษณตามความตองการของลูกคา แตละรายในระดับสูง สินคาของบานศิลาดลมีความเหมาะสมในกลุมสินคา High touch เนื่องจากประเทศ ไทยมีประวัตทิ ี่ยาวนาน สามารถนําเสนอคุณคาทางประวัติศาสตรผานผลิตภัณฑเซลาดอนได ซึ่งจะ สามารถสรางมูลคาเพิ่มใหกบั ผลิตภัณฑ

แจกันชางลานนาไทย

โถเพนตลายรามเกียรติ์


เซลาดอนเฮาส

11

ศูนยศิลปหัตถกรรมเครื่องเคลือบ เซลาดอนเฮาส นอกจากการสรางงานสรางรายไดใหกบั คนในพืน้ ที่ “เซลาดอนเฮาส” ยังเปนแหลง “ปนศิลปน” มากพรสวรรค สิ่งที่สรางความประทับใจใหกับผูรับชมมากไปกวาผลงานอันวิจิตรที่เห็น คือ บรรดาศิลปน ที่สวนใหญคือชาวบาน ซึ่งไมไดมีการศึกษาสูง ไมไดร่ําเรียนมาทางดานศิลปะ แตทงั้ หมดคือ ชาวบานน ธรรมดา ๆ ที่ผานการฝกฝนจนชํานาญ ธรรมชาติไดสรางสรรคความสามารถอันนาอัศจรรย ศิลปนพื้นบาน ที่ลวนสรางผลงานไดอยางเยีย่ มยอด นี่คือ ความภาคภูมิใจยิ่งใหญทผี่ ูอยูเบื้องหลังอยางทัศนียมกั จะหยิบยก มาชื่นชมตอหนาแขกผูมาเยือนบานศิลาดลเสมอ

ศูนยศิลปหัตถกรรมเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม ไดเปดเปน แหลงศึกษาหาความรู ที่นําเอาหัตถกรรมภูมิปญญามาเพิ่มคุณคาเชิงการทองเที่ยวเพื่อใหเกิดความยั่งยืน และมีชื่อเสียงในระดับสากล จึงมีทั้งนักเรียน นักศึกษาทุกระดับชัน้ ชาวบาน ผูประกอบการ และ นักทองเที่ยวทัง้ ชาวไทยและชาวตางชาติเขามาศึกษาดูงานและกระบวนการผลิตอยูอยางตอเนื่อง

นักเรียนระดับประถม workshop

นักเรียนระดับอนุบาลทัศนศึกษา

นักเรียนระดับมัธยม workshop

นักศึกษาระดับปริญญาโทศึกษาดูงาน


เซลาดอนเฮาส

12

นักศึกษาแลกเปลี่ยน ม.พายัพ workshop

จัดกิจกรรมรดน้ําดําหัวผูสูงอายุทุกวันสงกรานต

กรมทรัพยสินทางปญญาเยี่ยมชม

ผูประกอบการโอท็อปศึกษาดูงาน

ตอนรับคณะผูเขาประกวดมิสไทยแลนดยูนิเวอรส

รวมกับเหลากาชาดจัดรับบริจาคโลหิตทุก 3 เดือน


เซลาดอนเฮาส

13

มาตรฐานและรางวัลที่ไดรับ 1. รางวัลผลงานดี ผลิตภัณฑผลงานชางจะ ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะเครื่องปนดินเผา สําหรับอาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547

2. รางวัลชมเชย ผลิตภัณฑผลงานชาง ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะเครื่องปน ดินเผาสําหรับ อาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547

3. รางวัลชมเชย ผลิตภัณฑผลงานใบบัวศิลาดล เครื่องปนดินเผาสําหรับอาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547

ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะ


เซลาดอนเฮาส

4. รางวัล OTOP

5. รางวัล PM’s Award 2009

14


เซลาดอนเฮาส

6. ไดรับการขึ้นทะเบียนเปนสิง่ บงชี้ทางภูมิศาสตรไทย GI : Geographical Indications ศิลาดลเชียงใหม

7. ไดรับการรับรองมาตรฐานการใหบริการในสถานที่จําหนายของที่ระลึก (สินคาทั่วไป) จาก กรมการทองเที่ยว กระทรวงการทองเที่ยวและกีฬา

15


เซลาดอนเฮาส

16

การเดินทางมายังเซลาดอนเฮาส การเดินทางจากกรุงเทพมหานคร รถยนต - จากกรุงเทพฯ ใชเสนทาง ถ.พหลโยธิน แยกเขาถนนสายเอเซีย ผาน อยุธยา อางทอง นครสวรรค กําแพงเพชร ตาก ลําปาง แลวแยกเขาถนน เชียงใหม – ลําปาง ระยะทางประมาณ 696 กิโลเมตร เครื่องบิน - มีสายการบินใหบริการระหวางเสนทางจากกรุงเทพฯ มายัง จังหวัดเชียงใหมทุกวัน ใชเวลาเดินทางประมาณ 1 ชัว่ โมง รถไฟ - มีรถดวน และรถเร็ว ออกจากสถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลําโพง) ทุกวัน ใชเวลาเดินทางประมาณ 12 – 15 ชั่วโมง

รถโดยสารประจําทาง - มีรถประจําทางปรับอากาศสายกรุงเทพฯเชียงใหม ออกจากสถานีขนสงสายเหนือ (หมอชิต 2) ถนนกําแพงเพชร 2 ทุกวันๆละหลายเที่ยว ใชเวลาเดินทางประมาณ 8 - 10 ชั่วโมง การคมนาคมภายในตัวจังหวัด : รถรับจาง, Taxi, รถตู, รถตุกตุก มีบริการจากสถานที่ขนสง, ทาอากาศยาน (สนามบิน) และ บริเวณอื่น ๆ อีกทั้งยังมีบริษัทรถเชาตาง ๆ ในตัวเมือง เพื่อเดินทางสูถนนบอสราง - ดอยสะเก็ด สูเซลา ดอนเฮาส ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม


เครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม ผลิตภัณฑศิลาดลเชียงใหม (Celadon Chiangmai) เปนผลิตภัณฑเครื่องปนดินเผาประเภทเนื้อหิน (Stone ware) ที่ตกแตงดวยเคลือบขี้เถาธรรมชาติ ซึ่งรูจักกันทั่วไปวา “เซลาดอน” ที่อาจหมายถึง คลายหุมดวยหยก ซึ่งเปนภาษาฝรั่งเศสที่ใชเรียก เคลือบสีเขียวของภาชนะดินเผาจากทางแถบเอเชีย นับเปนผลิตภัณฑหนึ่งที่มีชื่อเสียงและมีประวัติความเปนมาที่ยาวนาน คูกับอาณาจักรลานนาโบราณ

วัดพระธาตุดอยสุเทพวรวิหาร

อนุสาวรียสามกษัตริย

วัดพระธาตุดอยสะเก็ด


ประวัติความเปนมา - ได มี ก ารผลิ ต เครื่ อ งถ ว ยศิ ล าดลขึ้ น ที่ บ ริ เ วณอํ า เภอสั น กํ า แพง จั ง หวั ด เชี ย งใหม ใ นป จ จุ บั น เมื่ อ ประมาณ 4 – 500 ปมาแลว - เตาโบราณถูกคนพบโดยนายไกรศรี นิมมานเหมินทร เมื่อป 2495 จึงไดศึกษาคนควาเกี่ยวกับ วัตถุดิบและกรรมวิธีการผลิตรวมกับนายบุญยืน วุฒสรรพ - ขอสันนิษฐานที่ได คือ อาจมีการใชขี้เถาจากไมกอตาหมู ที่ขึ้นอยูโดยรอบแหลงเตาโบราณ - การผลิตที่ใกลเคียง คือ การผลิตหมอขาวหมาและพานใสเมี่ยงโดยชาวไทใหญ ซึ่งอพยพมาอยู อาศัยยานประตูชางเผือก จ.เชียงใหม เมื่อ 100 กวาปมาแลว

แหลงเตาโบราณ วัดเชียงแสน ต.ออนใต อ.สันกําแพง

เครื่องถวยจากเตาโบราณ อ.สันกําแพง


ผลิตภัณฑศิลาดลเชียงใหม เปนผลิตภัณฑเครื่องปนดินเผาประเภทเนื้อหิน ที่ผลิตในจังหวัดเชียงใหม จากเนื้อดินดํา หรือดินผสมกับดินดํา ที่ตกแตงดวยเคลือบขี้เถาธรรมชาติ (Wood ash glaze) เผาดวยอุณหภูมิสูงประมาณ 1,230 – 1,300 องศาเซลเซียส ในบรรยากาศการสันดาปที่ไมสมบูรณ (Reduction firing) ลักษณะของเคลือบมีความใสและมีรอยรานตัวของเนื้อเคลือบ สีเคลือบอยูในกลุมสีเขียว ตั้งแตเขียวเหลือง, เขียวอมเทา, เขียวใบตอง, เขียวมรกต, เขียวใบไม จนถึงเขียวน้ําตาล และอาจมีสีน้ําเงิน และสีน้ําตาล


วัตถุดิบหลัก วัตถุดิบที่ใชทําเนื้อดินปน ใชดินดํา (Ball Clay) ที่พบในจังหวัดเชียงใหม ทั้งที่เคยใชมาแลวในอดีต คือ แหลงบานประตูชางเผือก แหลงดินบานแมหยวก ตําบลชางเผือก อําเภอเมือง, แหลงดินหวยตึง เฒา (อยูในเขตทหาร คาย ป.พัน 7) อําเภอแมริม และแหลงที่ใชอยูในปจจุบันคือ บานกาดฮาว ตําบล สะลวง อําเภอแมริมและอําเภอแมแตง จังหวัดเชียงใหม และอาจมีการผสมกับดินจากแหลงอื่น ๆ หรือ ใช ดิ น ดํ า จากจั ง หวั ด อื่ น ๆ โดยที่ ยั ง คงลั ก ษณะทางกายภาพและเคมี ใ กล เ คี ย งกั บ ดิ น ดํ า ในจั ง หวั ด เชียงใหม


วัตถุดิบที่ใชทําเคลือบศิลาดล หลักคือดินหนานากับขี้เถาไม โดยมีสวนผสมที่แตกตางกันไปตาม เอกลักษณเฉพาะของผูผลิต ซึ่งดินหนานาหรือดินขี้ตาแหล ที่มีลักษณะพิเศษคือจะมีมูลของไสเดือน ฝอยกองอยูบริเวณผิวหนาของดินที่ใชในการเพาะปลูกขาว แหลงที่ใชเปนแหลงเดียวกับแหลงดินดํา หรือเปนแหลงอื่นในจังหวัดเชียงใหม เชน ดินหนานาบานเจ็ดยอด บานแมหยวก หวยตึงเฒา ซึ่งเปน แหลงที่ดีที่สุด บานกาดฮาว สวนขี้เถาไมซึ่งปจจุบันนิยมใชอยู 2 ชนิดที่ใชคูกัน คือ ขี้เถาไมกอตาหนู (Quercus velutina) และขี้เถาไมรกฟา (Terminalia alata heyne) หรือขี้เถาพืชชนิดอื่นที่มีคุณสมบัติ เทียบเคียงกัน

ขี้เถาไม

น้ําเคลือบ


ขั้นตอนการผลิต ขั้นตอนที่ 1 การเตรียมดิน โดยการนําดินที่ผานการคัดเลือกมาบดใหละเอียด แลวนํามารอนเพื่อใหแนใจวาดินทีไ่ ดเปนดินทีม่ คี ุณภาพจริงๆ


ขั้นตอนที่ 2 นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 1 ไปผสมน้ํา ลางใหสะอาด ไมใหมีเศษขี้เหล็กหรือวัตถุอื่นใดปะปนอยู แลวนําไปใสเครื่องอัดดิน เพื่ออัดเอาน้ําในดินออกใหเหลือดินเปนแผน ๆ


ขั้นตอนที่ 3 หลังจากผานเครื่องอัดดินแลวจะตองทิ้งไวในทีม่ อี ากาศถายเทไดสะดวกชั่วครู เพื่อใหอินทรียสารในดินนัน้ เกิดการรวมตัว


ขั้นตอนที่ 4 นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 3 มานวดเพื่อไลฟองอากาศ


ขั้นตอนที่ 5 นําดินที่ไดจากขั้นตอนที่ 4 มาขึ้นรูปดวยวิธีการตาง ๆ


ขั้นตอนที่ 6 หลังจากขึ้นรูปแลว ปลอยใหชิ้นงานแหงตามธรรมชาติ


ขั้นตอนที่ 7 นําชิ้นงานทีไ่ ดนนั้ มาแกะสลักตามที่ตองการ (แกะในเนื้อดิน)


ขั้นตอนที่ 8 นําชิ้นงานทีแ่ หงตามธรรมชาติแลวไปเผาในเตาซึ่งมีอุณหภูมิ 800 องศาเซลเซียส ใชระยะเวลาในการเผาประมาณ 7 – 8 ชั่วโมง

เรียกวา “บิสกิ๊ต” (BISGUE FIRED) ชิ้นงานทีเ่ ผาแลวสามารถโดนน้ําได


ขั้นตอนที่ 9 เช็ครอยราวหรือความบกพรองตาง ๆ ติดโลโกทุกชิ้น ชิ้นงานบิสกิ๊ตที่ผานการตรวจเช็คคุณภาพแลว ถาไมตองการเขียนลวดลาย ก็เตรียมนําไปชุบน้ําเคลือบในขั้นตอนตอไป

สวนชิ้นงานทีต่ องการตกแตงลวดลายก็ นําไปเขียนลวดลายตามที่ตองการ


ขั้นตอนที่ 10 นําไปเคลือบดวยน้ําเคลือบที่มีสวนผสมของดินหนานาผสมกับขี้เถาไมกอ, ไมรกฟา หลังจากนั้นทิง้ ไวใหแหง แลวตกแตงเคลือบใหละเอียด ไมใหมีฟองอากาศ


ขั้นตอนที่ 11 นําไปเผาในเตา ซึ่งใชอุณหภูมปิ ระมาณ 1,260 – 1,300 องศาเซลเซียส ระยะเวลาในการเผาประมาณ 8 – 14 ชั่วโมง ทิ้งไวใหเย็นตัวในเตาเผาอยางชา ๆ

กลายเปนชิ้นงานศิลาดล สีเขียวคลายหุมดวยหยก


หางหุนสวนจํากัด เซลาดอนเฮาส โชวรูมดอยสะเก็ด เลขที่ 135/4 หมูที่ 6 ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม 50220 โทร. 0-5349-6148 , 0-5349-5368 โทรสาร. 0-5349-5858


หางหุนสวนจํากัด บานศิลาดล โชวรูมสันกําแพง เลขที่ 7 หมู 3 ถ.เชียงใหม – สันกําแพง ต.สันกลาง อ.สันกําแพง จ.เชียงใหม 50130 โทร. 053-338288, 384889-90 โทรสาร 053-338940


บานศิลาดล จังหวัดเชียงใหม สืบสานวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม เครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม (เซลาดอน) งานทํามือ สานตอภูมิปญญาไทย เนนเขียนลวดลายสีสัน ประเพณี ศิลปวัฒนธรรมไทย

กอตั้งขึ้นเมื่อป พ.ศ.2532 โดยนางสาวกานดา กาญจนากร และนางสาวทัศนีย ยะจา มีทีมงานฝายการผลิตโดยนายประจวบ สุริยะปอ กิจการเปนลักษณะหัตถกรรมในครัวเรือนเล็ก ๆ ศึกษาหาความรูเกี่ยวกับเครื่องปนดินเผาจากชางฝมือ ผูเชี่ยวชาญ รวมถึงรับฟงคําแนะนําจากลูกคา ขณะเดียวกันก็พยายามนําเด็กที่ดอยโอกาสทางการศึกษาแตมีใจรักในงานศิลปะมาฝกอาชีพ เปนการกระจายรายไดสูพื้นที่ หวังที่จะสรางงาน สรางอาชีพ และเพิ่มรายไดใหกับชาวบาน จากความตั้งใจและความมุงมัน่ ตลอดระยะเวลาที่ผานมา ทําใหกิจการมีความเขมแข็ง มีการพัฒนาขึ้นเรื่อย ๆ กระทั่งไดพัฒนาเปนศูนยหัตถกรรมเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหมในปจจุบัน


ลูกหลานคนเมืองเชียงใหมที่รวมงานกับบานศิลาดล


ผลิตภัณฑของบานศิลาดล


อัตลักษณ(เอกลักษณ) / จุดเดนของผลิตภัณฑ เปนการผลิตที่เนนงานทํามือ (Handmade)


ยึดวัฒนธรรมการผลิตที่เปนมาแตเดิม แตผสมผสานกับวัฒนธรรมใหม ๆ ที่เริ่มเขามามีอิทธิพล เชน รูปแบบผลิตภัณฑและการใชงานที่มีความหลากหลายมากขึ้น

ศิลาดลแบบดั้งเดิม

แกะลวดลายลงบนเนื้อดิน

เบญจศิลาดล

แลคเกอรศิลาดล

ลานนาไทยศิลาดล

เคลือบดาน

Celadon Jewelry


สินคามีสีเขียวคลายหุมดวยหยก และผิวเคลือบที่ไดจะรานตัว แตกลายงา (Cracking)


เนนการเขียนลวดลาย สีสันที่บงบอกถึงศิลปวัฒนธรรมภูมิปญญาของคนไทย


ผลิตภัณฑตองมีเครื่องหมายการคาของบานศิลาดลทุกชิ้น

ตราสินคา เปนรูปบาน มีถวยกาแฟ แจกัน เปนมงกุฎอยูบนหลังคาบาน ในลักษณะที่งามสงา ภายใตอักษรลานนาตัวใหญ แสดงถึงความ ภาคภูมิใจในตัวตนทีแ่ ทจริงของคนเมืองเชียงใหม และใตอักษรลานนายังมี คําวา BAAN CELADON ภาษาอังกฤษตัวใหญ แตขนาดตัวเล็กกวา ภาษาไทยลานนาขางบน ซึ่งบงบอกถึงความเปนสากลได สะทอนใหเห็นถึงสัมพันธภาพระหวางบานวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรมของคนเมืองเชียงใหม ภายใตความรัก ความอบอุน ความเอื้ออาทร ความประทับใจ ความสุข ความสมบูรณของ ธรรมชาติ คือ ดิน น้ํา ลม ไฟ ผนวกเขากับองคความรู จิตวิญญาณของ ชางสลา ศิลปน สูความรุงโรจนของสังคม สื่อผานผลิตภัณฑเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม นั่นคือ ทุกสิ่ง ทุกอยางที่รวมตัวกันผานโลโก ซึ่งพรอมที่จะมอบสิ่งดี ๆ ตลอดจนความรูสึก ภาคภูมิใจในความเปนไทย ใหกับคนทั่วโลก ที่ไดมาเที่ยวเชียงใหม โดยเฉพาะผูที่ชื่นชอบวัฒนธรรม เครื่องเคลือบ “บานศิลาดล”


ผลิตภัณฑของศิลาดล ความเหมือนที่แตกตาง สินคาจะบงบอกถึงประวัติศาสตรและศิลปวัฒนธรรม เปนกลุมสินคาที่ไมมุงเนนทางเทคโนโลยีที่ล้ําสมัย แตเปนการผลิตสินคาที่เนนคุณคาทางดานศิลปวัฒนธรรม เปนการปรับเปลี่ยนผลิตภัณฑใหมีความเปนเอกลักษณ ตามความตองการของลูกคาแตละรายในระดับสูง สินคาของบานศิลาดลมีความเหมาะสมในกลุมสินคา High touch เนื่องจากประเทศไทยมีประวัติที่ยาวนาน สามารถนําเสนอคุณคาทางประวัติศาสตรผานผลิตภัณฑได ซึ่งจะสามารถสรางมูลคาเพิ่มใหกับผลิตภัณฑ


นอกจากการสรางงานสรางรายไดใหกับคนในพื้นที่ “บานศิลาดล” ยังเปนแหลง “ปนศิลปน” มากพรสวรรค สิ่งที่สรางความประทับใจใหกับผูรับชมมากไปกวาผลงานอันวิจิตรที่เห็น คือ บรรดาศิลปนที่สวนใหญคือชาวบาน ซึ่งไมไดมีการศึกษาสูง ไมไดร่ําเรียนมาทางดานศิลปะ แตทั้งหมดคือ ชาวบานธรรมดา ๆ ที่ผานการฝกฝนจนชํานาญ ธรรมชาติไดสรางสรรคความสามารถอันนาอัศจรรย ศิลปนพื้นบาน ที่ลวนสรางผลงานไดอยางเยี่ยมยอด นี่คือ ความภาคภูมิใจยิ่งใหญทผี่ ูอยูเบื้องหลังอยางทัศนีย มักจะหยิบยกมาชื่นชมตอหนาแขกผูมาเยือนบานศิลาดลเสมอ


ศูนยศิลปหัตถกรรมเครื่องเคลือบศิลาดลเชียงใหม ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม ไดเปดเปนแหลงศึกษาหาความรู ที่นําเอาหัตถกรรมภูมิปญญามาเพิ่มคุณคาเชิงการทองเที่ยว เพื่อใหเกิดความยั่งยืน และมีชื่อเสียงในระดับสากล จึงมีทั้งนักเรียน นักศึกษาทุกระดับชั้น ชาวบาน ผูประกอบการ และนักทองเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวตางชาติเขามาศึกษาดูงานและกระบวนการผลิตอยูอยางตอเนื่อง


มาตรฐานและรางวัลที่ไดรับ รางวัลผลงานดี ผลิตภัณฑผลงานชางจะ ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะเครื่องปนดินเผาสําหรับอาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547


รางวัลชมเชย ผลิตภัณฑผลงานชาง ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะเครื่องปนดินเผาสําหรับอาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547


รางวัลชมเชย ผลิตภัณฑผลงานใบบัวศิลาดล ไดรับรางวัลในการประกวดภาชนะเครื่องปนดินเผาสําหรับอาหารไทยประจําป พ.ศ. 2547


รางวัล OTOP


รางวัล OTOP


รางวัล OTOP


รางวัล PM’s Award 2009


ไดรับการขึ้นทะเบียนเปนสิ่งบงชี้ทางภูมิศาสตรไทย GI : Geographical Indications ศิลาดลเชียงใหม


ไดรับการรับรองมาตรฐานการใหบริการในสถานที่จําหนายของที่ระลึก (สินคาทั่วไป) จากกรมการทองเที่ยว กระทรวงการทองเที่ยวและกีฬา


การเดินทาง รถยนต - จากกรุงเทพฯ ใชเสนทาง ถ.พหลโยธิน แยกเขาถนนสายเอเซีย ผานอยุธยา อางทอง นครสวรรค กําแพงเพชร ตาก ลําปาง แลวแยกเขาถนนเชียงใหม – ลําปาง ระยะทางประมาณ 696 กิโลเมตร เครื่องบิน - มีสายการบินใหบริการระหวางเสนทางจากกรุงเทพฯ มายังจังหวัดเชียงใหมทุกวัน ใชเวลาเดินทางประมาณ 1 ชั่วโมง รถไฟ - มีรถดวน และรถเร็ว ออกจากสถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลําโพง) ทุกวัน ใชเวลาเดินทาง ประมาณ 12 – 15 ชั่วโมง รถโดยสารประจําทาง - มีรถประจําทางปรับอากาศสายกรุงเทพฯ-เชียงใหม ออกจาก สถานีขนสงสายเหนือ (หมอชิต 2) ถนนกําแพงเพชร 2 ทุกวันๆละหลายเที่ยว ใชเวลา เดินทางประมาณ 8 - 10 ชั่วโมง


การคมนาคมภายในจังหวัด รถรับจาง, Taxi, รถตู, รถตุกตุก มีบริการจากสถานที่ขนสง, ทาอากาศยาน (สนามบิน) และบริเวณอื่น ๆ อีกทั้งยังมีบริษัทรถเชาตาง ๆ ในตัวเมือง เพื่อเดินทางสูโชวรูมสันกําแพง บนถนนเชียงใหม – สันกําแพง และโรงงานดอยสะเก็ด บนถนนบอสราง - ดอยสะเก็ด สูเซลาดอนเฮาส ต.ปาปอง อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม


บันทึกภูมิปัญญา OTOP เซลาดอนเฮ้าส์  

โดย สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอดอยสะเก็ด พ.ศ. 2555