Issuu on Google+

Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

1


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Οι ζωικοί οργανισμοί, στους οποίους ανήκει και ο άνθρωπος, προμηθεύονται τα απαραίτητα συστατικά για την ανάπτυξη του σώματός τους και τις ζωτικές λειτουργίες τους από την τροφή τους. Για τη σωστή ανάπτυξη και την καλή υγεία, είναι σημαντικό ο ανθρώπινος οργανισμός να εφοδιάζεται με ποικιλία συστατικών και την αναγκαία ενέργεια. Δεν είναι όμως κάθε τρόφιμο ωφέλιμο για τον οργανισμό μας! Μερικά τρόφιμα περιέχουν υπερβολική ποσότητα από ένα συστατικό, άλλα είναι δυνατό να περιέχουν βλαβερές ουσίες, ενώ μερικά προσφέρουν πολλή ενέργεια στον οργανισμό χωρίς να τον εφοδιάζουν με χρήσιμα συστατικά. Μαθαίνουμε ποια είναι τα απαραίτητα συστατικά για τον οργανισμό μας, ώστε να επιλέγουμε τις κατάλληλες τροφές για να είμαστε υγιείς και δυνατοί. Το σώμα μας είναι εφοδιασμένο με όργανα που προσλαμβάνουν και επεξεργάζονται την τροφή. Τα όργανα αυτά αποτελούν το πεπτικό σύστημα. Το πεπτικό σύστημα συνεργάζεται με άλλα συστήματα του οργανισμού, ώστε τα συστατικά της τροφής φτάνουν σε κάθε σημείο του σώματος, όπου και χρησιμοποιούνται.

2


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

4.1 Ισορροπημένη διατροφή Για να μπορεί να λειτουργεί ο οργανισμός μας χρειαζόμαστε ενέργεια. Την ενέργεια αυτή τη βρίσκουμε «αποθηκευμένη» στις τροφές μας. Οι τροφές περιέχουν διάφορες χημικές ουσίες. Η διάσπαση αυτών των ουσιών σε απλούστερα συστατικά αρχίζει από το στόμα μας, όταν μασάμε την τροφή, και συνεχίζεται σε διάφορα όργανα του σώματός μας (οισοφάγος, στομάχι, έντερο κτλ.). Το σύνολο αυτών των οργάνων αποτελεί το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου. Το «ταξίδι» της τροφής μέσα στο σώμα μας διαρκεί περίπου 30 ώρες.

Η τροφή μας αποτελείται από διάφορες θρεπτικές ουσίες, από τις οποίες οι πιο σημαντικές είναι: 3 1. Υδατάνθρακες (σάκχαρα). Βρίσκονται κυρίως στις φυτικές τροφές και, όταν διασπώνται, μας δίνουν ενέργεια. Αποτελούν την κύρια πηγή ενέργειας του οργανισμού. Τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες είναι τα ζυμαρικά, το ρύζι, το ψωμί.

2. Πρωτεΐνες. Βρίσκονται στις ζωικές τροφές (το κρέας και τα ψάρια) και αποτελούν τα κύρια δομικά υλικά για την ανάπτυξη του οργανισμού μας και την αποκατάσταση των φθορών του.


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

3. Φυτικές ίνες. Βρίσκονται στα φρούτα και τα λαχανικά και δε διασπώνται από το πεπτικό σύστημα. Βοηθούν στην καλή λειτουργία του εντέρου.

4. Βιταμίνες. Οι βιταμίνες είναι θρεπτικές ουσίες, τις οποίες το σώμα μας δεν μπορεί να φτιάξει μόνο του. Σχηματίζονται από άλλα έμβια όντα και εμείς τις προσλαμβάνουμε με τις τροφές. Υπάρχουν πάνω από 12 βιταμίνες που βρίσκονται σε διάφορες ζωικές και φυτικές τροφές. Οι βιταμίνες μάς προστατεύουν από διάφορες ασθένειες και ο οργανισμός τις χρησιμοποιεί σε μικρές ποσότητες. 5. Λίπη. Βρίσκονται και σε ζωικές και σε φυτικές τροφές και μας δίνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας. Τροφές πλούσιες σε λίπη είναι το λάδι και το βούτυρο. Όταν ο οργανισμός παίρνει παραπάνω από όσα χρειάζεται, τότε τα αποθηκεύει για μελλοντική χρήση.

6. Ανόργανες ουσίες. Οι ανόργανες ουσίες είναι ζωτικές για όλες τις χημικές διεργασίες που συμβαίνουν στο σώμα. (π.χ. Ασβέστιο: Βρίσκεται κυρίως στα γαλακτοκομικά προϊόντα και βοηθά στη δόμηση των οστών και των δοντιών.)

4


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Για τη σωστή ανάπτυξη του οργανισμού και τη διατήρηση της καλής υγείας πρέπει να φροντίζουμε ώστε η διατροφή μας να περιλαμβάνει τη σωστή ποσότητα από όλα τα απαραίτητα στοιχεία και να είναι υγιεινή. Η ισορροπημένη διατροφή περιλαμβάνει ποικιλία τροφών στις σωστές ποσότητες. Ένας εύκολος τρόπος για να κατανοήσουμε την ποικιλία και τη συχνότητα με την οποία πρέπει να καταναλώνουμε τις διάφορες τροφές είναι να μελετήσουμε τη διατροφική πυραμίδα.

5

Η διατροφική πυραμίδα μας δείχνει τη συχνότητα με την οποία πρέπει να καταναλώνουμε τις τροφές. Το μέγεθος του κάθε επιπέδου της πυραμίδας είναι ανάλογο της ποσότητας την οποία πρέπει να προσλαμβάνουμε από το επίπεδο αυτό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καταναλώνουμε περισσότερες τροφές από τα κατώτερα επίπεδα και λιγότερες από τα ανώτερα.


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

4.2 Τα δόντια μας: Η αρχή του ταξιδιού της τροφής Στον άνθρωπο τα πρώτα δόντια αρχίζουν να ξεφυτρώνουν μέσα από τα ούλα από την ηλικία των 6 μηνών. Μέχρι την ηλικία των 3 ετών το παιδί αποκτά συνολικά 20 δόντια, 10 στην επάνω σιαγόνα και 10 στην κάτω. Αυτά ονομάζονται νεογιλά δόντια.

Τα νεογιλά δόντια αρχίζουν να πέφτουν από την ηλικία των 6 ετών και στη θέση τους βγαίνουν τα μόνιμα δόντια, τα οποία είναι συνολικά 32, 16 στην επάνω σιαγόνα και 16 στην κάτω.

6

20

32


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Τα 16 δόντια κάθε σιαγόνας του ενήλικου ανθρώπου χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: τους 4 κοπτήρες, τους 2 κυνόδοντες, τους 4 προγόμφιους και τους 6 γομφίους.

Οι κοπτήρες είναι πλατιά δόντια με αιχμηρή την επάνω επιφάνεια και χρησιμεύουν (όπως το λέει και το όνομά τους) στο να κόβουμε τις τροφές. Οι κυνόδοντες είναι μυτερά δόντια και χρησιμεύουν στο να σχίζουμε τις τροφές. Τέλος, οι προγόμφιοι και οι γομφίοι είναι πλατιά δόντια με μεγάλη, πλατειά επάνω επιφάνεια και χρησιμεύουν στο να μασάμε τις τροφές. ΤΑ ΔΟΝΤΙΑ ΜΑΣ

7


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΙΔΗ ΔΟΝΤΙΩΝ

Αυχένας →

Όπως φαίνεται στη παραπάνω εικόνα, στο δόντι διακρίνουμε τρία μέρη: τη μύλη, τον αυχένα και τη ρίζα.  Η μύλη είναι το τμήμα του δοντιού που βλέπουμε, αυτό που ξεπροβάλλει από τα ούλα.  Η ρίζα είναι το τμήμα του δοντιού που βρίσκεται μέσα στα ούλα.  Ο αυχένας είναι το τμήμα του δοντιού που διαχωρίζει τη μύλη από τη ρίζα.

Το υλικό από το οποίο αποτελείται ολόκληρο το δόντι είναι η οδοντίνη. Το σκληρό υλικό που καλύπτει την οδοντίνη στην περιοχή της μύλης ονομάζεται αδαμαντίνη, ενώ το υλικό που καλύπτει την οδοντίνη στην περιοχή της ρίζας ονομάζεται οστεΐνη. Στο εσωτερικό του δοντιού υπάρχει μια κοιλότητα, η οποία ονομάζεται πολφική κοιλότητα. Η κοιλότητα αυτή είναι γεμάτη από μια μαλακιά ουσία, τον πολφό, όπου περιέχονται τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία του δοντιού.

Όταν τρώμε, στα ούλα και στα δόντια μένουν υπολείμματα τροφών. Στο υγρό και ζεστό περιβάλλον του στόματός μας αναπτύσσονται βακτήρια, τα οποία μπορούν να καταστρέψουν τα δόντια. Ακόμη, όταν τρώμε, δημιουργούνται στο στόμα μας οξέα, δραστικές χημικές ουσίες, οι οποίες επίσης μπορούν να καταστρέψουν τα δόντια μας.

8


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Οι βασικές ασθένειες των δοντιών είναι η τερηδόνα (καταστρέφεται η αδαμαντίνη του δοντιού) και η ουλίτιδα (αποδυναμώνονται τα ούλα).

Η προστασία των δοντιών μας απαιτεί τα εξής:  Καλό και σωστό βούρτσισμα μετά από κάθε γεύμα.  Σωστή διατροφή. Αν ο οργανισμός μας δεν προμηθεύεται τις κατάλληλες ουσίες (π.χ. ασβέστιο), τα δόντια μας χαλάνε εύκολα.  Τακτική παρακολούθηση από τον οδοντίατρο. Τον οδοντίατρο δεν πρέπει να τον επισκεπτόμαστε για να «επισκευάσει» τα χαλασμένα δόντια μας. Πρέπει να τον επισκεπτόμαστε για να παρακολουθεί και να φροντίζει τα δόντια μας, ώστε να μην χαλάνε.

Ένας τραπεζίτης στο στόμα μας . . . 9 Οι ονομασίες των δοντιών μας δεν είναι τυχαίες. Τα μπροστινά δόντια ονομάζονται κοπτήρες, επειδή κόβουν την τροφή. Δεξιά κι αριστερά από τους κοπτήρες υπάρχουν οι κυνόδοντες, που πήραν το όνομα αυτό από την αρχαία ελληνική λέξη «κύων», που σημαίνει σκύλος, γιατί στο

σκύλο

ιδιαίτερα

τα

δόντια

μεγάλα.

αυτά Μετά

κυνόδοντες υπάρχουν οι γομφίοι

ή

τραπεζίτες,

που ονομάστηκαν έτσι γιατί έχουν μεγάλη επιφάνεια σαν τραπέζι, ώστε να μασούν

καλά

τις

τροφές.

Οι

τελευταίοι

γομφίοι

ονομάζονται και φρονιμίτες επειδή βγαίνουν μετά το 20ο έτος της ηλικίας μας, όταν έχουμε γίνει πλέον . . . φρόνιμοι.

είναι τους


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

4.3 Το ταξίδι της τροφής συνεχίζεται Το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου αποτελείται από τον πεπτικό σωλήνα και τους αδένες. Ο πεπτικός σωλήνας περιλαμβάνει τη στοματική κοιλότητα, τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στομάχι, το λεπτό έντερο και το παχύ έντερο. Οι αδένες είναι τρεις: οι σιελογόνοι αδένες, το πάγκρεας και το συκώτι.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Οισοφάγος 10


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Ας δούμε την πορεία μιας ποσότητας τροφής στο πεπτικό μας σύστημα:

Στοματική κοιλότητα Στο στόμα γίνεται η μάσηση της τροφής. Η τροφή τεμαχίζεται από τους κυνόδοντες και αλέθεται από τους γομφίους και τους προγόμφιους. Συγχρόνως οι σιελογόνοι αδένες εκκρίνουν σάλιο. Με το σάλιο υγραίνεται η μπουκιά (βλωμός), οπότε διευκολύνεται η κατάποσή της. Επίσης το σάλιο περιέχει ουσίες που διασπάνε το άμυλο των τροφών.

Φάρυγγας και οισοφάγος Αυτοί είναι δύο μυώδεις σωλήνες, από τους οποίους περνάει η τροφή και φτάνει στο στομάχι.

11


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Στομάχι Στο στομάχι εκκρίνεται το γαστρικό υγρό, το οποίο βοηθάει στη διάσπαση των πρωτεϊνών. Η τροφή, αφού αναμιχθεί με το γαστρικό υγρό, γίνεται ένα παχύρρευστο υγρό και με τις συσπάσεις του στομαχιού προωθείται στο λεπτό έντερο.

Λεπτό έντερο Στο λεπτό έντερο ολοκληρώνεται η πέψη των τροφών και τα χρήσιμα θρεπτικά συστατικά απορροφώνται από τα τοιχώματα του εντέρου και περνάνε στο αίμα μας. Το αρχικό τμήμα του λεπτού εντέρου ονομάζεται δωδεκαδάκτυλο. Σ’ αυτό το τμήμα του εντέρου εισέρχονται και δύο υγρά που βοηθούν στην πέψη, η χολή και το παγκρεατικό υγρό. Η χολή εκκρίνεται από το συκώτι (ήπαρ) και αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη, απ’ όπου εισέρχεται στο δωδεκαδάκτυλο. Η βασική λειτουργία της είναι η διάσπαση των λιπών. Το παγκρεατικό υγρό εκκρίνεται από το πάγκρεας και χρησιμεύει κυρίως στη διάσπαση των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων.

12


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Παχύ έντερο

Εδώ φτάνουν τα άχρηστα υπολείμματα της τροφής. Αυτά στερεοποιούνται, αλείφονται με βλέννα και αποβάλλονται ως κόπρανα.

ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

13


Ερευνώ & Ανακαλύπτω

Ε’ Δημοτικού

Το ήξερες αυτό; Η γλώσσα εκτός από τη συμμετοχή της στη μάσηση και στην κατάποση παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην ομιλία, στην αφή και στη γεύση.

Η αδαμαντίνη είναι το σκληρότερο συστατικό του ανθρώπινου σώματος και το πλουσιότερο σε ασβέστιο, αφού περιέχει άλατα ασβεστίου σε ποσοστό περίπου 95%.

Το σάλιο παράγεται από τρία ζεύγη σιελογόνων αδένων, που διεγείρονται από μηχανικά και χημικά ερεθίσματα. Συνολικά παράγονται 1000 - 1500 ml σάλιου την ημέρα. Ο συνήθης ρυθμός έκκρισής του αυξάνεται από οσφρητικά και γευστικά ερεθίσματα, όπως π.χ. από την όσφρηση ενός φαγητού που μας αρέσει ιδιαίτερα. 14

Το στομάχι είναι ένα τμήμα του γαστρεντερικού σωλήνα το οποίο έχει την ικανότητα να διευρύνεται. Όταν είναι άδειο, έχει μορφή μικρού σωλήνα με στενό στόμιο ενώ γεμάτο μπορεί να περιέχει έως 1,5 λίτρα τροφής.

Το γαστρικό υγρό περιέχει υδροχλωρικό οξύ.

Το λεπτό έντερο έχει μικρή διάμετρο (2,5 cm) σε σχέση με το παχύ (6,5 cm). Το μήκος του όμως (6-7 m) είναι πολύ μεγαλύτερο από του παχέος εντέρου (1,5 m).


Πεπτικό σύστημα - Ε' Δημοτικού