Issuu on Google+

ใบความรูกิจกรรมแนะแนว

หนวยการจัดกิจกรรมรูทันอารมณ

ระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2

ใบความรูเรื่อง รูทันอารมณ

หลวง ปูดูลย อตุโล เปนศิษยเอกรุนแรก ๆ ของหลวงปูมั่น ภูริทัตโต ปฏิปทาของทานงดงาม อีกทั้งคํา สอนของทานก็ลุมลึก เพราะเกิดจากการปฏิบัติจนเห็นแจงในสัจธรรม คราวหนึ่งมีคนถามทานวา “หลวงปูครับ ทําอยางไรจึงจะตัดความโกรธใหขาดได” ทานตอบสั้น ๆ วา “ไมมีใครตัดใหขาดไดหรอก มีแตรูทัน เมื่อรูทันมัน ก็ดับไปเอง” ความ โกรธนั้นก็เชนเดียวกับอารมณอื่น ๆ เราไมสามารถตัดหรือกดขมใหหายไปได การกดขมนั้นทํา ไดอยางมากก็แคขับไลใหมันหลบซอนอยูในมุมมืดของใจ เผลอเมื่อไรมันก็โผลมาอาละวาดใหม บอยครั้งเรา กลับพบวายิ่งกด มันยิ่งโผล ยิ่งอยากใหมันหาย มันยิ่งออกมารบกวน เหมือนกับวัยรุนเกเรที่ยิ่งหามเหมือนยิ่งยุ วิธี หนึ่งที่ใชไดผลในการจัดการความโกรธ คือรูทันมัน ปกติเวลาโกรธใคร ใจเราจะพุงไปที่คนนั้น คิด หาทางเลนงานหรือจองตอบโตเขา ไมดวยคําพูดก็การกระทํา แตทันทีที่เราหันมามองใจของตน จนเห็นความ โกรธที่เผาลนจิตใจ ความโกรธจะวูบลงทันที เหมือนกองไฟที่ถูกชักฟนออกมา ความ โกรธลุกลามไดก็เพราะเราหมกมุนครุนคิดถึงคนหรือเหตุการณที่เราไมชอบ การหมกมุนครุน คิด เชนนั้นไมตางจากการเติมฟนใหกับกองไฟ ยิ่งเติมก็ยิ่งรอน แตทําไมถึงยังเติมไมหยุด นั่นก็เพราะเราเผลอ ปลอยใจไปตามความโกรธ แตเมื่อใดที่เรากลับมารูทันความโกรธ หรือเห็นความโกรธกลางใจ ความโกรธก็ออน แรงเพราะขาดเชื้อ ไมนานก็ดับไป “โมน”เปน เด็กอายุ 3 ขวบ คราวหนึ่งโกรธปามาก แมเห็น แทนที่จะหามลูกวา “อยาโกรธ” ก็ถามลูกวา “ลูกโกรธใชไหม” ลูกตอบวาใช แมจึงถามตอวา “โกรธแคไหน เทานี้หรือโกรธเทาฟา” ลูกบอกวาโกรธเทาฟา ฟง ดูนาตกใจ แตไมนานโมนก็หายโกรธ


แม ไมไดทําอะไรมากไปกวาการชวยใหโมนกลับมารูตัวและเห็นอารมณของตนเอง แตการทําเชนนี้มี ความสําคัญมาก เพราะเมื่อโมนเห็นความโกรธของตน ความโกรธในใจก็ออนกําลังและดับลงไปในที่สุด ใช แตความโกรธเทานั้น แมแตความอยากก็ดับลงไดดวยการรูทันหรือเห็นมันอยางตอเนื่อง เย็นวัน หนึ่งลูกสาววัย 12 มาออดออนแมวาอยากไดของเลนชิ้นหนึ่งที่วางขายในราน เปนไมโครโฟนเล็ก ๆ ที่เสียบ ปลั๊กแลวสามารถรองเพลงไดหมือนนักรองจริง ๆ พอแมถามราคา ก็ตกใจเพราะราคาสูงถึง 400 บาท ลูก รบเราวาอยากไดมากจริง ๆ แมจึงตกลงกับลูกวา แมจะหักเงินคาขนมของลูกครึ่งหนึ่งใสกระปุกทุก วันจนกวาจะครบ 400 บาท อีกอยางที่แมอยากใหลูกทําคือ ทุกเย็นเปนเวลา 1 อาทิตยใหลูกเขาไปที่รานนั้น และมองดูไมโครโฟน “แลวใหสังเกตดวยวาทุกวันที่มองดู ใจหนูรูสึกอยางไร ชอบมันมากเหมือนเดิมทุกวันไหม” ผาน ไป 4 วันเทานั้น ลูกก็มาบอกแมวาไมอยากไดแลว เมื่อแมถามวาทําไม ลูกตอบวา “เบื่อ” ลูกพูด ตอวา “ดูนาน ๆ ก็เบื่อเอง เพราะไมเห็นมีอะไร เก็บเงิน 400 ไวดีกวา” เวลา เกิดความอยากไดนั่นไดนี่ เรามักทําตามความอยากทันที คือขวนขวายไปหามันมา จึงไมมี โอกาสที่จะเห็นหรือรูทันความอยาก แตหากเราลองไมทําตามมันดูบาง เชน ไมซื้อหรือผัดผอนไปกอน มันจะ แสดงตัวใหเราเห็นอยางชัดเจน ดวยการ “โวยวาย”หรือดิ้นรนผลักดันใหเราคลอยตามมันใหได ตรงนี้เองหาก เราลองตั้งสติและดูมันไปเรื่อย ๆ ไมชาไมนานมันก็จะสงบลงไปเอง อารมณ ที่บั่นทอนจิตใจ ไมวาความโกรธหรือความอยาก เปรียบเสมือนโจรที่กลัวคนเห็น ทันทีที่ถูก เห็น มันก็จะทนเฉยไมได ตองลาถอยไป เชนเดียวกับความมืดที่แพแสงสวาง ถาไมอยากใหโจรรายครองใจ ก็ขอใหหมั่นดูใจของเราอยูเสมอ http://www.visalo.org/article/Image255205.htm


ตัวอยางภาพการตูนลายเสนแสดงอารมณ

กาวราว

โกรธ

ตกใจกลัว

เบื่อหนาย

ผิดหวังเสียใจ

รูสึกผิด

หยิ่งอวดดี

ขี้อาย

รูสึกแตกตาง


ใบความรูกิจกรรมแนะแนว

อารมณเสียระวังตายเร็ว

หนวยการจัดกิจกรรมรูทันอารมณ

ระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2

ใบความรูเรื่อง ผลรายของอารมณ นักวิจัยในสหรัฐวิเคราะหผลการศึกษามากกวา 160 ชิ้นยืนยันวา ผูที่มีความสุขมักมี สุขภาพดีและอายุยืนยาวโดยเฉพาะผลการติดตามศึกษานานกวา 40 ป ที่พบวาผูม องโลกในแง รายที่สุดมักเสียชีวติ กอนวัยอันควร

บทความที่ลงในวารสารจิตวิทยาประยุกต : สุขภาพและความอยูดีกินดี ระบุวา หลักฐานที่โยงวา การมีทัศนคติที่ดีและมีความสุขในชีวิตทําใหสุขภาพดีและอายุยืน มีความชัดเจนกวาหลักฐานที่โยงวาโรคอวน ทําใหอายุสั้นศ.กิตติคุณ เอ็ด ดีเนอร มหาวิทยาลัยอิลลินอยส และคณะไดวิเคราะหผลการศึกษาระยะยาวและ การทดลองทั้งคนและสัตวในแบบตาง ๆ รวม 8แบบดวยกัน สวนใหญสนับสนุนขอสรุปที่วา ความสุขทําให สุขภาพดีและอายุยืน ผลการศึกษาชิ้นหนึ่งที่ติดตามศึกษานักศึกษา 5,000 คน เปนเวลานานกวา 40 ป พบวา คนมองโลกในแง รายที่สุดมักเสียชีวิตกอนวัยอันควร ขณะที่การทดลองในหองปฏิบัติการพบวาอารมณเชิงบวกชวยลดฮอรโมนที่ เกี่ยวของกับความเครียด เพิ่มการทํางานของระบบภูมิคุมกัน และชวยใหหัวใจกลับสูภาวะปกติไดเร็วหลัง การออกกําลังกายสวนการทดลองกับสัตวพบวา สัตวที่อยูในสภาพที่ทําใหเครียด เชน อยูในกรงเบียดเสียดกับ ตัวอื่น มักมีภูมิคุมกันออนแอ เสี่ยงเปนโรคหัวใจ และตายเร็ว นักวิจัยแนะวาควรเพิ่มเรื่องการมีความสุขเขาไว ในหลักการดูแลสุขภาพนอกเหนือจากเรื่องโรคอวน การสูบบุหรี่ พฤติกรรมการรับประทานและการออก กําลังกาย ที่มา: หนังสือพิมพแนวหนา(วันที่ 4 มีนาคม 2554 ) โรคนับรอยมีที่มาจากอารมณ


“คุณหมอคะ เวลาใกลมีประจําเดือน หนูจะปวดแนนเตานมและชายโครง บางทีคลําไดกอน แตพอหมด ประจําเดือน กอนที่เตานมก็หายไปคะ หนูจะเปนมะเร็งหรือเปลาคะ” “เวลาใกลมีประจําเดือน หนูมักปวดหัวขางเดียว แตบางครั้งเวลาเครียดก็เปนคะ หนูเปนโรคไมเกรนหรือเปลา คะ” “เวลามีประจําเดือน รูสึกอยากกินของเปรี้ยว กินแลวหายหงุดหงิดคะ”

หลายๆคําถามที่ยกตัวอยางมา ในทางการแพทยแผนปจจุบันเราพออธิบายอาการและอารมณความรูสึกไดวา เปนผลมาจากภาวการณเปลี่ยนแปลงของฮอรโมนในชวงใกลมีประจําเดือน ซึ่งสงผลตอรางกายและความ แปรปรวนทางจิตใจ ทําใหการแสดงออกของอาการตางๆ ในผูหญิงแตละคนไมเหมือนกัน ในทัศนะแพทยแผนจีนไดเชื่อมโยงผลกระทบของรางกายทั้งอวัยวะตันภายในทั้ง 5 (หัวใจ ปอด มาม ตับ ไต) อวัยวะกลวงภายในทั้ง ๖ (กระเพาะอาหาร ถุงน้าํ ดี ลําไสใหญ ลําไสเล็ก กระเพาะปสสาวะ ซานเจียว) เสนลด ปราณที่สัมพันธกับอารมณและสิ่งกระตุนทั้งมวลอยางแนบแนน ตัวอยางที่จะกลาวถึงคือเรื่องของอารมณทั้ง ๗ กับการเกิดโรค อารมณพื้นฐานของมนุษยปุถุชนทั้งหลาย ประกอบดวยอารมณ 7 อยางดวยกัน คือ ดีใจ โกรธ วิตก กังวล เศรา กลัว และตกใจ (เนื่องจากอารมณวิตกกับอารมณกังวลมีลักษณะใกลเคียงกัน และอารมณกลัวกับ���ารมณตกใจก็มีลักษณะ ใกลเคียงกัน จึงจัดไวเปนกลุมเดียวกัน เหลือเปนอารมณทั้ง 5) อารมณทั้ง 7 นับเปนสาเหตุกอโรคที่เปนเหตุ ปจจัยจากภายในรางกาย การไดรับผลกระทบจากอารมณใดที่มากเกินไปและนานเกินไป จะทําใหเกิดโรคกับ อวัยวะภายในและเสนลมปราณได


อารมณดีใจ เปนอารมณกระตุนในดานบวก เปนไปในทางใหประโยชนแกรางกาย อารมณโกรธ เศราโศก เสียใจ กลัว ตกใจ เปนอารมณกระตุนในดานลบ เปนไปในทางใหโทษกับรางกาย อารมณครุนคิด วิตกกังวล เปนอารมณพื้นฐานของการเคลื่อนไหวของอารมณ การใชความคิดอยางมีสติ มี ปญญา และสอดคลองกับความเปนจริงทางภาวะวิสัย จะมีทางออกทําใหอารมณถูกเปลี่ยนแปลงรุนแรงไป ดานใดดานหนึ่งมากเกินไป อารมณทุกอารมณเปนความปกติที่เกิดกับปุถุชน แตตองมีไมมากหรือนอยเกินไป และไมนานจน เกินไป เพราะ ความสุดขั้วของอารมณลวนกระทบตอสมดุลของธาตุภายในรางกาย และเสนลมปราณจะทําใหเกิดโรคได •

อารมณดีใจ : เกี่ยวของกับหัวใจลําไสเล็ก โบราณกลาววา “ดีใจเกินไปทําลายหัวใจทําใหเลือดไหลเวียนชา” หัวใจมีหนาที่ควบคุมการไหลเวียนเลือด ภาวะที่มีอารมณดีใจ มีความสุข การไหลเวียนของพลังและเลือดจะไหลเวียนชา ไมถูกเรงเรา มีการคลายตัว ของกลามเนื้อลดความเครียด เกิดความกระชุมกระชวย แตถาดีใจมากเกินไปจะทําใหจิตใจไมรวมศูนยขาด สมาธิ ควบคุมอารมณไมได ประเดี๋ยวหัวเราะประเดี๋ยวรองไห ขาดความสงบ ฟุงซาน หรือมีอารมณคลุมคลั่ง วิปริตไป

อารมณโกรธ : เกี่ยวของกับตับ – ถุงน้ําดี โบราณกลาววา “โกรธมากเกินไปทําลายตับ ทําใหพลังวิ่งยอนสูเบื้องบน” เมื่อพลังตับยอนสูเบื้องบน คือ ภาวะ ไฟตับสูง ทําใหมีอาการหงุดหงิด ปวดศีรษะ ตามัว ปวดตา ตาบวม ความดันเลือดสูง ถาเปนมากจะทําใหปวด ศีรษะรุนแรงและมีอาการวูบหมดสติ เปนอัมพาต (ตรงกับโรคหลอดเลือดหัวใจตีบและแตก) นอกจากนี้ยังทําให ปวดชายโครง คัดแนนเตานมหรือมีกอน ประจําเดือนมาผิดปกติ รูสึกเหมือนมีกอนในคอ แนนทอง บางรายมี อาเจียนเปนเลือด คลื่นไสอาเจียน ตัวอยางที่พบบอย คือ ผูหญิงใกลมีประจําเดือน ถามีความผิดปกติของอารมณเปนพื้นฐาน เชน หงุดหงิดงาย โกรธงาย จะมีอาการมากขึ้น และกระทบกระเทือนไปยังอวัยวะภายใน คือ ตับ ถุงน้ําดี ทําใหมีอาการปวดแนน คัดเตานม หรือมีกอนที่เตานม ซึ่งทําใหอยากกินอาหารรสเปรี้ยว (วิ่งเสนตับ)

อารมณวิตก – กังวล : เกี่ยวกับมาม – กระเพาะอาหาร โบราณกลาววา “วิตกกังวล ทําลายมาม ทําใหพลังถูกอุดกั้น” การใชความคิดมากเกินไป คิดไมถกู คิดไมเปน คิดแลวไมมีทางออกที่ดี ทําใหเกิดอารมณอื่นๆ ตามมา ความวิตกกังวลเกินเหตุมีผลตอระบบการยอยดูดซึม อาหาร (แผนปจจุบันเรียกวา เครียดลงกระเพาะอาหาร) ทําใหเบื่ออาหารทองอืดทองเฟอ แนนทอง เปนแผลใน กระเพาะอาหาร ถายเหลว ฯลฯ ถาเปนเรื้อรัง จะทําใหหัวใจเตนเร็ว ความจําเสื่อม นอนไมหลับ ฝนบอย ฯลฯ อันเปนผลจากากรอุดกั้นของพลังขัดขวางการยอยดูดซึมอาหาร และการพรองของเลือดและพลังที่ไปเลี้ยง สมอง


• •

อารมณเศราโศก – เสียใจ : เกี่ยวกับปอด – ลําไสใหญ โบราณกลาววา “เสียใจเกินไปทําลายปอด ทําใหพลังสูญหาย” การเศราโศกเสียใจมากและเรื้อรังจะทําใหพลัง การไหลเวียนปอดอุดกั้นและถูกทําลาย ผูปวยจะรูสึกหดหู ออนเพลีย หมดเรี่ยวแรงเหนื่อยงาย

อารมณกลัว – ตกใจ : เกี่ยวกับไต – กระเพาะปสสาวะ โบราณกลาววา “กลัว ตกใจ เกินควรทําลายไต ทําใหพลังแปรปรวน พลังยอนลงดานลาง” อารมณกลัว ตกใจ เกินควรทําใหพลังที่เกี่ยวกับการพยุง เหนี่ยวรั้งลดนอยลงทําใหปสสาวะอุจจาระอั้นไมอยู (ตกใจจนฉี่ราด) ขา 2 ขางออนแรง ฝนเปยก ภาวะจิตใจสับสน แปรปรวน พูดจาเพอเจอ พฤติกรรมผิดปกติ เรื่องของอารมณที่แปรปรวนมีผลตอการเบื่ออาหารเวลาอารมณดีจะรูสึกเจริญอาหาร เวลาอารมณไมดีจะเบือ่ อาหาร จึงจําเปนตองวิเคราะหสาเหตุที่แทจริง วาการเบื่ออาหารเปนผลจากอารมณอะไร มีปญหาที่อวัยวะภาย ใจสวนไหนแสดงออกที่แลวลมปราณหรือสวนอืน่ ๆ อยางไร คํากลาวที่วา “โรคนับรอยมีที่มาจากอารมณ” สะทานถึงบทบาทของอารมณที่สงผลกระทบตอการเกิดโรค ตางๆ มากมาย รวมทั้งโรคมะเร็ง มีรายงานทางการแพทย พบวา คนไข 100 คน มีภาวะความเครียดทางจิตใจ รวมอยูดวยถึง 76 คน และในผูปวยมะเร็งพบวากอนจะมีอาการมะเร็งปรากฏมักจะมีภาวะความเครงเครียด แปรปรวนทางอารมณอยางรุนแรงมากอนรอยละ 62.5 การปลอยใหจิตใจวาวุนตลอดเวลา ยอมทําใหสุขภาพเสื่อมทรุด อายุไมยืนยาว จึงจําเปนตองหาวิธีขจัดความ ไมสบายใจ มีขอแนะนํางายๆ ดังนี้ 1. สนใจความทุกขของคนอื่น ขณะที่มีความทุกข ไมสบายใจ จะตองไปเห็นถึงความทุกขของคนที่ทุกขกวาเรา จะไดรับรูวาคนอื่นก็มีความ ทุกขเหมือนกัน ความทุกขในตัวก็จะลดลงไปดวย 2. เยี่ยมเยียนเพื่อนที่ปวยไขไมควรเก็บตัวเงียบอยูในหอง การไปเยี่ยมคนไขไมวาที่บาน หรือที่โรงพยาบาล หลังจากเยี่ยมไขเราจะรูสึกวา ตัวเรายังโชคดีที่ไมปวยไข ทุกข ในใจก็จะผอนลงได 3. ออกกําลังกาย ใชแรงงาน การออกกําลังกายและการใชแรงงานเปนการแปรเปลี่ยนความทุกขในใจ และปลดปลอยพลังที่เก็บกดได การ เปดหูเปดตาไมมองโลกธรรมชาติที่ยิ่งใหญทําใหจิตใจที่หดหูหมกมุนถูกแทนที่ดวยโลกกวาง 4. หมั่นอาบน้ําบอยๆ การอาบน้ําบอยๆ ไมวาจะเปนน้ํารอนหรือน้ําเย็น จะกระตุนสมอง ผอนคลายกลามเนื้อ ทําใหกระปรี้กระเปรา ลดความเครียด


5. ตองพบปะเพื่อนฝูง พูดคุยปรับทุกข ระบายความทุกขกับเพื่อนสนิท นอกจากจะผอนคลายอาการอัดอั้นตันใจแลว บางทีอาจจะได ขอคิดดี ๆ ในการแกความไมสบายใจดวย ความจริงการฝกจิตใจและการปลอยวางทั้งรางกาย จิตใจ เปน ภูมิปญญาทางตะวันออกที่มีความละเอียดลึกซึ้ง และไดรับการยอมรับและพิสูจนในทางวิทยาศาสตรมากขึ้น การฝกจิตสามารถปรับควบคุมอารมณจิตใจ และปรับสมดุลรางกาย ทําใหการไหลเวียนของเลือดลมและการ ทํางานของอวัยวะภายในเปนปกติ เชน การฝกลมปราณชี่กง การฝกรํามวยจีนไทเกก เปนตน นอกจากนี้ยัง ชวยเพิ่มภูมิตานทานในการตอสูกับโรคดวย อารมณทั้ง 7 สัมพันธเกี่ยวของกับอวัยวะภายในและการไหลเวียน ของเลือดและพลังในเสนลมปราณทั่วรางกาย ในทํานองกลับกันถามีโรคที่เกิดกับอวัยวะภายในหรือเสน ลมปราณจะสงผลใหผูปวยมีอารมณแปรปรวนตาง ๆ กันออกไป การรักษารางกายและจิตใจจึงเปนสิ่งที่ตอง ควบคูกันตลอดเวลา เราแบงผูปวยเปนโรคทางกายและโรคทางจิต แตเราไมสามารถแยกภาวะกายและจิตออก จากกันในตัวผูปวยไดอยางสิ้นเชิง สรุป • • • • •

ดีใจเกินไปทําลายหัวใจ ทําใหเลือดไหลชา เสียใจเกินไป ทําลายปอด ทําใหสูญเสียพลัง กลัว ตกใจเกินไป ทําลายไต ทําใหพลังยอนลงลาง โกรธ ทําลายตับ ทําใหพลังยอยขึ้นดานบน วิตกกังวล ทําลายมาม ทําใหพลังถูกอุดกั้น อารมณท���้ง 7 ถือเปนสิ่งกระตุนที่มาจากปจจัยภายในรางกาย อารมณดีใจ เปนสิ่งกระตุนที่เปนประโยชนแก รางกาย อารมณโกรธ เศราโศก กลัว ตกใจ เปนสิ่งกระตุนที่เปนไปทางใหโทษแกรางกาย อารมณวิตกกังวล เปนพื้นฐานการเคลื่อนไหวของอารมณ การใชความคิด การครุนคิด ทุกอารมณจะตองพอเหมาะและไมมาก เกินไป จึงเปนการกระตุนใหมีสุขภาพดี และไมเปนอันตรายตออวัยวะภายใน โดยทั่วไปอารมณและกายตอง เสริมกัน นิตยสารหมอชาวบาน เลม : 226 เดือน-ป : 02/2541คอลัมน : บทความพิเศษ นักเขียนหมอชาวบาน : นพ.วิทวัส (ภาสกิจ) วัณนาวิบูล


ใบความรู้เรื่องรู้ทันอารมณ์