Page 1

Беіин фарди їаіон омўзгор аст, Аз ў сарсабзу хуррам рўзгор аст.

ЊАФТАНОМА АЗ 20-УМИ ИЮЛИ СОЛИ 1932-ЮМ НАШР МЕШАВАД

№ 6 (11869) 8-уми феврали соли 2013-ум

НАШРИЯИ ВАЗОРАТИ МАОРИФИ ЇУМІУРИИ ТОЇИКИСТОН 4МУЛОЌОТ

6 ДАР

www.omuzgor-news.tj

ИН ШУМОРА:

ЊАР АМАЛИ НЕК САФО ОВАРАД

Корњои асосии комбинат - нашри китобу рўзномаву маљаллањо ва ашёи дигари чопї низ фаъолу бонизом гардиданд. Иќтидори корхона тадриљан рў ба афзоиш овард.

сањ.

3

КОРИ БАЧАЊО МЕЊНАТ АСТ Ё ШИКАНЉА?

Ин дар њолест, ки мо наметавонем, ноболиѓонро аз ин гуна мушкилї рањошуда бубинем. Имрўз кўдакони мо, бо вуљуди талошњои зиёди ташкилотњои ватаниву берунї, ба аробакашї, мошиншўї, чекчинї, пахтачинї машѓуланд.

сањ.

31 январи соли равон дар толори Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф мулоќоти вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Нуриддин Саидов бо кормандони донишкадаи мазкур баргузор гардид. Вазири маориф зимни мулоќот дар бораи рисолати омўзгорони муасисса дар мавриди такмили ихтисос ва бозомўзии муаллимони мактаб сухан ронд. - Иќтидори донишкада ва сифати тањсилот аз омўзгорони он вобаста аст,- изњор дошт Н.Саидов.- Имрўз нисбат ба кишварњои пешрафта дар Тољикистон миёни барномаю ваќти барои таълими ин ё он фан људошуда номувофиќї ба назар мерасад,

яъне, соат зиёду мавзўъ кам аст, ки боиси нигаронист. Дар љамъомад аз боби иќтидори илмии кормандони соња сухан рафт. Чи навъ ки вазири маориф ироа дошт, агар неруи зењнии донишкада баланд набошад, табиист, ки кор пеш намеравад. Ба њамин хотир, дар донишкада бояд устодоне дарс гўянд, ки њадди аќал номзадони илм бошанд. Дар њамоиш масъалаи љойњои кории ДЉТИБКСМ баррасї шуд. Вазири маорифи кишвар дастур дод, ки набояд омўзгорони басе љавону камтаљриба ва ё онњое, ки дар давоми солњо барои такмили дониши хеш накўшидаанд, љойњои кориро банд кунанд. Аз њамин њисоб аз 30 то

40 дарсади љойњои кори холї дар донишкадаи мазкур нигоњ дошта шавад, ки аз њамин њисоб устоди устодон - олимони соња: академикњо, докторњо ва номзадњои илм аз донишгоњњои омўзгорї, ДМТ ва АТТ љалб карда шаванд, то дар курсњо соатбайъ дарс гўянд. Чун вазифаи омўзгорони ДЉТИБКСМ такмил додани мањорати дигар муаллимон аст, кор тарзе ба роњ монда шавад, ки њар сол 22 њазор омўзгор ихтисос такмил намоянд ва бозомўзї кунанд. Барои ин фаъолияти марказњои дар минтаќањо љойдоштаро мутамарказонидан лозим аст. Ситорабонуи СОЊИБНАЗАР, "ОМЎЗГОР"

4МИННАТДОРЇ

ДАСТГИРЇ ЃАЙРАТ АФЗУД Ба вазири маорифи Љумњурии Тољикистон муњтарам Н.САИДОВ

Муњтарам Нуриддин Саидович! Боиси хушнудист, ки тайи чанд соли ахир дар ватани мањбубамон таваљљуњ ба соњаи маориф боз њам афзунтар мегардад. Аз бењтарин иќдомњои Вазорати маориф, ки аз тарафи Президенти кишвар ва Њукумати љумњурї дастгирї ёфта тавонист, таъмиру бунёди мактабњост. Дар дурдасттарин минтаќањо сохтану ба истифода додани муассисањои таълимї бо муосиртарин шароит ба њама аён аст. Барои мисол, дар мактаби дењаи мо (мактаби раќами 29,дењаи Ќалъаи Нав, шањри Роѓун), ки њамагї 206 нафар хонандаро фаро гирифтааст, 13 нафар омўзгор фаъолият мебаранд. Фаъолияти хуби омўзгорон, њамбастагии онњо бо падару модарон ва ањли љомеа дар ѓолибияти шогирдон дар озмунњои љумњуриявї ва байналмилалї баръало ба назар мерасад. Ёдовар мешавем, ки 5 декабри соли 2012-ум (соати 18-45 даќиќа) бо сабаби расиши кўтоњи ноќилњои барќї ва пасту баланд гардидани ќувваи барќ болопўши бинои мактабро дар масофаи 180 метри мураббаъ сўхтор фаро гирифт.Намояндагони маќомоти иљроияи њокимияти давлатии шањри Роѓун ва шуъбаи маориф дарзамон ба љои њодиса њозир шуда, дар рафъсозии сўхтор иштирок намуданд. Њамаи хонандагони мактаб бо маќсади аз тањсил дур намондан ба мактаби №28-и шањр (воќеъ дар њамин ма-

њал) интиќол дода шуданд. Мудири шуъбаи маорифи шањр Т.Раљабов барои мактабро дар муддати 10-15 шабонарўз ба истифода додан иќдом пеш гирифт. Барои кори бартараф намудани оќибатњои сўхтор омўзгорон ва хонандагон дастљамъона камар бастанд. Барои мо ташрифи Шумо, љаноби вазир, ба таълимгоњи рўзи 7 декабри соли 2012-ум такони љиддие дод. Дастгирии Шумо мавриди таъмини масолењи сохтмонии бино барои мо, омўзгорон ва ањли мањал, ѓайратафзо буд. Мактаб дар муњлати муќарраршуда барќарор ва ба истифода дода шуд ва дар таърихи 21декабри соли 2012-ум хонандагонро боз ба оѓўш гирифт. Муњтарам вазир! Бо ќаноатмандї аз номи ањли мањаллаи дењаи Ќалъаи Нав ва омўзгорону хонандагони мактаби раќами 29 ба Шумо барои дастгиратон изњори сипос намуда, Шуморо бовар мекунонем, ки барои тарбияи шоистаи насли наврас сайъу кўшиш намуда, бањри пешравии љомеа њар чї бештар сањм мегузорем. Бо камоли эњтиром: А.АЛИЕВ, директори мактаб, Н.ФАЙЗУЛЛОЕВ, раиси кумитаи мањалла, Т. ЌОСИМОВ, имомхатиби мањалла, М. ЌОДИРОВ, раиси АВО

4

ТАЊСИЛИ 300 ПЕШВО ДАР ИМА

Чунон ки Вазорати умури хориљаи ИМА маълумот додаст, дар Амрико 300 лидери љањони муосир тањсили илм дидаанд. Михаил Саакашвили, президенти Гурљистон, собиќ дабири кули Созмони Милали Муттањид Кофи Аннан ва сарвазири Покистон Беназир Бњутто аз љумлаи тањсилдидагони мактабњои олии ин кишваранд.

сањ.

6

МАРКАЗЊОИ ТАЊСИЛОТИ ИЛОВАГЇ: МУВАФФАЌИЯТ ВА МУШКИЛИЊО

Яке аз масъалањои рўзмарра, масъалаи марбут ба тањсилоти иловагист. Тањсилоти иловагї як бахши бисёр мубрами таълиму тарбия аст. Чунон ки барои њар фан дар баробари китоби таълимї мављуд будани китоби иловагї ва дастурамал зарур аст, љараёни таълиму тарбия низ бидуни тањсилоти иловагї вуљуд дошта наметавонад.

сањ.

8-9

НАЗОРАТ БОЯД ЊАДАФМАНДОНА БОШАД Моро лозим аст, ки камбудињои ошкоргардидаро сари ваќт бартараф кунем. Ин ба манфиати кор буда, раванди таълиму тарбияро бештар пурсамар менамояд. Назорат, пеш аз њама, бояд бо маќсади такмили раванди таълиму тарбия ва кўмаки сариваќтї расонидан ба муаллим дар дохили муассиса аз тарафи роњбарият ба роњ монда шавад.

сањ.

10

КАМПИРИ ОЛАМБИБЇ ВА ТАЌСИМИ МЕРОС -Мегум, бачам, -дилашро "кафонд" охир Оламбибии як кам 79-сола, -њамин иморат хонаи ту аст? Некї, росташро бигў!

сањ.

14


№6 8-уми феврали соли 2013

РАНГОРАНГ

4ДУ ХАБАР

4НОМА БА ОМЎЗГОР

МАЊФИЛИ ХОТИРМОН

Воќеан њам, рўзномаи дўстдоштаи мо, "Омўзгор"дар байни рўзномаю маљаллањои љумњуриамон яке аз рўзномањои бонуфуз ва серхонандатарин мебошад. Њар як шумораи онро мо бесаброна интизор мешавем. Зеро њамаи сањифањои он пур аз маводи пурмазмуну шавќовар ва пурмуњтавои таълимї аз њаёти мактабу маориф мебошад.

Дар ноњияи Фархор бо маќсади омўзиши таљриба ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, љалби наврасону хонандагони макотиби миёнаи умумї ба мутолиаи асрњои бадеї ва хониши беруназсинфї дар назди мактаби тањсилоти миёнаи умумии №10 бо ташаббуси омўзгори м а к т а б , а ъ л о ч и и м а ор и ф и Љумњурии Тољикистон ва матбуоти тољик А. Маљидов китобхонаи шахсї таъсис дода шудааст, ки фаъолияти пурсамар дорад. Бо ибтикории шуъбаи маорифи ноњияи Фархор бахшида ба 40-солагии фаъолияти омўзгории А. Маљидов мањфили маърифатафрўз бо иштироки омўзгорону дўстдорони каломи бадеии мактаб баргўзор гардид. Ќайд гардид,

к и ф а ъ о л и я т и ом ўз г ор и в у эљодии А. Маљидов фарох буда, зиёда 100 маќолаи илмию методї ва тарбиявї ба табъ расонидааст, ки омўзгорону хонандагон аз онњо истифода мебаранд. Њамчунин, сол аз сол фонди китобхона бо адабиёти тозанашр ѓанї гардида, теъдоди он ба 8 њазор нусха расидааст. Баъдан њамкасбону њамкорон, дўстону шогирдони устод дар бораи зањматњои омўзгор дар кори таълиму тарбия, ки имрўз шогирдонаш дар тамоми соњањои гуногуни хољагии халќи кишвар кору фаъолият дорад, њарф заданд. Дар анљом аз љониби шуъбаи маорифи ноњия барои фаъолияти пурсамараш А. Маљидов бо ифтихорнома ва тўњфањои хотиравї ќадрдонї гардид.

ТАЪТИЛ САМАРАБАХШ БУД Дар мактабњои ноњияи Мир Сайиди Њамадонї дар давраи таътили зимистонаи хонандагон тибќи наќшаи чорабинињои шуъбаи маорифи ноњия як зумра чорабинињои фарњангиву варзишї гузарониданд. Дар рўзњои таътил, махсусан, мањфилњои математика, физика, химия ва омўзиши компютер хеле фаъол буданд. Роњбарони ин мањфилњо шогирдони худро ба олимпиадаи вилоятї тайёр мекарданд. Алишер Исоев мудири шуъбаи маорифи ноњия, иброз дошт: "Мактабњои ноњия дар давраи таътили зимистона бо рељаи давраи дарсї фаъолият намуданд ва њамаваќт дарњояшон барои толибилмон кушода буд. Ин буд, ки хонандагони мо имсол ба олимпиадаи вилоятї бо тайёрии пухта омода буданд ва аз 134 нафар иштирокчиёни озмуни вилоятї дар 13 намуди фанњо ширкат варзида, ба гирифтани 47 љойи ифтихорї сазовор гаштанд. Шариф АБДУЛЊАМИДОВ, "ОМЎЗГОР"

4ТАТБИЌИ ЌОНУН

"Омўзгор" минбари омўзгорони љумњурї мебошад. Мањз тавассути мутолиаи ин рўзнома онњо бо њаёти мактабу маориф ва таљрибаи пешќадаму комёбињои њамкасбони худ шинос мегарданд. Яке аз сањифањои рўзнома ба мавзўи "Тањсилот дар хориља" бахшида шудааст, ки он хонандагони муассисањои таълимї ва донишљўёни мактаби олии кишварро бо тарзу усулњои гуногуни тањсил дар мамлакатњои хориљї шинос менамояд. Агар ягон сањифаи дигар ба ин мавзўъ људо карда шавад, боз хубтар мебуд. Дар сањифаи аввали рўзнома бештар чоп намудани хабарњои сиёсии олам бамаврид аст. Аз фурсати муносиб истифода бурда, чанд андешаамро рољеъ ба сифату мундариљаи китобњои дарсї иброз доштаниам. Аввалан, ташаккури зиёд ба кор-

4ТАРБИЯ

гони муасисањои таълимї нињоят душворфањм мебошад. Худи хонандагон иќрор мешаванд,ки бисёр мавзўъњоро 2-3 бор такрор мехонанд, вале ба маънию мазмуни он дуруст сарфањм намераванд. Умед аст, ки минбаъд мазмуну мундариља ва мавзўъњои китобњои дарсї хубтару бењтар мегарданд. Аъзам БОБОЕВ, омўзгори мактаби Президентї барои хонандагони болёќат дар ноњияи Бохтар рияти мактаб, роњбарони синф ва шароити дилхоњи корї лозим меояд. Дар њамин њол, кумитањои мањалла њам бояд бнтараф набошанд. Боиси таассуф аст, ки

МОДАРОН ЊАМ

МОДАРОН ЊАМ САЊМ ДОРАНД

ФАЪОЛИЯТИ ЊАМАГОНЇ САМАРОВАР АСТ

Дар шуъбаи маорифи шањри Вањдат ба татбиќи дастуру нишондодњои Президенти мамлакат ва Њукумати љумњурї таваљљуњи њамешагї зоњир мекунанд ва дар робита ба ин, наќшањои махсуси бавусъат амал менамоянд. Дар ин замина њафтаи гузашта дар толори гимназияи Балъамии шањр мизи мудаввар дар мавзўи њамкории мактаб, оила ва љомеа дар таъмини иљрои талаботи Ќонуни Љумњурии Тољикистон "Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд" баргузор гашт, ки дар он намояндагон аз тамоми мактабњои шањру дењот ва идораву муассисањои гуногун ширкат доштанд. Дар оѓози суњбати муфид мудири шуъбаи маорифи шањри Вањдат Сафаралї Камолов нуктањои асосии ќонунро тафсир бахшид ва оид ба раванди татбиќи ин ќонуни пурманфиат дар таълимгоњњои шањру дењоти Вањдат маълумот дод. Суханронии муовини раиси шањри Вањдат Ф.Табарова оид ба њамкории се рукни асосии татбиќсози ќонун-мактаб, оила ва љомеа пурмуњтаво ва фарогири далелу арќоми љолиб буд. Дар мубодилаи афкор ва мубоњисаи домандоре, ки дар идомаи мизи мудаввар оид ба љанбањои гуногуни Ќонун "Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд" сурат гирифт, корманди шуъбаи ќайди асноди шањрвандї М.Ѓуломова, корманди бахши дини маќомоти иљроияи њокимияти далатии шањр Т.Лолаев, корманди шуъбаи кор бо љавонон С.Саидов, намоянда аз волидон С.Гурезо-

мандони рўзнома ва омўзгорони муассисањои таълимии манотиќи гуногуни кишвар, ки бо маќолањои худ дар сањифањои рўзнома сифат, мазмун ва мундариљаи пасти баъзе китобњои дарсиро танќид менамоянд. Дар њаќиќат, дар мавзўю мундариљаи баъзе аз китобњои дарсї камбудињои зиёде љой доранд. Масалан дар бисёр мавзўъњои китоби дарсии "Таърихи халќи тољик" (с.V), "Таърихи халќи тољик (с.VI) мафњум, истилоњ ва рўйдодњои гуногуни таърихие оварда шудааст, ки барои хонан-

да душворфањм ва нодаркор аст. Бисёре аз маълумоту сарчашма, маъхазњо ва рўйдодњои таърихї ба њаќиќат наздикї надоранд. Барои таълими фанни "Таърихи умумї" (c.VII) дар барномаи таълимї њафтае як соат људо карда шудааст. Вале мавзўъњои дарсї дар њаљми 10-12 сањифа буда, њаљми умумии китоб 322 сањифаро ташкил медињад. Китоби дарсии "Њуќуќи инсон" (барои синфи X), ки аз тарафи гурўњи муаллифон (12 нафар) навишта шудааст, барои хонанда-

ва, директори мактаби №45 М.Нурмуњаммадова, омўзгори мактаби №5 З.Шерова, намоянда аз масљиди љомеи шањр М.Тољиддинов, муовини мудири шуъбаи маориф М.Назарбекова, шоир, сармуњаррири рўзномаи

Дар чанде аз суханронињо фориѓболии иддае аз волидон ва омўзгорону роњбарони синфњо вобаста ба таълиму тарбияи хонандагон мавриди эътирозу интиќод ќарор гирифт. Ва низ бо таассуф зикр гардид, ки гурўње аз одамон дар љойњои љамъиятї нисбат ба кирдорњои ношоистаи наврасон дидаю дониста бетарафї зоњир менамоянд, ки ин

Инак, таътили зимистонаи мактаббачагон њам ба охир расид. Таътил ба њар кас њар гуна таассурот бахшид ва онро њар кас њар гуна сипарї кард. Ба назар мерасад, ки бештари модарон аз таътили фарзандонашон нороњат шуда буданд, албатта, модароне, ки фарзандонашон таътилро бе ягон машѓулият мегузаронданд. Фикр мекунам, барои чунин монеањо пайдо нашудан њама корро бар дўши мактаб бор кардан дар ин давра аз рўи инсоф нест. Дуруст аст, ки мактаб барои бачањо дарсњои иловагї ва озмунњои њархела ташкил мекунад, вале на њамеша ва на њар мактаб аз уњдаи ин кор мебарояд. Барои иљрои ин кор масъулияти баланди кордонии роњба-

дар мо аксаран дар робита ба фаъолияти сусти кумитањои мањалла аъзои љомеа бетарафиро ихтиёр мекунанд. Барои мисол, дар кўча бачањо њар ќадар доду ѓирев бароранд, дар шањрњо ба интернет-кафењо дароянд, ба корњои бењуда машѓул шаванд, њаќорат кунанд њам, кам касон эътироз мекунанд. Ба фикри ман, кумитањои мањаллањоро мебояд, барои ислоњи ин нуќсон бењтарин модаронро љалб намоянд. Дар шароити имрўза модарон ба маслињати шахсони бохирад ниёзи зиёд доранд. Шояд дар ин кор кумитањои занон ва љавонон наќши бештар гузошта тавонанд. Тахмина МИРЗОХОЉАЕВА, омўзгори мактаби раќами 90-и шањри Душанбе

4КОРИ ХАЙР

"Шањриёр" Нуриддид Амриддин, корманди кўдакистон А. Ѓафурова, директори мактаби №2 С.Ташрифов ва чанде дигар фаъолона ширкат варзиданд. Сухангўён бештар таъкид бар он карданд, ки ќонуни мавриди муњокима, воќеан њам, дар таќвияту тањкими таълиму тарбияи насли наврас наќши муњим мегузарад ва таваљљуњи њамагонро ба омолу рафтор, гуфтору кирдори созандагони фардои Ватан љалб менамоянд. Аз ќабули ќонун ваќти чандон зиёд ногузашта бошад њам, аввалин пайомадњои хушоянду судманди он, ба вижа, дар њамкории мактабу оила равшан дида мешаванд. Њамчунин, таъкид шуд, ки рукнњои сегона (мактаб, оила, љомеа) бояд њамбастагиашонро самаровару фарогир намоянд.

фарљоми нек надорад. Дар давоми мизи мудаввар дафъае чанд аз љониби шогирдони мактабњои шањр сањначањои тарбиявї намоиш дида шудаву ќитъањои назмї ќироат гардиданд (вобаста ба мавзуи њамоиш), ки муњтавои онро боз њам такмил бахшиданд. Сухангардони мизи мудаввар, омўзгори таърих ва њуќуќи литсейи ба номи Темур Собиров Њабиба Соњибова дар љамъбасти нишаст иброз дошт, ки дар давоми соли равон шуъбаи маориф вобаста ба татбиќи Ќонун "Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд" боз якчанд чорабинии муассир баргузор хоњад намуд. А.МУРОДЇ, С.НАЗАРОВА, "Омўзгор"

ЊАР КИ ХАНДОНАД ЯТИМИ ХАСТАРО… Бањри дар амал татбиќ намудани дастуру супоришоти Президенти кишвар, муњтарам Эмомалї Рањмон љињати кўмак расонидан ба кўдакистону интернатњои ятимону бепарасторон ва супориши вазири маорифи Љумњурии Тољикистон, профессор Нуриддин Саидов Маркази љумњуриявии технологияи информатсионї ва коммуникатсияи назди Вазорати маориф њафтаи сипаришуда ба мактаб-интернати хонандагони болаёќати дењаи Кадучии ноњияи Восеъ кўмаки моддии якваќтаина расонид. Тибќи иттилои директори марказ Киромиддин Назаров ба ин муассисаи таълимї биринљ (200кг), шакар (200кг), макарон (142кг), тухм (230дона), орд (35 халта), картошка (500кг), пиёз

(500кг), марљумак (гречка) (100кг), кашки љав (перелофка60кг), чой (100 халтача), равѓан (200литр), нахўд (60кг), маска (160 дона) кўмак расонида шудааст, ки маблаѓии умумии 15 483 сомониро ташкил медињад. -Ният дорем, ки ин иќдоми хайрро идома бахшида, алоќадри имкон ба муассисањои ниёзманд бањри болидагии хотири кўдакони ятиму бепарстор кўмаки моддии худро дареѓ надорем, зеро бузургон њамеша таъкид мекунанд, ки "Њар ки хандонад ятими хастаро, Боз ёбад љаннати дарбастаро,-ќайд намуд директори марказ К.Назаров зимни суњбат. Э.ХУШБАХТ, "Омўзгор"


СОЗАНДАГЇ 4БУНЁДКОРЇ Замоне Комбинати полиграфии шањри Душанбе яке аз азимтарин ва пуриќтидортарин корхонањои полиграфии Иттињоди Шўравї буду бо тавонмандии комилаш кор мекард ва коргарони зиёдеро фаро мегирифт. Бар асари ихтилофоти сиёсии солњои 90-уми асри гузашта ва аз таъсири буњрони шадиди иќтисодї ин корхонаи азим ќариб аз фаъолият бозмонд, таљњизоташ ќисман торољ ва ќисман корношоям гардиданд. Хушбахтона, дар заминаи Сулњу Вањдати миллї ва сиёсати хирадбунёди Сарвари кишвар, муњтарам Эмомалї Рањмон Ватани азизамон аз њама гуна монеаву вартањо вораста, тадриљан рў ба созандагию бунёдкорї овард, ба марњилаи рушди бонизом ворид гашт. Паи њам коргоњњои гуногун бунёд шуданд, биноњои валангоргашта бозсозї гардиданд ва иќтидори корхонањои љумњурї афзуданд. Ва навбат ба Комбинати полиграфї низ расид. Дар љашни 100-солагии матбуоти тољик Президенти мамлакат, муњтарам Эмомалї Рањмон зимни суханронии хеш, аз љумла, таъкид намуданд: "Вазоратњои рушди иќтисод ва савдо, саноат ва энергети ка вазифадоранд, ки њангоми тањияи "Барномаи рушди саноати Љумњурии Тољикистон" масъалаи таъмиру таљдид и К ом б и н а т и п ол и г р а фи и шањри Душанбе ва дигар чопхонањоро ба инобат гиранд". Бо ин дастури сариваќтию муњими Сарвари кишвар марњилаи эњё ва ободонии ин корхонаи бонуфуз оѓоз ёфт. Яке аз иќдомоти аввалине, ки дар ин самт ба амал омад, ба ихтиёри Вазорати маориф гузаштани комбинат буд. Зери роњбарї ва назорати бевоситаи вазири маориф Нуриддин Саидов дарзамон корњои барќарорсозию ободонї дар корхона оѓоз гардиданд. Нахуст атрофи бино ва роњраву гулгаштњо ба ифоќа оварда шуданд. Директори тозатаъсиси Корхонаи воњиди давлатии Комбинати полиграфии шањри Душанбе Мирзохон Њафизов чунин наќл мекунад: - Ваќте ки дар комбинат корро оѓоз намудем, он дар вазъи ногуворе ќарор дошт. Танњо барои ободонии атроф ва таъмири бомњо маблаѓи зиёд лозим буд. Бинои азими комбин ат он ќ ад ар т аъ мирталаб буд, ки гумон мекардї, барои то љое обод кардани он як-ду сол лозим меояд. Вале мо нањаросидем, дастгириву њидоятњои вазири муњтарам Н.Саидов илњомбахшу пешбарамон гаштанд. Устод Лоњутиро байтест неруафзо: "Азму љањд

осон кунад њар сахтро, Лоњутиё, Кори инсон нест гуфтан кор гуфтан мушкил аст". Мо бо ќатъият камар бастем ва масрур аз он будем, ки як гўшаи пойтахти љумњурии азизамонро ободу эњё мекунем. Дар њаќиќат, дасти одам гул аст. Дар андак муддат, аниќтараш, дар давоми моњњои октябр-ноябри соли сипаригашта корњои асосии таъмиру эњё дар бинои коргоњ ба анљом расонида шуданд. Махсусан, барои таъмири бомњои ќисматњои бино кори зиёде иљро гашт. Ин бомњо 10-солањо боз аз таъмир дур монда буданду вазъи гароне доштанд:

№6 8-уми феврали соли 2013 ѓолиб омад ва њуќуќ пайдо кард, ки чанд китоби дарсиро бо теъдоди аз 90000 то 10000 нусха ба чоп расонад. Ин барои коргоње, ки њамагї якчанд моњ ќабл фаъолияташро эњё кардааст, комёбие буд шоиста ва аз вусъати минбаъдаи фаъолияти он дарак медод. Нерў афзудани комбинат ва ривољи фаъолияти он дар самтњои гуногун ба зиёд гаштани шумори коргарон ва бештар гардидани музди кори онњо мусоидат кард. Агар дар давраи аввал музди мењнати коргарон ба њисоби миёна 281 сомониро ташкил медод, дар нимаи дуюми соли 2012 ба беш аз

БОЗ ЯК ГЎШАИ ПОЙТАХТ ОБОД МЕШАВАД

аз сабаби хароб гаштани онњо тамоми зимистону бањор дохили њама њуљраю толор ва долонњои корхона пуробу пурнам буданд. Акнун ба бомњои ќисман тунукапўшу ќисман толпўши (рубероид) корхона нигариста, ба ибораи мардумї, њаваси кас меояд. Корњои асосии комбинат нашри китобу рўзномаву маљаллањо ва ашёи дигари чопї низ фаъолу бонизом гардиданд. Иќтидори корхона тадриљан рў ба афзоиш овард. Агар дар давоми њафт моњи аввали соли 2012 корхона њамагї 180000 нусха китобу маљалла чоп карда бошад, пас, дар давоми панљ моњи охири сол ин теъдод ба 321000 расид. Ин дар сурате, ки њанўз комбинат таљњизоти нави полиграфї дастрас накардааст ва корњо тавассути њамон дастгоњњои куњнаи чопие иљро мешаванд, ки дар заминаи истифода аз ќисмњои якдигар ба кор дароварда шуданд (яъне, аз ду-се дастгоњ як дастгоњ сохтанд). Дар њамин њолат, комбинат дар соли гузашта, аз љумла, китобњои зериниро чоп ва дастраси хонандагон намуд: "География" (синфи 6), "География" ( си н фи 7) , "Таъ ри хи д ун ёи ќадим" (синфи 5), "Ботаника" (синфи 5) ва чанд номгўи рўзномаву дафтару буклет. Гузашта аз ин, моњи декабр комбинат дар озмуни чопи китобњои дарсї ширкат варзида,

550 сомонї барои њар як коргар расид. Коргарон, њамчунин, бо либоси хизматї таъмин карда шуданд. Дар дохили корхона бунгоњи тиббї, ошхона ва нуќтањои дигари хизматрасонї ташкил карда шуд, ки мунтазам ба коргарон хизмат мерасонанд. Бинобар боло рафтани нуфузи корхона ва афзудани талабот ба хидмати он аз моњи декабри соли гузашта дар комбинат кори дубаста љорї кар-

шад њам, тамоми намудњои андозро сариваќт пардохт намудаасту менамояд. Ин љо ба њикмати "андозро дар ваќташ пардохт намову осуда ба фаъолиятат идома дењ" хуб сарфањм мераванд ва риояи онро њамеша дар мадди назар доранд. Имрўз нигаронии маъмурияти комбинат бештар аз он аст, ки чанде аз корфармоён аз корхона ќарзњои калон доранду дар пардохти он фориѓболї мекунанд. Агар онњо ќарзњои худ-

да шуд. Кор дар басти дуюм соати 12-и шаб ба анљом мерасад ва барои дар ин беваќтии шаб сариваќт ба манзилашон расондани коргарон комбинат як мошини хидматии тамѓаи "Хундай-старекс" харидорї намуд. Як љанбаи хеле љолиби фаъолияти Комбинати полиграфї он аст, ки коргоњ ба тозагї эњё ва фаъол гардида бо-

ро пурра пардохт мекарданд, комбинат барои рафъи як ќатор мушкилоти худ имкон пайдо менамуд. Имрўз маъмурияти корхона тасмим гирифтааст, ки пеш аз њама, дастгоњњои наву иќтидорманд ва замонавиро харидорї намояд ва ба ин васила, њам навъњои хизматрасониро бештар ва њам сифати онро баландтар кунад. Теъдоди муштариёни комбинат њам-

вора меафзояд ва ин њолат, дар баробари ниёзмандї ба омилњои мазкур таќозо дорад, ки њар чї бештар кадрњои љавону баландихтисос ва соњибистеъдоду ташаббускор ба корхона љалб карда шаванд. Корхона барои давра ба давра ба такмили ихтисос љалб намудани коргарон тадбирандешї мекунад ва њамчунин, бо мактабњои олии дахлдор барои омодасозии мутахассисони љавони соњаи полиграфия њамкорї менамояд. Дар комбинат ба фаъолияти бонувон ва њар чї бештар афзудани шумораи онњо таваљљуњи махсус зоњир мешавад. Воќеият бозгўи он аст, ки бонувон дар кори бандубасту тањияву ороиши китоб хушамалу боњавсалаанд ва фаъолияташон босамару пурбаракат аст… Он рўз дур нест, ки Комбинати полиграфии шањри Душанбе тамоми иќтидорашро аз нав барќарор менамояду тамоми бахшњову намудњои табъу нашрро фарогир мешавад ва ба яке аз коргоњњои муќтадиру пурманфиати мамлакат табдил меёбад. Ва ин љо , пеш а з њам а, к и т о б њ ои дарсї (њам барои мактабњои миёна ва њам мактабњои олї), дастуру роњнамоњо барои омўзгорон, барномањои таълимї, маљмўањои методї, аёниятњои гуногун, эљодиёти ањли маориф… ба нашр мерасанд… Чандест, ки дигар роњгузарон ба бинои муњташами Комбинати полиграфї нигариста, бо ёд аз вазъи собиќи он таассуф намехўранд, балки бо ќаноатмандиву шукргузорї мегўянд: - Чї хуш аст, ки боз як бинои харобгашта аз нав ободу барќарор шуд. Бинед, чї хел бинои азиму хушнамуд! Сано бодо ба онњое, ки барои эњёи ин корхонаи азим зањмат кашидаанд. Н.НУРАЛИЕВ, А.МУРОДЇ, "Омўзгор"

4ЉАМЪБАСТ

ОЗМУНИ МАЊОРАТУ ИСТЕЪДОД

Даври вилоятии олимпиадаи мактаббачагон аз 15 то 24 январ дар мактаб-интернати ёрирасони шањри Хуљанд баргузор гардид. Ба ин озмуни мањорату истеъдод, ки бо иштироки беш аз 700 нафар ѓолибони олимпиадањои фаннї аз шањру навоњии вилоят гузаронда шуд, доварони соњибтаљриба аз ДДХ, ДДЊБСТ, Донишкадаи такмили ихтисос ва омўзгорони пешќадами мактабњои вилоят љалб карда шуданд. Олимпиадаи имсола байни мактабњои типпи нав ва мактабњои миёнаи тањсилоти умумї ба таври алоњида гузаронида шуд ва аз тамоми минтаќањо танњо ѓолибон аз синфи

11 даъват карда шуданд. Дар љамъбаст шогирдони мактабњои ноњияи Бобољон Ѓафуров сазовори 21 маќоми ифтихорї ва 2 ифтихорнома гардиданд. Аз муассисањои таълимии шањри Хуљанд беш аз 60 нафар довталабон иштирок карда, сазовори 20 љойњои ифтихорї гаштанд. Шогирдони муассисањои таълимии шањри Исфара низ љои ифтихориро ишѓол намуданд. Ба њамаи ѓолибони олимпиадаи вилоятї диплом ва туњфањои хотиравї таќдим карда шуд. Нўъмон РАЉАБЗОДА, "Омўзгор"


МАВЗЎИ РЎЗ

№6 8-уми феврали соли 2013

4СУЊБАТИ ГИРДИ МИЗ Дар Кумитаи иттифоќњои кормандони касабаи маориф ва илми љумњурї суњбати гирди мизи як ќатор мутахассисони соња дар мавзўи "Мубориза алайњи мењнати ноболиѓон" баргузор гардид. Дар ифтитоњ раиси кумита Абдурозиќ Ризоев дар бораи маќсади баргузории чорабинї сухан гуфта, зикр кард, ки мавзўъ бо ибтикори Ташкилоти байналмилалии мењнат (ТБМ/МОТ) пайгирї мегардад. - Мавзўе, ки имрўз мавриди бањси шумо ќарор мегирад, воќеан, мубрам ва сариваќтист, изњор намуд ў. -Маќсади тамоми ташкилотњои байналмилалї њам дар ин маврид љилавгирї аз шиканљаи кўдакон аст. Ташкилоти байналмилалии мењнат дар тамоми дунё кор мекунад. Роњбарии онро дар Тољикистон Муњайё Хосабекова бар дўш дорад. Тибќи гуфтаи Муњаммад Ќурбонов-муовини раиси кумита, барномае, ки пеш гирифта мешавад, "Барњам додани мењнати вазнини кўдакон" ном дорад.

Мо метавонем…

-Аз рўи иттилое, ки мо дар даст дорем,- баён дошт ў, - ин кор асосан бо иќдоми Вазорати мењнат ва њифзи иљтимої ва Кумитаи иттифоќњои касабаи кормандони маориф ва илми кишвар љараён дошта, ниёз ба дастгирии Вазорати маориф ва мавќеъгирии он бештар эњсос мегардад. Бояд ќайд кард, ки аз ќабули барнома ва ташкили семинарњои гуногун, агарчи кори андак нест, суръати љараёни амалишавии барнома чандон ба таври дилхоњ дида намешавад. Љумњурии Тољикистон Конвенсияи байналмилалиро тањти №82 имзо карда, барои паст кардани сатњи мењнати вазнини ноболиѓон уњдадорї гирифтааст (агарчи онро пурра рафъ карда наметавонад). Ин дар њолест, ки мо наметавонем, ноболиѓонро аз ин гуна мушкилї рањошуда бубинем. Имрўз кўдакони мо, бо вуљуди талошњои зиёди ташкилотњои ватаниву берунї, ба аробакашї, мошиншўї, чекчинї, пахтачинї машѓуланд. -Мо, ањли маорифи мамлакат, нисбат ба дигарон дар ин самт хубтар кор карда метавонем, зеро кори мо бевосита бо бачањо ва волидону омўзгорони онњост, -мегўяд М.Ќурбонов. -Мебояд стратегияи миллиро вобаста ба ин роњандозї намуд. Шояд барои амалигардонии ин барнома як не, чандин барномаи дигар лозим бошад. Дар Ќирѓизистон чунин барнома 5- то аст. Моро лозим меояд, лоињаи худро дар кишварњои дигар муаррифї карда тавонем. Оид ба ин масъала дастури хуби омўзишї зарур аст. Инчунин, дар курсњои бозомўзї њам омўзонидани ин мавзўъро дар назар дошта бошем. Чунки худи роњбарони мактабњо аз ин љињат маълумоти кам доранд. Ба тасдиќи А.Ризоев, на ТБМ ва на дигар ташкилотњои байналмилалї масъаларо дар

алоњидагї њал карда наметавонанд. Аз нигоњи ў, ин масъаларо дар дарсњои тарбиявї аз синфи 3 ва дар маљлисњои падару модарон баррасї кардан мебояд.

Сабабњо

-Дар низоми тањсилоти имрўза ин масъалаи дарднокест. Аз рўи мушоњида маълум мешавад, ки кўдак дар ин маврид гунањгор нест, яъне, ў худ намехоњад, ўро омилњои дигар ба ин кор мебаранд. Мо бояд дар ин њолат дуруст муайян кунем, ки бача, воќеан, ба тањсил фаро гирифта нашудааст ва ё тарки мактаб намудааст, сабаб чист ва чї бояд кард?- бо изтироб ва таъкид мегўяд Абдусамад Муллоев- намояндаи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон. -Бале, мушкилтарин масъала аз мактаб дур мондан ва ба мењнати маљбурї љалб кардани кўдакон аст. Сабабњо дар ин маврид гуногунанд. Азизбек Боронов-директори гимназияи раќами 53-и ноњияи Исмоили Сомонї: Дар муассисањои таълимї ду мавриди фарогирии хонандагон љой дорад, ки агар пешнињод дар ин маврид аз рўи виљдон сурат гирад, ин монеа пайдо намешавад. Дуруст аст, ки барои мо донистани сабаби аз тањсил дур мондани кўдакон муњим аст, вале бояд донист, ки онњо берун аз мактаб ба чї кор машѓуланд. Дигар, вазъи оилавии онњоро омўхтан мебояд. Саввум, маълумотнокии падару модар низ бояд ба назар гирифта шавад. Зимни кор дар мактаби раќами 36 доир ба ин мавзўъ мониторинг гузаронидем. 86 дарсади волидон бо маълумоти миёна, 8 дар сад олї ва боќї, бо маълумоти асосианд. Бо чунин вазъият масъаларо њал кардан осон нест. Зебо Алиева-мудири шуъбаи хадамоти давлатии назорат дар соњаи маорифи раёсати маорифи шањри Душанбе мегўяд: -Дар њаќиќат, ин дарди душворест. Бењтараш, мо фаъолияти Университети падару модаронро љоннок гардонем. Мо чунин таљриба дорем. Дар мо аксаран марказњои методї барњам хўрдаанд. Дигар, дарсњои этика, эстетика ва маърифати оиладорї дар мо буданд, ки мутаассифона, аз байн рафтанд. Чаро мо ин корро накунем?

Тарбия ё шиканља?

Доир ба масъалаи мењнати ноболиѓон ба њар тариќа мо борњо садо дода будем. Дар яке аз навиштањои худ, ваќте гап дар сари "бачањои кўча" мерафт, мо чунин бачањоро ба се гурўњ људо карда будем: талбанда, дузду бадахлоќ ва мењнатї. Таассуфи мо аз он буд, ки аксаран гурўњи сеюмро њам д ар ќ ат ори г у рўњњои як у му дуюм мемонданд ва бар сўяшон санг мезаданд. Борњо бо онњо њамсуњбат шуда, њасрати онњоро барои аз тањсил дур мондан шунидаам. Имрўз, ки ин масъала аз тарафи мо бояд мавриди пайгирї ва омўзиш ќарор гирад, ин нуктаро бояд фаромўш накунем: бача чаро мењнат мекунад? Мо пешгирии мењнати кўдакон гуфта, талаботи Консепсияи миллии тарбияро набояд сарфи назар ку-

Ба ан д ешаи дир ек то р и мактаби раќами 34-и шањри Душанбе Анзурат Назарова, барои сарфи назар накардани тарбияи мењнатї ва рўй надодани њолатњои шиканљаи кўдакон бештар ба фаъолияти ањли љомеа, хусусан, падару модарон такя кардан шарти муњим аст. Аслан бештари мушкилињоро мо дар њамбастагї бо љомеа ва оила њал карда метавонем.

Бачањо кор кунанд, вале бе шиканља

нем. Аслан, ў бояд мењнат кунад ва ё на, агар ња, чї гуна? Тавре Шермуњаммад Ёрмуњаммадов-директори Маркази љумњуриявии таълимиву методї изњор намуд, ин нозукиро бояд дарк кард: ин тарбияи мењнатист ё чизи дигар? -Фањмидан шарт аст, ки ист и фод аи мут ашак к и л он аи кўдак бо маќсади фоида ба даст овардани ягон гурўњ аст ва ё чизи дигар,- мегўяд ў,яъне, кўдак воќеан, бо хоњиши худ мењнат мекунад, аз рўи одат, бо маќсади ќонеъ гардондани талабот ё маљбурї.

Чї бояд кард?

З.Алиева: -Чанд сол пеш, аниќтараш, аз соли 2004 то 2008 б о у с т о д Ќараев д ар ноњияи Сино бо кўмаки ташкилоти байналмилалї мо марказе ташкил намудем ва ба он кўдакони аз тањсил дурмондаро љалб кардем. Вобаста ба синну сол, онњоро дар гурўњњо људо мекардем, то шарм накунанд. Дар марказ мањфилњои гуногун фаъолият мекарданд. Бачањоро ба ихтироъкорї љалб мекардем. Бачањо дар чунин мањфилњо мизу курсї месохтанд, мањсули мењнати худро ба интернатњо медоданд ва ё мефурўхтанд. Њабибулло Рањматов-раиси кумитаи иттифоќи касабаи маориф ва илми вилояти Хатлон: -Зери сарпарастии Федератсияи иттифоќњои касабаи љумњурї мо низ марказе ташкил карда будем, ки њадафаш љалби бачањои аз тањсил дурмонда буд. Мутаассифона, баробари ќатъ шудани барнома фаъолияти он дар вилоят низ ќатъ гардид. Ба њар сурат, ман фикр мекунам, имрўз шаклњои мењнати кўдакон сабуктар шудаанд. Булбулхон Маќбулшоевкорманди Маркази такмили ихтисоси раёсати маорифи шањри Душанбе: - Кўдак дуздї мекунад ё танфурўшї, ин њам як навъ мењнати маљбурист. Ба андешаи ман, падару модар барои гуноњи фарзанди худ бояд ба муљозот кашида шаванд. Ќонунњо њастанд, механизми амалигардонии онњо нест. Ш.Ёрмуњаммадов: -Аз ин масъала чандин масъалаи дигар мебарояд. Ин зуњуроти иљтимоист, ки барои њалли он тамоми љомеа бояд масъулият

дошта бошад. Њаќиќатан, истифодаи мењнати маљбурии кўдак манъ шудааст, вале механизми амалигардонии он муайян нест. Чї бояд кард? Дастгирињои молї лозим. Хонодан як чиз, масъалаи пешгирии њолати кўдакон чизи дигар аст. Солњои 80-ум, ваќте мо мењнати кўдаконро дар мамолики хориљ мед и д ем, њ ай р он мешуд ем . Имрўз ин њолат дар мо кам нест. Матлуба Тошева-директор и мактаб и р аќами 15- и ноњияи Шоњмансур: -Ман њамеша ба таълиму тарбияи духтарон ањамияти бештар медињам, зеро тарбияи љомеа ба зан вобастагї дорад. Духтар бояд пеш аз зан шудан масъулияти хонадориро дарк карда тавонад, боќї, чї хел муносибат карданро омўзад, он гањ мушкилињо пайдо намешаванд. Духтарбачаро љавон ба шавњар медињанд, аз уњдаи тарбияи фарзанд баромада натавониста, оќибат фарзандони аробакашу мошиншў пайдо мешаванд. 38 сол боз дар соњаи маориф кор мекунам ва ба шогирдон њамеша њамин маъниро таъкид мекунам. Ман орзу дорам, ки барои духтарон литсей ё гимназияи алоњида ташкил н амоям в а б аъ д и д арсњои асосї ба онњо дарси хонаводагї ва рўзгордориро ба роњ монам. Исмоил Назаров- мудири кабинети кафедраи идора ва иќтисодиёт дар соњаи маорифи ДЉТИБКМ: - Ман фикр мекунам, ки имрўз мо аз фаъолияти созмонњои талабагї кор гирифта наметавонем. Њамин аст, ки барои фаъолияти онњо одитарин шароит муњайё нест. Аз тарафи дигар, иљрои онро чун сарборї бар дўши касе мемонанд. Агар мо фаъолияти созмонњои талабагиро воќеона ба роњ монем, кор ранги дигар мегирад. Дарвоќеъ, ба ёд овардани он ки насли замони шўравї аз фаъолияти ин созмонњо чї бањрањо мебурд, сухан бисёр аст. Фаъолияти ин созмонњо тамоми пањлўњои тарбияро дар бар мегирифт, хусусан, тарбияи мењнатї. Магар клуби "Темурчиёни љавон", "Гулпарварї", "Китобдўстони љавон" далели ин гуфтањо шуда наметавонанд? Пас, чаро ин љињатро мо сарфи назар мекунем?

Ба ёд фаъолияти УПК-њо аз замони шўравї, дарсњои таълими мењнат дар кабинетњои таълимї, устохонањо меояд. Дуруст аст, ки баъди он воќеоти шум дар ќатори чандин чизњои дигар ин боигарии мактабњоро њам бой додем, вале… Аз рўи инсоф, имрўз шароит барои ташкили њама кор бештару хубтар фароњам омадааст. Биноњои хушсохти замонавї, дастгирии мактабњо аз тарафи дањњо соњибкорони ватаниву байналмилалї, бењтар аз њама, низоми маблаѓгузории сарикасї, фаъолияти АВО-њо… Худ ќазоват кунед, ин њама дар хобу хаёли касе набуд. Барои љалби кўдакон ба мењнат кордонии хуби роњбари мактаб ва роњбари синф лозим аст. Яъне, мо бояд тарбияи мењнатиро аз шиканљаи кўдакон људо карда тавонем. Ба таъкиди М.Ќурбонов, айни њол рўйхати корњои барои ноболиѓон вазнин ба Њукумати љумњурї пешнињод шуда, дар арафаи тасдиќёбист. Дар мо як мушкилї љой дорад: аслан тибќи муќаррароти меъёрњои байналмилалї то синни 18- солагї кўдак дониста шавад њам, дар мо то 15-сола ин давра эътироф шудааст. -Тањлилњо нишон медињанд, ки дар ин синну сол бачањо ба машѓулият сахт эњтиёљ доранд, -гуфт дар суњбат бо мо сардори Ќабулгоњ-тањвилгоњи хадамоти пешгирии њуќуќвайронкунии миёни ноболиѓони ВКД Латиф Зокиров.- Дар Кодекси мењнати Љумњурии Тољикистон (моддаи 178) барои ноболиѓони 14-15-сола дар як њафта 24 соат ва барои 15-18-солањо 35 соати корї (тибќи шартнома) муайян шудааст. Мо бояд сари ин масъала љиддан ба хулосае оем. Бале, имрўз зарурати истифод а аз т аљри б аи з амон и шўравї моро водор месозад, ки корхонањои истењсолиро ба муассисањои таълимии миёна вобаста намоем. Воќеан, дар њоле ки бачањо имкони ба хона даромад ворид кардан доранд, чаро аз чунин таљриба кор наг и рем? Д ар д ењот б ошад , љалби онњо ба заминњои истењсолии назди мактаб айни муддаост, зеро бекорї дар баробари шиканља барои ноболиѓон хатари бештар дорад. Њамзамон, дар њалли ин масъала бо љалби соњибкорон ва корхонањои истењсолии давлатї чандин лоињањоро метавон амалї намуд. Дигарон чї мегўянд? Саида НАБИЁВА, "Омўзгор"


ДАРСИ ТАРБИЯВЇ 4ХАТМИ "АЛИФБО" Таљлили Иди "Алифбо" аз хотирмонтарин чорабинињои айёми мактабист, ки дар ёди хонандагон наќш мебандад. Чигунагии баргузории он ва таассуроташ ба шогирдон аз мањорату корбарии омўзгор вобастагии ќавї дорад. Дар поён намунаи чунин як дарси тарбиявиро, ки саропо бањси њарфњоро ташкил медињад, пешнињоди омўзгорону хонандагони синфњои ибтидої мегардонем.

№6 8-уми феврали соли 2013

ки њамсояи ќоќу њаст, ба ман сар мешавад.

Њарфи "М"

-Гули лоларо чида, ба кї мебаранд? Ба Модар. Бале, барои "Модар", ки бузургу муќаддас аст барои њар яки мо.

Њарфи "Н"

-Фаромўш накунед, ки агар ман набошам, бачањо гурусна мешаванд, чунки калимаи нон, ки ин барои мо давлат аст, бо

равшанї сар мешаванд.

Њарфи "Љ"

Њарфи "С"

Равшанї гуфта, шуморо дар шаби тор бо воситаи њарфи "С" шинос месозем, ки бо он калимаи ситорањо пайдо шуда, аз осмон ба мо равшанї медињанд. Инчунин, калимањои себ, сатил, сармо бо њарфи ман сар мешаванд.

Њарфи "Т"

- Тутї ва товус, ки аз њама парандањои зебо њастанд, бо

-Љонам шавед, ман њарфи "Љ" њастам, ки шумо бо якдигар љўраи љонї мешавед, бо калимаи љорўб бошад, њама љоро тоза нигоњ медоред.

Њарфи "Ш"

-Шумо ширинакон, њама њарфњоро дар ёд дошта, маро њељ гоњ фаромўш насозед, ки калимањои шир, шона, шамъ ва ѓайрањо бо њарфи ман сар мешаванд.

Њарфи "Ъ"

Њарфи "А"

- Бачањо, маро мешиносед? -Оре, ман њарфи "А" њастам, ки мевањои хуштамъу болаззат бо ман сар мешаванд, ба монанди ангур, анљир, анор ва ѓайрањо сар мешаванд.

Њарфи "Б"

-Аммо ин мевањои гуфтаат дар куљо месабзанд? -Дар боѓ. -Кї онњоро нигоњубин мекунад? -Боѓбон. -Бобо, дидед, бе њарфи ман њам кор буд намешавад.

Њарфи "В"

- Агар ман хоњам, дар як замон њамаро вайрон месозам. Аз хотир набароред, ки калимањои ватан, вагон, велосипед, ки бачањо инњоро дўст медоранд, бо ман сар мешаванд.

Њарфи "Г"

- Не, не, ман њељ гоњ туро намегузорам, ки вайронкорї кунї. Ватани азизамонро ман бо њарфи "Г" гулу гулзор месозам.

Њарфи "Ѓ"

-Чї, боз якљо шуда ѓайбат доред?-Ѓалат мекунед, шуморо аз ин гуна корњо бозмедорам.

Њарфи "Д"

-Дилашонро хафа насоз, мон, ки сухан кунанд, агар мабодо ягон љояшон ба дард ояд, ман зуд ба онњо дармон мебахшам, чунки бо њарфи ман калимањои дил, дандон, дору сар мешаванд.

Њарфи "Е"

-Медонед, бачањо, дар зери калимаи елим чї пинњон шудааст? -Ширеш, ки бо он ќариб њар рўз шумо бо ёрдами муаллимаатон бозичањо месозед. Аз ин рў, маро низ дар алифбои забони тољикї љой намудаанд.

Њарфи "Ё"

-Агар ёрї ба шумо лозим шавад, зуд маро љеѓ занед. Ман њаме-

-Агар ман набошам, калимаи шер, шеър хонда намешавад, аз ин рў маро низ дар алифбои забони тољикї љой додаанд, ки дар ин калимањо истифода мешавам: Саъдї, Маъруф, саъба ва ѓайрањо.

БОЗЇ БО ЊАРФЊО ДАР СОАТИ ТАРБИЯВИИ ХОНАНДАГОНИ СИНФИ ЯКУМ њарфи ман сар мешаванд, инчунин, фасли тирамоњ њам, ки фасли тиллоист.

ша ёрдами худро мерасонам.

Њарфи "Ж"

-Ин ќадар бисёр гуфтед, бењтараш, аз њарфи «ж» истифода бурда, журналаке гирифта хонед.

Њарфи "У"

Њарфи "З"

-Ин ќадар таъриф макун, бо њарфи "У" низ калимањо бисёранд, ба монанди Умар, Усмон, Умед ва ѓайрањо.

- Бале, забонатонро ба њар хел гапњо омода насохта, забонро омўзед, ки хеле зарур аст, дониста монед, ки калимањои зоѓ, занбўр бо њарфи ман сар мешаванд.

Њарфи "И"

Њарфи "Ў"

-Инак, ман њам бо шумо њамроњ мешавам. Бо њарфи ман низ калимањо бисёранд, ба монанди: -Илњом, Икром, Ислом ва ѓайрањо.

- Ба болои ман хатча гузоред, оњанги дигар мегирам: мўза, сўзан ва ѓайрањо.

Њарфи "ї"

Њарфи "Ф"

- Бачањо, маро фаромўш насозед, зеро дар забони тољикї ман ба шумо даркор мешавам. Дар охири калимањо маро шинохта кунед, бозї карда, аз њам розї мешавед.

Њарфи "Й"

Ман низ ба хатчаи болои сарам калимањои душворро ба шумо мефањмонам. Мисол: -Сайёра, Сайёд, Сайрам ва ѓайрањо.

Њарфи "К"

- Аксари калимањо бо њарфи ман сар мешаванд. Аз њама бењтар ин калимањои китоб ва калид мебошанд, ки дари донишро ба шумо кушода додаанд.

Њарфи "Ќ"

-Ин ќадар ќулфро паст назан, ман, ки њарфи "Ќ" њастам, њамеша боигарии шуморо њифз мекунам. Бачањо ќанд, ќурут, ќоќуро, ки бо ман сар мешаванд, дўст медоранд.

Њарфи "Л"

- Ой, ќоќу гуфтед, маро аз хоби ноз бедор кардед, ман њарфи "Л" њастам. Калимаи Лола,

ман сар мешавад.

Њарфи "О"

- Бисёр худатро таъриф макун, агар ман набошам, туро чї хел тайёр мекунанд? Бењтарин калима бо њарфи ман сар мешавад. Ин "Об" њаст, ки ба њама зарур.

Њарфи "П" - Ногуфта намонад, ки калимаи аз њама бузург ба њама мањбуб, ѓамхор, ки сардори хона аст, бо њарфи ман сар мешавад. Ин калимаи падар мебошад.

Њарфи "Р"

- Рост мегўед, мо њама чизро, яъне, ки хубу бадро аз падар меомўзем. Вале бояд донем: бо њарфи "Р" калимањои ростї ва

-Фаќат фаромўш насозед, ки номи як њайвони бузургљусса бо ман оѓоз меёбад: фил, инчунин, калимањои Фирўза, Фа ра н г и с , Ф и р давс ва ѓайрањо.

Њарфи "Х"

-Хайр-чї, инро њама медонад, лекин њарфи маро бачањо гоње дўст медоранд, гање не. Масалан, хобро дўст доранд, хорро намепазиранд.

Њарфи "Њ"

-Маро дида њайрон нашавед, ман њам њарф њастам, ки дар баъзан калимањо истифода мешавам. Мисол, њавз, њавлї ва ѓайрањо.

Њарфи "Ч"

-Чун ман баромадам, њамаатон чаро хомўш шудед? Ман њарфи "Ч" њастам, ки калимањои чойник, чинї, чана ва ѓайрањо бо њарфи ман сар мешаванд.

4ТАРБИЯ Яке аз сарватњои бузурге, ки башарияти нексиришт - инсони бунёдкор ба мо мерос мондааст, тарѓибу талќини ѓояи ватандўстиву башардўстї мебошад. Аз ин рў, тарбияи ватандўстию башардўстї яке аз љињатњои муњими обутоби ѓоявии хонандагон, хоса наврасону љавонон ба шумор рафта, дар ин самт давлат ва њукумати феълии мо корњои зиёдеро анљом додааст. Аз ин љост, ки масъалаи ватандўстиву башардўстї доимо тањти назорату сарпарастии давлату њукумат ќарор дорад. Аз тарафи Њукумати љумњуриамон чандин ќарорњо дар бобати барномањои давлатии "Тарбияи ватанпарастии љавонони Тољикистон" барои солњои гуногун тањия ва ќабул гардиданд. Мафњуми ватанпарварї дар натиљаи тараќќиёт ва васеъ шудани лагери инсондўстї маънои мукаммали ин вожаро гирифтааст. Дар тарбияи анъанањои ватандўстї наќши мактаб ва бахусус, таълими омўзгорони фанни таърих хеле бузург аст. Бояд мактабу муаллим хонандагонро дар руњияи ѓояњои баланд тарбия кунанд. Њисси ватандўстию башардўстиро дар хо-

Њарфи "Э"

фазилати воло нандагон аз хурдсолию наврасї парваридан мебояд. Зеро ба аќидаи педагоги машњури рус В.А. Сухомлинский "Љавњари инсон муњаббати Ватан" дар овони бачагї пайрезї мешавад. Бояд дар тарбияи њисси ватандўстию башардўстї њиссаи тамоми муаллимони муассисањои тањсилоти умумї, касбї ва олї назаррас бошад. Ин асно омўзгорони фанни таърихро лозим меояд, ки аз њаёту фаъолият ва корнамоињои мењанпарастонаи фарзандони содиќи халќи тољик ва љањон мувофиќи дараљаву субњи донишу фањмиши хонандагон мисолњо оварда, ин масъаларо дар асоси далел тањлил кунанду омўзонанд. Њар сањифаи таърихи халќи тољик, ки пур аз корнамоиву љонфидоињост, барои љавонон - хосса, мактаббачагони имрўзи мо дар-

си садоќату муњаббати мењанпарастист. Корнамоињои Спитамену Шерак, Муќаннаъ, Деваштич, Исмоили Сомониву Рўдакї, Темурмалику Восеъ, Айниву Турсунзода, Лоњутї, Шириншоњ Шоњтемур, Нусратулло Махсум, Бобољон Ѓафуров ва дигарон намунаи олии ватанпарастї мебошанд. Атри кафан, зи хоки Ватан кардам орзу, Во њасрато, ки мебарам ин орзу ба хок. Ин мисраъњоро пас аз ќатли Темурмалики Хуљандї аз каманди ў пайдо кардаанд. Чї будани Ватан дар ин ду мисраъ ифода шудааст. Муборизањои сулњпарваронаи Мирзо Турсунзода, пушти захмини Айнии барнодил, китоби "Тољикон"-и Бобољон Ѓафуров ва хотирањо аз ватандўстии халќи мо шањодат медињад.

- Эй, худро њай таъриф кардед, акнун навбати ман, ки расид, шуморо аз элак, ки ба њарфи ман сар мешавад, мегузаронам.

Њарфи "Ю"

-Истед, истед, саросема нашавед, бачањо, маро низ дар алифбои забони тољикї љой дињед, зеро ки бо њарфи ман калимаи юѓан, ки алафи шифобахш аст, сар мешавад, инчунин, дар калимањои Юлдош, Юсуф, Юнус ва ѓайрањо истифода мешавем.

Њарфи "Я"

-Хайр шуд, акнун ман бо њарфи худам шуморо якљоя карда, алифбои забони тољикиро месозам, канї, њама якљоя шуда ба якдигар тифоќ шавед. (Суруди "Хайр, "Алифбо" хонда мешавад. Китоби "Забони тољикї" пайдо шуда, бо бачањо "Офарин" мегўяд:)

Забони тољикї

-Салом бачањо! - мебинам, ки имрўз шумо њамаи њарфњоро шинохта, китоби "Алифбо"-ро хатм намудед. Мутолиаи он шуморо соњиби калиди дониш гардонид. Он барои шумо дари китоби "Забони тољикї"-ро кушоду ман ба наздатон омадам. Акнун ман дар ихтиёри шумо, марњамат, аз ман истифода бурда, њама љумлањо, њикояву афсонањоямро хонда, донишатонро сайќал дињед. Марњабо, ба даргоњи забон! Дар љараёни чорабинї омўзгор аз роњњои гуногуни шавќовар истифода бурда метавонад. Албатта, мо гуфтанї нестем, ки ин навиштаи мо њукми дастурро дорад, вале ба ќадри имкон метавонад, дар ташкили дарси тарбиявї (ва ё љамъбасти Иди "Алифбо") ба омўзгорони љавон кўмак расонад. Зулфия СУЛТОНОВА, љонишини директори мактаби №3-и шањри Вањдат

Дар њаќиќат, ваќти он расидааст, ки ба њамаи љабњањои њаёти љавонон, хоса, хонандагон аз дидгоњи нав назар афканем. Савияи дониши сиёсии хонандагон, маданияти баланди маърифатнокии онњо ба тарбияи ватандўстию башардўстии онњо таъсири калон мерасонад. Аз љониби дигар, чунин тарбия барои рушди маданияти баланди хонандагон ањамияти зиёде дорад. Аз ин љост, ки кори тарбияи сиёсии хонандагон љустуљўю эљодкориро таќозо дорад. Ба мо зарур аст, ки ба мактабиён намунаи баланди ватандўстию башардўстии љавононро аз њаёти њаррўза, дар мисоли варзишгарони имрўза, ба монанди Мавзуна Чориева ва дигарон нишон дињем ва онњоро водор намоем, ки ба донистан ва дар худ бењтару бештар тарбия намудани чунин сифатњо мароќ зоњир кунанд. Чунин чорабинињо ба мо имконият медињанд, ки дар баробари мутахассисони хуби замон, љавонони дорои дониши баланди сиёсї дошта, ватандўстону башардўстони њаќиќиро ба камол расонем. Љамила МУРОДОВА, љонишини директори мактаби №19и ноњияи Сино


РОЊНАМО

№6 8-уми феврали соли 2013

4САНАД

Бо ќарори мушовараи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон аз 29 02.2012, № 3/23 тасдиќ гардидааст

Олимпиадаи номии хонандагони муассисањои тањсилоти миёнаи умумї I. Ќоидањои умумї

1.1. Низомномаи мазкур дар асоси Ќонуни Љумњурии Тољикистон "Дар бораи маориф", Низомномаи намунавии муассисањои тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон ва дигар санадњои меъёрии-њуќуќї тањия шудаааст.

2. Маќсади асосии Олимпиада

2.1. Дарёфт ва ташаккули малакањои эљодї, бедор намудани шавќу њавас ба фаъолияти илмї-тадќиќотии мактаббачагони муассисањои тањсилоти умумї; - фароњам овардани шароитњои зарурї барои дастгирии хонандагони болаёќат; - дар байни хонандагон тарѓиб ва пањн намудани донишомўзї дар роњи илм; - рањнамої ба хонандагон дар интихоби касб ва љалб намудани онњо ба муассисањои тањсилоти олии касбии кишвар ва берун аз он.

3. Ташкили Олимпиада

3.1. Олимпиада дар асоси фармоиши вазири маорифи Љумњурии Тољикистон аз тарафи Маркази љумњуриявии кор бо мактаббачагони шоиста тањти роњбарии Кумитаи тадорукоти он баргузор мешавад. Олимпиадаи номї ба ифтихори олимон, шоирони классику муосир, нависандагон, ходимони давлатї ва илм, рўзноманигорон, ки дар рушду нумуи Тољикистон ва муаррифии миллат сањми босазо гузоштаанд, бахшида мешавад. 3.2. Олимпиада аз олимпиадањои алоњидаи фаннї (маљмуи фанњо) иборат аст: математика, физика, химия, биология, технологияи информатсионї ва фанњои љамиятї-гуманитарї. 3.3. Супоришњои олимпиада дар асоси барномањои таълимии муассисањои тањсилоти умумї ва берун аз он тартиб дода мешаванд. 3.4. Забони кории Олимпиад а з абони тољикї ва ру сї аст. 3.5. Таъминоти молиявии ташкил ва гузаронидани Олимпиада дар асоси маблаѓњои пешбиникардаи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон амалї мегардад.

4. Тартиби гузаронидани Олимпиада

4.1. Олимпиада дар ду давр доир карда мешавад: Даври аввали олимпиада моњи январ дар вилоятњо, шањри Душанбе ва шањру ноњияњои тобеи љумњурї доир мегардад; - давраи дуюм (љумњуриявї) моњи феврал гузаронида мешавад. 4.2. Дар Олимпиада хонандагоне, ки барномаи таълимии муассисањои тањсилоти умумиро аз худ кардаанд, иштирок карда метавонанд. 4.3. Барои иштирок дар даври дуюми Олимпиада хонандаг он е, к и д ар д ав ри ав в ал љойњои 1, 2 ва 3-юмро ишѓол намуда, њамчун ѓолиб ба ќайд гирифта шудаанд, роњ дода мешаванд. Аз њар як вилоят ва минтаќа то 5 -нафарї ѓолибони даври аввал аз њар як фанни таълимї иштирок менамоянд. 4.4. Даври нињоии Олимпиада дар асоси натиљаи љавобњои инфиродї љамъбаст карда мешавад. Пеш аз эълони натиљањои њар як давр иштирокчиёни Олимпиада метавонанд бо натиљаи бањои доварон шинос шаванд.

5. Вазифањои Кумитаи тадорукоти Олимпиада

5.1. Роњбарї, ташкил ва гузаронидани Олимпиадаро Кумитаи тадорукоти он ба уњда дорад, ки он тибќи фармоиши вазири маорифи Љумњурии Тољикистон таъсис ва тасдиќ карда мешавад. 5.2 Њайати кумитаи тадорукот њар сол бо фармоиши Вазири маорифи Љумњурии Тољикистон тасдиќ мегардад. 5. 3 Ку м итаи т ад орукот и Олимпиада: - чорабинињо ва тартиби гузаронидани Олимпиадаро тасдиќ мекунад; - њайати комиссияи координатсионї ва доварони Олимпиадаро таъсис медињад; - њисоботи њайати доваронро аз рўи фанњо (маљмуи фанњо) муњокима ва ќабул мекунад; - дар якљоягї бо њайати доварон аппелятсияњои иштирокчиёнро меомўзад ва оид ба натиљаи онњо ќарори нињоиро ќабул мекунад; - рўйхати ѓолибони Олимпи-

адаро аз рўи фанњо (маљмуи фанњо) тасдиќ мекунад; - ѓолибони Олимпиадаро њавасманд мегардонад; - дигар фаъолиятњоро дар асоси низомномаи мазкур амалї месозад.

6. Њайати доварони олимпиада

6.1. Ба њайати доварони фаннї (маљмуи фанњо) профессорон, муаллимони муассисањои тањсилоти олии касбї, муассисањои тањсилоти умумї ва мутахассисони фанњои алоњида шомил мешаванд: - супоришњои олимпиадаро тањия ва дигар шаклњои санљиши дониши иштирокчиёни олимпиадаро мегузаронад; - ба корњои иљрокардаи хонандагон бањогузорї менамоянд; - аппелятсияи хонандагонро ќонеъ мегардонанд; - оид ба бењтар намудани фаъолияти ташкилии Олимпиада дастуру пешнињод медињанд; - дигар фаъолиятњоро дар асоси Низомномаи мазкур амалї месозад.

7. Љамъбасти Олимпиада

7.1. Ѓолибони даврњои Олимпиада дар асоси натиљањои бадастовардаи иштирокчиён муайян карда мешаванд. Шумораи ѓолибони даври нињої аз рўи фанњо (маљмуи фанњо) аз њисоби шумораи умумии иштирокчиён, 1 љойи 1, 2 љойи 2 ва 3 љойи 3 муайян карда мешавад. Ѓолибони Олимпиада бо дипломњои дараљаи 1,2 ва 3 мукофотонида мешаванд. Дипломњо аз тарафи вазири маорифи Љумњурии Тољикистон ба имзо расида, бо медали рамзї ва туњфаи хотиравї ба ѓолибон супорида мешавад. 7.2. Рўйхати ѓолибони Олимпиада ва иттилоот дар бораи ѓолибон тавассути ВАО дарљ мегарданд. 7.3. Имтиёзњои ѓолибони олимпиадаро вазири маорифи Љумњурии Тољикистон дар якљоягї бо Кумитаи тадорукоти олимпиадаи мазкур муайян месозанд. 7.4 Маблаѓгузории даври аввали Олимпиада аз њисоби раёсатњо ва шуъбањои маорифи вилоят ва шањру ноњияњо, даври нињої (ѓайр аз роњкиро) аз њисоби Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон дар асоси сметаи харољот, ки онро Маркази љумњуриявии кор бо мактаббачагони шоиста пешнињод менамояд сурат мегирад.

4НАВГОНЇ

СОМОНАИ ШУЪБАИ МАОРИФ

Шўрои омўзгории шуъбаи маорифи шањри Хуљанд дар љаласаи аввалини хеш дар соли 2013 шаш масъаларо мавриди тањлилу баррасї ќарор дод.

Бо сухани ифтитоњї мудири шуъбаи маорифи шањри Хуљанд Аслонов Акрам Аслонов шўрои омўзгориро оѓоз бахшида, вазъи маорифи шањрро тањлили амиќ карда, оид ба натиљањои олимпиадаи вилоятї ва дастовардњои хонандагони муассисањои таълимї андешањояшро баён дошт. Дар бораи ба таври расмї ба фаъолият оѓоз намудани сомонаи шуъбаи маорифи шањри Хуљанд ва муаррифии он сарвари

ташкилоти љамъиятии "Кова" Зафарљон Шафиев маълумот дода, таъкид кард, ки минбаъд тамоми маълумотњои зарурї ва фармону дастурњои шуъбаро бо ворид шудан ба сомонаи www.maorif.khujand.tj метавонед дастрас намоед. Њамчунин, дар сомона њамаи сайтњои марбут ба Вазорати маорифи Тољикистон љой дода шудаанд, ки омўзгорон метавонанд аз онњо васеъ истифода баранд. Њамин тавр, шуъбаи маориф соњиби сомонаи худ гардид ва дар ояндаи наздик мактабњои шањр низ соњиби сомонаи алоњидаи худ хоњанд гашт. Нўъмон РАЉАБЗОДА, "Омўзгор"

НАБЗИ САЙЁРА

ТАЊСИЛИ 300 ПЕШВО ДАР ИМА Чунон ки Вазорати умури хориљаи ИМА маълумот додаст, дар Амрико 300 лидери љањони муосир тањсили илм дидаанд. Михаил Саакашвили, президенти Гурљистон, собиќ дабири кули Созмони Милали Муттањид Кофи Аннан ва сарвазири Покистон Беназир Бњутто аз љумлаи тањсилдидагони мактабњои олии ин кишваранд. The Washington Times менависад, ки баъзе ташкилоти хусусї ва Вазорати умури хориљии Амрико њамасола теъдоди муњассилини хориљиро њисобу китоб мекунанд. Тањлилгарон ќайд мекунанд,сабаби байни хориљиён ба ин андоза шуњрат ёфтани тањсил дар Амрико барномаи давлатии Fullbright мебошад, ки аз рўйи он чандин сол ин љониб барои ба донишгоњњои ИМА шомил шудан грантњо људо карда мешаванд. Ин раванд аз он далолат медињад, ки ба ѓайр аз хоњиши ошної бо халќи Амрико пайдо кардан, байни муњассилини хориљї ва умуман, дар љањон сатњу сифати баланди тањсил дар ИМА ќадри баланд дорад. Чизи љолиби дигар: на танњо аз мамолики дўст, балки аз кишварњое њам барои тањсил меоянд, ки бо Амрико начандон муносибати хуб доранд (муаллифон Россия, Покистон ва Афѓонистонро ба ин гурўњи давлатњо ворид кардаанд). Дар байни лидерони сиёсї донишгоњњои Лиги Плюша хеле шуњрат доранд. Вале чењрањои сиёсї ѓайр аз ин дар донишгоњњои нисбатан бонуфузи кишвар, аз љумла Донишгоњи иёлати Висконсин, аз Бангладеш, Иордания, Перу, Шри Ланка ва Шветсия низ тањсили илм кардаанд. Дар Донишгоњи Мичиган сиёсатмадорони Антигуа, аз Ямайка ва Таиланд дар Донишгоњи Луизиана, Коста-Рика, Гондурас ва ѓайра тањсил кардаанд.

КЇ АМРИКОРО КАШФ КАРД? Оё шумо медонед, ки бори нахуст Амрикоро Христофор Колумб кашф накардааст? Мувофиќи дастнависњои ќадимаи "Достони халќї-эпикї дар бораи Эрик Рижем" ва "Достони халќїэпикї дар бораи гренландиягињо", дар аввали асри X маллоњи скандинавї Лейф Эрикссон бо гурўњи иборат аз 35 нафар нахустин шуда ба соњили Амрикои шимолї ќадам мондааст. Баъдтар бародари Лейф - Торвалд кўшиш кард, ки ин саёњатро такрор кунад, аммо муваффаќ нагашт. Сокинони муќимии Амрико "мењмонњои нохонда"- ро дастгир карда, ба ќатл расонданд.

МУЊОРИБАИ КЎТОЊТАРИН

Оё шумо медонед, ки муњорибаи кўтоњтарин дар таърихи инсоният њамагї 38 даќиќа давом кардааст? Задухўрд 27- уми августи соли 1896 миёни Англия ва салтанати Занзибар (воќеъ дар Африќо, аз соли 1964 Занзибар ба њайати Љумњурии Муттањидаи Танзания дохил шудааст) ба вуќўъ пайвастааст. Ќарори њукмрони Занзибар Халид ибн Баргаш оид ба ќатъ кардани њамкорї бо Бритониё ва роњандозии равобит бо Олмон боис гашт, ки инглисњо ба Занзибар љанг эълон карданд. Ќушуни султони Занзибар аз 2800 нафар ва флоти ў аз як киштї ва як тўп иборат буд. Аммо инглисњо зарбаи њалокатбор расонданд, ки дар натиља 570 нафар аз тарафи Занзибар вафот кард. Аз оѓози муњориба то ѓалабаи нињої 38 даќиќаи расо гузашт.

МОЊИИ ТУНДРАВ

Моњї њам метавонад ба монанди юз босуръат бошад. Тибќи маълумоти пешнињодкардаи китоби "Рекордњои Гиннес", дар кураи замин моњие вуљуд дорад, ки 91 метрро дар 3 с о н и я шино мекунад (ба 109 км дар як соат баробар аст) ва номи он Бодбон (Парусник) аст. Он дар обњои тропикии Уќёнуси

Њинд ва дар ќисмњои марказї ва ѓарбии Уќёнуси Ором зиндагї мекунад. Бояд ќайд кард, ки сохти рўйи он барои шинои босуръат хеле мувофиќ аст. Дар яксолагї ин моњї 1,5 - 2 метр мешавад, аммо бо гузашти ваќт он метавонад то 100 кг вазн гирад ва дарозиаш зиёда аз 3 метр шавад. Тањияи С. НАЗАРОВА "ОМЎЗГОР"


НИЗОМИ ТАЊСИЛ

№6 8-уми феврали соли 2013

4АРЗЁБЇ Њамсадои њалќии ъ (сакта), ки дар забони муосири тољикї, асосан, дар калимањои иќтибосии арабї ба кор бурда мешавад, дар заминаи овозњои (айн) вa (њамзаи) он забон ба вуљуд омадааст. Ба аќидаи муњаќќиќони босалоњияти илми савтиёти муосир њанўз дар гузаштаи хеле дур дар забонамон овози њамсадои сабуки њалќие мављуд будааст, ки он ба овози (њамза)-и арабї шабоњати наздик доштааст. Мањз, ба њамин сабаб баъдан ворид шудани калимањои зиёди арабї, ки ин овозњоро дар таркиби худ доштанд, дар форсии дарї ва шаклњои баъдинаи он ба пайдоиши њамсадои нави њалќии забонамон замина мегузорад. Ин овози њамсадо дар адабиёти забоншиносии асри гузашта бо номњои гуногуни айн, сакта ва ё танњо бо истифодаи аломатњои апост, роф ( ) ва ъ зикр гаштааст. Азбаски овозњои дигари сирф арабї, масалан, (итќе), (изѓе), (сод), (зод) ва дигарњо, ки дар забонамон њамин гуна як заминаи мусоид надоштанд, ба системаи овозии он дохил њам шуда натавонистанд. Њамсадои сактаи забони тољикї, ки имрўз бо њарфи (на аломати!) ъ ифода карда мешавад, аз овозњои (айн) ва (њамза)и арабї ба куллї фарќ карда, аз бобати артикулятсия як њодисаи фонетикии васати ин овозњоро ба худ мемонад. Он дар љадвали њамсадоњои забони тољикї аз рўйи тарзи талаффуз бо њамсадои њ дар тазод буда, овози њалќии шавшувдори зич мебошад. Дар тавлиди ин њамсадо монеа ба воситаи ба якдигар расидани деворњои њалќ ба вуљуд меояд. Њавои аз шуш бароянда дар талаффузи он ба монеаи њалќ бархўрда, шавшуви хоси ин њамсадоро њосил мекунад. Дар ин лањза, бехи забон ба аќиб майл намуда, роњи пеши холигии дањон боз аст. Баръакс холигии бинї баста буда, лабњо низ амал намекунанд. Њамсадои ъ (сакта) фонемаи ѓайридимоѓї мебошад. Њанўз солњои 20-уми асри гузашта, ваќте ки дар ивази хати арабї хати лотинї ќабул карда мешуд, дар атрофи ин овоз бањсу мунозирањои тўлонї ба вуљуд омада, он ѓайритољикї, сирф арабї эълон карда шуд. Њамин боис мегардад, ки барои ин овоз дар алифбои лотинии дар соли 1930 ќабулшуда њарфи ,махсус неву аломати апостроф ( ) интихоб карда мешавад. Мувофиќи ќоидањои имлои ин алифбо, дар мавќеъњои миёнаи калимањо, яъне дар ињотаи садоноку њамсадо ва ё њамсадову садонок, њамчунин, дар охири калимањое, ки бо њамсадо ба охир расидаанд, агар ин овоз омада бошад, бо њамин аломат ишорат карда мешуд. Масалан, ба тариќи

4НИШАСТ Нишасти матбуотии кормандони Маркази миллии ќонунгузории назди Президенти Љумњурии Тољикистон чун њарваќта бо бањсу мунозираи ашкорои масъулини марказ ва намояндагони воситањои ахбори оммаи кишварамон сурат гирифт. Фаъолияти яксолаи марказро дар соли сипаришуда тањлилу арзёбї намуда, директори он доктори фанњои њуќуќ, профес-

Овозњои нутќи забонамон на фаќат дар ташкили воњидњои маънодори он иштирок менамоянд, балки дар танзими каломи шинаму гўшнавози он низ сањми муњим доранд. Ин аст, ки њар як овози садонок ва ё њамсадое, ки дар савтиёти забонамон мављуд аст, дар муомилоти њаррўзаи мо мавќеи хосаи худро дорад. Ба ин сабаб, ин ё он овози нутќро нодида ангоштан ва ё аз он даст кашидан ба манфиати системаи забонамон буда наметавонад. Чунин муносибат ба иќтидори ахбории забон халал ворида намуда, ба њамдигарфањмии соњибони он монеъ мегардад. Яке аз њамин гуна овозњои забонамон, ки то ба наздикї ба он эътибори љиддї дода намешуд, фонемаи ъ (сакта) мебошад. ,

,

,

,

,

mas ul, jа ne, ta rix, ta sir, qam , Ќоидањои имлои калимањое, ки њамсадои ъ (сакта)-ро доштанд, дар хати русии соли 1940 ќабулшуда низ бетаѓйир монданд. Танњо аломати апостроф , ( ) дар ин хат ба аломати (ъ) иваз карда шуд. Дар ин маврид њам мустаќилияти ин овози њамсадо ва њамсадои хоси тољикї будани он ба инобат гирифта нашуд. Болотар аз ин солњои 50-70-уми асри гушашта баъзе тољикшиносони русзабони шўравї мављудияти чунин овози њамсадоро дар забонамон билкул инкор мекарданд. Масалан, яке аз шевашиносони маъруфи ин давр В.С. Расторгуева мављудияти овози ъ (сакта)-ро дар забони тољики ќатъиян рад намуда, дар мавриди талаффузи калимањои арабие, ки ин овозро доранд, бар ивази он ба вуљуд омадани ду садоноки пасињам (масалан, дар шакли маалум, баад ва ба инњо монанд) ё ки ба вуљуд омадани њиљоњои људогона (ќал-а, даф-а)ро таъкид намудааст. Бо вуљуди чунин хулосабарорињои пешакї, ки њамонњо њам дар асоси намунањои нутќи шевагї ба вуљуд омадаанд, муњаќќиќ дар охир иќрор мешавад, ки "дар мавриди талаффузи љиддї дар њама мавќеъњо сактаи њалќ нигоњ дошта мешавад". Чунин хулосаи духўраро дар ќомуси якљилдаи Тољикистон, ки бо унвони "ЭСТ" соли 1974 ба забони русї ба табъ расидааст, низ пайдо кардан мумкин аст: "Он (яъне ъ-Њ.М.) дар нутќи сирф китобї (масалан, дар мавриди ќироат) њамчун овози њалќї истењсол мешавад, вале дар муоширати одї ё ба сарњади њиљо далолат мекунад (масалан, ќалъа-ќал-а), ё ин ки ягон ќимати фонетикї надорад". Шояд њамин хулосањои беасоси

тољикшиносони зиёди солњои Њокимияти Шўравї сабаб шудаанд, ки дар ќоидањои имлои солњои 1930, 1940, 1953, 1972, 1998 ин овоз ба љадвали њамсадоњои забонамон дохил карда намешуд, њарфи ифодагари он дар ин ќоидањо бо номи аломат оварда мешуд. Фаќат дар ќоидањои "Имлои забони тољикї", ки дар соли 2011 ќабул карда шуд, њуќуќи ќонунии ин овози њамсадои забонамон дар љадвали алифбои он барќарор кардашуда, њарфи ифодагари он ъ (сакта) номгузорї шуд. Мавриди зикр аст, ки аниќ гаштани мавќеи њуќуќии ин овози њамсадо ва муайян шудани номи њарфи он дар забонамон на фаќат дар ташкили самараноки саводомўзии хонандагону донишљўён, балки амалкарди сањењи системаи умумии забонамон низ ањамияти беандоза дорад. Масалан, аз он ки калимањои шеър, даъво, манъ, дафъ, навъ ва боз бисёр дигарњо бо овози ъ (сакта) талаффуз ва навишта мешавад ва ё бидуни он маъноњои онњо билкул аз њам фарќ мекунанд. Ба ин нисбат, аз мављудияти ин овози њамсадо чашм пўшидан, доираи истеъмоли онро мањдуд намудан ва дар имлои он ба харумарљињо роњ додан ба љуз бесалоњиятиву бемасъулиятї чизи дигаре буда наметавонад. Ба ин тариќа, овози њамсадои ъ (сакта) асосан аз забони арабї ќабул шуда бошад њам, он аз нусхањои арабии худ бисёр дур рафтааст ва ба сифату хусусиятњои сирф тољикї соњиб шудааст. Пеш аз њама, бояд таъкид намуд, ки он ифодагари мањз (айн) ё (њамза)-и арабї нест. Дар истењсоли тољикии он

њамоиши узвњо бисёр суст буда, он фавран тавлид меёбад. Њамин аст, ки фонемаи ъ (сакта) дар аввали калимањои ба тољикї аз арабї воридшуда истењсол намешавад: ориф, илм, умр, арз, ид, аќл. Бо њамин сабаб, он дар байни ду садонок низ тавлид ёфта наметавонад: соат, маориф, саодат, муодил, оила ва ба инњо монанд. Ин њамсадо дар забони муосири адабии тољикї фаќат дар мавќеъњои миёна ва охири кали-

мањо омада метавонад. Истифодаи овози ъ (сакта) дар ин мавридњо аз ќарори зайл аст: а) Агар дар калима пеш аз овози ъ (сакта) овози њамсадо воќеъ гашта бошад, бо илова шудани овози садонок њам он боќї мемонад: суръат, љуръат, санъат. Ё ки навъи ангур, рафъи мушкилот, табъу нашр, шамъу парвона. Маълум нест чаро, аз ин ќоида калимаи њайат берун мондааст. Дар луѓатњои тафсирї, дузабона, њатто луѓати имло аз чї бошад, ки ин калима бидуни ъ (сакта) оварда мешавад. Њол он ки дар имлои арабии онњамза истифода шудааст. Пас, онро дар хати имрўза чун калимањои дигари арабї дар шакли њайъат бояд навишт ва талаффуз кард, на дар имлои њайат, ки талаффузи воќеии калимаро дода наметавонад ва ќоидањои ба њиљоњо људокунии калимањои тољикиро вайрон менамояд. б) Дар сурати баъд аз њиљои бо садонок тамомшудаи калима омадани овози ъ (сакта) њиљои баъд бо њамсадо шурўъ шуда бошад њам, он нигоњ дошта мешавад: даъват, маърўза, маъќул, маълум. в) Агар калимаи бо садонок ва ъ (сакта) ба охиррасида дар охир боз садонок ќабул намояд, дар ин сурат, овози ъ (сакта) њазф мегардад: мавзўъ- мавзўи бањс, тулўъ - тулўи офтоб, маљмўъ маљмўи осор. г) Дар калимањои сирф тољикї

САЊМ ДАР ТАКМИЛИ ЌОНУНЊО сор Мањмад Рањимов илова кард, ки кормандонашон дар якљоягї бо Вазорати адлия шаш барномаи давлатї оид ба соњаи сохтори давлатї, њифзи њуќуќ, мудофиа ва амният, аграрї ва њифзи муњити зист, мењнату њифзи иљтимої, маориф, таъмини њуќуќии муносибати байналмилалї, молия, андозу гумрук ва фаъолияти бонкї, гражданї ва соњибкорї тањия карданд. Барномањо бошанд, бо вазорату идорањои марбута мувофиќа карда шуда, ба Њукумати Љумњурии Тољикистон барои омўзиш ва тасдиќ пешнињод шуданд.

-Кормандони марказ дар соли сипаришуда дар њайати 10 гуруњи кории дохилї оид ба тањияи консепсияњо, лоињаи ќонунњо ва барномањои давлатї дар соњаи њуќуќэљодкунї фаъолона ширкат намуда, дар такмили ќонунгузории кишвар сањм гузоштанд,-гуфт Мањмад Рањимов.-Ба 160 лоињаи ќонунњо ва дигар санадњои меъёрии њуќуќї хулосањои илмї пешнињод намуданд, ки дар умум њазор пешнињоду таклифро дарбар мегирад. Дар назар аст, баъзе аз ќонунњоро бинобар муштаракоти забонї доштан бо алифбои ниёго-

намон барои кишварњои Эрону Афѓонистон ба нашр расонем. Мутахассисони марказ соли 2012 11 маљмўаи маќолањо ва китоб чоп карданд. Мо дар марказ бо номи "Ќонунгузорї" маљаллаи илмї-тањлилие дорем, ки дар он матолиби илмии кормандонамон чоп мешаванд. Чунки мутахассисони марказ ба фаъолияти илмї низ машѓуланд. Марказ сомонаи худро дорад. Кормандони марказ дар зиёда аз 50 конференсияњои илмї-амалї, мизњои мудаввар ва семинарњои сатњи љумњуриявї ва байналмилалї иштирок

(масалан, мўъбад) ва мисолњои нутќи забонамон низ њамин ќоидањо риоя мешаванд. Чунончи, дар мисолњои навъи зайл адибон таъкидан дар калимањои сирф тољикї ин овозро истифода кардаанд, ки он аз воќеияти истењсолшавии тољикии он дарак медињад: Истамќул як шохбанд (ресмон) ёфта тайёр кун ва дањони гўсфанди ба дастафтодаро мањкам банд, ки мааъ гуфта соњибашро хабардор накунад (С. Айнї). Пагоњ ба мактаб меравї! - Неъ, намеравам (А. Бањорї). Ба масъалаи мавриди истеъмол ва имлои овоз ва њарфи ъ (сакта) таваќќуф карда, вазифањои дигари пешинаи аломати ъ-ро низ фаромўш кардан лозим нест. Дар солњои Њокимияти Шўравї ин аломат ба љуз ифодаи овози њамсадоии њалќии ъ (сакта) боз дар калимањои аз забони русї иќтибосшуда дар мавќеи пеш аз ётбарсарњо вазифаи људокунандаи њиљоњои онњоро адо мекард. Дар ќоидањои "Имлои забони тољикї"-и соли 1998 ин вазифаи харфи ъ дар баробари як идда њарфњои сирф русии ь (аломати људої), ц, щ, ы аз алифбои тољикї берун карда шудааст, вале бисёре аз он калимањои иќтибосии русиву аврупої, ки дар таркиби худ ин њарфро доштанд, имрўз њам дар истифода мебошанд ва азбаски дар ин бобат як ќоидаи муайяни нав муќаррар карда нашудааст, соњибзабонон онњоро бо имлоњои мухталиф истифода мебаранд. Ба нисбати он, ки ин њарф дар чунин калимањо барои људо кардани њиљои пеш аз ётбарсарњо омада ба кор бурда мешуд, чунончи, дар шакли подъезд, разъезд, съезд, пас, имрўз дар нусхањои тољикии онњо овозњои ифодакунандаи њамин ётбарсарњоро алоњида-алоњида овардан ба маќсад мувофиќ будагист. Чунончи, ба тарзи подйезд, разйезд, сийезд ва монанди инњо. Дар мавриди вазифаи њиљољудокунии собиќ аломати људої (ь) низ бояд њамин ќоида истифода шавад. Масалан, калимањои навъи фельетон, карьера, пьеса ва монанди инњо акнун ба тољикї бояд фелйетон, карйера, пиеса навиштаву талаффуз шаванд. Њамин тавр, дар системаи сершоху барги забонамон ягон унсури љузъии камањамият мављуд нест. Дар он њар як овоз, њар як њарф, њатто њар як аломати људогона барои ифодаи сањењи фикр ќимати арзишманде доранд. Аз ин ваљњ, дуруст донистану њама ваќт риоя намудани ќоидањои талаффузу имлои тољикї низ дар ифодаи даќиќи фикрамон сањм гузошта метавонанд. Њомид МАЉИДОВ, профессор карда бо маърўзањо баромад карданд. Соли 2012 се нафар корманди марказ рисолањои номзадии худро бомуваффаќият њимоя намуданд. Намояндагони воситањои ахбори оммаи кишвар, аз љумла, дар робита ба такмил ва шаффофияти ќонунњо, механизми амалкарди ќонуну дигар санадњои меъёрии њуќуќї, бартараф намудани мухолифати байни санадњои меъёрии њуќуќї, самаранокии фаъолияти њуќуќэљодкунї, пешнињодот, хулосањои илмиву тафсирњои аз љониби мутахассисони ин нињод ба ќонунњои кишвар... саволњо дода, посухњои ќонеъкунанда гирифтанд. С.ИСКАНДАРОВ, "Омўзгор"


НИШАСТ

№6 8-уми феврали соли 2013

4СУЊБАТИ ГИРДИ МИЗ Њафтае пеш бо ибтикору ташаббуси њафтаномаи "Омўзгор" дар Муассисаи давлатии Маркази кўдакон ва наврасони шањри Душанбе суњбати гирди миз баргузор гардид, ки дар он мутахассисон, намояндагони Вазорати маориф, марказњои кўдакону наврасони ноњияњои Исмоили Сомонї, Шоњмансур ва Фирдавсї ширкат варзиданд.

Љамъомадро љонишини сармуњаррири нашрия Абдурауф Муродї ифтитоњ намуда, зимнан ќайд кард: - Чунин њамоишњо бо ташаббуси кормандони њафтаномаи "Омўзгор" моње як ё ду маротиба гузаронида мешавад. Яке аз масъалањои рўзмарра, масъалаи марбут ба тањсилоти иловагист. Тањсилоти иловагї як бахши бисёр мубрами таълиму тарбия аст. Чунон ки барои њар фан дар баробари китоби таълимї мављуд будани китоби иловагї ва дастурамал зарур аст, љараёни таълиму тарбия низ бидуни тањсилоти иловагї вуљуд дошта наметавонад. Яъне, ин ду самт шабењи ду боли як парандаанд. Аз мактубњои ба идора воридшаванда эњсос мешавад, ки самти тањсилоти иловагї дар радифи бисёр дастовардњо, аз ќабили набудани мутахассисон, љойи гузаронидани машѓулиятњо, норасоии таљњизот ва дастурњо, муаллимони варзидаи пуртаљриба мушкилот њам дорад, ки садди пешравињо мешаванд. Боиси хурсандист, ки дар ин њамоиш мутахассисони бењтарин аз тамоми ноњияњои шањри Душанбе гирд омадаанд, то табодули афкор ва равобити њамдигарї дошта бошанд. Албатта, ин нишаст имкон медињад, ки иштирокдорон аз дарду доѓ ва мушкилоти мављудаи марказњои тањсилоти иловагї њарфњое дар миён хоњанд андохт. Љалолиддин Амиров, мудири бахши муассисањои интернатї ва тањсилоти иловагии

Вазорати маориф: - Масъалае, ки њафтаномаи "Омўзгор" бардоштааст, воќеан масъалаи љид-

дист. Барои пешрафти ин соњаи муњим на танњо аз тарафи Вазорати маориф, балки бевосита аз љониби Њукумати ЉТ корњо оѓоз гардидаанд. Яъне, фазои холие, ки дар байни хонанда ва муњит вуљуд дорад, бо љалби онон ба марказњои тањсилоти иловагї пур карда мешавад. Дар тамоми кишварњои мутараќќии олам ваќтњои фориѓ аз дарсњои муќаррарї хонандагон ба марказњои тањсилоти иловагї кашида мешаванд, яъне, чунин марказњо дар назди мактабњо таъсис дода шудаанд, то хонандагон аз мактаб берун нарафта, ба тањсилоти иловагї фаро гирифта шаванд. Агар хонанда дар мактаб дониш гирифта натавонад, бояд шароите фароњам овард, ки аќалан дар чунин марказњо касб омўзад. Аз ин љост, ки бо ташаббусу иќдомоти Вазорати маориф дар фаъолияти марказњои мазкур такони љиддие эњсос карда мешавад. Ба ин муносибат Вазорати маорифи кишвар Барномаи Рушди марказњои тањсилоти иловагиро тањия кардааст, ки моњи май аз љониби вазорат ба Њукумати ЉТ пешнињод мегардад. Ин барнома дар пешравию рушди ин марказњо наќши муассире хоњад бозид. Маќсад аз рўйи кор омадани барномаи мазкур он аст, ки битавонем, соњаи ќафомондаи маорифро пешрав созем, ин соња бо маблаѓгузории Њукумати ЉТ рушд кунад, то бачањои мо шањодатномаи хатми чунин марказњоро гиранд. Итминон дорем, фикрњое, ки шумо, иштирокдорони њамоиши мазкур, иброз медоред, дар такмил ёфтани ин барнома истифода мешаванд, чун дарди тањсилоти иловагиро шумо бештар дарк мекунед. Майрам Ќурбонова, муовини аввали директори Маркази љумњуриявии тањсилоти иловагї (МЉМТИ) дар назди Вазо-

-Банда чандест, ки дар МКН тањти роњбарии Гулов кор мекунам. Дар ин самт гуфтан наметавон, ки бурд нест. Ваќте мебинам, ки худи кўдакон ба марказ меоянд, дар мањфилњо иштирок мекунанд, хушнуд мешавам. Шукр, кабинетњои компютерї дорем. Ба мањфилњои фаннї, дўзандагї, драмавї, раќс ва ѓайрањо 800 нафар духтару писарон аъзоянд. Баъзе хонандагон дар ду-се мањфил иштирок мекунанд. Алњол дар пойтахт муассисаи мо ягона марказест, ки дар он мањфил њои "Д рама" в а "Теат ри лўхтак" амал мекунанд. Ба ќарибї мањфили "Раќс" њам таъсис додем. А.Муродї: -Ба андешаи шумо, бо кадом роњ хонандагон ба МКН љалб карда мешаванд? Хурсанд Шарифова: - Натиљаи назарраси кори мо таваљљуњи кўдаконро ба марказ зиёд мекунад. Чанде пеш дар як ќатор мактабњо чорабинї гузаронидем, ки "Интихоби касб" ном дошт. Сањначаи илмию бадеие,

вар мекунед, њатто, аз кўдакистони марбут ба Комбинати симонтбарорї дастпарварони завќманди раќсро ба маркази мо меоранд. Њозир даври нињоии озмуни "Ѓунчањои санъат" давом дорад. Хуллас, хоњишмандон зиёданд. Бо вуљуди ин, барои љалби кўдакон ба мањфилњо мактаб ба мактаб мегардем, даъват мекунем. А.Муродї: - Маълум мегардад, ки фаъолияти МКН дар ноњияи Исмоили Сомонї хеле љон гирифтааст. Мехостем, аз мушкилињое, ки дар фаъолияти марказ љой доранд, чанд сухан мегуфтед… Хурсанд Шарифова: - Бояд иќрор шавем, ки дар баробари муваффаќиятњо камбудињо њам мављуданд. Синфхонањо кам буда, ба талабот љавобгў нестанд. Таљњизот надорем. Дар чунин шароити нобоб имкони дар як ваќт гузаронидани чанд машѓулият мављуд нест. Аз ин рў, дар як синфхона то соати 12 мањфили санъати тасвирї мегузараду баъди зуњр мањфили раќс. Њама медонанд, ки дар бинои маркази мо идораи шуъбаи маорифи ноњия љой гирифтааст. Љалолиддин Амиров: - Мутаассифона, баъд аз соњибистиќлол гардидани Тољикистон дари аксар чунин марказњо ба рўйи шогирдон баста ва биноњо ба дигарон фурўхта шуданд. Ё биноњоро ба кумитаи андоз ва ѓайра иљора додаанд. Пўшида нест, ки дар баъзе ноњияњо ба ном марказњои тањсилоти иловагї вуљуд дошта, аслан, аз рўйи низомнома фаъолият намекунанд. Бояд Маркази љумњуриявии тањсилоти иловагї ба ин масъала таваљљуњи махсус зоњир кунад. Майрам Ќурбонова: - Бале. Дар вилояти Суѓд семинари омўзишї оид ба таљрибаи пешќадами маркази тањсилоти иловагї гузаронидем. Бо фаъолияти онњо 4-5 рўз ошно шудем. Аз таљриба

рати маорифи ЉТ: - Ман соли њафтум аст, ки дар ин марказ ифои вазифа мекунам. Имрўзњо дар миќёси љумњурї тибќи маълумоти оморї 80 маркази тањсилоти иловагї ва ё марказњои кўдакону наврасон (МКН) фаъолият мекунанд, ки дар онњо 1249 мањфил вуљуд дошта, бо тедоди 41432 нафар аъзо ба сабаќомўзї машѓуланд. Аз инњо дар ВМКБ 9 марказ (дорои 93 мањфил аст, ки дар онњо 2578 нафар кўдакону наврасон иштирок мекунанд), дар вилояти Суѓд 28 марказ 14754 нафарро дар 450 мањфил љамъ овардааст, дар вилояти Хатлон 24 марказ вуљуд дорад, ки 10779 нафар хонанда дар 335 мањфил гирд омадаанд. Дар ноњияњои тобеи љумњурї 240 мањфил мављуд буда, 7972 нафар аъзо доранд. Дар шањри Душанбе 6 марказ, 131 мањфил, 5349 аъзои мањфил кору фаъо-

ки дар мавзўи пешгирии касалии сил иштирокдорни мањфилњо дар мактабњои ноњия намоиш дода истодаанд, басе љолиб буда, ба болоравии маърифати мактаббачагон мусоидат мекунад. Кўдакону наврасон мебинанд, ки иштироки онњо дар мањфил бенатиља нест, дилгарм мешаванд. Одатан дар чунин чорабинињо падару модарон ва кўдакон аз мо мепурсанд, ки омўзиш дар Маркази тањсилоти иловагї пулакист ё не? Чун мефањманд, ки ройгон аст, хурсанд мешаванду меоянд. Агар маркази мо соњиби иморати љадиду толорњои барњаво мешуд, чї хуб мебуд. Масалан, мањфилњои "Драма", "Театри лўхтак" ва дастаи арѓуштиёни мо соњиби њаводорони хешанд. Волидон мехоњанд, ки махсусан, ба мањфили раќси мо (роњбари мањфил Зайнаб Баротова) фарзандонашонро аъзо кунанд. Бо-

мегўям. Академияи хурди илмњо, ки дар Маркази тањсилоти иловагї дар назди Вазорати маорифи ЉТ амал мекунад, дањњо хонандаи лаёќатмандро љалб кардааст. Дар оянда хонандањои мо берун аз кишвар дониши худро месанљанд. Шогирдони лаёќатманд аз АХИ 240 љоиза гирифтанд, 6 нафар узви вобастаи ин академия шуданд. Њатто, духтаре аз ин гурўњ, метавон гуфт, табиби тайёр аст. Чанде пеш дар љарроњии вазнини меъдаву рўда иштирок дошт. Азми ќатъї дорад, ки баъди хатми мактаб ба Донишгоњи тиббї шомил гардад. Мутаассифона, марказњои тањсилоти иловагї базаи мустањками моддию техникї надоранд, ки ин дарди умумии мост. Бањри ба омўзиш фаро гирифтани кўдакон ба тањсилоти иловагї бояд машѓулиятњо дар синфхонањои

лият доранд. Хурсанд Шарифова, намояндаи МКН-и ноњияи Исмоили Сомонии шањри Душанбе:

гарм, муљањњаз бо асбобу васоити техникї ва компютеру дастгоњњои электронї гузаронида шаванд. Кормандони њирфаию тахассусї намерасанд. Аксар ваќт дар марказњо роњбарон кадрњоро њаматарафа насанљида, бо роњи шиносбозї ба кор ќабул мекунанд, ки онњо афроди тасодуфиянд. Дар марказњои тањсилоти иловагї, дар сатњи љумњурї љамъулљамъ, номгўи мањфилњо ба 13 адад мерасаду бас, ки ин шумора хеле ночиз њам њаст. Тибќи низомнома, агар хонанда 5 сол дар мањфили муайян ба омўзиш машѓул гардад, барои ба макотиби олї дохил шудани ў имтиёз дода шавад. Аммо то имрўз хонандае дар ин самт соњиби имтиёз нашудааст. Масъалаи дигар, соњиби њуљљат (сертификат) гардидани хонанда аст. Баъди азхуд кардани ин ё он касб ба шогирдон њатман сертификат додан лозим аст. Сатњи зиндагии мардуми оддї ба њар яки мо маълум аст. Мардњо бањри дарёфти мояи зиндагї аксаран дар муњољиратанд. Бигзор, оилањои ниёзманд аз тањсилоти иловагие, ки ройгон аст, истифода баранд. Фарзандон соњиби ихтисос гарданд, бо сертификати додаи марказњо кор кунанд. Охир, на њар оила шароити дар мактабњои олї хонондани фарзандашро дорад. Мусаллам аст, њар касе, ки касбу кор дорад, хор намешавад. Бовар дорам, агар дар фазои њамдигарфањмї амал кунему роњи њалли мушкилотро љўем, чунин корњои ба талаботи рўз љавобгўро ба сомон расонида метавонем. Саидњофиз Шаболов, муовини директори МЉМТИ: - То соли 1996 ба њар њол маркази мо низоми меъёрии кори худро дошт. Фармон дар бораи модернизатсияи соњаи маориф ба муассисањои тањсилоти иловагї зарбаи назаррас зад. Марказ бисёр чизро аз даст дод. Њамон ваќт танњо дар маркази мо чор стансия вуљуд дошт: стансияњои сайёњони љавон, варзишгарон, техникони љавон, натуралистони љавон. Њар яки ин стансия директор ва мутахассисони худро дошт. Мо воњидњои кори мазкурро аз даст додем. Дар он давр дар маркази мо аз 250 то 300 нафар кор мекарданд, њоло-чї? Комилљон Холов, директори Муассисаи давлатии Маркази кўдакон ва наврасони шањри Душанбе: - Баъди пошхўрии ИЉШС собиќ Ќасри пионерон воќеъ дар шањри Душанбе, ки маќоми љумњуриявї дошту соњиби чандин мањфилу стансия, бесоњиб монд. Њукумати шањри Душанбе, махсусан, дар давоми ду сол, аз соли 1996-ум то 98-ум, намедонист, ки бо марказ чї кор кунад. Баъд бо ќарори раиси шањри Душанбе онро дар ихтиёри раёсати маориф гузоштанд. С.Шаболов: - Хуб аст, ки хоњ шањрї бошаду хоњ љумњуриявї, муњимаш, ин ќаср нигоњ дошта шудааст. Замоне дар шањри Турсунзода њам њамин хел стансияњо буданд, дар Бадахшону Суѓду Рашту Кўлоб низ… А.Муродї: - Бале, мушкилињо зиёданд. Рисолати мо дар ин нишаст ёфтани роњи њалли онњост. Адолат Каримова, муовини директори МКН дар ноњияи Синои шањри Душанбе: - Маълум, ки маркази тањсилоти иловагї ду рисолат дорад: якум, љалб намудани наврасон ё кўдакон ба мањ-


НИШАСТ

кон ва наврасони шањри Душанбе њамин чиз боќї мондааст. Дар МКН-и мо аксаран як директор њасту як роњбари мањфил. Дигар воњидњои муќаррарии корї аз байн бардошта шудаанд. Чанд сол аст, ки масъалаи такмили ихтисос аз ёдњо фаромўш шудааст. Чанд рўз дар шањру

филњои касбу њунаромўзї дар ваќти фориѓ аз дарс; дуюм, ташкил намудан ва гузаронидани чорабинињои тарбиявию оммавї. Дар Маркази эљодии мо 35 мањфил амал мекунад (18-то дар базаи мактабњо, боќї дар худи марказ): хониши бадеї, забони англисї, забони русї, технологияи информатсионї, санъати тасвирї, њунарњои гулдўзї, дўзандагї, бофандагї, зардўзї ва ѓайрањо аз ин ќабиланд. Дар марказ муаллимони бисёр ботаљриба кору фаъолият мекунанд. Маркази мо дар чорабинињои шањрї, ноњиявї, љумњуриявї ва берун аз он иштирок кардаанд. Масалан, Матлуба Очилдиева, роњбари мањфили санъати тасвирї, муаллимаи хеле ботаљриба аст. Дар озмунњо шогирдонаш љоизањо гирифтаанд. Шароити ногувори маркази мо ба њамагон маълум аст. Бинои марказро њукумати ноњия соњиб шудааст. Комилљон Холов:- Вазифаи аввалиндараљаи мо тањсилоти иловагї аст. Яъне, љалби кўдакон ба омўзиши ин ё он фан аз рўйи завќу њавасаш аст. Аз 16уми апрели соли 2012-ум "Ќонун дар бораи тањсилоти иловагї" ќабул гардид. Њамчунин, ба наздикї "Барномаи давлатии тар-

бияи насли наврас дар Тољикистон" ќабул шуд. Вазифаи љонии мо љалби кўдакони душвортарбия аст. Тањсил вобаста ба низом дар марказњо њамасола аз 15-уми сентябр оѓоз ёфта, охири моњи май тамом мешавад. Дар давоми 15 рўз бояд кормандони марказњои мо ба мактабњо раванд ва шогирдонро барои омўзиш даъват кунанд. Мо анъанаи гузаронидани рўзи дарњои кушодро љорї кардаем ва ин боиси љалби бештари кўдакон шудааст. Кори мо аз рўйи таљрибаи пештара на танњо тањсилоти иловагист. Агар ба таљрибаи солњои пеш нигарем, вазифаи мо мадад кардан ба мактабњои тањсилоти умумї барои ташкил ва ба роњ мондани корњои тарбиявї ба шумор меравад. Хушбахтона, нисбат ба дигар марказњо дар Маркази кўда-

№6 8-уми феврали соли 2013

нест, ки шогирдони мо њама ѓолибони мусобиќањои хурду калон шаванд. Агар тарзи њаёти солимро интихоб кунанд, аллакай ин бурд аст. Дурахшон Кабудова, директори МКН-и ноњияи Шоњмансур: Мо маљлиси падару модарон мегузаронем. Шахсан,

Аз суханронии иштирокдорони сўњбати гирди миз маълум гардид, ки бахши аъзами марказњои иловагї дар шањру навоњии гуногуни кишвар аз љониби ашхоси мухталиф ѓасб карда шудаанд. Аз ин рў, аксар МТИ, њатто, макони буду боши муќаррарии худро надоранд, чунон ки МКН-и ноњияи Шоњмансури пойтахт дар як ќисмати ошхонаи кўдакистоне љойгирифта аст Њамакнун суоле маѓзњоро такон медињад, ки кадом нињод бояд ба ин бенизомињо нуќтаи таммат гузорад? Ваќте ки нињодњо ба љои мусоидат кардан ба пешрафту рушди МТИ, баръакс, беинсофона садди роњи инкишофи он мегарданд, аз кї нолему пеши кї шикоят барем? Ин пурсишњо посухи даќиќ мехоњанд. ноњияињои вилояти Суѓд будем ва дидам, ки он љо аз рўйи барномаи тањиякардаи муовини директори мо Худойдодов кор мебаранд, хурсанд шудам. А.Муродї: - Воќеан, яке аз самтњои кори марказњои тањсилоти иловагї љалби кўдакони душвортарбия ба њисоб меравад. Мехостам, иштирокдорони нишаст дар ин мавзўъ низ изњори назар намоянд. Љ.Амиров: - Бале, ин масъалаи басо нозук аст. Назар ба маълумоти оморї, соли 2012-ум миёни наврасон ќонуншиканї сад дарсад афзудааст. Яке аз бандњои талаботи низомномаи ин соња ба тањсилоти иловагї фаро гирифтани бачањои душвортарбия мебошад. Маќсади "Барномаи адолати ноболиѓон" ба марказњо љалб кардани тамоми кўдакони хиёбониву њарљогард аст. Марказњо дар робита ба ин масъала чї кор кардаанд? С.Шаболов: - Дар заминаи маркази мо созмони экологии "Зумрад" амал мекунад. Њатто, кўдакони бесарпаноњ дар бинои марказ хоб мекунанд, чунки онњоро мактаб-интернат то хатми синфи 9 нигоњ медорад. Инњо дар кўча мемонанд. Бо ин кўдакони дар аърофмонда чї бояд кард? Лоињањо омода мекунем. Ин њам як зинаи тањсилоти иловагї аст. Бояд марказњои тањсилоти иловагї дар иртибот бо созмонњои љамъиятї роњњои њалли ин ќазияро дарёбанд. Мо имконият надорем, ки њамаи кўдакони дар кўчамондаро фаро гирем. Ё, бигзор, як гурўњи махсус барои кўдакони душвортарбия таъсис дода шавад. Шероз Бойназаров, директори МКН-и ноњия Фирдавсї: Мо њаќ надорем, кўдакро душвортарбия гўем. Кўдаки бад ё хуб њам гуфтан хатост. Шахси хуб ё бад шудани онњо вобаста ба муњитест, ки кўдакро ињота кардааст: Яъне, дар чунин маврид аз тарбияи бача падару модарон ва муаллимон ољиз мондаанд, ки ў аз роњ баромадааст. Маркази тањсилоти иловагии ноњияи мо равияи варзиширо ба худ касб кардааст. Мањфилњои гўштини миллї, бокс, тенниси рўйи мизї, шашка ва шоњмот фаъолияти густурда доранд. Бо ин роњ мо кўдаконро аз бењудагардї наљот медињем. Шарт

љалб мекунад. Маркази тињидаст наметавонад, корњоеро, ки бо маблаѓ њал мешаванд, анљом бахшад. Љ.Амиров: - Ду сол инљониб ќонуни ЉТ дар бораи суратњисобњо дар амал љорист. Марказњои тањсилоти иловагї соњибихтиёранд, ки ягон корхонаи истењсолї кушода, аз њисоби маблаѓњои ба дастомада фаъолияти худро пеш баранд. Дурахшон Кабудова: - Мо маслињат кардем, ки аз якуми феврал мањсули дасти иштирокдорони мањфилњои дўзандагиву бофандагиро ба бозор бароварда нисбат ба нархи бозор арзонтар фурўшем ва аз ин њисоб шароитро хуб кунем. Њафизабону Бобоева, муовини шуъбаи МДМКН-и шањри Душанбе: Дар ин маврид њамаљониба андешидан лозим мео-

ман ба мактабњои раќами 36,79 ва 29 рафта, бо мактаббачањо ва падару модарони онњо суњбат кардам. Бо директорон маслињат кардам, то ин тоифа кўдаконро ба мањфилњои мо њидоят ку-

нанд. Њамин тавр, бисёр бачањоеро, ки дар ќайди махсус буданд, овардему ба мањфилњои забони англисї ва олмонї шомил кардем. Љ.Амиров: - Дуруст, дар њоле ки кўдак ба марказ наомад, пас бояд назди онњо ба мактабњо бояд рафт. Дурахшон Кабудова: - Мушкилї дар он аст, ки дар баъзе мактабњо машѓулиятњо дар се баст љараён доранд. Мушкилии дигар: марказ бояд дар љое мавќеъ дошта бошад, ки хонандагон аз њама мактабњо ба он љо омада тавонанд, кадрњо баќувват бошанд, боз ин ки он макон зебову тозаву озода бошад. К.Холов: - Албатта, ободиву зебоии биноњо кўдаконро ба худ

яд. Чанде пеш мо бо муаллима Кабудова мулоќот доштем. Гуфтанд, ки "агар мо суратњисоб кушоем, баъзе мањфилњо пулакї шаванд, боз шумораи шавќмандонро бештар мекунем." Имкон дорад, ки чунин амал боиси якбора кам шудани сафи мањфилиён гардад. Мо, ки ройгон њастем, дастрас њам њастем. Пеши падару модарон баќадр ва ќарин њастем. Манзурам, марказњои кўдакону наврасони шањру навоњист. Мо ќонунњои хуб бароварда истодаем, вале њељ намеандешем, ки оё дар соњаи маориф маблаѓ дорем, ки ќонунњо амалї гарданд? Чанд сол зарур аст, ки ќонун ба роњ монда шавад? Метавонед, як бор ба маркази мо биёед ва бо фаъолияти он аз наздик шинос шавед. Теъдоди зиёди писару духтаракон дар мањфилњои гуногуни марказ машѓули омўзиш мебошанд. Фанњои шавќовар дорем. Лекин мушкилї дар он аст, ки роњбари мањфил аз риштаву сўзан сар карда, њама чизро худаш мехарад. Чаро аз њисоби 320 -400 сомонї маоши ночизи хеш сўзану риштаву матоъ мехарад? Ба он хотир мехарад, ки ўро сардорон накўњиш накунанд. Ў бояд сафи кўдаконро зиёд кунад. Љ.Амиров: - Шахси њозиразамон будан даркор. Фаъолияти со-

њибкориро оѓоз кунед. Забонњои хориљиро пулакї омўзонед. Чаро дигарон метавонанд, курсњоро пулакї кунанду шумо не? К.Холов: - Бале, ба талабу шароити замон љавобгўй бояд бошем. Мисол, агар мо хоњем, ки кўдакони душвортарбияро ба марказњо љалб кунем, ба мо мутахассисони равоншинос, њуќуќшинос ва корманди иљтимої лозим мешавад. Барои ин таъсиси воњидњои кории номбурда њатмї мебошанд. Бояд завќу шавќ ва ќобилияти кўдакро омўхта, дар интихоби мањфилњо ба ў ёрї расонем. Ба ѓайр аз њал кардани мушкилоти моддї ният дорем, ки фаъолияти худро њамоњанг бо шеваи замони муосир ба роњ андозем. Аллакай дар суратњисоби махсуси худ маблаѓњои муайян дорем. Талошу пайкор намудем, баъзе маблаѓњоро барои таъмир ба мо Њукумати Љумњурї људо кард. Ба таври модерн бинои марказро аз таъмир баровардем. Проблемаи мо: бояд гуфт, ки суратњисоби муассиса људо аст, лекин маќомоти мањаллї ва шуъбањои маориф дар ин масъала мухторияти моро эътироф намекунанд. К.Холов: - Ваќте маро ба ин љо ба кор пазируфтанд, гуфтанд, ки мањфилњоро пулакї кунед. Вале бояд тавзењ дод, ки ин пањлуи кор нозукињои худро дорад. Ваќте мо шароити оилавии иддае аз бачањоро омўхтем, фањмидем, ки бисёри онњо аз хонадони мардуми камбизоатанд. Тањсил ройгон бошад, ба марказ меоянд. Ният дорем, њамин сол дар заминаи мактабњое, ки синфхонањои озмоишї доранд, дарсњои тањсилоти иловагї ташкил кунем. Дар худи бинои муассиса мањфили омўзиши забони англисї бо лањљаи амрикої ва Маркази рушди синну соли томактабї ташкил кунем. Њамаи инњо тибќи шартнома пулакї мешаванд. Волидоне, ки ќудрати пуливу молї доранд, бо гузаронидани маблаѓњо ба суратњисоби муассиса њамчун сарпараст эътироф карда мешаванд. Ба ин васила азнавсозии боѓи муассисаро, ки ба наќша гирифтаем, бояд дар амал љорї кунем. Дар пойтахт имконияти маблаѓгузорї бештар аст. Бояд шўрои сарпарастњоро таъсис дода, корро пеш барем. А.Муродї: - Њамаи њамин проблемањое, ки номбар шуданд, дар тамоми љумњурї њастанд, вале бадбахтона, мо бо њамдигар робитаи ќавї надорем ва тариќи минбарњои худ ба таври густурда аз мушкилоти мављуда гап намезанем. К.Холов: - Аз кормандони њафтаномаи "Омўзгор" миннатдорем, ки ин суњбати гирди мизро созмон доданд. Ва шояд, ки садои мо низ аз ин минбари баланд шунида шавад. Марямбонуи ФАРЃОНЇ, Шодї РАЉАБЗОД, Ситорабонуи СОЊИБНАЗАР, "Омўзгор"

4ВОХЎРЇ

СУХАН АЗ КИТОБИ ДАРСЇ

Дар мактаби миёнаи раќами 51-и ноњияи Рўдакї вохўрии омўзгорони синфњои ибтидої бо яке аз муаллифони китоби дарсии "Забони модарї"-и синфи дуюм, муаллима Бунафша Ѓаниева баргузор гардид. Дар мулоќот инчунин мутахассисони шуъбаи маорифи ноњия низ иштирок доштанд. Муаллима Бунафша Ѓаниева перомуни муњтавои китоби дарсии "Забони модарї", роњу усул ва шевањои љадид дар таълифи он маълумот дод. Сипас, байни омўзгорон ва муаллиф ибрози афкору назарњо сурат гирифт. Муаллимаи мактаби номбурда Раљабгул Саидова дар баромади худ баён дошт, ки кито-

би "Забони модарї" барои синфи дуюм хеле хуб тањия гардида, ба синну соли хонандагон мувофиќ мебошад. Матнњои интихобшуда пурмазмун буда, ањамияти баланди тарбиявї доранд. Китоб бо расмњои ранга оро дода шуда, таваљљуњи хонандагонро ба худ љалб мекунад. Муаллима Лола Дарвозиева ќайд намуд, ки теъдоди чопи китоб хеле кам мебошад, ки ин омил боиси нигаронии омўзгорон гардидааст. Мањмудхон УБАЙДОВ, омўзгори мактаби №51-и ноњияи Рўдакї


№6 8-уми феврали соли 2013

4АНДЕША Тавре маълум аст, Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон ва муассисањои зертобеи он барои гузаштан ба тањсилоти 12-солаи умумї омодагї мегиранд. Бо маќсади бењтар намудани вазъи моддї ва баланд бардоштани сатњи њифзи иљтимоии ањолї солњои пешин маоши кормандони соњаи маориф дар ќатори дигар ташкилоту муассисањо зиёд гардида буд.

Тибќи дастури Сарвари давлат аз 1-уми сентябри соли гузашта марњалаи дуюми зиёдшавии музди мењнат амалї гардида, маоши вазифавии кормандони муассисањои томактабї, муассисањои тањсилоти умумї, хонаинтернатњо барои пиронсолону маъюбон ва кўдакони маъюб ба андозаи 60 ва дигар муассисањои соњањои маорифу њифзи иљтимої ба андозаи 40 дарсад зиёд карда шуд. Ин ѓамхорињои Сарвари давлат њар яки моро водор менамояд, ки барои гузаронидани мониторинги муайяннамоии сифати тањсилот ва баланд бардоштани сатњи љањонбинию донишазхудкунии толибилмон њамкориро бо ањли љомеа ва падару модар вусъат бахшида, тадбирњои судманд андешем. Яке аз масоили мубрами соњаи маориф Барномаи давлатии компютеркунонии муассисањои тањсилоти миёнаи умумї барои солњои 2011-2015 ба њисоб меравад, ки дар ин самт гимназияи мо тадбирњои муассирро амалї намуд. Рафти мониторинги сатњи дониши хонандагон дар соли тањсили 2011-2012 нишон дод, ки тадриљан муносибати омўзгорон нисбат ба бањогузорї ба сатњи дониши хонандагон таѓйир ёфта, кўшиши гузоштани бањои воќеї ба дониши хонанда тибќи меъёрњои бањодињї ба роњ монда шудааст. Ба њадафи такмили раванди таълиму тарбия дар гимназия, дар соли хониши 2011-2012 як ќатор корњо бо сомон расонида шуданд: - њайати кадрии љомеаи мењнатї аз њисоби омўзгорони соњиб-

таљрибаву эљодкор пурра карда шуда, муаллимони ѓайриихтисос пурра иваз карда шуданд, ки боиси боз њам баланд гардидани рейтинги гимназия гардид; - рейтинги синфњои гимназия аз рўи якчанд шарт љињати баланд бардоштани савияи дониш ва сатњи љањонбинї њар чоряк ва нимсола гузаронида шуд; - мониторинги сифати тањсилот аз рўи њамаи фанњо пурра гузаронида шуда, љињати бартараф намудани камбудиву нуќсонњои љойдошта ва баландбардории сатњу сифати дониш тадбирњои судманд андешида шуд; - синфхонаи компютерии гимназия ба шабакаи ИНТЕРНЕТ пайваст карда шуд; - корњо љињати бо усули фаъоли таълим баргузор намудани дарсњо вусъатноктар гардиданд; Њамчунин, бањри баланд бар-

доштани сифати тањсилот ба сомони расонидан чунин тадбирњоро мувофиќи маќсад мешуморем: - афзун намудани базаи моддию таълимии мактабњо бо маводи методию варзишї ва асбобњои аёнї; - бо љои нишаст пурра таъмин намудани хонандагон; - муњайё намудани шароити корї ва ба мењнати истењсолї љалб намудани хатмкунандагон: - ташкили дарсгоњњои алоњидаи таълимї барои гузаронидани машѓулиятњои зергурўњї; - бо омўзгорони касбї таъмин намудани таълимгоњ; - бунёди майдончањои варзишии муосир, таъмини бунгоњњои тиббї; - фароњам овардани шароит бањри рушду такомули тарзи њаёти солими хонандагон - бо наќлиёти мусофиркаш таъмин намудани хонандагон дар фосилаи зиёда аз 2 км истиќомат мекунад; - ташкили семинару конфронс ва мизњои мудаввар доир ба љалби хатмкунандагон ба истењсолот ва идомаи тањсил дар коллељу омўзишгоњњо ва макотиби олї... Бовар дорем, ки дар ин сурат барои гузариш ба тањсилоти 12 сола ба мо имконоти мувофиќ фароњам меоянд. Акмалљон АЊРОРОВ, роњбари гурўњи идоракунии сифати тањсилоти гимназияи №2, шањри Истаравшан

4ИЌДОМ

ЗАВЌИ КИТОБХОНЇ МЕАФЗОЯД

Њафтаи гузашта дар бинои собиќ Китобхонаи ба номи Абулќосим Фирдавсї ифтитоњи Љамъияти аввалини китобдўстон, Муассисаи давлатии нашриёти "Адабиёти бачагона" ва интиќоли китобхонаи бачагонаи Мирсаид Миршакар сурат гирифт. Дар он намояндагони ањли адаб ва мактабњои шањр, аз љумла, Ќурбон Афѓонов (директори китобхона), Љўра Њошимї, Муродалї Содиќ, Њалим Салим, Бибиљамоли Санавбар, Шарифи Мирсаидзод, Зайдулло Абдулов (директори гимназия) иштирок доштанд. Омўзгорони гимназияи раќами 2-и шањри Душанбе Муњайё Саидова ва Тоњир Ѓоибназаров дарсњои кушоди худро дар мавзўи "Китоб ва китобдўстї" бо хонандагони синфњои 4-а ва 6-а пешкаши њозирин гардонданд. Ба њозирин ќироати ашъори шоирон аз тарафи хонандагон писанд омад. Дар чорабинї мењмонон бо ќаноатмандї аз баромади хонандагон дар хусуси китоб ва ањамияти он дар зиндагї суханњои судманд гуфтанд. Умед аст, ки ба маркази шањр кўчонидани Китобхонаи бачагона завќи китобхонии насли наврасро такони тоза мебахшад. Зумрия МЎСОЕВА, омўзгори гимназияи раќами 2-и шањри Душанбе

РАВАНДИ ТАЊСИЛОТ 4САНЪАТИ РОЊБАРЇ

На њар кас санљиш ва ё назоратро дўст медорад. Аксари омўзгорон иддао пеш меоранд, ки назорат ба кори онњо халал мерасонад. Ќисми дигари муаллимон андеша доранд, ки директор худ махсус нозиронро аз маќомоти болої даъват ва барои амалї намудани њадафњои нињоии хеш истифода намуда, ба ин васила гўё шаъну эътибори аксар омўзгоронро паст мезанад. Бояд зикр намуд, ки муассисаи таълимї тавассути ташкили дурусти назорати дохилї метавонад, раванди таълиму тарбияро дар сатњи зарурї ба роњ монда, омўзгоронро дар истифодаи усулњои нави таълим фаъол гардонад. Ба њамагон маълум аст, ки назорат бо роњу усулњои гуногун амалї мегардад. Назорати дурусту беѓаразона ба пешрафти кор мусоидат мекунад. Моро лозим аст, ки камбудињои ошкоргардидаро сари ваќт бартараф кунем. Ин ба манфиати кор буда, раванди таълиму тарбияро бештар пурсамар менамояд. Назорат, пеш аз њама, бояд бо маќсади такмили раванди таълиму тарбия ва кўмаки сариваќтї расонидан ба муаллим бояд назорат дар дохили муассиса аз тарафи роњбарият ба роњ монда шавад. Чиро бояд назорат кард? Ва назорат чї гуна натиља медињад? Баъзењо ба он аќидаанд, ки методи омўзгор муњим нест. Барои онњо муњим натиља аст, яъне, баланд бардоштани сатњи дониш, мањорату малака ва тарбияи дурусти хонандагон. Бале, барои мо натиља муњим. Вале аз нигоњи фаъолияти педагоги ин кам аст. Моро лозим аст ,ки ба моњияти фаъолияти педагогї сарфањм равем. Омўзгор чї тавр ба дарс омодагї мебинад ва онро мегузаронад, чї тавр мањорати худро такмил медињад ва сатњи ѓоявиашро баланд мебардорад, кадом усулњои таълимро истифода мебарад, дар тарбияи насли наврас чї гуна сањм мегузорад ва бо волидону ањли љомеа чї гуна муносибат мекунад?... Фаъолияти муаллимро омўхта, метавонем ба ў барои пайдо кардани роњњои самараноктар ёрї расонем. Тањлили натиљањои педагогї ва њолати таълимию тарбиявї тибќи назорати дохилимактабї љараён мегирад.

Шартњои самаранокии санљиши педагогї

Вазифаи асосии директор дар баробари дигар ўњдадорињо пеш аз њама, назорати корњои таълимию тарбиявї, фаъолияти омўзгорон ва иљрои стандартњои давлатї, корњои илмию лабораторї, истифодаи методњои нави таълиму тарбия, сатњи донишу мањорати хонандагон бо назардошти суњбатњои инфиродї бо устодону омузгорон мебошад. Шарти аввали назорати педагогиї ахбори аниќ оид ба њолати кори мактаб аст. Роњбари мактаб

хадамоти ахбориро ташкил накарда, аз вазъи оид ба давомот ва сатњи саводи хонандагон, воситањои аёнию техникї маълумот нагирифта ба раванди таълиму тарбия таъсир расонида наметавонад. Шарти дуюм, омўзиши сифати фаъолият, усули кор,сатњи омодаги, камбудињо ва бозёфтњо мебошад.

Шарти сеюм, назорат ва ёрии амалию назарї расонидан ба муаллимони эњтиёљманд аст. Вазифаи назорат танњо омўхтан не, камбудиро ошкор ва ёрї расонидан мебошад. Муњим он аст, ки камбудињо ислоњ шаванд. Назорате, ки танњо камбудиро ошкор месозад, натиљаи хуб намедињад. Назорати педагогї бояд яке аз воситањои такмили ихтисос бошад ва пањн кардани таљриба низ. Шарти чоруми назорати педагогї- маданияти баланди назорат аст. Роњбари мактаб бо эроду тањлилњо самти кори ояндаи омўзгорро муайян мекунад, дар ў мањорати педагогиро ташаккул медињад. Баъзењо наметавонанд, ки назоратро дуруст ба роњ монанд. Назорати раванди таълиму тарбияро дар иштирок ба дарс мебинанд, ба иљрои стандарти сифати дониш бе парвоянд. Танњо ќисми ташкилии дарсро мебинанду ба муњтавои он эътибор намедињанд. Зимни назорат хираду маърифат ва бо мулоњизагии роњбар муњим аст. Њадафи асосї бояд такмили корњои тарбиявию таълимї бошад. Усул ва методи назорат ба раванди таълим. Роњбар барои муайян сохтани омодагии муаллим ва фаъолияти ў се навъи назоратро истифода менамояд. -Назорати муќаддамотї - (аз назар гузаронидани наќша ва маводи омодакардаи омўзгор, бо ў суњбат гузаронидан, дида баромадани корњои мустаќилона) . -Назорати љорї ( даврї) ( мушоњидаи раванди дарс, санљиши корњои хонандагон). -Назорати љамъбастї-(санљиши натиљаи кори муаллим дар як давра, дафтари синф (журнал), кори хаттї, саволу љавоб ) Ин навъи назорат ѓолибан бо

усули зерин санљида мешавад; 1. Иштирок ба дарсњо (интихобан). Директор ё муовини ў аз рўи наќшаи корї ба дарси муаллим ширкат мекунад. Омодагии омузгор, фаъолнокии синф, фаъолияти субектњоро дар дарс назорат мекунад. 2. Иштироки мавзуї ба дарс. Директор барои омўхтани назорат назорати кори омўзгор ба дарсњо ширкат мекунад. Ин назорат бозёфту камбудии кори омузгорро ошкор месозад. Барои ў маслињат дода мешавад. Бахусус, ба муаллими љавон . 3. Омўзиши комплексии синфњои људогона. Роњбар тамоми рўз дар як синф иштирок мекунад. Ќобилияти хонандагон ва мањорати омўзгорон санљида мешавад. Муайян мекунад, ки барои чї дар ин дарс хонандагон омодаю дар дигар дарс не. 4. Иштироки маќсаднок бо даъвати мутахассис. Роњбар мутахассис нест, (оид ба ин ё фан) вале бо даъвати мутахассис фаъолияти омўзгорро меомузад. 5. Санљиш ва баррасии њуљљатњои гуногун. Журналу наќшањои кории омўзгор санљида мешавад. Директор бо лабораторияи омўзгор ошно гардад. 6. Суњбат бо муаллим. Роњбар бо њар як муаллим дар чоряк суњбат мекунад: оид ба иљрои барнома ва азхудкунии хонандагон. Љињати назорати муназзами донишу мањорати хонандагон чунин роњњои санљиш мављуд аст. 1. Саволу љавоби шифоњї. 2. Санљиш тавассути корњои хаттї аз синфњои алоњида ё њамаи синфњо. 3. Омўзиши дафтарњои даврии хонандагон . 4. Санљиши малакаю мањорати корњои амалї.

Меъёри бањодињї ба фаъолияти омўзгорон

Ин замоне даст медињад,ки системаи кори омўзгор ба дараљаи зарурї омўхта шавад. Меъёри аввал. Иљрои стандарт. Маводи таълим аз тарафи хонандагон аз худ карда шуд. Корњои амалиро анљом дод. Дар як сол се маротиба аз назар бояд гузаронд, ки корњои омўзгор ба барномаи таълимї мувофиќат мекунад ё не. Дуюм.Сатњи донишу мањорат ва малакаи хонандагон. Назорат намудани давомоти хонандагон дар дарсњо. Сеюм. Муносибати инфиродї бо хонандагон дар раванди таълим,ки ба инкишофи фикрии хонандагон мусоидат мекунад. Тањлили дарс. Директор дарсро тањлил мекунад: дарси муаллим чї натиљањо дошт? Љавобњои мусбату манфиро ба тариќи фоиз муайян менамояд. Њурилиќо ЌАЮМОВА, директори гимназияи хусусии "Њиммат"


ТАЪРИХ

№6 8-уми феврали соли 2013

4САБАЌ (Аввалаш дар шумораи гузашта)

Анљумани муаллимонро аз тарафи маќомоти њизбї ва њукуматї, шахсони аввали љўмњурї Мирзоабдуќодир Муњиддинов, Шириншоњ Шоњтемур, роњбарони Армияи Сурху иттифоќи касаба табрик намуданд. Яке аз нишонањои таваљљуњи њизбу њукумати Тољикистон ба маориф аз он маълум мешавад, ки бо имзои масъули котиби бюрои ташкилии фирќа дар Тољикистон Имомов, муовини раиси кумитаи инќилобї Муњиддинов, нозири маориф ва раиси кумитаи марказї А.Алиев бо маќсади дастгирии ќарорњои муњими ќабулкардаи Анљумани нахустини муаллимон ва ташаббуси Нозироти маориф оид ба эълон кардани "Моњи маориф" ба ташкилотњои фирќа ва кумитањои иљроияи мањаллї Мурољиатнома ќабул шудааст, ки матни он дар маљалла омадааст.

Дењќонон мактаб месозанд

Њадаф аз "Моњи маориф", ки моњи августро чунин эълон кардаанд, аз чї иборат буд? Нахуст, дар сармаќолаи маљалла, ки шояд ба ќалами Аббос Алиев дахл дорад ва як навъ њисоботи назорат аст, дар ин бобат маълумот дода шудааст. Ќайд мешавад, ки бисёр масъалањоро њукумати навбунёд ва Назорати маориф бо ќувваи худ њал карда истодаанд. Аз љумла, бо хушнудї хабар дода мешавад, ки дар соли аввали барќарории Тољикистони мустаќил ба ќарибї 4 њазор нафар кўдакон мактабро хонда тамом карданд ва дар назди падаронашон имтињон супориданд. Магар ин хушбахтї нест?! Инак, "дар Тољикистон чањор њазор нафар талабаи як сол тањсилкарда дорем". Умед мешав ад , к и д ар с ол и н ав и т ањ с и л "аќќалан 2 фоиз фарзандони халќро ба мактаб дохил намоем". Барои ин мактаб сохтан лозим аст. Соли тањсили нав шумораи мактабњо 200-300 дарсад зиёд шуда, 70 бинои мактаб бояд сохта шавад. Мањз дар ин бобат, душворї дорем. Њукумат имкони људо кардани маблаѓро надорад. Нозир аз ташаббусе, ки дар арафаи соли тањсили гузашта њаводорони маориф нишон доданд, ёдовар мешавад. Он ваќт бо ташаббуси ањолї моњи август "Моњи маориф" эълон шуд. Дар натиља бо ќувваи дењќонон 32 (!) мактаб сохта шуд. Имсол њам аз мањалњо ба назорати маориф ва њукумати љумњурї дархостњо ворид мешаванд, ки: "чун њукумат аз мо ушри закоти савоимро нагирифт, иљозат бидињед сарфи сохтмони мактаб намоем". Чи тавре ки мегўянд: "ќарсак аз ду тараф". Дар таќвияти ин бо маќсади дастгирии соњаи маориф дар гўшаи "Ахбори мањаллї"-и маљалла аз Ѓарм хабари љолибе чоп шудааст. Дењќоне бо номи Мулло Ќаландар аз дењаи Шўли вилояти Ѓарм ба воситаи писараш ба мактаб ариза фиристодааст, дар он омадааст, ки мехоњад ба мактаб кўмак кунад. Номбурда б а шуъ б аи маори ф 200 с ар б у з у гўсфанд ва 200 сўм пул супорид. Идораи маљалла аз мардум дастгирии ташаббуси мазкур ва аз њукумат муайян кардани имтиёзро барои чунин шахсони ватанпараст дархост кардааст. Минбаъд мебинем, ки чунин имтиёзњо аз тарафи њукумат дар њаќиќат љорї шуданд. То андозае, ки ба оилањое, ки фарзандонашонро ба мактаб мефиристоданд, он ваќт як миќдор хўрокворї: гандум, тухм, шир људо мекарданд. Таљрибаи "Моњи маориф" аз худ натиљаи нек боќї гузошт. Аз тањќиќоти донишмандон маълум мешавад, ки дар соли аввали "Моњи маориф" бо ќувваи дењќонон 28 мактаб сохта, ба онњо 1610 фарзандони мењнаткашон ба тањсил фаро гирифта шуданд. Њашарчиён дар Ќаротоѓ биное сохтанд, ки дорои чор синфхона, кабинет, хонаи истиќоматї барои муаллимон ва клуб мебошад. Дар Кўлоб бинои мактаб бо интернат низ бо њамин усул сохта шуд. "Моњи маориф"-и соли дувум низ самари нек дод. Танњо дар округи Ќўрѓонтеппа 79

синфхонаи нав сохта шуд, ки 26 ададаш тољикї, 38 адад ўзбекї, 12 туркманї ва 3 ададаш ќазоќї буд. Имрўз њам њастанд љавонмардоне, ки бо ќувваи худ мактабу парваришгоњњо месозанд. Дар Анљумани соли 1926 (соли дуюми таъсиси Назорати маорифи Тољикистон-Вазорати маорифи имрўзаи Тољикистон) аз њукумат, дархост шудааст, ки бо маќсади хуб ба роњ мондани кори "Моњи маориф", назорати кори сохтмони мактабхонањо дар мањалњо кумитањо таъсис дињанд, ба њайати он кормандони њизбї, њукумат, иттифоќи касаба, дењќонон дохил шаванд, дењќонони њимматбаланд бо љоизањо таќдир гарданд. Њатто дар Мурољиатномаи зикршудаи њизб ва њукумати Тољикистон ба ташкилотњои њизбї ва маќомоти њокимияти иљроия чунин огоњии љиддї равона шудааст: "Њар ташкилоте, ки ба гузаронидани "Моњи маориф" ањамият намедињад, дар пеши њукумат ва фирќа масъул хоњад шуд". Љиддияти ин директиваро дар шароити њамон замон дарк кардан мумкин аст.

Вазифањои навбатї

Дар сармаќола, њамчунин, зикр мешавад, ки баъди чанд моњи фаъолият инак, имкони гузарондани анљумани омўзгорон ба вуљуд омад. Давоми соли нахустин назорати љавони маориф асосан ба корњои ташкилї машѓул буд. Омўзгорон "аввалин соли тањсилро бо сахтињои зиёде" гузаронданд. Ин сахтињо, чи тавре зикр кардем, асосан аз норасоии бино, китоб, омўзгор, муборизаи оштинопазири сиёсї иборат буданд. Ќайд мешавад, ки назорати маориф оид ба соли аввалини фаъолияти худ ва љамъбасти соли нахустини тањсил дар љумњурии мухтор њисобот медињад, "сањву хатоњое, ки дорад, месанљад ва барои ислоњи он аз анљуман роњ ва фикрњои тоза металабад". Сипас, ба рўзномаи анљуман таваљљўњ равона шуда, масъалањои асосї мавриди бознигарї ќарор мегиранд. Аз љумла, ба масъалаи имло таваљљўњи зиёд равона шудааст. Дар њамин шумораи маљалла маќолаи алоњидаи Аббос Алиев "Масъалаи алифбои тољикї" низ љой дода шудааст, ки дар он зарурияти ивази алифбо ва роњњои иљрои он баррасї мешавад. Хабар дода мешавад, ки аз як тараф хуб аст, ки бањсњо оид ба даровардани таѓирот ба алифбои арабї ва осонхон кардани он то оѓози соли тањсили 1925-26 ба охир расиданд. Зеро агар ба ин масъала зиёд машѓул мешу-

дем, ваќт аз даст мерафт. Њамсояњои ўзбек чандин муддат ба ин бањсњо дода шуданд, вале нињоят, алифбои лотиниро ќабул карданд. Моро њам гузаштан ба алифбои лотинї ногузир аст, вале ин корро бе саросемагї кардан лозим меояд. Имрўз њам, ки оид ба бознигарии алифбо гуфтугузорњо ба вуљуд меоянд, аз таљрибаи солњои пеш як масъаларо ќайд кардан лозим аст, ки даровардани таѓйирот ба алифбои арабї дар мамолики гуногуни Шарќ њамеша ба нокомї анљом ёфтааст. Ё имлои пешинаи алифбои арабро нигоњ доштанд, ё алифбои дигарро ќабул карданд. Оид ба масъалаи тарбияи иљтимої дар сармаќола - њисобот ба анљуман омадааст, ки вазифаи мактаб танњо аз омўзондани хондану навиштан иборат нест. Вай бояд "барои љамъият касони солим, тарбиядида њозир" кунад. Ин вазифа кўњнашавї надорад. Имрўз њам дар тамоми кишварњо новобаста ба сохти давлатдорї дар мактабњо кўшиш мекунанд, ки шањрванди содиќ, ба талаботи замон мувофиќ тарбия намоянд, то сазовори миллату давлати худ бошанд. Сипас, дар назди Назорати маориф њашт вазифаи асосї гузошта шудааст: тайёр кардани муаллимон, китоб, мактаб, кушодани дорулмуаллимин дар Душанбе ва њамчунин, дар Тошканд ё Самарќанд, зиёд кардани теъдоди онњое, ки ба хориља барои тањсил мераванд, аз љумла ба САГУ-и Тошканд, б ењб уд б ахшид ан и к ори маори фи сиёсї: мањви бесаводї, чойхонањои сурх, китобхона, ќироатхона, мањфилњои касбомўзї, нињоят, шуруъ намудан ба тарбияи атфоли синни томактабї. Маълум мешавад, ки то он ваќт (соли 1926) дар Тољикистон муассисањои томактабї мављуд набудаанд. Њамчунин, пешнињод мешавад, ки тамоми корњои илмї, тарбиявї ва нашриявї дар атрофи Назорати маориф љамъ карда шаванд. Вагарна, баъзе комиссариатњои

дигар низ чунин муассисањо ташкил карданианд. Аз њукумати љумњурї хоњиш мешавад, ки масъалањои мазкурро танњо дар салоњияти соњаи маориф гузорад. Ин масъала имрўз њам кўњна нашудааст. Зеро баъдњо пароканда шудани ќуввањои илму маориф ва маданият натиљаи нек ба бор наовард.

Муаллим ва эњёи миллї

Муаллим дар њамон замон вазифаи муњимро ба дўш дошт. Яке аз он бедор кардани њисси миллї аст. Илова ба тарљумаи маќолаи муњими Бартолд дар чанд шумораи маљалла дар шумораи мазкур маќолае њаст, тањти унвони "Миллатшиносї ва муаллимин" (муаллиф Климчинский). Дар он омадааст, ки дар бораи миллати тољику Тољикистон то њол адабиёте ба забони тољикї нест. Муаллимон дар ин бобат бо роњи фањмондан, гирд овардани адабиёти хаттиву шифоњї наќши муњим бозида метавонанд. Вобаста ба ин, аз тарафи идора шиори муњиме ба миён гузошта шудааст: "Яке аз вазифањои муњими муаллимин шинохтани мамлакат аст. Муаллиме, ки ба ин кор ањамият намедињад, муаллим нест. Њамаи муаллимини Тољикистонро ба љамъоварии дастовез (материол) барои шинохтани Тољикистон даъват мекунем!" Вобаста ба ин, дар њар се шумораи маљала оид ба таърих, љуѓрофия, саршумори ањолї маќолањои муњим чоп шудаанд. Дар охир, бо зикри он ки нахустин маљаллаи дар њудуди Тољикистони мухтор ба нашр расида -"Дониш ва омўзгор" дар њамаи се шумораи чопшудааш асосан ба масъалањои муњими маориф: яксолагии таъсиси Назорати маориф, Анљумани нахустини муаллимон ва эњёи миллї дахл кардааст, пешнињоде доштем: хуб мешуд, њарсе шумора ба хатти имрўза баргардонда, дар як маљмўа чоп карда шавад. Мањмадшарифи РУСТАМ, рўзноманигор

4ИСЛОЊОТ

ОЗМОИШИ НИЗОМИ НАВИ ЌАБУЛ

Тавре котиби матбуотии Хадамоти матбуотии МД "Маркази миллии тестї" Парвиз Саидов ба мо иттилоъ дод, мутобиќи банди 12-и Ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон аз 19-уми январи соли 2013 тањти раќами 23 ва Фармоиши вазири маорифи Љумњурии Тољикистон аз 24-уми январи соли 2013 №161 дар љумњурї озмоиши калони Низоми нави ќабули довталабон ба муассисањои т ањси л от и ол и и к асбї (МТОК)-и Љумњурии Тољикистон тариќи имтињонњои марказонидашудаи дохилшавї (ИМД) гузаронида мешавад. -Вобаста ба ин, рўзи 1-уми феврали соли љорї бо иштироки сардорони раёсатњои маорифи шањри Душанбе, вилоятњои Хатлон, Суѓд ва Вилояти Мухтори Кўњистони Бадахшон, мудирони маорифи шањри Вањдат, ноњияњои Њисор ва Рўдакї, сармуњаррири њафтаномаи "Омўзгор", кормандони дастгоњи вазорат ва роњбарияти Муассисаи давлатии "Маркази миллии тестї" (ММТ) дар назди муовини аввали вазири маориф Фарњод Рањимов љаласаи корї доир гардид, -изњор намуд ў.- Дар љаласа маќсад ва вазифањои њар як раёсат, шуъбањои маориф ва њафтанома муайян гардида, оид ба гузаронидани озмоиш ва марњилањои он аз тарафи роњбарияти ММТ маълумот дода шуд. Минбаъд, аз соли 2014 дар Љумњурии Тољикистон низоми нави ќабули довталабон ба МТОК-и Љумњурии Тољи-

кистон тариќи ИМД амалї карда мешавад. Љињати мутамарказ ба роњ мондани ќабули довталабон ба МТОК-и љумњурї, бо дастури Вазорати маориф, ММТ дар њамкорї бо ташкилотњои байналмилалї Лоињаи модели низоми нави ќабули довталабонро ба МТОК-и љумњурї тариќи ИМД тањия намуда, амалї намудани низоми навро дар љумњурї ба дўши худ вогузор гирифт. Бо маќсади муайян намудани мушкилот, нуќсонњо, нофањмињо ва норасоињои байни довталаб ва МТОК, низоми нав аз моњи март то моњи июни соли 2013 дар байни хонандагони синфњои 10-уми љумњурї ба таври ихтиёрї аз озмоиш мегузарад. Бояд њаминро ќайд намуд, ки низоми нави ќабули довталабон аз якчанд марњилаи асосї иборат буда, татбиќи пурраи озмоиш 4 моњро ташкил медињад. Тибќи иттилои манбаъ, љињати татбиќи самараноки озмоиши низоми нав ва фањмонидани моњияти он нав ба љомеа, ММТ њамаи хоњишмандон ва махсусан, воситањои ахбори оммаро барои њамкорї даъват менамояд. ММТ њамаи саъю кўшиши худро бањри тањия ва татбиќи низоми устувор, шаффоф, боадолат ва дастрас будан барои довталаб равона менамояд. С.ФАЗЛ, "Омўзгор"


СОЊИБФАЗИЛАТ

№6 8-уми феврали соли 2013

4ПОСИ ХОТИР Пешрафт ва инкишофи њар як давлат, халќу миллат бевосита ба рушди илму маориф ва фарњанг, фаъолияти кадрњои баландихтисоси он вобаста аст. Маориф ва илми тољик дар ќарни бистум дар тамоми самтњои худ ба комёбињои бузурги назаррас ноил гардида буд. Аввалин ва муњимтарин комёбї дар Тољикистон ташкили мактабњои тањсилоти умумї ва ибтидої, миёна ва олии касбї ва дар заминаи онњо ташкил намудани муассисањои илмї-тадќиќотї мебошад. Љамоли мардумї дар илм бошад, Камоли одамї дар њилм бошад Таъсиси Академияи илмњои Тољикистон ва дар сохтори вай ташаккул ёфтани Пажўњишгоњи илмї-тадќиќотї, аз он љумла, институти иќтисодї, барои тайёр кардан ва такмили олимони самтњои мухталифи илми тољик омили нињоят муњим гардид. Бояд ёдовар шуд, ки баъди хатми факултети иќтисодии Донишгоњи давлатии Тољикистон ба номи В.И. Ленин (њоло Донишгоњи миллии Тољикистон), устоди арљманд Иномљон Асроров ба ин институт ба кор омад. Устод аз зумраи фардњои нотакрору сарсупурдаи илму маърифат буданд, ки тамоми фаъолияти босамари хешро ба рушди ин соњаи душвору пурмасъулияти илми кишоварзї бахшида, то охири умр дар ин институт кору фаъолият намудаанд. Фаъолияти илмї-тадќиќотї ва методии И. Асроров солњои тўлонї ба омўзиши проблемањои микро ва макроиќтисодиёт, интегратсияи комплекси агросаноатї ва хусусиятњои тараќќиёти он дар давраи гузариш ба муносибатњои иќтисодиёти бозорї бахшида шудааст. Ў дар давраи фаъолияти илмию педагогияш 172 асар чоп кардааст: аз онњо 27 монография, 12 маќолаи калонњаљм, 135 маќолаи илмї, ки дар маљмуъ 388 љузъи чопиро ташкил медињанд Солњои охир И. Асроров ба омўзиши масъалањои бозор ва шаклњои моликият, моликият ва шаклњои он дар шароити гузариши иќтисодиёт, масъалањои интегратсияи иќтисодиёти Тољикистон дар шароити гузариш ба иќтисодиёти бозоргонї ва ѓайра корњои тадќиќотї мебурд. Ў омилњои асосї ва нишондињандањоеро, ки ба њолати бозор, нархи мањсулоти њољагии ќишлоќ, болоравии нархи хариди воситањои асосї ва масолењи истењсолї ва таъсири он ба фаъолияти молиявии корхонањои хољагии ќишлоќ, махсусан, хољагињои дењќонї (фермерї) марбутанд, муайян кардааст. Устод аз солњои аввали фаъолияти илмии худ дар тањияи якчанд барномаи давлатї фаъолона иштирок намудааст. Яке аз муаллифони "Барномаи мукаммали пешрафти илмї техникии РСС Тољикистон барои солњои 1986-2000", ќисми комплекси агросаноатї; "Консепсияи тараќќиёт", "Комплекси агросаноатии Тољикистон то солњои 2005", "Барномаи дигаргунсозињои бозорї дар соњањои кишоварзии Тољикистон" (соли 2000), "Барномаи давлатии стратегияи паст кардани сатњи камбизоатї барои солњої то 2020-ум", ќисми комплекси агросаноатї; "Схемаи тараќќиёт ва љойгиркунии ќуввањои истењсолкунандаи Љумњурии Тољикистон барои солњои 2005 ва то солњои 2020", ќисми комплекси агросаноатї, "Тањияи чорабинињо оид ба дохилшавии Тољикистон ба созмони умумиља-

њонии савдо" ва ѓайра мебошад. Њамзамон, якчанд таклифу тавсияњои худро оид ба љорї кардани њисоби хољагї ва худмаблаѓгузорї, татбиќи баъзе аз самтњои механизми хољагидорї, оид ба баровардани соњањои комплекси агросаноатї аз буњрони шадиди иќтисодї ва ѓайра ба Њукумати Љумњурии Тољикистон ва Вазорати кишоварзии Љумњурии Тољикистон пешнињод кардааст. Боиси ифтихор аст, ки ин олими маъруф ва шинохтаи љумњурї тамоми умри пурбаракати худро бањри инкишофи соњаи кишоварзї бахшида, њамзамон, дар таълиму тарбияи мутахассисони баландихтисоси соњаи иќтисодиёти кишоварзї сањми арзанда гузоштааст. Ин инсони наљиб дар тўли фаъолияти пурбаракати хеш ватандўстї, инсондўстї, масъулиятшиносї ва дилсўзї нисбат ба љомеаро барои худ парчам интихоб намудааст. Чунин буд, ки имрўз дар тамоми гўшаю канори љумњурии азизамон ва берун аз он садњо шогирдону њаводорони Иномљон Асроров фаъолият доранд ва њар ваќте сухан дар бораи олимони шинохтаи кишвар равад, беихтиёр бо эњтирому эътиќоди бепоён номи ин марди фурўтан, фозил, дурандеш, некўному некхоњро вирди забон меоранд. Зањмати пайваста, бедорхобињо ва мутолиаи шабонарўзии устод мевањои шањдрез ба бор овардаанд. Ўро њамчун олими варзидаю шариф то њол ва дар оянда њам эњтиром менамоянд. Устод бо муносибат, рафтору кирдор, донишу мањорат, малака ва истеъдоди худододи омўзгории хеш ба ќалби шогирдон роњ ёфта буд. Ў њама ваќт барои сайќал додани мањорати касбии худ ва бархурдор шудан аз усулњои самараноки ташкили корњои илмї - тадќиќотї, љустуљў ва дастрас кардани кадрњои болаёќати ба соњаи илм шавќдошта машѓул шуда, кўшиш мекард, ки натиљањои илмро ба истењсолот пайваста тањлил карда, бо истифода аз технологияи муосир пешкаши донишљўён гардонад. Солњои дуру дароз ў узви Шўрои диссертатсионї оид ба њимояи рисолањои номзадии Донишгоњи аграрии Тољикистон ва узви Шўрои диссертатсионї оид ба њимояи рисолањои доктории институти тадќиќоти иќтисодии Вазорати рушди иќтисод ва савдои Љумњурии Тољикистон буд. Зиндагиномаи устодро вараќгардон карда, корњои бузурги ба сомон расондаи ўро беихтиёр пеши назар меорем. Пеш аз њама, ин тањия ва ба табъ расондани монографияњои илмї, тарбияи кадрњои баландихтисоси

соњаи иќтисодиёти кишоварзї, дар роњи илм тарбия намудани шогирдон, љустуљўи мавзуњои нави илмї татќиќотии мубрами рўз, ташкилу гузаронидани корњои илмї-тадќиќотї ва дар асоси он ташкил кардани мактаби илмии хеш ва ѓайра мебошад. И. Асроров дар омўзиши илм, равия ва мактаби худро дошт, инсони комил ва њама ваќт дар пайи љустуљўю навоварї буд. Ваќте ки кас бо ў мусоњиб мегардид, аз лафзи ширину гуфтори пандомезашо як љањон лаззат ме-

рафтан њељ ваќт дер намешавад, њоло ба шумо зарур аст, ки бештар дар китобхонаи илмии Академияи илмњо ва дигар китобхонањии илмии љумњурї ва берун аз он рафта, ба мутоилаи китобњои илмї машѓул шавед, китобњоро натанњо мехонед, балки конспект мекунед ва ба ман, њар њафта нишон медињед. Бунёди илмии худро мустањкам намоед. Он ваќт дар хусуси дар оянда дар соњаи илм кор кардан ё накардан, навиштани маќолаи илмї фикр мекунем. Њамин тавр њам шуд.

дорад ва ду соат дар њузури олим бишинад ва ду калима аз ў бишнавад, Худояш ду бињишт ато кунад, њар яке ду баробари дунё". Ба андешаи ман, ин суханњо ба олими шинохтаи соњаи иќтисодиёти кишоварзї И. Асроров низ мансубанд. Устод то лањзањои охирини њаёти хеш ба тадќиќоти пањлуњои гуногуни илми иќтисодиёти кишоварзї машѓул шуда, њамчунин, вазифаи муовини директори Институти иќтисодии Академияи илмњоро иљро кардааст.

бардошт ва гавњари маънї дармеёфт. Ба устод баъди хатми Донишгоњи миллии Тољикистон моњи сентябри соли 1972 дар утоќи кориаш (дар Институти иќтисодии АИ ЉТ) шинос шудам. Он ваќтњо вай роњбарии шуъбаи самараноки истењсолоти хољагии ќишлоќро ба уњда дошт. Баъд аз шиносої, устод дар хусуси шароити кор, маош, љойи истиќомат ва зањматталаб будани илм бо ман суњбат кард. Дар охир гуфт, ки шумо бояд фаромўш накунед, ки илм зањмат ва тоќати бисёрро талаб мекунад. Бори аввал дар њаљми панљ сањифаи чопї як маќолаи илмї навишта, аз устод хоњиш кардам, ки онро як бор хонанд. Баъди тањрири ин маќола дилам якбора аз кор кардан дар соњаи илм сард шуд. Фикр кардам, ки њоло њам дер нашудааст, бењтараш ба истењсолот равам, ин љо љои ман нест. Бо ин андеша назди устод даромадам ва ба ў фикрамро баён кардам. Бодиќќат маро гўш кард ва гуфт, ки ба истењсолот

Рўзњову моњњо мегузаштанд, банда кўшиш ба харљ медодам, ки супоришњои устодро то њадди имкон иљро намоям, аз љумла, љамъоварї ва гуруњбандї кардани раќамњои оморї, ки дар њисоботи солонаи колхозу савхозњо буданд. Аз рўи онњо нишондињандањои иќтисодиро њисоб ва гуруњбандї карда, хулосаи онро ба устод пешнињод мекардам. Устод ба њар яки њисобу гурўњбандии нишондињандањои иќтисодї, ки иљро мекардам, диќќати љиддї дода, талаб мекарданд, ки њар як ќисми онро сари ваќт аз бар намоям. Њар як маслињат, тавсия, пешнињоду хулосањои гуногуни њалли масъала, ки ба ман медод, барои тадќиќоти корњои илмии ман пурарзиш ва зарур буд. Устод шахсе буд, ки бисёр гап заданро намеписандид, мехост, ки сухан кўтоњу амал мушаххас бошад. Шогирдонашро низ дар њамин равия тарбия мекард. Ў педагоги хуб њам буд. Марди фозилу фурўтан, нуктадону нуктасанљ, мењрубону сахтгир буд. Натиљаи чунин сахтгириаш буд, ки њамаи шогирдонаш рисолањои илмии худро дар сари ваќт омода ва ба муваффаќият њимоя карданд. Мањз кордонї, серталабї, принсипнокї, ќобилияти баланди ташкилотчигї, донишманди хуби соњаи иќтисодиёти кишоварзї будан, обрўю эътибори Иномљон Асроровичро чун як ходими намоёни соњаи илму маориф, махсусан, соњаи илми иќтисодиёти кишоварзї афзун сохт. Пайѓамбари Худо, њазрати Муњаммад (салавот ба Ў) дар њадисњои хеш фармудаанд: "Њар кї, ду ќадам дар роњи тањсили илм бар-

Ба ќавли бузургон, инсони комил дорои се хислат - самимият, садоќат ва маърифат аст. Љањвари одамият маърифат аст ва садоќату самимият дар батни инсон аз он об хўрда, дар маљмуъ, боиси ташаккули ин симои комилу асил мегардад. Марди фозилу хирадманд, њалиму хоксор, дурбину некукор Иномљон Асроров, дарвоќеъ, инсони асил ва аз њамаи ин суннатњои њамидаи инсонї бархурдор буд. Њар сањифаи рўзгори устод пур аз панду насињат буду манбаи омўзиши мо - шогирдон. Сиришти неку дили беѓашу беолоишаш њар њамсуњбатро ба мењнатдўстї, ахлоќи њамида, донишандўзї, некўкорию инсондўстї, ростгўию ростќавлї, серталаб будан нисбат ба худ ва нисбат ба шогирдон њидоят месозад. Итминони комил дорам, ки натиљаи корњои илмї- татќиќотии ба анљом расондаи устод Иномљон Асроров солњои тўлонї дар пешрафти илми кишоварзї, рушди босуботи корхонањои соњаи кишоварзї, такмили љараёни таълиму тарбия, тайёр кардани кадрњои илмї, дар њалли масъалањои таъмини рушди устувори кишоварзї ва илми тољик хизмат хоњад кард. Чароѓи њар ду олам олимонанд, Ба маънї олимон шамъи љањонанд. Руњат шоду охиратат, обод бошад, устоди арљманд! Зариф ШАРИФОВ, доктори илмњои иќтисодї, профессор

4АНДЕША

МУАЛЛИМИ АВВАЛИН КИСТ?

Яке аз вазифањои муњими оила тайёр кардан ва ба мактаб фиристонидани фарзанд мебошад. Падару модар бо сад орзуву њавас ин рисолати худро иљро мекунанд, бо умеди он ки фарзандашон наѓз хонда, соњиби маърифат шавад ва оянда љои худро дар љамъият ёбаду ба халќ хизмат кунад. Аз ин рў, мактаб, ки сароѓози илму дониш мебошад, вазифадор аст ин умедњои волидонро барбод надода, таълиму тарбияи фарзандони онњоро ба омўзгорон вобаста намояд. Ќадамњои аввалини кўдак ба мактаб аз муаллими нахустин вобастагии зиёд дорад. Ба ин хотир, мактаб бояд дар интихоби муаллими аввалин бисёр эњтиёткор бошад. Мо бояд минбаъд омўзгорони ѓайриихтисосро ба ин синфњо вобаста накунем. Устод бояд шахси дорои маълумоти олии ихтисосї бошад, аз усулњои назариявию илмї бархурдор буда, аз њама муњимаш, эњсоси баланди маърифатпарварї дошта, дар дили шогирдонаш тавонад мењри хонданро бедор кунад. Бовар кардан душвор аст, ки кас муаллими аввалини худро аз хотир бароварда бошад, зеро таассурот мондагортарин хотирот,

пурэњсостарин лањзањо мањз ба ў вобастаанд. Боиси таассуф аст, ки баъзе роњбарони мактабњо дар интихоби ин омўзгорон сањлангорї мекунанд, ё омўзгороне њастанд, ки мањорати баланди касбї ва муоширати хуби педагогї надоранд. Бештари ваќт литсею гимназияњо дар ин самти кор пешгом њастанд, зеро дар чунин муассисањо интихоби омўзгорон ба тариќи озмун сурат мегирад. Имрўзњо интихоби омўзгорон аз тарафи волидон барои роњбарияти мактаб мушкилї эљод мекунад, зеро барои ќисман омўзгорон миёни волидон ва мактаб бањсњо пайдо мешаванд. Барои ба чунин њолатњо дучор нашудан зарур аст, ки омўзгорони синфњои ибтидої ба таври љиддї аз курсњои такмили ихтисос гузаранд. Худи омўзгорон бояд барои ѓанї гардонидани донишу таљрибаи касбии худ пайваста кўшиш намоянд. Дар акси њол, "харидор" пайдо карда наметавонанд. Хосият ХОЛБОБОЕВА, омўзгори литсейи №2-и ш. Душанбе


ГУЛШАНИ РОЗ

№6 8-уми феврали соли 2013

4 АСРОРИ СУХАН

4ТАЊЌИЌ

(идома аз шуморањои гузашта)

Топонимика илмест, ки пайдоиш, ташаккул, рушду инкишоф ва дар даврањои гуногуни таърихї ба таѓирот дучор гардидани номњои љуѓрофиро меомўзад. Маълум аст, ки њар як падидаи иљтимоие, ки дар љомеа ба вуљуд меояд, њатман дар забон бозтоби худро пайдо мекунад. Аз ин рў, номњои љуѓрофии мањалњо ва забонњои гуногун инъикосгари ин падидањои иљтимої таърихии мардум мебошанд ва аксари муњаќќиќони номшинос бар он аќидаанд, ки омўзиши таърихи њар як мањал ва ё миллатро пеш аз њама, аз таърихи пайдоиши номњои љуѓрофии мањалњо ва ё топонимњои мањал ба хубї мушоњида карда метавонем. Зеро сабаби пайдоиш ва ё зуњури ќисмате аз номњои љуѓрофии мањалњо сар задании њодисањои гуногун дар таърихи ин ё он миллат ва ё мардум будаанд. Аз ин љост, ки муаррихону бостоншиносон њангоми тањќиќу омўзиши таъриху фарњанги минтаќањои алоњидаи Осиёи Миёна дар маљмўъ, дар њудуди Тољикистони имрўза мушахассан ба ин масъала таваљљўњи хосе зоњир намудаанд. Яке аз минтаќањои аз љињати њудуди љуѓрофї нисбатан васеъ ва диќќатљалбкунандаи Тољикистон водии Њисор ба шумор меравад, ки доир ба номњои љуѓрофии он олимону донишмандон фикру андешањои зиёде баён намудаанд, вале хусусиятњои топонимикаи он на он ќадар мавриди таваљљуњи махсуси номшиносон ќарор ёфтааст. Њарчанд олимону муњаќќиќони бахшњои мухталифи љомеашиносї, аз ќабили таъриху сарнавишти ин мањали бостонї ба номњои љуѓорофии он, баъзе љанбањои бавуљудоии топонимњо ва муносибати топономия бо масъалаи мавриди назарашон андешаронї намудаанд. Мувофиќи маълумоти сарчашмањои таърихию љуѓорофї водии Њисор яке аз минтаќањои маскуние мебошад, ки дар он инсоният аз замонњои ќадим зиндагї мекарданд. Аввалин ишорањо перомуни мањал сукунати ин водї бо номи Шумон, Шумонзамин ва аз асри 15- 16 бо исми Њисори Шодмон ба мушоњида мерасад. Имрўз ин минтаќа бо номи ноњияи Њисормаркази маъмурии яке аз ноњияњои ќисмати ѓарбии љумњурї ба њисоб меравад. Релефи ин мањалро асосан њамворињо, доманакўњњо (теппаю адирњо) ва кўњњо ташкил мекунанд. Њудуди ноњияро дар шимол канори шарќии ќаторкўњи Мачитилї (баландиаш то 3550м) ва нишебии љануби ќаторкўњи Њисор (баландиаш то 4300м), дар љануб бошад, њамво-

рии Њисор (баландиаш аз сатњи бањр 700-900м) ва ќисми шимолии шарќии ќаторкўњи Боботоѓ (баландиаш то 1600м) ињота намудаанд (Энсиклопедияи советии тољик, љилди 8, сањ. 397). Асоси топонимияи водии Њисорро номњои хоси тољикї ташкил медињанд (маводи мавриди назари мо дар заминаи маълумоти наќшаю харитањои таќсимоти њудуди маъмурию љуѓрофии мањал, бойгонии љумњуриявї ва ноњиявї гирд оварда шудааст). Бо

вуљуди ин, чунин топонимњое, ки мањсули забонњои дигар махсусан, забонњои туркї, русї, арабї низ кам нестанд. Њаминро ба назар гирифта, топонимњои водии Њисорро аз рўи мансубияташон ба забонњо метавонем ба якчанд гуруњ људо намоем: 1. Топонимњои тољикї 2. Топонимњои туркї 3. Топонимњои русї 4. Топонимњое, ки асли баромадашон номаълум аст. Чї тавре ёдовар шудем, номњои љуѓрофии тољикї ќисмати бештар ва асоси топонимияи маводи љамъовардаи моро ташкил медињанд. Ин топонимњо дар заминаи захираи луѓавии забони тољикї ба вуљуд омадаанд ва дар тамоми њудуди ин минтаќа ба мушоњида мерасанд. Ин аз он шањодат медињад, ки аз ќадим дар ин сарзамини бостонї мардуми тољикзабон маскан гирифтаю кору зиндагї мекунанд. Аз љониби дигар, пайдоиш ва ташаккули номњои љуѓрофии тољикї ба фаъолияти њаррўза, кору зиндагї, оину фарњанги мардуми тољикзабон алоќаи зич доранд. Бо назардошти масоили зикршуда топонимњои тољикии води Њисорро аз љињати семантикї метавонем ба якчанд гурўњ људо намоем: 1. Номњои љуѓрофие, ки ба номи одамон мансубанд - антропотонимњо. Чунин навъи топонимњо як бахши хеле калони номњои ин мањалро ташкил додаанд ва дар навбати худ аз љињати сохту таркиб ба 2 гурўњ таќсим мешаванд: а) номњои сохтаю мураккаб;

4НАЗМ

НОНИ ГАРМ

Бо њазорон ормон нон мепазам, Дар танўри сурхи тафсон мепазам. Нон барои серии рўи замин, Бањри хушбахтии инсон мепазам. Дар хаёлам бўи нони гарми ман, Рўи оламро муаттар мекунад.

Одамони бемадору гушнаро, Рўњ мебахшад, љавонтар мекунад. Гушнагї њамчун вабои љисму љон Дур аз мулки тавонои ман аст, Лек фикри серии рўи љањон, Хоњиши имрўзу фардои ман аст. Мањтоб, омўзгор

б) номњое, ки дар шакли ибора ба вуљуд омадаанд. Номњои гурўњи аввал асосан, бо хоси одамон ба вуљуд омадаанд ва аз љињати сохт сохта Содиќї, Азрифї, мураккаб - Шарифобод, Ѓайратобод, Хољазуњур, Юнусхоља, Турдибобо, Хољасиддиќ, Давлатманќа ва ѓайра мебошанд. Гурўњи дуюмро антропотопонимњое ташкил медињанд, ки дар шакли ибора ташаккул ёфтаанд. Чунин тарзи ташаккули номњои љуѓрофї дар маводи гирдовардаи мо хеле зиёд ба назар мерасад. Дар бавуљудоии ин навъи топонимњо мавќеи исмњои хос њалкунанда ва асосї ба њисоб равад њам,

наќши исмњои љинс ва ё апеллятивњо дар маврид низ назаррас мебошад: Дењи Нав, Нољии Поён/ Боло, Тудаи Боло, Хучилдиёри Боло/ Поён, Шўроби Искандар, Шўроби Афѓон ва ѓайра. 2. Топонимњое, ки бо номи рустанињо, дарахтон, боѓу токзор ифода ёфтаанд - фитонимњо. Маълум аст, ки водии Њисор ба монанди дигар навоњии Тољикистон мавзеест, ки бо навъњои гуногуни меваю токзораш машњур гаштааст. Мањз, њамин падида, сабаби пайдоиши номњои љуѓрофии мањал гардидаю бо номи дарахтону анвои мева ифодашавии номњои ин сарзамин шудааст. Чунин навъи топонимњо - фитонимњои тољикиасл дар ин минтаќа хеле зиёд ба мушоњида мерасанд: Мурутак, Яккатут, Ангурзор, Тутако(њо), њамчунин, дарахтони бесамар ё сояафкан ва рустанињои ороишї: Бедак, Чинор, Дучинора, Сабзазор, Гулмайдон, Лолагї, Сунбул ва ѓайра. 3. Топонимњое, ки бо номи халќу миллат, ќавме вобастаанд этнотопонимњо: Шўроби Афѓон. 4. Топонимњое, ки ба номи мавзеъњои обдор: дарё, нањр, чашма мансубанд - гибронимњо: дарёи Ќаратоѓ, Обшорон, Чангоб, Булбулчашма, Оби Шанбарї, Обигарм, Лойоб ва ѓайра. 5. Топонимњое, ки марбути номи њайвонот мебошанд - зоонимњо: Мортеппа, Морхона ва ѓайра. 6. Топонимњое, ки ифодагари номи талу теппањо мебошанд оронимњо: Мавлонљар (Боло, Поён), Љартеппа, Хокистартеппа, Мортеппа ва ѓайра. Чї тавре ки пештар зикр намудем, асоси топонимњои водии Њисорро номњои тољикї ташкил медињанд ва ин шањодати он аст, ки мардуми тољикзабон аз ќадим дар ин диёр сукунат доштааст ва дар ташаккули топонимњо наќши муњим бозидааст. Албатта, бо як назари иљмолї ва дар доираи як маќола тамоми пањлўњо ва хусусиятњои топонимњои тољикии ин минтаќаро дарбар гирифтан ѓайриимкон аст, аз ин рў, дар маќолањои минбаъда боз ба љанбањои дигари ин масъала бозгашт хоњем кард. Саида ЃАФФОРОВА омўзгори фанни забон ва адабиёти тољики мактаби №15-и ноњияи Шоњмансур

ШОПУР - ба љуз ќањрамони "Хусрав ва Ширин"-и Низомї Шопур, ки надими Хусрави Парвиз буд, дар таърихи адабиёти форсу тољик боз ду Шопури дигар маълуманд. Шопури аввал писари Ардашери Бобакон аз духтари Ардавон, ки то њафтсолагї падар аз вуљудаш бехабар буд. Вазире, ки модарашро пинњон карда буд, ўро назди падар овард. Шопур рўзе ба шикор рафт ва дар боѓ духтареро дид, ки дар сари роњ далви вазнинеро, ки дигарон аз берун кашиданаш ољиз буданд, ба осонї берун кашид. Чун нажодашро пурсид, духтари худро зодаи Мењраки Нўшзод - аз душманони Ардашер муаррифї кард, ки њамаи хонадонаш ба дасти Ардашер кушта шуда буданд. Шопур духтарро ба занї гирифт ва аз ў писаре бо номи Њурмуз ёфт. Шопур сї сол шоњї кард ва дар замони ў миёни Эрону Рум љанге даргирифт, ки ба шикасти румиён анљомид. Шопури дигар дањумин подшоњи сосонї, маъруф ба Шопури Зулактоф аст, ки ваќти дар шиками модараш будан ба салтанат расидааст. Монии наќќошро, ки даъвои пайѓамбарї дошт, ба фармони Шопу-

ГИРЕЊКУШОИ МАЪНЇ ри Зулактоф куштаанд. ШОХИ FИЗОЛ - киноя аз моњ. Дар њудуди Бохтар оњуи дашти ховарон Чун фурў шуд дар њаво, шохи ѓизол омад падид. Салмони Соваљї ШОЊАНШОЊИ ЗАНДУ УСТО - киноя аз офтоб. Ваљњи тасмия он аст, ки њам дар "Авасто" њам дар тафсири он "Занд" аз кеши офтобпарастї зикр рафтааст: Маро њиммат чу хуршед аст, шоњаншоњи Занд, Усто, Ки чархаш зери рон асту сари Исо бари ронаш. Хоќонї ШОЊИ ЗАНБЎРОН - ишора ба шоњи занбўри асал, ки Яъсуб ном дошта, назди амиралмўъминин Алї ибни Абўтолиб имон овардааст ва асал аз луоби занбўрон ихтирокардаи ў будааст: Ба аввал нафс чун занбўри кофар доштам, лекин, Ба охир ёфтам чун шоњи занбўрон мусулмонаш. Хоќонї ШОЊИ ХОВАР - киноя аз офтоб. То ки сипењри обгун лофи ѓуломии ту зад, Аз сари њасрат оташе бар сари шоњи ховар аст. Низомї ШОЊИ ШАРЌ - киноя аз офтоб. Чу шоњи Шарќ пайдо шуд ба каф бар лаългун љомаш, Сипоњи шом пинњон шуд зи сањми барќсамсонаш. Низомї ШУАЙБ - аз пайѓамбарон, ки чун рисолати худро ба мардум ошкор кард, иддаи бисёре бар ў имон наёварданд. Шак овардагон ба љазо гирифтор шуданд, ба онњо аз љониби Худо гармои тоќатфарсое фиристода шуд, чун эшон ба зери сояи абре паноњ бурданд, аз абр оташ борид ва љумлаи мушриконро бисўхт. Шуайб Мўсоро, ки аз Миср гурехта буд, паноњ дод ва ба хидмати дусолаи шубонии Мўсо духтарашро ба ў дод. Шубони водии Айман гање расад ба мурод, Ки чанд сол ба љон хидмати Шуайб кунад. Њофиз ШУБОНИ ВОДИИ АЙМАН - киноя аз Мўсо пайѓамбар, ки барои Шуайб шубонї кард ва духтари ўро ба занї гирифт. Шубони водии Айман гање расад ба мурод Ки чанд сол ба љон хидмати Шуайб кунад. Њофиз ШУТУРМУРFУ ОТАШ - ишора ба хислати оташхории шутурмурѓ. Шутурмурѓ оташу оњанро хўрда онро тањлил (њал) мекардааст ва муаллифи "Шарњи мушкилоти девони Анварї" - Абулњасани Фароњонї навишта, ки ин њолро "худ ман мушоњида кардаам": Fам оташ аст, лек дили ман бад-он хуш аст, Кори ѓаму дилам чу шутурмурѓу оташ аст. Љамолиддини Исфањонї ШУТУРСАВОРЇ - ба маънои рўза хўрдан. Хуш он, ки накарда дар њама умр, Љуз дар рамазон шутурсаворї. Салим ШЎРИДАМАFЗ - киноя аз љунуну девонагї. Ишќи ў кард инчунин шўридамаѓзам, варна буд, Сарнавишти осмонњо абљади тифлонаам. Соиб Э ЭРАЉ - аз шоњони силсилаи Пешдодї, писари Фаридун. Чун Фаридун кишвари худро миёни писарон таќсим кард ва Эрону Арабистонро ба Эраљ дод, бародаронаш Салму Тур, ки аз сањми худ норозї буданд, бар вай њасад бурданд ва ўро куштанду назди падар фиристоданд. Ю ЮНУС - аз пайѓамбарон, ки чун мардум даъвати ўро напазируфтанд, онњоро нафрин кард. Худои таоло бар сари онњо абре пуроташ фиристод. Юнус аз миёни онњо рафт, то ки ўро наёбанд. Мардум тавбаю тазарўъ карданд ва Худо тавбаи эшонро пазируфта, бар Юнус итоб кард, ки чаро аз байни мардум ѓоиб шудааст. Киштие, ки Юнус дар он нишаста буд, ба ѓарќоб афтод. Ќуръа заданд, то касеро бар об андозанд, се навбат ќуръа ба номи Юнус афтод. Юнус худро ба об андохт, моњие ўро фурў бурд. Юнус чињил рўз дар шиками моњї монд. Ўро ба якбор се сиёњї пеш омад: торикии шаб, торикии ќаъри об ва торикии шиками моњї. Юнус аз ин њол ба тавбаю узри гуноњ машѓул шуд. Худо тавбаи ўро пазируфт ва Юнусро аз шиками моњї берун овард. Юнус аз сабаби сахт сусту заиф гаштан то чињил рўз дар соњили дарё монд. Оњуе бар ў шир доду дарахте бар сараш соя афканд, то ќувват гирифту ба назди ќавми худ баргашт. Ќурси хуршед дар сиёњї шуд, Юнус андар дањони моњї шуд. Саъдї В-агар кард моњї зи Юнус шикор, Заминбўси ў кард моњиву мор.

Низомї (Давом дорад)

Тањияи А.МУРОДЇ


НАСР

№6 8-уми феврали соли 2013

4ЭЉОД Кампири Оламбибї лаълии ќанду кулчаву мавиз ва як пора матоеро, ки болои онњо густурда буд, ба даст гирифт, тори сар гузошт ва њамроњи наберааш, ки дар синфи 9 мехонад, аз дари дутабаќаи њавлияш баромад. Ў дар ин рўзи босахои офтобии фасли пойиз озими тўй аст. Хабараш кардаанд ба хонаи Нуриддини Шариф. Хеле роњ рафтанд, лаълиро наберааш ба даст гирифт. Ва идома доданд ба роњашон. Аз назди чашмаи Ибод гузаштанд, аз назди фермаи кўњна гузаштанд, аз назди масљиди дењ гузаштанд ва охир ба тўйхона расиданд. Хонаи Нуриддин дар канори роњи мошингард, дуртар аз подаљои ањли дењ љойгир буд. Бибиву набера аз дар даромаданд. Зани соњибхона Сайёра истиќбол кард Оламбибиро ва дарзамон лаълияшро касе гирифту бурд ба шарбатхона. -Ба хона дароен, ба хона,мурољиат бинмуд ба кампири Оламбибї Сайёра. Занњо дар њамон хонаи дарун. Ва аммо… Чї шуду чї монд, ки кампир бо чашмони њайрат ба иморати хонаи Нуриддин нигарист, ба адири рў ба рўи ин хона дида дўхт ва "Худоё, товба, ман хоб медида бошам?",-гуфт дар дил. Осори тааљљубро дар симои кампир мушоњида карда, Сайёра пурсид: -Ња, хола чї ба хаёл рафтен? Њайрон монден. Тинљияй? -Мегум, бачам, -дилашро "кафонд" охир Оламбибии як кам 79-сола, -њамин иморат хонаи ту аст? Некї, росташро бигў! -Эњ, холаи азиз-е, -ханда дар лаб гуфт Сайёра. - Албатта хонаи ман аст. Шумо, ки хеле ваќт ин тарафњо наомаден, намедонед-да, хона хонаи мост! Чї буд? -О, мегум, замоне ин љо магазин набуд, бачам? Магазини ќишлоќ буд-ку?,-Њо, хола, магазин буд, - сар љунбонд Сайёра, баъди љангњо мо харидем магазина, шуд аз мо. -Нахо?-дубора тааљљуб кард Оламбибї. -Охи, чї хел магазини њукумата ту мехаридї? Ин имората дар ваќтуш худорањматии Назокаточаи Њољињайдар, раиси љамоат даводав карда сохта буд. -Э, хола, буд набуд, гузашту рафт. Мо намехаридем, каси дигар мехарид, чї фарќ дорад. Хайр, биёен, ба хона дароен. Ва кампир "товба-товба" гуфта, ба хона даромад. Рўз рўзи гарму нарми офтобї буд… Ва рўзњо мегузаштанд.1,2,3,… 10…20…30…40…3 моњу 29 рўз чун тир сипарї гардид. Њаво сард, дарахтон урёну пажмурда, офтоб хиратоб. Ва боз кампири Оламбибиро ба сури дигар хабар карданд, ба хонаи Салими Њалим. "Ё тавба,аз дил гузаронид кампир, ин бача омада-омада дар њамин хунукї маърака ороставу тўй пеш гирифта. Корњои дунё чаппа гардида". Ва субњи тозаву муљаллои рўзи шанбе чун дар тўйхабарњои

дигар лаълї омода кард, Оламбибї, Матои ќиматеро "њадя" гўён, болои ќанду маѓзу мавиз пањн кард ва… Ва њамроњи наберааш ба роњ даромад. Роњ намноку лажѓонак, ќадам бардоштан азоби вазнини дигар. Лаълї дар дасти набера, момо аз думбол. Бо эњтиёти тамом ќадамзанон аз назди чашмаи Ибод гузаштанд, аз назди роњи фермаи кўњна гузаштанд, аз назди масљиди дењ гузаштанд, аз назди

сўм! Њо, як замоне… "Тавба, тавба",-пичиррос мезанад зери лаб кампири Оламбибї. Аљаб замонае даррасид. Пешиниён сохтанд, навомадагон соњиб шуданд. Њайфи клуба, њайфи мењнати халќ. Ва рўзи сарде буду офтоб камњарорат. Ва гузаштанд рўзњо, гузаштанд. Зимистон рафт, бањори сабзгун омад. Олам дигар, замин дигар, осмон дигар. Ба њар љо

зеро намефањмаму пай намебарам? Наход… наход, дар идораи љамоат тўй карда истода бошад, Ањмадхон? Ё тўйи њукуматї мекунад? Ё.. Эњ… -Хола,-садое ба худ овард кампирро.-Мебинам, ки њайронию мегўї, ки ин љо идораи љамоат аст. Њо, як-ду сол пеш идораи љамоат буд, баъд Ањмадхони акаам хариданд, ин биноро . Њоло хонаи ќонунии аком њамин, ња!

Нишастанд андўњзада. Ва Оламбибї бо як савќи пирона ба чор тарафи њавливу хонаи раиси калон нигарист. Хеле нигарист. Ногоњ дањонаш во монд. Охир, ин иморат бинои бемористони колхоз буд. -Ё тавба,-гуфт пеши худ кампир-, астаѓфируллоњ, ин раис дар њамин касалхона мурдаасту то њол хонааш набурдаанд? Ё ин расму русуми њукуматї бошад? Дугонаи деринааш, кампири

(Њикояти солњои 20-уми садаи ХХ)

хонаи Нуриддин гузаштанд. Ва яке набера ба љониби дасти чап тоб хўрд. Як дарвозаи басо бузурги оњанї, бо девори баланди хиштї баромад аз пешорў. Хонаи Салими Њалим буд он. Такудавро бубину деги ошро бубину самоворро бубину мардуми андармони кореро бубину… -Биёен, биёен,- пазирої намуд кампирро Салиму њамсараш.-Њо, ба хонаи аз њама охир дароен. Зану кампирњо њамон љо. Ва Оламбибї баногоњ ба иморати дарозрўяи хонаи Салим нигарист. Чизе дар ёдаш омад, маѓзаш такон хўрд. "Охир, ин бино клуби ќишлоќ набуд? Э, бача, бест, бест, о ин Салиму занаш дар клуб тўяшонро мегузаронда бошанд? Худаш хона надоштааст, чї бало?" -Ња, хола,-пурсон шуд Салим аз кампир, чї ба хаёл рафтї? Ањволат чї хел, ањволат? -Ањволам наѓзу некї… -Чї шуда? Бигў, хола, бигў. -Мегўм, бачам, тўятро дар клуб мегузаронї? -Чї хелї клуб? -њайрон шуд Салим ва хандид. -О, холаи сода. Рост мегўйї, як замоне ин љо клуб буд. Баъд мо харидем онро. Љанг шуд, њамаро дуздиданду кашонданд. Њаминаш ба мо монд. -Эњ, бачам, -оњ кашид Оламбибї,- барои сохтани ин клуб чї ќадар мардум љон канданд, чї ќадар болову поён давиданд. Дар ин љо консерту кино нишон медоданд. Њай, ободї буд, њай, љойи серодам буд. Њай, дареѓ-а, сад дареѓ-а. Наход, ки… -Фикри бисёр накун, хола, дубора хандид Салим. -СССР рафт аз байн. Мо харидем клубро. Ба 50

нигањи чашмат бирасад, сабзу сабз аст. Ва боз дар ин гармињои авали бањор хабар карданд кампири Оламбибиро, ба тўи Ањмадхони Самадхон, як нафар аз вазифадорони ноњия, њамдењаи дерини пиразан. Ва боз лаълии пур аз маѓзу мавизу ќандро омода намуд Оламбибї ва матои навбаромадеро, ки келинаш пешнињод карда буд, болои ќанду мавизњо партофт ва њамроњи наберааш ба роњ баромад. Дур буд роњ, таќрибан ним километр меомад. Ва инро пиразан намедонист. Гом нињоданду гом нињоданд. Мошине андар назди масљид истод ва саворашон кард. Назди тўйхона фаромаданд аз мошин. "Хеле роњ будааст, - аз дил гузаронд кампир. -Хайрият, њамин мошин дар љонамон даромад. Набошад, кайњо аз пову пар мемондам". Ончунон тўдаи бењадду њисоби одамон дар хизмат буданд, ки аз тамошои онон чашмони пиразан сиёњ зад ва даст ба такяи як чанор гузошт, "уф" гуфт ва нафас рост кард. Касоне омаданд, лаълияшро ба њаво бурданд, худи ўро баъди интизорињои зиёде ба кадом як хона пазирої намуданд. Ва кампир яке ботањаммулу бафурља ба гирду атроф, ба чанд дарахти чанори кўњансол, ба хонањои музайяну хушранги Ањмадхон нигарист. -Ё товба, ѓурунгос зад зери лаб Оламбибї аз ѓояти њайрати ошкоро. -О, э бача, ин иморату њавлї, ин чанорњо идораи љамоати дењот нест магар? Ин мардум ё девонаи девона шуданд, ё мани пири мафлук аз корњои олам чи-

-Идораи љамоат ку? -саропо пайкари њайрат шуда пурсид Оламбибї. -Ба дењаи Лаби Љар кўчонданд. -Воњ, ба њамон роњи дароз? Ва лолу пакар ба хонае даромад. Баргњои чанорњои солманди тановар аз вазиши бод меларзиданд. Ва рўзњо барќвор мегузаштанд. Моње баромад. Тобистон, гармии бењолкунандае, ки нагў! Ва як субњ хабаре пањн ёфту хиљил кард кампирро. Раиси калон, њокими ноњияи Кулоњдорон мурдааст. Аз вазифа холияш намудаанду дилаш "таркидааст". Марги мўњлике. Ва он њоким низ дар њамин дењ зиндагї ба сар мебурд. Ва аммо дар кадом канори он, Оламбибї намедонист. Бо чанд зану кампиракњо ба хонаи "мурда" рањсипор гардиданд. Њай, рафтанд, њай, ќатъи мароњилу манзил карданд, шалпару хастае шуданд, ки нагў! Мошине омад- "Тангемча" ва савор карду бурд онњоро. Дар поёни дењ фаровардашон. Ва аз касе хонаи Њокими калонро пурсон шуданд, нишон дод ба онњо. Расиданд, диданд, ки мардуми зиёд дар нолаву навњаву гиря. Сиришки талх мерезанд аз дидањо. Валек хонаи Њоким зардранги дуќабатаи боњашамат буд. Боѓе дошт, анќариб 1 гектар бо фавворањои об ва хониши тўтию бедона. Дар кате баромада нишастанд Оламбибиву дугонањояш.

Чинї чизеро пай бурд, ки оњи амиќе аз сина баровард: -Хўљаини калон буд, њамин "балнисаро" њам харид. Мардум бе духтурхона монданд. Серро парвои гурусна аст, магар? Ина, бо як кафан мерава… Э, хок дар сари нафс… Ва хомўш монд Оламбибї ва банди тафаккур аз худ мепурсид, ки "њама биноњои давлатро, ки як тўда соњиб бошанд, пас дар ин кишвар чизе барљой монда бошад? Эњ, садќаи мењнати мардум шаванд!" … Ва муддате аз байн гузашт. Субње кампири Оламбибї гову гўсолаашро пода бурд. Дид, ки давродаври подаљойро симтур кашидаанд. -Гову гўсолаатро њай карда ба хонаат бар,- амр дод љавони ќавоќие. -О, ин подаљоро кї ин хел печонида гирифт? -пурсид Оламбибї. -Гапа бисёр накун. Раиси нав дар ин љо хонаву дар месозад. -Раиси нав? О, гову мола куљо барем? -Ё хонаат мебарї, ё бозор. Дард кашид кампир, аламаш боло гирифт, ќањраш омад. Кофта-кофта хонаи "муаллими китобнавис"-и дењаро ёфт. Гуфт: -бачам, аз номи ман ба боло, ба ягон љое навис, ки ба додам бирасан. Ин чї рўзи сиёњ охир? Заминњоро фурўхтанд, мактабу магазину идораи љамоату шипангу касалхонаро фурўхтанд. Акнун подароњу подаљоро њам аз худ карданд. Рост ба подшоњ навис! Њичї мепурсанд, ё не? Ё ќиёмат наздик аст? Менависї?? Ва… навиштем, тафсилоти ќисса пеши шумост. Хоњ бовар кунед, хоњ, не! Шодї РАЉАБЗОД "Омўзгор"

ВАРЗИШ ВУСЪАТ МЕЁБАД Бо дастгирии маќомоти иљроияи њокимияти давлатии ноњияи Шўрообод ва бахши љавонон, варзиш ва сайёњии ноњия бахшида ба рўзи Артиши милли Тољикистон дар њамкорї бо шуъбаи маорифи ноњия дар байни хонандагони мактабњои тањсилоти миёнаи умумї аз рўи 7 намуди варзиш: шашкаву шоњмот, дастхобонї, тенниси рўи миз ва якњарбаи шарќї чорабинињои варзишї доир намуданд, ки дар онњо беш аз 200 нафар сабќат карданд. Чунин мусобиќањои варзишї бори нахуст дар муассисањои таълимї гузаронида мешавад. Ќайд кардан ба маврид аст, ки дар мусобиќањои варзишї 60 нафар љавондухтарон мањорати варзишии худро нишон доданд. Тавре, ки масъулини шуъбаи маорифи ноњия ќайд карданд, бахшида ба љашни байналмиллалии "Наврўз" ташкил ва гузаронидани чорабинињои дигари варзишї дар байни мактаббачагони ноњия ба наќша гирифта шудааст. Шариф Абдулњамид, "Омўзгор"


ЁДБУД

№6 8-уми феврали соли 2013

4ПОСИ ХОТИР

"Омўзгори асил онест, байни шогирдону њамкорону љамъият соњибобрў буда, хамеша аз касби бошарафи хеш ифтихор дорад ва шогирдони ватандўсту софдилу босавод ва солењ ба камол мерасонад". Ин суханњо дар ситоиши зани фозил ва омўзгори сил Истода Љумъаева (руњаш шод бод) гуфта шуда буданд дар маќолае, ки дар яке аз шуморањои њафтаномаи "Омўзгор" соли 2003 чоп гардида буд. Бале, Истода Љумъаева аз зумраи омўзгорони варзидаву мењнатдўст ва дар кори хеш њамеша серталабу масъулиятшинос буд. Ў монанди садњо духтарони тољик њангоми дар мактаби миёна хонданаш ба касби омўзгорї мењр баста буд. Баъди хатми мактаби №6-и љамоати дењоти ба номи Лоиќ Шералї ба Донишгоњи давлатии Хуљанд дохил шуд. Баъди як соли тањсил ба шањри Душанбе омад, дар факултаи география-биологияи ДДОТ ба номи С.Айнї идомаи тањсил намуд. Баъди як соли тањсил мо хонадор шудем. Дар давоми 46 соли зиндагии якљояамон соњиби 6 фарзанд - Шањриёр, Хуршед, Мавлуда, Фаррух, Адиба ва Заррина гаштем. Њар кадоми онњо имрўз соњиби хонаю љой, соњиби фарзандњои дўстрў ва маълумоти олї њастанд. Истода Љумъаева баъди хатми донишгоњ дар мактаби №62, гимназияи №53 ба номи Муњаббат Мањмудова, мактаби № 60-и шањри Душанбе, литсей-интернати Президентї барои бачагони лаёќатманд ва мактаби №6и ноњияи Панљакент кору фаъолият намуд ва дар маљмўъ 44 соли умри хешро барои таъли-

4ЁДИ НЕК

му тарбияи насли наврас сарф кард. Мавсуф аз ибтидои ташкилёбии литсей-интернати Президентї барои бачагони лаёќатманд барои баланд гардидани сифати таълиму тарбия, таљњизонидани кабинетњои фаннї њиссаи сазовор гузошт. Дар литсейинтернати номбурда чандин солњо дар баробари омўзгор буданаш вазифаи љонишини директорро ба уњда дошт ва баъдтар ба дўши ў вазифаи басо масъулиятнок - сарварии кафедраи роњбарони синфро вогузор намуданд. Истода Љумъаева аз омўзгорони писандидаву соњибтаљрибаи шањри Душанбе буд. Бо ташаббуси ў дар литсей-интернати Президентї мактаби таљрибаи пешќадами муаллимони география амал мекард. Дар баробари ин омўзгори варзида, лектори курсњои такмили ихтисоси муаллимони шањри Душанбе ва ДЉТИБКМ ба шумор мерафт. Таљрибаи пешќадами омўзгор аз тарафи Маркази таълимию методии Вазорати маориф омўхтаву пањн гардонида шуда буд. Муаллима њамеша ба таълиму тарбияи шогирдон, омўхтани адабиёти илмию методї, иштирок дар чорабинињои мактабї ва ноњиявию шањрї ва диќќати љиддї медод, кори таълиму тарбияро аз кори шахсии худ баландтар медонист ва пайваста мањилорои шогирдон буд. Ў рољеъ ба масъалањои омўзиши фанњои географияву биология беш аз 25 маќолаи илмї-методї ва оид ба пањлуњои гуногуни корњои тарбиявї 20 маќола навиштаву ба чоп расонида буд. Барои хизматњои арзандааш

Соњибилм бояд соњиби њилм њам бошад, лекин љавњари ин сифати барљаста дар нињоди на њар инсон мављуд аст. Бисёр дидаем, ки олимони соњибунвону соњибљоиза аз ин сифат бебањраанд. Оби љонафзову тозагари илм бо вуљуди ин ќадар нерў ѓаши тинати ин тоифаро шуста натавонистааст. Ва онон як умр мутакаббиру худхоњ, њарис ва риёкор мондаанд. Хушбахтона, ќањрамони маќо-

шодравон Истода Љумъаева бо ордени "Дўстї" ќадр карда шуд. Ин орденро Президенти кишвар, Љаноби Олї Эмомалї Рањмон худ ба муаллима супорида буданд. Инчунин, муаллима ба нишони "Аълочии маорифи Тољикистон", чандин Ифтихорномаи Вазорати маорифи љумњурї, Раёсати маорифи шањри Душанбе ќадргузорї шуда буд. Муаллимаи мушфиќу ѓамхори мо агар дар њаёт мебуд, имрўз ба синни мубораки њафтод мерасид. Афсўс, ки умр бевафої кард… Ёди ў њељ гоњ аз лавњи хотири мо зудуда нахоњад шуд. Зиндаву љовид монд, њар кї накўном зист, К-аз аќибаш зикри хайр зинда кунад номро. Тўраќул ЉУМЪАЕВ, омўзгор.

4ВАВЫАПИИИ Рашид Гулонов баъди вафоти падар то синни 10солагї дар тарбияи модараш монда, бо кўмаки таѓояш дар интернати дењаи Дубедаи ноњияи Файзобод мехонад. Ќобилияти хуби ўро маъмурияти интернат ба инобат гирифта, ба курси муаллимтайёркунии ноњияи Вањдат равон мекунанд. Баъди хатми курс, соли 1940 ба кор дар мактаби дењаи Дубедаи ноњияи Файзобод шуруъ менамояд. Соли 1942-ум ба мудофиаи Ватан меравад. Баъди таълими кўтоњмуддати љангї ў дар њайати дивизияи 61-уми полки 464-ум ба фронти Украина равон карда мешавад. Чун командири полк њушёрию зиракї нишон дода, дар озодкунии шањрњои Сталинград, Каменск, Шахтинский ва истгоњи роњи оњани Малерево бо душманон рў ба рў шуда, корнамої нишон медињад ва аз китфи чапаш тир мехўрад. Баъди дар госпитал табобат ёфтан дар њайати дивизияи 78уми полки 453-ми сеюми Украина бо душманон љанг мекунад ва дењањои Украина, Старобилск, Лисаганск, Красни Лиманро аз онњо озод мекунад. Дар ин дав-

ра аз аскари ќаторї то ба рутбаи сержанти калон мерасад. Соли 1944 дар курси кутоњмуддати афсарии шањри Одесса тањсил карда, ба сифати командири взвод ба дивизияи 34-уми гвардияи Еноколи ордени "Байраки сурх"-дори полки 107-ум фиристода шуда, дар озод намудани шањру дењањои Руминия, Венгрия, Австрия иштирок карда, корнамої нишон медињад ва соли 1946 ба зодгоњаш бармегардад. Ватан барои хизматњояш ўро бо ордени Ситораи сурх, ордени Љанги Бузурги Ватанї, медали хотиравии "60-солагии муњорибаи Сталинград", медали барои ишѓоли Будапешт, медали барои ишѓоли Вена ва ѓайра мукофотонидааст.

Рашид Гулонов баъди хизмати Ватан, соли 1946-ум нозири шуъбаи маорифи ноњияи Файзобод таъин гардида кор мекунад ва соли 1959 дар вазифаи мудири ќисми таълимии Хонаи бачагони дењаи Дубеда кор мекунад. Соли 1962-ум Донишгоњи омўзгории ба номи Т.Г.Шевченкоро бомуваффаќият хатм мекунад ва аз соли 1966 то соли 1983 дар мактаби миёнаи №22 директори мактаб шуда кор мекунад. Бо ташаббуси ин марди рўзгордида чанд синфхона илова ва ду бинои иловагї сохта мешавад. Азбаски шумораи хонандагон зиёд мешавад, бо роњи мошингард аз дењаи Дубеда рафтани онњо ба дењаи њамсоя душвор мегардад. Дар ин ваќт Рашид, ки вазифаи раиси мањалларо ба зимма мегирад, бо ёрии мардум ва њукумати ноњия дар дењаи Дубеда мактаби тањсилоти умумии раќами 47-ро сохта ба истифода медињад. Рашид Гулонов яке аз муаллимони пешќадаму собиќадори љангу мењнат то соли 1997 дар мактаби раќами 47 омўзгор шуда кор мекунад. Зиёда аз 40 нафар шогирдонаш дар мактабњои олї тањсил карда, дар вазифањои гуногун кор мекунанд. Аз соли 2002-ум то охири умраш баробари фаъолияти омўзгорївазифаи раиси шўрои собиќадорони љангу мењнати ноњияро ба ўњда дошт. Маљид ЊОМИДОВ, ноњияи Файзобод

лаи мо номзади фанњои химия, устоди Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї, шодравон Абдуалим Њайдаров аз зумраи ин гурўњи олимнамою фазлфурўш набуд. Ўро дар њама љо, хоњ дар љойи кору хоњ дар хона, хоњ дар хиёбону хоњ дар сафар, як хел дидаем: хоксор, санљидагуфтор ва шикастанафс. Ин омўзгори варзида фарзанди дењаи Дошмандии ноњияи афсонавии Балљувон аст, вале ягон бор нашунидаем, ки ў бартарии мањаллеро зикр карда бошад. Барои ў Тољикистони озоду ягона Ватан буд. Њамаи минтаќањои ин кишвари офтобиро дўст медошт. Бо њама, хоњ зарафшонї бошаду хоњ хатлонї, хоњ бадахшї бошаду хоњ њисориву хуљандї, як хел, бародарвор муносибат мекард, зеро тинати беѓаш ва нияти холис дошт, омўзгори њаќталошу модарзод буд. Зиндагиномаи устод Абдуалим Њайдаров ба як китоби ибратомўз монанд аст. Ў соли 1970 пас аз хатми факултаи химияи Донишгоњи омўзгорї ба сифати муаллими кафедраи химия дар он машѓули кор мегардад, ва то охирин нафас ў буду асрори фанни аљоиби кимиё. Устод Абдуалим Њайдаров кимиёшиноси даќиќдон буд. Осори њамаи кимиёдонони гузаштаро ба хубї медонист. Кори оѓозкардаи онњоро ба ќадри тавон идома медод. Натиљаи ин љидду љањд ва зањмати бардавом буд, ки ў 2 монография, 12 дастури таълимї барои донишљўёни мактабњои олї ва мактаббачагон, зиёда аз 180 маќолаи илмї-оммавї иншо кард. Њамаи он маќолањо ба мавзўъ ва масъалањои муњими њаётї бахшида шудааст. Имрўз њам дўстдорони фанни кимиё аз маќолањои "Алфа аминоокислотањо", "Кимиёгарон ва омўзгорони ватанї", "Ферментњо", "Химия ва биохимияи сафедањо", "Фермантњо ва витаминњо"

истифода мебаранд. Мавсуф доир ба фанни кимиё њамчун дастур "Маљмўаи машќ ва масъалањо аз химияи органикї"-ро њам нашр кардааст, ки ањамияти калони маърифатбахшї дорад. Ба донишу мањорати баланди омўзгории ў олимони давлатњои собиќ Иттињоди Шўравї њам бањои баланд додаанд. Устод борњо дар конференсияњои илмї, илмї-методии љумњуриявї ва минтаќаю байналхалќї иштирок кардааст. Дўсто-

ни олимаш аз шањрњои Маскав, Санкт-Петербург, Киев ва Тошканд то имрўз аз сифатњои барљастаи инсониву муњаќќиќиаш ёд меоранд. Устод Абдуалим Њайдаров кимиёдони равшанќиёс буд. Дар фаъолияти илмии ў шеър љойгоњи хос дошт. Адабиёти классики тољику форсро хуб медонист. Як сабаби зебою хотирмон ва беѓалат сухан гуфтани устод њам аз асрори сухан огоњ буданаш аст. Ў гоњо андешањои худро доир ба оламу одам, илму адаб ва рафтори њамзамононаш дар ќолаби шеърњои хурди лирикї мисли рубоиву дубайтињо ифода мекард. Бояд гуфт, ки он сурудањо дар худ рўњи як инсони огањро таљассум кардаанд. Хирадманде гуфтааст: Дунё ба мисоли як работи дудар аст, Њар рўз дар ин работ халќе дигар аст. Ќоидаи зиндагї чунин аст: њар кї ба ин дунё омад, оќибат рўзе аз он меравад. Агар умр вафо мекард, 10 феврали соли љорї устод Абдуалим Њайдаров 60сола мешуд. Хушо, ки давоми зиндагии устод дар фаъолияти фарзандон ва шогирдонаш таљассум меёбанд. Убайдуллои АКРАМЗОДА

ШАМЪИ ХОТИРА

Дар Донишгоњи технологии Тољикистон бо ташаббус ва иќдоми хайрхоњонаи раёсати он њар сол моњи январ Рўзи ёдбуди собиќ кормандон гузаронда мешавад. Маъракаи ёдбуди имсола низ бо њисси баланди хайрхоњию инсондўстї баргузор гардида, доираи васеи њамкорону дўстон ва хешу аќрабои марњумонро фаро гирифта буд. Чорабиниро бо сухани муќаддимавї ректори донишгоњ, доктори илмњои педагогї, профессор Н.Шоев кушода, њозиринро хайрамаќдам гуфт ва баъдан, оид ба

ёдгардида намоиш дода шуд, ки хеле муассиру риќќатовар ва намунаи барљастаи ќадршиносї буданд. Бо иќдоми роњбарияти донишгоњ китобчаи хотиравие тањия ва нашр гардид, ки аз ёддошт ва лањзањои љолиби њаёти шодравонњо иборат буда, симои накў ва воќеии онњоро инъикос месозад. Н.ШАМСОВ, саромўзгори кафедраи забони тољикї ва фалсафаи таълимоти Донишгоњи технологии Тољикистон


АНЉОМ

№6 8-уми феврали соли 2013

ПАНЉ ЛАТИФА

Љавонмарде дар маѓозаи китоб аз фурўшанда мепурсад:Ягон хел суратнома (открытка)-е доред, ки зернавиште ифодакунандаи садоќат дошта бошад? Фурўшанда: -Оре, ана, он чї мехоњед. Дар зери расмаш навишта шудааст:

"Азизам, ман танњо туро дўст медорам". Љавонмард: -Хеле хуб. Аз ин суратнома ба ман сето дињед. ХХХ Мурѓе дар роњ башаст давида аз мошин пеш мегузарад. Ронанда њарчанд суръатро зиёд мекунад, аз мурѓ пеш гузашта наметавонад. Нињоят, мурѓи чолок дар мавзее ба бинои фермаи мурѓпарварї медарояд. Ронанда мошинро боздошта, ба назди сарвари ферма омада мепурсад: -Ин чї гуна мурѓ буд? -Зоти нави мурѓњои сергўшт. -Гўшташ бомазза аст? -Намедонам, то њол онро касе дастгир карда натавонистааст. ХХХ Хонандае аз мактаб бармегардад. Бибиаш аз ў мепурсад:Хўш, набераљон, имрўз дар мактаб ба чї кор машѓул шудед. -Эњ, напурс, бибиљон! Имрўз дар дарси химия бо моддањои тарканда таљриба гузарондем.

Шањодатномаи гумшудаи №980094, ки онро соли 1983 мактаби №7-и ноњияи Сомонї ба Розиќова Фирўза додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи №418037, ки онро соли 1989 мактаби №11-и ноњияи Сомонї ба Шарипова Мавджуда додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи №094614, ки онро соли 1993 гимназияи №53-и ба номи Муњаббат Мањмудова ба Голибшоева Моњия Акрамовна додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи №574352, ки онро соли 1984 мактаби №64-и ноњияи Њисор (њозира Шањринав) ба Исматов Њасан Сувонќулович додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи С№035011, ки онро соли 1998 мактаби №49-и ноњияи Фирдавсии шањри Душанбе ба Бадриддинова Тахмина Зоировна додааст, эътибор надорад. Кормандони Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон ва њафтаномаи «Омўзгор» ба намояндаи вазорат дар Литсей-интернатњои муштараки тољикї-туркї Алиев Абдуљаббор нисбати вафоти МОДАРАШ изњори њамдардї менамоянд. Кормандони литсейи Донишгоњи давлатии тиљорати Тољикистон аз марги нобањангоми БАРОДАРИ омўзгори синфњои ибтидої Мародмамадова Гулдаста сахт андуњгин буда, ба хешу табори марњум сабри љамил хоњонанд. Ањли ќалами њафтаномаи "Омўзгор" ба корманди идора Самандар Искандаров бинобар даргузашти БАРОДАРАШ изњори њамдардї менамоянд. Кормандони Кумитаи иттифоќи касабаи кормандони маориф ва илми Љумњурии Тољикистон ба раиси Кумитаи иттифоќи касабаи устодону кормандони Донишгоњи миллии Тољикистон Раљабов Тољиддин нисбати вафоти ПАДАРАШ њамдардї баён намуда, ба пайвандони марњум сабри љамил хоњонанд. Кормандони Вазорати маорифи ЉТ ва Кумитаи иттифоќи касабаи кормандони маориф ва илми Љумњурии Тољикистон ба раиси Кумитаи иттифоќи касабаи кормандони маорифи шањри Исфара, Раёсати маорифи шањри Исфара ба сардори Раёсати маорифи шањри Исфара Љавњарова Муљиба нисбати вафоти ПАДАРАШ њамдардї баён намуда, ба хешу табори марњум сабри љамил хоњонанд.

Сармуњаррир:

Ноилшо НУРАЛИЕВ

-Хўш, бисёр хуб. Пагоњ дар мактабатон боз чї кор хоњед кард? -Чї хел мактаб, бибиљон! Мактабамон дигар нест! ХХХ Шахсе ба фолбин занг мезанад. -Ман мехоњам рўзи љумъа ба назди шумо равам. Маро ќабул мекунед? Фолбин: -Бо љону дил ќабул мекардаму лекин шумо омада наметавонед. Субњи рўзи љумъа поятон мешиканад. ХХХ -Љавоне, ки хоњаратро ба занї гирифтан мехоњад, сарватманд аст? -Не. -Аз куљо фањмидї? -Чун модарам ба падарам гуфт, ки фалонї духтаратонро ба занї гирифтан мехоњад, ў калла љунбонд:- Оњ, камбаѓале, оњ бечорае.

4НИЗОМ Њар як омўзгор њамчун тарбиядињандаи наврасону љавонон, созандаи ояндаи Ватану миллат ва љомеаи солим бояд дар радифи навоварии касби худ будан мунтазам аз навгонињои соњаи маориф (усулњои фаъоли таълим, дарси њамгиро, омўзиши усулњои нави соња, ва технологияи иттилоотї), огоњї дошта бошад. Зеро таълиму тарбия барои омўзгор раванди эљодиест, ки доимо пайдо намудани методу

ЭЪЛОН

Ба таваљљуњи довталабони тањсил дар муассисањои тањсилоти олии касбии Љумњурии халќии Хитой Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон барои ќабули довталабон ба муассисањои тањсилоти олии касбии Љумњурии Халќии Хитой дар соли тањсили 20132014 аз рўи зинањои бакалавр, коромўз, аспирант ва курсњои яксолаи забономўзї озмун эълон менамояд. Дар озмун шањрвандони Љумњурии Тољикистон аз њисоби донишљўёни донишгоњњои Љумњурии Тољикистон аз љумла Донишкадаи давлатии забонњои Тољикистон ба номи С.Улуѓзода, Донишгоњи славянии Тољикистону Россия ва дигар донишгоњњое, ки забони хитоиро меомўзанд, иштирок карда метавонанд. Даври аввали озмун дар донишгоњњо ба даври дуюми озмун дар сафорати Љумњурии Халќии Хитой дар Љумњурии Тољикистон дар охири моњи феврал баргузор мегардад. Дар иртибот ба фармоиши вазири маориф аз 30. 10. 2012, № 2343 "Оид ба таѓйири таътили муассисањои тањсилоти умумии љумњурї" донишкада як ќатор чорабинињоро ба наќша гирифта, анљом дод. Дар ќатори 16 курси такмили ихтисоси наќшавї бо дархости мудирони шуъбањои маорифи ноњияњои Шањринаву Турсунзода, Рўдакї, Рашт, Данѓара, Њисору Варзоб ва шањри Норак 30 курси такмили ихтисоси иловагї ташкил шудааст. Дар курсњои такмили ихтисос дар ќатори ом-

Дар курсњои такмили ихтисос бо супориши ректори Донишкада шуъбаи таълим ва шуъбаи мониторинги сифати таълим рафти баргузории машѓулиятњо ва корњои амалиро зери назорати љиддї ќарор дода, озмоишњо гузарониданд. Озмоишњо дар курсњои такмили ихтисос дар ду самт: муайян намудани сифату самаранокии курсњо ва доир ба бањодињии сифати кори лекторон гузаронида шуд. Њамзамон боиси таъкид аст, ки масъулини шуъбањои

ФУРСАТИ МУНОСИБ БАРОИ воситањои љадидро таќозо менамояд. Омўхтани таљрибаю усулњои таълиму тарбияи њамдигарї барои рушди фаъолияти минбаъда заминаи мусоидро фароњам меоранд. Ин нуктаро таъкид мебояд, ки раванди инкишофи тањсилот дар сатњи байналмиллї моро њидоят ба омўзиш ва такмили тахассус менамояд. Мањз дар сурати бохабар будан аз усулњои навтарини таълим ва таљрибаи пешќадам метавон ба комёбињои назаррас ноил гашта, сифати таълиму тарбияро ба меъёрњои байналмилалї баробар намуд. Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф амалї намудани сиёсати маорифпарваронаи Њукумати Љумњурии Тољикистонро яке аз њадафњои асосии худ ќарор дода, љињати баланд намудани мањорати касбии омўзгорон як ќатор курсњои такмили ихтисос ва семинарњои маќсаднокро ба наќша гирифтааст. Бинобар ин, бо дастгирии њамешагии Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, раёсат ва кормандони Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф, малака ва мањорати мушовирону нозирон, кадрњои роњбарикунандаи муассисањои таълимї, омўзгорони фанњои таълимї, мураббияњои кўдакистону мактаб-интернатњо, омўзгорону устоњои таълими истењсолии муассисањои тањсилоти ибтидоии касбї ва умуман, кормандони соњаи маорифро такмили ихтисос менамояд.

ўзгорони Донишкада инчунин, омўзгорон ва кормандон аз Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, Пажуњишгоњи рушди маориф, Донишгоњи миллии Тољикистон низ љалб гаштаанд. Бо супориши ректори Донишкада Л. Назирова устодон муваззаф шудаанд, ки тамоми нозукињои мањорати педагогї, методикаи таълимии фан, мушкилот ва шарњу тафсири таълим вобаста ба коргузорї ва њуљљатнигорї, вазъи мактабу маориф дар љумњурї, омўзишу баррасии Паёми Президенти Љумњурии Тољикистон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон, Сарќонуни Љумњурии Тољикистон, Ќонуни Љумњурии Тољикистон "Дар бораи маориф" ва дигар асноди муњими соњаи маорифро ба шунавандагон дар давоми машѓулиятњо расонанд. Дар 46 курси такмили ихтисоси наќшавї ва иловагии моњи январи соли 2013 1176 нафар омўзгорону кормандони соњаи маориф мањорату малакаи худро такмил доданд. Њамзамон, дар њамкорї бо Фонди каталитикї - транши 3 (FTI-3) аз рўи барномаи "Менељмент ва сарварї" 34 КТИ бо фарогирии 812 нафар директорони муассисањои таълимии шањри Душанбе, вилоятњои Суѓду Хатлон, Бадахшон ва ноњияњои тобеи марказ курсњои такмили ихтисос баргузор гаштанд. Дар баргузории курсњои мазкур такмили ихтисос тренерони пуртаљрибаи ДЉТИБКСМ, Вазорати маориф, Пажуњишгоњи рушди маориф, Маркази љумњуриявии таълимию методї инчунин, лекторон аз Марказњои такмили ихтисоси вилоятњо ва шањри Душанбе даъват шудаанд.

маорифи шањру ноњияњо ва вилоятњо љињати љалби њарчи бештару бењтари омўзгорони соњаи мазкур диќќати љиддї дињанд. Дигаргунињое, ки дар замони муосир дар бахши тањсилот ба вуќўъ мепайванданд аз омўзгорон ва мутасаддиёни соњаи моарифи кишвар таќозо менамояд, ки пайи пайгирї аз ин таѓйирот аз тамоми воситаву имконот самаранок истифода намоем. Бо дар назардошти фазои воќеї дар макотиби тањсилоти миёна ва умуми вазири маорифи љумњурї, муњтарам Н.Саидов бо раёсат ва њайати кормандони ДЉТИБКСМ рўзи 31-уми январи соли равон мулоќот доир намуданд. Боиси таъкид аст, ки вазири маориф вазъиятро ба таври љиддї баррасї ва тањлил намуда, дар назди њайати устодони донишкада њаллу фасли вазифањои мушаххасро гузоштанд. Раёсат ва кормандони Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф тасмим гирифтаанд, ки ба воситаи такмили ихтисоси кормандони соњаи маориф дар баланд намудани такмили мањорати педагогии омўзгорон ва сарварони муассисањои таълимї тибќи дастуру супоришњои маќомоти Вазорати маорифи кишвар сањми босазои худро гузоранд. Мењриддин ЃИЁСИЕВ, мудири кафедраи психология, педагогика ва методикаи таълими ДЉТИБКСМ, Сафарбек СОБИРОВ, мудири шуъбаи таълими ДЉТИБКСМ

Њайати Н.САИДОВ, Ф.РАЊИМОВ, Т.МАЊМАДОВА, Ф.ИСМОНОВ, А.РАЊМОНОВ, тањрир: М.САЙФИДДИНОВ, А.МУРОДЇ (љонишини сармуњаррир)

Суроѓа: 734024, ш.Душанбе, к.Нисор Муњаммад, 13а. Телефонњо: ќабулгоњ – 221-63-36, љонишини сармуњаррир – 227-36-29, котиби масъул ва шуъбањо – 227-25-49

Муассис: Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон Почтаи электронї: info@omuzgor-news.tj Сайти њафтанома: www.omuzgor-news.tj

«Омўзгор» дар Вазорати адлияи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 21Р – 405 19.12.2000 сабти ном шуда, тањти раќами 0018/рз, аз 14.09.2007 дар Вазорати фарњанги Љумњурии Тољикистон аз нав номнавис гардидааст. Нашрия ба хотири чандандешї маводе низ ба табъ мерасонад, ки идораи њафтанома метавонад бо муаллифон њамфикр набошад ва барои онњо масъулият ба уњда нагирад. Дастхатњо ва суратњо ба муаллифон баргардонида намешаванд.

Њафтанома дар чопхонаи «Интишор» ба табъ расидааст. | Индекси обуна – 68850 | Адади нашр: 28 646 нусха | Тарроњ: С. Ниёзов | Њуруфчинон: О.Љабборова ва Ш. Зафарзода

Omuzgor №6 2013  

Ҳафтаномаи «Омӯзгор» №6 2013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you