Issuu on Google+

Сарќонун бахтномаи миллат аст Бењин фарди љањон омўзгор аст, Аз ў сарсабзу хуррам рўзгор аст

ЊАФТАНОМА АЗ 20-УМИ ИЮЛИ СОЛИ 1932-ЮМ НАШР МЕШАВАД

ОМЎЗГОР

№ 44 (11905) 1 ноябри соли 2013

НАШРИЯИ ВАЗОРАТИ МАОРИФИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН

МЕЊРНОМА

сияи титут и) с н о К онун н (Сарќ ољикисто Т урии Љумњ

www.omuzgor-news.tj

Давлат САФАР

Ñàðќîíóí Бењрўзии мо зи тољу тахти мо шуд, Покиза зи ёд рўзи сахти мо шуд. Сад шукр, ки бахтномаи мо дар даст Сарномаву шањномаи бахти мо шуд. Оини бародарї фазилат бошад, Номуси Ватан шукўњи миллат бошад. Сарќонуни сарнавишти мо дар олам «Ал-ќонун»-и сад давои иллат бошад.

6 ноябр - Рўзи Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон

Осудагии замона аз ќонун аст, Иќболи накў њамеша дар афзун аст. Эй, дўст, биё, мењру муњаббат варзем, Сарсабзии мо зи юмни Сарќонун аст. Бахти њама бахту бахти мо – Сарќонун, Шањномаву тољу тахти мо – Сарќонун. Бар чашми њасуду рашки кўтањназарон Девори мароми сахти мо – Сарќонун.

ТУЊФАЊОИ ИДОНА

Мактаби Президентї дар Кўлоб

Ифтитоњи мактаби замонавї

27 октябри соли равон бо иштироки Президенти кишвар Эмомалї Рањмон дар дењаи Тољикистони љамоати дењоти Ѓайрати ноњияи Фархор мактаби нави тањсилоти миёнаи умумї мавриди бањрабардорї ќарор гирифт. Зимни шиносої бо шароити мактаби навбунёд, аз љумла иттилоъ дода шуд, ки бинои сеошёна аз љониби Диловар Муњиддинов, ки соњибкори тољик дар Федератсияи Русия мебошад, бо харљи 7 миллиону 245 њазор сомонї бунёд ёфта, барои 420 хонанда дар як баст пешбинї шудааст. Аз ин маблаѓњо ќариб 750 њазор сомонї ба хариди таљњизот ва ашёи таълимї сарф гардида, синфхонањои

фаннии мактаб мувофиќ ба талаби замон муљањњаз шудаанд. Тавре иттилоъ доданд, сохтмони мактаб њанўз солњои 80 -уми асри гузашта оѓоз шуда, танњо ошёнаи аввал ва ќисмате аз ошёнаи дуюми он бунёд ёфта будааст. Бо сабабњои маълум аввали солњои 90- ум сохтмон ќатъ гардида буд. Аз ин хотир, соњибкори мањаллї дар партави сиёсати бунёдкоронаю созандагии Президенти кишвар Эмомалї Рањмон камари њиммат баста, сохтмони ин иншооти таълимиро ба итмом расондааст. Тавре аён гардид, мактаб дорои тамоми шароити зарурї барои таълиму тарбияи босифати хонандагон аст.

28 октябри соли равон дар маркази шањри Кўлоб бо иштироки Президенти кишвар Эмомалї Рањмон мактаби боњашамати Президентї мавриди бањрабардорї ќарор гирифт, ки барои 640 нафар хонандаи хушлаёќат аз шањру ноњияњои минтаќаи Кўлоби вилояти Хатлон пешбинї гардидааст. Зимни шиносої бо шароити таълиму тарбия дар мактаби замонавї аён гардид, ки ин иншооти муњим бо тарњи зебо ва мутобиќ ба стандартњои баланд бунёд ёфтааст. Дар бино барои фанњои даќиќ, аз љумла физика, кимиё ва биология, омўзиши технологияи компютерї ва њунаромўзии духтарону писарон синфњои махсуси муљањњаз омода гардидаанд. Ду синфхонаи компютерї дорои 50 компютер, синфхонањои забономўзї бо дастгоњњои лингофонї мебошанд. Маљлисгоњи мактаб дорои 608 љойи нишаст буда, дар он имкони баргузории њар гуна чорабинињои фарњангї њаст. Толори варзишии мактаб 300 љойи нишаст барои тамошобин дорад.

Ошхонаи мактаб барои 320 хонанда дар як баст пешбинї шуда, тозаю озода ва мутобиќ ба стандартњои баланди бењдоштї аст. Дар мактаби Президентї барои њамаи

640 нафар хонанда хобгоњи зебо бунёд ёфтааст, ки дорои тамоми шароити дарстайёркунї ва истироњату фароѓат мебошад. Дар назди мактаб бинои нўњошёнаи истиќоматї ќомат афрохтааст, ки дар он 36 омўзгор бо ањли хонаводаашон бо манзили зист таъмин гардидаанд. Сарвари давлат Эмомалї Рањмон аз шароити бењтарини дар ин мактаб муњайёгардида изњори хушнудї карда, омўзгорону хонандагонро ба омўзиши амиќи илмњои замона њидоят намуд. President.tj


2

ОМЎЗГОР

№ 44, 1 ноябри соли 2013

ПРЕЗИДЕНТ ВА МАОРИФ НАВИД

АРСАИ СИЁСАТ

Мо фарзандони Президенти мамлакатем! Ба таъкиди ањли хирад, аз некўтарину шоистатарин ва пурсавобтарин амалу рафтори одамї дасти эњтиёљмандон гирифтан ва ба ятиму бепарастор ѓамхорї кардан будааст. Њанўз беш аз њазор сол ќабл аз ин ќофиласолори адабиёти тољик, устод Рўдакї таъкид карда, ки «Гар дасти фитодае бигирї, мардї». Бузургтарин ашхоси олам аз ин хислатњои воло бархурдор будаанд ва њамеша дасти шафќат ба сари ятимон доштаанд. Боиси ифтихору сарбаландии њамаи мост, ки имрўз Президенти љумњуриамон, муњтарам Эмомалї Рањмон дар радифи варзидатарин ва маъруфтарин сарварони кишварњо, пешвоёни арсаи сиёсат ќарор доранд. Ин абармарди шарафмандро фазилатњои зиёде хос аст. Яке аз фазилатњои њамидаи Сарвари кишвари мо ятимнавозї, таваљљўњмандї ба бепарасторон мебошад. Њамаи мо тавассути тамошои барномањои телевизионї борњо шоњиди он шудаем, ки Љаноби Олї зимни сафарњои хеш ба минтаќањои мамлакат њатман таваљљуњ ба ятимон мекунанд, сари онњоро падарвор сила менамоянд, барояшон њадяњо эњдо мекунанд, ба мактаб-интернатњо ташриф оварда, бо вазъи тањсилу фароѓати ятимону бепарасторон бевосита ошно мешаванд ва бањри ободии мактаб–интернатњо, муљањњазонидани онњо тадбирљўї менамоянд. Њамагон хуб медонем, ки бо дастуру њидоятњои бевоситаи Сардори давлатамон дар бисёр шањру навоњии љумњурї мактаб-интернатњо бунёд ёфтаанду бо бењтарин васоити таълимии муосир муљањњазонида шудаанд. Ва низ мањз бо супориши Президенти мамлакат тамоми мактаб-интернатњои љумњурї таъмиру обод гардиданд, имтиёзу бартарињо пайдо намуданд. Хушбахтона, таълимгоњи мо њам, ки расман мактаб-интернати љумњуриявии кўдакони ятим дар ноњияи Шањринав ном дорад, аз мадди назари Сарвари кишварамон дур намондааст. Тамоми пешравию комёбињои мактаб-интернат бо номи ин абармарди саховатмешаю адолатпараст иртиботманд мебошад. Президенти љумњурї, Љаноби Олї Эмомалї Рањмон њанўз соли 2006 зимни боздиди навбатии хеш аз ноњияи Шањринав бевосита ба таълимгоњи мо ташриф оварда буданд. Шодию ифтихори ањли мактаб-интернатро интињо набуд он њангом. Њамзамон, банди њиссиёту њаяљони зиёд будем њамагон. Љаноби Олї бо таваљљуњи махсус ва хеле амиќназарона бо таълимгоњ, таљњизоту шароити он, бо сатњи таълиму тарбияи хонандагон ва вазъи фаъолияти омўзгорон ошної пайдо карда, бо тарбиятгирандагони мо суњбати озод оростанд, розу ниёзи онњоро шуниданд, сари ятимону бепарастонро сила карданд, суханони рўњбаландсоз гуфтанд. Љаноби Олї бо як суњбати фишурда, вале басо самимию мењрбор зуд роњ ба дилњои шогирдони ятиму бепарастори таълимгоњ ёфтанд, шахси боэътимоду наздиктарини эшон гардиданд. Президенти мамлакат дар њалќаи шогирдони таълимгоњ гуфтанд, ки шумо њаргиз ятиму бекас ва бепарастор нестед, Њукумати мамлакат њамеша аз паи ѓамхорї нисбат ба шумост. Ман - Сарвари кишвар шуморо фарзанди хеш медонам ва њаргиз намегузорам, ки ба поятон хоре халад… Чї ќадар хушу гуворо буд шунидани ин суханони падарона ба шогирдакони азизи мо! Онњо аз ин ба баъд њамеша ва њама љо ифтихор доштану доранд, ки падари мо Президенти мамлакатанд! Ва њатто, чун дар телевизион Сарвари кишварро меди-

данд, аз сари ифтихору эњтиром нидо дармедоданд, ки «Ана, падари моро намоиш медињанд!» Пас аз он сафари Президент ба Шањринав ва боздидашон аз таълимгоњи мо дар мактаб-интернат таѓйироти љиддї ва зиёд ба вуќўъ пайваст, албатта, дар заминаи дастуру супоришњои эшон. Муњимтар аз њама, мактаб-интернати мо 11-сола шуд (ќаблан тањсил ин љо то синфи 9 идома меёфт) ва тарбиятгирандагони мо имкон пайдо карданд, ки бевосита пас аз хатми таълимгоњ шомили мактабњои олї гарданд. Мактабинтернат аз лињози таљњизоти таълимию техникї муљањњазтар шуд, таваљљуњи сарпарастон ба таълимгоњ афзуд ва

сарпаноњ – хонаи чорњуљрадор шуданд. Њамон ваќт Фирўз, њамчунин, иброз дошта буд, ки мехоњад дар оянда духтур шавад. Сарвари мамлакат дар љавоб бо табассум гуфта буданд, ки ба нияти некат мерасї, писарам. Њоло Фирўзи мо, писари дигари Президент, донишљўи соли дуюми Донишгоњи давлатии тиббии Тољикистон ба номи Ибни Сино мебошад. Умуман, таваљљуњу ѓамхории Сарвари кишвар њисси масъулиятшиносиву маърифатпарастии шогирдони моро афзун кардааст ва мо низ пайваста ба онњо таъкид мекунем, ки фарзандони Президент бояд аълохон, боодобу хушрафтор бошанд ва дар оянда ба Ватани хеш хизмати арзанда намоянд. Њамасола ќариб њамаи хатмкардагони мактаб-интернати мо ба мактабњои олї дохил мешаванд ва айни замон беш аз 100 нафар собиќ шогирдони мо дар донишкадаву донишгоњњои мамлакат бомуваффаќият тањ-сил доранд. Аз таъси-

Бо маблаѓи соњибкор 27 октябри соли равон Сарвари давлат Эмомалї Рањмон зимни сафараш ба ноњияи Фархор ба сохтмони як зумра иншооти нави замонавї ифтитоњ бахшид. Аз љумла, дар маркази ноњия санги асоси як мактаби нави замонавї гузошта шуд, ки аз љониби соњибкори мањаллї Хуршед Нозимов сохта мешавад. Дар асоси наќшаи соњибкор бинои ин мактаб бо ду ошёна барои 1300 хонанда дар 2 баст бояд сохта мешуд. Бо маслињати Сарвари давлат Эмомалї Рањмон тасмим гирифта шуд, ки бино сеошёна ва аз наќшаи кунунї хеле фарохтар сохта шавад ва 1200 нафар хонандаро дар як баст фаро бигирад. Барои ин ба роњбарияти ноњия дастур дода шуд, ки масоњати замини барои сохтмони мактаб пешбинишударо зиёд кунад. Бо маслињати Президенти кишвар Эмомалї Рањмон мактаб бояд толори барњавои варзишї, маљлисгоњ барои 300 љойи нишаст ва ошхона бо 150 љой низ дошта бошад, то ки ба талаботи замон мутобиќ шавад. www.president.tj

Мактаби нав дар дењаи Саричашма сатњи таълиму тарбия боз њам боло рафт, омўзгорону хонандагон хеле руњбаланд гардиданд. Ба як сухан, Љаноби Олї мањбубтарин ва наздиктарин шахси ањли мактабинтернат, дили пури онњо шуданд. Зимни сафари дигари Президент ба ноњияи Шањринав, ки соли 2011 ба вуќўъ пайваст, мањбубияти эшон дар байни ятиму бепарасторон боз њам бештар шуд. Маро муяссар гашт, ки дар мулоќоти Сарвари кишвар бо ањли ноњия суханронї намуда, ба Љаноби Олї барои ѓамхорињои рўзафзуну фарогирашон нисбат ба ятимону бепарасторони таълимгоњамон арзи сипос намоям. Суханронии собиќ хонандаи мактаб-интернати мо Фирўз Њаитов дар њузури Президент хеле муассиру њаяљонбахш буд. Ў ба Сардори давлат аз самими дил барои ѓамхорињои падаронаашон ташаккур гуфт ва зимнан иброз дошт: - Ваќте ки ман аз падару модар ятим мондам, ба дањшат афтодам, ки акнун дигар ба куљо хоњам рафт, зеро бо ман ду хоњару як додарам зору њайрон монда буданд. Хушбахтона, моро мактаб-интернати Шањринав ба оѓўш гирифт, парвариш кард. Муњтарам Эмомалї Рањмон аз Фирўз пурсиданд, ки рўзњои истироњат бо додару хоњараконат ба куљо меравї. Ў посух дод: - Љаноби Олї, дигарон ба назди хешу таборашон мераванд, мо дар таълимгоњ мемонем, зеро на пайванде, на љойи рафт ва на сарпаноње берун аз мактаб дорем. Љаноби Олї дар риќќат монданд, ба андеша рафтанд ва нињоят, рў ба раиси ноњия оварда супориш доданд, ки њар чї зудтар барои ин чор нафар ятим манзили истиќоматї омода созанд. Њамагон ин ѓамхории Сарвари давлатро бо кафкўбї истиќбол намуданд… Дере нагузашта Фирўзу додару хоњараконаш дар маркази ноњия соњиби

ри бафайзи сиёсати мардумпарастонаю ятимпарваронаи Президенти љумњурист, ки њама љо шогирдони моро хуб истиќбол мекунанд, дасти мадад дароз менамоянд, ба ятимону бепарастон изњори боварию эътимод мекунанд. Воќеан, худ Љаноби Олї таъкид кардаанд, ки: «Аксари онњое, ки мактаб-интернатњоро хатм мекунанд, инсонњои комил, фарзандони арзандаи љамъият мегарданд ва фазилатњои неки одамонро соњиб мешаванд. Азбаски чунин шахсон дар муњити њамсолон ба камол мерасанд, хислатњои якдигарфањмї, дўс-тию рафоќати самимї, дастгирию кўмаки якдигар ва ѓайра дар онњо ба таври табиї пайдо мешавад». Љанбаи дигари таъсири файзбахши сиёсати Сарвари мамлакат бештару мукаммалтар гардидани фаъолияту ѓамхории сарпарастон, ашхоси саховатманду доро мебошад. Вобаста ба ин, мактаб-интернати мо солњои охир давра ба давра ободтар ва шароити зисту тањсили тарбиягирандагонаш бењтар мегардад. Мо аз дастгирии њамешагии Вазорати маорифи кишвар, маќомоти иљроияи њокимияти давлатии ноњияи Шањринав, Агентии алоќаи њавоии љумњурї, раёсати ЉДММ «Манорасохтмон», Федератсияи иттифоќњои касабаи мамлакат, Донишгоњи славянии Тољикистону Россия ва аз соњибкори боњиммат Љўрабек Сафаров баѓоят сипосманду шукргузорем. Имсол мактаб-интернати мо 80солагии таъсисёбиашро таљлил хоњад кард. Умедворем, ки ин санаи муборак ба хотири шодмониву шукуфоии кўдакони ятиму бепарастор дар заминаи дастгирии маќомоти дахлдор ва бо сарпарастии ањли љомеаи ноњия ва маќомоту ашхоси дигар дар сатњи баланд ва муассир таљлил мешавад. Мушаррафа ШАРИФОВА, директори мактаб-интернати љумњуриявии кўдакони ятиму бепарастор дар ноњияи Шањринав

Субњи 29 октябр Президенти кишвар Эмомалї Рањмон ба дењаи Саричашмаи љамоати дењоти Худоёр Раљабови ноњияи Восеъ ташриф оварда, мактаби нави замонавии онро ифтитоњ намуд. Тавре зикр гардид, мактаби пешинаи дења њанўз солњои 50- уми асри гузашта бунёд ёфта, дар њолати садамавї ќарор дошт. Мактаби нави дења бо супориши Сарвари давлат Эмомалї Рањмон дар зарфи як соли охир бо харљи 1,7 миллион сомонї сохта, бо ашёву таљњизоти муосири таълимї муљањњаз гардидааст. Мактаббачагон шодию фарањи беандозаи худро бо шеъру сурудњои дилнишин арза доштанд. Аз љумла суруди аллаи хонандаи синфи 10 Дилноза Ањмадова бо навои дутор аз гурўњи духтарони дуторнавоз дар сатњи баланд иљро гардид. Сарвари давлат Эмомалї Рањмон аз њунари волои ин духтари дењотї њаловат бурда, ба масъулин дастур дод, ки ўро барои шомил шудан ба Консерваторияи миллии Тољикистон омода созанд. Бинои мактаб якошёна буда, барои 840 нафар хонанда дар 2 баст пешбинї шудааст. www.president.tj

Боз як таълимгоњ

Дар доираи сафари кории Президенти кишвар Эмомалї Рањмон ба ноњияи Фархори вилояти Хатлон бо иштироки вазири маориф Нуриддин Саидов, муовини аввали вазири маориф Фарњод Рањимов мактаби раќами 58-и ноњия ба истифода дода шуд. Бинои мактаб дуошёна буда, аз шаш синфхонаи таълимї, синфхонаи компютерї, хонаи муаллимон, дафтари кории директор, китобхона иборат мебошад, ки барои 144 љои нишаст дар як баст пешбинї шудааст. Тавре муовини сардори раёсати сохтмони асосии Вазорати маориф Д.Сафаров иттилоъ дод, мактаб аз њисоби маблаѓњои мутамаркази асосии ба Вазорати маориф пешнињодгардида бо харљи 1,5 миллион сомонї бунёд ёфта, бо тамоми таљњизот ва ашёи таълимї таъмин карда шудааст. Эњсони ХУШБАХТ, «Омўзгор»

Њукумати љумњурї дар ќарории худ (5 сентябри соли 1931) ќисми таркибии кори мактаб будани таълими политехникиро таъкид намуд.


ОМЎЗГОР

БАХТНОМА МАРОМНОМАИ МИЛЛАТ

Њамасола 6-уми ноябрро њамчун рўзи таърихиву фаромўшнашаванда ва пурнишот љашн мегирем. Ин рўз дар таърихи соњибистиќлолии кишварамон сафњаи тозаеро сабт намуд. Яке аз бузургтарин дастовардњои соњибистиќлолї ќабули Конститутсияи (Сарќонун)-и Љумњурии Тољикистон мебошад, ки истиќлолияти миллии кишварро ба расмият дароварда, роњи минбаъдаи рушду инкишофи љомеаи навини Тољикистонро муайян намуд. Њадафи нињоии Конститутсия (Сарќонун)-и Љумњурии Тољикистон бунёди давлати демократї, њуќуќбунёд, дунявї, иљтимої ва ягона мебошад. Конститутсия низоми ташаккули давлатро муайян кард. Идораи президентии муайяннамудаи Конститутсия њамчун низоми ягона ва сохтори муайяни њокимияти иљроия дар раванди сулњу субот, вањдату оромї, ќонунияту волоияти ќонун њисса гузошта, Тољикистонро дар миќёси љањон аз нигоњи сиёсиву иљтимої ва иќтисодї муаррифї намуд. Дар Конститутсияи Љумњурии Тољикистон таъкид гардидааст, ки инсон, њуќуќ ва озодињои ў арзишњои олї мебошанд. Конститутсия њамчун ќонуни асосї муносибатњои муњимтарини љомеаро танзим менамояд. Риоя ва татбиќи он вазифаи муќаддаси тамоми рукнњои њокимияти давлатї ва шањрвандон аст. Конститутсия (Сарќонун)-и Тољикистон аз љониби коршиносони варзидаи байналхалќї ва созмонњои бонуфузи сиёсии љањон яке аз конститутсияњои бењтарин ва демократитарин эътироф шудааст. Эътирофи соњибихтиёрии давлати Тољикистон ба василаи Конститутсияи он аз љумлаи арзишњои гаронбањои миллат мебошад. Конститутсия роњи рушди ояндаи давлати соњибистиќлоли Тољикистонро муайян намуда, заминањои асосии давлатї ва низоми

№ 44, 1 ноябри соли 2013

сиёсиро фароњам овардааст. Арзишњое, ки Конститутсия бар он асос ёфтааст, чунинанд: -эъмори давлати соњибихтиёру демократї; -арзиши олї ва љойгоњи бузург доштани инсон, њуќуќ ва озодињои ў; -сарчашмаи ягонаи њокимияти давлатї ва баёнгари соњибихтиёр будани халќи Тољикистон; -ягонагї ва тамомияти арзии Љумњурии Тољикистон; -гуногунандешии сиёсї ва мафкуравї; -озодии эътиќод, сухан ва воситањои ахбори омма; -фаъолияти озоди иќтисодї, соњибкорї ва баробарњуќуќии њамаи шаклњои моликият; -дар асоси эњтироми соњибихтиёрї ва истиќлолияти давлатњо ва тибќи меъёрњои њуќуќи байналмилалї амалї намудани сиё-

Конститутсия ворид намудани таѓйироту иловањоро ба миён овард. Солњои 1999 ва 2003 тариќи раъйпурсии умумихалќї ба Сарќонун таѓйироту иловањо ворид карда шуд, ки он боз њам мукаммалтар гардид. Санадњои меъёрию њуќуќие, ки дар заминаи талаботи модда ва бандњои алоњидаи Конститутсия ќабул шуданд, дар давоми 19 сол бо назардошти талаботи замони муосир борњо мавриди таљдиди назар ќарор гирифта, мукаммал гардонида шудаанд. Дар давоми 20 сол 7 маротиба мавриди таљдиди назар ќарор гирифтани моддањои алоњидаи Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» ва дар арафаи соли тањсили 2013-2014 дар тањрири нав ва бо таѓйироту такмили мукаммал ќабул шудани ќонуни мазкур ин эътирофи њуќуќ ва маќому манзалати кормандони соњаи маориф- далели тањкимбахшии уњдадорињои субъектњои раванди таълиму тарбия аст.

гардонида шудан; -бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз њуќуќи истифодаи рухсатии дарозкардашудаи пардохтшаванда истифода кардан; -омўзгороне, ки собиќаи кории бефосилаи на камтар аз 25 сол доранд, бо хоњиши худашон метавонанд ба нафаќа бароянд ва дар асоси шартнома дар муассисаи таълимї ё дигар соња кор кунанд; -ба омўзгорони муассисањои таълимї, ки бори аввал хонаи истиќоматї месозанд, тибќи ќонунгузорї аз њисоби маблаѓи ѓайрибуљетї ё ташкилотњои ќарздињанда ќарзњои бефоиз ё имтиёзноки барои омўзгор ќобили ќабул муќаррар карда мешаванд; -барои омўзгороне, ки дар хонањои истиќоматии фонди манзили давлатию љамъиятї зиндагї мекунанд, дар сурати доштани собиќаи кории омўзгории на камтар

Кафили њуќуќу озодињои шањрвандон «Конститутсияи Тољикистон, пеш аз њама ифодагари азму иродаи неки халќи тољик дар арсаи љањон мебошад». Эмомалї РАЊМОН

сати хориљии кишвар. Воќеан њам, дар тўли 19 соли мављудияти Конститутсия арзишњои он ба куллї собит гаштанд. Конститутсияи даврони истиќлол дарвоќеъ ифодагари манфиатњои волои миллату Ватан, муайянкунандаи низоми устувори давлатдорї ва сохтори идораи љомеа, кафолатбахши њуќуќу озодињои инсон, таъминкунандаи истиќлоли сиёсиву иќтисодї ва амсоли инњо мебошад. Тањкими давлатдории навини тољикон боиси рушди соњањои иќтисодиёту иљтимоиёт ва устуворгардии сохтори сиёсиву вазъи ороми љомеа зарурати ба

Моддаи 53-и ќонуни мазкур (имтиёзњои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф) барои кормандони соњаи маориф њамчун субъекти љомеа як ќатор имтиёзњоро пешбинї намудааст. Аз љумла, -ба таъхир гузошта шудани муњлати даъвати омўзгорон ба хизмати њарбї; -нигоњ доштани музди мењнат њангоми ба рухсатии эљодї баромадан; -барои дастовардњо дар фаъолияти омўзгорї ва тарбияи насли наврас бо мукофотњои соњавї, давлатї ва унвонњои фахрї ва барои мењнати шоиста ва дастовардњои педагогию илмї ба њавасмандии моддї ва маънавї сарфароз

Санади таќдирсоз

Барои ноил гаштан ба чунин маќсаду мароми олї зарурияти таѓйир додани асноди танзимкунандаи муносибатњои љамъиятї, аз љумла, Конститутсияи кишвар ба миён омад. Бo назардошти таклифу дархости мардум ва фикру мулоњизоти мутахассисону донишмандон, пеш аз њама, да-

3

стуру тавсияњои пурарзиши ст Сарвари давлат лоињаи нави С Конститутсияи кишвар 6 ноябри К соли 1994 барои ќабул ба райсо пурсии умумињалќї пешнињод п карда шуд ва ин санади к таќдирсозу њаётан муњим бори та аввал дар њаёти мардуми тољик ав бо тариќи демократї, яъне, бо б роњи раъйпурсии умумихалќї р дар ин рўз аз тарафи мардум д ќабул гардид. Њар сол 6-уми ќ ноябр њамчун рўзи Конститутн сияи Љумњурии Тољикистон бо си шукўњу шањомати хоса љашн гиш рифта мешавад. р Ќайд намудан бамаврид аст, ки омилњои асосие, ки барои ќабули ин санади асосии кишќ вар ва боис гаштанд, дар боби аввали он љой дода шуданд. Аз љумла, тибќи моддаи 1-уми он Љумњурии Тољикистон давлати соњибихтиёр, домократї, њуќуќбунёд, дунявї ва ягона эълон гардид ва мувофиќи моддаи 6-уми он халќ, баёнгари њокимияти ягона дар љумњурї эътироф шуд.

Яке аз нишонањои асосии љомеаи шањрвандї таљзияи њокимият ба шохањо мебошад ва мувофиќи моддаи 9-уми Конститутсияи Љумњурии Тољикистон њокимияти давлатї дар Тољикистон ба њокимияти ќонунбарор, иљроия ва судї таљзия шудааст. Дар иртибот ба ин дар Конститутсия бобњои алоњида ба сохтор ва самтњои асосии фаъолияти ин шохањои њокимият бахшида шудааст. Дар Конститутсияи љумхурї мавќеи асосиро њуќуќу озодињои инсону шањрванд ташкил медињад. Ќайд кардан бамаврид аст, ки 34 моддаи он ва ё аз се як њиссаи Конститутсия ба ин мавзўъ бахшида шудааст. Махсусан, пас аз таѓйиру иловањое, ки 26-уми сентябри соли 1999 ва 22-юми июни соли 2003 аз тариќи раъйпурсии умумихалкї ба Конститутсия ворид гардид, онро такмил дод ва пурратар сохт, хоса моддаи 5-уми он љиддан таѓйир ёфт ва мувофиќи ин таѓйирот инсон, њуќуќ ва

аз 15 сол манзили истиќоматиашон ройгон хусусї карда мешавад; -омўзгороне, ки бори аввал аз фонди давлатї бо манзили истиќоматї таъмин карда мешаванд ё ба бењтар намудани шароити манзилиашон эњтиёљ доранд, бо тартиби муќаррарнамудаи Кодекси манзили Љумњурии Тољикистон дар навбати аввал бо хонаи истиќоматї ё ќитъаи замин барои сохтмони манзили истиќоматї таъмин карда мешаванд; Њамчунин, бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон омўзгорон метавонанд: -њангоми беморї бо доруворї ва табобати ройгон таъмин карда шуда, аз хизматрасонии коммуналї ройгон ё имтиёзнок истифода баранд; -бо пешнињоди хулосаи тиббї роњхатњои ройгону имтиёзноки муассисањои табобатию истироњатї, инчунин, сайёњию туристиро истифода кунанд; -ба омўзгорони љавоне, ки дар дењот фаъолият менамоянд, барои 3 сол иловапулї ба маош муќаррар карда мешавад, ки андоза ва тартиби пардохти он бояд муайян гардад; -омўзгороне, ки бемории музмин доранд, баъди на камтар аз њар 10 соли кори муттасили омўзгорї ба рухсатии дарозмуддати то яксолаи пардохтшаванда њуќуќ доранд; Њамзамон, барои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф, ки дар муассисањои таълимии низомаш махсус фаъолият менамоянд, иловапулї ба маош муќаррар карда мешавад, ки андоза ва тартиби пардохти онро Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян менамояд. (Давомаш дар сањ.15)

озодињои он арзиши олї эътироф карда шуданд ва дарвоќеъ, меъёрњои зикршуда ифодагари мазмуну моњияти љомеаи шањрвандї ва мењвари асосии Конститутсияи кишвар ба њисоб мераванд. Дар он солњое, ки Тољикистон дар њолати буњрони сахти сиёсию иќтисодї ва иљтимої ќарор дошт, ќабули чунин як санади асосї бо тарзу усул ва мазмуну моњияти љавобгў ба љањони муосир барои аз вартаи нобасомонињо берун кашидани кишвар дар баробари дигар омилњо наќши њалкунанда бозид. Бахусус, ќабули Конститутсияи љумњурї аз тариќи раъйпурсуии умумихалќї, дар он љой додани принсипњои демократї, арзишњои умумибашарї, эътироф намудани инсон ва њуќуќу озодињои ў, сарчашмаи ягонаи њокимияти давлатї эътироф гардидани халќ, принсипњои гуногунандешї, таљзияи њокимият ба шохањо, эътирофи гуногуншаклии моликият, рў овардан ба иќтисоди бозаргонї ва ѓайра барои аз тарафи мамолики мутараќќию љомеаи

мутаммадин, ташкилотњои бонуфузи байналмилалї эътироф гардидани Тољикистон, барќарор кардани равобити сиёсию иќтисодї бо онњо наќши муњим бозид. Бояд ќайд намуд, ки барои аз вазъияти ба амаломада бурун кашидани Тољикистон ва яке аз сабабњои ба зудї аз байн бурдани буњрон ва истиќрори сулњ дар кишвар дар пайи азму талошњои Сарвари давлат Эмомалї Рањмон мањз њамин дастгирии давлатњои пешрафт ва ташкилотњои байналмилалї буд. Њамчунин, меъёрњои он ба дили мардум, як шўълаи умеду бовариро ба фардои рушди устувори кишвар афрўхт. Аз ин рў, ин санад барои мардуми мо санади таќдирсоз аст. Њар як тољику тољикистонї онро азизу муќаддас мењисобад ва умед аст, ки он бардавому поянда барои Тољикистону тољикистониён хидмат мекунад. С.ЌОДИРОВ, сармутахассиси шуъбаи таъминоти њуќуќї ва котиботи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Соли тањсили 1933-1934 мактабњои љумњурї аз рўи барномањои нави таълимї ба кор шуруъ карданд.


4

ОМЎЗГОР

МЕЊРНОМА

№ 44, 1 ноябри соли 2013

ЉАШНВОРА

Тадќиќоту омўзишњо бар он далеланд, ки кулли давлатњои дунё соњиби ќонуни асосї њастанд ва мазмуну моњият ва муњтавою њадафњояшон низ ба њам сахт шабоњат доранд. Ќисматњо ва вазифањои муњими Конститутсияро ба таври мухтасар ин гуна метавон таќсимбандї кард: 1. Тамоми аркони давлат бояд тибќи нишондодњои ќонуни асосї фаъолият намоянд; 2. Кулли ќавонини дигар бояд дар заминаи Сарќонун тањия ва мавриди истифода ќарор бигиранд; 3. Конститутсия бояд такягоњи асосии давлату њукумат бошад ва њама маќомоти мављуда фаъолияти хешро мувофиќ ба он ба роњ монад; 4. Сарќонун њуќуќу озодињои шањрвандонро кафолат дода, амният ва вањдати миллиро таъмин мекунад. Дар раддабандии мазкур мо танњо љанбањои асосии волоияти Конститутсияро дарљ намудем. Дар Тољикистони азизи мо низ пас аз ба даст омадани Истиќлолияти давлатї Сарќонуни ба шароити миллї ва давру замон созгор ба тасвиб расид. То ин замон, аниќтараш баъд аз ѓалабаи Инќилоби Октябр тољикон 4 маротиба вобаста ба таќозои замон дар асоси райъпурсии умумихалќї Сарќонунро ба имзо расонидаанд. Мавриди зикр аст, ки конститутсияњои он давра мутобиќ ба идеология ва минталитети русњо тањия шуда буданд ва наметавон

Фурўѓбахши имрўзу фардои миллат гуфт, ки манфиатњои миллию давлатдории тољиконро њимоя мекарданд. Сарќонуни Љумњурии Тољикистон 6-уми ноябри соли 1994 ќабул шудааст. Суоле ба миён меояд, ки чаро бо гузашти 3 сол аз соњибистиќлолї Ќонуни асосї ба тасвиб расид? Дар посухи ин суол гуфтан љоиз аст, ки 3 соли аввали истиќлолият солњои пурмољарою пурошўб, солњое буданд, ки њанўз сохти давлатдорї мушаххас нашуда буд. Њанўз намедонистем, ки миллати мо кадом шакли низоми сиёсию иљтимоиро меписандад ва кадом роњ барои амалигардии ормонњои бисёрсолаи халќи тољик фарохтар мебошад. Инчунин, пас аз ба даст омадани Истиќлолияти давлатї гурўњу созмонњои манфиатљў кишвари моро ба гирдоби љанги хонумонсўзи дохилї кашидан хостанд ва нињоят, муваффаќ шуданд, ки ин љанги манњусро болои миллати бошарафи тољик тањмил намоянд. Баъд аз се соли вазнин бо талошњои пайгиронаи Сардори давлатамон, Љаноби Олї Эмомалї Рањмон дар заминаи овоздињии умумихалќї нахустин Конститутсияи давлати тозабунёди тољикон ба тасвиб расид. Мавриди тазаккур аст, ки љомеаи љањонї њамарўза дар њолати таѓйир ќарор дорад ва мамолик, хоса, кишварњои рў ба тараќќиро зарур аст, ки мутобиќ ба дигаргунињои мављуда ќонунмандии хешро такмилу таѓйир бидињанд. Ин буд, ки дар давоми 22 соли Истиќлолияти давлатї ду маротиба-26 сентябри соли 1999 ва 22 июни соли 2003 ба Сарќонуни љумњурї таѓйиру

ТАЉЛИЛ

Ончунон ки дар муќаддимаи Конститутсияи љумњуриамон омадааст, халќи Тољикистон њамчун ќисми људонопазири љомеаи љањон, бо эњсоси масъулияти амиќ дар назди наслњои гузашта, њозираву оянда ва муќаддас шуморидани њуќуќу озодињои инсон ва шањрванд бунёди љомеаи адолатпарварро вазифаи таърихии худ эълон намуд.

иловањо ворид карда шуданд. Дар асоси таѓйироти мазкур нахустин маротиба дар фазои си��сии мамлакат парлумони думаљлисаи доимоамалкунанда таъсис ёфта, ба фаъолият оѓозид. Њамчунин, мукаммалнамоии маќомоти иљроия, дар сатњи баланд нигањ доштани мустаќилияти маќомоти судї, њуќуќ ва озодињои инсон ба њайси арзиши олї ба Конститутсия ворид гардиданд. Дар давоми солњои амали Сарќонун дар мамлакат њудуди 1000 ќонун дар соњањои мухталифи њаёти љомеа ва давлат тањияю ќабул шуданд. Президенти кишвар, муњтарам Эмомалї Рањмон дар мавриди Конститутсия таъкид дошта, ки «Эътирофи соњибихтиёрии давлати Тољикистон ба василаи Конститутсияи он, бешубња, аз љумлаи арзишњои гаронбањои миллат мебошад, зеро мањз соњибихтиёриву истиќлолият барои миллат имконияти интихоби озодонаи роњи пешрафти мустаќилонаро фароњам оварда, халќро ба љањониён њамчун соњибдавлату соњибќудрат муаррифї мекунад». Сарќонуни мамлакат санади таќдирсозест, ки роњи рушду тараќќии давлати тољиконро њазорсолањо равшан месозад. Моро мебояд, ки онро њамчун муќаддасоти миллї ва фурўѓбахши роњи насли наврас ва имрўзу фардои миллати тољик эњтиром кунем, дар доираи он зиндагии сарбаландона намоем. Гуландом НАЗАРОВА, омўзгори мактаби раќами 5-и ноњияи Файзобод

ИСТИЌБОЛ

Ќонуни ояндасоз 22 июли соли 2013 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» дар тањрир, такмил ва иловањои нав бо имзои Президенти кишвар, муњтарам Эмомалї Рањмон ба тасвиб расид, ки аз 8 бобу 66 модда иборат аст. Ин ќонун њамчун санади меъёрии њуќуќї сиёсати давлатро дар соњаи маориф пеш бурда, дар таѓйиру такмили пурраи рушди устувори соња ва ба стандартњои байналмилалї мутобиќ намудани тањсилот ба инобат гирифта шудааст. Ќонуни соли 2004 аз 19 мафњум, ќонуни нав бошад, аз 46 мафњум иборат аст. Дар ќонуни нав, пеш аз њама, ба мустањкам намудани заминаи моддию техникї, табъу нашри китобњои дарсї, маблаѓњои сарикасї, тайёр кардани мутахассисони варзидаи касбию илмї, таъмини муассисањои таълимї бо техникаву таљњизоти њозиразамон, тањияи стандарти давлатии тањсилот, кушодани мактабњои типи нав, ба роњ мондани тањсилоти калонсолон ва муттасилу фарогир эътибори љиддї дода шудааст. Инчунин, ба бењтар намудани вазъи иљтимоии кормандони соњаи маориф дар ќонуни мазкур эътибори љиддї дода шудааст. Агар дар ќонуни соли 2004 танњо дар як модда – моддаи 52 дар бораи њифзи иљтимоии кормандони соња сухан равад, дар ќонуни љадид дар 3 модда – моддањои

52, 53 ва 54 оид ба њифзи шаъну шарафи омўзгор, имтиёзњои омўзгорон, таъминоти моддии онњо ва дигар кормандони соњаи маориф таъкидњо оварда шудаанд. Ќонуни љадид дар робита ба Ќонун «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» тањия ва ќабул гардидааст, ки моддаи 46 (банди 3) -и он волидонро масъул намудааст, ки ба раванди таълиму тарбия ва сатњи дониши фарзандонашон шинос шаванд. Ин талаботи ќонун волидонро муваззаф намудааст, ки ба мактаб њар чї бењтар алоќаи ќавї дошта бошанд. Н.ДАГИЕВ, мудири бахши инноватсия, Б. ЊАЙДАРОВ, мутахассиси Маркази љумњуриявии таълимиву методї

Њуљљати муќаддас ва рањнамои кишвар

Ба ќабули Конститутсия азму ирода ва њадафњои давлатдории тољикон вобаста ба эъмори давлати демократию њуќуќбунёд ва дунявию иљтимої барои тамоми љањониён маълум гардид. Конситутсия бунёди давлатдории тољиконро устувору ќавї сохт ва њама гуна шубњаю бадгумонињои нотавонбинони миллати моро барбод дод. Ба ин мазмун, Конститутсия далели идомаи давлатдории тољикон гардид, идомаи анъанањои давлатдории Сосониёну Сомониён. Минбаъд бо таќозои тањкими сохтори давлат, устуворгардии сулњу вањдат ва пешрафти иќтисодиёту иљтимоиёт ба Конститутсияи Тољикистон дар заминаи раъйпурсии умумихалќї якчанд маротиба таѓйиру иловањо ворид карда шуд. Њамин тавр, ќонуни асосии мамлакат аз њар љињат мукаммал ва даќиќу амиќ гардид. Имрўз Конститутсия (Сарќонун)-и кишвари мањбуби мо, ки дорои ѓояњои олии башардўстона ва инъикосгари суннатњои пурѓановати халќи тољик мебошад, дар арсаи љањон яке аз Конститутсияњои мардумитарин ва демократитарин эътироф шудааст. Он аз таљриба маќбул ва пазирои љањонии тањия ва нигориши конститутсияњо бархурдор гардидааст. Конститутсия заминањои њуќуќии давлат ва рушди миллатро фароњам овард, халќи тољикро ба шоњроњи дўстиву рафоќату њамдилї ва ба созандагиву

бунёдкорї рањнамун сохт. Он њисси миллию худшиносї ва худогоњии ањли миллатро тањким бахшид. Сарќонуни мамлакат заминањои њуќуќии давлат, дахлнопазирї ва якпорчагии он, манфиатњои миллї, њадафњои сиёсати дохиливу хориљї ва асосњои иќтисодиву иљтимоии љомеаи Тољикистонро даќиќан муайян намуд, инсон ва њуќуќу озодињои ўро арзиши олї эътироф кард ва њамчунин, барои инкишофи минбаъдаи муносибатњои нави љамъиятї роњ кушод. Ќонуни асосї барои фаъолияти озоди гуногунљабњаи шањрвандони љумњурї, аз љумла, барои фаъолияти иќтисодї, соњибкорї ва шаклњои гуногуни моликият замина фароњам овард ва ба ин васила, оѓози марњилаи сифатан нави инкишофи давлат ва рушди љомеа гардид. Барои мо, ањли маориф, дар баробари дигар моддањои Сарќонун моддаи 17-и он ба моњияти вижа молик аст. Мутобиќи ин мода давлат ба њар кас, сарфи назар аз миллат, нажод, љинс, забон, эътиќоди динї, мавќеи сиёсї, вазъи иљтимої, тањсил ва молу мулк, њуќуќу озодињоро кафолат медињад. Шањрвандони Тољикистон њуќуќи озодонаи тањсил кардану маълумот гирифтанро доранд. Дар дастрасї ба тањсил њама баробарњуќуќанд. Соли равон мардуми тољик нуздањумин солгарди ќабули санади сарнавиштсози хешро таљлил менамоянд. Дар ин муддат, мардуми мамлакат дар њаёту фаъо-

лияти њамарўзаи худ эътимоду итминони воќеан њам, ифодагари манфиатњои олии миллату Ватан, муайянкунандаи низоми устувори давлатдорї ва сохтори идораи љомеа, кафолатдињандаи њуќуќу озодињои инсон, таъминкунандаи истиќлоли сиёсиву иќтисодї, тамомияти арзї, волоияти ќонун ва фаъолияти муназзами маќомоти њокимияти давлатї мебошад. Вобаста ба ин, эњтироми ањли мамлакат ба ин санади олии миллат пайваста меафзояд. Мардум онро азизу муќаддас мењисобанд, зеро мањз њамин њуљљати муњими давлатдорї њуќуќу озодињои онњоро муайяну эътирофу њифз намуда, дахлнопазирии њаёт, ќадр, номус, инчунин, озодии виљдону эътиќод ва дигар пањлўњои фаъолияти эшонро кафолат медињад. Мардуми Тољикистони соњибистиќлол итминони комил доранд, ки Конститутсия (Сарќонун)-и мамлакат солњои тўлонї барои таъмини бахту саодати халќ ва ободию озодии љумњурї, барои амалисозии орзуву ормонњои наљибонаи сокинони кишвар хизмат хоњад кард. Конститутсияи мо ифтихори мо, сарвату давлати мо, бахтномаву шарафномаи мост. Эњтирому арљгузории он бояд дар мењвари амалиёти њамарўзаи мо ќарор дошта бошад. Гулнора АМИНОВА, омўзгори гимназияи №1 барои хонандагони болаёќати шањри Душанбе

Бо пешнињоди педологњо (равияи нав) соли 1936 1192 нафар кўдак «кундзењн» дониста, аз мактаб хориљ карда шуданд.


ИСЛОЊОТ

ОМЎЗГОР

№ 44, 1 ноябри соли 2013

Маблаѓгузории сарикасї:

НИЗОМ

дастовард ва мушкилот

Масъалаи маблаѓгузории сарикасї њанўз соли 2004 дар Паёми Президенти Љумњурии Тољикистон Эмомалї Рањмон пешнињод гардида, аз њамон ваќт ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон дар 5 шањру ноњия (Кўлоб, Хуљанд, Хоруѓ, Вањдат ва Ёвон) ба таври озмоиш мавриди амал ќарор гирифтааст. Моњи ноябри соли 2006 тањти №502 ќарорњои Њукумати Љумњурии Тољикистон «Оид ба шакли нави маблаѓгузорї ва идора гузаронидани баъзе муасисањои таълимї» ќабул гардид, ки он ба маќсади вусъати ислоњот дар самти маблаѓгузорї ва идораи маориф равона карда шудааст. Аз 1 январи соли 2007 муассисањои таълимии шањри Сарбанди вилояти Хатлон, ноњияи Б.Ѓафуров, шањрњои Ќайроќќум ва Чкалови вилояти Суѓд, ноњияи Шуѓнони ВМКБ, ноњияи Шоњмансури шањри Душанбе ва ноњияи Шањринав ба шакли нави маблаѓгузорї ва идора гузаштанд. Бо маќсади амалишавии ислоњот дар тамоми ќаламрави љумњурї ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон аз 30 июни соли 2007, №350 «Оид ба даврањои гузаронидани муассисањои таълимї» ќабул гардид. Тибќи талаботи ќарори мазкур аз 1 январи соли 2008 муассисањои таълимии шањри Нораки вилояти Хатлон, ноњияњои Сино, Фирдавсї, Исмоили Сомонии шањри Душанбе ва ноњияњои Рудакї, Турсунзода ва Њисор ба шакли нави маблаѓгузорї ва идора гузаштанд. Љараёни ислоњот дар шањру ноњияњои мазкур самараи хуб ба бор овард. Маорифчиёни кишвар бо дасту дили гарм барои ободї ва гул-гулшукуфии кишвари азиз, дар амал татбиќ намудани ќарорњои Њукумати Љумњурии Тољикистон ва дастуру супоришњои Сарвари давлат бо азму иродаи ќавї саъю талош варзиданд. Низоми нави маблаѓгузории сарикасї базаи моддию техникии мактабњоро оњиста-оњиста дигаргун сохта, сифати хизматрасониро дар соњаи маориф бамаротиб баланд намуд. Ба сарварони мактабњо имкониятњои нав, тарз ва усулњои самарабахши банаќшагирї, роњњои дурусти кор бо њайати омўзгорон ва дигар кормандони техникї, оид ба истифодаи таљњизот ва маводу воситањои муосири корї шароитњои фарохтари фаъолият ба вуљуд омаданд. Азбаски гузаштан ба шакли нави маблаѓгузории сарикасї дар љумњурии мо падидаи нав буд, мо ба омўзиши таљрибаи љањонї ниёз доштем ва имрўз низ омўзиши чунин таљриба аз манфиат холї нест. Чуноне ки маълум аст, гузаштан ба маблаѓгузории сарикасї дар миќёси љањон њанўз солњои 50-уми асри ХХ аз тарафи ислоњотхоњи ��врупої М.Фридман пешнињод шуда буд. Маќсади М.Фридман аз он иборат буд, ки дар низоми харољоти соњаи маорифи давлатї унсурњои нави иќтисодиёти бозаргонї љорї шуда, раќобати озоди муассисањои таълимї барои хонандагон, инкишофи талаботњо барои хизматрасонињои таълимї ба роњ мондашуда, аз дигар тараф, самаранок истифодабарии маблаѓњои буљетї дар мадди аввал бошад. Љањони муосир дар љодаи маблаѓгузории сарикасї бо ду роњ: мутамарказ ва ѓайримутамарказ фаъолият менамояд. Дар раванди таќсимот ва истифодаи маблаѓњо тарафњо ва ширкатдорон (давлат, сохтор ва ташкилотњои тиљоратї, ањолї ва шахсони инфиродї) иштирок менамоянд. Дар љумњурињои Молдова, Латвия, Македония ва Руминия аз рўи маблаѓгузории мутамарказ фаолият менамоянд. Таќсимот, истифодаи маблаѓњо ва пардохти музди маоши кормандони соња дар ин мамлакатњо тавассути Вазорати мориф сурат мегирад. Дар Љумњурии Тољикистон, дар ќатори

давлатњои Россия, Украина, Венгрия, Полша, Озорбойљон, Гурљистон, Руминия ва Албания аз трансферњои ѓайримаќсаднок истифода мекунанд, ки он ба ихтиёри маќомоти мањаллї гузошта шудааст. Дар Љумњурии Ќирѓизистон ќисмате аз харољоти соњаи маориф аз њисоби маблаѓњои андози таќсимгашта байни марказ ва дигар маќомоти мањаллї, маблаѓгузорї карда мешавад. Аз ин бармеояд, ки таљрибаи љањонии маблаѓгузории соњаи маориф гуногуну серсоња аст. Маблаѓгузории сарикасї дар љумњурии мо бартарињо ва дар баъзе њолатњо каму костагињои худро дорад, ки њалли дурусти он ба уњдаи маќомоти марбута, Вазорати маориф, мудирони шуъбањои маориф, роњбарони мактабњо, муњосибон ва намояндагони АВО гузошта шуда, аз онњо кордонї, масъулият ва низоми дурусти корбариро талаб менамояд. Барои амалї шудани маблаѓгузории сарикасї дар мактабњо аз тарафи вазоратњои маориф ва молия, Маркази дастгирии ислоњоти маориф «Пулс», Маркази њамоњангсозии миллї оид ба маблаѓгузории сарикасї дастуру маводњо пешнињод шуданд, ки бешубња, барои љараёни дурусти ин низом наќши арзанда доранд. Хушбахтона, сол ба сол маблаѓгузорињо дар соњаи маориф зиёд шуда истодаанд, ки ин бори дигар ба ѓамхорї ва назари нек доштани сиёсати давлат ба ин соњаи басо муњим ва таќдирсози миллат далолат мекунад. Соли љорї маблаѓгузории соњаи маориф ду миллиарду як саду сиву як миллион сомониро ташкил медињад, ки ин раќам дар муќоиса бо соли 2000-ум 57 маротиба зиёд аст. Тавре зикр кардем, мактабњои ноњияи Ёвон аз соли 2004 инљониб њамчун ноњияи таљрибавї (пилотї) ба низоми мазкур ворид шуда, дар ин самт таљрибаи кофї ба даст овардааст. Таљрибањо собит сохтанд, ки гузаштан ба маблаѓгузории сарикасї дар сурати кордонии роњбарони муассисањои таълимї, дарки дурусти масъалањо. даќиќ сарфањм рафтани масоили њисобдонї аз тарафи муњосибон ва сариваќт дар якљоягї бо машварат њал намудани масъалањои характери иќтисодию њисобї ва ташкилию машваратидошта бо намояндагони АВО, ба фоидаи умум аст. Мувофиќи Дастурамали маблаѓгузории сарикасї буљети мактабро маъмурияти мактаб дар њамкорї бо АВО тартиб дода, бо он коллективи омўзгоронро шинос менамояд. Ба хотири шаффофияти истифодабарии маблаѓњои буљетї дар мактабњо ташкили «Гўшаи маблаѓгузории сарикасї» аз манфиат холї нест. Дар гўша маводи зеринро љой додан мувофиќи маќсад аст: 1.Наќшаи чорабинии умумимактабї оид ба маблаѓгузории сарикасї. 2.Наќшаи даромади маблаѓњои мактаб. 3.Сметаи ягонаи даромад ва харољот барои як сол. 4.Њуќуќ ва вазифањои директор ва сармуњосиби мактаб дар ташкил ва таъмини њисобот. 5.Њуљљатњои муњосибавї оид ба њисобот ва иљрои сметаи харољот. 6.Наќшаи нишондињандањои асосии истењсолии фаъолияти мактаб. 7.Наќшаи харољоти маблаѓњои махсус (ѓайрибуљавї). 8.Рўйхати (инвентаризатсияи) амвол. 9.Наќша ва маълумотномаи муштараки мактаб ва АВО оид ба баррасии корњои басомонрасонидашуда нисбат ба маблаѓгузории сарикасї дар њар се моњ. Гўшаи мазкур метавонад вобаста ба теъдоди хонандагон, сохти мактаб воридшавии маблаѓњои буљавї ва ѓайрибуљавї дар дигар шакл низ вуљуд дошта бошад. Шакли маблаѓгузории сарикасї то имрўз исбот намуд, ки роњи пешгирифтаи маорифчиёни љумњурї дуруст буда. дар пешрафти соњаи њаётан муњими кишвар наќши арзандаеро бозидааст. Аммо зарур мешуморам сари чанд мушкилоти марбут ба ин самт фикру андешањои худро изњор

дорам, зеро таљдиди назар кардани баъзе нуќтањои дахлдор боиси ба таври муътадил инкишоф ёфтани равандњои асосии таълим дар мактабњо мегардад. Чуноне ки њамагон медонанд, на њамаи мактабњо аз рўи стандартњои лоињавї сохта шудаанд. Дар гузаштаи наздик ќариб дар аксарияти ноњияњо танњо дар марказњои шањракњо ва љамоатњо мактабњои замонавї сохта шуда буданд, ки онњо ба талаботи имрўза низ љавобгўянд. Ќисмате аз мактабњо дар солњои 50-60-уми асри гузашта бунёд шуда, ба шароити имрўза чандон мувофиќ нестанд. Дар чунин синфхонањо фаќат то 20 нафар толибилмро бо љойи нишаст таъмин кардан мумкин аст. Барои ин гуна мактабњо омўзгорон агар маълумоти олї ва категорияи олї дошта бошанд, аз рўи формуллаи БМ=МХ*ШХ+ММ маблаѓњо басандагї намекунанд. Ё худ, агар дар њамин гуна мактабњо, омўзгорон вобаста ба ставкањои муайяншуда пурра бо дарс таъмин бошанду маълумоташон олї ва дараљаи тахассусиашон 50% ба 50% олї ва якум бошад, дар он сурат маблаѓњо асосан барои пардохти музди маоши омўзгорон ва дигар коркунони техникии мактаб сарф мешаванд. Ин љо саволе ба миён меояд, ки дар бораи базаи моддию техникї, инкишофи њамаљонибаи мактаб дар давоми сол чї гуна чораљўї бояд кард? Ањволи иќтисодии ин гуна мактабњо чї мешуда бошад?... Ин раванд хоњ - нохоњ ба љараёни тањсил таъсири манфї мерасонад. Дар шароити имрўза мактабњое њастанд, ки дар онњо норасоии омўзгорон бараъло њис карда мешавад ва дар ин гуна мактабњо на танњо омўзгорони маълумоти олидор намерасанд, балки омўзгоронашон дараљањои тахассусии кадрї низ надоранд, аксари омўзгорон аз рўйи зарурат бо маълумоти миёна кор мекунанд. Чунин мактабњо аз рўйи таќсимоти сарикасї «бурд» мекунанд. Ѓайр аз ин, чуноне ки аз маълумотњо бармеояд, сарварони ин ќабил мактабњо барои љалби омўзгорони соњибмаълумот камтар талош меварзанд. Сабаби ин ба њамагон маълум: ин гуна роњбарони мактабњо аз рўи маќоли мардумї «Худам шоњу таъбам вазир» кор мебаранд. Дар мактабњое, ки аз рўйи теъдоди хонандагонашон «бурд» кардаанд (дар як ќатор мактабњо дар як синф то 35-40 нафар хонанда тањсил менамоянд), раванди азхудкунии барномањои таълимї маълум аст, ки чї гуна сурат мегирад. Биёед, андеша намоем. Омўзгор аввалан аз уњдаи идора кардани синфе бо теъдоди ин ќадар хонандагон мебаромада бошад? Пурсиши вазифаи хонагї чї гуна бояд сурат гирад? Оё барои устод пурсиши хонандагон, санљиши корњои мустаќилона, дафтардорї, кор бо китобњои дарсї, масъалаи њусни хат, рўзномадорї, одоби муошират, сару либос ва дањњо масоили дигаре, ки дар давоми 45 даќиќа (барои синфњои якум 35 даќиќа) бояд њалли худро ёбанд, гаронї намекунад? Дар Дастурамали низоми сарикасї омадааст, ки теъдоди хонандагон дар як синф агар 15 нафарро ташкил дињад, маблаѓи санљиши дафтарњо ба омўзгор ба миќдори 50% пардохт карда мешавад, аммо дар њолате ки шумораи хонандагон дар як синф то ба 45 нафар мерасад (зиёда аз меъёр), барои њаќќи тафтиши дафтарњо ба омўзгор њаќќи иловагї муайян карда нашудааст. Андеша кунед: ба омўзгори синфњои ибтидої барои тафтиши дафтарњои танњо се фанни таълимї: математика, забони модарї, санъат ва мењнат дар як рўз, агар теъдоди хонандагон ба њисоби миёна 36 нафарро ташкил дињад, омўзгорро зарур аст, ки ба њисоби миёна ба њар як дафтар 3 даќиќа (4 соату 44 даќиќа) ваќт сарф намояд. Оё дар сурате ки омўзгор бо 2 ставкаи корї таъмин аст, аз уњдаи њалли барномаи таълимї мебаромада бошад? Дар банди 1.12-и Дастурамале, ки вазоратњои молия ва маориф ба тасвиб расонидаанд, дар хусуси њавасмандкунии омўзгорон омадааст: «Муассисаи таълимї

5

њуќуќ дорад дар доираи маблаѓњои барои фонди музди мењнат људогардида ва аз њисоби сарфаи музди мењнати воњидњои корї, бо пешнињоди иттифоќи касабаи муассиса ва розигии муассис (ташкилоти болої) мукофотпулї муайян намояд». Мутаассифона, ќариб дар њамаи мактабњо аз ин имтиёз омўзгорон ва дигар кормандони техникї бенасиб мемонанд. Ба вуљуд омадани ин мушкилот аз каммасъулиятии баъзе директорони мактабњо, муњосибон ва инчунин дар њолатњои ба таври сунъї эљод намудани монеањо аз тарафи дигар ташкилотњои болої ба назар мерасад. Дар баробари масъалањои матрањгардида дар мактабњои дењот њар сол омодагї ба фасли зимистон яке аз масълањои аввалиндараља ба њисоб меравад. Људо намудани маблаѓ тибќи талаботи моддаи 2.2.3 аз тарафи масъулин, вобаста ба имкониятњои љойдоштаи молиявї, бояд дар мадди аввал ќарор гирад. Барои њалли ин мушкилот низ баъзан монеањои сунъї ба вуљуд меоянд. Бо бањонаи ба шакли мутамарказ дастрас намудани ангишт ба муассисањои таълимї дар баъзе ноњияњо нархи ангишт мутаносибан бо нархи бозор баланд аст. Дар њамин робита, ќайд кардан лозим аст, ки миёни фурўшандагони ин намуди сўзишворї бар асоси талаботи бозор раќобат (конкуренсия) ќариб ки вуљуд надорад, ки ин албатта, бар зиёни харидорон, аз љумла мактабњост. Дар баъзе мактабњо ќабули хонандагон аз рўи мансубияти миллї, ки шумораашон нисбатан кам аст, ��арурати ташкил намудани синфњо бо шумораи 10-12 нафар хонанда пайдо мегардад, ки ин ба раванди таќсимоти сарикасї дар муассисањои таълимї таъсири манфї мерасонад. Дар њолати ба забони давлатї сурат гирифтани љараёни таълим дар ин ќабил мактабњо метавон мушкилоти мазкурро њаллу фасл намуд. Мувофиќи талаботи Дастурамал сарборї барои љонишинони директор 16 соат ва барои директорон 12 соат муайян шудааст. Агар ба сарварони мактабњо соати аз ин њам камтар муайян гардида, музди маоши вазифавиашон зиёд карда мешуд, ба манфиати кор мебуд. Таљрибањо нишон медињанд, ки сарварони мактабњо ба ѓайр аз он ки дар мактаб фаъолият доранд, корњои дигареро, аз ќабили њамкорї бо шуъбањои маориф, љамоатњои шањраку дењот, маќомоти њифзи њуќуќ ва маќомоти мањаллии њокимияти давлатї ба зимма доранд. Дар њолатњои зарурї сарварони мактабњо ба маљлису машваратњои гуногун даъват мешаванд ва агар њамон рўз тибќи љадвали дарсї директори мактаб тахминан 4-5 соат дарс дошта бошад, пас он рўз њам барои хонандагон ва њам барои омўзгор дар азхудкунии барномаи таълимї монеа пайдо мешавад. Бинобар ин, пешнињод менамудам, ки музди маоши вазифавии директорони мактабњо ва љонишинони онњо зиёд, сарбории таълимиашон нисбатан кам карда шавад. Ба андешаи мо, ин имконият медињад, ки назорати дохилимактабї пурзўртар шуда, раванди талим самарабахш гардад. Дигар мушкилоте, ки маъмурияти мактабњо ва роњбарони синфњо дар анљомёбии соли хонищ бо он рў ба рў мешаванд, навиштани шањодатномањо барои хатмкунандагони синфњои 9 ва 11 мебошад. Шањодатномањо њуљљати асосии хатмкунандагон ба њисоб рафта, аз рўи фармоиши директори мактаб, ќарори шўрои омўзгорї ва дархости маъмурият соле як маротиба аз тарафи Вазорати маорифи љумњурї ба мактабњо ирсол мегарданд. Пур кардани ин њуљљатњо, алалхусус дар мактабњое, ки теъдоди хатмкунандагонашон ба 80-100, њатто 450-500 мерасад зањмати зиёд ва масъулияти љиддиро талаб менамояд. Одилона мебуд агар навиштани шањодатномањо ба шакли мутамарказ сурат мегирифт ва ё барои пур кардани онњо дар мактабњо ба шахсоне, ки ин корро ба анљом мерасонанд, дар асоси ќонунгузорї маблаѓи муайне пардохт карда мешуд. Дар ин сурат, амалњои характери коррупсионидошта низ пешгирї карда мешуданд. Сафаралї СОБИРОВ, директори мактаби №10, ноњияи Ёвон

Бо ќарори махсус аз 22 августи соли 1937 баъзе каљфањмињои педологї мањкум карда шуд.


6

ОМЎЗГОР

САНАД

№ 44, 1 ноябри соли 2013

1. Муќаррароти умумї

1.1.Тартиби мазкур дар асоси Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф», Низомномаи намунавии муассисањои тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон, ки бо ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон аз 03.04.2007, №171 (таѓйиру иловањо аз 31.08.2013, №406) тасдиќ карда шудааст, Дастурамали аз аттестатсияи давлатї гузаронидани хонандагон дар муассисањои тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон ва дигар санадњои меъёрии њуќуќї тањия гардида, тартиби гузаронидани рейтинги сифати дониши хонандагони муассисањои тањсилоти умумиро муайян менамояд. 1.2.Маќсади асосии ташкили низоми бањогузории рейтингї бањои воќеї додан ба сатњу сифати дониши хонандагон, муайян намудани самаранокии корњои таълиму тарбия, иљрои наќша ва барномањои таълимї ва дар ин замина, сари ваќт ошкор ва ислоњ намудани камбудињои мављуда мебошад. 1.3.Муваффаќияти низоми рейтингии бањогузорї ба сифати дониши хонандагон, пеш аз њама, ба мунтазам гузаронидани тањлили динамикаи бањои миёнаи хонандагон ва мукаммалгардонии шакл ва методњои таълим вобастагї дорад. 1.4.Рейтинги сифати дониши хонандагони муассисањои тањсилоти умумї дар як сол ду маротиба, дар чор марњила, дар фосилаи байни њар як нимсола, гузаронида мешавад. Дар нимсолаи аввал њафтаи охири моњи октябр ва њафтаи охири моњи декабр барои нимсолаи дуюм њафтаи аввали моњи апрел ва дар анљоми соли хониш муќаррар мегардад. 1.5.Натиљаи рейтинги сифати дониши хонандагон дар Шўрои омўзгорї тањлил ва баррасї гардида, љињати бартараф намудани камбудињои ошкоргардида ва бењтар кардани сатњу сифати дониши хонандагон ќарорњои дахлдор ќабул карда мешавад. 2.Гузаронидани рейтинги сифати дониши хонандагон ва гузоштани бањои

Тартиби гузаронидани рейтинги сифати дониши хонандагони муассисањои тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон нимсола ва солона 2.1.Марњилаи аввали рейтинги сифати дониши хонандагон дар нимсолаи аввал бо назардошти бањои љории хонандагон ва натиљаи корњои санљишии моњњои сентябр ва октябр дар њафтаи охири моњи октябр аз тарафи омўзгорони фаннї љамъбаст гардида, дар дафтари (журнали) синфї ќайд карда мешавад. 2.2. Марњилаи дуюми рейтинги сифати дониши хонандагон дар нимсолаи аввал бо назардошти бањои љории хонандагон ва натиљаи корњои санљишии моњњои ноябр ва декабр дар њафтаи охири моњи декабр аз тарафи омўзгорони фаннї љамъбаст гардида, дар дафтари (журнали) синфї ќайд карда мешавад. 2.3.Бањои хонанда барои нимсолаи аввал (охири моњи декабр) бо назардошти бањои марњилаи аввал ва дуюми рейтинги нимсолаи аввал гузошта мешавад, ки он дар шакли формулаи зерин сурат мегирад: Бн = (Бр1+Бр2) Дар ин љо: Бн 2 –бањои нимсола, Бр1--бањои марњилаи аввали рейтинги нимсолаи аввал, Бр2 – бањои марњилаи дуюми рейтинги нимсолаи аввал. 2.4.Рейтинги сифати дониши хонандагон дар нимсолаи дуюм низ дар ду марњила гузаронида мешавад. 2.5.Марњилаи аввали рейтинги сифати дониши хонандагон дар нимсолаи дуюм бо назардошти бањои љории хонандагон ва натиљаи корњои санљишии моњњои феврал ва март дар њафтаи аввали моњи апрел аз тарафи омўзгорони фаннї љамъбаст гардида, дар дафтари (журнали) синфї ќайд

карда мешавад. 2.6.Марњилаи дуюми рейтинги сифати дониши хонандагон дар нимсолаи дуюм бо назардошти бањои љории хонандагон ва натиљаи корњои санљишии моњњои апрел, май ва июн дар анљоми соли хониш аз тарафи омўзгорони фаннї љамъбаст гардида, дар дафтари (журнали) синфї ќайд карда мешавад. 2.7.Бањои хонанда барои нимсолаи дуюм бо назардошти бањои марњилаи аввал ва дуюми рейтинги нимсолаи дуюм гузошта мешавад. 2.8.Бањои солонаи хонанда бо дарназардошти бањои нимсолаи аввал ва нимсолаи дуюм гузошта мешавад, ки он дар шакли формулаи зерин сурат мегирад: Бс= (Бн1+Бн2) Дар ин љо: Бс –бањои 2 солона, Бн1--бањои нимсолаи аввал, Бн2 – бањои нимсолаи дуюм. 2.9.Таносуби бањои хонанда дар фосилаи байни марњилањои рейтинги аввал ва дуюм набояд аз чор адад кам бошад. Яъне, хонанда дар дафтари (журнали) синфї њангоми љамъбасти бањои марњилањои рейтинг, аз њар як фанни таълимї набояд аз чор адад бањо камтар дошта бошад. 2.10.Бањои љамъбастии хонандагон аз фанњои аттестатсияшаванда дар асоси бањои аттестатсия ва солонаи њамон фан гузошта мешавад, ки он дар шакли формулаи зерин сурат мегирад: Бљ= (Бат+Бс) Дар ин љо: Бљ –бањои 2 љамъбастї, Бат – бањои аттестатсия Бс--бањои солона. 2.11.Дар синфњое, ки аттестатсия муќаррар карда нашудааст, бањои солона дар асоси љамъбасти бањои нимсолаи ав-

БА ИФТИХОРИ 3000-СОЛАГИИ ЊИСОРИ ШОДМОН

Мактабњои аввалин таб барои духтарон амал мекард, ки дар он духтарони зиёде тањсил мекарданд (А.Мухторов, «Њисор» китоби 2, Душанбе, 1992). Яке аз ин хатмкардагони мактаби духтарона дар шањри Њисори тоинќилобї сокини

Зодаи дењаи Сангмелаи Поёни ноњияи Шањринав, омўзгори шодравон Бобоњаит Неъматов (соли таваллудаш 1906) хотироташро ба мо чунин иброз дошта буд: «Саводи мусулмониро дар назди масљиди зодгоњаш аз мулло Норбой, мулло Њамдам, мулло Рўзї, амаки худам, мулло Ќурбон гирифта, «Њафтяк», «Каломи шариф», «Чоркитоб», абёти Њофизу Бедилро азёд кардам». Љавонон баъдан маълумоти олиро дар чор мадрасаи шањри Њисор мегирифтанд. Баъзењо барои тањсил ба мадрасањои Бухорою Самарќанд мерафтанд. Дар Њисор, инчунин, Ќироатхона (љойи ќуръонхонї вуљуд дошт, ки дар он Ќуръони шарифро бо чанд лањну усул аз ёд карда, унвони «ќорї»-ро мегирифтанд. Тибќи маълумоти муаррихон пеш аз инќилоб дар Њисор мак-

Њуљрањояш гирд ба гирд буда, то 15-20 нафар толибилмонро ѓунљоиш медод. Муаллимони аввалини дабистони Шўравї ањли Бухорои Шариф – Ашўров бо зављааш буданд. Баъдан дар Ќади Љўйбори Шањринав

Бо ќарори љаласаи мушовараи сайёри Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон аз 26.10.2013, №16/2 тасдиќ шудааст вал ва нимсолаи дуюм гузошта мешавад. 2.12.Љамъбасти бањои марњилањои рейтинг, нимсола ва солона бояд љараёни таълимро халалдор насозанд. Яъне, эълони натиљаи бањои гирифтаи хонанда берун аз ваќти дарсї гузаронида шуда, тавассути табели пешрафт ба иттилои падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) расонида мешавад. 2.13.Њангоми ба миён омадани масъалањои бањсталаб дар ваќти гузоштани бањои марњилањои рейтинг, нимсола, солона ва љамъбастї ба хонанда афзалият дода мешавад. Масалан, дар њолати аз 1 то 2, 4 хол баробар будани бањои љамъбастї бањои 2, дар њолати аз 2,5 хол то3,4 хол баробар будан бањои 3, дар њолати 3,5 хол то 4,4 хол баробар будан бањои 4, дар њолати аз 4,5 хол то 5 хол баробар будан бањои 5 гузошта мешавад. 3.Вазифањои асосии низоми бањогузории рейтингї 3.1.Њавасмандгардонии хонандагон ба раванди таълим. 3.2.Фаъолгардонии мустаќилияти хонандагон дар давоми соли хониш. 3.3.Бањогузории воќеї ба сифати дониши хонандагон. 3.4.Таќвият бахшидан ба корњои назорати дохилимактабї. 3.5.Ба даст овардани маълумотњои даќиќ оид ба сатњи дониши хонандагон ва сифати таълиму тарбия. 3.6.Сари ваќт ошкор ва ислоњ намудани камбудињои љойдошта дар раванди таълим. 3.7.Андешидани тадбирњои амалї љињати бењтар гардонидани раванди таълиму тарбия. 4.Тартиби ворид намудани таѓйиру иловањо ба Низомнома 4.1.Тартиби мазкур барои давраи гузариш тањия гардида, дар њолати зарурї тибќи талаботи муќаррарнамудаи ќонунгузорї ба он таѓйиру иловањо ворид карда мешавад.

ИЉРОИШ

Барнома амалї мегардад Дар муассисањои таълимии вилояти Хатлон ба рафти иљрои ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон «Дар бораи тасдиќи Барномаи компютеркунонии муассисањои тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон барои солњои 2011-2015» ањамияти махсус медињанд. Тавре муови-

ни сардори раёсати маорифи вилоят Раљабалї Шокиров иброз дошт, њоло давраи сеюми амалисозии Барномаи компютеркунонї идома дорад ва то ин дам мактабњои тањсилоти умумии вилоят бо 15948 адад компютер ва 2950 адад принтер таъмин гардидаанд, ки ин 92,5 дарсади иљрои барномаро

ташкил медињад. Ё худ акнун ба 15 нафар хонанда 1 компютер рост меояд, ки ин ба сифати хуби тањсилот таъсири мусбат мерасонад. Вале дар ноњияњои Румї, Восеъ, Панљ, Ќубодиён, Љиликўл ва Муъминобод вазъи иљрои Барномаи давлатии компютеркунонї бењбудї мехоњад.

Рў ба рў бо тамошобин дењаи Кафшдўзони хољагии иљоравии «Дўстї»-и ноњияи Њисор Зайнаб Насруллоева мебошад, ки дар дењаи Ќалъаи Њисор таваллуд ёфта, бобои падариаш мансабдори беки Њисор будааст ва Њошим Љебагї ном доштаст. Муаллимаи ўро Чинигул меномидаанд. Тибќи маълумоти сокини куњансоли дењаи Њисор Ибодулло Бўриев, мактаби аввалини Шўравї дар Њисор дар Ќорихона (љои њозираи њавлии ў) ифтитоњ ёфта буд. Бобои Ибодулло тарњи бинои Ќорихонаро наѓз дар ёд дорад.

мактаби яксола ифтитоњ ёфт. Маќсади асосии ташкили ин мактаб такмили дониши муаллимон, сайќали мањорати педагогиашон ва гузаштани таълим ба њуруфоти нави лотинї буд. Дар ин љо аз фанњои забону адабиёти тољик, арифметика, таърих, биология дарс медоданд. Муаллимон ду нафар аз Хуљанд, Исмоил Абдул аз Ќади Љўйбор, аз Ќаротоѓ Ѓуломї ва Мулло Барот (њар ду устодони Мирзо Турсунзода) буданд. Зафар ДЎСТОВ, собиќадори маориф, муаррихи Њисори Шодмон

Чунин ном дошт барномаи навбатии мустаќими ТВ-Хатлон, ки чанде пеш бо иштироки намояндагони раёсати маорифи вилоят баргузор гардид. Дар он сардори раёсат Хоналї Ќурбонзода, мушовири раёсат Сафармуњамад Алимардонов ва сардори бахши Хадамоти давлатии назорат дар соњаи маориф дар вилоят Сайфулло Лутфуллоев иштирок ва баромад намуда, аз бурду бохт ва проблемањои соња сухан ронданд ва ба суолу дархостњои тамошобинон, пеш аз њама, масъулини соњаи маориф посухњои ќаноатбахш доданд. Ќайд намудан бамаврид аст, ки дар раёсати маорифи вилоя-

Соли 1940 дар 103 боѓчаи бачањо 3117 нафар кўдак тарбия мегирифт.

ти Хатлон ба ташвиќу тарѓиби њаматарафаи соња, дастоварду наќшањо, таљрибаи пешќадами омўзгорони номї ва пешнињоди роњњои њалли мушкилоти мављуда ањамияти зарурї дода мешавад. Чунончи, тибќи иттилои масъулини раёсат, алњол дар радио ва телевизиони вилоят якчанд барнома, аз ќабили «Маърифат», «Зангула», «Донояк», «Фозилон», «Хоби ширин, хурдтаракон», «Мусоњибаи мо» ва ѓайра мањз бо кўмаку дастгирии раёсати маориф, вилоят тањия ва нашр мегарданд. Љумъабек ЭЊСОНОВ, «Омўзгор».


ОМЎЗГОР

ТАБИАТШИНОСЇ ФИЗИКАИ СИНФИ 7 Физика чиро меомўзад?

Пайдоиши физика. Њамаи њодисањои табиии муњити моро ињотакунанда хусусият ва аломатњои зиёд доранд. Масалан, бањр, садои мадду љазр, обсабзњо ва моњињо. Тамоюли дидани умумияти зоњиршавї ва хосиятњои њодисањои табиї, фањмидани сабабњои бавуљудоии онњо, дар ин равия хоњиши пешгўї намудани онњо, дар нињояти кор бевосита фањмиши илмиро таќозо доранд. Ба њар як фарди соњибзавќ аљоиб аст, ки фарќияти садоњо ва умумияти онњоро донад, донад, ки рангњои гуногун чиро муайян мекунанд, афтиши љисмњо ба Замин ва њаракати ситорањову сайёрањо, байни худ чї умумият доранд? Физика њамчун илми таљрибавї баќайдгирии такроршавии њаракати ситорањо ва сайёрањо аз астрономия пайдо шудааст. Худи табиат дар таљрибањои астрономї ба монанди ченактасмаи беохири зоњиршавии њодисањои такроршаванда, иштирок менамояд. Ивазшавии фаслњои сол, шабу рўз, љойивазшавии даврии ситорањо ва сайёрањо дар гунбази осмон, даврнокии амиќи гирифтњои Офтоб ва Моњтоб дар бораи ќонуниятњои муайяни њодисањои табиат шањодат медоданд. Нучумшиносон (астрономњо) натиљањои мушоњидањои худро ба гурўњњо људо менамуданд ва муњимаш он буд, ки онњо ченкунињоро анљом дода, дар асоси ин ченкунињо шарњдињии миќдории ќонуниятњои асосии њаракати чисмњои осмониро бунёд менамуданд. Назарияи миќдорї. Олими итолиёвї Галилео Галилей аввалин шуда таљрибањои астрономиро ба роњ монда, назарияи њаракати љисмњо дар физикаро ибтидо гузошт. То ба миён омадани назарияи Галилей, омўзиши њаракат мутлаќ (соф) ба хулосањои фалсафї асос ёфта, мазмуни тафсилотї дошт. Физика илм дар бораи ќонуниятњои умумї ва тањкурсии муайянкунандаи сохт ва эволютсияи олами моддї мебошад. Физика, њамчун илмњои дигари табиї ба мушоњидањои миќдорї асос ёфтааст. Галилео Галилей афтиши љисмњои массаашон гуногунро омўхта, натанњо њаракати онњоро мушоњида кард, балки аз кадом баландї афтидани онњоро чен карда, ваќти афтиши онњоро муайян намуд. Дар натиљаи ченкунињои Галилей таносуби миќдории байни бузургињо ба даст омаданд. Танњо ба воситаи ин алоќамандї ба Галилей муяссар гардид, ки ќонунияти афтиши љисмњо ба Замин маънидод шавад.

МИНБАРИ ДОНИШЉЎ

Агар ба умќи масъала дурусттар назар андўзем, бояд иќрор шавем, ки дар замони Шўравї дар Љумњурии Тољикистон на танњо дар ягон мактаби олї мутахассисони ин соња тайёр карда намешуданд, балки ба тарбияи кадрњои миллї эътибори љиддї намедоданд. Мутахассисонро асосан дар љумњурињои дигар, аз ќабили Арманистон, Бошќирдистон ва Россия тайёр мекарданд. Ба мутахассисоне, ки дар ин љумњурињо дар даврони Шўравї тайёр мекарданд, технологияи истихрољро то љуќурии 500 метр меомўхтанд. Њамчунин, техника ва лавози-

№ 44, 1 ноябри соли 2013

Муќаддима: Физика дар мафњумњои

модда, майдон, фазо ва ваќт Дарси № 1 Физика чиро меомўзад?

Калимаи «физика» аз калимаи юнонии «фюзис» гирифта шуда, маънояш табиат мебошад. Ин мафњум аввалин маротиба дар осори яке аз муттафакирони бузурги давраи ќадим Арасту (Аристотел), ки дар асри 4-и пеш аз мелод зиндагї кардааст, ифодаи худро ёфтааст. Физика илм дар бораи табиат мебошад. Агар ба таѓйирёбињои (табдилёбињои) муњити ињотакунандаи атроф бодиќќат назар афканем, онгоњ ошкор кардан мумкин аст, ки дар он таѓйирот ё њодисањои гуногун ба вуљуд меоянд. Таѓйироте, ки бо љисмњо ва моддањо дар муњити атроф ба вуљуд меоянд, њодиса номида мешаванд. Масалан: яхпорае, ки ба њуљраи гарм ворид мегардад, ба обшавї сар мекунад. Оби чойнаки дар болои оташ гузошташуда мељўшад. Агар тавассути сим љараёни элетрикї гузарад, њарорати сим баланд гардида, то дараљаи сурхшавї гудохта мешавад. Обшавии ях, љўшидани об, афтиши санг, гармшавии сим аз њисоби ќувваи љараён, шамол, раъд – њамаи ин њодисањои гуногун мебошанд. Дар физика њодисањои механикї, электрикї, магнитї, њароратї, садо ва рушної омўхта мешаванд. Њамаи ин њодисањои физикї номида мешаванд. Њамагуна табдили моддањо ё зоњиршавии хосиятњои он, ки бе таѓйирёбии таркиби моддањо ба вуљуд меоянд, њодисањои физикї ном доранд. Оё як илм, ба монанди физика маљмўи зиёди њодисањоро омўхта метавонад? Физика ба хусусияти ѓайриоддї доро мебошад. Њодисањои оддитаринро омўхта, ќонунњои умумиро баровардан мумкин аст. Масалан: афтиши озоди саќќоњои гуногунандозаро аз баландињои гуногун омўхта, ќонунњои афтишро барои дигар љисмњо муайян кардан мумкин аст. Манфиати физика аз он иборат мебошад,

ки ќонунњои алоќамандии байни њодисањои гуногуни дар табиат бавуљудояндаро кашф намуда, меомўзад. Масалан: муайян карда шудааст, ки сабаби ба Замин афтидани љисмњои гуногун аз тарафи Замин кашида шудани онњо мебошад. Ивазшавии шабу рўз шањодати он мебошад, ки Замин дар атрофи мењвари худ чарх мезанад. Яке аз сабабњои пайдо шудани шамол номунтазам гармшавии ќабатњои њаво мебошад ва ѓайра. Ба омўзиши табиат илмњои дигар: биология, химия, география, астрономия низ машѓуланд. Њамаи ин илмњо ќонунњои физикаро истифода мебаранд. Масалан: дар география онњо барои маънидод намудани боду њаво, пайдоиши шамол, љоришавии дарёњо ва дигар њодисањо зарур мебошанд. Дар астрономия ќонунњои физика њангоми омўзиши сохт ва инкишофи љисмњои осмонї истифода бурда мешаванд. Саволњо: 1. Физика чист? 2. Физика чиро меомўзад? 3. Оид ба њодисањои физикавї мисолњо оред? 4. Чаро физика њамчун илми асосї оид ба табиат њисобида мешавад?

Дарси № 2 Баъзе мафњумњои физикї

Дар физика ѓайр аз калимањои оддї калимањои махсус ё ифодањое, ки мафњумњои физикиро ифода мекунанд, истифода мешаванд. Баъзе аз чунин калимањо бо мурури

7

замон ба гуфтугўи мардум дохил шудаанд. Масалан: «электрик», «энергия», «масса», «диффузия», «материя», «атом», «молекула», «дисперсия», «спектр», «линза» ва ѓайра. Њамаи он чизе, ки љисм аз он таркиб ёфтааст, модда номида мешавад. Оњан, мис, резин, њаво, об-њамаи ин моддањои гуногун мебошанд. Об-модда, ќатраи об-љисми физикї, алюминий-модда, чумчаи алюминї - љ��сми физикї ва ѓайра. Модда як навъи материя мебошад. Њамаи он чизе, ки дар олам мављуд мебошад, дар илм бо калимаи «материя» ном бурда мешавад. Њамаи он чизе, ки дар олам новобаста аз шуури инсон вуљуд доранд, материя номида мешавад (љисмњои осмонї, растанињо, њайвонот ва ѓайра). Рўшної, мављњои радио - мисолњои намуди дигари материя мебошанд. Ба мо маълум аст, ки новобаста аз он, ки мо мављњои радиоро намебинем, онњо дар асл вуљуд доранд. Дар раванди омўзиши ин мавзўъ мо бо мафњумњои нави љисми физикї, модда ва метерия шинос мешавем. Дар раванди омўзиши фанни физика мо мунтазам дониши худро васеъ мегардонем, мафњумњои навро аз худ намуда, бо ин васила забони ин илми шавќоварро аз худ менамоем. Саволњо: 1. Дар физика зери мафњуми «љисми физикї» чиро дар назар доранд? 2. Модда чист? Оид ба љисмњои физикї ва моддањо мисолњо оред? 3. Баъзе мафњумњои физикї. 4. Кадоме аз њодисањои физикии зерин ба њодисањои механикї, электрикї, магнитї, њароратї, садо, рўшної, мансуб мебошанд: а). зарф аз болои миз афтида мешиканад; б). автомашинаи ёрии таъљилї бонг медињад; в). фасли бањор дар кўча барф об мешавад; г). хаткашаки пластмасї ба матои пашмин соишдода коѓазпорањоро ба худ мекашад; д). метали магнитнокшуда, мехчањо ва оњанпорањоро ба худ мекашад; е). њангоми боридани борон садои раъдро шунида рўшноии барќро мебинанд. (Давом дорад) Р. БОБОЕВ, омўзгори литсейи №1-и ш. Душанбе, М. МАДАТОВА, директори литсейинтернати Президентї барои кўдакони лаёќатманди Љумњурии Тољикистон, Ё. ШАРИФОВ, омўзгори физикаи мактаби №1-и ш. Душанбе

Рушди соњаи нафту газ зарур аст

моти даркориро бо назардошти мо чуќурии мазкур истењсол мекарчу данд. Сабаб захираи бузурги нафда ти давлати Шўравї асосан дар чуќурии 300 метр љойгир буд. чу Ба шарофати соњибистиќлол гаштани Љумњурии Тољикистон га бисёр мушкилот њал гардиданд. би Эњтиёљот ба ин ё он мутахассисон Эњ ба назари эътибор гирифта шуда, дар да ин бобат чорабинињои амалї андешида шуданд. Бо ташаббуан си ректори донишгоњи давлатии техникии Тољикистон ба номи те М.Осимї А.Абдурасулов соли М 2006 20 дар назди кафедраи ’Кимиёи физикї ва тањлили донишгоњ ихфи тисоси 2504 (480103) –технологияи энергиябарандањои табиї ва маводи карбондор ташкил карда шуд. Натиљањои ин ташаббус самара медињанд. Масъалаи мазкур дар маркази диќќати давлат ва њукумати Тољикистон, шахсан Президенти мамлакат, муњтарам Эмомалї Рањмон аст. Он кас оид ба бартараф кардани норасоии маводи муњими стратегї - нафт ва газ корњои муњимро анљом доданд. Яке аз ин корњои муњиме, ки бо ташаббус ва пешнињоди Президенти кишвар дар амал татбиќ

гашт, чун сўзишворї истифода бурдани ангишт ба љои газ мебошад. Ин таѓйироти технологї такони бузург дар истењсолоти љумњурї гардид. Ташкили шабакањои гармидињанда ва барќдињандаи шањри Душанбе, ба истифода додани корхонаи азими истењсоли семент дар ноњияи Ёвон, ташкили хатњои технологияи истењсоли синтез-газ аз ангишт дар КВД Ширкати алюминии тољик ва ѓайра аз љумлаи он мебошанд. Њамчунин, таъсиси корхонаи истихрољ ва коркарди нафт дар ноњияи Шањринав, љоннок намудани фаъолияти корхонаи истихрољ ва коркарди нафти шањри Исфара ва корхонањои хурду миёнаи вилояти Хатлон аз пешрафти соња гувоњї медињанд. Баробари ин, оид ба рушди соњаи истењсоли ивазкунандаи табии энергия имкони фаровон ба миён омад. Љумњури Тољикистон дорои захираи бойи ангишт аст. То имрўз зиёда аз 12 кони ангишт маълуманд, ки захираи умумиашон 8 милларду 393 миллион тоннаро ташкил медињад. Дар њалли масъалаи таъмини сўзишворињои моеъ, бахусус бен-

зин, метавонем аз захираи зикршудаи ангишти кишвар истифода намоем, зеро аз ангишт истењсоли синтези бензин имконпазир мебошад. Ин технология дар Олмон хело пеш рафтааст. Олмон њарчанд нафти худї надорад, аз захирањои ангишт истифода намуда, бензини сунъї истењсол карда, талаботи энергетикии кишварашро ба чунин сўзишворї таъмин менамояд. Аз нигоњи технологї ва имконпазирии мављудияти ашёи хом дар амал татбиќ намудани ин технология дар Тољикистон фоидабахш аст. Роњи дигари таъминоти талабот ба ин намуди сўзишворї истењсоли сўзишворињои алтернативии биологї, аз ќабили биобензин (биоэтанол, биометанол ва ѓайра), биодизел ва биогаз мебошад. Тољикистон дорои захираи бузурги наботот аст. Мо метавонем аз партовњои хољагии халќ биобензин ва биогаз истењсол намоем. Аз растанињои равѓандињанда ва партовњои саноати равѓанкашї имконияти истењсоли биодизел мављуд аст. Ба аќидаи баъзе олимони тољик, биоэтанол барои истифода дар Тољикистон мувофиќ аст. Бисёр ноњияњои кишвар дар минтаќањои

баландкўњ љойгиранд. Њангоми ба баландкўњњо баромадани автомобил норасоии оксиген боиси хуб насўхтани бензин гашта, ба суръат ва бехатарии њаракат таъсири манфї мерасонад. Биобензин, ки асоси онро спиртњои хурдмолекула ташкил медињад, дар таркиби молекулааш оксиген дорад, ки њангоми сўхтан нисбат ба бензин миќдори нисбатан ками оксигенро метавонад фурў барад. Аз пешнињодњои боло ба хулосае омадан мумкин аст, ки мо аз нигоњи технологї имконият дорем ин соњаи баѓоят муњимро такмил дињем. Дар њалли масъалањои љойдошта Донишгоњи техникии Тољикистон ба номи академик М.С. Осимї метавонад њиссагузор бошад. Бо ташаббуси кафедраи “Кимиёи физикї ва тањлилї” садорати факултети “Технологияи кимиёвї ва металлургия” ва раёсати донишгоњ барои тайёр намудани мутахассисони соња кори зиёдро анљом додаанд. Хушнуд АБДУЛЛОЕВ, донишљўи соли сеюми факултети технологияи кимиёвї ва металлургияи ДТТ ба номи академик М.С. Осимї

15 апрели соли 1938 дар бораи дар мактабњои тољикї њатман ба роњ мондани омўзиши забони русї ќарор ба тасвиб расид.


8

ОМЎЗГОР

ПОДОШ

№ 44, 1 ноябри соли 2013

МУСОЊИБА

-Тавре маълум аст, дар тамоми дунё музди мењнати омўзгор аз музди мењнати миёнаи мамлакат баландтар мебошад. Мутаассифона, музди миёнаи мењнати омўзгорони мо аз музди миёнаи мењнат дар љумњурї паст аст. Табиист, ки сабаби аслии норасоии омўзгорон дар мактаб њам ба њамин нукта иртибот дорад. Лутфан мегуфтед, ки масъалаи мазкур кай њалли худро меёбад? Инчунин шарњ медодед, ки тибќи дастури Президент чанд фоиз музди мењнати омўзгорон баланд шудааст? -Дар њаќиќат, дар њоле ки дар тамоми дунё ба музди мењнати омўзгор таваљљуњи хоса зоњир мегардад, ин масъала дар мо ташвишовар менамояд. Вале бояд гуфт, ки сиёсати имрўзаи давлати мо моњиятан маорифпарварона буда, њалли ин масъаларо тадриљан дар мадди назар ќарор дорад. Тибќи Стратегияи миллии рушди соњаи маорифи Љумњурии Тољикистон то соли 2020 дар назар дошта шудааст, ки музди миёнаи мењнати омўзгорон ба андозаи музди мењнати раќобатпазир дар љумњурї баланд бардошта шавад. Яъне, ин масъала зери назари давлат аст ва аз њама муњим бояд њал шавад. Дар фармони нави Президент оид ба баланд бардоштани музди мењнати кормандони соњаи буљавї нишондињандаи баланд 25% маоши кормандони њарбї аст, ин теъдоди ками бархе кормандони соња аст. Аммо ба муаллимон, ки нисбат ба дигарон артиши бузургтарро ташкил медињанд, ѓамхорї аз тарафи давлат бештар аст. Бубинед, ки соли гузашта маоши муаллимон 60% баланд шуд, ва имсол 30% дигар зам шуд. Яъне дар ду сол музди мењнати ин ќишр 90% баланд шудааст. Ба замми ин барои санљиши дафтар 20 фоиз аз њисоби сарбории њаќиќї, барои роњбарии синф 15 фоиз аз њисоби ставка ва барои мудирии кабинетњои фаннї 10 фоиз аз њисоби ставка иловапулї муайян карда шудааст. Бо назардошти иловапулињо барои санљиши дафтар ва роњбарии синф музди мењнати омўзгор бо тањсилоти олии касбї ва тахассуси олї барои як ставка ба 876 сомонї баробар мешавад. Президенти кишвар соли 2011 ваъда дода буд, ки дар се соли оянда музди мењнати муаллимонро бо назардошти муњим будани ин соња 100% зиёд мекунад. Хушбахтона, се сол нагузашта, дар муддати ду сол ин ваъда иљро шуд. Њол он ки барои чор моњи оянда ёфтани 125 миллион сомонї барои соњаи маориф кори басе душвор аст. Дар бахши иќтисод роњњои дарёфти маблаѓро ёфтан чандон кори душвор нест, аммо дар соњаи мо ин кори сањлу сода нест. Хуллас, њоло маоши њадди аќали муаллимон домони 100 доллари амрикої ќарор дорад, аммо ин маънои онро надорад, ки ба рўзгори онњо мерасад. Вале нисбат ба чанд соли пеш беш аз дањ маротиба зиёд шуданаш хуб аст. -Оё мумкин нест, ки дар мактаб барои њавасманд намудани омўзгорони пешќадам фонди махсус, масалан, фонди директори мактабро, ки дар љумњурињои Россия, Узбекистон, Ќирѓизистон ва ѓайра мављуд аст, љорї намоем? -Тибќи банди 1.12. «Тартиби

пардохти музди мењнати кормандони соњаи маориф» муассисаи таълимї њуќуќ дорад дар доираи маблаѓњои барои фонди музди мењнат људогардида ва аз њисоби сарфаи музди мењнати воњидњои корї, бо пешнињоди кумитаи иттифоќи касабаи муассиса ва розигии муассис (ташкилоти болої) мукофотпулї муайян намояд. Инчунин, бо маќсади њавасмандкунї роњбарияти муассиса метавонад аз маблаѓњои махсус истифода барад. Имконияти амалї намудани таљрибаи давлатњои зикргардида, ки ба људо намудани фонди алоњида (фонди директор) асос ёфта, ба таври илова маблаѓгузорї мешавад,

дода шавад. Ин нишондињанда ба нишондињандаи аввалњои солњои навадуми асри гузашта баробар аст. Сарчашмаи дигар, љалби бештари маблаѓгузории хусусї ба соњаи маориф, алалхусус тавассути кушодани муассисањои таълимии хусусї дар њама зинањои тањсилот мебошад. Соли 2007 сохтори музди мењнатии муаллимон куллан таѓийр ёфт. Ќаблан муллимон як база доштанд ва 17 манбаи молї буд, ки њатто касе сарфањм намерафт. Аммо баъди соли 2007 ду нишондод иборат аст: якум, тањсилот ва дуюм, дараља ё категория. -Дар самти рушди соњаи

Омўзгор: маош, имтиёз ва монеањо

аз љониби мо мавриди омўзиш ќарор гирифтааст. - Ба андешаи Шумо, оё маблаѓгузории соњаи маориф аз њисоби Буљети давлатї барои рушди устувори соња басандагї мекунад? Лутфан мегуфтед, ки кадом сарчашмањои истифоданашудаи рушди маблаѓгузории соња мављуданд. -Њамасола маблаѓгузории соњаи маориф аз њисоби буљети давлатї афзоиш меёбад. Аз љумла дар давоми солњои 20102013 рушди маблаѓгузории соњаи маориф 195 фоизро ташкил дод. Нисбат ба Маљмўи мањсулоти дохилї ин нишондињанда ба 4.6 фоиз баробар аст. Барои муќоиса соли 2005 маблаѓгузории соњаи маориф нисбат ба ММД ба 3,5 фоиз баробар буд. Рушди демографї, ташкил шудани муассисањои гуногуни таълимї, зарурати фарогирии бештари кўдакони синни томактабї ба муассисањои таълимї ва зиёд шудани шумораи донишљўён, махсусан тибќи талаботи иќтисодиёти миллї кушодани ихтисосњои наву замонавї эњтиёљоти соњаро ба маблаѓгузории буљавї бештар мегардонад. Ба сифати сарчашмањои истифоданашуда, пеш аз њама, сарфи самараноки маблаѓњои људошавандаро ном бурдан мумкин аст. Бо ин маќсад зарур аст, ки дигар зинањои тањсилот низ дар баробари тањсилоти умумї ба маблаѓгузории меъёрї гузаронида шаванд. Тибќи њуљљатњои стратегии соња зарур аст, ки маблаѓгузории соњаи маориф то 6-7 фоизи ММД афзоиш

маориф ва зинањои гуногуни тањсилот чандин барномањои давлатї ќабул шудаанд. Азбаски иљрои барномањои давлатї дар доираи маблаѓњои барои соња људошуда дар назар дошта шудааст, њадафњои дар он овардашуда ба иллати набудани маблаѓ на њамеша ба даст оварда мешаванд. Дар ин хусус чї гуфта метавонед? -Албатта, барномањои давлатї љињати суръат бахшидан ба рушди соњаи маориф тањия мешаванд. Дар баробари ин вазифањои зеринро иљро мекунанд: тањлили дастоварњои соња ва зинањои тањсилот, муайян кардани душворињо ва роњњои њалли онњо, муайян кардани њадафњои миёнамуњлат ва стратегї; муайян кардани индикаторњои бањогузории рушди соња ва ё зинаи тањсилот. Дуруст аст, ки дар аксари барномањои ќабулгардида масъалаи маблаѓгузории алоњидаи тадбирњои банаќшагирифташуда њал нашудааст. Сабаби асосї ин аст, ки маблаѓгузории чунин барномањо ба имкониятњои буљети давлатї ва муайян кардани афзалиятњои соња вобаста мебошад. -Дар баъзе ноњияњо ба мактабњо тибќи меъёр маблаѓ људо намешавад. Ба ин кї љавоб бояд гўяд: шуъбаи маориф ё раёсати молия? -Бояд ќайд намуд, ки меъёри маблаѓѓузории сарикасї барои њамаи ноњияњо баробар мебошад. Тибќи ќонунгузории амалкунанда, зарур аст, ки маќомоти мањаллии њокимияти давлатї маблаѓгузории муассисањои

та тибќи тањсилоти умумиро ме меъёрњои тасдиќгардида таъми намоянд. мин Тањлилњо нишон медињанд, ки дар ваќти тањияи буљети ма мактабњо асосан меъёрњои ма мазкур риоя мешаванд. Душво вории асосї њангоми иљрои бу буљет ба вуљуд меояд, зеро ба баъзе ноњияњо наметавона нанд ба ѓайр аз моддањои му муњофизатшаванда (маош ва хи хизматрасонии коммуналї) дига номгўи харољотро пардохт гар на намоянд. Дар ин маврид шуъба баи маориф ва раёсатњои молия ва вазифадоранд, ки барои пеш аз њама, њамчун соњаи афзалият ятнок маблаѓгузорї шудани му муассисањои таълимї тадбирњо андешанд. -Як нукта боиси нигаронист: барои иљрои вазифаи роњбарисинфї дар ду синф дар дењот иљозат њаст, вале дар шањр не, сабаб чист? -Тибќи банди 2.1.10. «Тартиби пардохти музди мењнати кормандони соњаи маориф», ба таври истисно роњбарї дар ду синф дар навбатњои гуногун дар сурати зиёд будани шумораи синфњо ва шумораи омўзгорони таљрибадор иљозат дода мешавад. Њолатњои истисноии мазкур бояд асоснок ва танњо дар сурати норасоии омўзгорон амалї шаванд. Ин љо фарќ байни дењот ва шањр гузошта нашудааст. -Ба наздикї Ќонуни нави маориф њам ќабул шуд ва он барои муаллимони љавон имтиёзњои зиёд пешбинї кардааст, аз ин хусус каме шарњ медодед. Оё мутмаинед, ки ин имтиёзњо дар мањалњо ба инобат гирифта мешаванд? - Дар њаќиќат, ќонуни нави маориф як ќатор имтиёзњоро барои омўзгорон, ба хусус, омўзгорони љавон пешбинї кардааст. Аз љумла таъмин намудани онњо бо ќитъаи замини наздињавлигї, кумак барои сохтмони манзили зист, њатто барои муаллимони љавон иловапулињоро дар дењот пешбинї намудааст. Аммо механизми иљрои ин ќонун аксаран ба маќомоти иљроияи мањал вобаста аст. -Љавонон ќувваи асосии љомеаро ташкил менамоянд. Дар шароити имрўза њавасманд намудани љавонони донишљў дар мисоли идрорпулї метавонад

таъсири мусбат расонад. Мутаассифона, идрорпулї барои донишљўён хеле дар сатњи паст аст. Оё имкон нест, ки онро баробари њадди аќали маош муайян намуд? -Тибќи Фармони Президенти Љумњурии Тољикистон аз 1 сентябри соли љорї давлатии стипендияњои донишљўён низ 20 фоиз афзоиш ёфт. Стипендияи донишљўи аълохон дар муассисањои тањсилоти олии касбї ба 139 сомонї, дар муассисањои тањсилоти миёнаи касбї ба 99 сомонї ва донишљўи хубу аълохон мувофиќан ба 99 ва 70 сомонї баробар шуд. Стипендияи аспирантон дар як моњ ба 328 сомонї баробар мегардад. Бояд ќайд намуд, ки афзоиши стипендияњои давлатї танњо дар се соли охир (аз 1 сентябри соли 2010) зиёда аз 2,5 маротибаро ташкил медињад. Албатта, бояд ба назар гирифт, ки дар ин самт якбора ба њамаи њадафњо муваффаќ шудан номумкин аст. Барои ин ваќт ва муњайё шудани имконияти молиявї зарур аст. -Пўшида нест, ки дар кулли сохторњо фаррошон бонувонанд, дар соњаи маориф њам. Оё барои онњо њам дар фармон имтиёз љой дорад ё не? -Бале, музди мењнати онњо њам бо њадди миёна баробар шуд, 25% баланд гардид. Агар пеш 250 сомонї маош мегирифтанд, акнун 50 сомонии дигар илова шуд. Дар бисёр муассисањо аз сабаби он ки маоши фаррошон кам буд, ду- се нафарро дар бастњо менавиштанд, аммо як фаррош корњоро иљро мекард ва маоши ин ду -се нафарро мегирифт. Мо пешнињод кардем, ки ин сарборї мешавад, маоши онњоро бояд баланд кард. -Ба аќидаи бисёре аз директорони мактабњо, њамасола њиссаи фонди музди мењнат зиёд шуда истодааст. Мехостем донем, ки ин ба нодуруст зиёд намудани меъёри маблаѓгузорї вобаста аст ё чизи дигар. -Дуруст аст, дар њаќиќат, дар муддати се соли охир чунин вазъият вуљуд дошт. Сабаби он пурра ба инобат нагирифтани афзоиши музди мењнат њангоми муайян намудани меъёри маблаѓгузорї буд. Дар наќшаи Буљети давлатї барои соли 2014 барои ислоњ шудани камбудии мазкур тадбирњо андешида шудаанд. Мусоњибон Саидаи ФАЗЛ, Њарамгули ЌОДИР

Курсњои навташкили забони русї соли 1939 барои синфњои 2-5 5 њазор муаллими забони русї тайёр карданд.


9 Омўзиши таљрибаи њамкасбон ОМЎЗГОР

МУЛОЊИЗА РАЊОВАРД

Аз 7 октябр то 12 октябри соли равон бо ташаббуси Вазорати маориф ва дастгирии бевоситаи Лоињаи gtz GOPA гурўње дар њайати кормандони раёсати тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбии Вазорати маориф, роњбарон, устоњои таълими истењсолї ва мушовирони муассисањои тањсилоти ибтидоии касбї, Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф ва Маркази љумњуриявии таълимию методї ба шањри Мински Љумњурии Белорус барои шиносої бо роњу усулњои фаъоли таълим, касбомўзї, бозомўзї, такмили ихтисос ва таъминоти методї сафар карданд. Дарёфтем, ки Љумњурии Белорус ба соњаи маориф (хусусан тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбї) диќќати махсус медињад. Ин аст, ки соњаи маорифи љумњурї дар бай-

ЧЕЊРА

- Љоеро обод гардонидан, дарахтеро сабз намудан аз анъанаи ниёгони мост,- таъкид менамояд ў. – Инсон бояд сари њар кор андеша намояд. Ќадамашро дониста монад, аз њама асосиаш, ба гуфти устод Лоиќ, «Њаќи хешро аз ваќт ситонад». Мавсуф паи иљрои њар амал нахуст наќшаи сифатан хуб тарњрезї менамояд. Кўшиш ба харљ медињад , ки кораш самаранок гардад, наќшаи эљодкардаашро њамкасбону њамкорон ба нафъи хеш истифода баранд. Шабњо ранљ мекашад, мушкили пешомадаро аз адабиёт љўё мешавад. Соли хониши 2012-2013ро барои гимназия махсус бояд ќайд намуд. 25 нафар толибилмони гимназия дар озмуни шањрї аз фанњои алоњида соњиби љойњои ифтихорї гаштанд ва хонандаи синфи 11-ум Мирзоев Шањриёр дар озмуни љумњуриявї аз фанни њуќуќ пирўзї ба даст оварда, соњиби љои сеюм гардид. Таи се сол аст, ки

ни љумњурињои пасошўравї хело рушд ёфтааст ва намунаи тањсилоти касбии љавобгў ба талаботњои стандартњои љањониро ба вуљуд овардааст. Ба андешаи мо яке аз сабабњои асосии пешрафти љумњурї дар ин аст, ки дар ин љо оид ба соњаи тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбї донишкадаи алоњида бо номи Донишкадаи љумњуриявии тањсилоти касбї (РИПО) амал мекунад. Вазифаи асосии донишкада иборат аст аз омўзиши бозори мењнат, ба роњ мондани ихтисосњои нав, тањияи њуљљатњои таълимї, гузаронидани озмоишњои илмї ва расонидани ёрии методї. Донишкада ду коллељ низ дорад, ки дар њамкорї бо онњо тамоми њуљљатњои вобаста ба таълимро тањия намуда, дар ин муассисањо мавриди истифода ќарор медињанд. Баъди як соли истифодаи њуљљатњо он маводро аз нав такмил дода, ба талаботи корфармоён ва бозори мењнат мутобиќ намуда, барои истифодаи умум пешнињод менамоянд. Донишкада бо ташкилотњои байн��лхалќї ва кишварњои хориљи дуру наздик њамкории хуб ба роњ монда, бо дастгирии онњо «Марказњои захиравї»-ро таъсис додааст, ки бо техника ва технологияи муосир љињозонида шудааст. Њамасола дар ин марказњо садњо нафар аз курсњои такмили ихтисос мегузаранд, ки ин воситаи ба Донишкада дохил шудани маблаѓњои иловагї мебошад. Давоми 5 рўзи омўзиш тавонистем, ки бо роњу усулњои таъмини методї, маводњои методика, таълими шабакавї, таъмини барномањои таълимї ва меъёрњои њуќуќї, технологияи таълими

дар маърифатгоњ озмуни «Бењтарин донандаи фанњо» гузаронида мешавад ва ѓолибон бо туњфањои хотиравї сарфароз мегарданд. Инчунин, санљиши дониши хонандагон дар назди волидайн

№ 44, 1 ноябри соли 2013

фаъол дар њамбастагї бо таълими электронии ихтисосњои касбї шинос шавем. Яке аз навгонињое, ки соњаи маорифи Љумњурии Белорус дар њамкорї бо мутахассисони аврупої ба даст овардааст, дар асоси стандарти љањонии ISO – 9001 љорї намудани низоми менељменти сифат мебошад. Тибќи стандарти номбурда њамаи муассисањои таълимї дар Љумњурии Белорус њатман аз санљиши сифат мегузаранд ва сертификати сифат мегиранд. Иљрои ин чорабинї ба бењтар гардидани сатњи сифати касбии корман-

дон ва хатмкунандагон сабаб мегардад. Аз мушоњидањо ба чунин хулоса омадем, ки моро зарур аст, дар муассисањои худ роњу усулњои фаъоли таълимро бо истифода аз техникаи компютерї ба роњ монда, марказњои захиравии омўзишї таъсис дода, таълими шабакавиро љорї намоем. Баробари ин њалли таъминоти раванди таълим бо маводи методии аз љињати илмї асосноккардашударо низ фаромўш набояд кард. Њар як омўзгор

медињад. Ў худ нотиќи хуб аст ва бо забони модарї тозаву гуворо сухан меронад. Пайи хар байт тафсир мељўяд, барои дарёфти маънї бањсњо меорояд. Њар замон ба мо – омўгорони забону адабиёт, таъкид ме-

ва устои таълими истењсолї вазифадор аст, ки бо истифода аз интернет донишњои касбиашро такмил дода, маќсади дарсро бо усулњои гуногун ба хонанда фањмонад. Литсейи касбии техникии №66 шањри Душанбе дар ин љода бо шарофати њамкории худ бо Лоињаи gtz GOPA «Дастгирии ислоњоти раванди тањсилоти касбї дар Тољикистон», компоненти «Тањсилоти ибтидоии касбї» ба муваффаќиятњои назаррас ноил гардидааст. Масалан, аз љониби устодон дарсњои кушоди намунавї аз рўи усулњои фаъоли таълим бо истифода аз компютер гузаронида мешаванд. Ѓайр аз ин бо корхонањои истењсолї ва муассисањои таълимї њамкориро хуб ба роњ мондем, ки ин дар баланд бардоштани дониш ва мањорату малакаи касбии хонандагон наќши муњим мебозад. Бо истифода аз дониш ва таљрибаи коллељи муњандисї омўзгории шањри Минск тасмим гирифтем, ки давоми соли 2014 ду синфхонаи нави замонавии муљањњаз бо техникаю технологияи муосир сохта, ба хонандагон вогузор созем. Барои гузаронидани дарсњои амалї аз фанни «Асосњои челонгарї» маводи таълимиро бо нишон додани амалњо дар шакли навор, ки аз худ кардани мавзўро барои хонанда осон мекунад, дастрас кардем, онњо дар рафти таълим истифода карда мешаванд. Р.ЌУРБОНОВ, директори литсейи касбии техникии №66-и шањри Душанбе

ЁДВОРА

Боќї бувад номаш

Соњибэњтиром соле ду маротиба баргузор мегардад. Падару модарон ба дониши фарзандони худ бањогузорї мекунанд. Иќдоми хубе, ки онро намояндагони раёсати маориф шањр хуб дастгирї намуданд, барпо гаштани сессияи хониши асарњои бадеї дар байни хонандагон аст, ки дар ду давр баргузор мешавад. Бо пешнињоди Зиёдулло Абдулов соли хониши 2012-2013 озмунњои «Бењтарин ќироаткунандаи «Шоњнома» ва «Њофизхон»-и бењтарин» доир гардид, ки дар он хонандагон фаъолона иштирок намуданд. Хонандагони синфи 9 Фахриддин Њакимов ва Нилуфар Хайруллоева њар кадоме 300350 мисраъ аз Шоњнома ќироат намуда, ѓолиб диниста шудаанд. Як нуктаро бояд хотиррасон намуд, ки Зиёдулло Абдулов чун сарвари гимназия ба тозагии забони модарї диќќати љиддї

намояд : - Ба тозагии забони шакарини тољикї, ки онро «забони ањли бињишт» мегўянд, диќќат дињед. Камбудии моро ошкоро хотиррасон намоед, ба иљрои Ќонун «Дар бораи забони давлатии Љумњурии Тољикистон» назорат баред, ба он роњ надињед, омўзгорону хонандагон бо забони лањља сухан гўянд. Арвоњи бузургони миллатро шод гардонед: -Мо, мегўяд сарвари гимназия Абдулов Зиёдулло, ният дорем , ки дар соли хониши 2013-2014 натиљањои боз њам хубтарро ба даст орем. Дар озмуни «Бењтарин муассисаи таълимии шањри Душанбе» ширкат намуда, пирўз гардем ва барои ба ин маќсад расидан аз њоло тайёрї мебинем. Муродалї НАЉМИДДИНОВ, омўзгори гимназияи №2-и шањри Душанбе

- Ба мактабдории ў њама ќоил буданд. Ба мактабшиносии ў хурду бузурги соња бо њавас, бо завќ, бо тааљљуб ва бо чашми ибрат менигаристанд. Бисёрињо чун Азимов мактабдору мактабшинос шудан мехостанд, аммо ба зинаи ў расида натавонистанд,мегўяд адиб Султонмуроди Одина. Иззатулло Азимов пас аз хатми синфи њафт аз соли 1946 њаёташро ба омўзгорї пайваст. Соли 1952 шуъбаи ѓоибонаи омўзишгоњи омўзгории пойтахтро хатм кард. Дар синни 25солагї директори мактаб таъин шуд ва то рўзи нафаќа дар њамин вазифа монд. Чанде дар кори комсомолию њизбї буд. Тамоми умри пурбаракаташро дар мактаби №52 сарфи таълиму тадрис ва сарварии дабистон намуд. Иззатулло Азимов дар ин љода

сидќан хидмат кард, аз њамин соња обрў гирифт. Мактаби таљрибаи пешќадами љумњурї буд таълимгоњаш. Дар сањифањои матбуоти кишвар ва берун аз он, дар китобњо аз таљрибааш менавиштанду аксњояшро ба табъ мерасониданд. Сазовори нишонњои «Аълочии маорифи СССР», «Аълочии маорифи Тољикистон», соњиби ордени «Байраќи Сурхи Мењнат», медалњои ба номи Крупская, «Барои мењнати шоён», «Собиќадори мењнат», сипосномањои њизбї, давлатї, прокуратураи љумњурї ва ѓайрањо гашт. Фарзандони солењ, масъулиятшинос тарбият карда ба воя расонд. …Оре, инсони нексиришт, муаллими донову закї тавонист номи хешро дар дили мардум абадан гузорад.

Соли 1938 аз Россия ба Тољикистон 368 нафар муаллими забони русї омад.

Њотам РАБИЕВ, хабарнигор


10

ОМЎЗГОР

№ 44, 1 ноябри соли 2013

РОБИТА

мактаби байналмилалии президентии шањри Душанбе, З.Раљабова, омўзгори мактаби №93-и ноњияи ом Сино – «Масъалањои шавќовари С химиявї» ва ѓайра дигар мањз бо хи назардошти талабот ва рўњияи зана мони муосир, дар пешбурди таъм лим ва роњандозии методу усулњои ли љадиди тадрис, ѓолибан наќши ља босазо мегузоранд. Табиист, ки аз бо ин гуна матолиб зиёд дар даст дорем ре ва бархе аз бењтаринњояшро ба нашр хоњем расонд. на

МО ВА ХОНАНДА Душанбе – «Гар бар сари нафси худ амирї…», Р.Рањматов, омўзгор аз ноњияи Куњистони Мастчоњ – «Ахлоќи њамида – омили рушди љомеа», Б.Насурова, шањри Душанбе – «Иљтимоишавї ва ташаккулёбии шахсият», Г.Салимов, Љ.Љобиров, аз Коллељи энергетикии ноњияи Љалолиддини Румї ва МЉТМ-и ВМ ЉТ, «Тарбияи мењнатдўстї зарур аст», М.Ќодиров, ноњияи Ѓончї – «Назаре ба фањмиши амиќи демокра-

аз љониби Ѓ.Усмонов мебошад», омадааст дар маќолаи фавќ. Бо њамин мазмун навиштањои Ш.Абдулњамид, аз ноњияи Шўрообод, Г.Мањмадалиева аз мактаби №2-и шањри Душанбе, И.Оќилова аз мактаби №1-и шањри Хуљанд, А.Бобоев, декани Коллељи техникии ДДТ, Љ.Назирї, мухбири рўзномаи «Овози Ѓончї», Ш.Рањимзода аз мактаби №3-и ноњияи Љомї, Давлат Халил, аз ноњияи Њамадонї,

Агар гўї, ки битвонам… (Фишурдаи муњтавои номањо)

Барои Б мо навиштањои пурмуњтаво ва бодалелу арќоми хонандагони нашрия, ки дар заминаи таљрибањои ибратбахши тўлонї ва сабку шевањои вижаи таълиму тадрис иншо шудаанд, хеле писанду маќбул мебошанд. Аз мазмуну моњияти иддае аз маќолањои устодон кас ба хулосае меояд, ки муаллифони ин ќабил наиштањо воќеан њам ранљу зањмат кашида, дар ибрози андеша ва нуќтаи назари хеш озоду мустаќиланд, зиёд меомўзанд, назарияро бо амалия моњиронаю эљодкорона корбаст менамоянд. Таври мисол, маќолаи методии муаллимаи фанни химия ва биологияи мактаби тањсилоти миёнаи умумии №93-и ноњияи Сино Зевар Раљабова – «Робитаи байни фанњо дар мисоли фанни биология, омўзгори мактаби №42-и ноњияи Ѓончї, А.Раззоќов – «Суруд тарбия мекунад», муаллимаи мактаби №9-и шањри Норак З.Асоева – «Маќоми забони русї дар љумњурї», С.Аминов, мактаби №3-и ноњияи Фархор – «Камбудињои китобњо ислоњталабанд», М.Мирзоева, муаллимаи забон ва адабиёти Гимназияи иќтисодии шањри Душанбе –Таълими достони «Гулзори Ирам»-и Абдурањмони Мушфиќї дар синфи Х, Т.Гулмадов, мактаби №30-и ноњияи Њамадонї – «Хусусиятњои корњои беруназсинфї», Ш.Арабов, муаллими мактаби №21-и ноњияи Варзоб – «Оилаи лантаноидњо ва актиноидњо», М.Диловарова, гимназияи №53-и шањри Душанбе «Як намунаи супоришњои тестї аз фанни математика», Н.Воњидов, омўзгор аз ноњияи Ёвон – «Андешањо оид ба «Тест аз фанни таърихи халќи тољик» барои синфи Х1», Ќаюм Зиё, омўзгор аз ноњияи Истаравшан – «Таќозои замон», Љ.Љалолов, мактаби №27-и ноњияи Айнї - «Массаро вазн напиндоред», А.Бобоев, мактаби Президентии ноњияи Бохтар – «Њамгироии фанни таърих ва адабиёт», А.Шарифов, корманди илмии ПРМ – «Намудњои нави тест», Х.Ганљибекова, сармутахассиси МЉТМ, шањри Душанбе«Тарзи гузаронидани мастер-класс ё коргоњи устоди моњир», Њ.Шарипова, мактаби №3-и ноњияи Њисор – «Мактабу омўзгор ба ёрии методї эњтиёљ дорад», М.Заробеков, мудири кабинети методии мудирияти кулли ЛИМТТ – «Масъалањои стратегияи идоракунї», С.Илёсова, омўзгори

Дар њамин радиф, бахши фаровони навиштањои омўзгорон ба ро масоили тарбия, роњњои муассир м ва њадафманди амалї намудани Ќонун «Дар бораи масъулияти Ќ падару модар дар тарбияи фарпа занд», бахшида шудаву муаллифон за аз зовияи нигоњи хеш дар ин боб андешаронї мекунанд. ан Гурўње тавассути тањия ва пешнињоди дарсњои тарбиявї дар пе мавзўоти гуногун, нафарони дигар м бо иброзу баёни падидањои манфї, рўзафзун реша давондани амалњои рў ношоиставу нохуб дар байни наврасону љавонон (аз ќабили ќадрношиносии бузургону солмандон, торафт дур гардидан аз мутолиа ва рў овардан ба машѓулиятњои нодаркору саргармкунанда, истеъмоли тамоку, нос ва монанди инњо), тоифае аз хусуси робитаи сусту заифи оила, мактаб, љомеа ва сохторњои интизомї изњори нигаронї ва дар ин самт аќоиди вижаи худро дар шакли тезис ироа доштаанд. Минљумла, Саодат Воњидова, омўзгори мактаби №48-и шањри Душанбе дарси тарбиявиеро дар мавзўи «Сарбози Ватан» мураттаб карда ва ба нашрия фиристода. Дарси хуб, соддаву фањмо ва дорои ањамияти баланди тарбиявї, вале батафсилу тўлонї, дилгиркунанда. Ба гумони мо, сухани мўъљазу ихчам ва бољавњар дар зењн зуд љой мегирад ва онро тањрик медињад. Бо вуљуди ин, мо метавонистем, ки маводи мазкурро чоп кунем, вале бо муљиби дертар расидани он аз ин амал худдорї намудем. Њомидљон Воњидов, омўзгор аз мактаби №7-и шањри Вањдат дар маќолањои «Бинои тарбия агар бобаќост», Њикмат Мањкамов, муаллими собиќадор аз ноњияи Исфара – «Омодагї, натиља ва пешомадњо», Р.Ќуљќоров, мактаби 15-и ноњияи Ашт –«Дарси рангин», З.Шарифова аз гимназияи №1-и шањри Душанбе – «Ќобилият», З.Латифов, корманди шуъбаи маориф ноњияи Њамадонї – «Њафтаи падару модарон дар мактаб», М.Мањмадова, аз ноњияи Ёвон – «Остоне нест волотар зи дидори падар», Ш.Ќаландарова, омўзгори гимназияи №2-и шањри Душанбе – «Эњтиром нисбат ба омўзгор», У.Рањимљонов, мактаби №12-и ноњияи Айнї – «Оинаи њаёт», Ќ.Нофиев, мактаби №23-и шањри Панљакент – «Коми дил ба бор орад», Ѓ.Ѓиёсова, мактаби №76-и шањри Душанбе. – «Тарзи њаёти солим», Љ.Амирхонов, гимназияи №2-и шањри Душанбе – «Масъулияти омўзгор, падар ва модар дар инкишофи кўдак», И.Давлатшоев, М.Ошимова, Ќ.Каримов, ПРМ – «Рушди маориф аз файзи Истиќлол», М.Юлдошева, мактаби №15, шањри Хуљанд – «Паёми рањнамо», Ф.Бањриддинов, омўзгор аз ноњияи Айнї – «Тадбири манзил»-и Сино ва рисолати волидайн», Т.Холов, Д.Алиев, устодони Коллељи техники шањри

тия», З.Норова, ноњияи Рўдакї – «Озмуни «Волидони сол» - гарави пешравї» ва ѓайра ба масъалаву проблемањои тарбиявию ахлоќї, роњњои судманду манфиатбахши амалї намудани Ќонуни маълуми «Масъулияти волидон» дар асоси фикрњои љолиб ва то њадде бањсбарангез таълиф шудаанд. Ва њар яке аз ин навиштањо самимона, бо эњсоси волои ба пањлуњои гуногуни њаёти рўзмарраи соњаи маориф иртиботманд ва бо як љањон мењру муњаббат, ки инсонњои шоиста ва омўзгорони варзидаю ба касби худ содиќро хос будааст, рўи баёз сабт гардидаанд. Дар ин байн, чунонки њаќоиќи њол нишон дод, шумораи фаровони матолиби устодону омўзгорон ва донишљўёни макотиби олиро тасвиру офариниши симоњои њамкорони онон, ки бешак, мавќеи авалия ва умдаи навиштањои муаллифонро ташкил медињад, фаро мегирад. Мухбирони дењоту русто дар лавњаю нигоришњои хеш аслан ягон лањзаи баибрату намунавори фаъолияти мењнатии њамкасбони худро сифатчинї намуда, соњиби нуфузу шуњрат гардидани муаллимони мењнатќаринро ошкор ва равшан месозанд. Устодони ДДХ ба номи академик Б.Ѓафуров, У.Рањимов ва Мамнури Мэлс дар маќолаи батафсили хеш бо унвони «Фидоие дар љодаи роњбарї» зиндагиномаи воќеан њам ибратангези сарвари зањматписанду беќарор Ѓафур Усмоновро, ки солиёни дароз, зина ба зина дар натиљаи мењнати софдилонаю ташаббусњову иќдомњои нављўёна то ба вазифаи ректори ДДХ расидаанд, ба риштаи тасвир кашидаанд. «…Сиёсати пешгирифтаи ректори донишгоњ Ѓ.Усмонов аст, ки имрўз њавзаи илмии ин макон ба яке аз њавзањои пуриќтидори илмї дар вилоят мубаддал гардидааст. Бо иќдоми наљиби ин шахси њалим, барои аспирантон ва докторантони донишгоњ бо маќсади љамъоварии мавод ва харидории адабиёти зарурї стипендияи якваќта таъин гардид. Њамчунин бањри устодон ва донишљўёни ихтироъкор мукофотњои пулї таќдим гардид, ки ин шањодати сиёсати илмдўстї ва баландбардории иќтидори илмии донишгоњ

Моњираи Шехбек аз мактаби №66-и ноњияи Сино, Т.Хољазод, рўзноманигор, Т.Атахонов, нафаќахўр, Њ.Алимзода, аз ноњияи Айнї, М.Абдурањмонова аз гимназияи №53-и шањри Душанбе, С.Нуруллоев, А.Мирзоев аз мактаби №7-и шањри Душанбе, А.Некбахтољшоев, аз мактаби №4-и ноњияи Ишкошим, А.Амиршоев, аз ноњияи Дарвоз, Т.Мањмадуллоев аз ноњияи Тавилдара … ба идораи њафтанома расидаанд, ки кормандони «Омўзгор» аз муаллифони онњо сидќан изњори миннатдорї менамоянд. Бархе аз номањо ба таљлили рўзу санањои таърихї бахшида шудаанд, ки ба онњо навиштаи Ќ.Гадоев, унвонљўи АТТ – «Эњтироми забон», З.Ниёзова, аз литсейи касбї-саноатии шањри Душанбе – «Ѓамхорињоро ќадр намоем»», С.Назарова, аз мактаби №24-и ноњияи Њисор – «Фурўши озоди китобњо бењтар аст», Р.Шокиров, аз мактаби №62-и ноњияи Восеъ – «Оинадори олами болост, порсї», «Гулистон»-и Саъдї њадяи нодир» ва ѓайра мисол шуда метавонанд. Хабарњои фиристодаи омўзгорон Љ.Комилов аз Коллељи информатика ва техникаи компютерии шањри Душанбе, С.Диловаров аз ноњияи Панљ, М.Њомидов, аз ноњияи Файзобод… ба сабаби кўњна шудани мавзўъ ба нашр нарасиданд. Њаводорону мухлисони адабиёт низ бо нашрияи «Омўзгор» иртиботи ќавию самарабахш доранд. Шеъру суруду таронањо, њикояву ќиссањои хурди эљодкорони шањру навоњии мухталифи љумњурї ба дасти мо расидаанд, ки дар мавзўоти маъмулии рўз иншо гардидаанд. Ашъори ќаламкашони њаваскор Њ.Бобоев, аз мактаби №27-и ноњияи Ѓончї, Абдуќодири Абдуллоњхон, Ф.Бањриддинов аз ноњияи Айнї, Љ.Камолов, аз ноњияи Њисор, З.Норова, аз мактаби №10-и ноњияи Рўдакї, М.Солиева, аз шањри Турсунзода, Ш.Мирзоњотам, аз ноњияи Хуросон Ш.Рањимзода аз ноњияи Љомї… љолибу хонданиянд, вале ба ваљњи риоя нагардидани вазну ќофия аз љониби муаллифон чопашонро лоиќ надонистем. Боиси хурсандист, ки омўзгорони серѓайрату бањавсалаи макотиби кишвар ваќти гаронќиммати худро

дареѓ надошта, дар озмунњои пешнињодкардаи «Омўзгор» ба гунаи фаъол ширкат варзида, нерўи зењнию тавони идроки хештанро месанљанд. Ва њар нафаре алоќадри донишу љањонфањмии худ. Фарзи мисол, аз ин гуна буд, озмуни «Тафсири се байти Њофиз», ки таќрибан њашт моњ идома ёфт ва дар байни омўзгорони бешумор се нафар пирўзї ба даст оварданд. Алњол дар робита ба мавзўи «Гуруѓлї» - эпоси мардумї», ки озмуни љадиди дигари њафтанома мањсуб меёбад, муњаќќиќону адибон ва гурўње аз омўзгорон афкори хешро ба мо иброз доштаанд, ки лоиќи дастгирї ва тасаннои кормандони нашрия мебошад. Маќолаи доманадору фарохи собиќадори матбуот, сокини дењаи Булёни поёни ноњияи Данѓара Сафар Усмонов бо номи «Хайрулло – соќї, пањлавону човандоз» дархўри завќи хонандагонест, ки мањз ба «Гурўѓлї»-иву достонсароёни мардумї раѓбати беандоза доранд. Њамин нуктаро њам таъкид бояд кард, ки ќисми зиёди хонандагони нашрия бо мо телефонї дар тамос шуда, аз бењтар гардидани сифати њафтанома, рангорангии маводу матолиби он изњори хушнудї менамоянд. Њамбаста ба ин, омўзгорони мо маслињату пешнињодоти худро дар хусуси мавзўоти нав, ки фарогири масъалањои мубраму аввалиндараљаи мактабу маориф мебошанд, баён медоранд. Муаллими мактаби №11-и ноњияи Мастчоњ Юсуф Шарифов дар суњбати телефонї аз њамин боб изњори аќида намуда, паём расонд, ки то имрўз 30 нафар њамкори ў ба њафтаномаи «Омўзгор» обуна шудаанд ва љараёни обунашавї мутаассил идома меёбад.

Нигаронињои кормандони «Омўзгор»

Муљиби таассуфи мо алъон он аст, ки бо вуљуди огоњкунии такрор ба такрорамон маводу маќолањо доир ба таълими фанњои даќиќ, хоса физикаю химия баѓоят кам ба идора ворид мегарданд. Њатто моњњои охир аз сабку шевањои гуногуни тадриси ин фанњо маќолаву навиштае ба нишонии «Омўзгор» ирсол нагардидааст, ки ин омил касро ба ташвиш наоварда наметавонад. Дар маљмўъ, чанд гоње мешавад, ки маќолањои методї ањён-ањён ба мо фиристода мешавад. Аксари навиштњои омўзгорон ба таърифу тавсифи ину он омўзгор бахшида мешавад, суханњо якрангу умумї, дилбазану хушку ќолабї. Охир, борњо гуфтему навиштем, ки бо раќамзании анкетамонанду шарњи њоли њамкорон наметавон сирри мањорату дастовардњои омўзгорон равшану бармало гардад. Аз ин рў, ваќти он расидааст, ки ба њангоми ќалам ба даст гирифтан ба њаллу матрањи мавзўи интихобкардаатон муносибати љиддї намоед, устодони азиз! Зеро навиштан аслан мењнати сангин ва тањаммули барзиёдро талаб мекунад. Дигар ин ки, њар чї менависед, бо хати равшану барљаста рўи авроќ биёред. Кўтоњ, мўљаз ва боњадафу нишонрас бинависед. Сањифањои зиёдеро сиёњ намудан њанўз маънии иншои маќолаи хубу љавњармандро надорад. Муњим фикри љолибу нав ва бикри шумост, ки порае аз мушкилоти имрўзаи соњаи маорифро бозгўї намояд. Аз камбудиву нуќсонњои љойдошта набояд чашм пўшид. Љасуронаву иродатмандона ва дар айни ваќт бо далелу арќом аз проблемаву ноњамворињои кори мактаб нависед. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

Ќарор дар бораи то соли 1942 дар дењот љорї кардани тањси��оти њафтсола ва дар шањрњо -дањсола бо сабаби оѓози љанг иљро нагардид.


ОМЎЗГОР

УСТОДОН

№ 44, 1 ноябри соли 2013

СОБИЌАДОРОНИ МАОРИФ

11

Донандаи педагогикаи ниёгон

Њоло профессор Баён Рањимов дар 4 самти илми педагогика тадќиќот мебарад. Яке аз онњо рў овардан ба ганљи пурбањои педагогикаи ниёгон, афкори педагогии мутафаккирони форсу тољик, педагогњои барљастаи хориљї ва муосир мебошад. Дар ин роњ зиёда аз 55 сол зањмат кашида аст. Њанўз 50 сол муќаддам профессор Баён Рањимови маќолаи илмї-тадќиќотии худро тањти унвони «Баъзе масъалањои муњими тарбиявї дар асарњои классикони адабиёти тољик ва эљодиёти дањонакии халќ» ба нашр расонда буд. Устод мактаби худро созмон дода як зумра олимони љавонро тарбия намуда, ба воя расондааст. Самти дигаре, ки ў ба он мароќ зоњир кардааст, њалли проблемањои тарбияи бачагони синни хурди мактабї, њамкории мактаб ва оила дар тарбияи насли наврас мебошад. Тадќиќоту тањлил ва нишон додани роњу усул ва воситањои ташкили раванди таълиму тарбия дар донишгоњи олї самти сеюми фаъолияти илмию тадќиќотии профессор Баён Рањимовро ташкил мекунад. Фаъолияти илмию педагогии профессор Баён Рањимов бо унвони «Корманди шоистаи маорифи Љумњурии Тољикистон», «Барои кори пурсамар дар мактабњои олї ва махсуси СССР», «Барои мењнати шоён» ва чандин ифтихорномањо ќадр карда шудааст. Баён Рањимов олими пуркор буда, ба хомаи ў монографияву китобњои дарсї барои мактабњои олии омўзгорї, дастуру маќолањои зиёд дахл доранд. Аз тањлили пурраи асарњои устод Баён Рањимов худдорї карда, танњо чор асари калонњаљми устодро мавриди баррасї ќарор

доданием: «А.С.Макаренко дар бораи таълиму тарбия» (Душанбе, 1991). Дар ин китоб таъкид шудааст, ки сабаби ба тањлили афкори педагогии А.С.Макаренко њусни таваљљуњ пайдо кардани муаллиф аз он иборат аст, ки дар назария ва амалияи педагогї ќариб масъалае нест, ки А.С.Макаренко доир ба он сухан наронда бошад. Аз љумла дар бораи тарбияи оилавї, тарбияи мењнатї, тарбияи фикрї, ахлоќї, эстетикї, љисмонї, тарбияи коллективї ё худ тарбия дар коллектив, тарбия дар мактаб, тарбияи характер, ирода, ватандўстї ва инсонпарварї, тарбияи шуур ва њис, тарбия намудани њисси шараф ва ўњдадорї, вазифашиносї ва интизомнокї, тарбияи љисмонї, моњият ва мавќеи одоби педагогї, анъана ва арзишњои миллї, услуб ва мањорати педагогї, таъсири индивидуалї ва параллелии педагогї, ќонуни њаракати коллектив, моњияти принсипи оптимизм ва гуманизм дар комёбии инсон, методњои бањодињї ба рафтору кирдор ва фаъолияти хонандагон, методњои љазодињї ва њавасмандгардонї, ањамияти обрў дар тарбия, алоќаи таълим бо њаёт ва истењсолот, маќсад ва методњои тарбия, мантиќї, воситањои тарбиявї, тарбияи ростќавлї ва ростгўї, њурмат намудани шахсияти тарбиягирандагон ва ѓайра. Масъалаи тарбия, азнавтарбиякунї ва худтарбиякунї дар афкори педагогии А.С.Макаренко мавќеи калон дорад. Тањлили ин масъалањо дар асари пурарзиши профессор Баён Рањимов «А.С.Макаренко дар бораи таълиму тарбия» омадааст. Китоби дигаре, ки ба ќалами профессор Баён Рањимов тааллуќ дорад, «Роњњои асосии баланд бардоштани самаранокии таълим дар донишкадањои олї» (бо њаммуаллифи Э.Я. Ямоќов) мебошад. Ин асар натиљаи зањмати 30-солаи муаллифон буда, соли 1986 нашр шудааст. Ин аввалин асарест, ки бо забо-

СИМО

Чун ў дар бораи адабиёти классикиву муосир њарф мезанад, њар шунаванда ба заковату донишмандиаш ањсан мегўяд. Хоса шеърдониву тањлили шеър ва ё маънидод кардани он, ки бо як завќи ба худ хос ба њамсуњбати худ иброз медорад, њар як шунавандаро мафтун месозад. Чунин хислатњояш ба соњае, ки ў пеша кардааст, яъне психология ва педагогика хеле тавъаманд, зеро ин равия пойдевори асосии зиндагї ба њисоб меравад. Нурилло Мирзоматов зодаи дењаи Понѓози ноњияи Ашт аст. Соли 1970 ба факултети филологияи тољики Донишгоњи миллии Тољикистон дохил гардид. Донишу хислатњои накўи инсониро, ки аз устодонаш, Муаллими хизматнишондодаи Љумњурии Тољикистон, равоншод

ни тољикї дар бораи масъалањои муњимтарини баланд бардоштани сифат ва самаранокии кори таълим дар донишгоњњои олї навишта шудааст. Муаллифон на танњо ба асарњои илмиву методї, таљрибаи ташкили кори таълим дар донишгоњњои омўзгории пойтахт рў овардаанд, балки кўшишу амали шўроњои илмї ва илмїметодии донишгоњ, факултетњо, кафедрањои алоњида, њам кафедрањои методикаи таълими фанњои алоњида, њам кафедрањои назариявиро аз назари тањлил гузаронида, дар асоси тадбирњои андешида ва натиљањои ба даст оварда камбудиву нуќсонњои дар роњи баланд бардоштани сифат ва самаранокии кори таълиму тарбия мављудбударо ошкор намуда, роњњои ислоњи онњоро нишон додаанд. Тавсияњои муаллифон имконият медињад, ки устодон дар кори таълиму тарбия, аз як тараф, ба дараљаи максималї аз камбудињо эмин бошанд, аз тарафи дигар, сифату самаранокии кори таълиму тарбияро баланд бардоранд. Аз сабаби ба ин масъала ањамият надодани мудирони кафедрањои педагогика ва психологияи донишгоњњо ва донишкадањои олии педагогї, маркази таълимї-методии назди Вазорати маориф ва набудани барномаи таълимию китоби дарсї барои донишљўёни мактабњои олиии педагогї, омўзишгоњњо, коллељњои омўзгорї таълими ин фан аз доираи назар берун монд. Ин вазъият ба он оварда расонд, ки дар давоми дањсолањо донишљўёни донишгоњњо ва донишкадањои олї ва миёнаи педагогии тољик аз таърихи мактабу маориф ва афкори педагогии гузаштагони худ бенасиб монанд. Дар китоб нишон дода шудааст, ки таърихи тарбия, мактаб ва афкори педагогии халќи тољик ќадима буда, роњи тўлонии инкишофро аз сар гузаронида, хусусан дар замони пайдоиши дини Зардуштї ва китоби муќаддаси мардуми форсу тољик «Авасто»

таќвият ёфт ва аз асрњои XIV сар карда то замони мо ба ављи камолоти худ расид. Дар китоб омадааст, ки омўзиши таърихи мактаб ва афкори педагогии халќи тољик дар баланд гаштани маданият ва такомули мањорати педагогии муаллимони оянда кўмаки босазо хоњад расонд. Муаллими оянда дониши андўхтаи худро доир ба ин фан метавонад дар фаъолияти њаррўзаи худ эљодкорона истифода барад. Таърихи педагогикаи халќи тољик ба муаллимон масъалањои муњимтарини педагогиро равшан намуда, дар ин асос муаллимонро бевосита ба кори амалии мактаб омода менамояд. Дар ќатори педагогикаи этникї ва халќї афкори педагогии мутафаккирони бузург њамчун мењвари таълиму тарбия дар ташаккули ахлоќи њамида хизмат мекунад. Чунки мутафаккирони бузург дар асоси таљрибаи њаёт системаи нињоят мавзуни таълиму тарбияро пешкаш намуданд, ки инсон дар пояи он тарбия ёфта ба камол расид. Аз ин рў, мероси бои бузургон дар њалли масъалањои њаётан муњими тарбияи насли наврас имрўз њам ёрии амалї расонида истодааст. Њамин тавр, муаллифон даќиќназарона ќайд кардаанд, ки афкори педагогии мутафакки-

рони халќи тољик ниёзмандињои мардумро дар соњаи таълиму тарбияи фарзандон ќонеъ гардонида, дар пешрафти назария ва амалияи таълиму тарбия дар мактабу оила таъсир расониданд. Дар китоби «Педагогикаи этникї ва халќии мардуми тољик» (Душанбе, 2008), ки онро мушовараи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон ба сифати китоби дарсї барои донишљўёни донишгоњњо ва коллељњои омўзгорї тавсия намудааст (муаллифон Р.Рањимов ва А.Нуров) муаллифон кўшиш намуданд, ки тарбиядињандагонро бо асосњои назариявї ва амалии педагогикаи этникї ва халќї шинос намуда, ба онњо кўмак расонанд, ки баробари педагогикаи анъанавї аз роњу восита ва методу тарзњои тарбиявии тавсия намудаи педагогикаи этникї ва халќї дар таълиму тарбияи насли наврас, самаранок истифода баранд. Таъкид шудааст, ки педагогикаи этникї ва халќї яке аз пуртаъсиртарин соњаи илми педагогика буда, дар ташаккули сифатњои неки ахлоќии насли наврас ва љавонон маќоми муњим мебозад. Педагогикаи халќї пайвандгари наслњост. Аз тарафи дигар, њар як миллат психология ва руњияи хоси худро дорад, ки бе назардошти онњо самаранокии кори таълиму тарбияро баланд бардоштан аз имкон дур аст. Мањз педагогикаи этникї ва халќї имконият медињад, ки хусусиятњои миллї дар кори таълиму тарбия ба назари эътибор гирифта, анъана ва расму одатњои пешќадами миллї дар кори таълиму тарбия истифода бурда шавад. Устод Баён Рањимов ба синни мубораки 85 расидааст. Шогирдону ихлосмандон аз ў њанўз асарњои тозаю хушбаёнро интизоранд. А.НУРОВ, доктори илмњои педагогї, профессор

Сухандону сухангўю сухансанљ… А шодравонњо Мањкамбой А.Майсуфов, Н Назмиддинов, Абдусамад ва Бањриддин Т Турсуновњо, С.Умаров, Њ.Камолиддинов, А А.Муъминов, А.Тошпўлодов, инчунин о омўзгорони соњибтаљриба ва педагогњои а асил С.Турсунов, Т.Умаров омўхта буд, њњангоми тањсил дар донишгоњ кор дод. Нињоят соли 1975 донишгоњро хатм н намуд ва ба лабораторияи проблемавии т таълими барномавии њамин таълимгоњ њ њамчун ходими хурди илмї ба кор даъв шуд. Чун љавони ташнаи илм буд, аз ват р рўзњои аввали донишљўиаш ба омўзишу ттадќиќот пардохт ва то имрўз аз пайи љустуљўву омўхтани илм аст. Дар лаборатория дар мавзўњои психологияи синнусол ва педагогї, масъалањои психологияи мактаби ибтидої ва олї тадќиќоти илмї бурдааст. Ин тадќиќот дар рисолаи номзадї зери унвони «Хусусиятњои психологии фаъолияти таълим њангоми омўзиши забони модарї дар синфњои ибтидої» љамъбаст гардидааст. Соли 1986 самти пажўњишгоњи илмии лаборатория дигаргун карда шуд, аз ин сабаб, вай ба кафедраи педагогика, психология ва методикаи таълими мусиќии Донишкадаи давлатии санъати ба номи М.Турсунзода њамчун муаллими калон ба кор гузашт. Аксар мегуфтанд, ки ў акнун љояшро ёфтааст. Чунки аз замони мактабхонї,

њанўз аз синфи якум дар мањфили бадеию худфаъолиятї иштирокчии фаъол буд, ки роњбарияшро шодравон Фаёзиддин Ањмадов, як омўзгори фавќулодда аљибе аз оилаи машњури Ањмадовњо, ба уњда доштанд. Албатта, омўзгор будан кори пуршараф аст ва на њар шахс ба баландиву пастињои ин касби пуршараф тоќат карда метавонад. Бешубња, ононе ба ин кор ќодиранд, ки на танњо саводи кофї, балки истеъдоди худододи бо толибилмон кор бурданро низ доранд. Зеро ба толибилмон омўзонидан, дарс гуфтан, онњоро саводнок кардан ва муњимтар аз њама бо роњи рости зиндагї њидоят кардан, корест басо душвору масъулиятнок. Нурилло Мирзоматов илова бар омўзонидани толибилмон бо чопу нашри маќолањо ва иштирок дар конфронсу анљуманњои равоншиносии собиќ ИЉШС фаъолона сањм гузоштааст. Ин аст, ки соли 1975 ўро аъзо ва аз соли 1979 аъзои њаќиќии Љамъияти равоншиносони ИЉШС интихоб карданд ва солњои 1983 ва 1989 дар анљумани равоншиносони ИЉШС ба њайси вакил иштирок ва суханронї кардааст. Гузоришњояш дар маљмуаи маводи анљуманњои VI (1983) ва VII-уми (1989) психологњои СССР ба табъ расидаанд. Н.Мирзоматов баробари ба шогирдон дарс гуфтан боз тадќиќоти равоншиносї

низ мебурд, ба дарсњо навоварї ворид мекард, дарсњоро љолибу рангин месохт, то шавќу раѓбати толибилмонро бештар созад ва онњоро ба омўзиш дилгарм намояд. Ин кор ба ў хеле хуб даст медод ва ин буд, ки донишљўён дарсњои ўро хуб мепазируфтанд ва кўшиш мекарданд, то зањмати устод бењуда наравад. Албатта, ин кордониву мањорати хосаи ў аз назарњо пинњон намонд ва соли 1987 ўро ба Вазорати маълумоти олї ва миёнаи махсуси Љумњурии Тољикистон ба вазифаи инспектори шуъбаи илм ва нашр ба кор даъват намуданд. Албатта, омўзгор - устод ќабл аз њама бояд шогирдонро омўзонаду тарбия намояд. Ин буд, ки Нурилло Мирзоматов њам худро аз онњо дур гирифта натавонист. Соли 1987 дар озмуни омўзгори калони кафедраи равоншиносии Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ширкат намуд ва ѓолибиятро ба даст овард. Ва то соли 1997 дар Донишгоњ ифои вазифа намуд ва бо донишу мањорати устодонаи худ аз тарафи устодон ва хоса донишљўён эътироф ва пазируфта шуд. Њамзамон Раиси Шўрои илмию методии кафедраи равоншиносї ва иљрокунандаи вазифаи мудири кафедраро бар дўш дошт ва такмилу азнавсозии фаъолияти кафедра ва Донишгоњ сањми босазо гузошт. (Давомаш дар сањ.13)

5-уми апрели соли 1930 рўзномаи «Комсомоли Тољикистон», 5-уми апрели соли 1932 «Пионери Тољикистон» ташкил шуданд.


12

ОМЎЗГОР

РАНГОРАНГ

№ 44, 1 ноябри соли 2013

ОЗМУНИ“ТИРАМОЊИ ЗАРРИН”

Он рўз сањни њавлии Маркази љумњуриявии муассисањои тањсилоти иловагї ба идгоњ табдил ёфта буд. Њанўз аз субњи барваќт иштирокдорони озмуни љумњуриявии “Тирамоњи заррин”, ки ба хотири таљлили Мењргони соли 2013 созмон ёфтааст, ба тартиб додани намоишгоњ оѓозида буданд. Дар ин озмун ќариб 100 нафар ѓолибони давраи ноњиявї ва вилоятии озмуни “Тирамоњи заррин” (хонандагони синфњои 7-11) аз тамоми гўшаву канори кишвар њозир шуда буданд. Аз рўйи шарти аввал азназаргузаронии намоишгоње, ки доир ба кабудизоркунї ва муњофизати муњити зист ихтисос дода шуда буд, оѓоз ёфт. Њайати доварон ин намоишгоњи пурмуњтавову ѓаниро бо ќаноатмандї тамошо карданд. Намояндагони шањру ноњияњо дар ќитъаи муайяни барояшон људогардида бо диди тамом аз маводи табиї, намунањо аз мањсулоти кишоварзї, гербарињо, коркарди дубораи партовњо, сужањои видеої, лавњу стендњо, албомњо, суратњои ранга бахшида ба фаъолияти нозирони сабзро ба таври дилангез љо ба љо гузошта буданду аз њар гурўњ нафари суханваре он њама чизњои диданиро муаррифї менамуд. Аљаб сухандону њунарвар буданд онњо: наттоќї мекарданд, њар яке намоишгоњи хешро муаррифї менамуданд, бахшида ба зебоињои табиат, њусни Мењан дар фасли поиз, љашни ниёкон - Мењргон аз эљодиёти мардумї суруду таронањо мехонданд. Дар баъзе маврид миёни иштирокдорон, њакамон ва умуман, тамошогарон саволу љавоб доир мегардид. Одатан, чунин пурсишу посухњо, њангоми ба чашм расидани ягон чизи таваљљуњбарангез сурат мегирифтанд. Масалан, барои њозирин мањсули дасти хонандаи синфи 11-и мактаби раќами 1-и ноњияи Шањринав Манижа Розиќова басе хуш омад. Аз љумла, рек-

тори Донишкадаи такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон ва кормандони соњаи маориф Л.Назирова бо ин духтари кушодачењраву соњибистеъдод, ки аз

ТАМОС

партовњо (порањои рўзномањои кўњна ва чаѓбутњо), инчунин, ширеши дастисохт бо истифода аз обу орд, инчунин, рангњои табиї дастаи косаву табаќ, хонча (поднос), гулдону дастаи гулњои ранга, мурѓобї, сагча барои тангаљамъкунї, анвои нону кулчањо ва

ни ин духтараки њунармандро то ба даст нагирад, њаргиз бовар намекунад, ки онњо аз партовњо омода гардидаанд. Ба як дид косаву пиёлањо мањсулоти заводи чинипазии шањри Турсунзодаро мемонанд, аммо чун ба даст мегирї, чунон сабуканд, ки!.. Охир, аз коѓазпорањо сохта шудаанд. Масолењи дастаи “нону кулчањои ширмол”-и иштињоовар аз пахтакўњнањост. Аз рўйи гуфтаи эъљозгараш, ин мањсулот низ бо усули хос дар давоми ягон ним даќиќа дар тафдон пухта мешавад. Диќќати нависандаи ин сатрњоро мањсули дасти иштирокдорон аз мактаби хусусии ба номи Абўрайњони Берунии ноњияи Рўдакї ба худ љалб сохт. Онњо бо истифода аз сабзиву картошка барин мањсулоти кишоварзї ќањрамонони афсонањоро сохта буданд. “Ба мењмонї” номида мешуд яке аз афсонањои мазмуни

Омўзиши таърих бо усули хронологї

Мењргон љашни ниёкон

бозичањои гуногун сохтааст, суњбати хосае дошт. Манижа бо камоли майл дар бораи устоди аввалинаш дар ин љода, шавќу завќаш, тарзи тайёр кардани дастранљаш, мадади модараш барои дарёфти рангу лок ва маќсаду

мароми хеш сухан кард. М.Розиќова изњор дошт, ки баъди хатми мактаб тањсилро дар Донишгоњи омўзгорї давом доданист. Кас мањсули дасто-

тарбиявї дошта. Њамин тавр, баъди тамошои намоишгоњ аз рўйи шартњои дувуму сеюм (саволу љавоб аз фанњои табиатшиносї ва њимояи рисолаву рефератњо дар мавзўи муњити зист ва экология) низ дониши хонандагони табиатдўст санљида шуд. Нињоят, ѓолибон муайян гардиданд. Аз рўйи шарти аввал барои бахши бењтарини намоишгоњи кишоварзї ѓолибият насиби инњо гардид: љойи аввал – литсейи президентии шањри Душанбе; љойи дуюм – иштирокдорони ноњияи Шањринав; љойи сеюм – ширкаткунандагон аз ВМКБ. Аз рўйи шарти дуюм, яъне, дар бахши саволу љавоб инњо дастболо буданд: љойи якум – иштирокдорон аз ноњияи Нуробод; љойи дуюм – иштирокдорон аз шањри Турсунзода; љойи сеюм – иштирокдорон аз мактаб-парваришгоњи солимгардонии ба номи Бобољон Ѓафурови ноњияи Рўдакї. Аз рўйи шарти охирин, яъне бахши бењтарин мавзўъњои реферату рисолањо инњо муваффаќ дониста шуданд: љойи аввал – иштирокдорон аз вилояти Суѓд; љойи дуюм – иштирокдорон аз ноњияи Љалолуддини Румии вилояти Хатлон; љойи сеюм – иштирокдорон аз ноњияи Њисор. Аз љониби Маркази љумњуриявии муассисањои тањсилоти иловагї, ки мутасаддии ин чорабинии хотирмон буд, ба ѓолибони љойњои аввал телевизори ранга, ба барандагони љойи дуюм маркази мусиќї ва ба онњое, ки сазовори љойи сеюм гардидаанд, дастгоњи DVD, инчунин, ифтихорномаву гулдастањо таќдим карда шуданд. М.ЭШОНЉОНОВА, “Омўзгор”

Шояд дар оянда усули омўзиши марказонидашудаи фанни таърих дар макотиби Россия батадриљ ба тарзи хронологї баргардонида шавад. Воќеан, методи хронологї дар замони Шўравї роиљ буд, яъне, фанни фавќуззикр то синфи 11-ум азбар мешуд. Алъон он то синфи 9 омўзонда шуда, танњо дар ду соли охир (синфњои 10 ва 11) ба таври амиќ такрор карда мешавад. Дар ин бора ба РИА «Новости» директори Донишкадаи таърихи умумии Академияи улуми ин кишварАлександр Чубарян иттилоъ додааст. Чанде пештар сухангўйи Думаи давлатии Россия Сергей Наришкин изњор дошта буд, ки Љамъияти россиягии таърихшиносон бар онанд, ки дар мактабњои кишвар бояд дубора усули таълими шўравии фанни таърих љорї карда шавад.

Љоизаи Нобел дар соли 2013 Ѓолибони Љоизаи Нобел барои соли 2013 эълон шуданд. Имсол њаљми маблаѓи љоиза барои њар ѓолиб 8 миллион крони швейтсарї (926 њазор евро ва ё 1 миллион доллари ИМА)ро ташкил мекунад. Дар бахшњои тиб, физика, химия, ба мисли солњои пешин љоиза насиби олимони ИМА гардид.

Физиология ва тиб

Ѓолибони љоизаи мазкур дар риштаи физиология ва тиб олимони ИМА Љеймс Ротман, Рэнди Шекман ва Томас Зюдњоф шуданд

Физика

Олимони физик Франсуа Энглер аз Белгия ва профессор Питер Њиггс аз Бритониё соњиби љоиза дар риштаи физика гардиданд.

Химия

Љоизаи боэътибор дар соњаи кимиё насиби олимон Мартин Карплюс (донишгоњњои Страсбург, Њарворд ва Кембриљ), Майкл Левитт (Донишгоњи Стенфорд) ва Ари Уоршел (Донишгоњи Королинаи Љанубї) гардид.

Љамъияти мубориза бар зидди силоњи њастаї (ЉМЗСЊ) барои нест кардани ќисми зиёди ин намуди силоњ супурда шуд. Ин ширкати байналмилалї соли 1997 созмон дода шудааст. Айни њол коршиносони ин ширкат дар Сурия бо нест кардани силоњи њастаї машѓуланд.

Иќтисод

Љоизаи Нобел дар соњаи иќтисод ба олимони амрикої — Роберт Шиллер (Донишгоњи Йел), Питер Њансен (Донишгоњи Чикаго), Юљин Фама (Донишгоњи Чикаго) барои тањлили эмперикии ќиммати активњо супурда шуд. Бино ба хоњиши Алфред Нобел, љоизањо ба номи ў аз соли 1901 ин љониб дар панљ бахш— физика, химия, тиб, адабиёт, инчунин, љоизаи сулњ супурда мешавад. Маросими супурдани љоизањо 10-уми декабри соли љорї баргузор мегардад. Аз рўйи анъана ба ѓолибони чањор бахш - физика, химия, тиб, адабиёт њуљљат ва маблаѓњои ин љоиза дар Стокголм —

«Омўзгор» пурмуњтаво ва хонданист

Омўзгори физикаи мактаби №41-и ноњияи Мастчоњ, хонандаи доимии нашрия Юсуф Шарифов бо мо дар тамос шуда, бо ќаноатмандї иброз дошт, ки моњњои охир њафтаномаи «Омўзгор» бо фарогирии маводи пурмуњтаво ва мавзуоти наву таваљљуњбарангез љаззоб ва хонданї гардида. Бахусус, маълумоти таърихие, ки бо факту далелњо чанд гоње дар њошияи сањифањои «Омўзгор» пешнињод мегардад, барои муаллимон чун сарчашмаи омўзиш ва иќтибосот дар иншои маърўзаву рисолањо (рефератњо) метавонад хидмати босазо кунад. Чунонки мавсуф изњор дошт, чанд муддат аст, ки ба таълифи китоби «Фидоиёни маориф» машѓул аст, ки он дар бораи 490 нафар омўзгор аз ноњияи Мастчоњ, ки дар давру замонњои гуногун (аз солњои Инќилоби Октябр то

соњибистиќлолияти давлати Тољикистон) кору фаъолияти чашмгир кардаанд, маълумоти муфассал медињад. Аз ин рў, барои навиштани ин гуна асарњои њуљљатї матолиби таърихии пероста бо асноду мисолњои даќиќу мушаххас хеле заруранд, ки дар пешнињоду тањияи он њафтаномаи «Омўзгор» метавонад ёрии амалї бирасонад. Њамчунин, Ю.Шарифов пайѓом дод, ки то ин дам њайати омўзгорони мактаби №41-и ноњияи Мастчоњ ба 30 адад њафтаномаи «Омўзгор» обуна гардидаанд ва ин шумораи нињої набуда, обуна ба нашрияи дўстдоштаи муаллимон идома дорад. Ш.РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

Адабиёт пойтахти Шветсия, аммо ба Барандаи Љоизаи Нобел ѓолиби ќисмати сулњ бошад, дар адабиёт нависандаи 82- дар Осло — пойтахти Норвесолаи канадагї Элис Энн гия супурда мешаванд. Мунро шуд. Дар Стокголм ўро «устоди сухан» ном карТањияи Ситорабонуи даанд. СОЊИБНАЗАР, Љоизаи сулњ-2013 имсол ба “Омўзгор”

Дар асоси њисобот 1 январи соли 1939 82,8% ањолии Тољикистон (87,4% мардон, 77,5% занон) босавод буданд.


ОМЎЗГОР

ТАЊЌИЌОТ

№ 44, 1 ноябри соли 2013

СОЛГАРД

МАОРИФИ ШАРЌ

13

Сухандону сухангўю сухансанљ… (Аввалаш дар сањ.11) Соли 1997 ба Хадамоти аттестатсионии давлатии Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон њамчун мудири шуъбаи аттестатсия ва литсензиядињии муассисањои томактабї ва мактабњои тањсилоти миёна ба кор гузашта, дар ташкил ва мустањкам гардидани идораи мазкур ва омода намудани маводу њуљљатњои меъёрию њуќуќии он сањми муносиб гузоштааст. Муносибати љиддию принсипиалї хусусияти фарќкунандаи ўст. Давраи соњибистиќлолии кишвар таќозои азнавсозии барномањои таълим ва китобњои дарсиро пеш гузошт. Дар ин кор пеш њама мутахассисони кордону ботаљриба ва корозмуда лозим буданд, то ин амалро ба сомон расонанд. Ин буд, ки Њукумати Тољикистон бо Бонки љањонї Лоињаеро роњандозї намуд, ки мањз ба ин самт равона шуда буд. Соли 1999 Нурилло Мирзоматов низ дар ќатори дигарон дар ин озмун ширкат намуд ва ба њайси мутахассис оид ба арзёбии дастовардњои мактаббачагони Маркази идораи лоиња дар соњаи маориф ба кор шуруъ кард. Чун таљрибаи кори бисёрсола дошт ва нозукињои мактабњои тањсилоти њамагониро хеле хуб медонист, ўро барои омода намудани Лоињаи нави Њукумати Љумњурии Тољикистон ва Бонки љањонї дар љодаи маориф љалб намуданд, ки аз уњдаи ин вазифаи пурмасъул низ бо сарбаландї баромад. Аз соли 2003 дар Маркази идораи Лоиња дар соњаи маориф, аввал њамчун сармутахассис оид ба наќшаю барномањои таълим (куррикулум), арзёбии дастовардњои мактаббачагон ва бозомўзии муаллимон ва аз соли 2005 то моњи феврали соли 2009-ум чун сармутахассис оид ба наќшаю барномањои таълим адои вазифа намудааст. Тўли ин солњо чун мутахассиси варзида ва олими навовару љўянда ба ў муяссар шудааст, ки дар мизњои мудаввар, симпозиуму конфронсњои байналхалќї, ки ба соњаи рушди маориф бахшида шудааст, иштирок ва суханронї намояд. Аз љумла, дар Бухарест (Руминия, 2002), Алмаато (Ќазоќистон, с.2004), (Истамбул, Туркия, 2005), Бишкек (Ќирѓизистон, 2006, 2012), Тошканд (Ўзбекистон, 2006), Киев (Украина, 2007) дар масъалањои арзёбии дастовардњои хонандагон, навсозии куррикулум ва тарзи њаёти солим ва маълумоти глобалии ЮНИСЕФ ва ЮНЕСКО фаъолона ширкат варзида, Тољикистонро муаррифї намудааст. Илова бар ин бо ташкилоти байналмилалии ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ, ЮНДП, МСССБ (СММ), ЮНОДС, ЊТО (ГТС), ЮСАИД ва ѓайра њамкорї ва дар семи-

нару конфронсњои ташкилнамудаи онњо доир ба масъалањои маълумоти глобалї, пешгирии бемории СПИД, бехатарии тањсилот, арзёбии дастовардњои хонандагон ва навсозии куррикулум ширкати фаъолона доштааст. Соли 2006-ум дар озмуни гурўњи муаллифони китобњои дарсї ѓолиб омада, 20 рўз дар шањри Колумбас - маркази иёлати Оњаёи Иёлоти Муттањидаи Амрико таљриба андўхтаст. Вай муаллифи 50 маќолаи илмї, беш аз 50 маќолаи илмию оммавї, беш аз 50 китобу дастурњо, мураттиб ва муњаррири барномањои таълим дар синфњои ибтидої аст, ки дар ислоњоти соњаи маориф сањми муносибе гузоштааст. Китобу маќолањои ў, аз љумла, куррукулуми миллї», «Асосњои Барномањои таълими синфњои ибтидої (дар њамкорї) - «Забони тољикї», «Математика», «Санъат ва мењнат», «Суруд ва мусиќї» (мураттиб ва муњаррир), Стандарти синфњои ибтидої (мураттиб ва муњаррир, 2009), “Шакарханди лаби кўдакон” (дар њамкорї) ва амсоли ин аст, ки аз тарафи мутахассисони соња, чи дар дохили кишвар ва чи берун аз он эътироф ва мавриди истифода ќарор гирифтааст. Дар як љавоб дар таќриз ба китоби дарсии синфи 2-юм устодон М.Лутфуллоев ва Ф. Шарифзода ўро ба ќатори “се шахсияти шинохта ва маъруф – нависандаи халќї Абдулњамид Самадов, профессор Бањриддин Камолиддинов ва психологметодисти варзида Нурулло Мирзоматов” дохил кардаанд, ки эътирофи баљоест. Ў яке аз ташкилкунандагони Шўрои миллии тањсилоти Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон (2003) ва то имрўз аъзои фаъоли раёсати он мањсуб меёбад. Хидматњояш бо Ифтихорномаи Вазорати маориф ва бо унвони Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон (с.1994) ва дигар мукофотњо ќадрдонї шудааст. Ба муносибати 250-солагии шоир ва мутафаккири асри XVIII-и тољик Одинамуњаммад Маъдан бори аввал девони комили шоир ба нашр омода гардид, ки бо ташаббуси бевосита ва даќиќкории ў ба дасти ташнагони ашъори мутафаккир дастрас гардид. Нурилло Мирзоматов ният дорад китоби дарсии «Забони модарї» барои томактабиён ва синфњои ибтидої, «Равоншиносї», “Фарњанги истилоњоти равоншиносї” «Этносотсиопсихолингвистика», «Фарњанги истилоњоти равоншиносї», «Луѓати неологизмњои соњаи маориф»-ро омода ва чоп намояд. Олими асил њељ ваќт ба худу ба як гурўњ

Вазири нав интихоб шуд Тарафдорони Фонї бар онанд, ки ва ё минтаќае мансуб нест, балки олими њаќиќї ин симои миллат аст ва ў њаќ надорад, ки таљрибаи андўхтаи худро танњо худ истифода кунад ва ба ояндагон нагузорад. Ин аст, ки ў њамеша дар такопўст ва њамеша аз пайи љустуљўю эљодкорист. То ба имрўз аз рўйи “Асосњои куррикулуми миллї”, “Стандартњои синфњои ибтидої”, барномањои таълимї бо ташаббус ва роњбарии ў мураттабнамуда китобњои дарсї аз забони модарї ва математика барои синфњои ибтидої тањия ва нашр шудааст, ки имрўзњо дастраси мактабњои љумњурї гардида, мактаббачагон аз рўи ин китобњои нав таълим дода мешаванд. Ў муаллиф ва барандаи барномањои телевизионии «Мањфилоро», «Барои шумо, падару модарон», «Фарзанди наѓз – боѓи падар», «Манзили умед», «Субњи умед» ва амсоли инњост, ки ин њамкорї то ба имрўз идома дорад. Ин барномањо ба масъалањои рўзмарра – доѓи рўзи таълимию тарбиявии бачагон, наврасон ва нављавонон бахшида шуда, эътибори калон пайдо намуда буданд ва имрўз низ воќеияти реалии худро аз даст надодаанд. Нурилло Мирзоматовро ба 60-и умрашон табрику тањният гуфта, хостори онем, ки зиндагияшон бардавому хонаи дилхоњашон обод бошад. Шасти камолот муборак, дўсти азиз! Б.КАМОЛИДДИНОВ, доктори илмњои филология, профессор, М. МАЊКАМОВ, номзади илмњои педагогї дотсент, М.НУРМАТОВ, рўзноманигор

САБЌАТ

Компютердони бењтарин дар Суѓд

Шуъбаи маорифи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии шањри Хуљанд дар њамкорї бо ТЉ МТИ «Кова», бо маќсади баланд бардоштани шавќу њаваси хонандагони муассисањои тањсилоти умумї ба омўзиши фанни технологияи информатсионї, дарёфти хонандагони лаёќатманду боистеъдод, истифодаи комёбињои техникаи муосир, ташвиќи хонандагон дар интихоби касб озмуни шањрии «Компютердони бењтарин»-ро дар мактаби тањсилоти миёнаи умумии №5 баргузор намуд. Њамасола озмун дар њамкорї бо ташкилоти љамъиятии «Кова» гузаронида мешавад. Озмуни имсола барои хонандагони синфњои 9,10,11 дар якљоягї баргузор гардид ва бењтарин донандаи компютер муайян шуд. Дар озмун 45 нафар хонандаи синфњои 9-11, ки дар даври мактабї ѓолиб омада буданд, иштирок намуданд. Озмуни имсола аз озмунњои солњои гузашта аз он фарќ мекард, ки хонандагон њамаи супоришњоро ба воситаи компютер ва Интернет иљро карданд. Ѓолиби озмун хонандаи синфи 11 МТЃ «Иршод» Тољибоев

Иброњим гардид. Љои дуюмро хонандагони мактаби хусусии «Рустамов Ю.Д.» Ибодуллоев Парвиз ва мактаби №8 Њомидов Шараф, љои сеюмро хонандагони мактабњои №5, 20, ЛИМТТ, литсейи физикї - математикии №1, гимназияи Гёте ишѓол намуданд. Мудири шуъбаи маорифи шањри Хуљанд А.Акрамов дар љамъбасти озмун суханронї карда, дар вазъияти тантанавї ѓолибон ба диплом ва туњфањои хотиравї таќдим намуд. Њамзамон ба 8 роњбари муассисањои таълимии шањри Хуљанд, ки бо ТЉ МТИ «Кова» дар амалї намудани лоињаи «Мактаби электронї» њамкорї менамоянд, бањри дастрас шудан ба шабакаи Интернет таљњизоти WiMaх чун туњфа аз тарафи роњбарияти ин ташкилот супорида шуд. Роњбари ТЉ МТИ «Кова» Зафар Шафиев дар бораи лоињаи «Мактаби электронї» маълумот дода, сайти мактаби тањсилоти миёнаи умумии №5-ро бо муњтавояш муаррифї намуд. Нуъмон РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

барномањо ва роњкорњои вазири пешнињодї мувофиќи асноди болої чун Ќонуни асосї, ќонуни барномаи панљум, фарњангї, Шўрои олии омўзиш ва парвариш ва ѓайра тартиб дода шудаанд. Омўзиш ва парвариш дарвоќеъ, тавлидкунандаи сармояи инсонї аст. Ба ќавли вакили маљлис, тибќи гузориши ЮНЕСКО солњои 2011 ва 2012 љомеаи 15-миллион на-

фараи соњаи омўзиш ва парвариши Эрон дар байни кишварњои узви он дар љањон аз рўи нишондињандаи тавсеаи инсонї љойи 88, минтаќа љойи 15-умро ишѓол мекард. Дар идома намояндаи бовариноки Фонї изњор кард, ки вазири пешнињодї як шахсияти мутахассис, кордон, муњаќќиќ, пажўњишгар, устоди донишгоњ ва муаллифи чандин китоб, тарроњи чандин лоињаи омўзишї ва фарњангї мебошад. Дар байни муаллимон ва фарњангиён шахси эътирофшуда аст. Истифода аз фановарињои иттилоот ва иртиботот, баланд бардоштани наќши занон дар мудирияти олї ва миёна, тавсеаи њамкорињои байналмилалї ва ѓайра аз дигар махсусиятњои барномаи пешнињодии Фонї ба њисоб мераванд. Њамчунин, њамоњангсозии муњтаво ва њаљми манобеи дарсї ба наќшаи барномавии вазири пешнињодї дохил мешаванд. Ќайд мешавад, ки тамоми фаъолияти Фонї дар сохтори Вазорати омўзиш ва парвариш паси сар шудааст. Мавсуф корро аз муаллими оддии мадраса сар карда, то ба номзадї ба ин мансаби воло расидааст. Соњибназарон таълим ва тарбиятро бузургтарин фасли муштараки давлат ва мардум муаррифї мекунанд. Аз ин рў, президенти навинтихоб Рўњониро лозим аст, ки барои тавсиаи ин вазоратхона саъй намояд. «То ин вазоратхона бо њимоят аз маљлис ва давлат битавонад рисолати бузурги худро дар тарбияти насли оянда ва таъмини манобеи инсонї ба унвони муњаррики тавсиаи кишвар ба кор гирад». Ба ќавли тарафдорони Фонї, ў яке аз барномарезони низоми 3-3-6 аст, ки баъди ба кор оѓоз намуданаш дар мансаби вазир мехоњад онро мавриди истифода ќарор дињад. Нињоят, чи тавре ки хабар дода мешавад, рўзи якшанбеи 27-уми октябр намояндагони парлумон ба интихоби Алиасѓар Фонї ба унвони вазири омўзиш ва парвариши Эрон мувофиќат карданд. Ба тарафдории Фонї 185, мухолиф 53 ва бетараф 24 намоянда овоз доданд. Алиасѓар Фонї шастсола, доктори манобеи инсон, узви њайати илмии Донишгоњи тарбияти Мадрас аст. Чандин давра љонишини вазири омўзиш ва парвариш буда, то интихоботи мазкур сарпарастии вазоратхонаро ба уњда доштааст. Тањияи Мањмадшарифи РУСТАМ

14 феврали соли 1941 «Дар бораи тамоман барњам додани бесаводї» ќарор баромад.


14

ОМЎЗГОР

КИТОБИЁТ

№ 44, 1 ноябри соли 2013

СОЛГАРДИ ИЌБОЛ

Аз Муњаммад Иќбол ва фаъолияту мероси адабии ў дар љањони иќболшиносї суханњои зиёде гуфта шудааст. Иќбол шахсиятест маъруфу машњур ва шинохташ басо мушкил, ки зикрашро олимону донишмандони кишварњои бисёре кардаанд ва аќидањо низ доир ба нигоњи аллома ба зиндагї аз лињози мероси ба љањониён гузоштааш доманадор аст. Воќеан аллома Иќбол фардест, ки њама ўро чун фарзанди кишвари хеш мењисобанд. Ва ў ба чунин шараф сазовор њам њаст. Иќбол марди мансуби маконе нест ва макони ў макони зисти њама љањониён аст, ки ў тайи зиндагии худ тавассути сурудањову навиштањояш маскун гирифтааст. Њам табиист, ки чандин кишвар даъвои соњибияти Иќболро доранд (дар назар аст мероси адабиву нигоњи фалсафии Аллома). Масалан, дар Њинд Иќболро шоири кабиру шахси шинохтаи ин кишвар медонанд, ба хотири он ки маскани обоии Муњаммад Иќбол Кашмир асту ў реша аз тозанаслони барањманњоро дорад ва худ Иќбол низ аз ин иддао рў нагардонидааст. Васфи барањман дар ашъори шоир хеле зиёд вомехўрад. Тараннуми кишвари афсонавии Њинд, тасвири љабњањои мухталифи он дар таълифоти Иќбол мавќеи муайян дорад. Мардум низ то кунун сурудањои ўро замзама мекунанду Академияи Иќбол дар Њинд њомии осору таблиѓгари равияњои фитрии ин мутафаккири бузург мебошад. Кишвари зебои Покистон Иќболро аз бузургтарин фарзандони хеш мењисобад ва воќеан, дуруст њам њаст. Чаро ки Иќбол зодаи Сиёлкути музофоти Лоњури Покистон мебошад. Ва ўро дар ќатори Сер Сайид Ањмадхон, Муњамадалї Љиноњ ва дигарон аз барпокунандагону ташаббускорони бинои сарзамини Покистони имрўза медонанд. Ва њамчунин, Иќбол ба забони ширину равони урду, ки забони давлатии Љумњурии Покистон аст ва њомии ягонаи ин забон дар љањон танњо Покистон мебошад, шеъру сухан гуф-

ТАЌРИЗ Ислоњоти соњаи маориф ин равандро боз њам такон бахшид. Албатта, пас аз он ки солиёни зиёд (дар даврони Шўравї) китобњои дарсї барои мактабњои олї, ба вижа, аз фанњои даќиќ ва иќтисодию техникї асосан ба забони русї навишта мешуданд, имрўз бо забони тољикї нигоштани китоби дарсї сањл коре нест. Махсусан, дарёфту тањияву корбасти ислоњоти зарурии соњавї ба забони тољикї барои муаллифони дастурњои таълимї мушкилоти зиёде пеш меоварад. Ин ва омилњои дигар боиси он гардиданд, ки кори офаридани китобњои таълимї дар мактабњои олии љумњурї ба дарозо кашид ва то њанўз дар ин мактабњо аз бисёр фанњои таълимї дастуру китобњои дарсї вуљуд надоранд. Маълум, ки барои навиштани китобњои дарсї олимону мутахассисони соњибтаљрибаву соњибќалам ва боистеъдод лозиманд. Ва хушбахтона, дар аксар мактабњои олии љумњурии мо гурўњи фаъоли устодоне мављуданд, ки бо камоли азму ѓайрат бањри тањияи китобњои дарсї дар соњањои гуногун камари њиммат бастаанд. Дар ин замина сол то сол донишљуёни мактабњои олии мамлакат соњиби китобњои дарсии босифату пурмуњтаво ба забони тољикї мешаванд. Чанде пеш тариќи нашриёти «Бебок» дар шањри Душанбе барои донишљўёни мактабњои олии соњаи кишоварзї бо номи «Бањисобгирии бухгалтерї дар соњаи кишоварзї» китоби дарсие ба табъ расид, ки ба ќалами гуруњи олимони варзидаи соња – З.Шарифов, М.Саидов,

Масанљ маънии ман дар аёри Њинду Аљам, Ки асли ин гуњар аз гиряњои нимшабист. Муњаммад ИЌБОЛ тааст. Ва Иќболро мањз бо осори гаронмояаш дар Покистон бо унвони «Шоири миллат» ќадрдонї кардаанд. Афѓонистон дар ќатори ин ду кишвар Иќболро фарзанди худ медонад. Зеро лафзи ноби дарї сарчашмаи ашъори форсии шоирро ташкил медињад ва худ шоир низ ба ин мардум муњаббати беандоза дошту Кобулро дўст медошт ва дар «Љовиднома» тавассути Зиндарўд бо

ин ашъор бедор кардани эњсосоти миллї ва ватанпарастии ањолии Њинд буд. Илова бар ин, барои эљоди эњсоси ягонагї ва иттињод байни мусулмонони Њинд манзумањои зиёде иншо кард. Ва миќдори зиёде аз ашъори мутафарриќи Иќбол, ки дар он рўзњо суруда шудаанд, мустаќиман аз манзумањои англисї ба забони урду тарљума карда шудаанд ва бад-ин васила ба њаводорони назми урду навои тозае

Гиряњои нимишабї Љамолиддини Афѓон њамсўњбат мешавад. Эрон пас аз тањќиќњои Муњаммад Таботабої ва Маликушшуаро Бањор бо Иќбол аз наздик шинос шуд ва мањбубияти алломаро тамоми эронзамин бипазируфт ва ўро дар ќатори бењтарин форсигўёни садаи бистум ќабул кард. Иќбол бошад, ба кишвари Эрон эњтироми хоса дошт ва дар омўзишу дарёфти гавњари маънї ба зодагони ин сарзамин пештар рў оварда буд ва «Тањаввули илми мовароуттабиа дар Эрон» аз нахустмањсули мансури Аллома ба њисоб меравад. Албатта, Иќболро тољикистониён беш аз њама дўст доранду аз они худ медонанд. Зеро забони содаву равони тољикї, истифодаи вижањои софи тољикона тамоми мањсули форсии Алломаро фаро гирифтааст. Ташкили Академияи Иќбол берун аз марзи Покистону Њиндустон дар Амрикову Бритониё ва дигар кишварњо далели дигари фарди љањонї будани Муњаммад Иќбол мебошад. Дар њар сурат, Иќбол дар баробари забони тољикї-форсї ашъори зиёде ба забони урду низ сурудааст ва маќсади ў аз

овардааст. Аз љумла, шеъри Матилда Бэтхем «A Child’s Hymn» бо номи «Дуои кўдак», Самуэл Рочерс «A wish» бо номи «Як орзу» ва ашъори дигар шоиронро Иќбол хеле бо њунари волои тарљумонї ба урду баргардонидааст. Ин падида нишон медињад, ки Иќбол нуфузи шеър ва афкори фарангиёнро низ пазируфтааст. (Давом дорад) Љовид ХОЛОВ, номзади илми филология

МУАРРИФЇ

«Дидор аз Мурѓоб» Дар Китобхонаи миллии Тољикистон муаррифии китоби тозанашри Њотам Файзуллоев бо њамин ном барпо гардид. Он аз аввалин сафари Президенти кишвар, муњтарам Эмомалї Рањмон ба ноњияи дурдасти Мурѓоби Вилояти Мухтори Кўњистони Бадахшон ва бахусус, дењаи Аличур, ки роњбари мамлакат ба он љо мењмон шудааст, ќисса менамояд. Хонанда ба љараёни як сафари кории роњбари давлат дар солњои аввали истиќлолияти Тољикистон дар соли 1995 ошно мегардад. Китоби «Дидор аз Мурѓоб» барои хонандагони мактабњои миёна ва наврасону љавонони синну соли гуногун тавсия гардидааст. Он аз аввалин китоби бадеиест, ки дар мавриди фаъолиятњои Президенти мамлакат наќл менамояд. Китоб бо усули хоса ин��о гардида, барои дарк ва фањмиши насли наврас мувофиќ мебошад. «Дидор аз Мурѓоб» бо дастгирии Кумитаи љавонон, варзиш ва сайёњии назди Њукумати Љумњурии Тољикистон ба нашр расидааст. Чунонки муовини раиси кумитаи мазкур К. Љўраев гуфт, ин падидаи неки муаллиф ба онњо писанд афтод ва чунин иќдом њамеша боиси дастгирист. Олими шинохта Нодир Одилов, адиб Маљид Салим, журналист Шералї Мустафоќулов, корманди Кумитаи љавонон Љалолиддин Нуров андешањои худро доир ба муњтаво ва банду басти ин асар баён намуданд. Маљмўа бо ду забон – тољикї ва англисї чоп гардидааст. Дар охир филми мустанади «Садои ёдњо», ки фарогири ин мавзўст, намоиш дода шуд. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»

Љанбаи мењварии фаъолияти кишоварзї

Н.Кабиров ва З.Мањмадназаров мутааллиќ аст. Бояд таъкид кард, ки ин нахустин китоби дарсї ба забони тољикї оид ба як рукни муњими соњаи кишоварзї – бањисобгирии муњосибист. Чунон ки дар шиносномаи фишурдаи он омадааст, ин китоби дарсї фарогири омўзиши масъалањои мубрами њисобдорї дар корхонаву ташкилот ва муассисањои соњаи кишоварзї буда, дар он муќаррароти умумии ташкили бањисобгирии бухгалтерї, махсусан, наќш, вазифањо, хусусиятњо, принсипњои асосї ва шаклњои бањисобгирии воситањои пулї, бањисобгирии амалиёти њисоббаробаркунї, бањисобгирии захирањои моддию истењсолї, бањисобгирии чорвои дар парвариш буда, бањисобгирии воситањои асосї ва амволи ѓайримоддї, бањисобгирии ашёи камнарху зудафсурдашаванда, бањисобгирии мењнат ва музди он мавриди омўзиш ва баррасї ќарор ёфтаанд. Китоби «Бањисобгирии бухгалтерї дар соњаи

кишоварзї» аз њашт боб иборат буда, тамоми бахшњои њисоботи муњосиботиро дар соњаи мазкур шарњу тавзењ мебахшад. Дар аввали њар боб муњтавои мухтасари он дар шакли мундариља оварда шудааст ва дар хотимаи бобњо саволњои санљишї тањия гардидаанд, ки ин ба азхудкунии мазмуни мавзўъњо бо донишљўён хеле мадад мерасо-

над. на Ин усули китобнигории муаллифон ќобили ќабул ва пурал манфиат буда, салоњ он аст, ки ма дар да китобњои дигари дарсї низ пайгирї карда шавад. па Дар китоб таъкид мешавад, ва ки кишоварзї муњимтарин ќисмати таркибии комплекси ќи агросаноатї эътироф шудааг аст. ас Солњои охир дар љумњурї корхонањо бо шаклњои гуко ногуни моликият, шаклњои но нави хољагидорї таъсис меёна банд, хољагињои дењќонї ва ба ассотсиатсияњои онњо равнаќ меас пазиранд ва муносибатњои нави бонкї, молиявию ќарзї ба миён меоянд. Ва ин њама барои вусъати муносибатњои бозоргонї дар соњаи кишоварзї заминаи мувофиќу созгор мегузорад. Албатта, барои он ки иќдисодиёти шаклњои нави хољагињо ба таври муътадил тараќќї кунанду дуруст идора карда шаванд, ахбори пурра, сањењ ва фаврї оид ба љараёни фаъолияти онњо лозим ва муњим аст. Манбаи асосии иттилоот дар бораи фаъолияти иќтисодии корхонањо, аз љумла, корхонањои кишоварзї маълумоти бањисобгирии бухгалтерї ба шумор меравад. Бањисобгирии бухгалтерї оинаи фаъолияти корхона буда, ахбори заруриро дар бораи гардиши воситањо дар раванди такроран истењсол намудани мањсулот дар корхонањои кишоварзї таъмин мекунад. Бањисобгирии бухгалтерї дар низоми идоракунї танњо бо гирдоварию тањлилу пешнињоди ахбор мањдуд намешавад, балки он вазифаи назоратиро низ иљро

менамояд. Табиист, ки гузашти айём ва таѓйиру такмилёбии сохтори давлат ва вазъи љомеа ба фаъолияти бањисобгирии бухгалтерї бетаъсир намемонад. Дар кишвари мо бањисобгирии бухгалтерї тадриљан ба стандартњои байналмилалї мутобиќ мешавад. Дар Љумњурии Тољикистон ќонун «Дар бораи бањисобгирии муњосибї ва њисоботи молиявї» ќабул шудааст, ки тибќи ин ќонун ба вазифањои асосии муњосибї ва њисоботи молиявї таъмин намудани шахсони масъул ва алоќаманд бо иттилооти пурра ва сањењ оид ба њолати молиявї, натиљаи фаъолият ва таѓйироти вазъи молиявии ташкилоту муассисањо мебошад. Ин њама таъкидот бори дигар ба ањамияти вижаи китоби «Бањисобгирии бухгалтерї дар соњаи кишоварзї» далолат мекунанд. Воќеан, дар хотимаи китоб дар ќисмати алоњида оварда шудани тестњо (фарогири 199 савол), ки вобаста ба мазмуну муњтавои китоб тартиб дода шудаанд, ањамияти онро боз њам афзудааст. Таълифи китоби мазкур аз љониби гуруње аз олимони номвари иќтисодшиноси мамлакат њодисаи љиддии фарањбахшест дар соњаи маорифи љумњурї, ба вижа, барои устодону шогирдони мактабњои олии кишоварзї. Таманнои онро дорем, ки вобаста ба самтњои дигари тањсилот дар бахши кишоварзї низ чунин китобњои дарсии шоиста таълиф шаванд. А.МУРОДЇ, «Омўзгор»

Бо ќарори Њукумати Тољикистон соли 1927 барои ислоњи алифбои тољикї ба њуруфи лотинї комиссия таъсис дода шуд.


ОМЎЗГОР

ЭЉОД

Кафили њуќуќу озодињои шањрвандон

№ 44, 1 ноябри соли 2013

НАВНИГОР

15

(Аввалаш дар сањ.3)

Ќадру ќимати касби омўзгорї, талабот ба меъёрњои тайёрии касбї ва мањсули мењнати омўзгор, дараљаи эътироф ва дастгирии омўзгор аз љониби давлат, њурмату эњтироми омўзгор дар љамъият, муассисаи таълимї, оила ва байни таълимгирандагон, шароити таъминоти моддии омўзгор, њолати њифзи њуќуќї ва кафолатњои њифзи иљтимоии омўзгор омилњое мебошанд, ки маќоми конститутсионии омўзгорро њифз менамоянд. Албатта, чунин ѓамхориву дастгирї ва њимояи њуќуќњои иљтимоии шањрвандон ва дар маљмўъ волоияти ќонун аст, ки имрўз њаёти хушу хуррам, зиндагии осудаву ором, сулњу вањдат, шукуфоиву сарсабзї танинандозу пойдору устувор аст. Дар Паёми имсолаи Президенти Љумњурии Тољикистон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон таъкид шудааст, ки «Ќонун бояд дар навбати аввал инсон ва њуќуќу озодињои ўро њамчун арзиши олї эътироф ва њифз намояд, яъне барои зиндагии хубу шоистаи афроди љомеа, фаъолияти пурсамари ташкилоту корхонањои давлативу ѓайридавлатї, соњибкорону тољирон, пешрафти иќтисодиёти кишвар, сулњу субот, оромии сиёсї шароити мусоид фароњам орад ва самтњои мухталифи њаёти љомеаро њаматарафа танзим намояд». Таъкиди Сарвари давлатро дар мисоли дар тањрири нав ќабул шудани Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф», ки њуќуќу манфиатњои омўзгоронро њамчун арзиши олї

Буд, набуд, дарахти себе буд. Вай хеле танњо буд, аз ин рў, њар рўз гиря мекард. Њамин тавр, рўзу моњу солњо пайи њам мегузаштанд. Як рўз соњиби дарахт омада дид, ки дарахти себ калон шудааст. Бо зане вохўрд. Вай маслињат дод, то яктои дигар нињоли нок шинонад. - Хайр, майлаш, мешинонам, гуфту ба хона рафт. Ваќте ки ин суханњоро дарахти себ шунид, хеле хурсанд шуд. Пагоњ шуд, соњиби себ ба боѓ даромаду нињоли нок шинонд, ба он об дод ва ба хона даромад. Нињоли нок калон шуд. Дарахти себ бо дарахти нок дўст шуданд. Як рўз соњиби дарахтњо омада дид, ки дарахти себ пир шудааст: - Њељ гап не, - гуфт худ ба худ, њезум мешавад –ку. Соњиби дарахтњо барои арра рафт. Аз ин кор воќиф шуда, дарахти нок ба гиря даромад, ки дўсташро њезум мекунанд. Зани мард намехост, ки дарахти себро њезум кунанд. Мард арра дар даст ба боѓ даромад. Дарах-

АЗ “ДАФТАРИ БОШЌИРДИСТОН“ Барои Салават

Мазан санги маломат бар сари гург, Ки ўро њар ќадар бењ парварї њам, Ду чашми гушнаи худ менагирад Зи рўи љангали пуршоху пурнам. ...Чу гурги шарќиям ман дар Ишимбай, Ба мулки файзборат, љўраи љон. Чу чашми гург сўи беша монда, Ду чашми чори ман бар Тољикистон....

Рўдакии шеър

Дар њошияи як китоб Одамон аз хонањои кору зањмат, дарду сўз, То њанўз, Баркашида љомаи корї, ихтиёрї Мебароянд аз барои истироњат, То ки андар сояњои нахлњои шеъри шоир, эътироф ва њифз менамояд, бараъло эњсос менамоем. Ба камол расонидани насли худогоњу бедордил ва созанда, ки барои ободиву шукуфоии Ватани азизамон- Тољикистон дар доираи нишондоди Конститутсия (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон софдилона ва содиќона хизмат карда тавонад, њадафи љомеаи имрўза ва пеш аз њама, ањли маориф аст. Таљлили имсолаи Рўзи Конститутсияи (Сарќонун)-и Љумњурии Тољикистон ба интихоботи Президенти Љумњурии Тољикистон рост меояд. Чун њама шањрвандони ин кишвари мањбуб таманнои онро дорам, ки бо дарку њисси баланди миллї, ифтихори ватандорї, худшиносиву худогоњї ва пояндагии сулњу вањдат бо љонибдорї аз чунин сиёсати маорифпарваронаю њаёту суботи хушу хуррамона ва волоияти ќонун, њомии воќеии Конститутсия ва кафили ќонунњо, њуќуќу озодињои шањрвандони кишварамон, кафили соњибистиќлолии миллї, ягонагї ва тамомияти арзї, пойдориву устувории давлат, мураттабиву муназзамии фаъолияти маќомоти давлатї ва риояи њама гуна созишномаву ќарордодњои байналмилалї- Президенти арзандаву созанда ва кафили ормонњои миллиамонро интихоб намуда, дар тањкиму волоияти ќонун сањмгузор бошем. Раљабалї САНГОВ, сармутахассиси раёсати илм ва инноватсияи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Äàðàõòè ñåá ти себро њезум карданї буд, ки занаш гуфт: - Исто, чї кор карданиї, дарахтро набуд. Охир, меваи онро зиёд хўрдаем, беинсоф нашав. - Хайр, майлаш, њезумаш намекунам. Њар ду ба хона даромаданд. Минбаъд дарахти себу нок њарду бародарвор зиндагї карда, аз зани соњиби боѓ миннатдор шуданд. Дўстиро назди Ватан шукр кун, Дўстиро назди Худо шукр кун… Њамсояи пештараи мо Бибимоњ Мадина ном духтарчаи дўстрўяке дошт. Рўзе модари Мадина вафот кард. Мадина бо падараш монд. Вай хеле зебо буду рўз ба рўз калон мешуд. Чун ба синни мактабї расид, аз падар хоњиш кард, ки ўро ба мактаб фиристад. Р��зи дигар Мадина ба мактаб рафт. Баъд аз анљоми дарсњо ба хона баргашт. Вай,

умуман, њар рўз бо тайёрии пухта ба дарсњо мерафт. Боре аз китоби дарсиаш њикояеро хонд, ки сухан аз хусуси писарбачаи танбал мерафт. Маълум, ки вай боре њам ба дасташ китобро нагирифта будааст.Писарак ба сухани падару модараш тамоман эътибор намедодааст. Њар гоњ волидон ўро ба китобхонї ташвиќ мекардаанд, вай бошад, дар љавоб мегуфтааст: -Китоб ба кї даркор? - Не, писарам, агар хонї, одами хуб мешавї, туро дигарон эњтиром мекунанд, босавод будан хуб аст. Мадина ба хулосае омад, ки амали китобхонии ў аљаб кори хубе будааст. Мадина минбаъд низ китобхониашро давом додан гирифт. Мадина АФЃОНОВА, хонандаи синфи 3–и гимназияи шањрии №1-и шањри Душанбе

Як даме шинанд... бофароѓат, љамъхотир. Кўчабоѓи шеърро бин, берубучин... Пур зи ќоѓазњои зарди зери гард Рўи љўи як замоне софу шаффоф, Доѓњо аз равѓани бензину афтол, (Гўиё аз дасти атфол) Пур зи буталњову зарфи ќофия Пешпої мехурї сад бор, Пешпої мехурї бар ќуттињои маънии такрор... Мўрњо, занбўрњо ѓув-ѓувкунон, Бемуњобо, дарди дил, дарди саранд, Ѓарраи микробњоро мебаранд, То ба сина, то забон, то маѓзи љон.... (...Оњ аз ин микроб, к-андар боли занбўр, пои мўр, Синањоро мекунад пур, Шавќи моро мекунад кўр, Оши моро мекунад шўр...)

Гўиё, Мисрањо мисли вагонњои ќатор андар ќатор, Аз њавои ќофия пур, холї лек аз бори маънї, Рўи релси ин замона азми шањри Шеър доранд, Бехабар аз он ки андар истгоњи Ќофия, Ин ќатора интизоранд. Мисрањоро сар ба сар бинмуда мисли бандњои пора-пора, Ваќт рўзе мекунад як кори бомаънї , Љумлаи ќофиябозу шеърбофонро Ў њамеовезад андар дори маънї . Лек њоло то даме, То замоне к-одамон дар базмњо Гапфурўшї карда аз боби фурўш, Хољаи Пулро ба боло менишонанд, Менишонанд Рудакии шеърро дар погањи дар... Сафаралї РАЉАБОВ, устоди ДМТ

Духтари доно

Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї барои ишѓол кардани вазифањои холї озмун эълон менамояд:

1.Мудирони кафедрањо: дар кафедрањои педагогикаи умумї, сиёсатшиносї, тарбияи љисмонї, психология, забони хориљии байнифакултавї, мудофиаи шањрвандї, забони русии умумидонишгоњї, методикаи таълими математика, алгебра ва назарияи ададњо, анализи математикї, геометрия, технологияи информатсионї ва коммуникатсионї, иќтисодиёт ва идоракунии маориф, бањисобгирии бухгалтерї, тањлил ва аудит, физикаи эксперименталї, физикаи назариявї, технология ва соњибкорї, химияи органикї ва биологї, химияи умумї ва ѓайриорганикї, методикаи таълими химия, технология ва экологияи химиявї, биологияи умумї ва методикаи таълими биология. зоология, ботаника, географияи иќтисодї ва иљтимої, географияи табиї, методикаи таълими география ва туризм, геоэкология, педагогика ва психология, њуќуќ, таърихи халќи тољик. забони тољикї, методикаи таълими забони англисї, назарияи тарљума ва услубшиносї, забони олмонї ва методикаи таълими он, забони фаронсавї ва методикаи таълими он, забони муосири рус ва забоншиносии умумї, адабиёти рус ва љањон. 2.Профессорон: дар кафедрањои педагогикаи умумї (2), методикаи таълими математика, анализи математикї, таърихи халќи тољик (3). 3.Дотсентон: дар кафедрањои фалсафа (2), тарбияи љисмонї, асосњои технологияи информатсионї (умумидонишгоњї), бањисобгирии бухгалтерї. тањлил ва аудит, методикаи таълими физика, химияи органикї ва биологї, химияи умумї ва ѓайриорганикї (3), методикаи таълими химия, технология ва экологияи химиявї, тањсилоти томактабї (2), методика ва тањсилоти ибтидої, таърихи халќи тољик, забони англисї ва типологияи муќоисавї. 4.Муаллимони калон: дар кафедрањои фалсафа (2), асосњои назарияи иќтисодї, психология, сиёсатшиносї, забони русии умумидонишгоњї (2), анализи математикї (2), физикаи эксперементалї, химияи органикї ва биологї, химияи умумї ва ѓайриорганикї, технология ва экологияи химиявї (3), геоэкология (2), педагогика ва психология, тањсилоти томактабї, методика ва тањсилоти ибтидої, њуќуќ (2), таърихи халќи тољик, таърихи умумї, забони тољикї, забони олмонї ва методикаи таълими он, забони муосири рус ва забоншиносии умумї. 5. Ассистентон: дар кафедрањои химияи умумї ва ѓайриорганикї (2). Мўњлати пешнињоди њуљљатњо як моњ аз рўзи нашри эълон аст. Ашхоси аз озмун гузашта ва дар донишгоњ ба кор ќабулшуда бо хона таъмин карда намешаванд. Нишонї: 734003, ш.Душанбе, хиёбони Рўдакї, 121, ДДОТ, раёсати таълим.

Комиссияи махсус оид ба ислоњи алифбо солњои 1927-1928 корњои тайёриро анљом дод.


16

ОМЎЗГОР

АНЉОМ

№ 44, 1 ноябри соли 2013

БОРОВАЯ МАТКА- (ДАВОИ ЗАНОНА)

БОРОВАЯ МАТКА-и гиёњї њадяест барои занњо, зеро дар навбати аввал он ба узвњои занона таъсир мерасонад. Њангоми табобати бенаслї, хунравињо аз бачадон, токсикоз, вайроншавии давраи њайз, часпидани батну найњо, халалдоршавии гузариш аз найчањои бачадон истифода мешавад. БОРОВАЯ МАТКА таъсири пешоброн дошта, њини табобати равандњои илтињобї дар гурдањо, кори тамоми системаи љинсї ва пешобдон самарабахш аст. Ин мањсулот дар асоси технологияњои баланд бо тарзи тар (холодное перессование) дар Русия истењсол шудааст. Тарзи истеъмол: Калонсолон рўзе 2 бор 1520 чакра чакконда истеъмол намоянд. Давраи истеъмол - 1 моњ. БОРОВАЯ МАТКА дар таркибаш спирт ва ќанд надорад, бинобар ин, барои гирифторони як ќатор беморињо аз ќабили диабет, атеросклероз, фарбењї зарар надорад. Бе дорухати духтур метавонед истифода баред. Нархаш 22 сомонї Раќам барои алоќа: Душанбе 95-178-85-08; в. Суѓд ва ноњияњои он 927-49-33-47. Мањсулот дорои сертификат аст. Аз дорухонањо пурсон шавед!

Коллељи омори шањри Вањдат бо назардошти ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон №630, аз 02.11.2012 дар бобати ба Коллељи омор табдил додани Техникуми омор барои ишѓоли вазифањои зерин Озмун эълон менамояд:

Декани факултаи Омор, њисобдорї ва низоми иттилоотї (номзадњои илмњои техникї, иќтисодї, физика-математика, ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда); Декани факултаи Молия ва ташкили истењсолот дар иќтисодиёт (номзадњои илмњои техникї, иќтисодї, ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда); Мудири кафедраи Риёзї ва Низоми иттилоотї дар иќтисодиёт (Номзади илмњои техникї, иќтисодї, физика-математика ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда); Мудири кафедраи Омор ва њисобдорї (Номзадњои илмњои иќтисодї ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда; Мудири кафедраи Иќтисодият ва идора дар корхонањо ва КАС (Номзади илмњои

иќтисодї ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда); Мудири кафедраи молия ва фанњои гуманитарї (Номзади илмњои иќтисодї, педагогї, психологї ё таљрибаи зиёди педагогї дар зинањои роњбарикунанда). Дар озмун њуљљатњои зерин пешнињод карда мешаванд: 1. Ариза ба номи директори муассиса; 2. Вараќаи шахсї бо 2 дона расми 3х4; 3. Шарњи њол; 4. Нусхаи њуљљатњо дар бораи тањсилот; 5. Дафтарчаи мењнатї; 6. Шиноснома; 7. Маълумотнома оид ба вазъи саломатї шакли 086.

Муаммои «Ромин»

«ФЛАВИГРАН-ОЧАНКА» РЎШАНИИ ЧАШМОНИ ШУМО!

Аз чап ба рост: 6. Воњиди забон. 7. Сардор, саркардаи лашкар. 8. Исми маъмулии мардона. 11. Навъи матоъ. 14. Жанри санъати сарояндагї. 16. Яке аз 12 моњи соли шамсии ќамарї. 17. Љойи дудбарої аз њар гуна манзил ва иморат. 18. Хеле тантананок. 21. Иљрогари наќши Тўлод дар филми «Рустам ва Сўњроб». 22. Навъи гул. 24. Меъёр бо забони русї. 28. Мутафаккири бузурги асри 18 – и Русия. 29. Барномаи радиои Тољикистон. 30. Гуфтугў бо Худо. 31. Он, ки сарњадро посбонї мекунад. Аз боло ба поён: 1. Афшурдаи мева. 2. Кўњу ***. 3. Ќањрамони достони «Хирадномаи Искандарї». 4. Яроќи шикорї. 5. «Буриду *** дариду шикасту бубаст, Ялонро сару синаю пою даст». ( Фирдавсї). 9. Шањр дар Љумњурии Ўзбекистон. 10. Исми мамлакат дар «Шоњнома» - и Фирдавсї. 11. Кувваи бадї. 12. Муаллифи повести «Паррончакњо». 13. Несту нобуд кардан дар майдони љанг. 15. Исми маъмулии занона. 19. Яке аз рамзњои давлатї. 20. Он, ки нишонзани хуб аст. 23. Ќасидасарои бузурги адабиёти классикии тољику форс. 25. Макони илмомўзї. 26. Дарахт ва меваи он бо якдигар њамноманд. 27. «Вис ва ***». Мураттиб Њотами ЊОМИД

«Флавигран- очанка» мањсулоти дар њар синну сол фоидаовар буда, таъсири бараълои зиддиоксидантї дорад, норасоии оксигенро бартараф ва рагњоро устувор мекунад. ТАВСИЯЊО ОИД БА ИСТИФОДА: -осебёбї ва илтињоби ѓўзаи чашм; - илтињоби пилки чашм; -захми ќарнияи чашм; - катаракта; глаукома; - гузаштани хун ба шабакияи чашм; - људошавии шабакияи чашм; -Миопия (наздикбинї ва дурбинї) новобаста ба дараљааш; -њангоми кори бошиддати тўлонии чашмон ва кор бо оргтехника (хонандањо, истифодабарандагони компютерњо). - барои мустањкам кардани рагњо ва бењ сохтани биноии чашмони беморони ќанд. Тарзи истифода: рўзе 3 маротиба давоми 1моњ истеъмол намоед. 2-3 карат дар 1 сол то бо пуррагї шифо ёфтани чашмонатон такрор намоед. Мањсулотро аз дорухонаи «Гарант»-и рў ба рўи бозори Саховат дастрас намоед, ё бо телефони 918 47 93 93 мурољиат намоед. Истењсолкунанда; Русия.

ХАНДАРЕЗ

ПАНЉ ЛАТИФА

Муаллим: - Дарёи калонтаринро ном бурда, онро дар харита нишон дењ. Талаба: - Дарёи дењаи худамон. Азбаски калонтарин аст, дар харита наѓунљидааст. *** Харидор: - Китоби «Дар се рўз чї тавр миллионер шудан мумкин?»-ро доред? Фурўшанда:

- Оре, вале мо онро бо Кодекси љиноятї њамроњ мефурўшем. *** Дар раёсати муассисае. Корафтодае: - Ман мехоњам рафиќ Љалолиро бубинам. Котиба: - Он кас нестанд. Корафтода: - Кай меоянд? Котиба: - Њамин ки шумо рафтед. *** Духтур пас аз муоинаи бемор мепурсад: - Алњол шуморо чї безобита мекунад? Бемор: - Њамин 50 сомоние, ки њоло ба шумо хоњам дод. *** Ќассоб: -Бародар, имрўз гўшт ќиммат шуд. Харидор: -Њељ гап не, ба ман аз гўшти дирўза дињед.

ЭЪТИБОР НАДОРАД

Шањодатномаи гумшудаи АБ №001680, ки онро соли 1996 мактаби миёнаи раќами 42-и ноњияи Фирдавсї ба Исмаилова Зухра Тоировна додааст, эътибор надорад. *** Шањодатномаи гумшудаи Т-ШТА №0072005 дар бораи хатми синфи 9, ки онро соли 2003 мактаби миёнаи раќами 66-и ноњияи Сино ба Бахромов Махсуд Лавхиддинович додааст, эътибор надорад. *** Шањодатномаи гумшудаи А №655584, ки онро соли 1979 мактаби миёнаи №38-и ноњияи Сино ба Назармавлоева Сурайё Санатулоевна

додааст, эътибор надорад. *** Дипломи гумшудаи ТС №0040129, ки онро соли 2000 Донишгоњи давлатии Кўлоб ба Ошимова Мањбуба Машариповна додааст, эътибор надорад. *** Дипломи гумшудаи ТТ №009092, ки онро соли 1996 Коллељи омўзгории ДДОТ ба номи С.Айнї ба Сулаймонова Нигорахон додааст, эътибор надорад. *** Дипломи гумшудаи №0005174, ки онро Донишгоњи давлатии Кўлоб, факултети технология ва соњибкорї соли 2005 ба Набиев Фазлиддин Илёсуддинович додаст, эътибор надорад.

Тасњењ

Дар шумораи гузаштаи њафтанома (№43 аз 25-уми октябри соли 2013) дар хабари «Муфассирони ѓолиб», дар навишти насаби омўзгор аз ноњияи Айнї, ба љои Файзулло Бобоев Файзулло Боќиев хонда шавад.

Шањодатномаи гумшудаи №90, ки онро Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон 2 августи соли 2011 ба мушовири мањаллї оид ба маблаѓгузории сарикасї Алиев Дилшод додааст, эътибор надорад. *** Шањодатномаи гумшудаи №57, ки онро Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон 7 сентябри соли 2010 ба мушовири мањаллї оид ба маблаѓгузории сарикасї Ёрматов Назар додааст, эътибор надорад. Раёсати Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї ва садорати факултети педагогика ба муаллими калони кафедраи методикаи тањсилоти ибтидої Рањимов Холмањмад нисбати вафоти ПАДАРАШ изњори њамдардї намуда, ба ў ва њамаи пайвандонаш сабри љамил хоњонанд.

Суњбати љонпарвар аст суњбати «Омўзгор»

ОМЎЗГОР Муассис: Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Почтаи электронї: info@omuzgor-news.tj Сайти њафтанома: www.omuzgor-news.tj

Њайати Н.САИДОВ, Ф.РАЊИМОВ, Т.МАЊМАДОВА, Ф.ИСМОНОВ, А.РАЊМОНОВ, Сармуњаррир: Ноилшо НУРАЛИЕВ тањрир: М.САЙФИДДИНОВ, А.МУРОДЇ (љонишини сармуњаррир), М. РУСТАМ (котиби масъул) Суроѓа: 734024, ш.Душанбе, к.Нисор Муњаммад, 13а. Телефонњо: ќабулгоњ – 221-63-36, љонишини сармуњаррир – 227-36-29, котиби масъул ва шуъбањо – 227-25-49 «Омўзгор» дар Вазорати адлияи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 21Р – 405 19.12.2000 сабти ном шуда, тањти раќами 0018/рз, аз 14.09.2007 дар Вазорати фарњанги Љумњурии Тољикистон аз нав номнавис гардидааст. Нашрия ба хотири чандандешї маводе низ ба табъ мерасонад, ки идораи њафтанома метавонад бо муаллифон њамфикр набошад ва барои онњо масъулият ба уњда нагирад. Дастхатњо ва суратњо ба муаллифон баргардонида намешаванд. Њафтанома дар Муассисаи ХЊЊФ «Мушфиќї» ба табъ расидааст. | Индекси обуна – 68850 | Адади нашр: 29 435 нусха | Тарроњ: С. Ниёзов | Њуруфчинон: О.Љабборова ва Ш. Зафарзода


Omuzgor #44 сайт 2013