Issuu on Google+

Бењин фарди љањон омўзгор аст, Аз ў сарсабзу хуррам рўзгор аст

ЊАФТАНОМА АЗ 20-УМИ ИЮЛИ СОЛИ 1932-ЮМ НАШР МЕШАВАД

ОМЎЗГОР

№ 43 (11904) 25 октябри соли 2013

НАШРИЯИ ВАЗОРАТИ МАОРИФИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН

МЕЊРНОМА

ÄÀÐ ÈÍ ØÓÌÎÐÀ:

www.omuzgor-news.tj

Шањобуддини ШУЉОЪ

Ба ифтихори 3000-солагии Øàњðè ìóњàááàò Њисори Шодмон

Њар нахли ту наќлест зи бигзаштаат, эй шањр, Њар санги ту тахтест, ки аз нанг нињоданд. Њар хишти ту дар кўраи дилњо шуда пухта, Њар роњи ту роњест, ки аз мењр кушоданд. Парвози нави миллати тољик, Душанбе, Эъљози нави миллати тољик, Душанбе.

Ту Рўдакият бо дили абгор надидї, Ту шоњиди сарсонии аллома набудї. Аммо ту бузургони ватанпарвари худро Дар пайкараи санг зи нав зинда намудї. Милоди нави миллати тољик, Душанбе, Бунёди нави миллати тољик, Душанбе.

сањ.

3

Боз дар бораи имло Чанд назар, андеша, тањлил, пешнињод

Фирдавсї ба табрики ту аз Тўс расида, Айнї зи Бухоро ба Бухорои нав омад. То маснади тољик шудї, бар сари тољик Рўзи наву бахти наву дунёи нав омад. Авранги нави миллати тољик, Душанбе, Фарњанги нави миллати тољик, Душанбе. Эй миллати озодаю эљодгари ман, Дар дафтари ту нест ба љуз сафњаи эъљоз. Бо номи ту, эй шањри вафо, шањри муњаббат, Таърихи нави мињани ман мешавад оѓоз.

сањ.

Эњёи нави миллати тољик, Душанбе, Эњдои нави миллати тољик, Душанбе.

8 ИФТИХОР

Олими тољик - декани донишкадаи Маскав

Озмуни муфассирон љамъбаст шуд сањ.

14

Њамдиёрамон профессор Нуралї Ќурбонов декани факултаи муносибатњои байналмилалї ва асосњои иќтисодию њуќуќии истифодаи маъдани Донишгоњи давлатии иктишофи геологии ба номи Серго Орљоникидзеи Россия таъин гардид. Назар ба хабари намояндаи расмии Сафорати Тољикистон дар Россия пеш аз оѓози маљлиси ботантана ба ифтихори 90 - солагии таъсиси Донишгоњи давлатии иктишофи геологии Россия мулоќоти Сафири Љумњурии Тољикистон дар Федератсияи Россия Абдулмаљид Достиев бо ректори донишгоњи маз-

кур Василий Лисов баргузор гардид. Дар љаласа Василий Лисов дар њузури роњбарони донишкадањои олии асосии Россия декани навтаъин, профессор Нуралї Ќурбоновро ба мењмонон муаррифї намуд. Нуралї Ќурбонов дар сохторњои давлатии Тољикистон ва солњои охир дар донишкадањои Россия њам таљриба андўхтааст. Нуралї Ќурбонов пеш аз таъин ба вазифаи декан ба њайси профессори кафедраи мењнат ва сиёсати иљтимоии Академияи хадамоти давлатии Россия дар назди Президенти Федератсияи Россия кор мекард. «Ховар»

ОБУНА БА ЊАФТАНОМАИ «ОМЎЗГОР» БАРОИ СОЛИ 2014 ИДОМА ДОРАД Хоњед, ки дар соли 2014 аз навгонињои соњаи маориф огоњ бошед, амру фармонњои вазири маориф ва дастуру санадњои Вазорати маорифро сари ваќт дастрас намоед, аз таљрибаи њамкасбон огоњ гардед, таљриба, андеша, дархости худро пешнињод карда тавонед, ба њафтаномаи дўстдоштаи худ – «Омўзгор» обуна шавед.

Нархи обуна барои як сол бо тамоми хизматрасонињо 80 сомонї аст. СУРАТЊИСОБИ МО: ДХ БДА ЉТ «Амонатбонк» с/њ 20202972200817101000 њ/м 20402972316264

РМБ 350101626 РМА 010009400 Ба «Омўзгор»


2

ОМЎЗГОР

ПРЕЗИДЕНТ ВА МАОРИФ

№ 43, 25 октябри соли 2013

НУЌТАИ НАЗАР

ПЕШНИЊОД

Сањми Сарвари давлат дар рушди маориф

Паём дар дарси география Эмомалї Рањмон аз рўзњои аввали ба маќоми Сарвари давлат интихоб шудан роњи њалли ихтилоф дар љомеа ва ба вуљуд овардани сулњу салоњ дар мамлакатро дар машварат ва гуфтушуниди мусолињатомези Њукумати Тољикистон ва мухолифин дид ва барои амалї кардани ин наќша саъю талош варзид. Раванди музокироти сулњи тољикон бо имзои Созишномаи умумии истиќрори сулњ ва ризоияти миллї дар Тољикистон 27-уми июни соли 1997 дар шањри Мо-

мемонад» Бояд лати Сомониён абадї мемонад». гуфт, устод Лоиќ ќадри сухани худро медонист ва на дар њаќи њар кас чунин суханонро раво медонист. Эмомалї Рањмон њамчун сиёсатмадори дурандеш ва воќеъбин раванди инкишофи муносибатњои байни давлатњои пешрафта ва ќафомондаро тањлил намуда, фањмидаанд, ки дар љањони муосир њатто кўчактарин давлат тавассути ба кор даровардани аќлу фаросаташ метавонад дар сиёсати калони љањон наќши

сква ба поён расид. Љидду љањди беш аз панљсола бањри нигоњ доштани давлати миллии тољикон ва пойдории он дар таърихи миллат ба њарфњои заррин навишта мешавад. Миллати тољик дар оѓози ба даст овардани истиќлолият аввал андаке пешпо хўрд, ба вартаи нестшавї наздик шуд, вале, хушбахтона, ба зудї хатарро дарк намуда, бањри муттањидшавї љадал намуд ва пирўз гардид. Аќли солим ва хиради дурбин, маданият ва тамаддуни аљдодї пирўз шуд, рўзи фархунда, ки њама интизораш будем, фаро расид. Рањми Парвардигори мо омад, Нури Њаќ дар диёри мо омад. Љанги девонавори мо бигзашт, Сулњи деринтизори мо омад. Баъди имзои Созишномаи ризоияти миллї ва истиќрори сулњи тољикон аввалин коре, ки Сарвари давлат ба оѓози он шуруъ намуд, ин эълони 1100солагии Давлати Сомониён ва тайёрї ба ин љашни бузурги миллї буд. Дар он рўзњои муборак шодравон Лоиќ Шералї, чи тавре ки мегўянд, «Бузургонро бузургон зинда медоранд» изњор намуд. «Ин иќдоми Эмомалї Рањмон эњсоси муњаббат ба таърихи Ватан ва аљдоди сарбаланд, бузургдошти симоњои барљастаи миллати мо, худшиносию худогоњии кулли мардуми кишварамонро ба љунбиш ва љўшу хурўш овард. Сарвари давлатамон дигар кореро анљом надињад њам, бо њамин зинда кардани номи Исмоили Сомонї ва Дав-

бузург бозад. Аз љумла, дастгирии маориф, сафарбар намудани ќуввањои зењнї, агарчї серхарољоту мушкил бошад њам, дар сурати оќилона ва босамар истифода бурдани дастовардњои он боздењи хуб медињад. Бо назардошти ин, Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон бо дастгирии бевоситаи Њукумат ва Сарвари давлат Эмомалї Рањмон чорабинињои гуногун бо маќсади бедор намудани ќобилияти љўяндагию ихтироъкории љавонон доир менамояд. Дар ин љода, компютеркунонии раванди тањсил, таъмини мактабњо бо компютерњо яке аз масъалањои асосиест, ки њамеша дар маркази диќќати Сарвари давлатанд. Сарвари давлат хуб медонанд, ки агар мактабу маориф ба воситањои пешќадами техникии иттилоотию лабораторияњои тањлилї-пажўњишї муљљањаз бошанд, аз байни хонандањо олимон, ихтироъкорон, донишмандони соњањои мухталифи илм ба воя мерасанд. Давлати соњибистиќлол бе тайёр намудани кадрњои соњибкасб пеш рафта наметавонад. Бинобар ин, Сарвари давлат дар он аќидаанд, ки тарбияи насли љавон вазифаи мушкил ва масъулиятнок аст. Аммо аз он ки љавонон дар кадом руњия тарбия карда мешаванд, сифатњои иљтимої-сиёсии онњо вобаста аст. Бойалї ЊУСЕЙНОВ, дотсенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДТТ

Донишљўёни мактабњои олии мамлакат дар дарсњо танњо аз китобњои дарсии Географияи иќтисодии Тољикистон (муаллифон Кабутов М.К.)- Душанбе, соли 2005, Муњаббатов Х., Диловаров Р., Рањимов. – Душанбе, 2011, Хољаев Ѓ., Амонатова М. – Душанбе, 2012) истифода мебаранд, ки ин хуб аст. Вале бояд ёдрас намуд, ки бисёр факту раќамњои дар ин китобњо овардашуда бо мурури ваќт куњна мешаванд ва омўзгор вазифадор аст, ки аз манбаъњои дигар ва маълумотномањои омории нав истифода бурда, лексия ва конспектњои худро аз нав ѓанї гардонад. Яке аз чунин манбаъ Паёми Президенти Љумњурии Тољикистон ба Маљлиси Олї мебошад. Омўзгори фанни географияи иќтисодї ва иљтимоии Тољикистон метавонад, дар њар мавзўъ доир ба тамоми самтњои њаёти иќтисодї ва иљтимоии мамлакат аз маводи Паём истифода барад. Масалан, овардани чунин факту раќамњои љолиб ва мушаххас аз фоида холї нест: - Барои татбиќи Стратегияи баланд бардоштани сатњи некўањволии мардуми Тољикистон барои солњои 2013-2015 беш аз 18 миллиард сомонї пешбинї шудааст. - Узвияти Тољикистон ба Созмони Умумиљањонии Савдо ба истењсоли мањсулоти тайёри дорои сифати баланди мутобиќ ба стандартњои љањонї ва ќобили раќобат такони љиддї бахшида, инчунин, ба зиёд шудани гардиши савдои хориљї, фоидаовар гардидани истењсоли молњои ватании ба содирот нигаронидашуда, … мусоидат менамояд. Доир ба мавзўи «Хољагии халќи Тољикистон ва соњањои он» низ як ќатор маводњои љолибро аз Паёми навбатии Президенти кишвар ба донишљўён мисол овардан мумкин аст. Масалан: - Маљмўи мањсулоти дохилї аз 9,3 миллиард сомонии соли 2006 то ба 36,2 миллиард сомонї дар соли 2012 афзуда, суръати афзоиши воќеии солонаи он ба њисоби миёна 7 фоизро ташкил дод. - Маљмўи мањсулоти дохилї (ММД) ба њар нафар аз 1335 то 4580 сомонї ё 3,4 баробар зиёд гардид. - Њаљми умумии харољоти соњањои иљтимої соли 2013 нисбат ба соли 2006 7 баробар афзуд. Доир ба мавзўи «Электроэнергетика» омўзгор метавонад аз ма-

води Паёми Президент истифода намояд. Дар Паём омадааст, ки рушди имрўзу фардои тамоми соњањои иќтисоди миллї аз истифодаи боигарии асосии мамлакат, яъне, захирањои гидроэнергетикї вобастагии бузург дорад. Бо ин маќсад, танњо дар њафт соли охир љињати бунёди иќтидорњои нави истењсоли ќувваи барќ, таљдиду барќарорсозии иќтидорњои мављуда ва умуман, рушди соњаи энергетика ќариб 12 миллиард сомонї равона гардидааст. Доир ба мавзўи «Хољагии ќишлоќ аз Паём чунин иќтибосњоро овардан зарур аст. Барои њарчї бештар бо мањсулоти кишоварзї ва умуман, бо маводи ѓизоии истењсоли ватанї таъмин намудани ањолии мамлакат, андешидани тадбирњои мушаххас зарур аст… Тањлилњо нишон медињанд, ки соли 2012 тавассути истењсоли дохилии мамлакат талаботи воќеии ањолї бо молњои асосии хўрокворї, аз љумла, гўшт ва мањсулоти гўштї 80 фоиз, тухм 75, ѓалладона ва орд 50, биринљ 80, картошка, сабзавоту полезињо ва меваљот беш аз 100 фоиз таъмин карда шудааст. Аммо чунин вазъ ќонеъкунанда нест. Зеро Тољикистон натанњо метавонад ањолии худро бо мањсулоти озуќаворї таъмин намояд, балки имкониятњои васеъ дорад, ки њаљми содироти мањсулотњои кишоварзиро афзоиш дињад. Њамин тавр, мо дар ин маќола доир ба истифодаи маводи Паёми Президенти Љумњурии Тољикистон якчанд мисолњо овардем. Омўзгорони фанни географияи иќтисодї ва иљтимоии Тољикистони мактабњои тањсилоти миёнаи умумї, омўзишгоњњо литсейњо ва мактабњои олї, дигар зинањои тањсилот метавонанд аз Паёми Президент ва дигар барномањои давлатї, Стратегияњо ќонунњои амалкунандаи Љумњурии Тољикистон марбут ба пешрафти соњањои иќтисодиёти миллии кишвар маводњо љамъ намуда, дар дарсњо аз онњо васеъ истифода баранд. Истифодаи чунин маводи зарурї ва факту раќамњои нави оморї барои донишандўзї ва баланд бардоштани њисси ватанпарастии љавонону наврасон мусоидат хоњанд намуд. Асомуддин АЗИЗОВ, омўзгори калони кафедраи фанњои табиатшиносии Донишгоњи давлатии Данѓара

Аввалин алифбоњои тољикиро Муњаммад Самадзода (1922), С. Ализода (1923), С. Айнї (1923), Нисормуњаммад (1924) навиштаанд.


ОМЎЗГОР

РАВЗАНА

№ 43, 25 октябри соли 2013

БА ИФТИХОРИ 3000-СОЛАГИИ ЊИСОР

3

Њисори Шодмон дар масири таърих Тамаддуни ин сарзамин бо номи маданияти Њисор маъруф буда, тањќиќи он соли 1948 аз тарафи А.П Окладников оѓоз шудааст. Олимону њафриётшиносон В.А Ранов. Х.Юсуфов дар кўњњои Булиён, Тутќавул ва Сои Сайёд ёдгорињои маданияти Њисорро дарёфт кардаанд. Нишонањои маданияти Њисор дар соњилњои дарёи Яхсу, Ќизилсу, Вахшу Кофарнињон ва заминњои байни дарёњо пањн гардидааст. Њамаи бозёфтњо исботи он аст, ки мардуми ќадимии Њисор бо шикор ва зироаткорї машѓул будаанд. Њоло дар Тољикистон зиёда аз 350 мањали дорои бозёфтњои бостонии маданияти Њисор маълум гардидааст. Њисори бостон дар гузаштаи таърихї зери итоати давлатњои гуногун ќарор доштааст. Дар нимаи дуюми асри 15 ва дар асри 16 Њисори Шодмон навбат бо навбат дар байни авлодони шоњзодањои темурї таќсим карда мешавад.

Он хеле тараќќї карда, ба яке аз шањрњои калону мустаќили Мовароуннањр табдил меёбад. Ин даврањо дар маданияти ноњия дигаргунињои куллї ба амал омада, корњои дењќонї, чорводорї, санъатњои меъморї, бинокорї, њунармандї, тангасозї, кулолгарї, бофандагї, шањрсозї ва савдову тиљорат бо суръат рушд мекунанд. Акнун Шумони пешин - Њисори Шодмон яке аз марказњои калонтарин гардида, Ќундузу Бадахшон ба он тобеъ мегарданд. Дар аввали асри 17 баъди шикасти давлати Шайбониён Муњаммадрањимбии манѓитї соли 1758 Њисорро забт мекунад. Баъд аз вафоти Рањимбий Њисор боз аз нав мустаќилияти хешро ба даст оварда, Шеробод, Тирмиз, Ќўрѓонтеппа ва як ќисми Кўлобро ба итоати худ медарорад. Баъди њуљуми амири Бухоро Музаффар, ќаламрави Њисор истиќолияташро аз даст дода, то соли 1921 пурра дар тобеияти амирони манѓитияи Бухоро мондааст. Олим ва шарќшиноси араб Миќдасї (асри 10) шањри Шумонро «модаршањр»-и замони худ ном бурдааст. Рољеъ ба тавсифи шањри таърихии Шумон, љуѓрофшиноси маъруфи асри 10, муаллифи асари «Њудуд-

ПАЊНОИ ФАЪОЛИЯТ

Инсони наљиб њам ба сурат њам ба сират зебост, симои нуронї, дили маърифатоин дорад. Дар атрофи мо њар ќадар ашхоси наљиб бештар бошанд, зиндагиамон њамон ќадар хушу гуворо ва самарманд хоњад буд. Ин нукта дар рўзгорони мо пайваста собит мешавад, моњияти бештар пайдо мекунад. Чунин ба назар мерасад, ки ибораи инсони наљиб беш аз њама иртиботманд аст бо омўзгор, бо падари маънавии ањли љомеа. Омўзгор наљибтарин корњоро фарљом мебахшад, рисолати олиеро дорост; ў зиндагиро аз нури маърифат мунаввар мекунад, чароѓи илму донишро мефурўзад, моро ба кўи мурод рањнамун мешавад, ба њар фарди миллат адабу хирад меомўзад. Ба ин мазмун, Абдумўмин Ёќубов ба маънои томи сухан инсони наљиб аст, омўзгорест варзидаву истеъдодманд ва накўхислату бошараф. Ў солњои тўлонист, ки ба шогирдон аз фанни химия дарс мегўяд ва бисёр пурсамару фарогир аст фаъолияташ… Дар омўзиши њамаи фанњо муваффаќ буд Абдумўъмин њангоми тањсил дар мактаби миёна, вале ба фанни химия алоќамандиву таваљљуњи бештаре дошт. Аз ин рў, пас аз хатми мактаб донишљўи факултаи химияи Донишгоњи миллии Тољикистон гашт. Донишљўи фаъолу аълохон буд. Дар соли чоруми тањсилаш дар озмуни байналмилалии химиядонњои љавон дар шањри Маскав ширкат варзида, сазовори маќоми сеюм гардид ва љоизањои зиёде ба даст овард. Дар ин озмуни бонуфуз намояндагони

ул-олам» чунин овардааст: «Шумон шањрест устувор ва бар кўњ нињода ва гирди ў борае кашида. Ва ўро кўњандизест бар сари кўњ нињода ва андар миёни кўњандиз чашмаи об аст бузург». Аз рўи навиштаљоти сайёњи машњури Чин-Сюан Сзян ќаламрави шоњигарии Шумон масоњати хеле калонро дарбар мегирифтааст. Масоњати он аз Ѓарб то Шарќ ба масофаи 4-рўза роњ тўл мекашид. Њисор борњо ба майдони набардњои хунин табдил ёфта бошад њам, он то соли 70– уми асри 19 њамчун давлати пурќуввату мустаќил арзи вуљуд доштааст, ки инро сарчашмањои таърихї зикр кардаанд. Бори нахуст Њисор бо номи

Њисори Шодмон дар асари таърихии муаррихи дарбори сулолаи темурињо Шарафиддин Алии Яздї «Зафарнома» зикр шудааст. Соли 1409 Њисорро писари хурдии амир Муњаммад - Љањонгир забт карда, то соли 1433 њукмронї мекунад. Яке аз сарчашмањои нодир асари Муњаммадсодиќи Ќараулбегї (бо тахаллуси Гулшании Бухорої машњур аст) «Таърихи Њумоюн» мебошад. Дар асари мазкур яке аз бобњо ба бекигарии Њисор бахшида шудааст. Ин муаррих 3 маротиба ба мулки Њисор омада, бо тарзи зисту зиндагї, урфу одати мардум ошно шуда, оид ба серањолї будани Њисор маълумотњои возењ додааст. Бо иттилои ў, дар он замон

Рушдбахши истеъдодњо

беш аз 50 мамлакати дунё ширкат доштанд. Устодони донишгоњ дар симои донишљўи кўшову боистеъдод ва хушодобу ботањаммул Абдумўмин Ёќубов њам омўзгори тавонманди оянда ва њам олими тозакори фардоро медиданд. Воќеан њам, масъулини донишгоњ аз ин љавони фаъол даъват карданд, ки барои кори доимї дар факулта бимонад, ба

кори илмї машѓул шавад. Абдумўъмин худ майли бештару амиќтар омўхтан ва ба тањќиќоти илмї гаравидан дошт, мехост, ки дар арсаи бапањнои илми химия сухани худро бигўяд, бозёфте рўи кор биоварад. Афсўс, вазъи оилавиаш бо ин њама орзуву ниятњои накўяш созгор наомад. Эњсоси ќарзи фарзандї дар назди волидон боло гирифт ва Абдумўъмин пас аз хатми мактаби олї бо кўлбори пурбори дониш ба зодгоњаш – шањри Панљакент баргашт. Дар мактаби раќами 34-и шањр ба сифати омўзгори химия оѓози фаъолият намуд ва чун дониши амиќу азму сайъи комил дошт, зуд мавќеъ ёфт, эътироф гашт ва њамчун омўзгори љавони ояндадор шуњрату эътибор пайдо кард.

Абдумўмин Ёќубов аз аввалин ќадамњои худ ба арсаи омўзгорї бар он назар буд, ки нишондињандаи асосии фаъолияти омўзгор, бозгўи самараи кораш сатњу дараљаи дониши шогирдонаш мебошад. Аз ин рў, њамвора љидду љањд мекард, ки њар як машѓулияташ барои шогирдон самарманду љолибу љозиб ва манфиатбахш бошад. Ба фанњои даќиќ, аз љумла, химия љалб намудани таваљљуњи шогирдон сањл коре нест, чун хонандагон ба душвориву зањматкашї ѓолибан чандон майл надоранд. Омўзгори љавон, пеш аз њама, бар он мекўшид, то ба шогирдон собит намояд, ки химия фанни хеле муњиму зарурї ва дар айни замон, шавќовару аљиб аст. Дар дунёи муосир бидуни донистани асосњои химия фаъолона ва бобарор зиндагї кардан имконнопазир аст. Кўшишу зањматњои омўзгори љавону шогирдпараст А.Ёќубов зуд бор оварданд. Дар давоми се-чор сол беш аз 20 нафар шогирдаш дар даври вилоятиву љумњуриявии озмунњои фаннии мактабиён ширкат варзиданд ва 5 нафар соњиби медалњои тиллову нуќраву биринљї гардиданд. Ин дар бахши маорифи шањри бостонии Панљакент, воќеан њам, њодисаи бесобиќаву фарањбор бод, зеро ќаблан хонандагони таълимгоњњои ин шањр танњо дар озмунњо аз фанњои гуманитарї пирўзї ба даст меоварданд. Соли 1987 А.Ёќубовро њамчун омўзгори муваффаќу ташаббускор љонишини мудири шуъбаи маорифи шањр таъин намуданд. Дар ин вази-

мулки Њисор 377 њазор хонавор будааст. Дар китоби «Њисор»-и А.Мухторов Њисори асри гузашта чунин тасвир гардидааст: «Мисли дигар шањрњои асримиёнагии Мовароуннањр ба шањри Њисор аз тариќи 5 дарвоза ворид мешуданд, ки њар кадоми онњо номи хосаи худро доштанд. 1. Дарвозаи гузари Обдузд-дар ќисми шимол. 2. Дарвозаи гузари Чашмаи Моњиён .3. Дарвозаи кўчаи Хоки Сафед ё оњанин. 4.Дарвозаи гузари Шакарї ё Хоља Махдуми Аъзам. 5. Дарвозаи гузари Чангоб дар ќисми шимолу ѓарбї, ки рўзњои ид ва рўзњои љумъа мардум дар ин љо намоз мегузоштанд.» …Имрўз дар Њисор мардумони гуногунмиллату гуногунзабон истиќомат доранд. Ќисми бештари ањолиро мардуми аз тарафи шимолу шарќї ва шимолу љанубии Самарќанд омада, ки њангоми истилои арабњо њиљрат кардаанд, ташкил медињанд. Сарфи назар аз он, ки онњо аз кадом сарзамин ба ин љо омадаанд, њама сокинони муќимии Њисори имрўза буда, дар рушду пешрафти ноњия сањмгузоранд. Њ.ЊАЛИМОВА, омўзгори калони ДЉТИБКСМ

фа низ ў пирўзмандона кор кард, вале њамеша пазмони дарсу шогирдон буд ва пайваставу равшан дарк мекард, ки бо ин њама пешравињои кораш, ў на дар мавќеи худ аст; љои «табиї»-и ў, љои дилхоњу писандидааш назди тахтаи синф, рў ба рў бо шогирдон аст. Омўзгори пазмон�� шогирдон мавриди мувофиќ мељуст ва ин маврид, нињоят, фаро расид. Дар шањри Панљакент аввалин гимназия таъсис дода шуд ва ин љо бењтарин, варзидатарин омўзгорон аз њамаи фанњои таълимї аз тариќи озмун ба њам омаданд. Ва Абдумўмин Ёќубов низ дар сафи эшон љой гирифт. Дар ин боргоњи дониш ў то соли 2009 кор кард ва ин давра марњилаи басо пурбору пурсамари фаъолияти омўзгории Абдумўмин гардид. Нишондињандаи асосии фаъолияти ў њамоно комёбињои шогирдонаш буданд. Дар гимназия пирўзии хонандагон дар озмунњо аз фанни химия гўё ба анъана табдил ёфт: њамасола шогирдони ин таълимгоњ дар озмунњои љумњуриявии хонандагон аз фанни химия комёбу соњибљоиза мегардиданд. Яке аз шогирдони фаъоли А.Ёќубов, хонандаи соњибистеъдод ва дилдодаи фанни химия Назира Љўраева, ки дар даври љумњуриявии озмунњои фаннии мактабиён аз фанни мазкур соли 1994 пешсафи ягона ва соњиби медали тилло гашт, њоло дар шањри Санкт-Петербург фаъолият дорад ва доктори илми химия, профессор аст. Ин бонуи хирадгарои тољик имрўз низ бо устоди номвари хеш А.Ёќубов робита дорад ва пайваста бо сипосмандию эњтиром таъкид мекунад: «Ман агар ба чизе комёб гардидам, натиљаи зањматњои устоди азизу мењрубонам Ёќубов аст». Шоистаи зикр аст, ки њамбаста бо кор дар гимназия (пасонтар ин таълимгоњ ба литсей табдил дода шуд) соле чанд А.Ёќубов дар Пажўњишгоњи химияи корхонаи муштараки Тољикистону Чин оид ба истењсоли тилло дар мањаллаи Суѓдиёни шањри Панљакент ба сифати (Давомаш дар сањ.15)

Китоби нахустини дарсии арифметикаро соли 1923 Нисормуњаммад Афѓон навиштааст.


4

ОМЎЗГОР

ТАЊСИЛОТ

№ 43, 25 октябри соли 2013

КАСБОМЎЗЇ

Таълими касбї њудуд надорад

Вобаста ба њамин, шуруъ аз соли 2009 ин муассисаи давлатии таълимї тибќи муќаррароти замимаи Иљозатнома «Оид ба њуќуќи пешбурди фаъолияти таълимї» њуќуќи фаъолиятро дар курсњои кўтоњмуддат омода кардани кадрњои коргарї аз рўи 16 ихтисоси ба талаботи бозори мењнати дохили љумњурї ва берун аз он љавобгўй- кафшергари барќї, кафшергари газї, занбўриасалпарвар, монтёр, ронандаи автомобил, дараљаи «С», автокранњои борбардор, системаи компютерї ва интернет-технология, дўзанда ва ѓайрањоро ба даст оварда, тайи ин солњо дар маљмўъ 341 нафар сокинони асосан калонсоли ноњияи Файзобод ва навоњии гирду атрофи онро соњиби касбњои гуногуни коргарї намудааст. Таљрибаи њосилшудаи фаъолияти мењнатии солњои тўлонии муњољирони мењнатии ноњия дар Федератсияи Россия собит месозад, ки яке аз сабабњои умдаи

сари ваќт пайдо карда натавонистани љойњои кори мувофиќи дорои маоши хуб - ин надоштани диплом ё шањодатномаи соњибихтисос будани муњољир мебошад. Ба таври мисол, коргари тољиктаборе, ки бе диплом ё шањодтнома ба њайси андовагар, хиштчин, бетонрез ва ё дигар касбу кори соњаи сохтмон дар Федератсияи Россия кори муайянро иљро менамояд, нисбат ба коргари диплом ё шањодатномадори белорус, арманї ё молдавї барои иљрои њачми айниятдори њамон кор 2,5-3 маротиба камтар маоши моњона мегирад. Ё худ, агар маоши кафшергари барќии шањодатномаи ихтисосидошта ба њисоби миёна дар як моњ дар ФР аз 80 то 120 њазор рублро ташкил дињад, ихтисосманди бе шањодатномаи тољик дар њаљми 20- 30 њазор рубл моњона мегираду халос. Чунин њолат ќариб дар аксарияти касбу корњои фаъолияти муњољирони мењнатии тољик дар ФР ба назар мерасад. Њамин аст, ки теъдоди бузурги муњољирони мењнатии Тољикистон, аз љумла аз ноњияи Файзобод бо иллати бархўрдор набудан аз ихтисосњои дар бозори мењнати ФР серталаб, аз ноилољї ё дар бахши хизматрасонии коммуналии шањрњо ба њайси кўчарўб, дар бозорњо ба сифати њаммолу аробакаш ва ё агар толеашон мадад кунад, ба њайси фурўшандаи иљоракори афѓонњо, яњудињо бо маоши ночиз ба мењнати камаршикан

ФАЪОЛИЯТ

љода зарур аст, ки бетаъхир дар самтњои зерин фаъолияти амалиро вусъат бахшид: - бо назардошти ояндабинии манфиатбахши соњаи паррандапарварї дар ноњия ва ба ин соња бештар љалб кардани љавонон, бо њамкории мутаќобилан судманд бо маъмурияти ЉСШК «Мурѓи Њилол» дар поя ва бо истифода аз мутахассисони ин корхона ифтитоњ кардани шуъбаи (филиали) литсейи касбии техникии №24 љињати омода кардани мутахассисони зинаи тањсилоти ибтидоии касбї- операторони мурѓпарвар, мутахассисони коркарди мањсулоти парранда, тайёркунандањои мавод ва ашёњо аз мањсулоти парранда, лаборантњои тањлилкунанда ва дигар ихтисосњои марбут ба ин соња, имкон медињад, ки на танњо ин коргоњ, инчунин фабрикаи ояндаи наздик ба фаъолият шуруъкунандаи «Мурѓи Марљон» ва дигар муассисаю ташкилотњои ба паррандапарварї машѓулбудаи ноњия бо ихтисосмандони соња таъмин карда шаванд; - бо маќсади омода кардани мутахассисони соњањои механизаторї, операторони коркарди мева ва сабзавот, мутахассисони коркарди мева ва сабзавот, тайёркунандањои консервањо аз мева ва сабзавот, лаборантњои тањлилкунандаи ин соња ва ѓайрањо дар маркази љамоати дењоти Мискинобод ё Ќалъаи дашт ташкил кардани

Мањмадалї ЉАЛИЛОВ, директори литсейи касбии техникии №24, ноњияи Файзобод

ТАЉРИБА

Рисолати бузурги омўзгор Имрўзњо мо дар арафаи рўзи интихобот ќарор дорем. Ин рўзњо барои мо, омўзгорон, басе масъулиятнок ба њисоб мераванд. Зеро дар ин рўзњо гуногунандешии љомеа зиёд шуда, барои дарки воќеият ба иштибоњ афтодани љавонон, бахусус, насли наврас аз эњтимол дур нест. Дарвоќеъ, омўзгор шахсест, ки дар њама замон аз тарафи љомеа чун равшангари роњи нав шинохта мешавад. Сиёсати давлати имрўза, ки љавњари маорифпарварї дорад, тањти рањнамоии Президенти кишвар, Љаноби Олї Эмомалї Рањмон рўз то рўз маќоми баланд омўзгорро таќвият мебахшад. Бењтарин зуњуроти шинохти омўзгор дар шароити имрўза ба њамасола афзудани маоши ў иртибот дорад. Ташвишовар барои мактаб њамин аст, ки омўзгорони љавон аз лињози донишњои касбї чандон мусаллањ нестанд ва мањз ба њамин сабаб љалби онњо барои мо душвор мегардад. Фикр мекунам, барои монеа ворид нашудан ба рушди маориф баланд бардоштани маъ-

машѓуланд. Дар бахши сохтмон низ солњои мадид аст, ки муњољирони мењнатї ба таври таваккал даст ба корњои гуногун мезананд, ки дар нињоят на њамеша аз корфармоён музди мењнати худро гирифта метавонанд. Ин падида ќариб ду дањсола боз идома дорад ва дар уфуќи ин раванд то њоло равшание эњсос намешавад. Аз ин рў, њарчї бештар ба литсей барои касбомўзї љалб кардани љавонон ва ашхоси калонсол метавонад фишанги муассири њалли масъалаи мазкур гардад. Ба курсњои кўтоњмуддати касбомўзї сафарбар кардани сокинони то њоло беихтисоси ноњия, то андозаи муайян ба њалли масъалаи матрањшуда мусоидат карда метавонад. Бо ифодаи дигар, айни замон литсей воќеияти реалиест, ки омода аст бо тайёр кардани мутахассисони касбњои гуногуни коргарї дар ќонеъ гардонидани на танњо талаботи бозори мењнати дохилї, балки бозори мењнати берун аз њудуди кишвар низ то андозаи муайян сањмгузор бошад. Бо назардошти вазифагузории Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон имкониятњои литсейи касбии техникии №24 аз як љониб љињати фарогирии теъдоди бузурги љавонону сокинони беихтисосмондаи ноњия имконияти бештар фароњам оварда, барои рушду такокомули минбаъдаи худи таълимгоњ мусоидат карда метавонад. Дар ин

филиали литсей имкон медињад, ки талаботи ин минаќаи ноњия бо ихтисосмандони соњибкасби соњаи мазкур ќонеъ гардонида шавад; - дар шањри Роѓун эњё кардани филиали литсей љињати омода кардани ихтисосњои коргарии барои Нерўгоњи обии барќии Роѓун зарурїронандањо, булдозерчињо, кранчињо, мутахассисони анвои гуногуни соњаи сохтмон, операторони бастакор ва таљњизоти техникї ва ѓайрањо барои боз њам бештар васеъ намудани имкониятњои ин муассисањои тањсилоти ибтидоии касбї мусоидат карда, ба ин васила теъдоди зиёди љавонону афроди беихтисоси ноњияи Файзобод ва шањри Роѓун ба касбомўзии маќсаднок фаро гирифта хоњанд шуд; - вобаста ба њамин, таќвият додани пояи моддию техникии литсей, ба раванди таълим ворид кардани васоити таълимии техникию технологии замони муосир ва умуман, ба амал баровардани таъмири асосии биноњои таълимї, хобгоњ ва дигар иншоотњои њунаристон зарурати бетаъхир ва ногузир аст. Њамин тариќ, дар њолати анљом додани таъмири асосии литсей имконияти васеъ кардани доираи омўзиши ихтисосњои наву љавобгўи талаботи бозори мењнати дохилї ва беруна фароњам омада, обрў ва нуфузи таълимгоњ тањким меёбад.

рифати омўзгорон шарти муњим аст. Агар шарти аввал дар ин маврид ба муассисањои омўзгорї вобаста бошад, шарти дигар ба худомўзии омўзгорон рабт дорад. Мутахассисони љавонро ба њамкории пайваста ба нашрияњо, хусусан, нашрияњои соњавї љалб кардан мебояд. Мутаассифона, ба назар мерасад, ки на танњо омўзгорон љавон, њатто, баъзе аз омўзгорони собиќадор њам ба мутолиаи рўзномаву маљалла ва њамкорї ба онњо чандон таваљљуњ надоранд. Моро лозим аст аз вохўрињои Роњбари давлат бо ањли маориф ва омўзгорон илњоми тоза гирифта, њамеша пайи омўзиши роњу усулњои нави таълим талош варзида, ба ин васила дар тарбияи шогирдони сазовори замон сањм гузошта тавонем. Шогирдони мо бояд тавре тарбия ёбанд, ки дар оянда чун узви фаъоли љомеа дар интихоби сарвари худ ба њадаф расида тавонанд. М.АСАЛОВ, директори мактаби №17, ноњияи Нуробод

«Дугоник»-њои шарафманд вва љамъият маќоми хоса доранд ва эњтиромашон буззург аст. Муњтарама Махсумова дар баробари омўзгори ссинфњои ибтидої будан, њамчунин, вазифаи пурм масъули раиси Шўрои занон ва духтарони мактаб бро ба ўњда дорад. «Дугоник»-њо дар баргузории ч чорабинињои фарњангиву маънавии њам мактаб в њам шањр сањми арзандаи хешро мегузоранд. ва Њ Њамасола дар арафаи љашнњои бузурги милливу к касбї бо иштироки занону духтарон мањфилњои Бузурге фармудааст: «Як дарси хуб мазмуни як асарро дорад». Ин гуфтањоро дар дарсњои онњо эњсос кардан мумкин аст. Зеро њамарўза дарсњои бонувони мазкур бо истифодаи маводи махсуси дарсї, асбобу аёниятњои гуногун, бозињои дидактикї ва машѓулиятњои љолибу шавќовар мегузаранд. Ба хонандагон мисли фарзандони хеш муомила мекунанд, ба онњо модарвор ѓамхорї менамоянд. Ин ду муаллимаи њалиму чењрахандон ба љињати тарбиявии дарсњо ва баргузории корњои тарбиявї низ таваљљуњи беандоза зоњир менамоянд. Кўшиши онњо бањри он аст, ки насли ояндасозони миллат чун инсонњои ватандўсту мењанпарвар, мењнатдўсту зебопараст, некгуфтору некрафтор ба воя расанд. Дар баробари шогирдон, барои фарзандонашон низ ашон модари ѓамхору дилсўз, роњнамою насињатгар, њидоятгари роњи рост мебошанд. Ањсан ба ин гуна модарон, ки аз сањар то бегоњ њам барои таълиму тарбияи фарзандони мардум сањм мегузоранд ва њам барои нигоњубини њамсару фарзанд, хонаю дари хеш фурсат меёбанд. Ин ду муаллимаи поквиљдон дар миёни њамкорон

љолиби адабї – фарњангиро баргузор менамоянд, ки барои љалби љавондухтарон ба тањсил ва корњои муассири илмиву фарњангї мусоидат менамояд. Г.ОРИФОВА, Ш.АБДУЛХАЙРОВА, Х.АРИПОВА, С.ФОЗИЛОВА

Ќарори муњим- «Дар бораи китобњои дарсї барои мактабњои ибтидої ва миёна» соли 1933 ба тасвиб расид.


ОМЎЗГОР

МЕТОДИКА

№ 43, 25 октябри соли 2013

Тартиб додани суолњо ва муайян кардани дониш барои ин фанњо осонтар аст. Мисолу масъалањои даќиќ љавоби даќиќ доранд. Ин љо фантазия ба кор намеравад. Сохтан ва тартиб додани тестњо барои фанњои гуманитарї, махсусан аз фанни забони тољикї якчанд суол пешнињод карда мешавад, ки танњо яке аз он суолњо дуруст ва сањењ аст. Њамаи ин бо маќсади баланд бардоштани дониши техникї гузаронида мешавад

ТАЊСИЛОТ

УСТОДОН ВА ШОГИРДОН

Рўзе, ки манфиатбор аст

Ташаккули фарњанги техникї дар љомеа Соли фарњанги техникї ба дўши муаллимон масъулияти азим бор кард. Дар Паёмњои њарсолаи худ нисбат ба фарњанги техникї Сардори давлат њушдор медињад, ки вазъи кунунии тадриси фанњои техникї чандон ќаноатбахш нест ва дар ин љода кўшишу талошњои зиёд бояд кард. Бояд дар мактабњои олї ба таълими фанњои даќиќ этибори љиддї дод, зеро тафаккур ё фарњанги техникї мањз тавассути фанњои техникї ва даќиќ ташаккул меёбад ва ихтирооту кашфиёт низ зодаи фанњои даќиќ мебошад. Ин фанњо бояд дар њамгирої бо њамаи фанњо таълим дода шаванд. Њама ташаббусро ба он равона созем, ки донишљўён дониши назариявии хешро њар чї зудтар дар амал татбиќ намоянд, асбобу ашёњои гуногун созанд, бештар бо технологияи нав кор кунанд. Агар хонандагон аз хурдсолї ба техника сари кор гиранд, ба василаи илмњои даќиќ тафаккури мантиќиашон инкишоф меёбад, тадриљан ба техника, технология, созандагї ва бунёдкорї мењр мебанданд, барои иштирок дар озмунњои байналмилалї замина тайёр мекунанд, дар мактабњои олї бе душворї барои иштирок дар чорабинињо, намоишњо имконият пайдо мекунанд. Дар сохтмонњои азими

љумњурї мутахассис, муњандис, лоињасозони тољик бояд кор кунанд. Ин мутахассисонро мо бояд дар мактабњо, мактабњои ибтидоии касбї, мактабњои олї омода созем. Бо ворид кардани ислоњот дар соњаи маориф табиист, ки мушкилоти зиёд дар фарњанги гуманитарї пеши роњ меояд ва ба роњ мондану амалї шудани њама гуна таѓйирот як миќдор ваќтро талаб менамояд. Хурсандибахш аст, ки солњои охир дар бисёр мактабњои олии кишвар усули тестии ќабули довталабон ба таври шаффоф мегузарад ва њар довталабе, ки суолњои тестиро бештар аз худ кардааст, бо сари баланд дар сафи донишљўён ќарор мегирад. Ба ин падида муносибати омўзгорону донишљўён гуногун аст. Баъзе онро номатлуб ва боиси паст рафтани дониш медонанд, бархеи дигар ин амалро боиси паст шудани эътибори омўзгор мењисобанд, ки донишљў дигар ба дарс наёяд ва ё устодро эњтиром накунад. Омили дигар, ин тартиб додани тести мукаммал ва пешнињод намудани он меистад. Бояд саволњо аз рўйи китоби дарсї тартиб дода шаванд. Фанњои даќиќ, аз ќабили математика, физика, биология, химия имкониятњои бештар доранд.

ШЕВАИ ТАЪЛИМ

Методикаи таълими нави таърихи давлат ва њуќуќ ба фанњои љамъиятшиносї, њуќуќ ва таърих алоќаманд буда, дар чорчўбаи онњо муњтавои таълим тањия карда мешавад. Мо бояд фаромўш накунем, ки методикаи њуќуќ бо равоншиносї, педагогика низ сахт алоќаманд аст, аз ин рў, он њамчун манбаи асосии ёрирасон ба муаллим хизмат мекунад. Методикаи ватании таълими назарияи таърихи давлат ва њуќуќ имрўз аз тарафи олимони соња инкишоф дода шудааст. Дар тадќиќотњои олимони тољик масъалањои мукаммалгардонии фаъолияти дарксозї дар љараёни таълими њуќуќї ба миён гузошта шуда, усулњои самараноки таълими њуќуќ фањмонда шудаанд. Дар тўли таърих дар усулњои таълими фанни таърихи давлат ва њуќуќ дар системаи таълим назарияњои мухталиф њукмрон буданд, вале дар замони Шўравї ба методологияи таълим масоили идеологї бартарї пайдо карданд. Масалан, дар мактаб ба мо меомўзонданд, ки давлати Шўравї давлати бењтарини дунё аст, ќонунњои ин давлат пешќадамтарин мебошанд ва њамаи

Риштањои мухталифи педагогикаи муосир њар замон муаллимонро ба мушкилињо рў ба рў меорад, ё мазмуни маълумот таѓйир меёбад ё далелу раќамњои таърихию фарњангї дигар мешаванд, ё усули таълим таѓйир меёбад. Ин њама мушкилињо асосан ба дониши чуќури фарњанги техникї гирифтани донишљўён бетаъсир намемонад. Мо бояд ба рукни љањонии тестсозї риоя намоем, ки ин боиси пешравии дониши донишљўён ва хонандагон мегардад. Бо вуљуди ин муваффаќиятњо, баъзе камбудињо низ љой дорад. Ногуфта намонад, махсусан, љавонон, мактаббачагон дуруст дарк намоянд, ки њамроњи худ гирифтани телефонњо, дар бозињои компютерї аз субњ то шом нишастан, тамошои бењудаи намоишњои телевизион ва дигар боиси вайрон шудани саломатии онњо мегардад. Аз ин сабаб, мо бояд ба воситаи гузаронидани соатњои тарбиявї, вохўрињо, ташкил намудани шабнишинињо фарњанги техникии љавононро баланд бардорем. Хайринисо ТЕМИРОВА, дотсенти кафедраи забони давлатї ва љомеашиносии ДПДТТ ба номи акад. М.Осимї

5

Дар рўзи худидора толибилмони фаъоли синфњои болої, аъзои мањфилњои фаннї, хонандагони иштироккунандаи озмунњои фаннї њамчун омўзгор ба хонандагон дарс мегузаранд. Инчунин, худи толибилмон барои иљро намудани вазифаи мудир, љонишинони мудир хонандагонро интихоб менамоянд ва аз оѓози дарс то анљоми соатњои дарсї идоракунии мактабро ба ўњда доранд. Устодон дар дарси гузаронидаи шогирдон иштирок намуда, онро тањлил мекунанд, љињатњои мусбї ва манфиашро мавриди баррасї ќарор медињанд. Шогирдоне, ки бевосита дарсро худ мегузаронанд, мавзўи дарсро як њафта пеш аз баргузорї аз устодон гирифта бо тайёрии хуб меоянд. Воќеан, тањлилњо нишон медињанд, ки дарси шогирдонаи толибилмон шоистаи омўзиш аст, зеро аксари хонандагоне, ки ба њайси омўзгор фаъолият мебаранд, дарсњои хуби интерактивї мегузаронанд.

Интизом дар дохил ва роњраву с сањни мактаб аз тарафи хонандаг гони ба њайси аъзои маъмурият и интихобшуда љиддї зери назорат ггирифта мешавад. Дастаи њаваскорони мактаб н низ дар њамин рўз серташвиш шанд. Онњо барои устодони худ њњамчун рамзи эњтиром барномаи х хуби сањнавї тайёр намуда, онро д дар толори маљлисгоњ њамчун д дастагули табрикотї пешкаши о омўзгорон менамоянд. Ин шакл фаъолият ба насли наврас ли д дар раванди таълиму тарбия ххусусиятњои зеринро ба бор меор рад: 1. Њисси баланди масъулиятш шиносиро дар хонандагон бедор м менамояд; 2. Устодонро водор месозад, ки аз тањлили дарси шогирдон ба хулосае оянд, ки хонандагон ба чї гуна дарси муосир ниёз доранд; 3. Эътибор ва эњтироми устодро хонанда бештар дарк менамояд; 4. Муњаббати хонандаро ба пешаи омўзгорї ќавитар мегардонад; 5. Хонандагон аз њамсолони худ хотироти хуб мебардоранд; 6. Дўстї ва эњтироми байнињамдигарии толибилмон боз њам зиёдтар мегардад. рўзи Њамин тавр, як худидоракунї дар муассисаи таълимї аз ањамият холї нест. Љорї намудани рўзи худидора дар тамоми мактабњо бештар манфиат меорад ва он на танњо дар рўзи иди касбии омўзгорон, балки дар љашнгирии дигар идњо њам гузаронидан мумкин аст. Муњсин ШАРИФОВ, омўзгори ЛИМТТ ба номи Њољї Камол

Наќши методикаи таълими њуќуќ

њњуќуќњои одамон дар ин давлат кафолат д дода шудаанд. Илова бар он, манбаи асоссии њамаи фанњо ќарорњои анљуманњо ва п плениумњои њизб, асарњои классикони м марксизм-ленининзм дониста мешуданд. Яке аз шаклњои нисбатан пањнгаштаи т таълими фанни таърихи давлат ва њуќуќ к кори лабораторї аз р рўи асарњои доњии пролетариатњои љ љањон ва њуљљатњои њизбї дониста мешуд. Машѓулиятњои амалї, ки дар онњо унсурњои фаъолияти љустуљўї ва эљодкории хонандагон мушоњида мешуд, нисбатан маъмул буданд. Сипас, дар таълими фан усули нави таълим - гузарондани бозињо ба миён омад. Ба андешаи ��лимон, бозї шакли фаъоли омўзиш буда, бо роњи ширкати бевосита дар ин ё он њолати бозї тафаккури хонандагон ташаккул дода мешавад. Маќсади нињоии бозї дар дарс ба њаёти воќеї омода намудани хонандагон буд. Дар шароити соњибистиќлол гаштани давлат низ усулњои нави таълими њуќуќ ба миён омаданд. Имрўз муаллимон аз принсипи монологии пешнињоди маводи таълимї дур рафта, хонандагонро бо назарњои гуногун оид ба масъалањои омўхташаванда ошно сохта, ба талабагон ќиёс кардани фактњо

ва мустаќилона хулоса бароварданро меомўзанд. Мутахассисон исбот намудаанд, ки талаба бояд худаш мустаќилона мавќеашро вобаста ба масъалањои гуногуни њуќуќи инсон муайян намояд. Акнун методикаи нави кор бо матнњо ба вуљуд омадааст, ки њуљљатњои њуќуќї, сурудњо,

масалњо, маќолањои публитсистї, асарњои адабї аз љумлаи онњо мебошанд. Њоло дар дарсњо на танњо таљрибаи ќонунгузории ватанї, инчунин, мисолњо аз таљрибаи ќонунгузории байналмилалї низ нишон дода мешавад. Дар дарсњо шаклњои нави фаъол истифода шуда, бањсњо дар гурўњњо ташкил карда мешаванд, ки ин шакли таълим барои васеъ гаштани малакањои зењнї ва инфиродии рушди тафаккури хонандагон мусоидат менамояд. Ба мо маълум аст, ки хонандагони мактаб дар марњилањои гуногуни љараёни таъ-

лим бояд якчанд зинањои омўзиши фанни њуќуќро гузаранд. Дар зинаи аввал хонандагон бояд ќоидањои рафтор дар оила, дар хона, дар мактаб, дар кўча, дар наќлиёт, дар муассисањои фарњангї, дар љойњои истироњатиро омўхта, онњоро азхуд намоянд ва ќоидањои мазкурро шарњ дода тавонанд, дар њолати зарурї роњи дурустро интихоб кунанд ва кўшиш намоянд, ки муташаккил ва боинтизом бошанд. Дар марњилаи дуюми таълим дар бораи њуќуќњои инсон, яъне дар бораи пурарзишии њаёти инсон, саломатї, озодї ва шаъну эътибори одамон, эњтироми њуќуќњои одамон, дар бораи њуќуќњои худ ва њимояи он тасаввурот пайдо мекунад. Дар марњилаи сеюм дар бораи амалњо ва рафтори манъкардаи ќонун, фањмондани он дониш њосил мекунанд ва кўшиш менамоянд, ки ќонунњоро вайрон накунанд, балки эњтиром намоянд. Дар марњилаи чорум дар бораи Конститутсияи мамлакат, рамзњои давлатї тасаввурот пайдо карда, мафњумњои «ќонун», «конститутсия», «шањрванд», «давлат» ва амсоли онњоро мефањмад ва онњоро шарњ медињад. Ба назари мо, њамин усул дар хонандагон малакањоеро тарбия менамояд, ки барои бењтар азхуд намудани барномаи фанњои дигари таълимї низ мусоидат мекунанд. Бинобар ин, ба чунин методика њар як муаллим бояд њавасманд бошад. Роњатшоњ МАЊМАДОВ, муаллими таърих ва њуќуќи мактаби №63, шањри Душанбе

Соли тањсили 1933-1934 дар асоси ќарори њизб аз 40 номгўй китобњои дарсие, ки бояд чоп мешуданд, 17 номгўй аз чоп баромад.


6

ОМЎЗГОР

ДАРС

№ 43, 25 октябри соли 2013

МИНБАРИ МУТАХАССИС

Ин тарзи равиши дарс, махсусан њангоми гузаронидани дарсњои адабиёт, хосатан таълими мавзўъњое, ки љанбаи панду ахлоќї, фалсафї ва иљтимої доранд, хеле муњим ва боровар аст. Њар чї бештар бо луѓат сару кор гирифтани шогирдону муаллим, моњияти њар як калима, вожа ва таркибу ибораро дарк кардан, ба тобишњои гуногуни мазмун ва пањлуњои семантикии он бо такя ва истифодаи фарњангу луѓат ва муњоварањое аз ќабили «Фарњанги забони тољикї», «Ѓиёс-ул-луѓот»,

ТЕХНОЛОГИЯ

Мавќеи шеър дар тарбияи зењнї «Б «Бурњони ќотеъ», «Чароѓи њи њидоят» ва амсоли инњо сарфањм ра рафтан, ба бой гардидани ља љањони маънавии хонандагон му мусоидат намуда, дар тарбияи ах ахлоќии онњо низ наќши бузург м мебозад. Ба омўзиши луѓат ва м маънидод кардани ибораву ка калимањои ба шогирдон ношино сарф кардани дањ даќиќаи нос ав аввали дарс кифоя аст. Истифодаи васеи тарзњои гу гуногуни пурсиш, аз ќабили та тарзњои пурсиши фронталї (в (васеъ), фардї, пурсиш аз рўи гу гурўњњо, кор дар назди тахтаи си синф, супориш аз рўи вараќањо ва саволномањо ва дар ин рава ванд эълон намудани гурўњ ва ё хонандаи ѓолиб ба манфиати ко аст. кор Ташкил ва гузаронидани са сањначањои дарсї аз рўи њикоёт, по порчањои шеърї ва ё мазмуну му мундариљаи мавзўъ усули дига гари мароќангез ва шавќовар на намудани дарс ба шумор меравад. Муњимаш ба дарки шогирдон расонида тавонистани муњтаво ва мазмуни мавзўъ аст. Чун муаллим бо истифода аз мањорати баланд ва истеъдоди касбї дар нињоди шогирдон дарки моњияти масъалаи омўхташавандаро љо карда тавонад, пас худи хонандагон дар намоиш додани сањнача аз рўи мавзўи барномавї тасмим мегиранд ва бо доварии муаллим аз уњдаи он ба хубї мебароянд. Дар раванди дарс моњирона истифода намудани воситањои аёнї, аз ќабили расм, китоб

ва адабиёти иловагї, наќшаву таблитсањо, воситањои техникии аудио, видео, телевизион, DVD, проектор, кроссворду чайнворд ва ѓайра дарсро рангину шавќовар менамояд ва аз манфиат холї нест. Ба нутќи хонанда диќќат додан, бо сухани нарм ва овардани мисолњои раднопазир костагии нутќи ўро ислоњ кардан ба равонии нутќи шогирдон, сухандон, шеърхон ва ровию наттоќ шудани онњо мусоидат менамояд. Агар дар љараёни дарс муаллим шогирдро аз асолат ва моњияти сухан, бори сухан ва сухани ростину дуруст огоњ намояд ва дар зарфи ду-се даќиќа диќќати хонандаро ба сењри сухани мавзун ва њусни каломе, ки дар ќолаби шеър нињон аст, љалб намояд, бешак дунёи маънавї ва захираи зењнии шогирдон бою ѓанї гардида, дар дилхоњ маљлису нишаст ибрози аќида намудан ва дилчаспу гўшнавоз сухан гуфтани онњо осон мешавад. Дар баъзе соатњои инкишофи нутќ дар байни шогирдон ва баъзан байни шогирдону худи муаллим байтбарак намудан шавќи шогирдонро бањри аз худ кардани порчањои шеърї, ѓазалу рубої ва абёти гуногунмазмуну ахлоќии осори шоирони гузаштаву муосир бедор месозад. Дар муњити як дарс ва як синф байтбаракро ба санъати шеъру сухандонї табдил додан аз мањорату кордонии муаллим дарак медињад. Байтбараки

байни муаллим ва шогирдон аз он лињоз манфиатнок аст, ки хонанда аз истеъдод ва санъати суханварию шеърдонии муаллим огоњ мешавад, боварию эътиќод ва эътимодаш нисбат ба ў меафзояд ва њамчун шахси идеалї дар хотири шогирд наќш мебандад. Дар ин маврид равони хонанда майле ба худ мегирад, ки муаллим њам ба вай бовар мекунад ва њам шогирд худашро сазовори њама гуна њурмату эътибор дармеёбад. Баъд аз наќлу тањлили њикоят муайян намудани моњияти њаётї ва маќсади мутафаккир, намоиши сањнача аз рўи њикоят, муаллим метавонад ба тањлилу баёни њикояти дигари Љомї «Каждум ва сангпушт» аз «Бањористон» њамчун давоми мантиќии њикояти пешин шурўъ намояд. Муаллим бояд њангоми ќироат ва тањлили њикояти мазкур диќќати хонандагонро ба масъалањои некию бадї љалб намояд ва таъкид созад, ки тавассути образњои ташхисонидашудаи каждум ва сангпушт Љомї тавонистааст моњияти бадию некиро возењу равшан ва соддаю оммафањм ба ќалам дињад. Муаллим таъкид карда, ба хонандагон мегўяд, ки бачањо, бубинед, каждум ба некии сангпушт, ки мехост ўро аз дарё ба хушкї расонад, бо бадї љавоб дод. Дар аснои шино кардан сангпушт дар пушташ садоеро мешунавад ва аз каждум суол мекунад: «Ин овози чист?»

Каждум мегўяд: «Ин овози неши ман аст, ки бар пушти ту мезанам. Њарчанд медонам, ки бар он коргар намеояд, аммо одати худро наметавонам гузошт». Неши аќраб на аз рањи кин аст, Муќтазои табиаташ ин аст… Сангпушт бо худ меандешад, ки бењтараш ин бадгуњарро ѓарќ кунам, то осебаш ба дигарон нарасад… Муаллим таъкид мекунад, ки Љомї тавассути ин њикоят сари ваќт нест кардани њар гуна хасмро њамчун далели оќилї ба мардум њушдор месозад. Дар интињои дарс эълон намудани бањои хонандагон бо шарњу эзоњи он яке аз унсурњои асосї ва лањзаи маќбули кору фаъолияти омўзгор ва иштироки шогирдон дар љараёни дарс аст. Зеро њар ќадаре, ки омўзгор ба мењнати шогирд бањои аёнї, љиддї ва њаматарафа дода, њар як кўшишу њаракати ўро тањлил намояд, њамон ќадар хонанда мекўшад, ки сазовори њурмату муњаббати омўзгор дониш омўзад. Дар навбати худ дарс бояд олудаи муњаббат ва таљассумгари симои маънавии омўзгор њамчун муњандиси љону љисми инсон дар назари хонанда таљалло намояд, зеро Дарси муаллим ар бувад замзамаи муњаббате, Љумъа ба мактаб оварад, тифли гурезпойро. Бибињаво ШАРОФОВА, сардори шуъбаи тањсилоти ибтидоии касбии Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Њалли масъалањои озмунї

Муњибулло ЊАЙДАРОВ, омўзгори мактаби №10, ноњияи Фархор, Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон

5 июли соли 1932 шумораи нахустини рўзномаи «Барои маорифи коммунистї» (имрўза «Омўзгор») аз чоп баромад.


ТАРБИЯИ ТОМАКТАБЇ ФАЪОЛИЯТ

МАОРИФ ВА ЗАМОН

Аз кўшиши мо вобаста

Инсон тавассути илму дониш ба љое мерасад. Бењуда нест, ки ба соњаи маориф ѓамхорињои рўзафзун аз љониби давлат ва Њукумати Тољикистон зоњир мешавад. Њоло замони пешрафти илму техника ва рушди иќтисод аст. Бе ин мо наметавонем љомеаи солиму шукуфонро соњиб шавем. Аз ин рў, њар омўзгор, новобаста аз фан бояд њамеша бар он кўшад, ки дар њар дарс шогирдонро бо навигарињои замон ошно созад. Фикр мекунам, дар дарсњои забону адабиёт барои диќќати толибилмонро ба омўзиш љалб намудан, истифода аз диску картотека, суолномањо, луѓату вожањои нав, ки дар рафти дарс ба хонандагон супорида мешаванд, судманд аст. Хонандагони фаъол ба ин васила имкон меёбанд, бо хонандагони сустдониш њамкорї кунанд. Баробари ин, ташкили дарсњои иловагї барои фаъолон як маротиба ва б��рои сустхонњо њафтае ду маротиба маќсаднок аст. Бо ин маќсад дар таълимгоњи мо барои саводнокии бештари шогирдон дарсњои иловагї ва мањфилњои «Забоншиносї» ва «Хатти ниёгон» амал мекунанд. Мањз натиљаи њамин буд, ки хонандагон ба ин фанњо майли бештар пайдо карда, дар олимпиадањои ноњиявию шањрї иштирок менамо-

Дастовардњои соњаи тањсилоти томактабї аз он шањодат медињанд, ки асосан дар солњои истиќлолиятии соња ба комёбињои назаррас муваффаќ гардидааст. Имрўз барои мутахассисони муассисањои томактабї, падару модарон њуљљатњои муњим тасдиќ ва дар амалия љорї гардидаанд: Бояд ќайд кард, ки мазмуну муњтавои дастовардњои соња роњњои босамари баландбардории сифати таъмини илмию ме-

7

љумњурии соњибистиќлоли мо ба амал омадаанд, фаъолият менамояд. Бањри дастгирии методии кормандони соња дар љумњурї нахустин маљаллаи методию маърифатї -«Субњи умед» ба табъ расида, мутахассисони соњаро бо усулњои нави таълим, идоракунии муассисањои томактабї, роњњои инкишофи тафаккури интиќодию мантиќии кўдакони синни томактабї тавассути фаъолиятњои гуногуни тарбиявию таълимї шинос менамояд. Имрўз барои роњандозї намудани

Кўдакистон: роњ ба сўи рушд янд. Хонандагони фаъол Таманно Љумъаева (синфи 6-а) ва Муниса Алиева (синфи 7-а) љойи якум, Дилором Абдурањмонова (синфи 7-б) љойи дуюм, Шодмони Равшан (синфи 6-а) љойи сеюмро ишѓол намуданд. Муносибати љиддї ба таълиму тарбияи шогирдон устодро дар назди бачањо соњибэњтиром мегардонад. Мањз муносибати љиддї ба дарс, бепарво набудани устод ба имрўз ва ояндаи толибилмон асоси пешрафти љомеа хоњад буд. Шањноз МУЊАММАДИЕВА, омўзгори мактаби раќами 70, шањри Душанбе

тодии раванди таълимро дар бар гирифта, тањияи барномањои таълимї, алтернативї, нишондодњои методї, дастурњои методї барои таълими босифат ва нигоњубини кўдак аз љониби мутахассисон мавриди тањќиќ ќарор ёфтаанд. Дар Маркази инкишофи кўдаки Академияи тањсилоти Тољикистон гурўњи корї зери роњбарии доктори илмњои педагогї, академик И.Каримова фаъолият менамояд, ки ба он олимон, мутахассисони зерсохторњо, мудирони кўдакистонњо, кормандони муассисањои томактабї шомил буда, дар робита бо асосњои педагогию психологї, ки ба инкишофи ќобилиятњои равонї (инчунин, бањисобгирии кўдакони имконияташон мањдуд), љисмонї (ба кумаки тиббию иљтимої эњтиёљманд) ва фикрии кўдакон бо истифода аз равандњои инноватсионї, ки бањри самарабахшии љараёни таълиму тарбия равона шудаанд, бо тањќиќи навоварї ва таѓироте, ки дар мазмуни таълиму тарбияи кўдакистонњои

ВОКУНИШ

таъкидњои Сарвари давлат, пешравии соња, тарбияи маънавию ахлоќии кўдакон ва соњибмаърифат гардидани онњо бояд: шароити мусоиди босамар барои ташаккули низоми тањсилоти муосир ва љавобгўи талаботи замон (гузаронидани тањќиќотњои дархури замон, баландбардории тахассус дар мувофиќа бо талаботи замон); татбиќи равандњои инноватсионї дар раванди таълим бо роњи омўзиш аз таљрибаи давлатњои ба ин комёбињо ноилгашта; таъмини дастурњои таълимию методї ва илмии соња; такмили роњњои љалб намудани оила ба фаъолияти муассисаи таълимї; тањќиќ ва мураттабсозии барномаю васоити таълим, китобњои дарсї барои таъмини пайдарпайи таълим дар кўдакистон ва мактаби ибтидої роњандозї карда шавад. Л.ИМАТОВА, муовини директор оид ба илми Пажўњишгоњи рушди маорифи АТТ, номзади илмњои педагогї

ЊАМБАСТАГЇ

Назму тартиб њар куљоест пойдор…

Аслан ба ин масъала бояд бештар масъулини соњаи маориф, мушовирони шуъбањои маорифи шањру навоњї, њангоми санљишњои фарогир диќќати љиддї зоњир намоянд, на ба ибораи «Хоља, боѓ дорї? Дорам!» бепарвоёна амал карда, аз вазъи феълї худро канор бигиранд. Нашояд, ки чунин равиши кор танњо дар њуљљатдорї бошаду дар амал не. Бар замми ин, ба њар як мактаб аз њисоби шуъбањои маориф кураторон људо гардидаанд, ки масъул дар масъалањои људогона дар мактабанд. Пеш аз њама тарњрезии ин гуна масъалањо бештар дар машварати августї доир гардида, то оѓози соли хониш (моњи сентябр) дар љамъомадњо бояд њамаљониба њаллу фасли хешро пайдо намоянд. Даставвал дар мактабњо наќшаи солона тартиб дода мешавад, ки дар он њамагуна масъалањо љой дода хоњанд шуд. Ба ѓайр аз он, боз наќшањои шўрои омўзгорї, шўрои хурди назди директор, шўрои методї ва наќшаи кори иттињодияњои методї низ амал менамоянд. Љобаљогузории чунин наќшањо дар баъзе мактаб на дар моњи август сурат мегирад, ки баъзан то анљоми чоряки якум тўл мекашанд ва дар ин љода назорат бояд бурда шавад, ки кор чунин ранг нагирад. Моњи август моњи омодагии маъмурияти мактабњо ва коллективи омўзгорон ба соли нави хониш ва

ОМЎЗГОР

№ 43, 25 октябри соли 2013

њамзамон, пурра омода кардани њамагуна наќшањои корї ба шумор меравад. Дар тартиб додани наќшаи солона, масъалањои шўрои омўзгорон ва шўрои хурди назди директор маъмурияти мактаб масъуланд, ки онњоро дуруст тањия ва тарњрезї намоянд. Њангоми санљиши масъалањои наќшањои корї, дар давоми њар моњ на як нафар чун шахси масъул, балки се нафар вобаста гарданд, боз бењтар аст. Масалан, дар моњи ноябр агар мавзўи «Њолати таълими фанњои забон ва адабиёти тољик дар синфњои 5-11, дар асоси ќонуни ЉТ «Дар бораи забони давлатї» баррасї гардад, месазад, ки директор, љонишини директор оид ба таълим ва роњбари иттињодияи методї вобаста гарданд. Вале дар аксар мавридњо чунин санљишро танњо як нафар анљом медињад, ки ин амали хеле душвор аст. Њангоми санљиш дар синфњои 5-11 аз фанни забони тољик диктант гирифта шавад, бењтар аст. Баъзан барои осон шудани кор дар баъзе мактабњо ба наќшаи солонаи мактаб њолати таълими фанњои забон ва адабиётро танњо дар синфњои 9-11 ба наќша мегиранд, ки хатост. Бояд санљиши њолати таълими ин ё он фан (ба ѓайр аз синфњои ибтидої) дар синфњои болої (5-11) пурра сурат гирад. Аз ин рў, маъмурияти мактабдиректор, љонишини директор оид ба таълим ва тарбия, роњбарони иттињодияњои методї, раиси кумитаи иттифоќи касаба дар ин бора масъул мебошанд. Агар аз аввал таќсимоти наќшаи солонаи мактаб дуруст ба роњ мононда нашавад, пас дар давоми соли хониш роњбарияти мактаб, љонишини директор оид ба таълиму тарбия чї гуна ба дарсњои омўзгорон дохил мегарданд?

Ќайд бояд намоям, ки солњои пеш дар мактабњо шўрои омўзгорї танњо дар як сол чор-панљ маротиба (танњо пас аз анљоми чорякњо) доир мегардид, њол он ки тайи чанд соли охир дар давоми њар як моњ доир мегардад ва дар он бояд на камтар аз се масъала баррасї гардад. Банда тайи 5 сол (солњои 2005-2010) дар яке аз мактабњои ноњия њамчун љонишини директор оид ба таълим кор карда, бо њамагуна њуљљатдории маъмурияти мактаб пурра шинос шудаам ва дар ин масъала то њол кўмаки хешро ба масъулин мерасонам. Дар заминаи он ба омўзгорони љавон низ маслињатњои методї медињам. Муаллиф дуруст ќайд намудааст, ки сарварони мактабњо ба корњои фаврию муњими дигар банданд, аз ин рў, љонишинњои директор оид ба таълим ва тарбия бояд масъул бошанд ва назорати дохилимактабиро пурзўр намоянд. Иттињодияњои методї худ як шохаи шўрои методї ба њисоб мераванд ва роњбари шўрои методї, љонишини директор оид ба таълим аст. Ба наќшагирии масъалањои иттињодияњои методї низ диќќати љиддї дода шавад. Масъулини мактаб њамчунин гўшаи таљрибаи пешќадамро ташкил намоянд ва дигар муаллимон (махсусан, омўзгорони љавон) бештар ба дарсњои онњо дохил шуда, таљрибаи педагогї омўхта, малакаю мањорати касбии худро сайќал дињанд. Дарвоќеъ, аслан ба ду масъала: яке назорати дохилимактабї ва дуюм интизоми мењнат дар мактабњо бояд ањамияти љиддї дињем, зеро бењуда нагуфтаанд: Назму тартиб њар куљоест пойдор, Зиндагию кор мегирад барор. Миратулло МАЊИМОВ, омўзгори забон ва адабиёти тољики мактаби Президентии ноњияи Данѓара

Масъалаи таълиму тарбияи фарзанд яке аз самтњои афзалиятноки сиёсати имрўзаи давлат ва њукумат ва ќарзи аввалини волидайн дониста мешавад. Муњити тарбия, љањонбинї, аќлу одоб ва дунёи маънавии падару модар омилњоеанд, ки кўдак аз онњо ѓизои маънавї мегирад. Њар ќадар падару модар бофарњангу бомаърифат бошанд, њамон ќадар бештар дар замири фарзанд саводу дониш, аќлу тамиз, мењру муњаббат ба наздикон ва атрофиёнро тарбия кардан мусоидтар аст. Њар як падару модар ќабл аз он ки фарзанди

Садо аз ду даст шунавост худро ба мактаб биёрад, ба мањорати касбии омўзгор таваљљуњ мекунад, љањонбинию маданияти ўро ба назар мегирад, ба дараљаи эътиќоди маънавии ў диќќат медињад, таќдири фарзанди хешро бо дили пур ба дасти ў месупорад. Омўзгор кўдаконро бо меъёри кории мактаб шинос менамояд, онњоро бо шароит ошно сохта, нињодашонро ба дониш гарм мекунад. Дар ин кор волидонро мебояд ба омўзгорон ёрии њаматарафа расонанд. Табиист, ки дар дењот бачањо бештар ба корњои хољагї банд мебошанд. Ин њолат (мањз бо хоњиши худи падару модарон) бачаро водор мекунад, ки на ба мактаб ояду на дар мањфилњо иштирок намояд. Ваќте ки муаллим ё роњбари синф бо волидони чунин хонандагон њамсуњбат мешавад, онњо бесаводии фарзандашонро ба дўши омўзгорони мактаб бор карда, худро дар канор мегиранд. Аз ин рў роњбари синфро зарур аст, ки ин корро дар маљлиси синфї, умумимактабї ё дар шакли суњбати алоњида бо падару модарон ба анљом расонад. Фарзанд меваи умри одамизод мебошад. То замоне ки љон дар бадани инсон аст, набояд ��з тарбияи ў канораљўї кард. Дар мактаб њар як синф роњбар дорад ва тибќи наќша роњбарони синф њафтае як маротиба соати тарбиявї мегузаронанд. Аз ин рў волидон бояд бо роњбари синф њамкорї намуда, дар машѓулиятњои тарбиявии синфњое, ки фарзандонашон мехонанд, иштирок намоянд, дар мавридњои зарурї бо њамсинфони фарзандонашон суњбатњо гузаронанд. Хиромон ЊИСАЙНОВА, омўзгори мактаби раќами 16, ноњияи Њамадонї

Њамаи 11 шумораи соли 1932 ва 66 шумораи соли 1934 –и «Барои маорифи коммунистї» то њол дастрас нестанд.


8

ОМЎЗГОР

БАЊС

№ 43, 25 октябри соли 2013

НИШАСТ

Ба наздикї Кумитаи забон ва истилоњоти назди Њукумати љумњурї нишасти матбуотї доир кард. Дар он раиси кумита Додихудо Саймиддинов аз фаъолияти шашмоњаи муассиса ба рўзноманигорон иттилоъ дод. Дар њаќиќат, кумита, ки рисолаташ аслан назорати иљрои татбиќи Ќонуни ЉТ «Дар бораи забони давлатї» аст, корњоеро ба анљом расонидааст, ки нигаронињои моро аз бисёр љињат рафъ мекунад. Дар робита зикр шуд, ки санљиш ва вазъи забони тољикї дар манотиќи кишвар, аз љумла, дар баъзе шањру навоњии вилояти Суѓд ва шањри Душанбе сурат гирифта, камбудињоеро ошкор кард, ки ислоњи ногузирро металабанд. Д.Саймиддинов бо изтироб дар бораи овезањои тарѓиботие, ки бо айби шахсони алоњида ва масъулони маќомоти мањаллї пурѓалат ва бо беэњтиромї ба забони давлатї дар нуќтањои марказии мавриди назар љо гирифтаанд, њарф зад. -Дар болои як дўконе, ки дар маркази пойтахт љойгир аст (Хонаи матубот), навишта шудааст: «Олами гўшт», - гуфт ў. –Бемуњобот, ин дар њоле ки дар дўкон њамагї ду устухон овезон аст, дањшат аст. Ё дар вилояти Суѓд ба номгузории тољикї умуман эътибор намедињанд: «Пуянбурён», «Паплавок». Њељ яке аз ин номњо суннати миллии моро ифода карда наметавонад. Як ташвиши дигар ин аст, ки назорати комили овезањои тарѓиботї аосан бар дўши маќомоти мањал аст. Вале тавре њуќуќшиноси кумита Шодмонљон Мансуров дар суњбат бо мо зикр кард, ба ин масъала дар тамоми љумњурї аксаран хунукназарї мушоњида мешавад. Таъкид шуд, ки дигар муносибати сарде, ки зоњир мешавад, ба номгузории шахсони маъруф иртибот дорад. -Њељ зарурат надорад, ки ба номи як шахсият 62 муассиса ё кўчаву хиёбон гузошта шавад, -изњор намуд Д.Саймиддинов. – Ин њам дар њоле ки дар чанд љой ба чанд намуд ном мемонем, боиси тамасхури бародарони хориљї мегардад. Фаразан, ба номи Рўдакї дар 4 љой 4 навъ ифода ба кор рафтааст: А.Рўдакї, Абўабдуллоњи Рўдакї, Рўдакї, Абўабдулло Р… . Воќеан, номгузорї дар љомеаи имрўзаи мо чанд мушкил дорад: аввал ин ки шањрвандон дар ёфтани номи мувофиќ дучори мушкилї мешаванд. Инро ман аз мушоњида мегўям. Нурулло ном љавон аз ман барои дарёфти номи мувофиќ барои маѓозаи фурўши ќисмњои автомобилї кумак пурсид. Ростї, ба истиснои 1-2 калима дигар истилоњи тољикии ифодакунандаи дархости ўро наёфтам, бо баъзе дўстон маслињат кардам. Њамагї калимаву иборањое пешнињод карданд, ки мароми соњибкор, на ягон ќисми автомобилро ифода мекарданд. Чунин њолат бисёр дучор мешавад. Дигар, номгузорињо барѓалат интихоб мешаванд, ончунон ки… Дар робита ба ин нукта Д.Саймиддинов мувофиќ будани худро ба як рўзноманигори љавон изњор намуд ва гуфт, ки бояд њар номе, ки гузошта мешавад, пояи мантиќї дошта бошад. Яъне, мо бояд мантиќан ба назар гирем, ки оё устод Айнї воќеан ба Театри опера ва балет ягон алоќа дошт ё не ва ё устод Турсунзода ба Донишкадаи санъат, Љомї ва Зебуннисо ба кинотеатр? Яъне, бояд фаъолияти шахсият ба муассиса аз ягон љињат

Боз дар бораи имло Чанд назар, андеша, тањлил, пешнињод

вобастагї дошта бошад. Мутаассифона, ин маънї дар замони шўравї умуман ба назар гирифта намешуд ва дар замони истиќлол бештар. Бубинед, ки дар бештари таълимгоњњои мо на номи онњое, ки умри худро дар ин даргоњ сарф карда буданд, балки номи онњое гузошта шудааст, ки ба истилоњ, «љанговар» ва ё ягон «раис» будаанд. Ин бахшиданї нест, њатто ањли мањал ин чизро ќабул надоранд. Пас, чаро дар ин маврид иќдоме сар назанад? Мавќеи комиссияњои татбиќи Ќонуни забон куљост? Дар бораи номњои туркиву узбекие, ки аксарияти мањалњои моро фаро гирифтаанд ва номњое, ки мантиќан чизеро ба дурустї ифода карда наметавонанд, њољати гап њам нест. Дар тамоми минтаќањои љумњурї ба ин ќабил номгузорињо дучор шудан мумкин аст. Ташвиши дигаре, ки моро њамеша озор медињад, аз тарафи як рўзноманигор дар он нишаст садо дод: мо истилоњи мурољиатии мувофиќ надорем. Воќеан, дар њоле ки таљрибаи бародарони њамзабонамон љой дорад, чаро мо мушкилї мекашем? Дар соњаи маорифи бењтарин истилоњњои мурољиатї љой доранд: муаллим ва устод, вале ваќте мо бо нафари ѓайрисоња мурољиат мекунем, ба андеша меравем: ака, раис, командир ва ё љаноб? Њамсуњбатон њам дар мурољиат душворї доранд. (Ба гуфти он рўзноманигор вазире ба ањли толор «бачањо» гуфта мурољиат кард, ки ин хандаовар њам аст). Инро кї бояд муайян кунад: Кумитаи истилоњот ё Институти забон ва адабиёти тољик? Бештари иштибоњњо дар матбуот ба масъалаи имло тааллуќ доранд. Дар сари «й» ва њарфњои вобаста ба он (е, ё, я, ю), агарчи љанљол бисёр рехта буд, хулоса баромад: њамон гунае ки мустаъмал буданд, мемонанд. Вале то њанўз дар навишти калимањои таѓйир ва таъин, айём ва аён, саёњат ва сайёра духўрагї ба чашм мерасад. Тибќи имлои нав, шакли дурусти имлои ин калимањо чунин аст: таѓйир, таъин, сайёњат, сайёра, айём ва аён. Дигар набояд љойи бањс бошад. Як чизи одии дигар ба навишти калимањое ба мисли пай, тўй дахл дорад. Ин калимањо њангоми ќабули бандаки изофї њам «й»ро аз худ дур намекунанд, зеро калимањои решагианд. Вале ин талабот ба чунин калимањое, ки ду шакли навишт доранд, аз ќабили љў (й), рў (й), сў (й), мў (й) ва ѓайра тааллуќ надорад. Њарфи «ї» агарчи бањси зиёд надорад, баъзан моро ба

иштибоњ меоварад. То њол мардум дар шинохтани мавќеи он дар баъзе њолатњо аз дудилагї набаромадаанд. Масалан, њар кї ё њарки? Ё дар мавриди истифодаи пайвандакњои таркибї ва љонишинњои саволї (чи тавре ки, он чи ки) њам духўрагї дида мешавад. Аз нигоњи мутахассисони Кумитаи забон ва истилоњот, дар мавриди пайвандак «ї» гузошта намешавад, вале дар мавриде, ки

гону нависандагон мушкил аст. го Чунки на њама, њатто, омўзгорону Чу рўзноманигорон, бо шаклњои таърў рихии калимањо ошної доранд. ри Аслаш, мо бояд барои шинохтани Ас мавќеи «ў» меъёр муайян кунем, ма чунон ки барои «ї» њаст. Мањз чу њамин бемеъёрї аст, ки муаллиња фони китобњо њангоми таълифи фо китоб, омўзгорон њангоми таълим ки ва рўзноманигорон њангоми баёни хаттии фикр ба иштибоњњои зиёд ха роњ ро медињанд. Ба ишораи устод Айнї, њанўз дар мадрасањо забонАй ро њар кас бо зењн дарк мекард, на ба ягон хел таълими грамматика. Наход, њуруфи классикиро, ки аз На навишт то талафффуз ин ќадар на нозукињо дошт, аз худ карда шано ваду ин њуруфи содаи кириллиро не? Шояд рўйхати калимањои «ў»дорро аз ибтидо дар шогирдон њазм кунонидан лозим бошад? Охир, дар њоле ки «ў» фонемаи алоњида аст, мо наметавонем аз он даст кашем. Як масъалаи дигари мавриди таваљљуњ ба назар гирифтани ташдид њангоми сохтани ибораву таркиб аст. Масалан, тибќи меъёри

саволро ифода мекунад, онро мегузорем. Аз њама њарфи пурсару садо «ў» ба њисоб меравад. Ин њарф аз тарафи иддае «бечора», аз тарафи дигар «зиёдатї» ном бурда шудааст. Вале воќеият чї гуна аст? Тавре, як корманди Кумитаи забон ва истилоњоти назди Њукумати Љумњурии Тољикистон баён дошт, чунин бањсњо дар њамаи забонњо вуљуд доранд. Вале таърихи «ў» аљиб ва дарднок аст. -Гап дар сари он ки солњои 20ум кадом донишманди ѓайритољик ба хотире, ки дар кадом калимаи «њ» ва «ъ»-дор «ў»-ро дидааст, њангоми гузаштан ба њарфи кириллї дар тамоми калимањои арабї, пеш аз ин њарфњо навиштани «ў»-ро ба њукми меъёр даровардааст, - гуфт бо нигаронї Д.Саймиддинов. – Њол он ки худи арабњо ин њарфро «маљњул» гуфтаанд (бегона, номаълум). Ваќте “вови маљњул” аст, бояд аз истифодаи он худдорї намоем. Дар навишти «ў» бояд ба асли калима такя кард, ба шакли таърихии он. (Воќеан, ин масъала дар имлои соли 1972 ва соли 1998 њам таъкид шуда буд). Худдорї аз истифодаи «ў»-ро худи устод Айнї њам тарафдорї мекард, вале чун фарзанди замони худ буд, танњо мубориза бурда наметавонист. Аммо… кор барои хонанда-

муќарраршуда бояд њамсадои охири баъзе калимањо њангоми гирифтани бандаки изофї ва ё пайвандаки «у» ташдид ќабул намоянд, масалан: хат-кори хаттї, рад-радду бадал. Вале дар мавриди навиштани хату савод ва хати кириллї аксаран ин чиз лаѓв мегардад. Чизи дигаре, ки боиси нигаронї гаштааст, истифодаи исмњои хос аст. Дар ќоидаи имло, ки он бо ќарори њукумат тасдиќ шудааст, миќдори муайяни калимањо бо њарфи калон навишта мешаванд. Вале дардовар аст, ки дар тамоми маќомоти давлатї, хусусї он тараф истад, ба хотири «наранљонидан»-и шеф ё роњбаронашон кормандон исми хосро хеле фаровон ба кор мебаранд. Гузашта аз ин, истифодаи онро на танњо дар мактубњо, балки дар тамоми њуљљатњои давлатї роиљ медонанд ва касе эрод њам намегирад. Ман фикр намекунам, ки масалан, вазирони мо ба навиштани вазифаашон зимни мурољиат ва ё дигар бо њарфи хурд аз касе ранљанд ва ё талабот гузоранд. Пас, бо њарфи калон навиштани тамоми исмњо аз тарафи њар шахс тамаллуќ ва њатто, ќонуншиканї набуда чї аст? Ин њолат чунон «меъёр» шудааст, ки њатто, мудири шуъба, муовини дека��, раиси дилхоњ корхона, бадтар аз ин, дар донишкадаву донишгоњњо номи

фанњо, ихтисосњо, кафедраву факултет ва дигару дигар њам бо њарфи калон навишта мешаванд. (Дар матбуот ќонун бо зикри номаш гоње калон ва гоње хурд навишта мешавад. Шакли дурусташ ин будааст: Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи ….»). Яке аз пањлуњои бањсноки илм, хусусан, дар бахши забоншиносї ва физика ба масъалаи истилоњот дахл дорад. То њанўз барои омўзгорон душвор аст муайян кардани он ки «ъ» њарф аст ё аломат ва он ки нидо њиссаи нутќ аст ё чизи дигар. Масъалаи истилоњот пажўњиши љиддиро интизор аст. Барои омўзгорон ва умуман, ањли ќалам, истифодаи аломатњои китобат, аз ќабили нуќта, дунуќта, мўлнуќта, вергул, нуќтавергул, хитоб, савол, ќавс ва ќавсайн, нохунак, тире ва дефис, фоиз, нутќи айнан наќлшуда, њолатњои истифода набурдани онњо, сархат ва чанде дигар меъёри муайян надорад. Ин ки шахсони алоњида китобчањо ба табъ расонида, пешнињоди шогирдону наздикони худ гардонидаанд, меъёр буда наметавонад. Агар мо ба грамматикаи рус бештар такя дорем, тафовут айни њол аз ин љињат хеле зиёд аст. Барои мисол, дар сарлавња, охири ному суроѓаи муаллиф дар рўзномаву маљаллањо дар забони русї нуќта намегузоранд, ё дар мо њангоми истифодаи нутќи айнан наќлшуда, агар љумла хабарї бошад, аломати китобат баъди нохунак ва агар саволї ё хитобї бошад, пеш аз он истифода бурда мешавад, дар русњо њамеша аломати китобат дар дохили нохунак меояд. Дар мавриди аломати вергул гап бисёртар. То њанўз хулосаи ягона зимни гузоштани ин аломат баъди калимаву ифодањои зерин њосил нашудааст: аз љумла, аз ин рў, бинобар ин, пеш аз њама, инчунин, ѓайр аз ин, умуман, њатто, аввал ин ки, бигзор, кошки, ана, мана, дар акси њол, сипас ва чанде дигар. Набояд аз хотир баровард, ки баъзе нуктањои бањснокеро, ки донистани онњо танњо барои доираи муайяни илм зарур буда, ба барномаи мактабї мувофиќ нестанд, пешнињоди омўзгорон гардонидан љоиз нест. Хуллас, мо соњиби “Фарњанги имло” шудаем, ки ин шоистаи тањсин ва табрик њам аст. Вале пањлуњое, ки дар боло ќисман ишора шуданд, дар илми забоншиносї тањќиќу пажўњиши љиддиро интизоранд. Вазири маорифи љумњурї Нуриддин Саидов пайваста як нуктаро таъкид мекунанд: “Мо бояд дар пажўњиш аз мавзўъњои забонзаду якхела даст шуста, бештар аз пайи дарёфти роњњои методикаи таълим гардем”. Дар забоншиносї њам чунин аст. Ин масъалањое, ки гуфтем, дар нигоњи аввал сањл ва сода менамоянд, вале даќиќтар назар намоем, дар љараёни кор монеањое дар пеш доранд, ки рафъи онњо аз омўзгорону рўзноманигорон вобаста нест. Шояд барои њалли чунин мушкилињо рисолатро коршиносони назди Вазорати маориф дар њамкорї бо Институти забон ва адабиёти тољики АИ Љумњурии Тољикистон бар дўш гиранд? Ба њар сурат, њадаф њамин аст: њар чи зудтар њалли ин муаммоњои андак, вале саргарангкунанда ва муњимтар аз њама, дастрас гардонидани тамоми дастуру тавсияњои зарурї. Назару андешањои мутахассисонро интизорем. Саида НАБИЕВА, муаллифи китоби “Забони тољикї” барои синфи 5, Аълочии матбуоти Љумњурии Тољикистон

Рўзномаи соњаи маориф аз 7-уми ноябри соли 1938 то 31-юми марти соли 1959 бо номи «Газетаи муаллимон» мебаромад.


ОМЎЗГОР

МУЛОЊИЗА НИГАРОНЇ

№ 43, 25 октябри соли 2013

Ї як ѓалат нест!

Њанўз дар матнњои «Авесто» ва сангнавиштањои Њахоманишї аз ду то шаш вожаи њамгунро метавон дучор омад, ки шинохти асли онњо пажўњиши доманадореро таќозо мекунад. Гунаи ягонаро соњиб шудани чунин калимањо мўљиби он мегардад, ки мардум онњоро унсури ягонаи луѓавї ё ёвар пиндошта, чизи сањл ва барзиёд мењисобанд ва фурўгузор шудани онњоро як амри табиї дониста, аз чунин «њазф кардан»-њо зарар надидани забонро њатто таъкид њам мекунанд. Тазаккур бояд дод, ки чунин пиндор ботил буда, аз он гувоњї медињад, ки ин тоифаи мардум дар шинохти саргузашти вожањо фањмиши сањлу рўякї доранд. Борњо дар имтињоноти ќабул бо суолњое метавон дучор шуд, ки бархе аз довталабон ё волидайнашон чунин унсурњои забонро ночиз пиндошта, онро як хатои љузъї ё сањл мепиндоранд ва иддао мекунанд, ки онњо дар ин масъала њаќќанд. Чунин суолњо аз дониши мањдуди ин гуна ашхос дар масъалаи шинохти «чењра»- аслии вожањо гувоњї медињад. Яке аз масоиле, ки солиёни дароз дар атрофи он оташи бањсу мунозира хомўш намегардад, ба имлои њарфи ї дахл дорад. Аз ин рў, ин љо мехоњем оид ба баъзе љињатњои ин њарф ба хонандаи арљманд маълумоти муќаддамотї дињем. Мавриди таъкид аст, ки ї-е, ки бархе хонандагон фурўгузор гардидан ё бо бандаки изофї ба сурати ягона навишта шудани онро «чизи сањлу ночиз» мешуморанд, як унсури ёвари њамвазифа набуда, аз љумлаи аносире ба шумор меояд, ки дар оѓози пайдоиш решаи мухталиф дошта, бо сабабњои муайяни айниву зењнї кулли чунин аносир сурати воњиде пазируфтаанд. Ба унсури ягона ва яквазифа набудани он ин нукта низ гувоњї медињад, ки онро дар забоншиносї бо истилоњи гуногун ном мебаранд: и-и да-

роз, и-и заданок, пасванди исмсоз, паср ванди сифатсоз, бандаки феълї, бандаки в хабарї, пасванди созандаи сифати феъх лии замони гузашта ва монанди инњо.Аз л ин и рў, вобаста ба он ки ин «ї» дар кадом маврид аз љониби хонанда гузошта намем шавад, ба њељ ваљњ наметавонад як ѓалат ш њисобида шавад. Њанўз хеле барваќт устоњи ди д равоншод, академик М.Шакурї дар як маќолаи асари арзишманди худ «Њар сум хан х љоеву њар нукта маќоме дорад» аз хусуси су ягона набудани ин «ї» мулоњизаронї карда, бамавриду бемаврид истифода нак мудани онро нишон дода буданд ва дар м истифодаи пасванди –ї (ва ќаринањои он и «–гї», «-вї») хеле эњтиёт шуданро талаб «– карда буданд, зеро «яке аз нозукињои зак бони мо дар њамин љост ва аз худ кардани б он бо диќќаткории собитќадамона даст о медињад». Дар асари номбурда муаллиф м рољеъ ба зўран сифатгардонии исмњо бо р ёрии пасванди «-ї» ва дар натиља пайдо ёр гардидани калимаву иборањои гўшхарош га (фермаи ширї, љомаи корї, рўзи корї, су(ф туни симобї) ва њатто хандаовар (лозимї, устохонаи корї), зуњури онњо дар натиљаи бањрабардорї накардан аз адабиёти классикї, тарљумањои кўркўрона аз забони русї ва монанди инњо андешањои судманде изњор карда буданд. Аз камсаводї ё бесаводии мо дар ин масъала, инчунин бо айби тарљумонњои чаласаводу таќлидкорони бесавод рўй додани ин гуна ѓалатњоро ќайд намуда, ёдовар шуда буданд, ки имрўзњо «безарурат ба калима илова кардани «–ї» бисёр дида мешавад ва рўз то рўз меафзояд. Аз чї сабаб бошад, ки ањли ќалам дар ибораи изофї ба њамаи навъњои нисбат бештар ранги нисбати сифатї додан мехоњанд ва кўшиш мекунанд, ки њамаи робитањои изофї бо сифат ифода шавад. Дар натиља дар ибора мантиќи муносибату робита халал мебинад, табиияти ифода аз байн меравад. Ин, ба назари мо, аз нуќсони тафаккур гувоњї медињад, натиљаи аз низоми табиї мањрум шудани фикр аст». Дар раванди дарс одатан устодон ба шогирдон таъкид менамоянд, ки дар забони тољикї пасванди «–ї» ду вазифа дорад: дар як маврид исми маънї месозад (дўстї, хубї, доної…); дар њолати дигар дар ташаккули сифатњои нисбї наќши сазовор дорад. Вобаста ба ин «вазифањо»-и «-ї» бояд гуфт, ки он таърихан «як пасванд» набуда, балки ду унсури калимасозе мањсуб мешуд, ки яке дар бунёди исмњои маънї, дувумї дар ташаккули сифатњои нисбї мавриди истифода ќарор дошт. Њатто дар бархе осори мўътабари илмї низ сарнавишти гуногун доштани чунин пасвандњо ишора нашудааст. Мавриди тазаккур аст, ки пасванди «-ї»- исмсоз асли худро аз «–ih»-и забони порсии миёна гирифтааст, ки решаи он, дар навбати худ, ба «iya-vwa»-и забони эронии

бостон мерасад, вале сарчашмаи пасванди «ї»-и созандаи сифати нисбї унсури «–ik» (порсии миёнаи ашконї) ё «-ig» (порсии миёнаи сосонї) ба шумор меояд. Њар дуи ин пасванд аз рўи хусусияти корбурд ё дараљаи истифода дар забо-

ни даврони Сосониён аз њам тафовути куллї доштанд.Чунончи, агар вижагии пасванди «–ih» дар истифодаи муштараки он бо асосњои номии соддаву сохта ва шаклњои мураккабу таркибии њиссањои номї мушоњида гардад, пас унсури калимасози «–ik» ё «-ig» яке аз пасвандњои серистеъмолтарини сифатсози ин даврони инкишофи забони форсї-тољикї њисоб мешавад. Муњаќќиќон робита доштани маънои нисбатро дар пасванди охир бо љузъи нахусти он, яъне «-(i)ya» таъкид намудаанд. Ба таври намуна ин љо метавон вожањои bum(i)ya «заминї, хокї», ahru(i)ya «ањурої»-ро зикр намуд. Тахмин меравад, ки пасванди созандаи сифати феълии замони гузаштаи –ї ё «–гї» бо њамин унсури «-(i)ya» иртиботи ќавї дорад (алломорфи «–гї» њоло дар забони дарии Афѓонистон низ ба кор меравад). Ёдовар бояд шуд, ки аз њар ду пасванди фавќуззикр: «-ih» ва «–ik» дар тўли инкишофи минбаъдаашон њамсадоњои охири онњо ихтисор гашта, боиси бо њам шабоњат пайдо кардани онњо гардид. Решаи мухталиф доштани унсурњои бо якдигар њамгуни «–ї»-ро аз як далели дигар низ метавон эњсос намуд. Маълум аст, ки феълњо дар замонњои њозира ва гузаштаи дорои бандаки «–ї» њастанд. Тазаккур бояд дод, ки дар њар ду замони зикргаштаи феъл айни як бандак истифода нагардида, балки «-ї»-е, ки бо замони њозира меояд, асли худро аз «-ў(h)»-и порсии миёна (он, дар навбати худ, аз «–aya-hi»эронии куњан ибтидо ёфтааст) ва «-ї»-и ба замони гузаштаи феъл замимашаванда бунёдашро аз «he»-и порсии миёна (он, дар навбати худ, аз «ahi»-и эронии ќадим

МУЖДА

9

оѓоз гардидааст) гирифтааст. Дуруст ташхис карда нашудани вазифањои ин унсури дар нигоњи аввал ночиз, вале бисёр муњим боиси он гардидааст, ки феъли таркиби ин порчаи шеърї: Аз Хутталон омадия, Ба рў табоњ омадия… дар китобњои дарсї ва њатто баъзе пажўњишњо нодуруст хонда шуда, шарњ њам дода шудааст. Лозим ба ёдоварист, ки бахши охири феъли «омадан»-и шеъри фавќ на ба гунаи «омадия», балки дар шакли «омадењ» (порсии миёна amad heh) бояд хонда шавад. Чунон ки ќаблан зикр шуд, имрўз ин гуна аносири мухталифи грамматикї шакли воњиде гирифта, дар назари аввал унсури ягона менамояд ва чунин њолат боиси њарф ё овози ягона пиндошта шудани он мегардад. Њатто дар њамин шакл низ он чун њарф ё овози таркиби решаи вожа (мисли исмњои шолї, њавлї, бињї, ањолї, тўтї, ќозї, ќумрї, курсї, яслї, Дењлї; сифатњои афъї, бўрдоќї, олї, холї, кофї, фонї, махфї, моддї, маишї, сунъї… ), њамчун пасванди исмсоз (сабзї, боѓї, кўњї, баландї, бандагї), якљоя бо алломорфаш, яъне «–гї» унсури сифатсоз (коѓазї, синфї, шишагї, оњанї) ё њамчун овози таркиби пасвандњои калимасоз (пасвандњои исмсоз: -чї: ѓазничї, фарѓоначї, чамончї «зарф барои май», мохчї/моѓчї «навъи асп», дурўѓчї, хизматчї; -чигї: босмачигї) мавриди корбурд ќарор дошт. Вобаста ба тарзи корбасти охираш њаминро бояд афзуд, ки он њанўз дар даврони Сосониён доираи васеи истифода дошт. Масалан, шакли ба забони ањди Сосониён хоси пасванди исми маънисоз, яъне «–ih» метавонист пас аз пасвандњои «-ор» (amortorih), «-ишн» (гунаи порсии миёнаи пасванди «–иш»: ziwisnih) истифода шавад. Ба ин тариќ, «-ї» метавонист боз чун овози таркиби љонишинњои саволии «кї» ( забони эронии бостон kahya) ва «чї» ( забони эронии куњан cahya), пасоянди катї / ќатї, њиссачаи саволии «мї» (ба пиндори эроншинос Л.Г.Герсенберг асли он ба яке аз забонњои миёнаи шарќиэронї, яъне сокїхутанї мерасад) љилвагар мешавад. Мавриди таъкид аст, ки дар осори классикони мо он вазифањои дигаре низ дошт. Масалан, он дар як њолат њамвазифаи пешванди шаклсози феълии «ме-» ба шумор меомад, ки ниёгонамон онро бо истилоњи «ё-и њикоят» ном бурдаанд: Ва ба љонибе фуруд омад, ки онро «Бохармо» гуфтандї (мегуфтандЊ.А.) («Таърихи Табарї»-и Балъамї). Ба ин тариќ, њар як унсури дар забон истифодашаванда сарвати он ба шумор меояд. Аз ин рў, ба чунин боигарии он бояд бо эњтиром муносибат намуд ва эњтиёт кард. Сањл пиндоштану дар истифодаи чунин унсурњо беэњтиромї зоњир намудан боиси торафт афзудани иштибоњ ва ѓалатнависињо ва паст рафтани сатњи саводи хаттии њар кадоми мо хоњад шуд. Абдуљамол ЊАСАНОВ, доктори илмњои филологї, профессор, мудири кафедраи забони тољикии ДДХ ба номи акад. Б.Ѓафуров

МАЊФИЛ

Бинои нави мактаб

Зимни сафари корї ба ноњияи Спитамен раиси вилояти Суѓд Ќоњир Расулзода дар љамоати дењоти Хуррамзамин бинои нави мактаби тањсилоти умумии № 20-ро мавриди истифода ќарор дод. Љамоати дењоти Хуррамзамин аз дуртарин дењоти Спитамен буда, дар минтаќаи наздисарњадї љойгир шудааст. Раиси вилоят зимни суњбат бо устодону хонандагони мактаб таъкид дошт, ки ба омўзиши забони давлатї ва забонњои хориљї ањамияти љиддї зоњир намоянд. Њоло дар мактаби мазкур ба 277 нафар хонандагон 24 нафар омўзгорон дарс мегўянд. Бояд гуфт, ки бунёди мактабњои наву замонавї дар

минтаќањои наздисарњадї амри хайру шоиста аст. Ин рушду тараќќиёти кишвари соњибистиќлоли моро нишон медињад. Њамчунин таъминот

бо ашёњои зарурии таълим ва дастуру китобњои дарсї барои дар сатњи зарурї омўхтани забони давлатї мусоидат хоњанд кард.

Њунарманд њар љо бувад сарфароз Тањти унвони «Њунарманд њар љо бувад сарфароз» дар њунаристони №44, шањри Хуљанд бо ибтикори намояндагии Љамъияти «Дониш» дар вилояти Суѓд чорабинии адабию фарњангї баргузор гардид. Дар ин чорабинї рўзноманигори варзида Мавлуда Шарифова, шоири ширинбаён Саидамин Љило ва устодону муњассилини њунаристон ширкат варзиданд. Дар оѓоз шогирдон дар бораи њунар ва њунаромўзї шеърњо ќироат карда, сањнањои љолибро намоиш до-

данд. Шоир Саидамин Љило шеърњои тозаэљоди худро ќироат намуда, ба саволњои шогирдон посух гардонд. Шогирдони таълимгоњ дар назди устодони сухан шеърњои тозаэљоди худро ќироат намуданд. Мавриди зикр аст, ки њунаристони №44, ки 80-соли фаъолияти пурсамарро паси сар кардааст, дар тайёр кардани мутахассисони барои љомеаи имрўзи мо зарур сањми арзанда мегузорад. Нуъмон РАЉАБЗОДА, «Омўзгор»

Солњои љанг (1942- 1946) «Газетаи муаллимон» чоп нашуд, шумораи нахустини баъдиљангї 1 сентябри соли 1946 аз чоп баромад.


10

ОМЎЗГОР

СИМО

№ 43, 25 октябри соли 2013

БАРДОШТ

- Ња, њозир, - хитоб кард љавонмарди босалобату ќоматбаланде, ки дар як кунљи кабинет машѓули навиштан буд. - Ман њамин њоло мебароям, - илова намуд муаллим ва дафтарро ба даст гирифта, оњиставу бесадо аз дар баромад. Ба он духтарак, толибаи синфи 8 «а» суњбат оѓоз кард. Шогирди талошманду адабиётдўсташ аз устод дар хусуси мањфили имсолаи забон ва адабиёти тољик суол кард. - Мањфилро, албатта, ташкил мекунем, - бо боварию эътимод иброз дошт муаллим ва ба дафтари дар дасташ буда ишорат намуд: - Мана, аллакай ному насаби ќисме аз хонандагонро, ки узви мањфил шудан мехоњанд, дар дафтар сабт кардам. Њар синфро алоњида номнавис намуда, ният дорем, ки бо фарогирии пурраи шавќмандону њаводорони ин фан журнали махсус кушоем. Чун анъанаи њарсола мањфил моње ду маротиба гузаронида хоњад шуд. Боз ин ки… - Устод, номи маро њам ме-

Арљманду мањфилоро н навиштед, - хоњиш намуд духт тарак аз синфи 8 «а». - Чаро не? – хандаи завќфизое д лаб посух дод муаллим. дар -Гап дар сари он аст, ки њоло ххонандагони њамаи синфњоро, к ки ба мањфил аъзо шуданиянд, ссабти ном накардаем. Ба синф фи шумо њам навбат мерасад. А Аз хусуси узви мањфил шудан, м метавонї бепарво бошї. Ман, ростї, хурсанд мешавам, ваќте чунин хонандагонро дучор меоям… Шогирди муаллим ќаноатманду хушњол сўи синфхонаашон ќадам бардошт. Устод Асрор Маљидов дар навбати худ дубора ба дафтари муаллимон ворид гардид. Зангро заданд, њамкорон дафтару китобњо дар даст аз паи машѓулиятњо шитобиданд. Вале акаи Асрор дар байн соати фароѓатї дорад. Аз ин хотир, дафтари мањфили забон ва адабиётро мекушояд, ба фењристи аъзои мањфил назар медўзад. Дар њар синф, албатта, ба номњои шинос дучор меояд. Эшон хонандагони серѓайрат ва шеърдўсте ба шумор мераванд, ки дар ќироату њифзи шеър номбардори таълимгоњ гардидаанд. Сарбаландии акаи Асрор дар он њувайдо мегардад, ки яке аз шогирдонаш, ки узви фаъоли мањфил аст, аз «Шоњнома»-и безаволи Абулќосими Фирдавсї абёти фаровонеро азёд медонаду дар ќироат ва хониши ифоданоки он порчањо лаёќати ба-

ланде дорад, дигаре ѓазалњои зиёди Хоља Њофизу саввумї рубоиёти Умари Хайём, чањорумї порањои таъсирбахше аз «Маснавии маънавї»-и Љалолиддини Балхї, панљумин панду андарзњои Саъдї ва бадин назму тартиб бисёр-бисёр хонандагон (низ аъзои мањфил) аз кулли шоирони дигари гузаштаву муосири тољик ашъори пурмуњтавою љаззоберо ќироат ва њифз кардаанд. Ба тасдиќи муаллим, мањфили забон ва адабиёти тољики мактаб 35 нафар аъзо дорад. Ва мањз дар заминаи фаъолияти муассиру марѓуб ва шавќангези мањфили мазкур устод Асрор Маљидов дар ташкил ва гузарондани љамъомадњои гуногуни мактабї, шабњои саволу љавоб, озмунњои бадеї, сабќати «Кї ифоданок мехонад?» сањначањои

ДАР ПАЙРАЊАИ МАРДОНИ НЕКНОМ

Касби падар омўхта Собиќ мудири маорифи ноњияи Ванљ (њоло муовини раиси ноњия Хушќадам Холиќов) дар асари худ «Ванљ дар роњи маърифат» аз њаёти нахустин омўзгорони номдори ин мулки куњистон, аз љумла Муаллими хизматнишондодаи Љумњурии Тољикистон Умаршо Шеров њикоят кардааст. Ба рустои Гушхун, дењае, ки Умаршо Шеров ба дунё омадааст, рањсипор гардидем. Директори мактаб Аброр Сурхов гуфт, ки вай ва боз дањњо нафар сокинони дења, ки алњол аксарияташон дар гўшаю канори гуногуни кишвар кору фаъолият доранд, њамагї шогирдони ўянд. Марњум Умаршо Шеров дар њамин дењаи канори Ванљоб ба дунё омадаву солњои бачагиаш ба давраи Љанги Бузурги Ватанї рост омадааст. Ќобилияти баланди донишомўзї, ки дошт, пас аз хатми мактаби њафтсола ўро омўзгор таъин намуданд. Сипас, курси яксолаи омўзишгоњи муаллимтайёркунии шањри Хоруѓро ба итмом расонд. Донишманду кордон, ки буд, аз байни њама ўро роњбари мактаб таъийн карданд. Мардони дењ ба љанг рафта буданд, аз ин рў, вай њамроњи дигарон ба корњои киштукор низ машѓул мегардид. Ба занон ва пирони дења кўмак мерасонданд. Барои фронт озуќа ва сарулибос љамъ оварда, мактубњои аз фронт омадаро хонда медоданд. Мушкилтарин корашон он буд, ки мазмуни хати сиёњро ба самъи модарону падарон мерасонданд. Аз рўзгори ин омўзгори пурмањсул маълум шуд, ки ду сол сармуњаррири рўзномаи ноњиявии «Њаќиќати Ванљ» буда, боќии умр (тўли ќариб чил сол) директори мактаби дењаи Гушхун будааст. Чи хуш аст, ки ду писар ва як духтари муаллим

У.Шеров ба пайрањаи ќиблагоњ рањсипор шуда, рањнаварди соњаи маориф шуданд. Алалхусус, Ёдгоршо Шеров ба касби омўзгорї садоќати беандоза дорад. Ў пас аз хатми Донишгоњи омўзгории шањри Душанбе, њамон маърифатгоње, ки падари нексиришташон замоне илм омўхтанд, солњост, ки ба ин касби наљиб шуѓл меварзад. Тўли ќариб 15 сол асосњои донишњои техникиро (факултаи индустриявию педагогиро хатм кардааст) ба шогирдон таълим доданд. Ќариб дањ сол њамчу�� сармутахассиси шуъбаи маорифи ноњия шуда адои вазифа намудааст. Ваќте ки ба мактабњои шањру навоњии куњистон, аз љумла, ноњияи Ванљ аввалин компютерњо аз њисоби Президенти мамлакат ва Вазорати маориф дохил шуданд, бо таќозои рўзгори навин ва эњсоси масъулиятшиносї пеш аз дигарон кор бо компютерро омўхт. Дар ин љода донишњои дар мактаби олї бадастовардааш дар бобати азхудкунии таљњизоти техникии таълимї даст дод. Вай дар баробари ин, малакањои хешро ба омўзгорони таълими компютер дар мактабњои Ванљи боло, Язгулом ва Вотхуд ёд дод. Ё.Шеров њамчун раиси иттифоќњои касабаи кормандони соњаи маорифи ноњия дар ташкил кардани лагерњои истироњатї сањм дорад. Њамасола хонандагони мактабњои шањри Хоруѓ, ноњияњои Шуѓнон, Рўшон, Роштќалъа дар дараи хушманзараи Ванљ истироњат мекунанд. Оре, «Мероси падар хоњї, илми падар омўз!» фармудааст маќоли халќї. Ё.Шеров бо пайрањаи падар рафта, хато накард. Сироншо ДИЛОВАРОВ, ноњияи Ванљ

њаљвї, мањфили ёдбуди адибон ва вохўрию мулоќотњо бо эљодкорону њунармандон сањми босазо мегузорад. Аз боби рўзгор ва амали омўзгории Асрор Маљидов метавон соатњои тўлонї сухан ронд. Зиёда аз 35 сол мешавад, ки хамчун муаллими забон ва адабиёти тољик дар мактаби №61-и зодгоњаш, дењаи Шањринави ноњияи Рашт ба толибилмон дарс мегўяд. Ў 35 соли расо зањмату ранљ мекашад, то шогирдонеро тарбия карда ба камол расонад, ки аз назокату нафосати осори бадеъ ва латифию хушоњангии каломи мавзун огањии комил дошта бошанд. Ба аќидаи омўзгори варзида, барои фурў рафтан ба умќу пањлуњои ноаён, вале дар айни њол пурмуњтавою рангоранги ѓояњои нодиру падидаангези осори бадеъ – хонандаи мактаби муосирро мебояд нахуст худи адибу адабиётро сидќан дўст дорад. Оре, танњо сидќан, аз тањти дил, на аз рўи њавову њавас ва бо таъбири мардумї, «аз ќатор ќафо намонам», гўён хештанро набояд ба ин майдон «зад». Адабиётро, ба таври мушаххас осори насрию назмиро ба зоњир наметавон дўст дошту шефтаву шайдои он гардид. Фањмишу дарки ѓояву консепсияи бадеии осори манзуму мансур ранљу мењнат талаб мекунад. Шогирдонро тавре бояд аз љузъиёту нозукињои осори бадеъ хабардору огоњ кард, ки дар зењни онон мукарраран як андеша чарх бизанад:

МАШЪАЛАФРЎЗ Дар бораи наќши омўзгор ва моњияти пешаи ў бисёр гуфтаанду навиштаанд ва воќеан њам, самимонаю пурмењр навиштаанд. Омўзгорро, аз љумла, машъали рањнамою фурўѓбахши дилњо ва маърифатафзою њидоятгари љомеа номидаанд, ки сад дар сад созгор бо воќеият аст. Омўзгор, ба вижа, дар дењот мавќею мартабаи бештару баландтаре дорад. Ў ин љо маслињатгари њамешагї ва роњнамои боэътибор аст. Рисолатњои зиёди маърифатпарварона дорад омўзгор

паси миз нишастан, нишастан, нишастан ва мутолиа кардану мутолиа кардану мутолиа кардан. Ба ибораи дигар, кор, кор, кор. Яќинан њамин вожањо ба шиори њаррўзаи омўзиш ва љустуљўи шогирдон табдил ёфта. Ва ин устод Асрор Маљидов аст, ки хамвора ба хонандагон талќин мекунад, ки ашъори баландѓояи адибони асили чї гузашта ва чї имрўза њаргиз ва ба њељ ваљњ кўњна нахоњанд шуд. Бад-ин хотир, ў дар синфхонаи фаннии забон ва адабиёти тољик гўшаи «Адибони Тољикистон»ро ташкил намудааст, ки дар он як ќисматро эљодкорони шинохтаи минтаќаи Рашт фаро гирифтаанд. Асрор Маљидов тафохури зиёд аз он дорад, ки адибони маъруфе, чун Алї Хуш, Боќї Рањимзода (шодравонњо), Мењмон Бахтї, Муњтарам Њотам, марњум Муњаммадрањими Сайдар, Диловари Мирзо ва чанд тани дигар зодаи ин ноњияанд ва дар пешбурди адабиёти кунунии тољик сањмгузорї кардаанду мекунанд. Чанде ќабл А.Маљидов як мањфили адабиеро бахшида ба љашни Мењргон хеле шавќовар ва пурмуњтаво гузаронд. Зимни ќироати ашъори шоирони гузашта аз љониби хонандагон, дар байни синфњо озмуни «Хони бењтарин» баргузор гардид. Устод А.Маљидов ният дорад, ки дар арафаи таљлили Рўзи Конститутсия барномаи љадиди дигареро тарњрезї намуда, бо иштироки шогирдон ин санаи таърихиро бо шукўњи хоса истиќбол намояд. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор» дар мактаб як гурўњ омўзгорони соњибистеъдоду дилсўзи шогирдонро гирд оварад ва байни онњо робитаю њамкории самимонаю самаровар ва табодули таљрибаи њамдигарро љорї намояд. «Њар рўзи фаъолияти мо дар мактаб бояд шогирдонро ќадаме ба пеш барад, њар рўзи њаёти мактаб бояд рангину љолиб бошад, дилбастагии шогирдонро ба омўзиш афзун намояд, њар субњ њам мо ва њам шогирдон бояд бо дили гарм ва бо майли том ба сўи мактаб оем», - пайваста таъкид ба омўзгорон мекунад директори

Мањбуби ањли дења дар дењот илова ба машѓулияти асосии њамарўзааш. Ин гуфтаро метавон дар мисоли фаъолияти аксар омўзгорони фазилатоини дењот собит кард. Аз њамин гуна омўзгорон њаст Тољиддин Бобоев – устоди мактаби раќами 25-и дењаи Куми ноњияи Айнї. Ў соли чилу дуюм аст, ки пас аз хатми муваффаќонаи ДДОТ ба номи С.Айнї дар мактаби зодгоњаш фаъолияти босамару бовусъат дорад. Нахуст аз фанњои физикаю математика дарс мегуфт, сипас, соле чанд дар вазифаи љонишини директор кор кард. Аз соли 2009 то њол директори мактаби мазкур мебошад. Бо шарофати кордонию созмонбахшии ин омўзгори варзида мактаби дењаи кўњсори Кум дар љодаи таълиму тарбияи сазовори шогирдон пешрав гашт, шуњрат ёфт, муљањњазу обод гашт. Т.Бобоев тавонист, ки

мактаб Тољиддин Бобоев. Ин роњбари шарафманд дар корњои ободонию созандагии дења низ фаъол аст. Маъракаю љамъомадњои ањли дења аксаран бо роњбарию маслињатњои муфиди ў баргузор мешаванд. Аз ин љост, ки ањли љамоати дењоти Дар-дари ноњияи Айнї, ки дењаи Кум низ дар њайати он аст, Т.Бобоевро аз сари эътиќоду боварї вакили худ дар маљлиси намояндагони љамоати дењот баргузидаанд. Тољиддин Бобоев барои хидматњои шоистааш дар кори таълиму тарбия ва барои ташрењу тарѓиби сиёсати хирадбунёду мардумпарваронаи Президенти мамлакат бо мукофотњо сарафроз гардонида шудааст. Ў дорандаи нишони «Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон» мебошад. М.АБДУРАУФ

«Газетаи муаллимон» аз оѓози соли 1958 њафтае се маротиба (соле 156 шумора) аз чоп мебаромад.


ОМЎЗГОР

КИТОБИЁТ НАВГОНЇ

Аз соли тањсили равон китоби нави дарсии ў барои макотиби олии љумњурї ба забони тољикї бо номи «Назарияи бањисобгирии бухгалтерї» аз чоп баромад. Дар оѓоз омадааст, ки дастури таълимии мазкур барои донишљўёни мактабњои олї, ки аз рўи тахассуси «Бањисобгирии бухгалтерї, тањлил ва аудит» тањсил мекунанд, дигар ихтисосњое, ки асосњои бањисобгирии бухгалтериро меомўзанд, бухгалтерон ва магистрони тахассуси мазкур тавсия мешавад. Бо вуљуди ин, ваќте китоби мазкурро вараќ мезанед, дармеёбед, ки он на танњо барои мутахассисон, балки тамоми хоњишмандон, ки ба њисоби зиндагї, ќимати зиндагї мерасанд, дастури муњим буда метавонад. Зеро он чун дигар асарњои устод Зариф Шарифов бо забони шево ва равону осонфањм эљод шудааст. Дар навбати аввал китоб барои донишљўён дар назар дошта шуда, дар асоси барномаи таълимї таълиф гаштааст. Барномаи таълимї, омўзиши маќсад ва вазифањои бањисобгирї, предмет ва методњои бањисобгирии бухгалтерї, мувозинаи бухгалтерї, масъалањои муњими

назарияи бањисобгирии бухгалтериро дар назар дошта, њамаи он дар китоби мазкур инъикоси худро ёфтааст. Китоб аз дањ боб иборат буда, дар боби аввал омадааст, ки бањисобгирии хољагї яке аз рукнњои асосии соњибкорї мањсуб меёбад. Њамин тавр њам аст. То ду дањсола пеш дар илми тољик дар ин бора њарф задан имкон надошт. Умуман, кори бањисобгирї дар доираи фаъолияти давлатї мањдуд мегашт. Имрўз оид ба илми мазкур ошкор бањсу мунозира баргузор мегардад. Акнун бањисобгирї яке аз ќисматњои муњими руш-

№ 43, 25 октябри соли 2013 натуралї, мењнатї ва пулї. Ба ченаки натуралї (аслї) вазн, дарозї, майдон, адад дохил мешавад. Бояд гуфт, ки дар таркиби ченаки натуралї ченаки шартї-натуралї њам њаст, ки барои њисоби объектњои хусусияти дугона дошта истифода мешавад. Масалан, барои њисоби ќувваи барќ киловаттсоат, кори наќлиёт-тоннакилометр, саноати консерва туб (њазор банкаи шартї) мавриди истифода ќарор мегирад. Агар аз илми бањисобгирї бохабар набошед, намедонед, ки чаро ин кору мањсулотро бо чунин ченакњо њисоб мекунанд.

идоракунї. Муаллиф оид ба њар намуди бањисобгирї муфассал маълумот дода, бартариву норасоињои онњоро низ дар фаъолияти амалии њар муњосибу мутахассис зикр кардааст. Зариф Шарифов навгонї будани баъзе аз намудњои зикршуда, чун бањисобгирии экологї, иљтимоиро дар амалияи бањисобгирии хољагии љумњурии мо таъкид сохта, дар бораи вазифаю маќсади њар яки онњо маълумоти кофї пешнињод кардааст. Дар ин бобат аз таљрибаи иќтисодшиносони хориља ва мамлакатњои пешрафта истифода бурдааст. Таъ-

11

вазифањои асосии бањисобгирї дар соњањои алоњида, харољот, даромад, активњо, воситањо, иљора (лизинг), таснифоти њар яки онњо, ќарз, кредит, дебет, нархгузорї, баланс, навишти дутарафа, тавозун ва ѓайра маълумоти сањењ дода шудааст. Муњим он аст, ки муаллиф тарзи тартиб додан, сохтан, њуљљатикунонї ва дигар амалиётњои бањисобгириро содда ва фањмо нишон додааст. Ба ў барои иљрои ин кор љадвалњо (24 адад) ва формулањои зиёд ёрї расондаанд. Дар бобњои шашум ва њафтуми

Бањисобгирї оѓози хољагидорист ди иќтисодии субъектњои соњибкорї ва дар маљмўъ омили рушди иќтисодиёт ва иљтимоиёти љомеа мањсуб меёбад. Њарчанд бањисобгирї манфиати бевоситаи молї н��дорад, аммо харољоте, ки барои он масраф мешавад, ќусури худро зуд мебарорад. Муаллиф дуруст зикр кардааст, ки ахбороти љамъовардаи низоми бањисобгирї дар кори ба наќшагирї, њисобу китоби зиёну манфиат, ояндабинї ањамияти муњим дорад. Њамин тавр, маќсади асосии бањисобгирии хољагї ба даст овардани ахбороти сањењ, сариваќтї оид ба фаъолияти молиявию истењсолии ташкилот, ќабули ќарорњои хусусияти техникї ва стратегї доштаи идоракунї мебошад. Муаллиф нахуст оид ба љузъиёти муњими мавзўъ маълумоти комил додааст. Аз љумла, ченакњое, ки дар кори бањисобгирї истифода мешаванд, тавзењ ёфтаанд. Вазн, њаљм, миќдор ва ѓайраро бо чї метавон чен кард? Дар ин бора маълумоти зарурї пешнињод гардида, илова шудааст, ки дар бањисобгирии бухгалтерї се шакли ченакро фарќ мекунанд:

ТАЊЛИЛ

Ченаки мењнатї бошад, барои бањисобгирии ваќти корї, мењнати сарфшуда (одам-рўз, одам-соат) истифода мешавад. Ченаки пулї маълум аст, ки барои њисоби тамоми фаъолияти молиявї, истењсолї, додугирифти корхона ба кор меравад. Дар мамлакати мо ченаки бањисобгирї бо пули миллїсомонї анљом меёбад. Усул ё шаклњои бањисобгирии хољагї аз шаш намуд ё ќисми таркибии нибањисобгирї иборат зоми аст: бањисобгирии фаврї, оморї, экологї, иљтимої, андоз, бухгалтерї, молиявї ва

кид намудааст, ки истифодаи чунин намудњои бањисобгирї дар мамлакати мо њам зарур буда, ба рушди иќтсиодиёт созгор аст. Сипас, дар бораи мафњуми бањисобгирии бухгалтерї, бањисобгирии молиявї ва идоракунї, предмет, маќсад ва вазифањои онњо, фарќи бањисобгирии бухгалтерї аз молиявї, таърихи рушди бањисобгирии бухгалтерї маълумоти васеъ баён шудааст. Дар бораи он ки калимаи бухгалтер кай ва чаро пайдо шуд, бањисобгирї чї маънї дорад, ватани он куљост ва ѓайра маълумотњое оварда шудаанд, ки дар ягон китоби соњавї ба забони тољикї то ба њол пайдо кардан ѓайри имкон буд. Маълум мешавад, муаллиф аз адабиёти зиёди илмии соњавї, таърихї ва адабї низ истифода кардааст. Њамин тавр, калимаи бухгалтер решаи олмонї дошта, дар асри 15 ба ин маъно (бањисобгиранда) нахустин бор дар Аврупо арзи вуљуд кардааст. Сипас, дар бораи љињатњои илмии соња, принсипњо, тарзи кори бухгалтер, мафњумњои асосии он чун активу пассив, сармоя,

китоб, ки ба бањисобгирии амалиётњои хољагї, ченаки арзиши сиёсати бањисобгирии ташкилот, ба ќайдгирии фаъолияти воќеии хољагї бахшида шудаанд, тарзи пур кардани њуљљатњо, тартиб додани њуљљатњои гуногун чун дохилї, амрдињанда, берунї, ибтидої, љамъбастї, њисоббаробаркунї, нигањдории љорї, талаботњо оид ба дуруст тартиб додани онњо, коркарди њуљљатњо, нигањдории онњо нишон дода шудааст. Хуллас, дар дастури таълимї аз мисолу масъалањо, формула ва љадвалњои аёнї зиёд истифода шудаанд, ки онњо барои хонанда дастури муњими омўзишї мебошанд. Дар охир тестњо аз фанни «Назарияи бањисобгирии бухгалтерї» љой дода шудааст, ки барои азхудкунї ва мустањкамкунии мавзўи мазкур муњим мебошад. Дастури таълимии «Назарияи бањисобгирии бухгалтерї», ки мањсули зањмати чандинсолаи профессор Зариф Шарифов мебошад, асари арзанда ва сариваќтист барои доираи васеи хонандагон. Мањмадшарифи РУСТАМ, «Омўзгор»

Шеъри ирфонї-завќбахши рўњи инсон (Зикре чанд дар њошияи маљмўаи «Корбанди шеър» -и устод Мањмадёр Шарифов - Неруи Шариф)

Нигоштањои Мањмадёр Шарифов дорои њам эњсоси фаъол ва њам саршор аз завќи ирфонист ва дар онњо љањони минуии поке тасвир шудааст, ки дар мењвари он инсони комил мавќеъ дорад. Ў мегўяд, маънии шеър донистан ва шинохти олам аст, ки аз роњи омўхтан ва эњсос кардан сарчашма мегирад. Каломи бадеъ завќи зебоишиносии инсонро камол мебахшад. Шеърро маънї агар донистан аст, Дониш аз омўхтан обистан аст. Маънии волову аснофи сухан, Дар низом овардану пайвастан аст. Шеър эњсос аст аз бунёди завќ, Бо тааммул дар вафо биншастан аст… Маљмўаи шеърие, ки Мањмадёр Шарифов бо номи «Корбанди шеър» нашр кардааст, саршор аз эњсос, завќ ва зебоишиносї аст. Шеър дар муќаддимаи китоб зикр мекунад: «Ман њам моили рўи хушу рои (андешаи) хушу бўи дилкашам ва дар олам камтар касе њаст, ки шефтаву шай-

до ва волаи ин се рукни муњими зебої н набошад. Ин се шарт њидоят ба сухани ху хуш мекунанд, ки шакли аълои он сухани м мавзун аст». Сухани мавзун, ки дар асоси завќи эстетикии инсон ба вуљуд меояд, њамзамон оњанги мавзуне дар худ дорад, ки бештар хоси меъёри шеъри тољикї аст. Ба гуфтаи Ибни Сино, барангезандаи илњому завќи эстетикии инсон аст. Дар ашъори М.Шарифов мавзўи худшиносии инсон мавќеи умда дорад. Ман киям?- Гарди ѓубори коинот, Ё асире дар масири мумкинот. Ахтарам ё ахгарам дар бори дил, Ё ки шабнам рўи як барги набот. Њар чї њастам, зодаи сидќам бидон, Сидќро тасдиќ зеб асту субот… Мазмуни ин шеър аз пурсиши худи инсон шурўъ мешавад. Ў мегўяд, ки оё ман «гарди ѓубори коинотам ё асире дар банди моддии ин коинот» На ман њар чи њастам, сидќ њастам ва содиќият (ростї) зеби инсонии ман аст ва њар чи ба ман аён мегардад, яъне њар чи аз олами пинњон ба ман ошкор мешавад, аз олами барот (олами худої) бо ман мерасад. Њар кї аз роњи инсоф љўёи адл гашт ва ихлос кард, аз зулма-

ти љањлу нодонї наљот ёфт. Ин љањон рози пўшида аст, танњо њамон ваќт ба огоњи мерасї, дилу нияти худро пок созї. Ин он мазмуне аст, ки аз шеъри шоир бармеояд. Ин мазмун бештар љанбаи ирфонї дошта, аз шинохти худии инсон шурўъ мегардад ва оламро низ дар мањдудаи манфиатњои инсонї таъриф мебахшад. Он дар пардаи роз нуњуфта аст, яъне агар аз олами барот дар синаи мо рўшноие шарора набахшад, мо наметавонем, олами пинњонро ба худ ошкор созем. Мавзўи дигари шеъри устод ишќ аст. Дар ирфон низ ишќ як омили асосии ошкор гаштани олами пинњон аст. Ишќ аз назари устод њам заминист ва њам илоњї. Дар ишќи илоњї устод мегўяд: Дил тавбакунон рафт ба даргоњи Илоњї, Авзоъ дигар гашту бурун шуд зи табоњї. Дар марњалаи ишќ чунонам, ки бигўянд, Дар масъала он бош, ки гўиву бихоњї… Дар баробари ишќи Илоњї шоир ишќи заминиро низ сурудааст. Дар ашъори ў зебоии дилбарони дилнавозу танноз ва дар њусн ягона тавсиф мешавад.

Туро дидам ба чашми омиёна, Баландахтар, ба зебої ягона… Ба ќадду чењра моњи дилнавозе, Ба нозу дилбарї таннози хона… Дар шеъри ошиќонаи дигар шоир мањбубаи худро бо чунин тасвирњо навозиш мекунад ва вафодории худро ба ин тарз баён мекунад: Ман масти туам, ки дил ба дастат надињам, Зулфони ту шасту дил ба шастат надињам. Гуфтї, ки туро ба шањри худ боз баранд, Њошо, ки ба дасти худпарастат надињам. Гуфтї, ки туро ба њар макон металабанд, Бархез, дило, дигар нишастат надињам. Неруи Шариф ишќу зебоиро бештар дар мисоли дилбарони, нозанин ва дар суњбат њалим меофарад. Тавсифи зебої ва ишќ ду унсури мењварие њастанд, ки шеъри шоирро мазмуни баланд эњдо мекунанд. Ёрмањмад НИЁЗОВ, номзади илми фалсафа

Газета аз моњи апрели соли 1959 номи «Маориф ва маданият» ва аз 1 январи соли 1981 номи пешинааш- «Газетаи муаллимон» -ро гирифт.


12

ОМЎЗГОР

РАНГОРАНГ

№ 43, 25 октябри соли 2013

ЁДВОРА

Кўйи пойин

Ду мањаллаи бузург дорад бо номњои Кўйи пойин ва Кўйи боло ва чанд мањаллаи хурд. Вожаи кўй дар гузашта ба маънии гузар, мањалла ва барзан истифода мешудааст. Дар фарњанги забони тољикї ин ду байт аз Саъдї ва Камол ба унвони шоњид зикр шудааст: Бизорид ваќте зане пеши шўй, Ки дигар махар нон зи баќќоли кўй. *** Њар хона, ки дар кўйи тараб сохта будем, Селоби ѓаме омаду барканд зи бунёд. Ин калима дар забони тољикї фаромўш шуда ва дигар корбурд надорад. Вале дар забони форсї њамоно роиљу маъмул аст. Масалан, эронињо мегўянд: «кўйи донишљўён», « кўйи устодон» ва ѓайра. Ин чанд љумла барои он оварда шуд, ки аввалан, ба баракати ин ду ном вожаи кўй њифз шудааст ва дигар ин ки аксари ревадињое, ки дар берун аз дења шинохта шуда ва ба он ном овардаанд, аз Кўйи пойин бархостаанд. Кўйи пойин маркази дења аст. Мактабу китобхона, клубу маѓоза дар ин љост. Устод Муњаммадрабеъ низ аз Кўйи пойин буданд ва аз гузари Сафариён, ки банда ифтихори њамсоягї, хешу таборї ва шогирдии муаллимро доштам. Бинобар ин, устодро ќабл аз он ки ба мактаб биравам, мешинохтам. Ёдам меояд, ки нарм-нарм роњ мерафтанд ва садояшон мањину муассир буд. Њар гоњ кори нохубе аз сўи мо, кўдакони гузар сар мезад, аз роњ бозмеистоданд ва моро ба нањве насињату рањнамої мекарданд. Баъдњо фањмидам, ки Муњаммадрабеъ, фарзанди домулло Абдусамеъ буда ва дар нављавонї падарро аз даст додаанд. Зиндагии эшон дар наврасї

ва даврони донишљўї њамроњ бо мушкилоту мањрумиятњо будааст. Њарчанд ки аз тарбияти мустаќими падари фозили худ бебањра будаанд, боз њам ѓаризаи фитрї ва авлодї кори худро кардааст ва Муњаммадрабеъ пайваста дар пайи љустуљў ва омўзиш будаанд. Муаллим бо вуљуди душворињои зиндагї мактаби миёнаи раќами 1-и маркази ноњия, Институти муаллимтайёркунии шањри Самарќанд ва факултети биологияи Донишкадаи омўзгории шањри Ленинободро хатм кардаанд. Аз соли 1954 то 2012 , яъне 58 сол барои таълиму тарбияти насли навраси дења хидмат кардаанд. Дар мактаб 5 сол рањбари синфи мо буданд ва чун теъдоди шогирдон дар синфамон андак буд, ба њар яке аз мо расидагї мекарданд. Марде буданд ботавозўъ ва шикастанафс. Мо њељ гоњ сухани дурушт ва тунду тези эшонро нашунидаем. Ва аммо дар мавридњои зарурат њарфњояшон духўра, дупўста ва тањдор мешуд, ки шогирди бофаросат бахубї мефањмид ва дар пайи ислоњи иштибоњаш мегардид. Ба мо аз фанњои химия ва биология дарс мегуфтанд. Чун ихтисосашон зистшиносї буд, ба боѓу боѓдорї алоќаи вижае доштанд. Боѓашон дар даромадгоњи дења аст ва дарахтони зиёде дорад, ки худашон парвариш мекарданд. Боре зимистон барфи зиёде борид ва шохњои чанде аз дарахтони муаллимро шикаст. Дидем, ки рўзи дигар њамаи шохњои шикастаро арра ва људо кардаанд. Бањорон, ба њангоми дарави аввали алафи юнучќа моро ба боѓи худашон бурда ва пеши чашми мо дарахтњои солмандро, ки танаи бузург доштанд, искинапайванд ва дарахтњои љавонро муѓчапайванд карданд. Дар љараёни кор хосияту тафовути пайвандњоро ба мо тавзењ медоданд ва гуфтанд, ки навдањоеро аз боѓашон гирифта ва дар боѓњои худамон муѓчапайвандро машќ кунем. Баъд аз ду- се сол дидем, дарахтњое, ки муаллим искинапайванд карда буданд, борвар

шуда, сурати зебое ба худ гирифтаанд: танаи бузург ва шохањои љавони пур аз мева. Муаллим, барои ин ки шохањои љавон нашкананд, ба зери онњо њачча гузошта буданд. Бањорон, ваќте ки гулу гиёњ мерўйид ва зебоињои дењаи моро меафзуд, муаллим шогирдонро ба сайругашт, ба талу теппањо мебурданд ва мефармуданд, ки аз њар гиёњ намунае бигирем. Ба мактаб, ки бозмегаштем, бо кўмаки шогирдон њар кадоми онњоро дар вараќе часпонида ва дар зераш ному хусусияти онро менавиштанд. Гиёњони шифобахшро махсус таъкид мекарданд ва ба чї дарде даво будани онњоро мефањмониданд. Бар асари талошњои муаллим дар мактаб гербария ташкил шуда буд, ки дар дарсњои биология истифода мешуд. Бад-ин тариќ, муаллим донањои мењру муњаббати худро дар ќалби шогирдон мекоштанд, ки хушбахтона, акнун шоњиди борвар шудани он њастем. Хеле аз шогирдони муаллим ихтисоси эшонро ќабул намудаанду њоло доктору профессору номзади илму муаллимони намуна њастанд. Устод чун дарсњои химияро дар лаборатория ва бо истифода аз асбобњои аёнї мегузарониданд, дар ин ришта низ шогирдони зиёде тарбият намудаанд, ки кори муаллимро идома медињанд. Дар синфи мо њафт бача буду њафт духтар. Соле, ки мактабро хатм кардем, аз њафт бача чор нафар ба мактаби олї дохил шуданд: ду нафар ба Донишгоњи миллии Тољикистон, як нафар ба Донишгоњи тиббї ва як нафар ба Донишгоњи омўзгории Ленинобод. Ин натиљаи хубе барои мактаб ва роњбари синфи мо буд. Ваќте имтињонњоро супурда ба дења баргаштем, муаллим хабари ќабул шудани моро шунида, бисёр хушњол гардиданд ва эњсос мешуд, ки то љое ифтихор њам мекарданд. Мо низ аз доштани устоде чун Муњаммадрабеъ Самиев њамеша ифтихор мекунем ва ёдашонро гиромї медорем. Абдуќањњори АБДУХАЛИЛ, рўзноманигор

ЉАМЪОМАДИ ЊОФИЗ

Таљлили Рўзи љањонии Њофиз

Бо ибтикори факултаи филологияи Донишгоњи давлатии Хуљанд дар њамкорї бо сафорати Љумњурии Исломии Эрон бахшида ба Рўзи љањонии Њофиз нишасти илмї баргузор гардид. Мудири кафедраи адабиёти классикии донишгоњ, номзади илми филологї Нуралии Нурзод мањфили илмиро њусни оѓоз бахшида, шеъри љањонгири Њофизро рамзи пайванди љовидонии инсон бо арзишњои олии башарї унвон карда, рољеъ ба хусусият, љозибањои шеъри Њофиз ва таъсири каломи Лисонулѓайб ба сурудањои шоирони Варорўд ва шоирони сабки њиндї мулоњизаронї намуд. Њољї Њусайнї, намояндаи Сафорати Љумњурии исломии Эрон дар вилояти Суѓд, рољеъ ба «Таъсирпазирии шеъри Њофиз аз Ќуръон» сухан ронда, зикр намуд, ки: «Њофиз дар ашъораш аз оятњои

Ќуръони маљид истифодаи фаровон доштааст ва дар ин маврид дар ѓазалњояш низ ишора намудааст. Ѓазалњои Њофиз бо мазмуни оятњои Ќуръон бисёр наздиканд ва атри хуши оёти раббонии Ќуръон аз девони ў комилан пайдост. Шуњрати Њофиз берун аз марзњои Шарќ низ доман густурда, адибон ва мутафаккирони шинохтаи Ѓарб назири Гёте, Ломартин, Волтер ва дигарон аз муътаќидон ва мухлисони ашъори Њофиз будаанд». Дар идомаи таљлили рўзи љањонии Њофиз устодони Донишгоњи давлатии Хуљанд доктор Матлуба Хољаева ва Њалимљон Зоиров баргузории рўзи љањонии Њофизро барои тамоми мухлисони ашъори ноби порсї тањният гуфтанд. Гурўње аз донишљўёни факулта аз ашъори Њофиз ѓазалњо ќироат намуданд. Нуъмон РАЉАБЗОДА

Аз соли 2015 китобњои дарсї дар Россия электронї мешаванд Чунон ки дар Ќонун “Дар бораи маориф”-и Федератсияи Россия омадааст, аз 1-уми январи соли 2015 дар њудуди ин мамлакат китобњои таълимие, ки намунаи электронї надоранд, ба чоп рухсат дода намешаванд. Ин чунин маънї дорад, ки китобњои интишормеёфта бояд њатман њам нусхаи чопї дошта бошанду њам нусхаи электронї. Ќонуни мазкур талаб мекунад, ки китобњои электронї набояд њамагї нусхаи коѓазии онњо бошанд. Дар назар аст, ки муаллифони китобњои электронї дар он, инчунин бояд њар гуна воситањои интерактивии омўзишї, аз љумла, аз фанњои физика ва химия корњо лаболаторї

љой дињанд. Ѓайр аз ин дар назар аст, ки иќтибосњо аз китобњову фанњои дигар, аудио ва сабтњои видеої ва нусхаи санади таърихї низ љой дода шаванд. Ин навъ китобњо дар ваќти дарс ба шабакаи умумї пайваст карда мешаванд ва муаллимон ба талабањо ба воситаи он вазифаву супоришњоро ирсол мекунанд. Вале дар баробари ин устодон дар интихоби навъи китобњо (электронї ва ё чопї) соњибихтиёранд. Њоло маълум нест, ки шогирдони мактабњо китобњои электрониву планшетњоро ройгон мегиранд ё не. Ќонуни нави маорифи Россия 1-уми сентябри соли љорї ба имзо расидааст.

Љоизаи ба номи Анна Политковская ба духтари 16-сола Бино ба иттилои ВВС, Малала Юсуфзай аз Покистон ба љоизае, ки ба занони шуљоъ ва сарсупурдаи њимояи њуќуќи башар махсус таъсис дода шудааст, сазовор дониста шуд. Малала Юсуфзай яке аз аввалин нафаронест, ки дар Покистон барои ба имзо расидани њуќуќ ба тањсил мубориза кардааст. Соли 2009 дар водии Сват, ки толибон дар сари ќудрат

буданд, давлатдорон ба духтарон тањсилро манъ карданд. Он ваќт Юсуфзай дар Интернет блоги худашро боз карда, дар он аз талошњояш дар роњи барќарорсозии њуќуќи духтарон дар ин росто наќлњо мекардааст. Толибон ба ин духтари наврас њукми ќатл эълон карда, таъкид доштанд, ки ўро наљот нест. Октябри соли 2012 Малала Юсуфзайро аз сараш парронданд, аммо ў зинда монд. Њоло бошад, дўшизаи љавон дар Англия њамроњи волидонаш зиндагї мекунад. Толибон аз ў ќатъиян талаб доранд, ки ба зодгоњ баргардад ва «аз рўйи талаботи анъаноти исломиву паштуї ба мадраса шомил шаваду Ќуръон азбар намояд ва ба халќу ватан аз рўйи шариат” хизмат кунад. Юсуфзай, инчунин ба љоизањои Нобелї ва Андрей Сахаров барои “Озодии баён” пешбарї шудааст. Ў аллакай љоизаи Симона де Бовуарро, ки барои њимояи њуќуќи занњо супурда мешавад, соњиб аст.

Муаллимони Бирюлевои Россияро тоќатпазирї меомўзанд Ба иттилои NEWSru.com, 20-уми октябри соли љорї дар синагогае конгресси муаллимони яњудитабори макотиби тањсилоти умумии Москва дар мавзўи “Тоќатпазирии диниву миллї” баргузор гардид. Иштирокдорони конгресс асосан аз ноњияњои Бирюлево ва Тсентралное Чертаново буданд. Воќеан, дар ин минтаќа чанде пеш задухўрди шадиди динї

ва миллатгароёна ба амал омадааст. Ба њамоиши мазкур устодоне, ки аз фани асосњои дин ва этикаи дунявї дарс мегўянд, даъват шудаанд. Дар асоси ин пружа тариќи омўзиши дигар динњои дунё маърўзањо хонда шуданд. Тањияи Ситорабонуи СОЊИБНАЗАР, “Омўзгор”

Аз 29 апрели соли 1989 минбари асосии омўзгорон бо номи «Омўзгор» ба таври њафтанома чоп мешавад.


ОМЎЗГОР

ТАЊЌИЌОТ СОЛГАРД

№ 43, 25 октябри соли 2013

Муњаќќиќи ояндабин

Бо вуруд ба љомеаи иттилоотї ва вобаста ба њаљми азиме аз иттилоот мутасаддиёни улуми педагогика аз паи ёфтани шевањои навин барои пардозиш, маънибахшї ва тавлиди усули нави донишомўзї њастанд, барои расидан ба ин њадаф дарёфтанд, ки низоми омўзишро аз муаллиммењварї (дар љойи аввал таълимдињанда) ба донишомўзмењварї (дар љойи аввал талаба) таѓйир дињанд ва омўзгор ба омўзёр табдил шавад, ки ин ибтикори тозае дар љомеаи педагогї мебошад. Тибќи ин нигоњ низоми омўзиш таѓйир ёфт ва дигар таъкид ба омўзиш нест, балки таъкид бар ёдгирї бар пояи технологияњои навин аст. Ин рўйкард дар бисёре аз кишварњои љањон иљро шуд. Барои вуруд ба ин аср шояд битавон гуфт, наќши мутахассисони соњаи педагогика ба сифати дорандагони ин тафаккур барои фарњангсозї наќши калидї аст ва њамчунин, фароњам сохтани зерсохтњои технологї, фарњангї, иќтисодї, мудирияти зарурї вуруд ба љомеаи иттилоотї аст. Њоло бесаводони ќарни ХХI касоне нестанд, ки наметавонанд бихонанд ва бинвисанд, балки касоне њастанд, ки наметавонанд омўхтањои куњнаро дур бирезанд ва дубора биомўзанд. Имрўз донишњо дар тўли 72 соат иваз мешаваду таѓйир мекунад. Бо чунин андеша дар љустуљўи афкори илмии устод Иброњим Обидов шудем. Академик Иброњим Обидов пеш аз њама барои њаллу фасли масоили мубрами назария ва амалияи тарбият ва тањсилоти насли љавон муттањидсозии нерўњои инсонии коромад дар соњаи илми педагогикаро муњим медонист. Дар иртибот бо ин, саволе ба миён меояд, ки мавќеъ ва љойгоњи таърихи педагогика дар рушди педагогикаи муосир чї манзалатеро доро аст ва барои посух ба чунин савол зарур аст, ки вижагињо ва самтњои пажўњишњои педагогии анљомшударо дар ин иртибот мушоњида намоем. Аз соли 1980 то 2005 дар шўрои диссертатсионии Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон 115 рисола таълиф гардидааст, ки беш аз 50 фоизи он ба масъалаи таърихи педагогика ва афкори педагогї ��ааллуќ дорад. Аз ин 16 нафар дар кишварњои дигар ва 18 нафар докторї аз рисолаи худ бо роњбарии акалемик Иброњим Обидов дифоъ кардаанд. Аз ин 15 рисола ба масоили умумии мактаб, маориф, таърихи маорифи дар манотиќи мухталифи кишвар тааллуќ дорад. Китобњои људогонаи монографї 12 номгўй ва 2 китоби дигар ба забони англисї ва форсї-дарї таълиф гардидаанд. Оё мумкин аст, ки бидуни истифода ва арзёбии китобу маќолоти таърихї таърих ва назарияи педагогикаро тањќиќу баррасї намуд. Дар китоби устод Иброњим Обидов маводи зиёди таърихї мављуд аст, ки метавон онњоро ба унвони маводи дасти аввал мавриди истифода ќарор дод. Омўзиши ин мероси тањќиќотии таърих барои муњаќќиќон бори дигар имкон медињад, ки воќеиёт ва падидањои таърихї нодида гирифта нашавад ва ба онњо бањои воќеї дода шавад. Ва ё гирем пажўњишњои дигари ишон дар мавриди зайлро ки воќеан манобеи дасти аввал аст. Ба забони русї навиштани чунин

рисолањо барои баррасии таърихи мари орифи Тољикистон дар сатњи љањонї ор яке аз роњњои дигари муаррифии дастовардњои кишвар дар ин мавзўъ дас буд, буд ки баъдтар ва ё њамзамон устод онњоро ба забони тољикї таълиф намуон даанд. Китобњое, ки ба забони тољикї даа дар даврањои мухталифи таърихї навиштаанд, аз дидгоњи таърихнигорї ви љолиб ва муфид мебошанд, ки дар љо онњо бори аввал сањифањои рангини он таърихи маорифи Тољикистон мавтаъ риди бањрабардорї ќарор гирифри таанд (Обидов И.О. Очерки мухтасари таърихи маорифи халќи Тољикистон.-Душанбе, 1965; Обидов И.О. Маорифи халќ дар Тољикистони шўравї.Душанбе, 1985. Обидов И.О. Педагогикаи мактаб.-Душанбе, 1977; Обидов И. Аз таълими ибтидої ба маълумоти миёнаи умумї.Душанбе: Маориф, 1986). Бо роњбарии бевоситаи устод солњои 1980-2005 55 рисолаи номзадї ва 13 докторї дифоъ шудаанд. Дар рисолањо ва китобњои таълифгардида кулли масоили педагогї, мактабу маориф, муассисоти фориѓазмактабї мавриди пажўњиш ќарор гирифтаанд. Солњои охир баъзењо эътироз намудаанд, ки гўё кулли таърихи педагогика навишта шудаасту афкори педагогї дигар ба пажўњиш ва тањќиќ зарурат надорад, ки чунин дидгоњ иштибоњи аслии дастандаркорони ин умур будааст. Устод њамеша ишора бар он доштанд, ки ба тањќиќ дар бораи афкори педагогї, бо итминони комил на бояд як унвонљўи тозакор машѓул бошад, балки шахси ботаљриба, ки чењраи воќеии олим ва ё донишмандро арзёбї менамояд, машѓул ба кор бошад. Надонистани таърихи воќеии мактаб, вазъияти сиёї, фарњангї ва маърифатии он давр имкон намедод, ки таърихи воќеии мактаб аз дидгоњи илмї баррасї гардад. Устод Иброњим Обидов, ки худ дар саргањи ифтитоњи мактабу маориф буданд ва ба чашми сар њамаи онњоро диданд ва онњоро дар таърихи маорифу мактаби кишвар сабт карданд, навиштањои ишон воќеъбинона ва аснодманд буд. Дар кишвар доир ба таърихи мактабњо рисолањо навишта шудаанд. Тањќиќи таърихи мактабу маориф, роњњои сипаригардидаи илми педагогика дар Тољикистон боз њамеша дар афкору андеша ва баррасињои устод боќї монд. Аз он ранљ мебурданд, ки гўиё омўхтани таърихи педагогика ва маориф дар кишвар кифоят бошад, розї шуда наметавонистанд. Дар баробари омўзиши ин ё он масъалаи таърихї боз масоили дигар арзи вуљуд мекард. Дар натиљаи љустуљў ва ковишњои наву тоза проблемањо ва пахлуњои тањќиќнагаштаи он боз ошкору равшан мегардид. Масалан, тањќиќи давраи солњои 20-30 педагогикаи тољик оё бо њамон назарияњо мувофиќат мекунад? Кадом сањифањои нонавишта ва нодидагирфтаи он боќї мондааст? Чанд маротиб иваз кардани алифбо ба мактабу маориф чї натиљањо додаст ва ё берун сохтани ќишри рўњоният ва ашхоси босавод аз иљтимои љомеа ба мактабу маориф чї осебњое расонид? Устод мегуфтанд, ки тањќиќи ин осебњо масъалаи дигар аст, ки бояд рўи ин низ андеша ронд ва воќеияти таърихро аз дидгоњњои илмї баррасї намуд. Ба назари устод он замон илми таърихи педагогика ва назарияи он бояд

МАОРИФИ ШАРЌ

13

бештар рўи дастовардњо, фаровардањо ва муваффаќиятњо суњбат намояд, нисбат ба он ки рўи мушкилињо ва осебњо. Шояд он замон чунин муносибатро таќозо мекард ва тафаккурронї њам дар чунин њолат буд. Аз назари устод истиќлоли фикрї, андешаи нав ва халлоќияту ибтикор дар соњаи педагогика танњо дар солњои истиќлоли кишвар ба амал омад. Имрўз илми педагогика мушкилу печидатар гардидааст. Љањонишавї ва дигар масоили иттилоотсозии љомеа, аз байн рафтани марзњои сунъї байни педагогикаи буржуазию советї, њамгироии тахассусњои гуногуни педагогика ва имрўзњо њатто эљоди унвони илмии доктори фалсафа (Phd) худ ифшогари њамгироии илм мебошад. Дар педагогика ва тањќиќотњои соњаи маорифи мо пажўњишњои гурўњї камтар мушоњида мешавад, ки устод рўи ин масъала таъкид доштанд ва ранљ њам мебурданд, ки чаро муассисањои тањќиќотї, марказњои таълимї њатто донишгоњњо аз њам људо ба фаъолиятњои тањќиќї машѓуланд. Барои он ки якравиягї ва якнавохтї дар пажўњишњои илмї, бавижа дар анљоми рисолањои номзадї аз байн равад, устод роњнамои «Диссертационный совет»-ро таълиф карданд ва нишон доданд, ки кадом рисолањо ба анљом расидаанд. Дар пажўњишњои илмии устод чунин равияњо тањлилу баррасї гардидаанд: -њамгироии назария ва амалия, тарбият дар даврањои мухталифи таърихи Тољикистон; тањлили равияњои педагогї ва љараёнњои вобаста ба он; проблемаи таърихи маориф дар даврањои гуногун; системаи навъњои гуногуни омўзиш ва парвариш; мактаб ва проблемањои он дар масири таърих; омўзиши монографии таърихи мактабњои људогона; мактаб ва тањсилоти ѓоибона, мактаб ва коргарљавонон; тарбияти касбии муаллим; таърихи интернатњо ва ѓайра. Бо таваљљўњ ба ин имрўз зарур аст, ки фанњои таърихи педагогика ва тањсилот ва таърихнигории таърихи педагогика дар тахассусњои марбута ба таври густарда омўхта шаванд, ки чунин рањёфт ба муаллимони оянда имкон медињад, то аз назари касбї идеяњои педагогї, педагогика ва проблемањои гузаштаро, ки барои имрўз муфиданд ва арзишњои муњимро доро мебошанд, хуб битавонанд ташхис дињанд. Устод Иброњим Обидов аз он андешамандоне буданд, ки дар байни мутафаккирону олимони муосир наќши умдае дар тањаввулоти таълиму тарбияти љомеа ифо намудаанд. Як шахсияти илмї, ки аз тариќи пажўњишњои мухталиф тањаввули њамаљониба, хусусан дар риштаи таърихи педагогикаи навин ва назарияи он эљод намуданд ва роњи таърихи маорифи кишварро мунаввар сохтанд ва ба афкору андешањояшон барои рушди маорифи кишвар сањми босазо ва арзандае гузоштанд, њаќ дорем ба унвони як муњаќќиќи пурталош, ки хадамоте ба фарњанг ва таълиму тарбияти кишвар гардидааст, онро пири таърихи педагогика номид.

Намояндаи идораи кулли омўзиш ва парвариши остони Симнони Эрон Саид Муњаммад Шоњчароѓї дар вохўрї бо устодон ва мураббиёни вилоят зикр кард, ки иртиботи мадраса бо хонавода яке аз корњои барљастаи омўзиш ва парвариш мебошад ва дар сабки зиндагонии хоси мардуми Эрон асаргузор ва муфид аст. Мавсуф таъкид кард: волидон дар кори омўзиш ва парвариши фарзандон масъулияти бузург ба зима доранд. Илова кард, ки фарзандон аз ањлоќ ва амволи падар ва модар мерос мебаранд, аз ин рў, масъулияти хонаводањо дар ин бобат хеле сангин аст. Хуллас, ваќтњои охир масъулон ва мутахассисони Вазорати омўзиш ва парвариши Эрон ба масъалаи уњдадории падару модарон дар таълиму тарбияи фарзанд таваљљуњи бештар зоњир мекунанд. Аммо дар ин љо то ба њол дар ин бобат њуљљати меъёрї мављуд нест.

Сафар СУЛАЙМОНЇ доктори илмњои педагогї, профессор

Тањияи Мањмадшарифи РУСТАМ

Аз бањри коѓаз мебароянд

Ба ќарибї раиси маркази омор ва фановарии иттилоот ва иртибототи Вазорати омўзиш ва парвариши Эрон љаноби Юсуф Нурї ба хабаргузории вазорат «Поно» изњороте дод, ки тибќи он дар системаи идораи соњаи омўзиш ва парвариши мамлакат то моњи сентябри соли оянда аз бањри истифодаи коѓаз хоњанд баромад. Зеро коѓазбозї ваќт ва харољоти бештар мехоњад. Мавсуф шарњ дод, ки то муњлати зикршуда ба љуз маконњое, ки дар он љо хатти иртибот мављуд нест, фаъолияти Вазорат ба сурати Paper Less ё бидуни истифода аз коѓаз анљом хоњад ёфт. Дар посух ба ин пурсиш, ки фароянди њазфи коѓаз бар чї бахшњое беасар аст, гуфт: китоб, муаллим, мадраса ва тахтаи сиёњ ба унвони авомиле, ки дар ёдгирї муассир аст, монанди ќабл истифода хоњанд шуд. Ба таври куллї, мукотиботи идории вазорат то соли оянда электронї хоњад шуд. Баъди саросарї гаштани ин амал он бо номи автоматикунонии идорї шинохта мешавад.

Волидон њам масъул бошанд

Муаллим нафаќаашро ба таълимгоњ бахшид

Ваќте Асади Киё - муаллими њунаристони кори иршоди шањри Машњадро ба нафаќа гуселониданд, аз мактабу шогирдон дил канда натавонист. Баъди чанде маблаѓи 10 миллион риёл нафаќапулии аввалинашро ба унвони ёрдами мардумї ба суроѓаи омўзишгоњ ирсол намуд. Маблаѓи нафаќаи устоди бознишаста бањри рушди кори таълиму тарбия дар омўзишгоњи мазкур истифода мешавад. Дар ин бора сайти интернетии «Пойгоњи иттилоърасонии Вазорати омўзиш ва парвариш» -и Эрон хабар додааст.

Њошими Рафсанљонї: Хонумњо соњиби аќли бузурганд

Ба иттилои сайти Рўзи ахбори донишгоњњои кишвар 16 октябри соли равон яке аз сиёсатмадорони машњури Эрон Њошими Рафсанљонї зимни сафар ба Кирмоншоњ бо донишљўён ва фарњангиёни шањр дидор кард. Ў гуфт, дар муддати сафари кўтоњаш баъзе мушкилоти мављудаи донишгоњњоро мавриди њаллу фасл ќарор дод. Аз љумла, «бузургтарин коре, ки анљом дод, хонумњои тарки хонишкардаро аз нав вориди донишгоњ кард». Њамчунин, сиёсатмадор илова кард, ки «Ин гуна, ки гуфта мешавад, маѓзи хонумњо кўчак ва ќалбашон бузург аст, акнун мушаххас шуд, ин гуна нест. Албатта, эњсосоти хонумњо раќиќтар (нозуктар) аст, аммо аќли болое њам доранд». Дар идомаи суњбаташ Рафсанљонї изњори умед кард, ки донишљўдухтарон минбаъд њам љасурона ба майдони кору пайкор ворид мешаванд ва дар пешрафти мамлакат сањмгузор мегарданд.

Солњои њаштодум «Газетаи муаллимон» бо теъдоди аз њама зиёд- бештар аз 40 њазор нусха чоп мешуд.


14

ОМЎЗГОР

№ 43, 25 октябри соли 2013

ТАФСИР

Баррасии шарњу тафсир омўзгорон нишон дод, ки муаллифон бештар ба Њофизи ориф таваљљуњ намудаанду Њофизи шоирро фаромўш кардаанд. Яъне, иштирокчиёни озмун бештар ба шарњи маънии байтњо диќќат додаанду њунари шоирии Лисонулѓайбро сарфи назар кардаанд. Њол он ки бузургии Њофиз мањз дар њунари шоирии ўст. Њофиз шоири ориф аст, на орифи шоир. Орифони шоир шеърро василаи баёни андешањои ирфониашон ќарор додаанд, аммо барои шоирони ориф чун Њофиз њунари шоирї маќоми аввалро дорад. Камина дар китоби хеш «Сухани ањли дил» (Душанбе, 2007) доир ба шевањои шарњу тањлили каломи бадеъ ба тафсил маълумот додаам. Ин љо ба таври фишурда мушаххасоти тањлили шеърро меоварем ва як байти озмуниро аз нигоњи њунари шоирї баррасї мекунем, ки аз назари иштирокчиёни озмун дур мондааст. Барои дарки дурусти шеър ва таъйини њунару дарёфтани маќсади шоир нахуст, устод бояд диќќат дињад, то хонандагон шеърро дуруст ќироат кунанд, зеро барои шинохти шеър ва дарёфти маънии маќсуди шоир аввал бояд байтро дуруст ќироат кард. Ќироати сањењи шеър ба дарёфти дурусти вазну ќофияву радиф ва маънии шеър мусоидат мекунад. Масалан, дар мисраи дуюми байти аввали озмун бояд вожаи «андоз» аз «хок» људо талаффуз шавад, зеро ягар ин ду калима якљо хонда шавад, маънии дигаре дар зењн меояд: Хезу дар косаи зар оби тарабнок андоз, Пештар з-он,ки шавад косаи сар хок, андоз. Дар ин масъала миёни њофизшиносон ихтилофи назар аст, баъзе «хокандоз» (њамон абзори хонагии маъруф) дониста бошанд, аксар «хок» ва «андоз» (феъри амр) ќабул кардаанд. Бањоуддин Хуррамшоњї дар дар ин масъала ба тафсил сўњбат кардааст («Такрори ќофия дар шеъри Њофиз», «Њофизнома», сањ. 837). Дар шеъри Њофиз на танњо калимоту иборот, њатто, њуруф љойи худро доранд. Бо дигар кардани яке аз онњо зебої ва вусъати маъноии шеъри шоир мекоњад, чї расад ба калимот. Аз сўйи дигар, дар суннани бани башар аз косаи сар љоми шаробнўшї месохтаанд (шарњашро дар зер меоварем), аммо гўши касе нашунида, ки аз косаи сари инсон василаи хокбардорї сохта бошанд. Хокандозро ба маънии «ба хок андохташуда ё анбошта аз хок» ќабул кунем, пазируфтанист. Вале дар байти мавриди назар хок калимаи ќофия буда, андоз (феъли амр, ба маънии бирез) радиф аст. Абёти дигари ѓазал далели ин гуфтањост. Сониян, муайян намудани вазни шеър ва дарёфтани калимоти ќофия, радиф ва њарфи равї низ дар дарки маънї ва таъйини њунари шоир наќши муњим доранд. Барои хонандаи мактаб донистани њиљоњои арўзї, ќофияву радиф ва дарёфтани њарфи равї кофист. Баррасии хелњои ќофия, таъйини вазни шеър ва дигар масоили поэтикаи шеър барои донишљўёни риштаи суханшиносї ва муњаќќиќони ин соња тавсия мешавад. Ин байт дар бањри рамали мусаммани махбуни аслами мусаббаѓ суруда шудааст.

ЉАМЪБАСТИ ОЗМУН

Шеъри Њофиз њама байтулѓазали маърифат аст

дарёфтани њунари шоир аслан байтро аз нигоњи наќди сохторгаро (Formalism) баррасї мекунанд, ки он низ вобаста ба инсиљоми аљзо ё худ таносуби калом аст. Инсиљоми аљзо, яъне, њељ љузве ќобили њазф шудан нест. Масалан, ѓазали Њофиз аз он рў зебост, ки инсиљоми аљзо дорад. Мо ба тариќи намуна байти аввали озмунро аз ин дидгоњ баррасї мекунем: Хезу дар косаи зар оби тарабнок андоз, Пештар з-он ки шавад касаи сар хок, андоз.

(гил) (ги месохтанд, б) Коса баъд аз шикастану аз байн рафтан ба хок хо мубаддал мегардад. Њамин гуна таносуб «коса» бо «хез» гу (феъли амр) дорад: а) Шаробро (ф аз љой бархоста (хеста) ба ќадањ ё коса ва ё љом мерезанд, б) Яке Як аз ойини боданўшї чунин буда, ки агар ба саломатии бубу зургворе (масалан, шоњ ё амир зу ва ё пир) шароб нўшиданї шаванд, барои эњтироми ў њатман ва аз љой бархоста менўшиданд. Чунин таносуби маънойї байЧу ни дигар калимоти ин байт низ вуљуд дорад. Масалан, феъли ву амри «андоз» (ба маънии рез, ам масалан, љой андоз, об андоз, ма ки дар шеваи водии Зарафшони Тољикистон хеле маъмул аст, аммо дар Эрони имрўза ба ас маънии ќасд ва майли њамла ма кардан, андоза, миќёс ба кор меравад) бо «хез» (аз љой бархоста андохтан (рехтан), бо «коса» (ба коса андохтан (рехтан), бо «хок» (хок андохтан (рехтан), бо «оби тарабнок-бо истиора шароб» (шароб андохтан), бо «сар» (ба сар хок андохтан(рехтан) таносуби маъної дорад. Дар байти Њофиз наметавон калимае бељо ё њазф кард ва ба љояш калимаи дигар гузошт. Агар ин кор сурат гирад, шояд маънї ва вазн халал наёбад, аммо зебоии байт ва ин вусъати маъної аз байн

Муфассирони ѓолиб

Солисан, бояд калимањоро шинохт ва маъонии онњо дарёфт. Дар се байти ба озмун пешнињодшуда њама калимот фањмост ва дар шеъри форсии тољикї фаровон ба кор рафтаанд, вале аксари таъбирот киноявию истиорї буда, ба маънии ирфонї ба кор рафтаанд (ба ѓайр аз байти савум: Ман пири солу моњ наям…). Чањорум, бояд истилоњоту таъбироти шоиронаро дуруст дарёфт ва дастурмандии шеърро риоят кард. Устод бояд дар ин масъала ба шогирдон мадад расонад. Масалан, дар абёти мавриди назар агар таъбироти «оби тарабнок», «хонаи аќл», «оби харобот», «хирќаи зўњд», «оташи майхона» равшан нагарданд, даст ёфтан ба маънї ѓайриимкон аст. Панљум, дарёфтани корбурди санъатњои бадеї, тасвироти шоирона ё худ сувари хаёл дар шеър аст. Хаёлангезї, бино ба гуфтаи суханшиносон, асл ва љавњари шеър аст. Тахайюл пайвандест миёни табиат ва авотифу эњсосоти шоир. Мањз њамин сувари хаёл аст, ки ба шеър зебої мебахшад ва њунари шоир низ дар тасвири шоирона таљассум мегардад. Бояд зикр кард, ки шеъри Њофиз дорои чанд соњати маънист, масалан, «оби тарабнок», яъне, оби шодиангез, истиора аз шароб аст ва шароб дар шеъри Њофиз бештар маврид ба маънии ишќ ба кор рафтааст. «Оби харобот» ва «оташи майхона» низ ба истиора маќсуд май аст ва бодаву май дар шеъри орифон ба ѓалаботи ишќ таъбир мешавад. Дар шеъри Њофиз корбурди санъатњои бадеї, хусусан инсиљоми аљзо ё худ таносуби калом то ба њаддест, ки њар як калима ва њатто њарф љойи худро дорад ва дар шеъри њељ як шоири дигар ба андозаи шеъри ў нест. Дар наќди адабї барои

Озмуни «Тафсири се байт»-и шоири малакутї Њофизи Шерозї љамъбаст карда шуд. Бояд зикр намуд, ки тафсир ва маънидоди моњияти абёти пешнињодгардида аз љониби омўзгорон таќрибан њашт моњ идома ёфт. Дар баёни њадафу мазмунњои гуногун ва дар айни њол олию рамзомези шоири лисонулѓайб омўзгорони зиёди мактабњои шањру навоњї ва устодони коллељу литсей ва донишгоњу донишкадањо фаъолонаву эљодкорона ширкат намуда, аз тарафњои мухталиф ба ѓавру кунњи муњтавои абёти шоири ѓазалсаро наздик шуда, аз бањри бекарони байтњои пешнињодкардаи мо њар нафаре алоќадри фањмишу дарки хештан дурру садафрезањо ба каф оварданд. - Аммо, чунон ки раиси њайати њакамон, доктори илмњои филологї Ш.Исрофилниё дар робита ба маводи воридгардида иброз дошт, бахши аъзами иштирокчиёни озмун бештар ба пањлуњои ирфонию тасаввуфии байтњои Њофиз таваљљуњ зоњир намуда, аз дарёфти маънињои бикру тозаи дигари он дур мондаанд. Бо вуљуди ин, талош ва азму саъйи эљодкоронаи омўзгорон дар тавсифи ањдофи нињоии Хоља Њофиз то љое судманд ва љолиб ба назар мерасид. Табиист, ки на њама иштирокдорони озмун аз љињати сатњу савияи донишу тафаккур ва ќобилияти шеърфањмї дар як поя ќарор доштанд. Њайати њакамон дар заминаи тањлилу баррасии амиќ ва њамаљониба нафарони зеринро дар тафсиру маънидоди бењтари абёти Њофизи Шерозї дастболо ва пирўз шуморид: 1. Содиќ Ашўров – директори мактаби №3-и ноњияи Мастчоњ, љои якум; 2. Мирзо Одина – омўзгори мактаби №32-и ноњияи Ќумсангир, љои дуюм; 3. Файзулло Бобоев – омўзгори мактаби №5-и ноњияи Айнї, љойи сеюм. Тибќи шартњои озмун ба ѓолибон мукофотњои муќарраршуда супурда хоњад шуд. Њайати эљодї ва кормандони њафтаномаи «Омўзгор» ѓолибонро табрику шодбош мегўянд ва изњори умедворї менамоянд, ки эшон дар озмунњои дигар низ фаъолона иштирок хоњанд кард. «Омўзгор»

Дар ин байти Њофиз њама калимот ба њамдигар таносуби маъної доранд. Масалан, «касаи зар» бо «оби тарабнок», «косаи сар», «хок», «андоз» ва њатто, бо «хез» низ таносубу њамоњангї дорад. «Косаи зар» бо «косаи сар» илова бар он ки таљнис шуда, иртиботи маъної низ дорад: аз косаи сар низ коса, љоми шаробнўшї месохтаанд. Шоњон аз косаи сари душманонашон баъд аз ѓолиб омадан љоми шаробнўшї месохтаанд ва аљибтар он аст, ки косаи сари душмани кушташударо бо зар (тилло) рўпўш мекардаанд. Коса бо хок низ иртиботи бевосита дорад: а) Косаро аз хок

меравад. Аз сўи дигар, дар ин байт такрори њарфи «з» дар калимоти «хез», «зар», «андоз», «з-он» ва боз «андоз» оњанги мусиќоии байтро таъмин намудааст. Шашум, донистани љањонбинии шоир, зеро омили аз њама муассир дар маънии шеър љањонбинии шоир аст. Масалан, бидуни донистани ирфони ошиќона дарки шеъри шоирони ориф, монанди Саъдию Њофиз аз имкон берун аст. Муаллим бояд сараввал шогирдонро бо тасаввуф ва ирфони адабиёти форсии тољикї ошно созад. Мо ба тариќи фишурда моњияти ирфони ошиќонаро баён мекунем.

Бояд зикр кард, ки орифон эътиќод доранд, ки мабдаъ ва холиќи њастї Худованди мутаъол аст, яъне тамоми мављудот аз љониби Ў офарида шуда ва дар њамаи онњо заррае аз нури Ў мављуд аст. Агар дар љамодот камтар, дар наботот бештар аст ва нисбат аз наботот дар њайвонот бештар ва дар инсоният аз њама беш аст. Дар байни инсонњо низ нури худовандї яксон нест, ашхосе, ки зеботаранд, њусни худовандиро бештар инъикос мекунанд, новобаста аз он ки кофаранд ё мусалмон, бутпарастанд ё насоро, зананд ё мард. Орифон њастиро бар ду навъ медонанд: олами рўњонї ва олами моддї. Ин ду олам дар мактабу мазњабњо ва љараёнњои ирфонию фалсафї бо номњои мухталиф ёд шудааст. Масалан, мутакаллимин онњоро олами маъќулот ва олами мањсусот ё олами амру олами халќ, ањли фалсафа олами метафизик ва олами физик ё олами мовароуттабиаву олами табиат, ишроќиён олами нуру олами зулмот ва бархе олами улвию олами сифлї ва амсоли инњо номидаанд. Вобаста ба ин орифон бар онанд, ки вуљуди њаќиќии инсонро рўњ ташкил медињад ва рўњи инсон, партаве аз рўњи Худованд аст. Рўњи инсон пеш аз он ки ба ин дунёи модию хокї ояд, дар олами рўњонї будааст. Ин рўњи инсон ё зурроти бани Одам дар рўзи азал, ки бо унвони «ањди аласт», «рўзи азал» ва мисоќи олами зур ёд мешавад ва ишора ба пеш аз оѓози офариниш дорад, бо мушоњида љамоли маъшуќи азалї ба Ў ошиќ мешавад ва Худованд низ ба офаридаи худ ошиќ мегардад. Ишќе, ки орифон аз он ёд мекунанд, реша ба рўзи азал дорад ва дуљониба аст, њам ошиќ ба маъшуќ ошиќ асту њам маъшуќ ба ошиќ илтифот дорад. Ба таъбири дигар, дар рўзи мисоќ рўњи инсон бо мушоњидаи љамоли Худованд ба Ў ошиќ шуд ва Худованд низ ба Одам муштоќ гардид. Чунончї, Њофиз мегўяд: Сояи маъшуќ агар уфтод бар ошиќ чї шуд, Мо ба ў муњтољ будем, ў ба мо муштоќ буд. Орифон ин ањдро ањди муњаббат номидаанд ва дар баёни он таъбироте, монани «шароби аласт», «бодаи аласт» ва ѓайра офаридаанд. Шоирони ориф дар ин амал такя ба Ќуръон доранд, ки Худованд бар вањдонияти худ аз бани Одам бар худашон гувоњ гирифтааст (Сураи «Аъроф», ояи 172). Њамчунин, бино ба аќидаи эшон, рўњи инсон дар як замони мушаххас аз ватани аслии хеш, яъне, олами рўњонї (ба ќавли Мавлоно, «найистон») људо шуда, вориди дунёи моддї мегардад. Рўњи инсон дар оѓоз сайри нузулї мекунад ва дар ин дунёи моддї асир мегардад ва аз он мањдудтар побанди ќафаси љисм мегардад. Рўњи инсон њамон ваќт комил мегардад, ки сайри суудї кунад ва худро аз банди нафсу шањвоти нафсонї ва аз ќайди дунёву тааллуќоти дунявї озод созаду дубора ба ватани аслии худ олами рўњонї бирасонад. Дар ин масъала, яъне, расидан ба ватани аслї олами рўњонї, ё ба таъбири соддатар расидан ба Худо низ орифон дар як аќида нестанд. Баъзе аз онњо, монанди Хоља Абдуллоњи

Нахустин шумораи идонаи «Газетаи муаллимон»- шумораи дањњазорумини он буда, 27 июли соли 1982 аз чоп баромадааст.


ОМЎЗГОР

ЭЉОД

Шеъри Њофиз њама байтулѓазали маърифат аст Ансорї муътаќиданд, ки солики роњи тариќат, ки мехоњад ба висоли маъшуќ ва маъбуди худ бирасад, бояд аз сад майдон гузар созад. Гурўњи дигар, аз љумла, ишроќиён, монанди Шињобиддин Яњёи Сўњравардї бар онанд, ки толиби маъшуќ бояд аз ёздањ кўњ убур кунад. Файласуфи бузурге монади Ибни Сино, ки дар охири умр ба тасаввуф гаравид, њашт кўњ ё маќомро пешнињод кардааст. Аммо аксари орифон муътаќиданд, ки барои расидан ба камол ва мушоњидаи њазрати улуњият бояд аз њафт водї гузар кард, ки он водињо ба тариќи зайланд: 1) талаб, 2) ишќ, 3) маърифат, 4) истиѓно, 5) тавњид, 6) њайрат ва 7) фано. Дар байти дуюм «хирќаи зўњд», ки нишони таќвову порсоист, маќсуд аз он манзили зўњд, яке аз манрозили ирфони обидона аст. Њофиз барои дарёфти њаќќу њаќиќат замоне дар ин манзил љадал доштааст. «Оби харобот», ки истиора аз шароб аст, мурод аз он манзили муњаббат, яке аз манозили ирфони ошиќона аст. «Хонаи аќл» низ нишоне аз зўњду зоњидї ва ирфони обидона аст, зеро аќлу хирад хоси зоњид аст, на ринди ошиќ. Зоњид аќлгаросту маслињатандеш ва зўњд бо аќл созгор аст, аммо ишќ бо аќл ихтилоф дорад: «Љаноби ишќро даргањ басе болотар аст ишќ аст». Ё ба таъбири Саної: «Аќл дар кори ишќ нобиност, Оќилї кори Буалї Синост». Яъне бо рањнамоии аќл наметавон ба «њарими њарами љонон» роњ ёфт. (Камина дар маќолаи «Ихтилофи аќлу ишќ дар шеъри Њофиз» («Адаб», 1996) дар ин масъала ба тафсил сўњбат кардам).

«Оташи майхона» таъбири дигари «оби харобот» аст, ки истиора аз шароб буда, маќсуд аз он ѓалаботи ишќ аст. Яъне, Њофиз дарёфта, ки бо зўњду зоњидї ё худ бо маслаки ирфони обидона наметавон ба маќсуд расид, аз ин рў, аз манзили зўњд ба манзили муњаббат ќадам менињад. Ба таъбири дигар, Њофиз чун мебинад, ки бо маслаки ирфони обидона ба сарманзили маќсуд намерасад, ба маслаки ирфони ошиќона мегаравад ва хирќаи зоњидиро бо ќабои майфурўшон иваз мекунад, зеро: Дар ин хирќа басе олудагї њаст, Хушо ваќте ќабои майфурўшон. (Дар ин масъала дар китоби «Хамриёти Њофиз», («Душанбе», 2010) ба тафсил маълумот додам). Байти саввумро аксари муаллифон дуруст шарњ додаанд. Воќеан, аз ин байт љустани маънии ирфонї зарурате надорад. Ин љо як лутфу латофати сухан, таъбироти шоирона асту баст. Њофиз мегўяд, ки ман бо гузаштани солу моњ пир нашудаам. Беилтифотию зудгузарии ёр бар ман, ки монанди умри зудгузар аст, маро пир кард. Беилтифотию зудгузарї ва нодидигирии ёр ба гузашти умр монанд шудааст. Муаллимони адабиёт њангоми тањлили шеър бояд ба ин нуктањо, ки дар боло ишора шуд, таваљљуњ дошта бошанд ва тавонанд шогирдонашонро ба дарки дурусти шеър рањнамої кунанд. Танњо бо ин шева метавон њунари шоирро шинохт ва маънии маќсудро дарёфту адабиётро ба њайси як санъату њунар таълим дод. Ш. ИСРОФИЛНИЁ, директори ПРМ АТТ, профессор

(Аввалаш дар сањ.3) ходими калони илмї фаъолият дошт. (Дар ин коргоњ чунин кормандон дар заминаи озмуни хеле љиддї пазируфта мешаванд). Соли 2009 дар њаёту фаъолияти ин омўзгори варзида марњилаи дигаре оѓоз ёфт. Ў барои идомаи фаъолият ва вусъат бахшидан ба корњояш ба пойтахти кишвар – шањри Душанбе омад ва дар Маркази рушди истеъдодњои раёсати маорифи шањри Душанбе ба фаъолият пардохт. Њамакнун соли чањорум аст, ки ин љо кор мекунад, кораш пурсамару муваффаќона аст. Њамзамон дар Маркази такмили ихтисоси омўзгорони шањри Душанбе ба муаллимони химия дарс мегўяд, роњбари иттињодияи методии омўзгорони химияву биология мебошад. Фаъолияти фарогири А.Ёќубов дар Маркази рушди истеъдодњо худ шоистаи гузоришу гуфтугўи алоњидаест. Баробари оѓози кор дар ин маркази бонуфуз ў ба љустуљўи истеъдодњо баромад ва ба тамоми мактабњои пойтахт ворид гашта, бо омўзгорону хонандагон сўњбат орост, хонандагони болаёќату њавасманди омўзиши амиќи

№ 43, 25 октябри соли 2013 Туро дар љустуљўям, эй гули ман, Сифотатро бигўям, эй гули ман. Лаби пурхандаатро ёд кардам, Хиромон о ба сўям, эй гули ман. Туро пазмон шудам, пазмон шудам ман, Парешонњолу саргардон шудам ман. Саропоям пур аз дард асту њасрат, Биё, ки бе ту бесомон шудам ман.

Њàñðàò

Биё, холї бувад бе ту канорам, Биё, бе ту каси дигар надорам. Биё, њастии ман бе њастиат њељ, Биё, бо ту дар оѓўши бањорам.

(ќитъањо)

Ту њусни зиндагонии ман, эй гул, Ту ёде аз љавонии ман, эй гул. Фаќат бо ту бувад хушрўзии ман, Ту бахти осмонии ман, эй гул. Њамеша дар хаёли ман ту бошї, Ки бахти безаволи ман ту бошї. Дар оѓўши дабистони муњаббат Љавоби њар саволи ман ту бошї.

Аё, эй дилситон, баргард, баргард, Машав номењрубон, баргард, баргард. Ба ман хушбахтиамро бозгардон, Тўї бењтар зи љон, баргард, баргард.

Мањи тобони ман, боз ой, боз ой, Фидоят љони ман, боз ой, боз ой. Саропоям њама дард аст, дард аст, Туї дармони ман, боз ой, боз ой.

Туї, эй љони ширин, нимаи ман, Биё, ки бе ту њастам нимаи тан. Набошї дар барам, дунёст торик, Љањони ман фаќат бо туст равшан.

Сафои рўзгори ман, куљої? Гули доимбањори ман, куљої? Биё, њар лањза ёдат мекунам ман, Аё, шириннигори ман, куљої?

Ду чашми пурадоятро бибўсам, Рухони пурсафоятро бибўсам. Чунон пазмони ту гаштам, чу ої, Зи сар то нўги поятро бибўсам.

Салом, эй Вањдати тољикзаминам, Салом, эй Вањдати рўи заминам. Салом, эй навбањори кишвар бахт, Дигар рўи хазонатро набинам. Салом, эй њамдиёри ориёнам, Салом, эй вориси Сомониёнам. Салом, эй нури чашму љони љонам, Салом, фарзанди дилбанди замонам.

АБДУРАУФ

ÂÀЊÄÀÒÍÎÌÀ Аё эй миллати оринажодам, Муборак бод, љашни вањдати ту. Худовандо, набинам њељ гоње, Сари хам гаштаву рўзи бади ту. Муборак љашни вањдат, тољики ман,

Äóøàíáå МУЊАММАС БАР ЃАЗАЛИ БОЗОР СОБИР

Бин, куртаи гулдўзї ба бар ёри Душанбе, Гул карда њама кўчаву бозори Душанбе, Пирўз шуда дилбари гулкори Душанбе. «Чидам гули садбарг зи гулзори Душанбе Бурдам ба дари хонаи дилдори Душанбе»

Дидам, ки ду чашмаш рањи моро нигарон аст, Дил аз алами ман ба бараш навњакашон аст, Чанд ќатраи ашке ба бари рўш равон аст, «Гуфтам, ки дар ин њар вараќи ѓунча нињон аст Рози ману рози туву асрори Душанбе». Чун ќалби кушодам ба барам мояи ман нест, Љуз шеър дар ин бодия пирояи ман нест, Љуз маънии ногуфта дигар ояи ман нест, «Њар сояи беманзара њамсояи ман нест, Њамсояи ман сояи девори Душанбе».

Шукуњу шаъну шуњрат, тољики ман. Муборак бод љашни вањдату сулњ, Барои халќу миллат, тољики ман. МЭЛС НУРОВ, омўзгори мактаби Президентї дар вилояти Суѓд, Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон

То омадани роњи ту афтода шуд аз даст, Дил аз ѓами дурии туам ранги њино баст, Њарчанд ки дурам ман аз он хонаву бунбаст, «Чун риштаи дил, риштаи љон, риштаи умр аст Дар гардани ман риштаи тумори Душанбе». Аз ёди Ватан манзили ман љунбаду љунбад, Бо номи Ватан мањмили ман љунбаду љунбад, Аз дарди ў обу гили ман љунбаду љунбад, «Дар сина ба љои дили ман љунбаду љунбад, Умре њама гањвораи гулдори Душанбе». Эй кош, ба рўям бирасад дидаи чораш, Бо љорўби мижгон бикунам тоза ѓубораш, Хоњам, ки сари ман бишавад зинати дораш, «Мањтоб авезон ба лаби шохи чинораш, Фонуси шаби шоири бедори Душанбе».

Рушдбахши истеъдодњо

фанни химияро ба марказ љалб кард. Агар дар соли аввал (2009) теъдоди шогирдонаш њамагї 8-10 нафар буд, њоло аз 50 нафар бештар гардидааст. Њар сол беш аз 90 фисади шогирдони гурўњаш дар озмунњои шањриву љумњуриявї ва байналмилалї ѓолибият ба даст меоранд ва соњибимтиёзу соњибљоиза мегарданд. Агар ному насаби шогирдони ѓолибу љоизадори А.Ёќубовро сабт намоем, рўйхате хоњад шуд иборат аз чандин сањифа. Дар радифи он ки шогирдони зиёди ў имрўз дар соњањои гуногуни иртиботманд бо фанни химия кор мекунанд, айни замон беш аз 50 нафар шогирдаш дар Донишгоњи давлатии тиббии Тољикистон ба номи Ибни Сино тањсил менамоянд ва аксари онњо пас аз пирўзї дар озмунњо аз тариќи суњбат шомили донишгоњ гардидаанд. Дар мактабњои олии тиббии хориљї 10 шогирдаш бомуваффаќият тањсил доранд. Шогирдони А.Ёќубов дар баробари омўзиши амиќи фанни химия ба корњои эљодию

15

тањќиќї машѓул мешаванд ва аксар узви фаъоли Академияи хурди фанњо мебошанду дар конфронсу њамоишњои илмии он бо маърўзањои муњтавоманд ширкат меварзанд. Худ низ гароиш бо нигориши маќолањои илмию методї дорад. Чандин маќолаву дастураш дар ин боб тавассути нашрияву нашриётњо ба табъ расидаанд, чунончи: «Њалли масъалањо ва супоришњои мустаќилона аз фанни химия», «Маљмўи пурсишњои тестї аз фанни химия»… Имрўз ин омўзгори хушсалиќаву писандида ба синни мубораки 60 расидааст, вале ба назар хеле љавонтар аз синни хеш менамояд. Дўстонаш гоњгоње њамин нуктаро ба ў таъкид менамоянд ва нимшўхию нимљиддї сабаб мепурсанд. Абдумўмин бо табассуми малењ посух мегўяд: - Дар зиндагї омилњои умдае мављуданд, ки то љое ба љавону неруманд мондани шахс мусоидат мекунанд. Барои ман аз ин љињат омили асосї шогирдонам, љидду

Ислом САИД, омўзгор љањд ва комёбињои эшон мебошад. Аз њар муваффаќияти шогирдонам неруи тоза мегирам, дилам мешукуфад, хаёлам, ки соле чанд љавонтар мешавам. Дигар ин, ки ман дўстони зиёде дорам, ки бештарашон омўзгоранд ва суњбату мубодилаи афкори њамарўза бо онњо бароям гуворою рўњбахш аст, нерўафзост. Ва низ ба лутфи таќдир, маро зављаи бофаросату равшанзамире насиб гардида, (Хуршеда Ќиёмиддинова, ки њампешаам аст, дар омўзгорї комёбињо дорад, шогирдону њамкоронаш эњтиромаш мекунанд. Шукр, мо фарзандони шоиста дорем, ки дар зиндагии мустаќилона љодањои муносиби худро дарёфтаанд.. Таманнои онро дорем, ки ин њама омилњои созгору гуворову хушоянд њамеша мададгору рўњу нерубахши инсони наљиб ва омўзгори соњибфазилату Аълочии маорифи маърифатманд, Љумњурии Тољикистон Абдумумин Ёќубов бошанд ва ба идомаи фаъолияти самармандаш мусоидат намоянд. А.МУРОДЇ, С.МАШИДОВ

Нахустин мукофоти давлатии «Газетаи муаллимон» Грамотаи фахрии Президиуми Шўрои Олии ЉШС Тољикистон (соли 1982) мебошад.


16

ОМЎЗГОР

АНЉОМ

№ 43, 25 октябри соли 2013

«УРОЛЕЗИН ФОРТЕ»ДАВОИ ГУРДА БО УСУЛИ ГИЁЊЇ

Маљмўи растанигии ин даво барои бењтар намудани вазъи функсионалии гурда ва роњњои пешобгузар таъсир расонида, инкишофи илтињоб ва боќї мондани пешобро нест меку над. Хунукињои гурда ва пешобдонро аз байн мебарад ва пайдоиши сангро пешгирї мекунад. Фитомаљмўъ мубодилаи моддањоро ба меъёр дароварда, организмро аз токсинњо ва дигар моддањои зараррасон тоза мегардонад. Истифода: ба калонсолон 1-2 њаб 3 бор дар як рўз, њангоми хўрок. Давомнокї 1 моњ. Шакли барориш: №60 њаб нархаш 40 сомонї. Раќ. ќайд №001558. Тел: Душанбе 95-178-85-08, в. Суѓд ва ноњияњои он 927-49-33-47. Аз дорухонањо пурсон шавед Истењсолкунанда Россия

НАВИД

Љоиза ба соњибќаламон

Дар Иттифоќи нависандагони Тољикистон маросими ботантанаи супоридани љоизањои адабї ба шоиру нависандагон баргузор шуд. Тавре ки ќаблан иттилоъ дода будем, љоизањои ба номи Садриддин Айнї ба носирон Насими Раљаб ва Марямбонуи Фарѓонї, ба номи Мирзо Турсунзода ба шоирон Раънои Мубориз ва Давлат Сафар лоиќ дониста шуда буданд. Зимни љаласаи вижаи раёсати ИН раиси он Мењмон Бахтї дар хусуси эљодиёти соњибљоизањо сухан ронда, ба эшон дар вазъияти тантанавї нишон ва шањодатномаи љоизањоро супорид. Сипас, адибон Аскар Њаким, Гулназар, Ато Мирхоља, Кароматуллои Мирзо, Гулрухсор, Љонибек Акобир перомуни осори назмию насрии чањор нафар адиби шинохта самимона њарф зада, номбурдагонро ба муносибати сазовор гардида-

нашон ба љоизањои Айнї ва Турсунзода табрику шодбош гуфтанд. Ш.РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

Муаммои «Њандаса» Аз боло ба поён: 2. Вилоят дар Љумњурии Ўзбекистон. 3. Рањмкунанда. 4. «Ихтиёр аст, чї ***- ву чї душоб хўранд» (Њофиз). 5. Роњбари ин ё он рўзнома ё нашрия. 6. *** Эргашева, Њунарпешаи халќии Тољикистон. 8. Илми геометрияро гўянд. 9. Шакли љамъи калимаи ќишр. 10. Пайвандаки хилофї. 11. Навъи маймун. Аз чап ба рост: 1. Воситаи хоку регкашонї тавассути ду нафар. 4. Як навъи њайвон. 6. Оне, ки таъриф шудааст. 7. Њамсафар. 9. Љамъи вожаи мулк. 12. Рангу бор додан. 13. Исми маъмули занона. 14. Асбоби дурегарї.

ТАНАКСОЛ БАР ЗИДДИ ИХРОЉИ ЛЯМБЛИЙ!

Ширкати илмию истењсолии Россия воситаи нодиреро коркард намудааст бо номи ТАНАКСОЛ, ки он аз љамъи гиёњњо (пижма, полын, тысячелистник, девясил) иборат буда, њангоми беморињои паразитї ва сироятї (лямблиоз, амебиоз, аскаридоз, энтеробиоз) истифода бурда мешавад. Он имрўз воситаи аз њама самараноки зидди лямблиоз барои кўдакон ва калонсолон мањсуб меёбад. Дар њолатњои вазнин, Танаксолро якљоя бо дигар воситањои синтетикии зидди ихрољ истифода бояд бурд. Танаксол таъсири манфии доруњои синтетикиро кам мекунад. Тарзи истифодабарї: Кўдакони аз 1-сола 1/6ќ, аз 2 то 7-сола 1/3ќ, аз 7 то 12-сола 2/3ќ, аз 12-сола боло аз 1 то 2 ќошуќча рўзе 3 маротиба, 30 даќиќа пас аз хўрок. Давомнокї: аз 7 то 14 рўз, барои калонсолон то 30 рўз. Аз дорухонањо пурсон шавед!

ХАНДАРЕЗ

ПАНЉ ЛАТИФА

Ду маст дар кўча вомехўранд: Масти якум: - Медонї, соат чанд аст? Масти дуюм: - Медонам! Масти якум: - Рањмат! ХХХ Имтињон. Профессор: -Ња, саволномаро нагирифта, аллакай дастат меларзад, бача! Донишљў: - Шумо њам меларзидед, устод, агар дар љои ман мешудед.

ХХХ Марде дар рўзнома таъзияро дар бораи ногањон вафот кардани худаш хонда, ба рафиќаш телефон кард: - Ту таъзияро дар бораи вафот кардани ман хондї? - Бале, хондам, - љавоб мегўяд рафиќаш. – Исто, ки ту дар он дунё њам телефон дорї магар?! ХХХ - Духтур, чї кор кунам? Мехоњам 100 сол умр бинам. - Ин душвор не: сигор накаш, араќ нахур, муошират бо занонро кам кун. - Ин тавр бошад, ман аз 100 сол умр дидан даст мекашам. ХХХ Писар. - Дадољон, имрўз ман бо мошинатон гардам, майлаш? Падар: -Худо барои чї ба ту ду пой додааст?! Писар: -Яктояш барои газ ва дигараш барои тормузро зер кардан.

Мураттиб Њотами ЊОМИД

Холмуродов Холмурод 14-уми октябри соли љорї директори коллељи политехникии ноњияи Зафаробод Холмуродов Холмурод Љумабоевич дар синни 54-солагї аз љањон даргузашт. Холмуродов Холмурод 27-уми августи соли 1959 дар дењаи Овчии ноњияи Ѓончї таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаби раќами 19-и дењаи Овчї ба факултети математикаи Донишгоњи миллии Тољикистон дохил шуда, соли 1981 онро бо бањои аъло хатм кардааст. Фаъолияти мењнатиашро соли 1982 дар Академияи илмњои Тољикистон ба њайси лаборант оѓоз намуда, то соли 1984 дар вазифањои муњандис-барномарез, муњандис-барномарези калони лаборатория адои вазифа намудааст. Сипас, дар вазифањои тарбиятгари хобгоњи техникуми обёрикунии ноњияи Зафаробод, раиси иттифоќи

ЭЪТИБОР НАДОРАД

касабаи техникум, омўзгори математика, љонишини директор оид ба корњои тарбия, љонишини директор оид ба корњои таълимї фаъолият кардааст. Мавсуф аз соли 2009 то рўзњои охирини њаёт дар вазифаи директори коллељи политехникии ноњияи Зафаробод адои вазифа намудааст. Ў дорандаи нишони «Аълочии маорифи Тољикистон» буд. Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, Шўрои директорони муассисањои тањсилоти миёнаи касбии Љумњурии Тољикистон, њайати устодону донишљўёни коллељи политехникии ноњияи Зафаробод ба наздикону пайвандони марњум изњори њамдардї менамоянд.

Шањодатномаи гумшудаи Шањодатномаи гумшудаи Т-ШТА №0094092 дар бораи А №610958 дар бораи хатми хатми синфи 9, ки онро соли мактаби миёнаи нопурра, 2005 мактаби миёнаи №49-и ки онро соли 1991 мактаби ноњияи Фирдавсї ба Љунайев миёнаи раќами 16-и шањри Далер додааст, эътибор надоДушанбе ба Журавец Тимур рад. Томович додааст, эътибор Шањодатномаи гумшудаи надорад. А №001383, ки онро соли 1987 гимназияи №53-и ноњияи ИсШањодатномаи гумшудаи моили Сомонї ба Рањмонова Т-ШТУ №0007139, ки онро Гулбањор додааст, эътибор соли 2002 мактаби миёнаи надорад. №49-и ноњияи Фирдавсї ба Дафтарчаи имтињонии Одинабекова Заррина додагумшудае, ки Донишгоњи аст, эътибор надорад. техникии Тољикистон ба Шањодатномаи гумшудаи номи М.Осимї ба донишљўи АБ №079934, ки онро соли соли 4-уми гуруњи 2601011999 мактаби миёнаи №10-и 01, факултети соњибкории ноњияи Сомонї ба Гиясов Са- муњандисї ва менељменти иджон Джамолджонович до- Имонов Оятулло додааст, эътибор надорад. дааст, эътибор надорад.

Ањли эљоди њафтаномаи «Омўзгор» ба собиќ корманди њафтанома Пўлоди Нурзод ба сабаби вафоти ПАДАРАШ њамдардї изњор мекунанд. Гуруњи дўстон ба директори мактаби №25-и шањри Панљакент Шоев Ислом бинобар даргузашти МОДАРАШ изњори њамдардї менамоянд. Маъмурият, омўзгорони мактаби шабонаи №2, мактаби тањсилоти миёнаи умумии №17 –и шањри Вањдат аз марги ногањонии омўзгор Њикматов Њайдар сахт андўњгин буда, ба ањли байти марњум њамдардии амиќ баён менамоянд. Раёсати маориф ва Кумитаи иттифоќи касабаи кормандони маорифи шањри Душанбе аз вафоти собиќ директори хонаи кўдакони №1-и шањри Душанбе, собиќадори мењнат Шукурова Любов Набиевна андўњгин буда, ба наздикону пайвандони марњум сабри љамил хоњонанд.

Суњбати љонпарвар аст суњбати «Омўзгор»

ОМЎЗГОР Муассис: Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Почтаи электронї: info@omuzgor-news.tj Сайти њафтанома: www.omuzgor-news.tj

Њайати Н.САИДОВ, Ф.РАЊИМОВ, Т.МАЊМАДОВА, Ф.ИСМОНОВ, А.РАЊМОНОВ, Сармуњаррир: Ноилшо НУРАЛИЕВ тањрир: М.САЙФИДДИНОВ, А.МУРОДЇ (љонишини сармуњаррир), М. РУСТАМ (котиби масъул) Суроѓа: 734024, ш.Душанбе, к.Нисор Муњаммад, 13а. Телефонњо: ќабулгоњ – 221-63-36, љонишини сармуњаррир – 227-36-29, котиби масъул ва шуъбањо – 227-25-49 «Омўзгор» дар Вазорати адлияи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 21Р – 405 19.12.2000 сабти ном шуда, тањти раќами 0018/рз, аз 14.09.2007 дар Вазорати фарњанги Љумњурии Тољикистон аз нав номнавис гардидааст. Нашрия ба хотири чандандешї маводе низ ба табъ мерасонад, ки идораи њафтанома метавонад бо муаллифон њамфикр набошад ва барои онњо масъулият ба уњда нагирад. Дастхатњо ва суратњо ба муаллифон баргардонида намешаванд. Њафтанома дар Муассисаи ХЊЊФ «Мушфиќї» ба табъ расидааст. | Индекси обуна – 68850 | Адади нашр: 29 435 нусха | Тарроњ: С. Ниёзов | Њуруфчинон: О.Љабборова ва Ш. Зафарзода


Omuzgor #43