Page 1

Бењин фарди љањон омўзгор аст, Аз ў сарсабзу хуррам рўзгор аст

ЊАФТАНОМА АЗ 20-УМИ ИЮЛИ СОЛИ 1932-ЮМ НАШР МЕШАВАД

ОМЎЗГОР

№ 37 (11898) 13-уми сентябри соли 2013

НАШРИЯИ ВАЗОРАТИ МАОРИФИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН

ИСТИЌЛОЛИЯТ–ОМИЛИ

ПОЙДОРИИ МИЛЛАТ

МЕЊРНОМА

СУХАНРОНИИ ЭМОМАЛЇ РАЊМОН БА МУНОСИБАТИ РЎЗИ ИСТИЌЛОЛИЯТИ ДАВЛАТИИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН

Њамватанони азиз! Њозирини гиромї! Гузашти ваќт беш аз пеш собит менамояд, ки њастии њар давлату љомеа, рушди озодона ва сарбаландии њар як фарди он мањз ба истиќлолияту озодї њамчун кафолати асосии баќои миллатњо вобастагии мустаќим дорад. Њамин дастоварди бузург дар тўли таърихи башарият имкон фароњам овардааст, ки мардумони љањон соњиби њаќќи табииву таърихии худ бошанд. Мояи ифтихори мардуми Тољикистон аст, ки мо баъди садсолањои зиёд мањз ба шарофати ин неъмати бебањо, яъне, истиќлолияти давлатї бо дарназардошти анъанаву суннатњои таърихии аљдодиамон ва бо истифода аз таљрибаи кишварњои мутамаддину пешрафта бисту ду сол ќабл ба бунёди давлатдории миллии худ оѓоз кардем. Аз ин лињоз, истиќлолият барои мо яке аз муќаддастарин арзишњои миллї ба њисоб меравад. Зеро ин дастоварди бузург натиљаи талошу муборизањои фарзандони бонангу номуси тољик ба хотири амалї намудани ормони чандинасраи халќамон, яъне, эњёи давлатдории миллии тољикон мебошад. Мардуми Тољикистон Рўзи истиќлолияти давлатии кишварро чун нишонаи ќадршиносиву арљгузорї ба ин санаи таќдирсози миллї њар сол њамчун љашни бузурги умумимиллї дар фазои бошукўњи идона таљлил мена-

моянд ва шукрона мекунанд, ки давлати соњибистиќлолу Ватани соњибихтиёр доранд. Имрўз, ки мо дар арафаи бистудуюмин солгарди ин љашни бузург љамъ омадаем, тамоми мардуми шарифи Тољикистон ва кулли њамватанони бурунмарзиамонро ба ин муносибат самимона табрик гуфта, орзумандам, ки ин љашни фархунда ба хонадони њар як сокини Ватани мањбубамон файзу сурури идона ва бахту саодати поянда оварад. Соњиби давлати мустаќил шудан ва ихтиёри давлатдориро ба дасти худ гирифтан барои тољикон рўйдоди воќеан сарнавиштсоз мебошад. Зеро миллате, ки таќдири имрўзу фардои давлат ва сарзамини худро дар ихтиёр дорад, аз саодати бузурге бархурдор аст. Ѓояи истиќлолият њамчун яке аз рукнњои бунёдии озодии инсон дар тамоми давру замонњо љузъи таркибии андеша ва њувияти миллии мо будааст. Чунонки аз сарнавишти бисёр ќавму миллатњои сайёра бармеояд, соњибистиќлолї насиби њар халќ намегардад. Зеро ба даст овардани соњибистиќлолї ва барпо намудани давлати соњибихтиёр ѓайр аз ин, ки бо имконияти таърихии њар халќу миллат иртибот дорад, инчунин, аз њар фарди миллат бедориву њушёрї, эњсоси гарми ватандўстиву ватандорї, кору фаъолияти содиќонаву софдилона ва саъю кўшиши доимиро талаб мекунад. Дар љањони пуртазод

(Давомаш дар сањ.2)

Низом ЌОСИМ

ÌÓËÊÈ ÈØЌÓ ÁÀÕÒÈ ÌÎ

Эй ба сурат камзамину эй ба сират беканор, Дастгири љовидони мо ба дањри пойдор. Бањри мо буду набудї аз (07.09.2013) љањони бекарон, Бору барги мо ту њастї, эй ва пур аз мухолифатњо, ки бањори бехазон! истиќлолияти Тољикистон ба

чунин давра баробар омад, мо бо њифзи хусусиятњои милливу таърихии халќамон роњу равиши хосаи худро дарёфтем ва имрўз бо ин роњ, яъне, бунёди давлати демократї, њуќуќбунёд ва дунявї дилпурона пеш меравем. Модели хоси давлатдомиллии Тољикистони рии соњибистиќлолро љањони муосир эътироф намуд ва кишвари мо маќому манзалати шоистаи худро дар љомеаи башарї пайдо кард, ки ин бузургтарин дастоварди мо дар интињои асри XX ва ибтидои садсолаи XXI мањсуб мешавад. Имрўз Тољикистон дар шоњроњи рушди устувор ва тањкими пояњои истиќлолияти давлатї ва аркони давлатдории миллї ќарор дорад. Дар чунин марњала тамоми кўшишу талошњои мо бояд ба он сафарбар карда шаванд, ки истиќлолият дар радифи “миллат”, “ватан” ва “вањдат” ба мафњуми људонашавандаи њастиву шуур, љањонбинї ва арзиши бунёдии зиндагии њар як шањрванди кишвар мубаддал гардад. Мусаллам аст, ки дарки амиќи моњияти истиќлолияту озодї барои пойдории давлат ва баќои миллат ањамияти фавќулода дорад. Зеро мањз ин неъмати бузурги худодод барои њар яки мову шумо имкон фароњам овард, ки номаи таќдири худро бо дасти худамон нависем ва ба хотири фардои ободу осудаи худ ва фарзандонамон зањмат кашем. Мо бояд њамеша дар хотир дошта бошем, ки њамаи камиву костињо ва мушкилоти зиндагї дар муќоиса бо неъмати истиќлолу озодї њељанд. Зеро миллате, ки истиќлолу озодї дорад ва ихтиёри давлатдорї дар дасти худаш аст, имконият њам дорад, ки масъалаву мушкилоти зиндагиро худаш њаллу фасл намояд. Њамон тавре ки ёд доред, баробари ба даст овардани истиќлолият мардуми мо ба гирдоби мухолифату низоъњои дохилї ва оќибат ба љанги тањмилии шањрвандї гирифтор гардид ва кор ба љое расид, ки масъалаи њастии миллату давлати тољикон зери хатар ќарор гирифт. Яъне, хатари пароканда шудани миллати тољик ва

www.omuzgor-news.tj

Љони мо, эй Тољикистон, Мулки ишќу бахти мо. Љони мо, эй Тољикистон, Тољи мову тахти мо! Аз самоят файз резад бањри фарзандони ту, Аз заминат файз хезад бањри пайвандони ту. Эй самоят файзрез, ашки алам дигар марез,

Эй заминат файзхез, охир ту њам бар по бихез! Љони мо, эй Тољикистон, Мулки ишќу бахти мо. Љони мо, эй Тољикистон, Тољи мову тахти мо! Чун муњаббат ту љавонї, чун хирад њастї ту пир, Офтобї, љону дилро гарм созиву мунир. Номбардори ту бодо номи неки тољикон, Ифтихори тољикон боз, эй диёри љовидон! Љони мо, эй Тољикистон, Мулки ишќу бахти мо. Љони мо, эй Тољикистон, Тољи мову тахти мо!

ÄÀÐ ÈÍ ØÓÌÎÐÀ:

ДАР БОРАИ МО «СЕМЬЯ И ШКОЛА» НАВИШТА БУД сањ.

7

ЁДЕ АЗ ГУЗАШТА

сањ.

8

ЧАРОЃАФРЎЗИ МАОРИФ ВА МАЪРИФАТсањ. 9 Ў - «ЌАЊРАМОН»-И БАЊСЊОИ ИМЛО ВА ТАЪЛИМ

сањ.

11


2

ОМЎЗГОР

№ 37, 13 сентябри соли 2013

РАЊНАМО

ИСТИЌЛОЛИЯТ–ОМИЛИ ПОЙДОРИИ МИЛЛАТ (Аввалаш дар сањ.1)

аз байн рафтани давлати тољикон ба воќеияти бисёр талху дањшатноки рўз табдил ёфта буд. Вазнинтарин талафоти мо дар он рўзњо ба њалокат расидани дањњо њазор шањрвандонамон буд, ки дар натиља њазорон нафар модарону занон аз фарзандону шавњарони худ ва дањњо њазор нафар кўдакон аз падару модар, яъне, парастори худ мањрум шуданд. Бар асари воќеоти мудњиши он рўзњо як миллион нафар шањрвандони мо гуреза шуданд, иќтисодиёт пурра хароб гардида, садњо њазор манзили истиќоматї, њазорон мактабу беморхонањо ва дигар иншооти иљтимої сўхтанд ё валангор шуданд ва хисороти моддї аз дањ миллиард доллари амрикої гузашт. Ба сари мардуми кишвар бори гарони ѓаму андўњ, тарсу њарос ва ноумедї аз фардои зиндагї бор гардид. Дар чунин шароити нињоят сангину фољиабор ягона воситаи аз вартаи парокандагї ва мањвшавї наљот додани миллату давлат њарчи зудтар хотима бахшидан ба љангу хунрезї, ба њамдигарфањмиву ризоият даъват кардани мардум, сарљамъ намудани миллати тољик ва фароњам овардани заминањои вањдати миллї буд. Зеро бе давлати миллии соњибистиќлол тамоми орзуву омоли таърихии миллати тољик ва њадафу барномањои насли имрўзу фардои он маънои худро аз даст медод. Хушбахтона, мо бо пуштибонии самимона ва бо такя ба хиради сулњљўёнаву тањаммулгароёнаи мардуми шарифи Тољикистон ин раванди сарнавиштсозро вусъат бахшидем, сулњу салоњро дар кишварамон таъмин кардем, фирориён ва гурезањои иљбориро ба Ватан ва мањалли зисташон баргардонидем ва ба барќарорсозии харобањои љанг оѓоз намудем. Мањз аз њамин хотир, ќатъи хунрезї, расидан ба сулњу субот ва вањдати миллї яке аз нахустин дастовардњои таърихї ва арзиши муќаддаси оѓози даврони истиќлол мебошад, ки танњо бо майлу хоњиши мардуми сулњхоњу тањаммулгарои тољик муяссар гардид, яъне, ин дастоварди таърихї, пеш аз њама хизмати бузурги халќи тољик мебошад. Ин марњала, дарвоќеъ, як дарси фаромўшнопазири њаётї ва мактаби бузурги худогоњии миллї буда, моро водор месозад, ки сабаќњои талхи низои дохилї ва љанги тањмилии шањрвандиро њаргиз аз хотир набарорем. Дастоварди дигари давраи мазкур эњё ва барќарор намудани аркони давлатдории миллї ва нињодњои асосии он буд. Мо тавонистем дар кўтоњтарин муњлат бо дастгирии мардуми шарифи худ сохти конститутсионї ва фаъолияти сохтору маќомоти фалаљшудаи њокимиятро барќарор карда, амалан дар љои холї Артиши миллиро таъсис дињем ва ба ташкили шохањои нави њокимият ва дигар сохторњои низомиву маќомоти њифзи њуќуќ оѓоз намоем. Ќабули Конститутсияи Тољикистон дар таърихи давлатдории мо сањифаи наверо оѓоз намуда, асосу пойдевори давлати соњибистиќлоли Тољикистон гардид. Минбаъд такмили Конститусияи Љумњурии Тољикистон бо роњи ворид намудани таѓиру иловањо имкон фароњам овард, ки дар кишвар парламенти касбии дупалатагї таъсис дода шавад. Инчунин, инсон ва њуќуќу озодињои ў арзиши олї эълон шуда, раъйпурсии умумихалќї ва интихобот њамчун шакли олии ифодаи бевоситаи њокимияти халќ эътироф гардид. Ќобили зикр аст, ки он солњо Тољикистон миёни љумњурињои собиќ шўравї дуюмин давлате буд, ки ба тариќи раъйпурсии умумихалќї Конститутсияи кишвар ва баъдан таъсиси парламенти касбии дупалатагиро бо роњи интихоботи озод ва бо майлу иро-

даи мардум ќабул намуд. Шањрвандони Тољикистон аввалин маротиба имкон пайдо намуданд, ки озодона ва бо дарки масъулияти баланди шањрвандї дар назди наслњои гузашта, њозира ва оянда самтњои стратегї ва дурнамои рушди љомеаро барои дањсолањои минбаъда мустаќилона муайян намоянд. Дар заминаи асосњои њуќуќии фароњамгардида тўли ин солњо чанд марњалаи ислоњоти сиёсї ва идоракунии давлатї гузаронида шуда, љињати таъмини самаранокї ва шаффофияти фаъолияти дастгоњи давлатї сохтори

вонист, ки муњимтарин заминањои рушди устувори иќтисодиётро гузошта, ба хотири тањкими давлатдории миллї дурнамо ва барномањои иќтисодиву иљтимої ва илмиву фарњангиро тањияву амалї созад. Дар давраи зикршуда низоми боэътимоди молияи давлатї, ки пояи асосии фаъолияти иќтисоди бозорї ва заминаи зарурї барои эътидолу болоравии тамоми соњањои иќтисодиёт ва иљтимоиёт мебошад, фароњам оварда шуд. Њаљми буљети давлатї нисбат ба соли 2000-ум 48 баробар афзоиш ёфта,

идоракунї бо воќеияти љомеа мувофиќ гардонида шуд. Дўстони азиз! Тавре борњо зикр кардаем, дањсолаи аввали давлатдории миллии мо асосан ба њалли масъалањои сиёсї, аз љумла ба эътидол овардани вазъияти кишвар, баргардонидани гурезањо, бо хонаву љой таъмин кардани онњо, бесилоњ гардонидани гурўњњои мусаллањи ѓайриќонунї, њалли масъалањои дар Созишномаи умумии истиќрори сулњ ва ризоияти миллї муайяншуда сарф гардида, танњо пас аз соли 2000-ум ба давлату Њукумат муяссар гардид, ки ба таври љиддї њалли масъалањои иќтисодиву иљтимоиро роњандозї намояд. Бояд хотирнишон намоям, ки соли 1996, яъне, замоне, ки њанўз низоъњои дохилї идома доштанд, бори аввал Барномаи якуми ислоњоти иќтисодї дар кишвар ќабул карда шуд ва раванди амалї намудани чорабинињо љињати гузариши иќтисодиёти мамлакат ба муносибатњои бозаргонї оѓоз гардид. Ба эътидол омадани вазъи сиёсї ва суръат гирифтани ислоњоти иќтисодї дар њамаи соњањои иќтисоди миллї имконият дод, ки коњишёбии маљмўи мањсулоти дохилї нигоњ дошта шавад ва соли 1997 аввалин маротиба аз оѓози истиќлолият болоравии маљмўи мањсулоти дохилї нисбат ба соли 1996 ба андозаи 1,7 фоиз мушоњида гардид. Дар нимаи дуюми соли 2000-ум рўйдоди хеле муњим, ки дар даврони истиќлолият ба вуќуъ пайваст, ба муомилот баровардани яке аз нишонањои давлати соњибистиќлол - пули миллї, яъне, сомонї буд, ки он ба болоравии нишондињандањои макроиќтисодї дар тамоми соњањои иќтисодиёти мамлакат ва рањоии кишвар аз буњрони иќтисодї, инчунин бењдошти њолати молиявї, муътадил гардидани буљети давлатї ва вазъи иќтисодиву иљтимоии кишвар мусоидат намуд. Њамин тавр, дар 13 соли охир суръати афзоиши маљмўи мањсулоти дохилї њамасола ба њисоби миёна 7-8 фоизро ташкил дод ва дар соли 2013 њаљми он ба 42,1 миллиард сомонї баробар мегардад, ки ин ба њар сари ањолї 5263 сомониро ташкил дода, нисбат ба соли 2000-ум 19 баробар зиёд мебошад. Дар ин давра Њукумати кишвар та-

дар соли 2013 ба 12,1 миллиард сомонї баробар мегардад. Дар баробари рушди иќтисодиёт ва афзоиши имкониятњои буљети давлатї мо пайваста зиёд намудани маблаѓгузории соњањои иљтимоиро њамчун самти афзалиятнок таъмин намуда истодаем. Масалан, маблаѓгузории соњањои асосии иљтимої – маориф, тандурустї ва њифзи иљтимоии ањолї, аз љумла нафаќа дар 12 соли охир аз 35 то 55 баробар афзоиш дода шуд. Амалї намудани њадафњои стратегї ва афзалиятњои миллї, густариши ислоњоти иќтисодї, андешидани тадбирњо оид ба таъмини суботи иќтисодї дар кишвар боиси рушди иќтисодиёт ва паст шудани камбизоатї гардид. Аз рўи натиљањои тањќиќоти охирин сатњи камбизоатї дар давраи солњои 2000-2012 аз 81 фоиз ба 38,3 фоиз коњиш ёфтааст. Њукумати мамлакат охири соли 2012 Стратегияи баланд бардоштани сатњи некўањволии мардуми Тољикистонро ќабул намуд, ки њадафи асосии он дар баробари паст кардани сатњи камбизоатї дастгирї ва фароњам овардани шароити мусоид барои ташаккули табаќаи миёнаи ањолї ва дар ин асос таъмин намудани рушди устувори иќтисодиёти кишвар мебошад. Дар стратегияи мазкур нигоњ доштани тамоюлњои мављудаи мусбат дар рушди соњањои иќтисодиёт, љалби сармояи хориљї ба иќтисоди кишвар, таъмини устувории ќурби пули миллї, муътадил нигоњ доштани сатњи таваррум ва зиёдшавии даромадњои воќеии пулии ањолї пешбинї гардидааст. Аз рўи нишондодњои санади зикршуда дар сурати рушди миёнасолонаи маљмўи мањсулоти дохилї дар сатњи 7,5 фоиз коњиши таваррум то 7 фоиз ва сатњи камбизоатї то 31 фоиз дар назар аст. Бояд гуфт, ки дастовардњои Тољикистони соњибистиќлол дар самти татбиќи се њадафи стратегї – таъмини истиќлолияти энергетикї, аз бунбасти коммуникатсионї рањої бахшидани кишвар ва њифзи амнияти озуќаворї назаррас мебошанд ва тайи солњои охир бењтар шудани вазъи соњањои саноат, энергетика, кишоварзї, наќлиёт ва роњсозї, коммуникатсия ва техноло-

гияи иттилоотиро њамватанони азизи мо хуб эњсос мекунанд. Дастоварди дигари замони соњибистиќлолии кишвар барќарорсозї ва ташкили заминањои бунёдии соњаи илму маориф, аз љумла азнавсозии инфрасохтори соња, ба раванди таълиму тарбия ворид намудани технологияњои муосир ва љорї кардани шаклу усулњои замонавї, инчунин омодасозии кадрњо буд, ки мо ин тадбирњоро ба хотири заминагузорї ба таъмини ояндаи неки давлатдории миллї ва наслњои нави халќамон амалї карда истодаем. Дар замони истиќлолият теъдоди муассисањои тањсилоти олии касбї се баробар, шумораи умумии донишљўёни мактабњои олї чор баробар ва номгўи ихтисосњое, ки дар мактабњои олии кишвар аз рўи онњо кадр тайёр карда мешавад, ќариб чор баробар афзоиш ёфтааст. Дар баробари ин, мо вазифадорем, ки бо дарназардошти афзоиши ањолї бунёди муассисањои нави таълимї ва фароњам овардани шароити заруриро барои таълиму тарбияи насли наврас ва љавонон боз њам вусъат дињем. Њозирини гиромї! Имрўз Тољикистон њамчун давлати соњибистиќлол љойгоњи хоси худро дар арсаи байналмилалї пайдо кардааст. Њоло давлати мо дар сиёсати хориљии худ соњибташаббус мебошад, ки аз љониби љомеаи љањонї пазируфта шудани чандин пешнињодњои глобалии он далели возењи ин гуфтањост. Дар ин радиф соли гузашта Тољикистон ба узвияти Созмони Умумиљањонии Савдо пазируфта шуд ва њоло кишвари мо узви комилњуќуќи муњимтарин созмонњои байналмилалии сиёсиву иќтисодї ва фарњангї мебошад. Расидан ба ин њадаф на танњо дастоварди муњими иќтисодї, балки пирўзии муњими сиёсї ва дипломатии Тољикистон дар сатњи байналмилалист. Имрўз, яъне, баъд аз бисту ду соли соњибихтиёрии тољикон бо тамоми масъулият метавон гуфт, ки мањз ба шарофати истиќлолият мо тавонистем раванди худшиносї ва ифтихор аз давлатдории миллиро ба сатњи сиёсати давлатї расонем. Акнун њар шањрванди Тољикистони соњибистиќлол метавонад бо сарфарозї худро фарзанди миллати куњанбунёду фарњангсолор ва соњибдавлати тољик муаррифї карда, аз ватану ватандорї ва аз рамзу муќаддасоти миллии хеш - Парчаму Нишон ва Суруди миллї ифтихор намояд. Љомеаи мо имрўз дар шароити тањаввулоти босуръат ва бисёр мураккаби љањони муосир ќарор дорад, ки дар он раванду тамоюлњои гуногуни манфї низ њастанд ва метавонанд ба истиќлолият, пояњои давлатдорї, вањдати миллї ва гузашта аз ин, ба њастии миллат хатар эљод намоянд. Бо густариши ин раванду тамоюлњо, ки тибќи тањлилу пешгўињо дарозмуддат хоњанд буд, тањдиду хатарњои љиддї ба амнияти минтаќа ва љањон боќї мемонанд. Њатто имрўз бо истифода аз нерў ва дигар воситањои харобиовар, аз љумла тавассути аъмоли террористиву ифротгарої ва фаъолияти гурўњњои љиноятпешаи трансмиллї, инчунин бо роњи тавсеаи муборизањои иттилоотї кўшиши дахолат намудан ба умури дохилии давлатњои мустаќил густариш пайдо кардааст. Аз ин рў, дар шароити торафт афзудани хатару тањдидњои љањони муосир масъалаи таъмини амнияти милливу давлатї ањамияти аввалиндараља ва њаётї пайдо мекунад ва чунин вазъ њамаи кормандони сохтору маќомоти давлатї, аз љумла маќомоти њифзи њуќуќ ва сохторњои низомї, тамоми хизматчиёни давлатї, инчунин њар як фарди бонангу номуси миллатро водор месозад, ки аз њарваќта дида бештар масъулиятшинос (Давомаш дар сањ.3)


РАЊНАМО

ОМЎЗГОР

№ 37, 13 сентябри соли 2013

3

ИСТИЌЛОЛИЯТ–ОМИЛИ ПОЙДОРИИ МИЛЛАТ (Аввалаш дар сањ.2)

ва њушёру зирак бошанд. Њаќиќати бебањс аст, ки раванди љањонишавї дар баробари мусоидат кардан ба пешрафти бесобиќаи илму техника, кашфиёти технологї, рушди босуръати иќтисодиёт ва њамгироии кишварњо ба њаёти иќтисодиву иљтимої ва фарњангии мамлакатњое, ки тараќќиёти ноустувор доранд, хатари љиддї эљод мекунад. Ин равандро метавон ба селоби бузургу босуръате ташбењ дод, ки дар роњи худ чашмањо ва рўдњои хурдро ба комаш фурў мебарад. Дар чунин шароит Тољикистон њамчун давлати мустаќил ба масъалањое рў ба рў мегардад, ки ояндаи њифзи њувияти миллї ва давлатдории тољикон ба чигунагии њалли онњо вобастагии амиќ дорад. Дар марњалаи љањонишавї талоши халќу давлатњо, бахусус барои шинохт ва њифзи асолату њувият, муќаддасоту арзишњои миллї ва сирати иљтимоиву маънавї ављ мегирад. Аз ин љињат, арљгузорї ба арзишњои њаётиву созандаи миллї ва истифодаи оќилонаи онњо якљо бо дастовардњои навин дар раванди таќвияти асолат ва њувияти миллї ањамияти хоса касб менамояд. Љавњари худшиносии миллї аз дўст доштани Ватан, модар, забон, таърих ва арзишњои таърихиву фарњангї сарчашма гирифта, ба ташаккули шахсиятњои дорои љањонбинии солиму пешрафта боис мегардад. Аз ин лињоз, мо тарѓиби суннату анъанањо ва арзишњои волои таъриху фарњанги миллатамонро танњо бо маќсади парваридани эњсоси худшиносї дар ќалбњои мардуми худ ва наслњои оянда ба роњ мондаем. Њозирини арљманд! Дар суханронии худ ба муносибати 20-умин солгарди Иљлосияи 16уми Шўрои Олї ва Паёми имсола ба Маљлиси Олї самтњои асосии сиёсати давлатии Тољикистонро дар марњалаи кунунї ва ояндаи наздик ба таври мушаххас ва муфассал эълон карда будам. Њоло мехоњам андешањои худро доир ба баъзе њадафњо ва барномањои дигари рушди минбаъдаи давлат иловатан иброз намоям. Тавре эълон намудаем, дар марњалаи нав низ масъалаи њифзи дастоварди бузургтарини таърихии халќи мо, яъне, њифзу тањкими давлату давлатдории миллї њамчун масъалаи муњими умумимиллї ва давлатї боќї мемонад. Яке аз роњњои мусоидат ба тањкими давлату давлатдории миллї дар зењну шуури мардум ташаккул додани тафаккури давлатї, тарбияи љавонон дар руњияи ифтихор аз давлатдории миллї, ватандўстиву ватанпарастї ва мусоидат ба рушди илму маориф дар кишвар мебошад, ки бояд дар ќалби њар сокини Тољикистон, сарфи назар аз миллат, дину мањзаб ва мавќеи сиёсиву иљтимоии ў љой гирифта бошад. Аз ин лињоз, моро зарур аст, ки дар сатњи давлатї маърифати сиёсї, масъулияти шањрвандї ва њушёрии сиёсии мардумро ба дараљаи зарурї баланд бардорем. Зеро мардуми огоњ, дорои маърифати баланди сиёсї ва њуќуќиро њељ нерўи ѓаразнок фирефта наметавонад ва худогоњиву њисси баланди ватанпарастии мардум яке аз пояњои асосии амният ва суботи сиёсии кишвар ба њисоб меравад. Агар мо хоњем, ки ояндаи Ватан ва мардуми онро боз њам ободу осуда бинем, бояд пояњои сиёсиву иќтисодї ва иљтимоиву фарњангии давлати мустаќили Тољикистонро њамаљониба тањким бахшем. Ин вазифаи ватандорї ва ќарзи фарзандии њар шањрванди баору номуси Ватан аст. Воситаи дигари тањкими давлатдории миллї бо роњи сафарбар намудани њамаи захираву имкониятњо пайгирона таќвият бахшидани нерўи иќтисодии кишвар дар шароити афзоиши босуръати ањолї ва шиддати бесобиќаи

раќобат дар низоми иќтисодии љањони муосир мебошад. Расидан ба сатњи навини пешрафт ва рушди иќтисодї тарбия кардани боз њазорон нафар кадрњои миллии соњибкасбу баландихтисос ва ба талаботи меъёрњои љањони муосир љавобгўйро таќозо дорад. Зарур аст, ки ин вазифаи муњимтарин низ дар сатњи матлуб иљро карда шавад. Барномаи дигари усулии мо дар марњалаи рушди устувор тадриљан фароњам овардани шароит барои зиндагии сазовори мардуми кишвар мебошад. Таъмини ин њадаф дар тамоми давраи соњибистиќлолї самти асосии сиёсати иљтимоии мо буд ва минбаъд низ чунин мемонад. Барои пешбурди муваффаќонаи сиёсати нави иљтимої ва расидан ба њадафњои гузошташуда зарур аст, ки инсон ва њимояи манфиатњои ў ба маќоми боз њам баландтар бардошта шавад. Боиси ќадрдониву сарфарозист, ки мардуми шарифи Тољикистон дар тўли солњои истиќлолият бисёр рўзњои сахт ва мањрумияту мањдудиятњои зиёдеро тањаммул карданд ва Ватану давла-

он њастам. Дар даврони истиќлолият мо тамоми чорањоро андешидем, ки љомеаи интихобот кишварамон фарњанги ва интихоби огоњонаро зина ба зина азхуд намояд. Бовар дорам, ки интихоботи навбатии президентї низ нишондињандаи фарњанги баланди сиёсии шањрвандї ва интихоби огоњонаи мардуми Тољикистон хоњад гардид. Ман аз онњое, ки мехоњанд номзадии худро ба ин чорабинии муњим пешнињод намоянд, хоњиш дорам, ки ба ин маърака бо маданияти баланди сиёсї ва масъулияти комили ватандорї муносибат намоянд. Интихоботи мо набояд ба майдони мољарољўиву њангоматалабї, балки ба минбари муаррифии барномањои комил, андешањои созанда ва имкониятњои зењнии арзишманд табдил ёбад, ки мардум тавонанд њуќуќи конститутсиониашонро озодона ва бо майлу иродаи худ амалї намоянд. Бори дигар таъкид месозам, ки ин чорабинї бояд дар чањорчўбаи ќонун ва шаффофу озод баргузор гардад, то ин ки мардуми Тољикистон имкония-

ти худро њифз намуда, суботу оромии онро таъмин сохтанд. Имрўз бори дигар бо ифтихор иброз медорам, ки мањз ба шарофати азму иродаи устувор, тањаммулгарої ва хиради мардуми шарифамон мо тадриљан ба шоњроњи рушди устувор баромадем. Њадафњои бузургу стратегии мо – таъмини истиќлолияти энергетикї, аз бунбасти коммуникатсионї рањої бахшидани кишвар ва њифзи амнияти озуќавории мамлакат танњо ба хотири таъмини зиндагии шоиста барои њар як шањрванди Тољикистон нигаронида шудаанд. Бо татбиќи сиёсати иљтимоие, ки инсон дар маркази он ќарор дорад, мо минбаъд низ саъю талош хоњем кард, ки мардуми шарифи Тољикистон худро соњиби иззату эњтиром ва тањти ѓамхории доимии давлат бинанд, татбиќи њуќуќу озодињояшонро воќеан эњсос намоянд ва дар маљмўъ, зиндагии шоиста дошта бошанд. Такроран изњор медорам, ки мардуми мо сазовори њама гуна ѓамхориву дастгирї мебошанд ва њуќуќи пурраи маънавї доранд, ки зиндагии аз имрўза бењтару осудатар дошта бошанд. Њамватанони азиз! Соли љорї барои кишвари мо аз он љињат низ муњим мебошад, ки дар ин сол интихоботи Президенти мамлакат баргузор мегардад. Мардуми шарифи Тољикистон имрўз амиќ дарк кардаанд, ки мо роњи рушди демократиро пеш гирифтаем ва интихобот дар њаёти љомеаи мо њамчун рукни муњими низоми демократї пазируфта шудааст. Аз ин лињоз, мо бояд ба интихобот ва баргузоршавии он ба мисли як падидаи маъмулии демократї муносибат намоем. Ман ин андешаро дар суханрониву вохўрињои худ мунтазам таъкид месозам ва љонибдори самимии

ти иштирок ва интихоби номзади арзандаро ба ин маќоми олї дошта бошанд. Итминон дорам, ки интихоботи навбатї намунаи бењтарини амалисозии њуќуќњои конститутсионии шањрвандон мегардад ва мардум роњбари худро озодона, бо майлу иродаи хеш интихоб мекунанд ва ин чорабинии муњими сиёсї низ ба сарљамъии миллат, тањкими вањдати миллии мардуми кишвар ва болоравии обрўи халќи тољик ва давлати соњибистиќлоли Тољикистон дар арсаи байналмилалї мусоидат менамояд. Халќи мо дар фазои истиќлолият ва демократия чандин маъракаи интихоботиро муваффаќона гузаронид ва итминон дорам, ки интихоботи навбатї ин дафъа низ њамчун як имтињони љиддии демократияи љавони Тољикистон ва чун нишонаи пешрафти давлат ва халќи мо шаффофу озодона хоњад гузашт. Њозирини гиромї! Истиќлолият ва соњибихтиёрї дар назди мо - шањрвандони Тољикистон вазифаи басо пурифтихор, вале бисёр пурмасъулияти таърихї, яъне, бунёди давлати мутамаддини љавобгў ба орзуву ормон ва манфиатњои халќи кишвар ва эљоди аркони давлатдории муосирро пеш гузошт. Ин лањзањо мо метавонем дилпурона изњор намоем, ки аз уњдаи иљрои ин вазифаи таърихї сарбаландона баромадем. Сулњу суботи пойдор ва вањдати љовидонаи миллї барои мо имконият фароњам овард, ки татбиќи дањњо барномаву наќшањои давлатии рушди иќтисодиву иљтимої ва фарњангии кишвари озоди худро ба роњ монда, обрўву эътибор ва маќому љойгоњи сазовори байналмилалии Тољикистони азизамонро дар арсаи љањон таъмин намоем.

Мо бо дастгириву пуштибонии мардуми солору хирадмандамон имрўз барои татбиќи муваффаќонаи наќшаву барномањои минбаъдаи худ, ки њадафи онњо нерўмандии давлати соњибистиќлолу соњибихтиёри Тољикистон ва таъмини зиндагии шоиставу босаодати њар хонадони тољик мебошад, њамаи имкониятњои заруриро дорем. Ман итминони комил дорам, ки асри ХХI чун даврони кишвардории Сомониёни шарофатманд асри Тољикистони соњибистиќлол, асри созандагиву бунёдкорї ва пешрафтњои бузурги миллати куњанбунёди мо хоњад гардид. Зеро роњи дурусте, ки мову шумо ба хотири бунёди љомеаи демократї, њуќуќбунёд ва дунявию иљтимої интихоб кардаем ва њадафњои бузурге, ки пеш гузоштаем, рушди устувори сиёсї, иќтисодиву иљтимої ва маънавии љомеаи моро барои ояндањо кафолат медињанд. Шубњае нест, ки ба хотири идомаи нек пайдо кардани ин роњи интихобкардаамон мардуми хирадманду сарбаланд, бонангу номус ва бофарњангу соњибмаърифати мо сулњу суботи љомеа ва вањдати миллиро боз њам тањким бахшида, ба натиљаву дастовардњои аз имрўза бузургтар ноил хоњанд шуд. Мо хуб медонем, ки дар зиндагии мардумамон њанўз мушкилоту масъалањои зиёд дорем, вале халќи азизи Тољикистон бовар дошта бошад, ки мо барои њалли масоилу мушкилоти мављуда наќшаву барномањои неку созандаро тарњрезї кардаем ва барои иљрои онњо захираву имкониятњои кофї ва муњимтар аз њама, азму иродаи ќавї дорем. Мо дар Ватани бињиштосои худ бо мењнати софдилонаву содиќона ва кору фаъолияти созандаву ободгаронаи халќи бузургамон дар солњои наздиктарин барои њар фарди кишвар зиндагии шоиста, рўзгори обод ва љомеаи хушбахтро эъмор хоњем кард. Мо ба љањониён собит хоњем кард, ки миллати воќеан мутамаддину зањматкаш, ободгару созанда ва сулњхоњу вањдатгаро њастем. Ва Тољикистони азизу мањбубамонро минбаъд низ дар арсаи љањон њамчун давлати демократї ва озоду пешрафта муаррифї хоњем кард. Ман ба ин итминони комил дорам ва мову шумо дар ояндаи наздик, албатта, ба орзуямон хоњем расид. Зеро мо халќи сарбаланду зањматкаш ва матиниродаву ватандўст дорем. Мо халќе дорем, ки истиќлолияту озодиро нишонае аз талошу муборизањои њазорон нафар фарзандони фарзона, бонангу номус ва далеру ѓаюри худ њисобида, тамоми саъю талош ва њиммату ѓайрати хешро ба хотири њифзу пойдории ин неъмати бебањо сафарбар месозад. Ман ба халќи азизи худ, яъне, халќе, ки Ватанашро баробари љонаш дўст медорад, итминони комил дорам, халќи худро самимона дўст медорам ва бо чунин халќи зањматкашу матинирода ва сарбаланду њимматбаланд ифтихор мекунам. Бори дигар љашни бузурги озодиву соњибистиќлолиро ба њар фарди Ватан, њамаи њамватанони бурунмарзиамон ва њамаи шумо, њозирини арљманд, самимона табрику тањният гуфта, орзуманди он њастам, ки истиќлолияти давлати тољикон то абад устувору поянда бошад. Бигзор, парчами озодї бар фазои Ватани аљдодии мо то љовидон парафшон бошад! Бигзор, хуршеди озодиву истиќлолият ба хонадони њар фарди кишвари мањбубамон – Тољикистон то абад файзу баракат ва нуру зиё бахшад! Љашни озодиву истиќлол муборак бошад, њамватанони азиз! www.president.tj


4

ОМЎЗГОР

РАЊНАМО

№ 37, 13 сентябри соли 2013

Омўзгорон ва хонандагони азиз! Падару модарони гиромї! Њозирини арљманд! Дар давоми рўзњои охир мову шумо шоњиди он гардида истодаем, ки ба ифтихори љашни бистудуюмин солгарди Истиќлолияти давлатии Ватани азизамон ва оѓози соли нави тањсил дар шањру ноњияњои мамлакат теъдоди зиёди иншооти нави соњаи маориф бо тарњи замонавї дарњои худро ба рўйи толибилмон боз намуда истодаанд. Сохта ба истифода додани боз як таълимгоњи нав дар маркази ноњияи Њисор идомаи сиёсати созандаи давлату Њукумат ва далели равшани дастгирии доимии соњаи маориф дар даврони соњибистиќлолї ба њисоб меравад.

Њозирини гиромї! Ноњияи Њисор дорои таърихи бисёр куњан буда, яке аз марказњои асосии фарњангу маданияти миллї ва расму оинњои мардумии халќи тољик мебошад. Ба хотири арљгузорї ба таърихи пурѓановати ин минтаќаи номдори кишварамон бо ќарори Њукумати мамлакат соли 2015 таљлили љашни 3000 – солагии ноњияи Њисор ба наќша гирифта шудааст ва барои истиќболи сазовори ин љашн корњои ободонї ва созандагї босуръат идома доранд, ки мактаби имрўза намунаи ободкорињои дар доираи љашн ба наќша гирифташуда мебошад. Бояд гуфт, ки дар даврони соњибистиќлолии кишварамон мисли дигар минтаќањои мамлакат дар ноњияи Њисор

ни бинои иловагї барои 240 љойи нишаст дар назди мактаби тањсилоти миёнаи умумии раќами 23-и дењаи “Њосилот”-и љамоати дењоти Мирзо Ризо дар арафаи анљомёбист. Њоло аз њисоби лоињањои сармоягузории давлатї сохтмони мактаб барои 464 љойи нишаст дар Њофизќишлоќ ва як мактаби дигар барои 320 љойи нишаст дар дењаи Сангчашма идома дорад. Дўстони азиз! Дар шароити кунунии рушди љомеаи љањонї мо бояд фарзандонамонро ба омўзиши њарчи бештари илму донишњои муосир, техникаву технологияњои компютерї ва забондониву азхуд кардани касбу њунарњо њидоят намоем. Таъмини ин кор, пеш аз њама, ба савияи донишу маърифат ва фаъолияти

ХУШХАБАР

МАКТАБ БАРОИ 1700 ХОНАНДА

5-уми сентябри соли љорї дар маркази ноњияи Њисор бо иштироки Президенти кишвар Эмомалї Рањмон як мактаби зебою муосири тањсилоти умумї, ки барои 1700 хонанда дар ду баст пешбинї шудааст, мавриди бањрабардорї ќарор гирифт. Президенти кишвар Эмомалї Рањмон бо шароити таълиму тарбияи мактаб шинос шуда, барои боз њам бењтар намудани заминаи моддию техникї ва ободонии атрофи он дастуру њидоятњо дод. Бо изњори норозигї аз тарњ ва сифати сохтмону таљњизи толори варзишии мактаб дастур дода шуд, ки бо тарњи наву зебо як толори дигар барои намудњои гуногуни варзиш ва тарбияи љисмонї сохта шавад. Сарвари давлат Эмомалї Рањмон дар сањни њавлии мактаб суханронї намуда, ифтитоњи мактабњои нави сершуморро, ки имрўзњо дар гўшањои гуногуни кишвар ба назар мерасад, идомаи босамари сиёсати бунёдкорию созандагии Њукумати Љумњурии Тољикистон ва ѓамхории доимї ба соњаи маориф маънї дод. Дастуру њидоятњо, њамчунин, доир ба омодагии љиддї ба солгарди сењазораи Њисор, ки соли 2015 таљлил мегардад, аз љумла доир ба бунёди дањњо иншооти иљтимоию истењсолї ва фарњангї дода шуд. «Ховар»

МАКТАБ ВА ОИЛА ДАР ТАЪЛИМУ ТАРБИЯ БОЯД ЊАМКОРЇ НАМОЯНД

Бо истифода аз фурсат њамаи шуморо, ќабл аз њама, ба ифтихори бистудусолагии Истиќлолияти давлатии Тољикистони мањбубамон ва ба муносибати ифтитоњи боз як боргоњи илму маърифат ва касбу њунар дар ноњияи Њисор самимона табрик гуфта, ба бунёдкунандагони ин муассисаи таълимии хуштарњу зебо арзи сипос менамоям. Сохтмони мактаби мазкур соли 2012 дар майдони умумии ќариб 7 гектар оѓоз ёфта, бо харљи 11 миллиону 300 њазор сомонї маблаѓњои буљетї ба анљом расонида шуд. Бинои мактаб, ки барои ќариб 1700 нафар хонанда дар ду баст пешбинї гардида, яке аз калонтарин мактабњои тањсилоти умумии кишвар мебошад, ки аз 36 синфхонаи таълимї, 12 утоќи фаннї, инчунин толори варзишї ва маљлисгоњ иборат аст. Њамаи синфхонањо ва утоќњои корї бо таљњизот ва технологияњои њозиразамон љињозонида шуда, барои хонандагону омўзгорони мактаб туњфаи хуби љашнї мебошад. Мактаб дар таърихи миллати бостонии мо яке аз рукнњои таркибии фарњанги миллї ва макони муќаддас ба њисоб меравад. Вобаста ба талаботи давру замон ва пешрафти љомеа ин боргоњи маърифат бояд симои нав касб намуда, љињати афрўхтани нури маърифат ва ташаккули ахлоќи њамидаи инсонї беш аз пеш мусоидат намояд. Бо њамин маќсад давлату Њукумати Тољикистон ба соњаи маориф њамчун самти афзалиятнок таваљљуњи хоса дорад. Њамон тавре ки огоњед, ќариб дар њамаи мулоќоту суханронињои роњбари давлат рушди соњаи маориф маќоми марказї дошта, зимни сафарњои кориамон кушодани мактабњои нави замонавї ба њукми анъана даромадааст. Инчунин, ѓамхорї дар њаќќи омўзгор, ањли илму маориф, донишљуён ва бењтар намудани вазъи иљтимоии ин табаќаи бонуфузи љомеа давра ба давра амалї карда мешавад. Њамаи кўшишњои мо ба он равона шудаанд, ки нуфузу мартабаи омўзгор њамчун зиёї, ќувваи пешбаранда ва машъалафрўзи љомеа боз њам баланд бардошта шуда, дастгириву ѓамхории иљтимоии давлатї нисбат ба омўзгорон марњала ба марњала зиёд карда шавад.

СУХАНРОНИИ САРВАРИ ДАВЛАТ ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОЊИ МАКТАБИ НАВ ДАР ЊИСОР

баробари дигар бахшњо соњаи маориф низ хеле рушд ёфта, ба нишондињандањои назаррас ноил гардидааст. Имрўз дар ноњияи Њисор зиёда аз 140 муассисаи таълимии ибтидоиву миёна, гимназия ва литсею мактабинтернатњои замонавї, инчунин коллељу омўзишгоњњо амал мекунанд, ки дар онњо беш аз 55 њазор нафар хонанда тањсил менамояд. Дар таълимгоњњои мазкур наздики се њазор омўзгор ба кори таълиму тарбия машѓул мебошанд. Азнавсозї ва таъмиру тармими муассисањои таълимї, бунёди мактабу синфхонањои нав ва таъмини онњо бо таљњизоти муосир њамчун самти афзалиятноки рушди соњаи маориф боќї монда, ин иќдом аз љониби давлату Њукумати кишвар ба таври доимї пайгирї карда мешавад. Тибќи маълумот дар давоми солњои 2011-2012 аз њисоби њамаи сарчашмањои маблаѓгузорї дар ноњияи Њисор 4 иншооти соњаи маориф барои 850 љойи нишаст ба маблаѓи беш аз 3 миллион сомонї ба истифода дода шудааст. Имсол аз њисоби њамаи сарчашмањои маблаѓгузорї дар ноњия сохтмони 2 мактаб барои 1280 хонанда ва таљдиду тармими бинои боз 2 мактабинтернати љумњуриявї ба наќша гирифта шудааст. Дар маркази ноњия аз њисоби Дирексияи сохтмони иншооти њукуматии Дастгоњи иљроияи Президенти Тољикистон сохтмони муљтамаи гимназияи Президентї бо 640 љойи нишаст ва сохтмони боз як мактаби нав бо 640 љойи нишаст идома дорад. Тибќи наќша айни замон аз њисоби маблаѓњои мутамаркази Вазорати маориф корњои лоињакашии сохтмо-

омўзгорон вобаста аст. Аз ин рў, дар навбати аввал бояд худи омўзгорон дорои маърифати баланд, дониши амиќ ва рафтору гуфтори намунавї бошанд. Зеро танњо омўзгори асил метавонад шогирдони хешро тибќи талаботи замон тарбия намояд ва дар зењни онњо талаби илму донишро таќвият дињад. Иљрои ин кор, яъне, тарбияи хуб ва таъмини шароити мусоид ба фарзандон дар айни замон вазифа ва рисолати азалии падару модарон низ мебошад. Агар ин рисолат бо фаъолияти созандаи омўзгорон якљоя пеш бурда шавад, яъне, робитаи хубу доимии мактаб ва падару модарон ба роњ монда шавад, фарзандон, албатта ба роњи рост мераванд ва таълиму тарбияи дуруст мегиранд. Яке аз сабабњои ќабули ќонун “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” низ њамин аст, ки мо фарзандони худро аз синни хурдсолї тарбияи дуруст дињем, онњоро барои фарогирии донишњои замонавї омода созем ва кўдакону наврасонро тавре ба камол расонем, ки онњо дар оянда ба манфиати љомеа ва давлат хизмати арзанда карда тавонанд. Амалї намудани ќонуни мазкур яке аз роњњои муассири ташаккули љомеаи солим ва дуруст ба камол расидани фарзандони мову шумо мебошад, ки ин амр аз масъулиятшиносии њар як падару модар, ањли маориф ва тамоми афроди љомеа вобастагии мустаќим дорад. Аз ин лињоз, њамаи падару модарон, ањли маориф ва тамоми љомеаро зарур аст, ки ба масъалањои тарбияи ахлоќї ва баланд бардоштани њисси ватандўстиву

ватанпарастии наврасону љавонон пайваста эътибори љиддї дињанд. Бо ќаноатмандї метавон гуфт, ки ваќтњои охир таваљљуњи ањли љомеа ва падару модарон ба донишандўзии хонандагони мактабњои миёна торафт зиёд гардида истодааст ва талоши волидайн љињати ба дасти омўзгори ботаљриба ва ба мактаби дорои шароити хуби таълиму тарбия супоридани таќдири фарзандон эњсос карда мешавад. Ин иќдоми бисёр хуб аст ва дар ин радиф зарур аст, ки њамкории мактаб ва оила дар тамоми давраи донишомўзї ва таълиму тарбия ба роњ монда шавад. Устодон ва омўзгорони обрўманду соњибистеъдоди мо бояд њамоњангсози низоми самараноку доимамалкунандаи аз кўдакистон ба мактаби ибтидоиву миёна ва аз мактаби миёна то ба мактаби олї интиќол додани толибилми босавод бошанд. Яъне, устод то ба дараљаи камолот расидан шогирд ва дастпарвари худро роњбаладї намоянд, то ки дар оянда фарзандони мову шумо њамчун мутахассиси дорои сатњи баланди касбї ба воя расанд. Омўзгорони муњтарам! Тањлилњо нишон медињанд, ки аз беањамиятии баъзе роњбарони муассисањои таълимї истифода карда, равияву љараёнњои тундрав ва ифротгаро як ќисми љавонону наврасони ноогоњро ба доми худ мекашанд, ки ин паёмади хуб надорад. Бинобар ин, аз шумо - омўзгорони муњтарам, ки ташаккулдињандаи љањонбинии насли наврас ва пешбарандаи маърифати љомеа њастед, таќозо мегардад, ки насли наврасро њамеша ба роњи рост ва риояву эњтироми ќонун њидоят намоед. Љавонону наврасони мо набояд фирефтаи дасисаи гурўњњои ифротгаро шуда, њаёти хешро ќурбони наќшањои ѓаразноки онњо гардонанд. Илова бар ин, ба баъзе амалњои нангин, аз љумла ба задухўрдњои байнињамдигарї ва дигар љиноятњо даст задани наврасону ноболиѓон боиси нигаронї мебошад. Худ ќазоват кунед, ки танњо дар њафт моњи соли љорї кариб 500 њолати љинояткории аз љониби мактаббачањо содиршуда ба ќайд гирифта шудааст. Ин масъалаи бисёр љиддї

ва ташвишовар буда, љиддан таќвият бахшидани корњои тарбиявиро бо насли наврас таќозо менамояд. Дар пешгирї намудани чунин падидањо падару модарон бештар бояд масъулиятшинос бошанд. Зеро, пеш аз њама, онњо бояд бо рафтору гуфтор ва кирдори неки хеш фарзандонро ба роњи рост њидоят намоянд. Бинобар ин, бори дигар хотирнишон месозам, ки вазифаи муќаддас ва аввалиндараљаи падару модар дар вуљуди фарзанди хеш тарбия намудани њисси баланди ватандўстиву инсонпарварї, њидояти ў ба роњи рост, итоат ба ќонунњо, одобу ахлоќи нек ва азму талош ба омўзиши илму дастовардњои техника ва технологияњои муосир мебошад. Бовар дорам, ки дар ин кори хайр мардуми ноњияи Њисор низ, ки фарзандони бонангу номус ва олимону донишмандони зиёдро ба воя расонидаанд, сањми фаъолона мегузоранд. Њамчунин, итминони комил дорам, ки мардуми сарбаланди ноњияи Њисор бо истифода аз суннатњои неку писандидаи аљдодї минбаъд низ барои оромиву осоиши љомеа, ободии Ватан, тањкими вањдати миллї ва дастовардњои истиќлолият саъю кўшиши худро дареѓ намедоранд. Ман ба ѓайрату номуси мардуми ноњияи Њисор итминону эътимоди комил дорам ва дилпурона изњор медорам, ки онњо минбаъд низ бо дастгирии самимона аз сиёсати пешгирифтаи давлату Њукумат тамоми нерўву ѓайрати худро барои ободии Ватан ва пешрафти давлати соњибистиќлоли Тољикистон равона месозанд. Дар фарљоми сухан њамаи шумо - сокинони зањматпешаву њимматбаланд, инчунин кулли устодону шогирдони ноњияи Њисорро бо љашни фархундаи миллї, яъне, солгарди истиќлолияти давлатї ва ифтитоњи ин мактаби нави замонавї табрик гуфта, бароятон саодати рўзгор, хонаи обод ва тамоми хушињои зиндагї, инчунин ба шогирдони мактаби навбунёд хониши хубу аъло ва ахлоќу одоби њамида орзу менамоям. Бигзор сулњу осоиш дар њар хонадони кишвар пойдор ва вањдати милливу истиќлолияти давлатии Ватани азизамон абадан устувор бошад! Њамеша саломату сарбаланд бошед!


ОМЎЗГОР

НАВГОНИЊО ЉАШНВОРА

ИСТИЌЛОЛИЯТ ДАР НАВРЎЗГОЊ

Президенти кишвар Эмомалї Рањмон зимни суханронии табрикї бори дигар ба ифтихори ин љашни бисёр фархундаву бузург - Рўзи истиќлолияти давлатии

№ 37, 13 сентябри соли 2013

ТАНТАНА

мутамаддин пайвастани кишвари соњибистиќлоли Тољикистон мебошад”. Сарвари давлат Эмомалї Рањмон аз мардуми шарафманди

5

надоранд, агарчи истиќлолхоњанд, - иброз дошт Нуриддин Саидов. – Мо шарафмандтарин миллатем, ки истиќлол дорем, МАН-и худро дорем. Се риштаи муњим аст, ки тантанаи истиќлолиятро дар мо далолат мекунанд: рањої аз бунбасти коммуникатсионї, таъмини ањолї бо озуќаворї, таъмини истиќлолияти энергетикї. Вале бояд дониста бошем, ки њифзи Истиќлол кори

маориф дар ин давра ва омилњои њифзи он пешнињод гардиданд. Дар маросими мукофотсупорї сардори раёсати кадрњо ва корњои махсуси Вазорати маориф Њокимхон Валиев рўйхати фаъолонеро, ки аз тарафи Вазорати маориф бо Ифтихорномаи вазорат ва нишони «Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон» ќадрдонї гаштанд, эълон кард. Муовини аввали вазири маориф Фарњод Рањимов ба муовини вазири маориф Тољинисо Мањмадова, котиби матбуотии Вазорати маориф Мањмудхон Шоев, мутахассисон Малика Каримова, директори Мар-

сањлу осон нест. Њимояи он бар ивази њазорњо љон ба мо муяссар гашта, имрўз њифзи он тавассути мењнати њалол сурат мегирад. Ба диќќати њозирин маърўзањои ноиби президенти Академияи тањсилот Ќодир Ќодиров, корманди Пажўњишгоњи рушди маориф Султонмурод Тўронов, директори ДЉТИБКМ Латофат Назирова дар бораи таърихи истиќлолият дар Тољикистон, рушди соњаи

кази забономўзї Нигина Бобољонова ва чанде дигар мукофотњоро таќдим намуд. Ба чанд нафари дигар дар ин рўз ба миќдори 500 сомонї мукофотпулї дода шуд. Дар анљом ба омўзандагони забонњои русї ва англисї сертификати маркази забонњои хориљї супорида шуд.

ТАЉЛИЛИ ИСТИЌЛОЛИЯТ ДАР ВАЗОРАТ

Тољикистон сокинони пойтахт ва кулли мардуми кишварро табрику тањният гуфта, таъкид дошт: “Ин сана барои мо – тољикон рўзи ба њаќиќат табдил ёфтани ормонњои њазорсолаи ниёгонамон ва натиљаи талошњои халќи куњанбунёди мо барои расидан ба соњибдавлативу соњибихтиёрї мебошад”. Њамчунин, таъкид гардид “Муњимтар аз њама, истиќлолият барои мо далели возењу бебањси пойдории давлат, баќои миллат, рамзи асолату њувияти миллї, мазњари идеалу ормонњои таърихї, шиносномаи байналмилалї ва ба љањони

Тољикистон бори дигар даъват намуд, ки бо шукргузорї аз ин неъмати бебањо барои вусъат додани корњои созандагию бунёдкорї, ободгарї ва барои таъмини зиндагии шоистаи њар як сокини мамлакат пайваста љањду талош намоянд. Сипас, тантанањои идонаи шањри Душанбе ба ифтихори солгарди 22-юми истиќлоли давлатии Тољикистон бо барномаи бошукуњи фарњангии устодони санъат ва њунармандони наврасу љавони ояндадор идома ёфт. «Ховар»

НАВИДЊО

МАКТАБИ НАВ ДАР ИСТАРАВШАН Тибќи иттилои Зарангези Латиф дар арафаи Рўзи дониш бинои иловагии мактаби № 30 – и дењаи Тўдаи ноњияи Истаравшан мавриди истифода ќарор дода шуд. Ќоњир Расулзода, раиси вилояти Суѓд пас аз буридани лентаи рамзї аз бинои нав дидан карда, изњор дошт, ки дар вилоят барои сохтмони мактабњои љавобгў ба талаботи муосир аз тамоми имкониятњои мављуда истифода мешавад. Ёдовар шудан бамаврид аст, ки бинои

асосии мактаб соли 1932 бунёд шуда, ќисми дигари он соли 1982 ба тариќи њашар сохта шуда буд ва мактаб бо фарогирии беш аз 640 нафар мактаббача дар се баст фаъолият дошт. Њамакнун, бинои иловагии мактаб, ки аз 8 синфхона иборат мебошад, бо маблаѓгузории маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилоят бо харљи 1 миллиону 656 њазор сомонї ба истифода дода шуд. Фаромоишгари иншоот идораи сохтмонии асосии вилоят буда,

пудратчии он ЉДММ “Бунёдкор” мебошад. Тибќи иттилои хадамоти матбуоти раиси вилояти Суѓд, дар шањри Истаравшан мактабњо сохтмони идома дошта, дар айни замон сохтмони биноњои нави мактаби № 11, инчунин, дар дењаи Оби Љумак, љамоати дењоти Зарњалол, бинои иловагии мактаби № 15, бунёди синфхонањои иловагї дар назди мактаби № 23 идома дорад.

Дар толори Донишкадаи љумњуриявии такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф бахшида ба 22-солагии Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон љамъомади тантанавї баргузор гардид. Дар он вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Нуриддин Саидов, муовини авввали вазир Фарњод Рањимов, муовинони вазир Тољинисо Мањмадова, Фатњиддин Исмонов, Бозоралї Одинаев, роњбарони муассисањои зерсохтор, сардорони раёсат ва мудирони шуъбањои дастгоњи Вазорати маориф ва кормандони як ќатор идорањои тобеъ ширкат варзиданд. Дар расми ифтитоњ вазири маориф њозиринро ба ин муносибат муборакбод намуда, зикр кард, ки истиќлолият номус, ватандорї, арљ гузоштан ба миллату Ватани хеш аст. -Дањњо мамлакатњое њастанд, ки истиќлолият

ЊАМКОРЇ

ТАЊСИЛОТИ КАСБЇ: РУШДИ БОНИЗОМ

ДУ КЎДАКИСТОНИ НАВ ДАР ЌУБОДИЁН

Дар љамоати дењоти Утаќара Назарови ноњияи Ќубодиён кўдакистони нав мавриди бањрабардорї ќарор дода шуд. Ин муассисаи томактабї барои 25 нафар наврас сохта шудааст. Дар расми кушодашавии кўдакистон раиси ноњияи Саъдулло Бекназаров, мудири шуъбаи маориф Мирзо Эшов ва чанде аз кормандони он баромад карданд. Бояд гуфт, ки ба наздикї чунин кўдакистон дар љамоати дењоти Тахти Сангини ноњия сохта ба истифода дода шуда буд. Боиси хурсандист, ки моњи октябр як кўдакистони муљањњаз бо кулли асбобу анљом ва васоити зарурии марбут ба машѓулиятњои кўдакон дар маркази ноњия барои 50 нафар мавриди истифода ќарор дода хоњад шуд. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

Саидаи ФАЗЛ, «Омўзгор»

Њафтаи гузашта вохўрии муовини вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Бозоралї Одинаев бо гурўњи кории ташкилоти байналмилалии GIZ тањти роњбарии хонум Њеннолор Боургел барпо шуд. Вохўрї ва гуфтушунид дар доираи лоињаи «Дастгирии тањсилоти ибтидоии касбии Тољикистон – давраи 3» баргузор гардид. Сипас, гурўњи кории ташкилоти байналмилалии GIZ аз литсейњои пилотї (литсейи касбии

техникии №66- и пойтахт ва литсейи хизмат ва те туризми ту шањри Душанбе) дидан намуд. Бино ба иттилои муовини вазири маорифи ф Тољикистон Б. Одинаев, њадафи мењмонон омўзондани касбњои коргарї ва санљидани ом натиљањои њамкории дусола аст. Мањсули кори на маблаѓгузоришударо дида баромада, ба даври м сеюми шартнома иљозат дода хоњад шуд. Давосе ми м се сол ташкилоти номбурда бо мактабњои тањсилоти ибтидоии касбї њамкорї дорад. Дар та 11 мактаби вилояти Хатлон устохонањои коргарї сохтанд. Аз љумла, дар ноњияи Љалолиддини Румї ба маблаѓи 500 њазор сомонї таљњизот оварданд. Дар ин љо низ 8 лабораторияи озмоишї дар мактабњои миёна, устохонаи таълимї сохта ба истифода дода шуданд. Бо маблаѓи 490200 евро(2941200 сомонї) овезањо ва дигар навъњои воситаи омўзишии ёрирасон харидорї шуд. Њамчунин, ба литсейњои пилотии шањру навоњии Хуљанд, Панљакент, Исфара, Тољикобод ва шањри Душанбе барои дарёфти воситањои таълимї 11430 евро (68580 сомонї) маблаѓ сарф гардид. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»


6

ОМЎЗГОР

ДАСТОВАРД

№ 37, 13 сентябри соли 2013

ЉАМЪБАСТ

САНЉИШ

НАТИЉАЊОИ ОЗМОИШ МУАРРИФЇ ШУД

Сараввал, директори ММТ С. Љаъфаров оид ба натиљањои бастоварда дар доираи озмоиши калон ва бурду бохти он суханронї намуда, бо аксњо ва љадвалу диаграммањо корњои ба субут расонидаро намоиш дод. Аз тањлилњо маълум гардид, ки мутобиќи фармоиши вазири маориф дар байни хонандагони синфњои 10-и муассисањои тањсилоти миёнаи умумии Љумњурии Тољикистон дар давоми моњњои март-августи соли 2013 Озмоиши калони низоми нави ИМД гузаронида шудааст. Озмоиши мазкур дар чор минтаќаи љумњурї (шањрњои Душанбе, Хоруѓ, Ќўрѓонтеппа ва Хуљанд) ба наќша гирифта шуда буд. Вобаста ба ин, аз тарафи ММТ дар чор минтаќаи љумњурї 7 нуќта бо 22 истгоњи баќайдгирї таъсис дода шуд. Аз 15 то 30 апрели соли љорї давраи баќайдгирї

гузаронида шуд, ки 7115 нафар хоњишмандон аз њисоби хонандагони синфњои 10 аз ќайд гузаштанд. Шумораи зиёди аз ќайд гузаштагон дар шањри Душанбе ба ќайд гирифта шудааст, ки 37 фоизро ташкил медињад. Барои дар сатњи баланд гузарондани имтињонњои Озмоиши калон ММТ дар чор минтаќаи љумњурї 7 маркази имтињонї таъсис дода, барои ташкил ва назорати раванди имтињонњо зиёда аз 240 нафарро аз њисоби омўзгорон ва кормандони соњаи маориф ба њайси маъмурони имтињон интихоб намуд. Аз 15 то 22 июни соли љорї марњилаи супоридани имтињонњо доир гардид. Дар раванди имтињонњо 4231 нафар хоњишманде, ки аз ќайд гузашта буданд, иштирок намуданд. Дар 180 синфхонаи 7 маркази имтињонї 1495 ма-

ротиба аз тарафи маъмурон ро имтињон гузаронида шуд. Аз им тарафи хонандагон дар раванта ди имтињонњо 11 117 вараќаи љавобњо пешнињод шудааст. ља Натиљањои имтињонњои ОзмоНа иши калон 1 августи соли 2013 иш дар сомонаи расмии ММТ да (www.ntc.tj) нашр гардид. (w Дар фарљоми, директори ММТ ќайд намуд, ки дар ташМ кил ва гузаронидани Озмоики ши калон норасоии љиддие мушоњида нагардид. Тибќи му натиљањои Озмоиши калон нина зоми нави ИМД мавриди такзо милу таљдид ќарор дода мешавад ва низоми такмилёфта барои истифода дар соли 2014 омода мегардад. Дар охир ректори Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи С. Айнї Рањмонов А., ректори Донишгоњи давлатии тиббии Тољикистон ба номи А. Сино Ќурбонов А. ба директори ММТ саволњо доданд, ки аз тарафи директор ва кормандони ММТ посухњои мушаххас дода шуд. Дар хотима муовини аввали вазири маориф Ф. Рањимов ќайд намуд, ки Озмоиши калон дар сатњи хуб гузаронида, тамоми расмиёт ва љузъиёти низом санљида шуд. Парвиз САИДОВ, сардори шуъбаи робита бо љомеаи Маркази миллии тестї

НАВГОНЇ

МАКТАБИ НАВ БАРОИ 540 НАФАР

Дар дењаи Дўстии љамоати дењоти Навободи ноњияи Љалолиддини Румї бинои мактаби нав сохта ба истифода дода шуд. Мактаб барои 540 нафар хонанда бунёд гардида, дорои 24 синфхона мебошад. Њамчунин, он дорои кабинетњои омўзиши компютерї, касбу њунар (дўзандагї), физикаву химия буда, бо тамоми васоити техникї ва дастгоњњои љадиди муосир муљањњаз аст. Дар маросими ифтитоњи бинои мактаб раиси вилояти Хатлон Ѓайбулло Афзалов, раиси ноњияи Румї Амирулло Холов, мудри шуъбаи маорифи њамин ноњия Љаббор Абдурањимов ва иддае аз

омўзгорон суханронї карданд. Ба таъйиди мудири маорифи ноњия ин панљумин бинои мактаби навест, ки дар соли равон мавриди истифода ќарор мегирад. Бо хушнудї метавон хабар дод, ки сохтмони бинои мактабњои №№55,56,57 дар арафаи анљомёбист. Мактаби дењаи Дўстї бо маблаѓи 1 миллиону 965 њазор сомонї аз њисоби маблаѓњои маќомоти мањаллии њокимияти иљроияи давлатии вилояти Хатлон бунёд карда шудааст. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

МАСЛИЊАТ

САРФАКОРИРО ТАЛЌИН НАМОЕМ

Бача њанўз дар оила сару либос ва дигар ашёњоро тоза нигоњ дошта, бояд мўњлати истифодабариашро зиёд намояд. Шайх Саъдї фармудааст:: Ба дахлу харљи худ њар дам назар кун, Чу дахлат нест, харљ оњистатар кун. Агар хонанда китобашро тозаю озода нигоњ дошта, љилднок кунад ва эњтиёткорона истифода барад, мўњлати истифодабариаш якчанд сол зиёд мешавад, ки хонандагони дигар њам аз он истифода мебаранд. Манфиатовар аст, ки дигар ашёњои хонишро низ эњтиёткорона

ва сарфакорона истифода баранд. Дар таълимгоњ оид ба масъалаи истифодабарии дафтарњо рейд гузаронидам.Маълум шуд, ки њолати дафтардорї аз фанњои математика, забони модарї, забони русї хуб аст. Мушоњида намудем, ки дар давоми нимсолаи якуми соли хониш ќариб 50 вараќ аз истифода берун мондааст, ки 5 дафтарро ташкил медињад. Њар дафтар агар 50 дирамї арзиш дошта бошад, 2 сомониву 50 дирамро ташкил медињад. Агар чунин муносибат дар 10 синф шавад, 25 сомонї, дар 50 мактаб чї? Њамин тавр хонандагон хулосањои зарурї мебароранд. Њоло истифодаи лампањои каммасраф ва манфиати иќтисодии он ба њама маълум. Аз он низ масъалањо тартиб дода, фоидаашро ба хонандањо фањмонидам, ки диќќатљалбкунандаанд. Бинобар ин, хонандагон сарфакорона истифода бурдани мањсули мењнати одамиро доранд. Худи хонандагон сарфакор будан ва фоидаи онро дар њаёти њаррўза фањмида мегиранд М.ШОДИЕВ, омўзгори мактаби №59, ноњияи Айнї

Аъзоёни комиссия баъди он ки њар њ омўзгорро омўхта фаъолияти ў ўро тањлил мекарданд, дараљаи т тахассусии онњоро арзёбї намуд данд. Омўзгорони мактабњои т тањсилоти миёнаи №№55, 56, 57 З З.Воњидов, М.Оев ва Р.Њалимов б тайёрии хеле назаррас ба бо с санљиш њозир шуда буданд ва аз

ХУДОМЎЗЇ МУЊИМ АСТ

Бояд иќрор шуд, ки аттестатсияи навбатї хеле шаффоф ва бо масъулияти баланд гузаронида шуд. Аъзоёи комиссия пеш аз њама ба дониш, таљриба ва мањорати омўзгор диќќат дода, инчунин дараљаи фаъолияти онњоро дар дигар самтњо муайян намуда, бањо доданд. Масъалањои дар озмунњо иштирок кардан, эљодкории муаллим, инкишофи малакањои илмї, истифодаи аёният ва дониши сиёсии омўзгорон низ аз назар дур намонд. Баъди он ки вараќаи аттестатсионї аз тарафи муовини мудири шуъбаи маориф Т.Бењбудов пурра баррасї гардид. Инчунин, дастовардњои њар як омўзгор мавриди муњокима ва баррасї ќарор ёфт.

ин лињоз соњиби дараљаи олии тахассусї гардиданд. Њангоми љамъбасти кори комиссияи аттестатсионї мудири шуъбаи маорифи ноњия Г.Сафарова изњор дошт, ки ин навбат муаллимони љамоати дењоти Лучоб бо дастовардњои хубу назаррас омадаанд, лекин њанўз њам дар самти номбурда камбудињо ба чашм мерасанд. Њамаи кормандони шуъба ва директорони мактабњо вазифадор карда шуданд, ки барои боз њам баланд бардоштани савияи дониши омўзгорон чорањои зарурї андешанд. Ба омўзгорон лозим аст, ки аз усулњои фаъоли таълим бештар истифода баранд. Нормањмад МЎЪМИНОВ, муаллими забон ва адабиёти тољики мактаби №57, ноњияи Варзоб

ШОДБОШЇ

НИШОНИ ЌАДР Омўзгори фанни географияи мактаби №51-и ноњияи Рўдакї Мањмудхон Убайдов њамчун устоди таљрибаманду нављў дар ќаламрави мазкур бо мактаби таљрибаи ибратбахши хеш номвару маъруф гардидааст. Мавсуф солњои зиёдест, ки бо маќолањои методии арзишманди худ дар сањифањои њафтаномаи «Омўзгор» баромад мекунад ва роњу усулњои наву љолиби таълими фанни географияро дар заминаи дастовардњои гуногунпањлўи илми муосир баён месозад. Соли равон устод М.Убайдов дар озмуни ноњиявии «Муаллими сол» ширкат намуда, пирўзї ба даст овард. Њолиё омўзгори эљодкор бањри иштирок дар озмуни љумњуриявї, ки соли оянда гузаронида мешавад, омодагии њамаљониба мебинад. Боиси сарфарозист, ки зањмату ранљњои кашидаи муаллим чанде ќабл аз љониби шуъбаи маорифи ноњия ќадрдонї гардид ва номбурда бо нишони «Аълочии маорифи Тољикистон» сарфароз гардонда шуд. Ш.РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

ДАРС

Вобаста ба ин муаллим бо мушкилињо рў ба рў мешавад. Аз ин хотир, мулоњизањои хешро оид ба як соати дарсї аз ин боб пешкаши њампешагон менамоем. Мавзўи дарс: Саъдї – адиби инсондўст. Баёни мавзўи нав: Бачањо, чї хеле ки шумо аз дарси гузашта фањмидед, мавзўъњои эљодиёти Саъдї зиёданд: дўстї, ростї, покї, далерї, ишќ, сухандонї, зебоињои табиат ва ѓайра. Яке аз мавзўъњои асосии эљодиёти Саъдї инсондўстї мебошад. Ў њамчун адиби гуманист дар шеърњо ва њикояњо худ нисбат ба инсон рањму шафќат ва эњтиром доштанро таќозо намудааст:

ШОИРИ БАШАРДЎСТ Ман аз бенавої наям рўйзард Ѓами бенавоён рухам зард кард. Нахоњам, ки бинад хирадманд реш, На бар узви мардум, на бар узви хеш. Саъдї таъкид мекунад, ки шахси хирадманд, инсони оќил танњо худпарастї намекунад, балки ѓами дармондагонро низ мехўрад ва ба онњо ёрї медињад. Ё худ, дар љои дигар мегўяд, ки инсон бояд ба ятимон ва бечорагон рањм кунад, онњоро дилбардрї намояд: Чу бинї ятиме сарафканда пеш, Мадењ бўса бар рўи фарзанди хеш…. Ба рањмат бикун обаш аз дида пок, Ба шафќат биафшон аз чењра хок. Мутафаккири башардўстСаъдї таъкид мекунад, ки инсон бародари инсон аст ва одамон бояд њангоми сахтиву дармондагї якдигарро дастгирї намоянд. Инсонро

на аз рўи мансаб ва сарваташ, балки аз рўи одамияташ бањо бояд дод. Инсонњо хоњ доро бошанд, хоњ фаќир ва аз кадом нажоде, ки бошанд, аз як гавњаранд: Бани одам аъзои якдигаранд, Ки дар офариниш зи як гавњаранд. Чу узве ба дард оварад рўзгор, Дигар узвњоро намонад ќарор. Дар хотима ба бачањо савол додам, ки оё шумо низ ба бечорагон ва дармондагон ёрї медињед? Хонандагон Муродбек, Зулфия ва Саида андешањои худро иброз доштанд. -Оре, инсон бояд ба инсон дўст, рафиќ ва бародар бошад. Дар охир ба хонандагон супориш додам, ки аз китобхонаи мактаб асарњои «Гулистон» ва «Бўстон»-ро гирифта мутолиа кунанд. Саид АЗИЗМУРОДОВ, омўзгори мактаби №41-и шањри Панљакент


ОМЎЗГОР

МАЪРИФАТ чор дарсаш ширкат варзид он рўз намояндаи вилоят ва аљиб, к хулосааш танњо як суол буд: ки - Рафиќ Фармонов, шумо ягон м мукофоти соњавї доред? Турсунбой њам кўтоњакак п посух гуфт, њаќиќати њолро г гуфт: - Не. …Се рўз пас Фармоновро б шуъбаи маорифи шањри ба П Панљакент даъват карданд. Б Бори аввал дар давоми ќариб с соли кораш ўро, як омўзгори сї о оддиро, бевосита мудири шуъб баи маориф ба њузур мехонд. С Соли 1989 буд. Мудир Турсунбойро са-

СОБИЌАДОРОН

Пешаи омўзгорї файзбахшу нишотовари зиндагии ў шуд. Њар чї ки ёфт – њам донишу таљрибаю мањорату малака, њам шогирдони шоиставу дўстони бовафо, њам обрўю эътибору мавќеъ дар љомеа ва њам нону либосу хонаю оила, - њамаро аз файзи пешаи наљибаш ёфт. Пешаи омўзгорї бошарофат, нони омўзгорї бабаракат будааст… Наќши солњо барои Турсунбой, пеш аз њама, шогирдони ўянд, шогирдоне, ки хеле дўсташон медошт, балки чун фарзанди хеш медонист њар яке аз онњоро. Магар метавон бидуни мењру муњаббат ба нињолаке онро бипарварид?! Бо кўдакон кор кардан сањл коре нест. Дили нозуку њасос доранд кўдакон. Њама чизро зуд дарк мекунанд; њам муњаббату самимиятро ва њам бепарвоиву нафратро. На бо тарсондану тањдид, балки танњо бо сухани гарму муњаббати самимї метавон ба дили кўдакон роњ ёфт, писандидаи эшон шуд. Омўзгор чун ба ин сон роњ ба дили кўдакон меёбад, кораш дар љодаи таълиму тарбия барор мегирад, комёб мешавад. Ба ин гуна, роњ ба дили кўдакон ёфтану сазовори эътирофу эњтиром ва боварии эшон шудан, - њамин аст сирри комёбињои Турсунбой дар арсаи омўзгорї. Аслан, ин сир њам набуд, вале аксар њамкорону нозирону методистон дарк намекарданд онро ва аз ин рў, бо мушоњидаи дарсњояш дар синфњои ибтидої иброз медоштанд, ки : «дар назари аввал дарси Турсунбой Фармонов њамсони дарсњои омўзгорони дигар астмуќаррарию маъмулї, вале кадом як махсу-

№ 37, 13 сентябри соли 2013

7

то шом дар боѓњояш љумбуљўл мекунад. Ба њар нињоли боѓ ончунон муносибат, ончунон ѓамхорї мекунад, ки замоне ба шогирдонаш мекард. Воќеан, шогирдонаш њамеша дар суроѓи ўянд. Ба аёдаташ меоянд, зарур шавад, дар корњои боѓдорияш мадад мерасонанд. Умуман, дар тамоми дења соњибобрўву соњибэњтиром аст Турсунбой. Дар њама кор бо ў маслињат мекунанд ањли дења, дар оѓози њар иќдоме ниёз ба дасти дуои ў меоваранд. Ба кавле, Турсунбой замоне муаллими мактаб буд, акнун муаллими ањли дења шудааст. Дар бораи ў њама љо њарфи нек мегўянд. Яке аз дўстони дар

ДАР БОРАИ МО

«СЕМЬЯ И ШКОЛА» НАВИШТА БУД

мимона пешвоз гирифта, хеле таъриф кард. Гуфт, ки Њомидов њар муаллимро намеписандад ва фаъолияти на њар муаллим маќбулаш мешавад. Лекин шуморо таърифу тавсиф кард. «Ба дили шогирдонаш роњ ёфтааст», гуфт. «Њама хонандагонашро бо неруи суханаш, бо мењру муњаббаташ Дар пањлуи фарзандон аълохону хушсияте дорад, рўњияаш дигаргун сухан кардааст. Њалолаш бод аст…» нони омўзгорї», - гуфт. Ин «сир»-ро танњо як намоМудир нињоят асли яндаи раёсати маорифи вилояти маќсадашро аз даъвати омўзгор Суѓд, ки фамилияаш Њомидов гуфт: - Муаллим, њар чї зудтар буд, хуб дарк кард, дарёфт. Чун њуљљатњоятонро омода созед, ин шахс ба мактабе, ки Фармо- шуморо ба дарёфти нишонов ин љо дар яке аз синфњои ни «Аълочии маорифи халќи ибтидої дарс медод, омад (мак- Тољикистон» пешнињод мекутаби №24), аксари омўзгорон нем. Шумо арзанда… дар њарос афтоданд, чун ќаблан Дере нагузашта сари синаи фањмида буданд, ки Њомидов Турсунбой Фармоновро нишохеле хўрдагир, серталаб ва ни мазкур оро дод… сахтгўй аст. Лекин Турсунбой Умуман, ба Турсунбой дарзамон аз намояндаи вило- маќбул буд, ки дар дарсаш ят хоњиш кард, ки ба дарсњои њамкоронаш, роњбарони макў иштирок намояд. Њомидов таб, волидон, методистону табассуми тамасхуромезе кар- нозирони шуъбаи маориф ду аз паси Турсунбой шуд. Дар пайваста иштирок намоянд,

ТАРБИЯ Њамчун омўзгори фанни њаётшиносї аз таљрибањои омўзиши чандинсолаи хеш ба хубї дарк кардам, ки њамон фарзандоне дар оила солиму зебо ва бољасорату матонат, бо тахайюлоти баланд ва шууру тафаккури зењнии зиёд ба камол расида метавонад, ки муддати таќрибан 2,5-3 сол аз муќаддастарин доди Худованд - шири поки модар сер шаванд. Зеро дар таркиби ин муъљизаи олам ферменте њаст, ки муњаббати одамро ба одам зиёд мекунад. Дар дили инсонњо нисбат ба њамдигар эњтирому ихлос, самимияту дўстиро ато менамояд. Имрўзњо бошад, мењру муњаббати инсонї кам мондааст. Мењру муњаббати одамият дар сарљамъї, вањдату аз њолу ањволи њамдигар хабар гирифтан зиёд мегардад. Дар њамон замонњои ќадиме, ки солњои ќањтиву гуруснагї ном мебаремаш, мардум, њаќќу њамсояњо бо њам сарљамъ, бо њам мењрубон буданд, аз дари хонаи њамдигар медаромаданд, њамдигарро њолу ањволпурсї мекарданд. Хулоса, ќадру ќиммати инсон, њурмату эњтироми њамдигарї буд. Шукронаи бахту насиб, ки имрўзњо њама љо тинљу ором, хотири њама љамъ, дастархони њама пур аз нозу неъматњои Худодод

мулоњизањояшонро кушоду равшан бигўянд, бурду бохташро ошкор кунанд, он гуна ки бузургон фармудаанд: «Дўст он бошад, ки айби ёрашро, њамчу оина рў ба рў гўяд». Ин як бурди фаъолияти Фармонов буд. Ў соли 1963 пас аз хатми омўзишгоњи омўзгории Панљакент фаъолияти омўзгориашро дар ноњияи Њисор ифтитоњ бахшид. Минбаъд ба зодгоњаш – шањри Панљакент баргашта, соле чанд дар макотиби дењоти Ямонќия ва Абдусамад кор кард. Аз соли 1970 дар мактаби дењаи худ – Ёнаќишлоќ (таълимгоњи №24) идомаи фаъолият кард ва њамагї 2-3 сол ќабл аз ин њамчун нафаќахўр тарки мактаб гуфт. Ифтихорманд аст, ки бо сари баланд ба кори омўзгорї шуруъ карду бо номи нек ба фаъолияташ анљом бахшид. Солњое, ки дар мактаби дењааш кор мекард, мактаб хеле шуњратёр буд, дар бораи он, њатто, яке аз маъруфтарин маљаллаи соњаи маориф дар ИЉШС – «Семья и школа» маќолаи таърифие навишта буд, ки номи Турсунбой сархати маќоларо оро медод. Акнун синни Турсунбой Фармонов ба 70 расидааст. Шукр, ки њоло њам серњаракату боѓайрат аст. Ду боѓ дорад; яке дар назди бинои истиќоматиаш, дигаре – дар канори дења. Боѓњояш сабзу хуррам, сердарахт. Токзораш бештар. Субњ

собиќ њамсабаќаш, собиќадори маориф Мањмадќул Бегов дар ин росто чунин арз мекунад: - Омўзгори њаќиќї ва марди асил аст дўсти ман Турсунбой. Ба фикрам, садоќату муњаббат ба пеша њамин ќадар мешавад. Умуман дар ин оила зотан њама решапайванд бо пешаи омўзгорианд. Дўсти арљмандам се писар дорад ва њар се омўзгор; Узоќбой – устоди мактаби ронандагї, Азамат – устоди Донишкадаи омўзгории Панљакент ва Турѓолиб – омўзгор, муассиси аввалин мактаби хусусї дар водии Зарафшон (мактаби Саразм). Ду духтари Турсунбой низ њамбастагї бо ањли маориф доранд. … Оре, ваќт зудгузар аст. Аз гузашти ваќт бехабар мемонї, агар асаре дар он аз худ нагзорї. Инро Турсунбой Фармонов хуб медонад ва аз ин рў,њамеша дар њаракат аст – гоњ дар дења маъракаорої мекунаду гоњ дар њалќаи љавонон насињатгўї, гоњ як сари ќадам сар ба мактаб мезанаду гоњ… ва аксаран дар боѓњояш машѓул ба парвариши нињолњову нигоњубини дарахтон мешавад… Ба як сухан, мекўшад то аз њар рўзу моњу соли умр (то нафас боќист) наќше, хотирае нек дошта бошад… Абдурауф МУРОДЇ, «Омўзгор»

ДАР ДАМИ ПИРЇ АСОИ ВОЛИДОН БОШЕМ

(Дар њошияи Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд») аст, фаќат мењру муњаббат, самимияту эњтиром намерасад. Боиси шукргузорист, ки бо иќдоми Љаноби Олї, Эмомалї Рањмон китоби муќаддаси Ќуръон бо забони ноби тољикї тарљума ва дастраси мардум гардонида шуд. Аммо ба љои аз рўи оятњо ва панду насињатњои хирадмандонаи он амал намудан њастанд бешарафоне, ки хилофи он суханњои судманд рафтор намуда, фазои орому осударо халалдор менамоянд. Ба ќавле, «Худогўён кам буданду њама аз Худо метарсиданд, имрўзњо Худогўён бисёр шуданду Худотарсњо кам». Ман чун омўзгор ва рўзноманигор китобњоеро, ки ба силсилаи «Аз њаёти одамони бузург» дохил мешаванд, бештар мутолиа менамоям. Зеро њаёти ибратангези одамони бузург худ як мактаби таљрибаи зиндагї барои ояндагон мањсуб мешавад. Ваќте китоби «Меъмори Вањдат» (муаллифон Султон Мирзошоев, Шодон Њаниф) ва китоби «Ситораи Ѓолиб» (муаллиф Абдумаљид Достиев)-ро оид ба фа-

ъолияти Президенти кишвар, Љаноби Олї, муњтарам Эмомалї Рањмон хондам, сад дар сад боварии комил њосил намудам, ки ба сари ќудрат омадани як фарзанди дењќони оддї, ин ќадар ноил гаштан ба муваффаќиятњову бурдборињо, сазовори боварии халќ гаштан, ба мањбубияти халќу миллат, шуњрати љањонї пайдо кардан дар бадастоварии сулњу вањдати тољикон, мањз бо дуои неки ба падару модари покдилашон будааст. Ман, њамчун омўзгор, ба насли наврас таманнои онро дорам, ки мо бояд агар аз хизматњои бузурги сарвари давлат, сулњофарию бунёдкориро омўхта бошем, минбаъд мактаби бузурги падару модардории Љаноби Олиро низ сармашќи омўзиши кори њаррўзаи хеш намоем. Мањз дуои неки модарон, роњи сафеди фарзандон ба сўи расидан ба муроду маќсад мебошад. Умед мекунем, ки дар кадом синну соле набошанд, фарзандон ба ќадри модарони, падарону ѓамхор ва зањматњои њамешагии онњо расанд ва ба дуои неки онњо шарафёб гарданд.

Имрўзњо мо, тамоми наслњои наврасе, ки фарзандони падару модари хеш њастем бояд ба ќадрашон расем. Дар дами пирї асои пириашон гашта, ба яккаву танњо ва хору зор шуданашон роњ надињем. Зеро ончї мо ба падару модар мекунем аз фарзандон мебинем. Оре, њаёту зиндагї худ барои мо як мактаби бузурги таљриба аст ва мо метавонем тўли умри кўтањи худ дар сањнаи он наќшеро бозида бошем. Наќшаи мо нек ё бад аст, ба хотири ояндаи некї ё бадии мо як умр наќш мебандад ва ба он номи нек ё бад мо ба ояндагон мемонем. Бошад, ки дар зиндагї њамеша шиносу ношинос, дўсту душман, худиву бегона сарљамъ бошем. Сулњу салоњ, тинљиву оромї, вањдату якдилї, якрангиву якмаромї насибамон гардад. МЭЛС НУРОВ, омўзгори мактаби Президентї дар вилояти Суѓд, Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон


8

ОМЎЗГОР

ХОТИРА

№ 37, 13 сентябри соли 2013

МИНБАРИ ПИРОНИ ХИРАД

Дўсту њамкори ман Икромиддин Фозилов Донишгоњи омўзгории ш.Кўлобро бо ихтисоси математика хатм кардааст. Фаъолияти педагогиаш дар мактабе, ки Њољї Шариф Саидов директори он буд, сар шудааст. Ин сарбории таълимии муаллимон мард дар тарбияю сабзиши кас- дуруст таќсим намешавад. Назорати дохилмактабї самаранок сурат намегирад. Ба мушоњида мерасад, ки ваќти роњбарони муассисањои таълимиро ба корњои ѓайрипедагогї сарф мекунем. Сифати таълим ва сифати дониши шогирдон њанўз њам паст аст…» Баъд ба хотири эњтироми рўњи муаллими математикаи мактаби 6-и шањр Мирзо Гиёев (рўњашон шод бод) ба хонаашон рафта, ба ањли оилаашон њамдардї намудем. Дар бораи муаллими шоистаи ин мактаб- Ќодир Каримов њам суњбат доштем. Шодравон бисёр донишманду соњибтаљриба буданд (рўњашон шод бод). Дар суњбат мудири шуъбаи маорифи ш.Кўлоб П.Сабуров моро ба мушовири шуъба Њабибулло Сангов– писари њамсабаќам Абдусамад Сангов шинос кард. Аз бии Фозилов њисса гузоштааст. Баъди 3 соли кор ўро нозири шуъ- падарашон пурсидам, 2-3 моњ баи маориф таъин карданд. Он пеш гузашта будаанд. Он кассолњо марди солор, хушодоб, бо- ро ёдоварї кардем… Абдусамад маърифат ва бонуфуз Абдусамад Донишгоњи давлатии омўзгории Абдуќаюмов мудирии ин шуъбаро ба уњда доштанд. Маќомоти идории давлатї баъди 4-5 сол ўро ба кори иттифоќи касаба гузаронид. Имрўз 41 сол шуд, ки Фозилов роњбарии комитети вилоятї (баъдтар минтаќаи Кўлоб) иттифоќњои касабаи кормандони минтаќавии вилояти Хатлонро ба уњда дорад. Икромљон аз шахсони маъруфи шањр буда, соњиби оила ва фарзандони хубу муваффаќ аст. Бо ў дар бораи бисёр масъалањо суњбат доштем ва баъзе дўстонро ёдовар шудем. Мавсуф ёдовар шуд, ки акои Абдусамад Абдуќаюмов солњои зиёд мудири маориф, устоди маънавии ман буданд, бисёр чизњоро аз он Тољикистонро бо мо хатм карда буд. Он солњо Иззатулло Азимов, кас омўхтам. Марде буданд ша- Аскаршо Рањматуллоев, Ќодир Замон Хайбаров, риф, љавонмарди њаќиќї, Каримов, соњибэњтиром, боимон, њалим, Ф.Икромова ва дигарон мехонбоаќл, илмдўст-, гуфт ў. - Камгап данд. Ќариб њамаашон дар кори буданд, одати муоширатро риоя худ муваффаќ буданд. Азимов, мекарданд, шинухезаш таваљљуњи Хайбаров ва Рањматуллоев аз 30 то атрофиёнро љалб мекард. 40-солї директорї карданд. Бону Обрўи калон доштанд. Дастку- Ф.Икромова профессори њамин шод буданд. Ба корафтодагон донишгоњ мебошад. Дўсти ман маслињатњои муфид дода метаво- А.Сангов ќариб 60 сол муаллими бењтарини мактабњои ш.Кўлоб нистанд… (рўњашон шод бод!)… Ман, ки ба шахсияти эшон буд. Таљрибаи кори ин муаллими ошно будам, ин гуфтањоро коми- шоиста имрўз њам лоиќи омўзиш лан тасдиќ карда гуфтам, ки дар аст. Абдусамад Аълочии маориљуњурї њам нуфузашон баланд фи љумњурї, Аълочии маорифи буд. Вазирамон Рустамбек Юсуф- Иттињоди Шўравї ва дорандаи беков њам ба он кас эњтиром до- медали ба номи Крупская буданд штанд. Баъзан Раиси шўрои ва- (рўњашон шод бод!). Рўзи дигараш ба аёдати хеш ва зирон А.Ќањњоров (рўњашон шод њамсабаќи худ Абдулмаљид Хайбод) мудири шуъбаи маорифро ќабул мекарданд. Устод ба он кас ров ба дењаи Тутуи н.Муъминобод рафтам. Саломатиашон бад бо хоњише мурољиат мекунад… Ќањњоров баъди шунидани нест, вале аз пой шикоят доранд. хоњиши он кас ба Р.Юсуфбеков Аз бањори 85-уми умр гузаштагўё гуфта бошад, ки ин мард бисёр анд. Аз 54 соли кор 42 солаш бузург менамояд, дастгирї кунед. муаллимї буд. Бењтарин муалЧунин суханонро аз забони вази- лими физика буданд. Шогирдорони ваќт Т.Пўлодов, М.Осимї, ни зиёде доранд. Шогирдонаш Р.Юсуфбеков ва Р.Додобоев дар Ќурбонгул Ќосимова ва Амина бораи хислату маърифати ин Абдурањмонова мактабро бо мешахси муътабар борњо шунида дали тилло тамом карданд. Якумї будам… Фикр мекунам, ин аз табиби хозиќу муваффаќ аст ва таъсири оилаашон буд. Аз Икром клиникаи худро дорад. Дуюмї Фозилов вазъи маорифро пур- омўзгори Донишгоњи давлатии сон шудам, гуфт: «Бад нест, хуб Кўлоб аст. Теша Асламов, Њайдар аст, мактабњо аз љињати моддї, Сафиев (профессор), Тоњирхон (директори завод), молї пеш рафтаанд. Омўзгорон Ѓозиев Б.Азизов (олими кимиё) ва дигаасосан мерасанд. Аз нигоњи ман,

рон буданд. Чунин мисолњо кам нестанд. Абдулмаљид – бародари устод Абдусамад Абдуќаюмов ус мебошанд. Мазори ин устоди бум зургро дар зодгоњаш зиёрат карзу дам… да Аз дўстам Абдулмаљид пурсидам, ки фарќи мактаби давраи си моро аз имрўз дар чї мебинад? м - Он ваќт мактабњои мо аз љињати молї, бахусус, биною љи

ЁДЕ АЗ ГУЗАШТА

таљњизот мушкилї доштанд, љавоб дод ў.- Аз ин љињат имрўз ин масъала бартарї дорад. Вале мактабњои давраи мо аз љињати маводу воситањои таълим фарќ мекарданд. Ман аз робитаю њамкории мактаб бо оилаи шогирдон чандон розї нестам. Муаллимон ба хонањои шогирдон кам мераванд… Прогул зиёд аст… Ќаблан мо бо падару модарони шогирдонамон робитаи ќавї доштем. Ёд дорам, љонишини директори заводи гўшт Д.Мадохир омада, барои писараш Давлат як рўз љавоб пурсид. Он солњо маориф, муаллим, роњбари синф нуфузи баланд доштанд… Фаъолияти педагогии ман соли 1952 дар мактаби раќами 1-и ноњияи Муъминобод сар шудааст. Бовар кунед, 80 фоизи муаллимон дар кори худ муваффаќ буданд, таљрибаи хуби кор доштанд: Илёс Саидов, (директор); У.Сабралиев, Ш.Халилов (љонишини директор), муаллимон А.Салимов, С.Њакимов, С.Нодиров, Назар Сафаров, Т.Иброњимов, Ѓаффорї, Г.Рамазон, Л.Абдулло, И.Иззатуллоев, Н.И.Селезнова, Р.Норбоева, Р.Муртазина, А.Одинаев ва боз дигарон. Афсўс, ки имрўз бештари онњо дар ќайди њаёт нестанд… Ман дар бораи дўстам Узурбек Сабралиев (аз дењаи Дерзуди ноњияи Рўшон) навишта будам. Ин омўзгори муваффаќ равоншиноси хуб њам мебошад. Дар ноњия соњиби обрўи баланд аст. Ба зиёрати њамкори собиќам Шодибек Халилов (аслан аз Дарвоз аст) рафтам. Шодибеки хушсухану бозарофат соли 1956 ба мактаби мо ба кор омада буд ва аз њамин љо ба нафаќа рафт. Халилов хатмкунандаи омўзишгоњи омўзгории ноњияи Рашт ва Донишгоњи омўзгории ш.Душанбе мебошад. Шодибек оилаи хуб ва фарзандони муваффаќ дорад. Ў дорандаи нишонњои «Аълочии маорифи Тољикистон» ва «Аълочии маорифи Иттињоди Шўравї» мебошад. Дар суњбат изњори нигаронї кард, ки рўз то рўз забондонии мо (аз забони русї) коњиш меёбад. -Сифати дониши хонандагон паст, инкишофи нутќашон суст аст, -гуфт ў.- Ман як умр дар

синфњои боло аз забон дарс гуфтаам. Њолатњое мешаванд, ки ба хонандагон дар 3-4 соли охир 2-3 ва зиёда аз муаллимон дарс мегўянд, баъзењояшон тахассуси касбї надоранд. Хонандагон дониши заруриро гирифта наметавонанд. Дар њамин њол бештари муаллимон бо 150 ва 200 сомонї ба нафаќа мебароянд, ки ин њолат моро аз мушкилоти тањсилот рањо карда наметавонад. Солњои 1947 – 1950 дар интернати давлатии дењаи Саричашмаи н.Шўробод тањсилро давом додам. Бо ман Раљабмад Назруллоев њам мехонд. Ман аз ин њамсинфи мењрубон ќарздорам. Соли 1948 бемор шудам, пойњоям аз кор монданд, зиёда аз як моњ хизмат расонд. Ин шахс њам бо мо хонда муаллим шуд (алњол нафаќахўр). Чунин шахси одамдўст, мењрубон, хоксор, њалим ва рафиќи бовафо дар рўзњои мо камтар ба назар мерасад... Барои дидорбинї ба ноњияи Шўрообод, ки аз њама љои баланди вилоят аст, рафтам. Фишори хунам баланд шуд ва ба ќафо баргаштам. Ўро дар Душанбе ёфтам ва бо њам дидор дидем. Аз бесаводии донишљўён сахт нигарон, «Фарќи иншоро аз наќли хаттї намедонанд, -гуфт.Хатмкунандаи синфи 11 дар бораи М.Турсунзода чизе намедонад…» Солњои охир дар бораи муаллимони мо дар суњбатњои шахсї, љамъомадњо, матбуоти даврии давлатї ва ѓайридавлатї, радиою телевизион носазо мегўянд. Онњоро камсалоњият ва танбал мехонанд. Ман хостам, ки вазифањои муаллимонро, ки машѓули тарбияи инсонанд, ба худашон ва дигарон васею пурратар фањмонам. Њамзамон, хостам, ки дигарон њам аз талаботи педагогию мушкили кори муаллимї огоњ бошанд, онњоро эњтиром кунанд ба онњо носазо нагўянд. Барои њамин, дар китобам «Мактабдорї»… ин масъаларо то он љое ки имконият доштам, баррасї кардам… Сухани аввал дар бораи таъиноти мутахассис, яъне, муаллим меравад. Баъд дар бораи талабот аз муаллим, донишљў, тайёрии фалсафї

ва методологии он; уњдабарої, такомули шахсияти мутахассис, вазифањои хизматии он, донишњои сиёсї, иќтисодї, фарњангї, педагогї, психологї, физиологї, экологї, њуќуќии он, салоњияти касбї, мањорат, мањорати касбї, сифатњои шахсї, аз њама воќиф будан, вазифањои академии он, муосир будани он, лаёќати он, мањорати тадќиќотї ва ѓайра меравад. Бинед, зањмати муаллим чи ќадар вазнин аст. Мењнати вазнин бояд подоши хуб дошта бошад. Омилњои гуногуни зиёде њастанд, ки ба пешравии кори таълиму тарбия мушкилї эљод мекунанд. Мо номњои муаллимони дигарро њам ба забон оварда метавонем, ки ќањрамонона дар соњаи таълиму тарбияи шањрвандони оянда зањмат кашидаанд ва зањмат мекашанд. Чунин муаллимон дар низоми маорифи муосир њам кам нестанд. Ба наздикї гимназияи раќами 53-и шањри Душанбе, ки номи Муњаббат Мањмудоваро дорад, 90-солагии зодрўзи ин муаллимаи ќањрамонро љашн гирифтанд. Ќањрамони дигари мо Њабиба Каримова давлати пирї меронанд. Ризоюлло Абдуллозода ва Н.Ќодирови Истаравшонї њам аз њељ ќањрамон кам набуданд ва кам нестанд. Мактубе, ки устод Абдуллозода ба номи

ман навишта буданд, баробари як дарси тарбиявии бузурге буд. Бунафша Ѓаниева, С.Бойбобоева, Н.Ниёзмамадова. Собира Собирова, Т.Љумаев, С.Набиев, (аз шањри Душанбе), Ф.Набиев, А.Фаттоев, Муроди Саид, Назар Халил, Ш.Мирзоањметов (аз Хатлон); Д.Шабдолов, С.Аминов, Њ.Бобоева (ВМКБ); И.Азимов, З.Дўстов ва дањњо дигарон аз ноњияњои тобеи љумњурї, ки аз онњо љомеа ифтихор дорад, кам набуданд ва имрўз њам кам нестанд… Барои њамаи он муаллимоне, ки дар соњаи маориф фаъолият доштанд, њамчунин, муаллимоне, ки имрўз фаъолият доранд, илм, маърифат, мактаб, муаллим, тарбия, таълим, дарс, маълумот, одамият, тањаммул ва дањњо мафњумњои дигар муќаддасанд. Њ.ИСКАНДАРОВ, собиќадори соњаи маориф

ТАЉРИБА

БИОМЎЗУ БИШНАВ ЗИ ЊАР ДОНИШЕ

Китоби «Алифбо»-ро ганљхона њисобидан дуруст аст. Ќадамњои аввалини худро кўдак дар мактаб мегузораду омўзиши онро аз рўзњои аввал оѓоз менамояд. Њар як омўзгор кўшиш мекунад, ки бо роњу усулњои осон ба кўдак омўзиши њарфњои «Алифбо»ро оѓоз кунад, то ки кўдак тезтар њарфњоро ёд гирифта, хонда тавонад. Аз ин рў, њар рўз њарфњои гузаштаро як-ду бор такрор бояд кард, чунки такрор модари дониш аст. Хондани њиљоњои бурида натиљаи хеле хуб медињад ва ба хониши њиљоии хонандагон сабабгор мешавад. Хониши њиљоиро аз рўзњои аввал оѓоз намуда, каме ба мушкилї дучор мешавем, лекин баъди якчанд бор такрор кардан хонандагон тез хонданро аз худ менамоянд. Кўдакони синфи якум хеле њассосанд, бинобар ин, дар дарсњо гузаронидани бозињо, ки натиљагирї аз таљрибањост, хеле самараи хуб меорад. Чунончи, дар бозии «Калимаёбак» миќдори

њарфњо, чанд њиљо доштан, бо кадом њарф оѓоз шудани калимаро мегўем ва хонанда аз матн худаш калимаро меёбад. Монанди аз матни «Хурмо», сањ, 34, калимаи «Умар»: Чор њарфу ду њиљо У-мар, Ду њарф: калимаи «Ор» Се њарф, аввалин њарфи калон – калимаи «Нур». Ман гули калоне аз коѓаз сохтаам. Њар як хонанда омада, як барги онро мекушояду бо њарфи гузашта як калима мегўяд. «А а» Ин бозї њам барои ба хотир гирифтани њарф ва инкишофи нутќи шифоњии хонандагон ёрї мерасонад. Њамин тавр, дар њар дарс бо матнњо гузаронидани чунин бозии имлоро тавсия медињам. Зиёратмоњ АКРАМОВА, муаллимаи мактаби №66-и шањри Душанбе


ДАР ЊАР ХУСУС БА ИФТИХОРИ 80-СОЛАГИИ ПРМ АТТ

мудаанд. Вай ба аксари унвонљўён мушовири илмї интихоб шуда, ёрию мадади беѓаразонаи худро расонидааст. Дар давоми зиёда аз панљоњ соли фаъолияти устодї-омўзгориаш садњо ва њазорон шогирдонро дарси одамї ва хештаншиносї додааст. Оид ба таълиму тарбияи ва тадриси насли љавони даризабонони Афѓонистон як силсила китобњои дарсї навишта рўи кор овардааст. Китобњои Мањмадулло Лутфуллоев “Забони модарї дар синфи 1” (Душанбе, 1972); “Забони модарї барои синфи 2” (Душанбе, 1972);

ЧАРОЃАФРЎЗИ МАОРИФ ВА МАЪРИФАТ

М.Лутфуллоев хатмкардаи фаултети забон ва адабиёти тољики ДДОТ ба номи С.Айнї (соли 1959) мебошад. Ў фаъолияташро њамчун муаллими мактаби зодгоњаш оѓоз намудааст. Аз соли 1959 то соли 1961 дар вазифањои корманди маљаллаи «Мактаби советї» ва дар солњои 1961- 1978 ассистент, муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи педагогика ва методикаи таълими ибтидої, декани факултети педагогика дар Донишгоњи омўзгорї адои хизмат намудааст. Лаёќат ва дониши касбии ўро ба инобат гирифта, Љумњурии Шўравї зарур донист, ки дар солњои 19781984 вайро њамчун мушовири вазири таълиму тарбия дар Афѓонистон ба кор фиристонад. Аз соли 1985 то соли 2002 Мањмадулло Лутфуллоев дар вазифаи директори ПИП Тољикистон ва њамзамон мудири кафедраи методикаи таълими ибтидоии ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев кор кардааст. Сифатњои баланди касбї, хусусиятњои нозуки инсонї, њалимию хушгуфторї ўро ба мартабаи аввалин президенти АИП Тољикистон(2002-08), мудири шўъбаи омўзиши масъалањои сиёсати тањсилот (аз с.2008), њамзамон устоди ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев (2002-2012), устоди ИДПЌ (20082012) ва устоди устодон расонид. Таљрибаи бойи амалї ва кор дар вазифањои гуногуни масъули соњаи маориф ба ў имкон дод, ки дар тањияи муњимтарин њуљљатњои давлатии соњаи маориф сањмгузор бошад. Мањмадулло Лутфуллоев дар

НАТИЉАГИРЇ

Кормандони Хадамоти давлатии оташнишонї њангоми гузаронидани санљиши назоратии зиддисўхторї бо иштироки мутахассиси шуъбаи маорифи ноњия Хайриддин Садров дар мактаби тањсилоти миёнаи умумии №33 воќеъ дар дењаи Дењќонободи љамоати дењоти Россияи ноњияи Рўдакї ошкор карданд, ки дар дафтари кории сарвари мактаб Урмон Дењќонов 1 адад оташхомўшкунак вуљуд доштаасту халос. Дар бинои мактаб аксарияти барќтаќсимкунакњо бе сарпўш буда, пайвасти кабелу ноќилњои барќї дар баъзе ќитъањо ба талаботи бехатарї љавобгў нест.

тањияи Ќонуни ЉТ “Дар бораи маориф”, Консепсияи миллии маълумот, Консепсияи мактаби миллї, Консепсияи миллии тарбия дар Љумњурии Тољикистон, Стандарти давлатии маълумот, “Бозсозї дар роњи мактаб” (ќисмњои 1-2, Душанбе, 199294) ва дигар њуљљатњои меъёрию њуќуќии соњаи маориф сањми арзанда дорад. Барои кишвари њамсояи Афѓонистон оид ба мактабу маориф китобњои дарсї ва дастурњои зиёдеро ба табъ расондааст. Номгўи асарњояш (бо њаммуаллифї) ба 62-то мерасад ва дар ин хусус аз љониби Вазорати корњои хориљии СССР низ тасдиќнома ва ифтихорномањо дорад. Муаллифи бештар аз 90 асари илмию тањќиќотї, 400 маќолаи илмию методї ва оммавї мебошад. Тањти роњбарии ў сездањ нафар рисолаи номзадї ва панљ нафар рисолаи докторї њимоя на-

“Забони модарї барои синфи 3” (Душанбе, 1973); “Алифбо” (Душанбе, 1980); “Субњи дониш” (Душанбе, 1983); “Дастурамал оид ба таьлими Субњи дониш” (Душанбе, 1983); “Методикаи таълими забони модарї дар синфњои ибтидої” (Душанбе, 1985); “Забони модарї барои синфи 4” (Душанбе, 1990); “Таълим дар синфи 1” (Душанбе, 1992); “Педагогикаи шафќат” (Душанбе, 1994); “Дарс” (Душанбе, 1995); “Эњёи педагогикаи Аљам” (Душанбе, 1997); “Дидактикаи муосир” (Душанбе, 2001) таљассуми педагогикаи миллї дар Тољикистон мебошанд. М.Лутфуллоев иштирокдори як силсила семинару конфронсњои љумњуриявї ва байналмилалї (Душанбе, Москва, Афѓонистон, Покистон, Њиндустон, Эрон, Мољористон, Украина, Молдавия, Латвия, Литва, Эстония ва ѓ.) буда, дар ин њамоишњо бо маърўзањои љолиб суханронї намудааст. Мањмадулло Лутфуллоев барои фаъолияти бовусъаташ бо нишони “Корманди варзидаи мактаби олї ва миёнаи махсуси СССР” ва ифтихорномањои Вазорати Маорифи Љумњурии Тољикистон ќадр шудааст. Аз њама мукофоти бузургтарин ва арзандатарин барои Мањмадулло Лутфуллоев муњаббати халќи тољикро дар тамоми минтаќањои Тољикистон соњиб гаштанаш ва муаллими муаллимон буданаш мебошад. Д.МАЊКАМОВ, А.АБДУЛЛОЕВ, ходимонии калони илми ПРМ АТТ

ЭЊТИЁТ – НИМИ ЊАЁТ Н Назар ба гуфтаи сарвари мактаб, м муассисаи таълимии мазкур њоло ња њам бо ќувваи барќ пайваст карда на нашудааст. Инчунин, муайян карда шуд, ки дарњои эњтиётии барои ба баровардани одамон аз дохили м мактаб мехкўб ва бо симтўрњо м мањкам карда шудааст. Аксари ти тирезањои бинои таълимї шикаст ставу дарњои синфхонањо даста на надоранд. Ќисмњои чўбини боми би бинои мактаб бо мањлули махсуси кимёвии ба оташ тобоваранда ко коркард нашудаанд. Муќовимати рў рўйпўши кабелу ноќилњои ба барќї низ аз санљиш гузаронида нашудааст. Биноњои таълимї та таљњизоти автоматикии аз сўхтор во воќифкунанда (сигнализатсия) надоранд. Дар њудуди мактаб њавзи оташнишонї низ мављуд нест. Њамчунин, наќшаи тахлияи одамону арзишњои молї ва дастурамал оид ба риояи ќоидањои бехатарї аз сўхтор тарњрезї ва тартиб додаву дар љойњои намоён овезон карда нашудаанд. Њарчанд чанде пеш барои чунин хунукназарї ба сарвари мактаб Урмон Дењќонов аз тарафи нозирони Хадамоти давлатии оташнишонї љарима муќаррар шуда буд, ў барои ислоњи њолат ва вазъи ногувор кўшише накардааст, балки њамоно нисбат ба пешнињоди

муњими зиддисўхторие, ки дар амрномањои аз тарафи нозирони назорати давлатии бехатарї аз сўхтор дарљ карда шудаанд, беэътиної зоњир мекунад. Муносибати сарди роњбарияти мактаби тањсилоти миёнаи умумии №33-и ноњияи Рўдакї ба ин масъала метавонад њар лањза боиси ба амал омадани њодисањои нохуш ва њатто, фољиабор гардад. Њамчунин, як санљиши муштарак аз тарафи кормандони ХДО ва шуъбаи маориф дар мактаб-интернати љумњуриявї барои кўдакони шунавоияшон суст ва деркаршуда гузаронида шуд. Маълум гардид, ки мувофиќи амрномањои супоридашудаи ХДО аз тарафи масъулони таълимгоњ як ќатор чорабинињои зиддисўхторї ба анљом расонида шуда, айни њол коркарди ќисмњои чўбии боми биноњои таълимї бо мањлули кимиёвии ба оташ тобоваранда идома дорад. Роњбарияти шуъбаи маорифи ноњияи Рўдакиро зарур аст, ки љињати ба танзим даровардани вазъи бехатарї аз сўхтор дар кули муассисањои таълимї чорањои таъхирнопазир андешиданд. Обидљон ДАДАЉОНОВ, подполковники хизмати дохилї, сардори ХДО ноњияи Рўдакї

9

ОМЎЗГОР

№ 37, 13 сентябри соли 2013

МИЛЛИАРДЕРОНЕ, КИ МАКТАБ НАХОНДААНД

1.Амансио 1.А Амансио Ортега, сардори ширкати Inditex, дороиаш 57 миллиард доллар Соњибкори испаниягї Амансио Ортега аз рўйи рейтинги Forbes ба сегонаи доротарин одамони сайёра шомил буда, танњо соли 2013 њаљми даромади ў 19,5 миллиард доллар афзудааст. Вай дар синни 13 тарки мактаб кардааст. Падараш корманди роњи оњан будаасту модараш хизматгорї мекардааст. Оилаи Амансио дар ќашшоќї умр ба сар мебурдаанд. Аввал Ортега пешхизмати хайёте будааст. Баъдан ба дўкони машњури «La Maja» ба кор рафта, оњистаоњиста усулу пояњои мўдро азхуд кардааст. Аз таљрибаи кориаш дар ин дўкони машњур ў ба хулосае омадааст, ки либоси гароннарх бозори хуб надорад. Ба њамин хотир, ў ба дўхтани либосњое пардохтааст, ки ба њама дастрас бошанд. Соли 1975 Ортега њамроњи њамсараш дўкони Zara-ро боз карданд. 2. Ли Кашин, сардори ширкати Cheung Kong Group, дороияш 31 миллиард доллар. Яке аз доротарин шахсони Осиё дар оилаи муаллимони камбаѓал ба дунё омадааст. Њанўз дар 14-солагии Ли Кашин падараш аз бемории сил вафот кардааст. Ў маљбур шудааст, ки тањсилро як сў гузошта, аз пайи ризќу рўзї шавад. Аввал ў ба савдои тасмачањои соати дастї машѓул буда, сониян, ба фабрикаи истењсоли гулњои пластмасї ба кор рафтааст. Ли Кашин дар давоми 7 сол рўзе 16-соатї кор мекардааст ва саранљом барои шурўи кори шасхї маблаѓи лозима љамъ овардааст. Сараввал бо ин маблаѓи гирдоварда танњо заводи хурди истењсоли пластикро ба роњ меандозад. Ў аз фоидаи кор ваќти нооромињои сиёсї дар Њонконг ќитъањои замину чандин хона мехарад. Баъдан ў ба яке аз доротарин шахсони Хитой табдил меёбад. Њоло Ли Кашин яке аз дороёнест, ки њарчанд худ мактаб нахондааст, миллионњо доллар барои соњаи маорифи кишвараш хайр мекунад. 3. Франсуа Пино, сардори ширкати Kering, дороии ин шахс 15 миллиард доллар. Чунон ки худи Франсуа Пино иќрор шудааст, ягона шањодатномае, ки аз тањсил диданаш гувоњї медињад, њуљљати ронандагиаш аст. Ў дар синни

16 мактабро тарк гуфтааст. Пада дари Пино тољири хурде будаас ки барои тањсили фарзанаст, даш да охирин маблаѓи киссаашро дареѓ намедоштааст. Вале ба да раѓми хоњиши падар Франсуа ра аз мактаб меравад, зеро дар таълимгоњ ба њоли зори ин хота нандаи ќашшоќ бо тамасхур на менигарситанд. Сониян, ў алме ла лакай медонист, дар мактаб да дарси соњибкорї намеомўзанд. П Принсипњои Пино оќибат ўро ба яке аз ќудратмандтарин шахсони Фаронса табдил доданд. со 4. Ричард Брэнсон, сардори ко корпоратсияи Virgin Group, доро роияш 4,6 миллиард доллар. Ричард Брэнсонро аз макта дар 16-солагиаш рондаанд. таб С Сабаби бањои паст гирифтани Ричард на танбалї, балки бемории дислексия доштани ў будааст. Ин навъи беморї имкон намедодааст, ки ќобилияти бача барои хонда тавонистани њарф ва китоб рушд кунад. Ин номуваффаќї дар дили Ричард умуман хоњиши тањсил карданро кушта буд. Ба њамин хотир, директори мактаб «Паноњат ба Худо, Ричард! Ё оќибат зиндонї мешавї, ё фавќуллода шахси сарватманд мегардї»гўён писарбачаро аз таълимгоњ дур кардааст. Он ваќт Брэнсон аллакай таљрибаи соњибкорї доштааст, яъне, барои фурўш арчањои солинавї месабзондааст, тўтињои њарранга мепарваридааст. Њамин тавр, ў баъди чанде аллакай якумин пружаи бузурги худ - маљаллаи Studentро роњандозї кард, њол он ки мебоист чун њамсинфонаш дар сари китобњои таълимї машќњои хонагї иљро мекард. 5. Джо Люис, муассиси Tavistock Group, дороияш 4,2 миллиард доллар. Љо Люиси бритониёї дар шарќи Лондон ба воя расидааст. Падари ў соњиби корхонае буд, ки њар гуна базмњову шабнишинињо ташкил мекард. Ваќте Љо 15-сола мешавад, падараш ўро ба њайси пешхидмат ба коргоњаш меорад. Њамин тавр, Љо тањсилро ќатъ мекунад. Замоне мерасад, ки вай њамчун меросдори падар соњиби ин корхона мешавад. Ќарор мекунад, онро фурўхта ба сармоягузорї даст занад. Имрўз Люис 150 ташкилот ва 135 тарабхона дорад. Ў, инчунин, соњиби клуби футболбозони «Тоттенхэм Хотспур» аст. 6. Кирк Керкорян, президенти Tracinda Corporation, дороияш 3,3 миллиард доллар. Амрикоии арманинажод Кирк Керкорян аз синфи њаштум мактабро ќатъ кард. Бародараш мехост Кирк варзишгар бошад, вале дар Љанги Дуюми Љањон ў ба хизмати ќуввањои авиатсионї рафт. Баъдан вай яке аз хатњои њавопаймоиро харид ва машѓули соњибкорї шуд. Њоло Кирк Керкорян 96-сола буда, бо лаќаби «Шоњи ЛасВегас» маъруфият дорад. Ў то њол варзишро дўст медорад. Давомаш дар шумораи оянда. Ситорабонуи СОЊИБНАЗАР, “Омўзгор”


10

ОМЎЗГОР

№ 37, 13 сентябри соли 2013

БАРДОШТ

РАНГОРАНГ

ЉИЛАВГИРИИ НАВРАСОН

АЗ ИФРОТГАРОЇ

Аммо тайи солњои охир дар кишвар гурўњњои фитнаангез ва иртиљої пайдо шудаанд, ки љавононро гумроњ, дини мубини Исломро бадном, мардумро дар вањму њарос меандозанд. Маќсад аз мулоќоти Президенти кишвар бо ањли љомеа, пешгирии њаракатњои тундрав ва људоиандоз, гурўњњои ифротгаро, баланд бардоштани сатњи маърифати исломии мардум, баланд бардоштани нуфузи диндорон дар љомеа, тарбияи хештаншиносию ватандўстии љавонон буда, он бори дигар моро бовар кунонд, ки кишвари мо дар љањони муосир на танњо дар иќтисодиёт, балки дар майдони сиёсат низ ба њайси як давлати хеле пешрафта гомњои устувор мегузорад. Эњтиром ва арљузорї ба арзишњои миллї ва динии њар миллат буда, њар халќ дар давоми таърихи мављудият ба ин арзишњо ноил гардидааст. Мутаассифона, тайи солњои охир баъзе ашхосе пайдо шудаанд, ки арзишњои диниро дар љои аввал гузошта, арзишњои миллиро эътироф ва эњтиром намекунанд. Барои мо, омўзгорон, ба хонандагон арзишњои милливу диниро аз љињати илмї сари ваќт фањмонда, барои онњоро ба арљгузорї, њифз ва эњтироми ин арзишњо водор кардан, ин мулоќот ба мисли як

дастуре хоњад буд. Бояд зикр кард, ки дар Тољикистон 4 њазор масљид амал мекунад. Агар дар онњо насли наврасро дар рўњияи шинохти асли маърифати Ислом тарбия кунанд, барои њаракатњои тундгароёни муосир роњ баста шуда, љавонон низ аз ин гурўњњои тафриќаандоз дур мемонанд. Сарвари давлат иброз намуд, ки яке аз амалњои сулњу субот ва тинљиву амонї зистан вањдат ва муттањидшавии дини Ислом ва динњои дигари дунё мебошад, зеро таљрибаи њазорсолаи таърихї нишон медињад, ки парешонии динњои дунё ва ѓараз ба якдигар хатари љиддї дорад: - Ифротгарої таассубу хурофот, коштани тухми кинаву адовати диниву мазњабї, маргталабињои динї сўиистифодаи Ислом бо ѓаразњои сиёсї- гурўњиву шахсї ва дигар аъмоли номатлуб, ки имрўзњо ба тамоюли хатарнок табдил ёфта истодааст, моро водор мекунад, то дар ин самт тадбирњои ќатъї андешем. Мусаллам аст, ки дар Тољикистон ба ѓайр аз мазњаби Имоми Аъзам пайравони мазњаби исмоилия ва инчунин 75 ташкилоту иттињодияњои динњои дигар ба ќайд гирифта шудаанд, ки озодона ва бе монеа амал мекунанд. Омўзгорон низ бар он љидду љањд мекунанд, ки аќидањои таассубангез ва хурофотиву људоиандоз ба тафаккури љавонон бояд роњ наёбад. Балки дар зењни насли наврас арзишњои милливу диниро тавъам љо дода, онњоро дилсоф, ватандўст ва хештаншинос ба воя расонем. Тафриќаандозон ва фитнаангезон бо бањонаи дифои њуќуќи мусулмонон ѓаразњои сиёсии худро аз мавќеи динї асоснок намуда, ба хусус, љавононро аз роњи рост мунњариф месозанд. Худованд дар китоби муќаддаси

«Ќуръон» фитнагаронро риёкору мунофиќ номидааст. Дар замоне, ки кишвари мо ба даствардњои хеле баланд ноил шуда, аз як кишвари ќафомонда ва воридотї ба давлати содиротї табдил меёбад, намояндањои дин низ мардумро ба мењнати софдилона ва њалол даъват намоянд, мо бешак, ба комёбињои бештар муваффаќ мегардем. Ба маќсад мувофиќ мебуд, агар мулоќоту вохўрињои диндорон, хатибон моње як маротиба дар мактабњо, омўзишгоњњо, донишкадањои олии касбї гузаронда шаванд. Ин вохўрињо барои аз исломи ноб бањрабардор шудани љавонон ва аз гурўњњои тундрав ва ифротгаро эмин мондани онњо мусоидат мекунанд. Мусаллам аст, ки навраси аз маърифати Ислом бархўрдор њељ гоњ ба ин њаракатњои иртиљої таваљљуњ намекунад ва зуд ба дарки асли маќсади онњо сарфањм меравад. Инчунин дар тамоми макотиби тањсилоти умумї лоаќал моње як маротиба бо хонандагон дар мавзўи «Тољикистон ва љањони муосир» суњбат-дарс ё дарс-мубоњиса гузаронда шавад. Дар ин маврид муаллимони фанњои таърих ва њуќуќи инсон метавонанд ташаббуси бештар нишон дињанд. Мо, омўзгорон, ки таълиму тарбияи насли наврасро бар дўш дорем, аз ин вохўрї рўњу илњоми тоза гирифта, ифротгарої, њаракатњои тундрав ва маргталабро, ки љавононро гумроњ месозанд, мањкум карда, шогирдони худро дар рўњияи хештаншиносї, ватандўстї ва инсонпарварї тарбия менамоем. Ниёзмад МИРЗОМУРОДОВ, омўзгори мактаби №94, ноњияи Синои шањри Душанбе

ПЕШНИЊОД

ТАШАККУЛБАХШИ ШАХСИЯТИ КЎДАК

Бо чунин андешањо мо, омўзгорон аз пайи илму дониш омўзонидан, аз пайи њунареро ба толибилмон нишон додан њар рўз рў ба мактаб меорем. Ваќте сањаргоњон љониби мактаб равон мешавем, насињатњои дилгармонаи бузургонамон ба ёд меояд. Нахуст одамсиратї пеша кун, Пас он гањ малакхўйї андеша кун. Мо бояд кўшиш кунем, ки шахсиятњои ба камолрасидаро тарбия намоем. Албатта, инсони комил њељ гоњ пайи хислатњои номатлуб равона нест. Инсони комилу соњибхирад аз бадон худро канор мегирад. Дар љамъомаду нишастањои бадгавњарон иштирок намекунад. Ва агар кас дидаву дониста, њар гуна хислатњои зиёноварро ихтиёр кунаду шахсияти худро поймол гардонад, бевосита дар шумораи инсонњои асил буда наметавонанд. Аз Суќрот пурси-

данд, ки бо кадом кас унс гирифтан лоиќтар аст? Гуфт:-“Бо одами оќил, дурандеш ва некрафтор”. Ќобили ќаид аст, ки имрўзњо Сарвари давлат барои тарбияи насли наврас ба соњаи маорифи кишвар, яъне, омўзгорон, таваљљуњи беандоза дорад. Тавре ки дар Паёмашон ба Маљлиси Олї ќайд намуданд: «… ташаккулдињандаи шахсияти кўдакону наврасон муассисањои тањсилоти умумии миёна мебошад». Пас мо, омўзгоронро масъулият мебояд, ки њар нуктаи Паёми Сарвари давлатро ба хонандагон равшан созем ва аз пайи таълиму тарбияи онњо бошем. Аз њама омўзгорон даъват ба ба амал меорам, ки мазмуну муњтавои Паёмро ба хонандагон дуруст фањмонанд. Ва хонандагон бадро аз нек, дўстро аз душман фарќ кунанд ва гармию сардии њаётро њамаљониба дар тарозуи аќл ба хубї ва уњдабароёна баркашанду бисанљанду бисанљанд. Онњо ба ќадри илму дониш, мењнати падару модарон ва роњбари давлати худ расанд, касби худро пос доранд ва бо номус ба воя расанд.

ВА МАОРИФ МАВЗЎЪ: ТАРБИЯИ КЎДАКОН

Тибќи иттилои Академияи маорифи ЉТ ба АМИТ «Ховар» 12 сентябр дар шањри Сеули Куриё Форуми минтаќавї аз рўи масоили сиёсат дар бахши тарбияи хурдсолон корашро анљом дод. Њайати Тољикистон аз президенти Академияи маорифи ЉТ Ирина Каримова ва муовини вазири маорифи ЉТ Тољинисо Мањмадова иборат буд. Иштирокдорони форум масоили мубрами бахши тарбия ва тањсили кўдакони хурдсолро мавриди муњокима ќарор доданд. Дар форум зикр шуд, ки барои баланд бардоштани сифати тарбияи хурдсолон бояд сатњи зарурии маблаѓгузории давлатї, сарфи назар аз таѓироти иљтимоию иќтисодї таъмин гардад. Ба андешаи иштирокдорони форум усули бењтарини баланд бардоштани сифати фаъолияти мактабњо иборат аз бењдошти муњити тарбияи наврасон аст.

ДОНИШЉЎЁНИ ДМТ-ПЕШСАФ

Бино ба иттилои АМИТ «Ховар», то имрўз шумораи умумии аъзои Китобхонаи миллии Тољикистон ба 35 њазору 662 нафар расидааст, ки аз њисоби умумии аъзои китобхона Донишгоњи миллии Тољикистон пешсаф буда, 16 дар сади хонандагонро ташкил менамояд. Аз 35 њазор 662 нафар аъзои китобхона 69,9 дарсадашро донишљўёни макотиби олии пойтахт, 20, 5 дарсадро хонандагони мактабњои тањсилоти умумї, 2 дарсад хонандагони коллељ ва литсейњо, 1,5 дарсад кормандони муассисањои давлатї, 1,96 дарсад хонандагони кишварњои хориљї, 1,3 дарсад аспирантон, 0,64 дарсад хонандагони муќаррарї, 064 дарсад довталабон, 0,7 дарсад омўзгорони донишкадаву донишгоњњо, 0,7 дарсад омўзгорони мактабњои тањсилоти умумї, 0,6 дарсад бекорон ва 0,25 дарсадро кормандони Академияи илмњо ташкил медињанд.

КЎМАКИ ВАЗОРАТ БА ХОНАИ КЎДАКОН

Ба муносибати 22юмин солгарди Рўзи Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон аз љониби Вазорати энергетика ва саноати Љумњурии Тољикистон ба тарбиятгирандагони Хонаи кўдакони дењаи Танобчии ноњияи Темурмалик ба маблаѓи зиёда аз 19000 (нуздањ њазор) сомонї либоси мактабї, аз ќабили шиму костюм, курта, пойафзол, љуроб

ва ѓайра кўмак расонида шуд. Бояд ќайд кард, ки ин муассиса 127 нафар тарбиятгирандаро фаро гирифта, соли 2013 20 нафар хатмкунандаи он ба муассисањои таълимии тањсилоти олї ва миёнаи касбии љумњурї дохил шудаанд, ки дар ин мувафаќият сањми Вазорати энергетика ва саноати Љумњурии Тољикистон назаррас мебошад.

ХЎЉАИ НУР»МАКТАБ МЕСОЗАД

Бидонанд, ки обрў бозори харид надорад, онро бо зањмату кору ранљ ба даст меоранд. Ва пеш аз њама, соњибадаб бошанд, зеро шоир гуфтааст: Одамият агар ки беадаб аст, одам нест, Фарќ дар байни одаму њайвон адаб аст. Хайринисо КАМОЛОВА, муаллимаи забон ва адабиёти мактаби № 56-и ноњияи Вахш

Дар дењаи Фурўзобаи љамоати дењоти Боѓигайи ноњияи Муъминобод аз љониби ЉДММ «Хўљаи Нур», ки роњбарии онро Авазхон Назриев ба уњда дорад, сохтмони мактаб барои 200 хонанда босуръат љараён дошта, корњои сохтмонї дар бино ба 80% расидаанд. Ба гуфти А.Назриев маблаѓи умумии корњои сохтмонї 1 млн. 300 њазор сомониро ташкил дода, мактаб мувофиќи лоиња аз 8 синфхона, кабинети омўзгорон, дафтари кори директор ва дигар синфхонањои методї иборат мешавад. Њоло дар корњои сохтмонї беш аз 15 нафар сохтмончї фаъолият дошта, то ин муддат дар корњои сохтмонии бино маблаѓи 980 000 сомонї аз худ шудааст. Инчунин, аз тарафи ЉДММ «Хўљаи Нур» дар дењаи Шулулуи љамоати дењоти Балхобї бунёди 4 синфхонаи иловагї барои 80 хонанда оѓоз гардидааст. Тањияи Э.ХУШБАХТ, «Омўзгор»


ОМЎЗГОР

БАЊС ИМЛО

Омўзгор дар он сурат аз уњдаи ин вазифаи баѓоят муњим баромада метавонад, ки ќоидањои имло ва талаффузро ба шогирдон дуруст омўзонад ва дар онњо малакаи зарурї пайдо намояд. Барои бартараф намудани хатоињои имлої (аз љумла, имлои садоноки «ў») таълими самарабахш, интихоби усулњои бењтарини таълим, истифодаи воситањои техникии таълим, машѓулиятњои гуногуни хаттї, мављудияти китобу дастурњои таълимии мувофиќ ва ќоидањои дурусти имло заруранд. Мушоњидањо нишон медињанд, ки 25-30 фоизи хонандагон дар навишти садоноки «ў» ба хатоињо роњ медињанд. Ба омўзгор зарур аст,ки сабабњои асосии рўй додани ин хатоињоро (дар мисоли имлои садоноки «ў») ёбад ва аз пайи ислоњи онњо гардад. Сабабњои рўй додани чунин хатоињо гуногунанд, аз љумла, меъёри ягона надоштани имло дар китобњои дарсї ва матбуот, ќоидањои имлоро дуруст дарк карда натавонистани хонандагон, таъсири хусусиятњои шева ва чанде дигар. Ќоидањои имло ба низомдарорандаи навишт ба шумор мераванд. Аз ин рў, ќоидањои имло бояд, кўтоњ, сањењ, фањмо ва аз љињати илмї асосноку устувор бошанд. Ќоидањои имло бояд шубња ва дудилагии хонандаро бартараф карда тавонанд. Дар муддати 40 соли охир се маротиба «Ќоидањои имлои забони тољикї» (1972,1996,2011) ќабул карда шуд. Агар онњоро ќиёс намоем, мебинем, ки дар «Ќоидањои имлои забони тољикї» -и соли 1972 ќоидањои навишти садоноки «ў» нисбатан пурраву мукаммал мебошад. Китобњои дарсии «Забони тољикї» низ дар асоси њамин ќоидањо мураттаб сохта шуда буданд. Бино-

№ 37, 13 сентябри соли 2013

11

Ў - «ЌАЊРАМОН»-И БАЊСЊОИ ИМЛО ВА ТАЪЛИМ бар ба ин, омўзгорон њангоми таълими м «Имлои садоноки «у» ва «ў» як ќатор ќоидањоро ба шогирдон омўзонда тавонистанд. ом Дар «Ќоидањои имлои забони тољикї» (соли 2011) оид ба ќоидањои ќо навишти ў танњо зикр шудааст, ш ки «ў» (у-и дароз) дар (оѓоз иќтибосњои туркї), байн ва анљоми иќ калима навишта мешавад: рўз, ка гўш, гў зўр, дўст, бў(й), рў(й), мў(й)… Чунин тарзи ифода ба маќсад Ч мувофиќ нест, зеро ќоидаи имло м бояд бо сањењу равшан,пурра, мушаххас ха ва аз љињати илмї асоснок бошад. ш Хонанда аз чунин тарзи баён ба иштибоњ афтода, дарк карда наметавонад, ки дар кадом маврид ва м дар да кадом асос «ў» нависад. Илова бар ин, дар њафтаномаи «Омўзгор» 28-уми сентябри соли 2012 (№ 39) дар асоси пешнињоди Кумитаи забон ва истилоњоти назди Њукумати Љумњурии Тољикистон Фењристи навишти «у» бар ивази «ў» пеш аз њарфи «њ» ва «ъ» нашр карда шуд. Фењристи мазкур омўзиши имлои садоноки «ў»-ро боз њам мушкилтар намуд, зеро дар он баъзе нофањмї ва норавшанї барои хонандагону омўзгорон ба назар мерасад. Омўзгорон умедвор буданд, ањли илм оид ба ин фењрист изњори назар карда, андешањои судманде пешнињод менамоянд. Мутаассифона, аз нашри фењрист шаш моњ сипарї шуду аз тарафи забоншиносон ва масъулини идорањои дахлдор ягон дастуре пешкаш нагардид. Пас аз нашри фењрист хонандагону донишљўён ва омўзгорон ба њолати ногуворе афтоданд, зеро фењрист носањењ ва бањснок буда, дар он 72 луѓате пешнињод шудааст, ки дар њуруфоти классикї пеш аз њарфи «њ» ва «ъ» бе вов (ў) навишта шудаанд. Ин луѓатњо бояд дар навишти њуруфоти имрўза-кириллии тољикиасос низ бояд бо «у» навишта шаванд. 1.Агар ба «Фарњанги забони тољикї» назар намоем, вожањои зиёдеро дучор мешавем, ки пеш аз њамсадои «њ» ва «ъ» вов ќабул намекунанд, вале аз фењристи пешнињодшуда берун мондаанд: буъд (дурї), луълуъ (гавњар, марворид), луъм (пастї, разолат)… Вожањои зикршуда (ва вожањои дар фењрист пешнињодгардида) ба истиснои шумораи «нуњ» калимањои иќтибосии арабї мебошанд, ки ќисме бо њуттї, ќисми дигар бо њавваз ва айн (њамза) навишта мешаванд. Аз тарафи дигар, аз нисф камтари он дар забони адабии

АНДЕША

Њатто, пас аз интишори фењристи навишти «у» бар ивази «ў» пеш аз њарфњои «њ» ва «ъ» дар њафтаномаи «Омўзгор» (№ 39, 28 сентябри соли 2012) дар рўзномањо ва китобњои навини дарсии соли 2012 ба табъ расида низ ба мавќеи «ў» чандон диќќат дода нашудааст. Дар рўзномае «бўњрон», «кўњсор» ва «гурўњ»-ро бо «ў»-и дароз ва дар рўзномаи дигар бидуни «ў»-и дароз менависанд, ки боиси душвории кори омўзгорон гардидааст. Сабаби ин њама нољўрињо, пеш аз њама, аз набудани як дастур, луѓатнома ё фењристи махсус ва дар асоси ќоидањои махсуси илмї доир ба «ў» мебошад.

њозираи тољик истифода мешаванду халос. Њатто, дар китобњои дарсии мактабњои тањсилоти умумї ва матбуот ќисмати зиёди ин вожањо камтар ба назар мерасанд. Шояд сањв шуда бошад ё аз бедиќќатию шитобкорї, дар фењрист калимањои «муъзин», «муъзї», «муъмин», «мунисмуънис», ки вов (ў) доранд, ба ин гурўњ дохил карда шудаанд. 2.Илова ба калимањои зикршуда, дар «Фарњанги забони тољикї» калимањои зиёдеро дучор шудан мумкин аст, ки пеш аз њамсадои «Њ» ва «Ъ» вов ќабул мекунанд: гурўњ, анбўњ, андўњ, хурўњ /хурўс/,

хассисони забони арабї вогузор менамоем. Мушкилоти забони арабї ва хатти арабии тољикиасос маълум аст ва њољат ба бањс њам нест. Шояд њамин душворињои хатти арабиро ба инобат гирифта, соли 1929 алифбои лотинї ва соли 1940 њуруфоти кириллии тољикиасос ќабул карда шуд. Дар њуруфоти имрўза бояд навишт бо талаффуз мувофиќат кунад. Аз нашр шудани фењрист («Омўзгор», 28-09-2012) то имрўз корњои хаттии хонандагону донишљўёнро аз назар гузаронида, чунин хатоињоро мушоњида намудем:

хўњл (каљ, норост), шукўњ, бистўњ (хаста), пажўњиш (вожањои аслан тољикї), бўъс (сахтї, эњтиёљ), бўъд (дурї), валўъ… Мањз њамин ду њолат (бо вов ва бе вов навиштани калимањо) мантиќан хилофи њамдигар буда, омўзгорону хонандагонро дар њолати њайронї ва дудилагї мегузорад, зеро онњо намедонанд, ки кадом њолат ў нависанду дар кадом маврид не. Њангоми пешнињоди фењрист ин мушкилот аз мадди назари Кумитаи забон ва истилоњот дур мондааст. Агар дар ќоидаи имло аниќ ва мушаххас мавриди навишти њарфи «ў» зикр карда мешуд, хонандагон дар тарзи навишти он шубња пайдо намекарданд ва ба хатоињои имлої роњ намедоданд. Шояд чунин шуморанд, ки хонандагон њуруфоти классикї омўхта, ин мушкилотро аз худ менамоянд. Мутаассифона, ин аз имкон берун аст, зеро дар кадом сатњ ќарор доштани таълими фанни «Њуруфот ва алифбои ниёгон» ба њамагон маълум аст. Њалли дар кадом њолат вов навиштан ва дар кадом њолат нанавиштанро дар вожањо бо њуруфоти арабии тољикиасос ба зиммаи мута-

1.Аз рўйи одат пеш аз њамсадои «Њ» ва «Ъ» дар њиљои баста навиштани ў. 2. Аввал навишта, сипас, онро ислоњ кардан (хат задан). 3. Танњо вожањои дар фењрист овардашударо бе «ў» навиштан. 4. Вожањои пеш аз њарфи «Њ» ва «Ъ» «ў»- дошта (аз љумла, калимањои аслан тољикии «кўњ», «анбўњ», «шукўњ», «гурўњ» …) -ро бе ў навиштан. 5. Пеш аз њиљоњои бастаи -за,ла,-ра,-са… низ ў нагузоштан: лўла, тўша, гўша, кўса, мўза, ѓўла… (Чун дар «Ќоидањои имлои забони тољикї» (соли 2011) оид ба ин ишорате нест). Дар ин њолат њаќ ба љониби хонанда аст. Ин омилњо боиси он мешаванд, ки хонандагон дар њолати ногувор ва њайронї афтода, намедонанд, ки дар кадом њолат ва дар асоси кадом ќоидањо ў нависанд, дар кадом маврид у. Омўзгорон низ њайрон шуда намедонанд, ки таълими навишти

АЗ ИДОРА: Ба диќќати хонандагони њафтанома мерасонем, ки «Фарњанги имлои забони тољикї» омодаи чоп буда, дар рўзњои наздик шиддати бањсњо ва нофањмињои њамаи мо баъди дастрас шудани он коњиш хоњад ёфт.

рўзахўр, рўзона, шабонарўз, берўзї, фирўз ва ѓайрањо; 3. Дар охири калимањои якрешагї: рў, сў, нерў, минў, мў, љў, кў ва ѓайрањо б) пеш аз њамсадои «ш»: гўш, пўш, 4. Њангоми таѓйир додани маънои љўш, рўшан, оѓўш, хўша, нўш, дўш, гўшт калима «ў» - и дароз навишта мешава ѓайра; хурд (њаљм) - сифат - хўрд (хўрдани вад: в) пеш аз њамсадои «з»: дўз, кўза, мўза, чизе)-феъл; тутї (мураббои тутї) –сисуз, рўз, тўз, пўзиш ва ѓайра; г) пеш аз њамсадои «с»: обнўс, кўса, фат, тўтї (паранда) - исм; суд (маќомоти афсўс, арўс, тўс, бўс, дўст, номус ва давлатї) - сўд (фоида нафъ) - исм; мур (мурдан) -феъл - мўр (њашарот) - исм; ѓайра; д) пеш аз њамсадор «р»: кўр, сўр, шўр, гул (растанї), исм - гўл (нодон) - сифат; бур -(буридан) - феъл, - бўр (ашё) - исм. мўр, гўр, зўр, хўр, љўр ва ѓайра; 5. Дар њамаи калимањое, ки пеш аз е) пеш аз њамсадаои «л»: нўл, кўл, дўл, њарфњои «њ» ва «ъ» садоноки «у» омадачўл, љўл, бўл, гўл, лўл, тўл, пўл, ѓўл ва аст, «ў» - и дароз навишта намешавад. ѓайра; ё) пеш аз њамсадои «б»: тўб, чўб, кўб, Мисол: буњрон, муњр туњмат, шуруъ, шуъба, марфуъ, куњсор, гуруњ, тулуъ, лўбиё ва ѓайра; ж) пеш аз њамсадои «п»: чўпон, гўпї, анбуњ ва ѓайрањо. Хулоса, њамаи калимањои ў - и дачўб, кўп, лўп; з) пеш аз њамсадои «ч» ва «љ»: кўч, роздоштаро дар як луѓатномаи махсус фароњам оварда, дастраси умум бояд чўља, хўч, пўч, лўч, хўља ва ѓайра. Эзоњ: Дар ваќти калимасозї њангоми гардонид. Абдурашиди АБДУНАБЇ, навиштан дар ў решањои калимањо нигоњ омўзгори мактаби раќами 20, дошта мешавад. Мисол: рўз,рўзадор, ноњияи Айнї ШАРЊИ ИДОРА: Имло масъалаи бањснокест, ки њамеша дар забони тољикї мавриди таваљљуњи омўзгорон ва ањли илм ќарор мегирад. Садоноки «ў» яке аз «ќањрамон»-њои асосии ин бањсу мунозирањост. Њанўз Саъдии бузург гуфта буд: «Илм бе бањс намешавад» (дарвоќеъ, «ў» ё «ў»-и дароз?).

МУАММОИ « Ў»-И ДАРОЗ

Худ андеша намоед, ки мувофиќи ќоидаи савтиёти хатти арабиасоси тољикї њарфи вов якчанд овозро ифода намуда, дар осори классикї бо номи вови маъруф, вови маљњул, вови маъдула, вови изњор ва вови отифа маълум аст. Садонокњои «у» дар хатти ниёгон бо њарфи вов (агар дароз талаффуз шавад) ва њаракати замма (агар кўтоњ талаффуз шавад), «ў»-и дароз (вови маљњул) дар аввали калима бо њарфи алиф, баъзан бо алифу вов ва дар байну охири калима бошад,бо њарфи вов навишта мешавад. Ба андешаи ман, њангоми истифодаи ў-и дароз аз чунин ќоидањо истифода бояд намуд: Дар аввали калима: а) Танњо дар калимањои ињтибосии туркї навишта мешавад: ўла, ўйѓур, ўлмиш, ўлон, ўѓул, угай, ўлмас, ўймоњ, ўмоч, ўрда ва ѓайра б) Дар љонишини шахси сеюми танњо: ў ва нидои ўй. 2. Дар байни калима, дар калимањои якрешагї: а) пеш аз њамсадои «й»: рўй, мўй, љўй, кўй, сўй, пўй, тўй ва ѓайра;

њарфи «ў» -ро чї гуна ба роњ монанд ва ба дониши хаттии шогирдон чї гуна ва дар асоси кадом меъёр бањогузорї намоянд. Чунин бенизомї ва нобасомонї дар матбуот ва навиштањои телевизион низ ба назар мерасанд. Вожањои дар фењрист пешнињодшуда ва аз он берунмонда (кўњ, шурўъ, кўњистон, маљмўъ, муњлат…) гоњ бе ў ва баъзан бо ў навишта мешаванд. Хуб мешуд, ки масъулини дахлдор, ба хусус, Институти забон, адабиёт, шарќшиносї ва мероси хаттии ба номи Рўдакї аз рўи вазифа оид ба мушкилоти имлои имрўза дастури муфиде медоданд. Агар маќсад аз пешнињоди фењрист осон намудани мушкилоти навишти њарфи ў бошад, пас, њољат ба овардани фењрист набуд. Басанда буд, ки чун замима ба ќоидаи имло зикр карда мешуд, ки пеш аз њарфњои «Њ» ва «Ъ» ў бар у иваз карда шавад. Агар матлаб танњо дар вожањои дар фењрист пешнињодгардида бошад, пас он бояд пурра карда мешуд. Дар ин маврид мушкилоти дигар-вожањое, ки дар њуруфоти классикї пеш аз харфи «Х» ва «Ъ» вов доранд, ба миён меояд. Магар, ба хонанда аз худ кардани ин калимањо (ва дар асоси кадом ќоида) осон аст? Хуб мешуд, ки фењристи пешнињодшуда ва ќоидањои навишти «У» ва «Ў» бори дигар аз нигоњи тањлили забоншиносон баррасї, пурраву равшан ва чун замима ба Ќоидањои имло нашр гардад. Чї тавре ки ќайд карда шуд, ќоидањои имло бояд аниќу равшан бошанд, зеро дар асоси он «Луѓати имло» тартиб дода, китобњои зиёди дарсї тањия карда мешаванд. Љињати молиявии нашри китобу овезањоро низ ба инобат гирифтан лозим аст, онњо бояд бехато нашр гарданд. Маълум аст, ки дар тамоми муассисањои таълимї имтињонњои хаттї гузаронида мешавад. Кї кафолат дода метавонад, ки дар атрофи хатоињои имлої (хусусан, ќоидањои навишти «ў») бањсу мунозира ва норозигии хонандагону волидон (довталабон) ба вуљуд намеояд? Абдурауф ХОЛИЌОВ, устоди ДДМ ба номи М.В.Ломоносов дар шањри Душанбе


12

ОМЎЗГОР

МЕТОДИКА

№ 37, 13 сентябри соли 2013

МУЛОЊИЗА

ДАРС

Дар замони муосир мањз њуќуќ василаи танзими муносибатњои љамъиятї ба њисоб меравад. Он дар шакли махсус бо роњи муќаррар кардани меъёрњои њуќуќї тавассути фаъолияти њуќуќэљодкунии давлат зоњир мешавад. То чї андоза амалишавии нишондодњои њуќуќ аз сатњи шуури њуќуќии ањолї вобаста аст. Танњо дар њолати андешидани чорањои муайяни маќсаднок оиди баланд намоии шуури њуќуќї ва маданияти њуќуќии љомеа њарф задан ба маврид аст. Яке аз чунин навъи чорањо ва воситаи пешрафти маданияти њуќуќии одамон ин ташкили тарбияи њуќуќї ба шумор меравад. Тарбияи њуќуќї ин раванди муташаккил ва њадафмандонаи таъсирнамої ба шуурии инсон мебошад, ки маќсади ташаккулнамоии

ТАРБИЯИ ЊУЌУЌЇ МУЊИМ АСТ донишу идеалњои њуќуќї ва таъминсозии рафтори ќонунии шахсро дорад. Хусусиятњои муњимтарини тарбияи њуќуќї дар он зоњир мешавад, ки њангоми амалишавии ин навъи тарбия нишондодњое, ки давлат тавассути ќонун расмї гардонидааст, ба шуури одамон дохил мешавад ва он нисбати њамаи аъзоёни љамъият баробар истифода мегардад. Шаклу тарзњои гуногуни њуќуќї дар тарбияи њуќуќї истифода карда мешаванд. Ин намуди тарбияро њамчун анъана шахсоне, ки дорои донишњои њуќуќї мебошанд, таъмин менамоянд. Дар адабиёти њуќуќї асосан бобати шаклу воситањои зерини тарбияи њуќуќї аќидањо зикр ёфтаанд: -таълими касбии њуќуќї (аз тарафи њуќуќшиносон); -тарбия аз љониби маќомоту идорањои махсус ва шахсони мансабдор; -аз љониби маќомоти татбиќи њуќуќ (суд, прокуратура ва ѓайра) амаликунии тарбия. Њар яке аз ин усулњои тарбияи њуќуќї метавонанд, ки дар ташаккул ва пешрафти маданияти њуќуќии башарият мусоидат кунанд. Аз ин рў, мебояд, ки дар мавриди зарурат тарзу усулњои мухталифи тарбияи њуќуќиро истифода намоем, зеро мањз ин воситањо метавонанд моро ба сўи ояндаи нек равона кунанд. Шабнам БОЌИЕВА, хонандаи гимназияи №1-и шањри Истаравшан

АЗ ЁДЊО, АЗ ЁДЊО

Бо онњое, ки манфиати љамъияту давлатро аз манфиатњои шахсї бамаротиб болотар мегузоштанд, бештар ошної мехост, бале, бо онњое, ки ѓами халќро ѓами худ дониста, дарди мардумро эњсос намоянд. Вале сад афсўс, ки марги фољиавї марди закї, ѓамхор ва соњибандешаву соњибкор- Абдуњамид Асозодаро, ки њамагї 52 сол дошт, дар айни камолот аз байн рабуд. Абдуњамид Асозода аслан дастпарвари мактаб -интернати љумњуриявии ноњияи Шањринав, тањсилдидаи Техникуми савдои ш.Душанбе ва баъдтар шуъбаи ѓоибонаи факултаи иќтисодии Донишгоњи аграрии Тољикистон буд. Истеъдоди хубашро ба инобат гирифта, соли 1993 сарварии шуъбаи навтаъсиси Агроинвестбонкро дар ноњияи Октябри шањри Душанбе ба ў бо-

КОР БО ВОЊИДЊОИ БУЗУРГИЊОИ ФИЗИКЇ Дар таълими њамаи фанњо ташкил кардан ва гузаронидани машѓулиятњои амалї боиси устувор намудани дониши назариявии толибилмон гашта, љањонбинии илмии онњоро васеъ менамояд. Бахусус, дар таълими фанњои даќиќ њалли масъалањо ва гузаронидани машѓулиятњои озмоишї зарур мебошад. Њалли масъалањо аз физика яке аз рукнњои асосии таълими он дар макотиби миёна ва олї ба њисоб рафта, дар ин раванд донишњои физикї татбиќи худро меёбанд. Дар њалли масъалањои физикї аксаран системањои СГС ва техникї дода мешаванд. Ин бузургињоро ба системаи СИ (системаи байналхалќї) овардан лозим аст. Чї хеле медонем, воњиди суръат дар системаи СБ м/с дар системаи СГС см/с ва дар системаи техникї см/соат мебошад. Суръати њаракати автомобил 60 км/ соат аст, ин ќимати суръатро дар системаи воњидњои СБ менависем. Чунин мисолњо, дар њаќиќат, донишњои физикии шогирдонро такмил бахшида метавонанд.

Ш. САФАРОВ, омўзгори литсей- интернати физикїматематикии «Ориёно»-и шањри Ќўрѓонтеппа

ХОТИРА АЗ ЯК МАОРИФПАРВАР

вар карданд. Дарди миллатро, ки дар њамон солњо хеле зиёд буду аз тамоми љињат мардум азият мекашиданд, сахт эњсос мекард. Мекўшид, ба њар восита ба муњтољон, беморону пиронсолон, маъюбон, ятимону бепарасторон бародарвор дасти ёрї дароз кунад. Як нуктаи басе нозук ва муњимро дарк кард: зиндагии одамонро бе рушди соњаи маориф, бе љалби духтарон ба мактаб, ки ояндаи љомеа аз модар вобаста аст, тасаввур кардан њељ имкон надорад. Ин масъалањоро на як бору ду бор, балки мунтазам дар љаласањои сатњњои гуногун ба мардум, роњбарони идораю ташкилотњо ёдрас мешуд. Ба зањмати омўзгор, кори таълиму тарбияи кўдакон, ки ояндаи давлату миллат мебошанд, дилаш месўхт. Њар гањ ки ба мактаби дења меомад ва номувофиќ будани бинои таълимгоњи зодгоњашро барои таълиму тарбияи кўдакону наврасон медид, нороњат мегашт. Нињоят, сари маќсад омад ва моњи марти соли 2003 баъди суњбат бо собиќ мудири шуъбаи маорифи ноњияи Њисор Халил Мирзоев якљоя ба ќабули собиќ раиси ноњияи Њисор Абдувоњид Каримов даромад. Раис пешнињоди Абдуњамид Асозодаро, ки чун як нафари дилсўзи љомеа дар мавриди бунёди мактаби нав

дар дењаи Кафшдўзон иќдом пеш гирифта буд, ба хубї пазируфт ва дастур дод, дар як муддати нињоят кўтоњ замин људо намоянд. Бинои замонавии таълимгоњи №128-и дењаи Шоњони Љамоати дењоти Хонаќои Кўњї барои 350 нафар хонанда дар як баст бо тамоми таљњизот бо маблаѓи шахсии ин марди накўном сохта ба истифода дода шуд. Алњол ин таълимгоњ яке аз таълимгоњњои бењтарини ноњия ба шумор рафта, хонандагони ин мактаб мунтазам, њамасола дар озмунњои фаннї фаъолона ширкат намуда, ба гирифтани љойњои ифтихорї дар сатњи љумњурї ноил гардида истодаанд.

Агарчи ќањрамони мо омўзгор набуд, мардум ўро чун устоди фарзандонашон эњтиром мекарданд. Зеро ў дар нињод омўзгор ва мураббии воќеї буд. Бародаронаш- Абдуќодиру Абдусодир, омўзгор буданд, дар солњои нобасомонї бо сабаби нокифоягии маош ба корњои дигар гузаштан хостанд. Аз нияти эшон огањї ёфта, роњ сўи хонаи онњо гирифт. Пас аз як пиёла чой љўёи маќсади бародарон шуд. Ваќте аз душвории рўзгор лаб кушодани онњоро дид, гуфт: «Додар, ту гумон мекунї, ки ин норасої танњо дар оилаи туст? Ваќте ту омўзгор, муаллим вазъияти имрўзаро дарк намекунї, дарк намудани дигарон хеле мушкил. Медонам, душвор аст, вале ту ва додарамон Абдусодир набояд касбатонро тарк кунед. Ман ба пуррагї бовар дорам ин рўзњо мегузаранд, даќиќаю соатњое меоянд, ки њама рў ба мактаб, ба тарбияю таълими фарзанд меоранд. Нуфузи омўзгор, ки як ваќтњо аз њама баланд буд, боз баланд хоњад шуд. Ман шуморо дастгирї мекунам, ба шарте, ки тарки касби омўзгорї накунед». Њамин тавр, бародарон омўзгориро тарк накарданд. Абдуњамид Асозода ба омўзгорони таълимгоњ ва ба хонандагони оилањои камби-

зоати дења њамеша аз љињати молиявї кўмак мерасонд. (Ин амали хайрхоњонаи шодравонро то ба њол писарони ў, ба хусус, Бањровар идома дода истодаанд). Асозода дар њалли мушкилоти асосии мардуми мањал- набудани оби ошомиданї сањми сазовор гузошт: бо маблаѓи шахсиаш аз масофаи 5 км оби чашмаи кўњиро бо ќубур ба дења ва мактаб овард. Аз байн 8 сол гузашт, таълимгоње, ки ў барои фарзандони дењааш бунёд карда буд, бо ќарори маљлиси њайати мењнатї ва розигии маќомоти мањал ба номи шодравон Абдуњамид Асозода номгузорї карда шуд. Имрўз агарчи дар ќайди њаёт нест, вале хотираи ў, номи накўяш, хизматњое, ки барои мардуми диёри азизаш –дењаи бостонии Шоњон кардааст, дар дилу дидаи мардум, ањли хурду калони дења як умр зинда мондаанд. Гулњои садбарги сурху сафеди рўйи ќабри марњум ба пуррагї тамоми манзилро ињота намуда, баргњои сурху сафеди гулњо ба рўи теппаи хокдони ў мунтазам рехта, бо рангу таровати тоза шањодат аз он медињанд, ки њарду дунёи ин мард обод аст. Бемуњобот, ў марде буд, ки зикри хайраш номашро поянда нигоњ доштааст. С.ИСКАНДАРОВ, «Омўзгор»


ОМЎЗГОР

ТАЉРИБА рад. Тамоми барномањои таълим ба комплекси гуманитарї, физикаю математика, фанњои хориљї таќсим шудааст. Дар њар семестр (соли тањсил ду семестр дорад) дар зарфи шаш њафта хонандагон як комплекси фанниро меомўзанд. Аз рўи ин тартиб њољати дар зарфи рўз баъди њар 45 даќиќа ба омўхтани фанни алоњида гузаштан намемонад. Имконият пайдо мешавад, то як фан чуќур омўхта шавад… Вале хонанда дар мактаб аз 5-6 соат зиёдтар намемонад. Баробари ин, таълими муназзами фикрї бар тарбияи љисмонї, зебопарастї ва машѓулиятњои мусиќї мувофиќат мекунад … Талабањои ќобилиятнок баъди

КИТОБИЁТ

Чунончи, дар «Ќиссаи љазираи озод» ном очерк нависанда асрори дастовардњо ва ояндаи дурахшони Кубаи навистиќлолро аз таваљљуњи њукумати мамлакат ба соњаи илму маориф, истифодаи шаклу усули гуногуни таълиму тарбия вобаста донистааст. Аз љумла, дар Гавана мактаби миёнаи махсус њаст, ки таљњизоти 72 кабинет ва озмоишгоњњои он таќдими њукумати собиќ Шўравист. Дар аксар мактабњо ба кори таълиму тарбия таваљљуњи махсус зоњир мешавад. Хусусан, дар дабистонњои усули нав, ки бо номи «мактаб дар сањро» амал мекарданд, ба ин кор ба њукми ќоида даромадааст. Ба ташкили чунин мактабњо вазъи демографї, ба дасти корї эњтиёљ доштани минтаќањои навбунёд ва обшоргаштаи мамлакат сабаб гаштааст. Бањри њалли масъала давлат сохтмони 150 мактаби махсусро ба наќша гирифт. То он ваќт 43 чунин мактаб сохта шудааст, ки њар кадомаш 500-600 нафар хонанда доштанд. Дар он љо шароити кору зиндагї њам мављуд буд. Хонандагон дар ин љо нигоњубини 520 гектар афлесунзорро ба уњда доранд. Нињолшинонї, обмонї, чеканка, ѓунучини њосилро анљом медињанд. Корњои зањматталаб, аз ќабили коркарди байни ќаторњо, дорупошї, боркашонї ба зиммаи калонсолон аст. Ин мактабњо танњо синфњои болої доранд. Хонандагон дар як рўз танњо се соат ба кор машѓул мешаванд. Мактаб аз чунин фаъолият даромади хуб мегирад. Магар ин аломати нахустини иќтисоди бозоргонї ва мустаќилияти мактабњо нест? Њамчунин, ин дабистонњоро бо лагерњои мењнатии даврони мо метавон муќоиса кард ва љињатњои бењтарини онњоро ба кор гирифт. Аз љумла, дар фароѓатгоњњои тобистонаи мењнатии хонандагон аз таљрибаи онњо метавон истифода бурд. Ногуфта намонад, ки «мактабњо дар сањро» дар

№ 37, 13 сентябри соли 2013 мавриди санљиш ќарор нагирифтааст. Аз назари устод Зайниддин Насриддинов дур намондааст, ки Полша дар њама замон дар илми педагогика пешсаф буд. Чанде аз усули таълиму тарбия ва мактабдории имрўзаро педагогњои номии ин кишвар пешнињод ва ба амал љорї кардаанд. Дар бораи мактабњои ИМА, ки то ба он ваќт дар матбуоти Тољикистон њарф задан расм набуд, дар очерки дигари муаллиф маълумоти муфассал дода шудааст. Ѓайричашмдошт дар он аз таљрибањои муфиди њамкасбони хориљї сухан меравад. Усули нави таълим, барномањои

13

кид кардааст. Боиси ќайд аст, ки дар њамон солњои љанги сард чунин изњори назар кардан кори осон набуд. Муаллиф бо њисси ќаноатмандї ќайд мекунад, ки хонандагону донишљўёни амрикої аз кўдакї зањмат кашиданро ёд гирифтаанд. Донишљў нонашро худаш ёфта мехўрад. Ин ба њамон монанд, ки дар мо њоло писарбачањои 12-14-сола дар кўча маљаллаву рўзнома фурўшанд ё дар маѓоза кор кунанд. Аммо ин љо фарќияте њаст. Бо ќарори њукумати минтаќањои Амрико мактаббача набояд аз 3-4 соат зиёд кор кунад, ба корњои вазнин љалб гардад. Дар њолати иљро нашудани ин

ЊАР БЕША ГУМОН МАБАР, КИ ХОЛИСТ

заминњои навбунёд сохта мешуданд, то ќисме аз хатмкунандагон он љоро мањалли зисти ояндаи худ ќарор дињанд. Таљрибаи муњими дигар, ки рўзноманигор дар яке аз манотиќи хушобу њавои Куба мушоњида кардааст, фароѓатгоњи пионерии доимоамалкунанда (ба монанди Артеки њамонваќта) аст, аммо бо баъзе навоварињои ќобили мулоњиза. Лагер зимистон 2500 нафар ва тобистон 5000 нафар хонандаро ќабул мекард. Дар фароѓатгоњ хонандагони як мактаби ѓолиби мусобиќа аз синфи як то дањ тањсилу истироњат мекарданд, албатта, бо муаллимон. Ана, ин аљоиб! Тамоми харољот аз њисоби давлат. Барои ѓолиб омадан дар озмун шартњои љиддї муайян шудаанд. Дуруст аст, ки ин имконро мо надорем. Аммо шунидаем, ки кумитаи иттифоќи касабаи кормандони илм ва маорифи љумњурї (раис А.Ризоев) андешаи ташкили лагераи доимоамалкунанда дар заминаи фароѓатгоњи «Чайка» (воќеъ дар дараи Варзоб) –ро дорад. Аз ин рў, шояд метавон ањли як синфи ѓолибро ба чунин лагер роњхат дод. Баъзењо шояд ба он гумон бошанд, ки дар низоми сахти сотсиалистї ќолабшиканї дар кори таълиму тарбия љой надошт. Аммо аз очеркњои сафарии њамкасби ботаљрибаи мо Зайниддин Насриддинов аён мегардад, ки дар њамон замон њам дар мамлакатњои сотсиалистї мактабњои типи нав, усулњои нав ва пешќадами таълим ањёнањён вуљуд доштаанд. Чунончи, дар Полша дар мактабе усули ѓайрианъанавии таълимро мушоњида кардааст: «Ин мактаб ба синфњо таќсим намешавад. Дар ин љо таълим ба тарзи нав мегуза-

ОМЎЗИШ

Барои ташаккули њаматарафаи мактаббачагон ва инкишофи шахсияти онњо кор бо маводи забонї ва мањорати суханварї муњим аст. Њангоми омўзиши забони хориљї дар машѓулиятњо ва ё дар корњои беруназсинфї ба ташкил намудани корњои мустаќилона ањамияти махсус дода мешавад. Малакањои умумитаълимиро дар хонандагон ташаккул дода, майлу хоњиши доимии такмил дода-

тайёрии пешакї аз рўи фанњои омўхтаашон имтињон супорида, ба дараљаи баландтар гузашта метавонанд. Њар як дараљаи таълим ба як семестри мактаби миёна баробар аст. Агар ба хонандае семестреро такроран хондан њољат шавад, он гоњ њамаи фанњоро такрор намекунад, ба имтињони фанне тайёрї мебинад, ки аз он бањои бад гирифтааст». Магар ин ба тарзи низоми кредитии таълим монандї надорад?! Чунин тарзи таълимро он ваќт як нафар муаллими фанни физика, ходими Пажўњишгоњи такмили ихтисоси муаллимони шањри Опол кор карда баромада ба роњ мондааст. Муаллими навовар норасоии усули анъанавии таълимро ба фаъол набудани он, мусоидат накардан ба рушди ќобилияти хонандагон вобаста медонад. Мепурсад, ки магар дар зарфи 45 даќиќа масъалаи мураккаби физика ё биологияро њаллу фасл кардан мумкин аст? Њамчунин, дар њар 45 даќиќа аз як фан ба фанни дигар гузаштан оё имкон дорад? Шояд дар давраи муайян танњо як фанро омўхтан самаровар бошад? Бояд гуфт, ки на њамон ваќт ва на њозир ин усул дар љое

таълимї, озодии нисбии муњассилин љолиби диќќатанд. Аз љумла, мављудияти таълими седараља дар мактаби миёна (синфњои 1-6, 7-9, 10-11), аз 600 нафар иборат будани хонандагони як мактаб, ба онњо таълим додани 60 нафар омўзгор, озодагию барњавоии синфхонаю долонњо, озодаю одї будани сару либоси хонандагон, ба роњ мондани касбомўзї дар мактаб, дар синфњо гузошта шудани парчами давлатї, љорї будани ќоидањои дохилимактабї, мављудияти шўрои хонандагон таљрибањои ќобили ќабуланд. Дар ин љо барои касбомўзї ба ихтиёри хонандагон мошинњои сохти охирин вогузор мешавад. Мактаб дорои гўшаи зинда буда, нигоњубини љонварон ба ихтиёри хонандагон гузошта шудааст. Бешубња ин усулро дар мактабњои дењоти мо љорї кардан мумкин аст. Хусусан, имрўз, ки барои ин асосњои ќонунї мављуданд. Сипас, муаллиф дар бораи арзёбии дониш дар ИМА сухан ронда, ба усули бо њарфњо бањо гузоштани хонандагон таваљљуњ зоњир кардааст, маълум мегардад, ки ба ин усул бо назари нек менигарад. Дар донишгоњњо истифода шудани мошинњои њисоббарорї таваљљуњи мењмонони Шўравиро љалб кардааст. Хостаанд донанд, ки дар китобхонаи он љо дар бораи Шўравї китобе њаст ё не. Мошини њисоббарор дар як лањза маълумотеро пешнињод кардааст, ки дар китобхона дар бораи масалан, Тољикистон чанд китоб њаст ва њатто, хабар додааст, ки тарљумаи чор китоби яке аз мењмонон, Акбар Турсунов ба забони англисї мављуд аст. Вобаста ба ин муаллиф зарур будани забономўзиро таъ-

ќоида волидон ва корфармо ба муљозот кашида мешаванд. Дар ќонуни нав ќабул кардаи мо дар бораи масъулияти волидон дар тарбияи фарзанд низ истисмори кўдак ва дар мењнати вазнин истифода бурдани ќувваи ў манъ шудааст. Кўдакистонњои хориља низ таљрибаи омўхтанї доранд. Дар очерк омадааст, ки дар кўдакистоне ба 50 кўдак 20 нафар мутасаддї гузоштаанд (!). Аммо бояд ба назар гирифт, ки чунин кўдакистонњо дар назди корхонањо ташкил шудаанд. Минбаъд бо бењбудии вазъи корхонањои саноатї аз тарафи онњо ба роњ мондани сохтмон ва нигањдории кўдакистонњо айни муддаост. Рости гап, муддати зиёд ба назари мо зиндагии мардуми хориљї, хусусан, давлатњои низоми сармоядорї љангали торику вањмангезро мемонд. Ба шарофати истиќлол њамаи мо ба дарки он расидем, ки он љо њам таљрибањои омўхтанї њастанд. Зарур аст, ки таљрибањои онњо омўхтаю мавриди истифода ќарор дода шаванд. Аммо зиёиёни равшанфикр дар њар давру замон аз мављудияти таљрибањои муфид, аз љумла, дар соњаи таълиму тарбия бохабар буданд, кўшиш мекарданд, онњоро пањн намоянд. Аз љумла, чи тавре ки мушоњида кардем, журналисти борикбини тољик Зайниддин Насриддинов, ки баъдњо чанд муддат дар сохтори Вазорати маориф Тољикистон низ зањмат кашид, инро аз наздик мушоњида карда, дар очерку маќолањояш тасвир намудааст ва омўхтани таљрибаву навоварињои хориљиёнро сариваќтї шуморидааст. Мањмадшарифи РУСТАМ, «Омўзгор»

ЗАБОНОМЎЗЇ БЕРУН АЗ ДАРС

ни сатњи забондонии онњоро тарбия намудан зарур аст. Ба ин васила дар дарсњо роњу усулњои гуногуни корњои мустаќилона ба роњ монда мешаванд. Барои ин ба мисолњо, суратњои ранга ва наќшањо бояд бештар такя кард. Маводи дидактикї ва сабти овозњо низ хеле муфид аст. Ба хонандагон ёд додани истифодаи мустаќилона аз луѓат, китобњои дарсї, маълумотномањои грамматикї, кишваршиносї ва инчунин воситањои таълимї зарур аст. Истифодаи доимии хонаи лингофонї ва компютерї ваќтњои берун аз дарс барои корњои мустаќилонаи талабагон, ташаккули талаффуз, нутќи шифоњї ва техникаи хониш зарур аст. Корњои беруназсинфиро вобаста ба синну соли хонандагон, майлу раѓбат ва сатњи забондонии онњо ташкил кардан зарур аст. Вазифањои асосии кори беруназсинфї аз такмил додани ќобилияти нутќ, ки дар рафти машѓулиятњо ба даст оварда мешавад, иборат буда, хонандагонро ба худомўзї тайёр менамоянд. Се

намуди асосии корњои беруназсинфии забони хориљиро фарќ кардан зарур аст: фардї, гурўњї ва умумї. Ин намудњо њамдигарро пурра менамоянд. Яке аз шаклњои корњои беруназсинфї мањфил ба шумор меравад. Моњиятан мањфилњо ташаккули мањорати нутќи шифоњї, хониши матнњои бадеї ба забони хориљї ва муњокимаи онњоро бо забони хориљї дар бар мегирад. Мазмуни корњои беруназсинфї ба болоравии сатњи забондонии хонандагон кўмак намуда, майлу раѓбати онњоро ба забономўзї бедор менамоянд, хонандагонро бо њаёти иљтимоию иќтисодї, илмиву мадании халќњои љањон ошно сохта, барои тарбияи онњо таъсири муфид мерасонад. Дар мактаб дар як сол ду маротиба њафтаи фанни забони англисї гузаронида мешавад (Аз 19 то 25 ноябр ва аз 17 то 24 апрел). Дар тарбияи шахсияти мактаббача омўзиши забони хориљї наќши муњим бозида, љањонбинї, тафаккур, хотира, эњсос

ва њиссиёти хонандаро афзун менамояд. Омўзиши забони хориљї ба тарбияи ахлоќї, ки маќсади он тарбияи инсон аст, мадад мерасонад. Њангоми таълими забони хориљї муњимтарин сифатњои ахлоќии инсон - ватанпарварї ва инсондўстї тарбия карда мешавад. Эњсоси њамдилї бедор мешавад, зеро омўхтани забони хориљї њамчун воситаи муомилаи байнињамдигарии хонандагону муаллим тавассути забони омўхташаванда амалї мегардад. Њангоми омўзиши забони хориљї тарбияи мењнати фикрї инкишоф дода мешавад. Хонандагон усулњои мењнати фикрї, мазмуну муњтавои китобњои таълимї, машќњои лингофонї, сабти овоз, истифодаи маълумотномањои гуногуну асбобњои аёнї, мањорати худназораткунї ва худислоњкуниро аз худ менамоянд. Њамзамон хонандагон ба чењрањои шинохтаи ањли њунар, аз љумла, рассомон, меъморон, шоирону нависандагону олимон шиносої пайдо мекунанд.


14

ОМЎЗГОР

СИМО

№ 37, 13 сентябри соли 2013

УСТОДЕ АЗ ЌАЛЪАИ НАВ

МАЪРИФАТОМЎЗ

-Салом, устод! Вай сар бардошта ба марди дар рў ба рўяш ба пайдо омада мутаваљљењ гардид. Хеле нигарист, тўлонї буд нигоњаш. Мазмун, кї бошад ў, ки варо неку мешинохта? Шояд ба каси дигаре монанд кардааст ўро? Вагарна дар ин шањри бузург ўро шинохтан амри муњолест. Охир, пиру солманд шудааст вай, ришаш сафед, чашмонаш хирабин, ќоматаш низ сањл њам задааст. -Нашинохтед, устод? - бо муаллим даст дароз карда суол дод мард ва њанўз дастонаш дар кафи панљањои устод илова бинмуд: -Ман аз ноњияи Рўдакї. Шумо моро як замон сабаќ дода будед. -Ман? Шуморо дарс дода будам? - дар гирдоби њайрат монда пурсид муаллими кўњансол. Аз ноњияи Рўдакї мегўед? Аљиб… Мард њамоно панљањои устодро фишурда аз чењраи хаёлманди ў чашм намеканд. -Нашинохтед? - дубора назари суол дўхт собиќ шогирд ба муаллим. Ва ба љавоби устод интизор нашуда: -Охир моро дарс дода будед. Дар мактаби 8-солаи раќами 50-и ноњияи Рўдакї, дењаи Конститутсия. Устод ба фикр фурў рафт, хотирањояшро такурў кард. Хеле хаёл кард. Не, њофизааш фиребаш медињад. Мехоњад собиќ шогирдашро хира-хира њам бошад, ба ёд оварад. Аммо… Аммо наметавонад. Кай буд? Њо, њо дуруст 40 сол аз он айём сипарї гардида.

Инак, бо шогирдаш бархўрд дорад. Шинохтааст ўро, изњори арљгузорию ќадрдонї мекунад. Дар ин давру замон кам нафароне ёфт мешаванд, ки ќадру иззати устодро донистан як тараф истад, њатто аз мулоќот ва шиносоии тасодуфию сарироњї худро дур мегиранд, ангор дар њељ давре шахсе эшонро илм наомўхтаву адабу тарбият надода бошад. Рост, бисёр воќеъ шудааст ин њол, мутаассифона. Вале ба њар сурат, шогирдони бовафо кам вонамехўранд. Ана њамин марди таќрибан, 60-сола айёмї љавонї аз устод сабаќи илм гирифта, думболаи омўзиш гомњои љиддї бинњод. Ба фанни математика дилбастагии хосае дошт. Ва машѓулиятњои муаллим Ќаюм Давлатов аз фании мазкур бо пањлуњои зиёди раѓбатангезаш дар зењну тафаккури кас зуд наќш мебаст. Донишгоњро хатм кард, аз пайи тањќиќу пажўњиши илм камари њиммат баст. Омўхту тадќиќотњо анљом дод. Рисолаи номзадї навишт, ковишњояш ройгон нарафт. Ќуллаеро аз ќуллањои бешумори илм фатњ намуд... -Ана њамин хел, устоди азиз! – бо чењраи аз хурсандї афрўхта фањмонд шогирд ба устод. Њоло ман дар Донишгоњи аграрї ба толибилмон дарс мегўям. …Устод Ќаюм Давлатов ин лањзаи бас љолиб ва дар айни њол масарратбахшро наќл мекард ва дар оинаи чашмонаш фурўѓе шаъшаа мепароканд, як љањон фурўѓи мењр ва сипос. -Гузашти умр бетаъсир намонда, мегўяд муаллим. Насаби њамон шогирдам Ќурбонов, номзади илми математика… номашро аз хотир баровардам. Вале ман баѓоят хурсандам. Чаро хурсанд набошам? Аз ќавли муаллими собиќадору зањматпеша, ки 50 сол мешавад ба фаъолияти омўзгорї машѓул асту ба синни 76 ќадам мондааст, ў шогирдони зиёдеро тарбия карда ба камол расондааст.

АРЗИ МЕЊР

-Бисёр њангом дар кўчаву љодањои дења, шањраки Обигарм, дар хиёбонњои Душанбеи азиз бо љавонони зебову ќадбаланд рў ба рў меоям,- хандида меафзояд устод Ќ.Давлатов. Чї хеле ки болотар ёдовар шудам, онњо салом медињанду ањволпурсиям мекунанд, ман ростї аксари онњоро намешиносам. Пасон шогирдон худро муаррифї мекунанд, мегўянд, ки фалон сол моро дарс дода будед. Аз ин боздиду мулоќотњо сарам ба осмон мерасад… Муаллим Ќаюм Давлатов бењуда аз пайи омўзиши фанни математика нагардидааст. Устоди вай, шодравон Ширин Раљабов аз математика ба онњо дарс медод ва чунон устокорона, вале дар айни њол соддаву фањмо формулањои риёзиро шарњу тафсир мекард, ки кас лаззату кайфияти аљибе мебурд. Бад-ин хотир Ќ.Давлатов ба Донишгоњи миллї дохил гардида, онро соли 1971 ба итмом расонида, нахуст дар мактаби миёнаи раќами 50-и ноњияи Рўдакї ба кор шуруъ намуд. Баъдњо ба зодгоњаш дењаи Ќалъаи Нави шањраки Обигарм баргашт ва то ин дам дар мактаби №28 ба насли наврас сабаќ меомўзонад. Андешањои устоди накўном хеле њам таваљљуњбарангезанд. Ў чунин мењисобад, ки нисбат ба солњои ќаблї ва хусусан, баъдиљангї сатњи донишазхудкунии хонандагон ба маротиб боло рафтааст. Бахусус, шавќу раѓбати толибилмон ба фанни математика зиёд шудааст, ки инро устод фоли нек медонад. -Инро ман ба он хотир мегўям, ки, - мефањмонад устод Ќ.Давлатов, тайи 9-10 соли ахир ба шогирдон дарсњои иловагиро аз фанни математика мегузаронам. Аз байни шавќмандон таќрибан 15-20 нафар бо муњаббати беандоза ба машѓулиятњо њозир мешаванд. Ќаблан, дар замони Шўравї мутахассисон асосан русњо ба њисоб мерафтанд, њоло бошад, сафи фарзандони тољик низ дар ин боб зиёд шуда истодааст.

Се нафар шогирдам олим, номзади илми математика мебошанд,ќаноатманд мегўяд Ќ.Давлатов. Дар хусуси дигар масоил чї мегўяд муаллим? -Падидањои дардолудро мушоњида мекунам. Падару модарон бояд ба донишу саводомўзии фарзандон шавќманд бошанд ва њамаљониба ба соњиби касбу пешае шудани онњо мусоидат ва љањду талош кунанд. Иддае аз шогирдон аз фишори рўзгору шароити нобасомону вазнин наметавонанд, балки имкон намеёбанд, ки тањсилро дар мактаби олї давом бидињанд. Аксаран ба Русия, ба мардикорї мераванд. Оњ мекашад муаллим ва дар сукуте гаронбор ѓарќ мегардад… Андар боби сифату сатњи китобњои дарсии фанни «алгебра» ва «геометрия» устод чунин фикр дорад: -Китобњои алгебраву геометрияи замони Шўравї, бо вуљуди он ки аз русї тарљума мешуданд, бисёр равону фањмо буданд. Алњол, гарчанде китобњоро худи муњаќќиќони тољик таълиф мекунанд, мураккабиву номуназзамињо дар баёни мавзўъњо фаровон ба чашм мерасанд. Як навъ муѓлаќгўї, печдарпечии фикри муаллифон на танњо хонандагон, балки муаллимонро хаста мекунад. Мантиќи гуфтори китобнависон низ хароб аст… Муаллим Ќаюм Давлатов фарзандони накўрою фазилатпешаеро ба камол расондааст ва аз онон ифтихори дучандон дорад. Агар Зокирљон касби падарро интихоб карда, дар мактаби дења аз фанни математика дарс гўяд, пас Њабибулло муњандиси Вазорати наќлиёт мебошад, Мухтор ба њайси муњандис дар НБО-и Роѓун фаъолият мекунад. Шогирди устод Зубайдулло Одинаев, хонандаи синфи XI аз фанни математика дар Олимпиадаи байни хонандагони мактабњои ИДМ љойи якумро гирифта, соњиби медали тилло гардид ва баъди хатми мактаб ба Донишгоњи техникии љумњурї дохил шуд. 3 нафар шогирди дигари Ќ.Давлатов, аз шумули квотаи президентї ба макотиби олї дохил шуданд. Сари баланду нерўи зиндагибахши устод, воќеан њам шогирдони соњибмаърифати ўянд. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

ПЕШНИЊОД

АНГАТ – МЕВАИ ШИФОБАХШ

АЗ УСТОДАМОН ИФТИХОРМАНДЕМ

Аз ин љост, ки њар сол дар Донишкадаи тарбияи љисмонии Тољикистон ба номи С.Рањимов бо ташаббуси устоди варзиш, декани факултаи тарбияи љисмонї Садриддин Сафаров як ќатор чорабинињои варзишї баргузор мегарданд, ки дар онњо донишљўён аз тамоми факултањо ширкат меварзанд. Боиси ифтихор аст, ки имсол раёсати донишгоњ майдончањои варзишии волейбол, футбол, баскетбол ва варзиши сабукро аз таъмири хушсифат бароварда, ба маводи зарурї љињозониданд ва барои мо, донишљўён, шароити хуби варзишї ташкил намуданд. Мо мекўшем, ки ба ивази њамаи ин ѓамхорињо боз њам бењтару хубтар тамрин намуда, дар мусобиќањои байналмилалї, ки миёни донишљўён баргузор мегарданд, ба натиљањои назаррас ноил гардем.

Машѓулиятњои устод С.Сафаров њамеша шавќангезу судманду рангинанд. Устод дар баргузории дарсњояш ва муносибат бо донишљўён сабку услуби хоси худро дорад. Ў омўзгори писандидаю хушсалиќа, инсони поксиришту некўкор, нисбат ба донишљўён ѓамхору сахтгир аст. Натиљањои зањмату кўшишњои устод аст, ки шогирдонаш дар мусобиќањои байналхалќї ширкат намуда, аксаран дастболо мегарданд. Устод ба корњои илмию тањќиќотї низ машѓул аст ва дар ин самт низ комёбињо насибаш гашта. Мо ифтихормандем, ки устодоне чун Садриддин Сафаров бароямон дарс мегўянд. Собирљон НАБИЕВ, донишљўи Донишкадаи тарбияи љисмонии Тољикистон ба номи С.Рањимов

Ангат, ки дар баъзе м минтаќањои кўњии љумњурї ф фаровон мерўяд, барои саломатии инсон ањамияти калон дорад. Азбаски он дар ноњияи мо – Ѓончї зиёд вомехўрад, маќсад гузоштам, ки ба парваришу истењсоли ин маводи табобатї машѓул шавам. Ман, ки худ муаллимаи фанни биология њастам, дар бораи гиёњу растанињои ноњия ва ањамияти онњо барои саломатии инсон маълумоти кофї дорам. Аз љумла, медонам, ки растании ангат дар давраи Шўравї аз кишвари Олтойи Федератсияи Россия ба ноњияи мо оварда шуда буд, он аз дигар навъи ангатњои худрўй, ки дар Тољикистон мављуд аст, бо шаклу хусусияти шифобахшии худ фарќ мекунад. Аз њама муњимаш буттаи он хор надошта, љамъовариаш осон аст. Солњои пеш аз меваи ин растанї шарбату равѓан истењсол намуда, барои табобати баъзе беморињо ба дорухонањои вилояти Суѓд фиристода мешуданд. Бо ин маќсад дар 10 гектар ќитъа замини дењаи Сурхобчаи ноњияи Ѓончї ќаламча ва решаи ангат оварда, боѓ бунёд намуда буданд. Барои коркарди он кор-

хона ташкил шуд. Ман вазъи ноњинљорро дар масъалаи истифодаи ангат мушоњида карда, лоињаеро ба Бунёди глобалии экологии ГЭФ пешнињод намудам. Мутаассифона, пешнињод дастгирї наёфт. Агар он дастгирї мешуд, бисёр нафар занњои хонашин соњиби љойи кор мегардиданд. Дигар масъала ин аст, ки мо, гиёњшиносон, дар дарсњои амалї метавонем ба хонандагон моњияти растанињои шифобахшро шарњ бидињем. Ба андешаи ман, ривољ додану парвариши ангат њамчун гиёњи шифобахш на танњо барои соњаи тандурустии љумњурї зарур аст, балки дар њолати хуб коркард намудан

ва дуруст манзури харидорон гардонидан ба хориљи кишвар содир намудани он низ мумкин аст. Рости гап, ваќте дар дорухонањо ангати хориљиро мебинам, ба андеша меравам, ки чаро дањњо гектар ќитъањои ангат аз фориѓболии мо тўъмаи парандагону њайвонот гардидааст? Чи тавре, ки дар урфият мегўянд «Оби дари хона ќадр надорад». Боварї дорам, ки масъулину мутасаддиёни соњаро ин масъала бетараф намегузорад. Саломат ЊОЉИКАЛОНОВА, омўзгори биологияи мактаби №38-и ноњияи Ѓончї, узви Ассотсиатсияи табибони халќии ЉТ


ОМЎЗГОР

ГУЛИСТОНИ СУХАН РЎНАМОЇ

15

ИСТИЌЛОЛИЯТ ШАРАФМАНДИСТ

ИСТИЌБОЛ

БАЊОИ ЊУНАРИ АДИБИ ЗАМОН

Рўзи якуми намоишгоњи байналмилалии китоби Душанбе «Китоб ва арзишњои умумибашарї» дар маљлисгоњи маљмааи давлатии «Душанбе Плаза» рўнамоии китоби Нависандаи халќии Тољикистон Абдулњамид Самадов «Санги мањак ва тарозуи њунар» баргузор гардид. Дар он вазири фарњанги кишвар Мирзошоњрух Асрорї, президенти АИ ЉТ Мањмадшо Илолов, сафири Эрон дар Тољикистон Алиасѓари Шеърдўст, адибону дўстдорони адаб иштирок намуданд. Вазири фарњанг иштирокдоронро бо мењмонони чорабинї шинос карда, ба онњо дар бораи фаъолияти Абдулњамид Самадов ва ањамияти китоби ў дар љомеаи имрўза чанд сухан гуфт. Зикр шуд, ки китоби мазкур маљмўи маќолањои дар солњо ва нашрияњои гуногун ба табърасида ва мусоњибањои рўзноманигоронро бо адиб фаро гирифтааст. Сипас, сухани аввал ба муњаррири китоб Асрори Рањмонфар дода шуд. Муњаррир дар бораи мазмуну муњтавои китоб сухан карда, бартарияти навиштањои нависандаро дар муќоиса таъкид намуд. Ба таъкиди ў, Абдулњамид Самадов ба њар чиз аз нигоњи худ бањо додааст. Шоири халќии Тољикистон Гулназар бо ишора ба забони лутфомези адиб изњор кард, ки ў мисли баъзењо на бо забардастиву табардастї, балки мањз бо илтифот пайи њалли њар масъала фикри худро равона кардааст. Баъди устод Айнї А.Самадов аввалин адибест, ки чењрањои имрўзаи адабиётро рўи коѓаз овардааст. Шоираи халќии Тољикистон Гулрухсор аз он ки имрўз мардуми мо боз ба китоб мегараванд, инчунин, аз натиљаи фаъолияти дўсти њаќиќатнигори хеш изњори ќаноатмандї намуд. Адабиётшинос Рустами Вањњобниё иброз дошт, ки дар њаќиќат, нигоштањои китоб замоне рўи чоп омада буданд, вале имрўз дар ин шакл ба дасти хонанда расидани он кори нињоят хубе шуд. -Њар он чи ки дар ин китоб оварда шудааст, воќеан, манбаи муњимест дар омўзиши таъриху забону адабиёту фарњанги мо. Њар навиштаи устод дар мавриди ба чоп пешнињод кардан боре њам барои мо монеа пеш наовардааст. Вусъати назари нависанда дар њар сањифаи китоб эњсос мешавад. Ба чунин маънї устод Кароматулло Мирзоев низ чанд сухан гуфта, таваљљуњи хонандаро ба мутолиаи китоб бештар гардонид. Алиасѓари Шеърдўст чопи китоби мазкурро барои кулли форсизабонони дунё зарур шуморида, изњор намуд, ки чопи он бо кумаки Пажўњишгоњи форсїтољикии Эрон ва Сафорати Эрон, албатта, хотири алоќамандони адабиёту фарњангро болида хоњад гардонид. Дар анљом Абдулњамид Самадов ба њамаи онњое, ки дар чопу тањриру муњокимаи китоб иштирок кардаанд, изњори сипос намуд. Саидаи ФАЗЛ, «Омўзгор»

№ 37, 13 сентябри соли 2013

Дар Маркази љумњуриявии муассисањои тањсилоти иловагии назди Вазорати маорифи кишвар дар баробари тадбирњои дигар ба муносибати Рўзи Истиќлолият вохўрии хонандагон – аъзои мањфилњои марказ бо Шоири халќии Тољикистон, барандаи Љоизаи давлатии Тољикистон ба номи Абўабдуллоњи Рўдакї, муовини раиси Иттифоќи нависандагони Тољикистон Камол Насрулло баргузор гашт. Басо гуворою хушоянд

б буд, ки ин вохўрии самимию ххотирмон дар њавои кушод, дар майдончаи сабзпўши сањни марказ сурат гирифт. Дар оѓоз муовини сардори марказ М.Ќурбонова дар заминаи сухане чанд дар ситоиши истиќлолият ва шукуфоии Тољикистон ба њозирин мењмони вохўрї, шоири маъруф Камол Насруллоро муаррифї намуд ва идомаи суханро ба ихтиёри ў вогузошт. Шоири мањбуб суханрониашро бо тавсифи Ватан ва ватандўстї, таъкиди ањамияту

моњияти истиќлолият ва даъвати посдории муќаддасоти кишвар оѓоз бахшида, зимнан, аз ашъори худ намунањо ќироат кард. - Истиќлолият шарафи миллат, гарави пойдориву баќои он аст, - иброз дошт К.Насрулло. - Ифтихорманд аст њар шоире, ки дар ситоиши Истиќлолият ва Ватан шеъри баланд гўяд ва њар шањрванде, ки дар тањкими он њиссагузорї кунад. Бо хоњиши хонандагон шоир

ќироат намуд. Хонандагон дар ќисмати саволу љавоби вохўрї низ фаъол буданд. Онњо ба саволњои зиёди хеш оид ба ватану ватандорї, шеъру шоирї ва нашрияњои бачагона аз К.Насрулло посухњои мукаммалу пурдалел дарёфтанд. Ќироати шеърњо аз љониби чанде аз хонандагон ва сурудхонии њофизи номвар, Гулмурод Таѓоев вохўриро шукуњи дигаре бахшиданд.

боз якчанд шеъри тозаэљоди хешро ба таври хеле муассир

А.МУРОДЇ, «Омўзгор»

ВОХЎРЇ

ЧОРАБИНИЊОИ МАНФИАТБАХШ

Дар китобхонаи давлатии љумњуриявии бачагонаи ба номи Мирсаид Миршакар гузарондани вохўрињои хонандагони хурдсол бо кормандони худи китобхона ва адибону пешќадамони истењсолот ба њукми анъана даромадааст. Ба ќарибї шаст нафар тарбиятгирандагони чор боѓчаи ноњияњои Шоњмансур ва Фирдавсии шањри Душанбе мењмони ин даргоњ шуданд. Онњо толорњои биноро тамошо карда, бо китобњои тозаэљоди адибони тољик ошно гардиданд. Баъд аз шиносої онњо бо адибаи љавон, корманди њамин китобхона Муњаббати Юсуф вохўрда, шеърњои дар васфи бачањо иншонамудаи ўро бо шавќи тамом шуниданд. Дар ќисмати суњбати рў ба рў бачањо дар бораи дастовардњои Истиќлолияти давлатии Тољикистон, фидокорињои

НАЗМ

ÈÔÒÈÕÎÐ

Бањри халќи диёрам Умрест омўзгорам. Хизмат барои Ватан Бошад кору шиорам.

ќањрамонони халќи тољик, муњим будани саводнокї маълумот пайдо карданд. Баъд байни хонандагони синни хурди мактабї ва адиба мубоњиса атрофи мавзўи муќаддасоти миллї, тоза нигоњ доштани асбобњои хониш, тартибу интизом дар љойњои љамъиятї, оила ва мактаб сухан рафт. Ба бачањо сањначаи аз тарафи њамсолони худи онњо тайёршудаи «Кадуи ѓелон» намоиш дода шуд, ки ба њама иштирокчиён писанд омад. Њама медонанд, ки чандест бино китобхонаи мазкурро ба бинои собиќ китобхонаи давлатии ба номи Фирдавсї воќеъ дар хиёбони Рўдакии пойтахт интиќол доданд, ки басо мавзеи мусоид аст. Тавре ки директори китобхонаи мазкур, номзади илмњои педагогї Ќурбон Афѓонов гуфт, дар ин даргоњ

ØÀÌÎËÀÊ

Шамолак, эй шамолак, Дари моро мекўбї. Ба љои очаљонам, Њавлињоро мерўбї. Њур-њуркунон мевазї, Аз сањар то дами шом. Њастї ту бо дарахтон, Дастугиребон мудом.

Дар роњи илмомўзї Ќомати сарвам хам шуд. То диле шавад равшан, Нури чашмонам кам шуд. Чун оњуи сањрогард, Дар пуштањо метозї. Шогирдонам бешумор, Монанди гулпаракњо, Дар њар гўшаи диёр. Бо сабзањо мебозї. Бо кору номи онњо, Менамоям ифтихор. Шамолак, эй шамолак, Хонаи ту дар куљост? Аз пешаи худ њаргиз, Дарої беиљозат, Нагаштаам пушаймон. Ба њар даре ояд рост?! Аз бањри ман мукофот, Эњтироми шогирдон. ДАРЁДИЛ, Салим РАЊИМ шањри Кўлоб

ÀÐÇÈ ÊÈÒÎÁ Ман китобам, Сарпаноњам! Бањри маънї Чун сипоњам! Лек гоње Бепаноњам! Ман китобам – Асли дониш. Дорам ин дам Аз ту хоњиш: Сафњаамро Гар нахонї, Ќадри манро Гар надонї. Баста манмо Њамчу дар банд. Њадяам кун Бар хирадманд. Ќадри манро Ў бидонад. Сафњаамро Ў бихонад! Маъруфи ЊИСОМ

зуд – зуд вохўрињо бо адибони шинохта барпо мегардад. Масалан, чанде ќабл чунин як суњбат бо адибони шинохтаи тољик Насим Раљаб, Латофат Кенљаева, Алї Бобољон, Насим Раљаб, Равшани Ёрмуњаммад, Маљид Салим бо хонандагони синни мактабї барпо шуда буд, ки бачањо таассуроти нек бардоштанд. Њамчунин, ин љо муаррифии китобњои тозанашри муассисањои нашриявии пойтахт низ сурат мегиранд, ки њар кадоми ин лањзањо барои бачањо хотирмон аст. Чунин фаъолияти кори китобхона имкон фароњам меорад, ки хонандагон бо китоб бештар унс гирифта, донишу малакаи забономўзї ва њисси зебоипарастии худро такмил дињанд. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»

ЊИСОБЇ (ЊАЉВИЯ)

Давраи донишљў буданам аљаб даврае буд. Гоњгоњ киса бепул мемонду шиками гурусна ба дарс мерафтам. Фурўшандаи шиносе доштаму баъзан маљбур мешудам аз вай ќарз гирам. Ин дафъа ў як мушт тангаро ба ман дароз карду «ин љо намедонам, чї ќадар пул аст, гир, дар наќлиёт истифода мебарї» гуфт. Тангањоро ба љайбам рехта, аз пайи љустуљўи хўрок шудам. Аз назди кабобфурўш гузаштанї будам, аммо бўи дуди кабоб маро хеле мафтун карду дар курсие, ки дуртар аз вай меистод, нишастам. Тангањоро оњиста аз киссам бароварда шумурдам: ќариб панљ сомонї. Вале як сихи кабоб њафт сомонї арзиш дошт. - Не, ягон љо хўроки арзонтар ёфта хўрдан даркор, - аз дил гузаронидам ман. Баъди андак нишастан боз хестаму роњамро давом доданї шудам, ки овози кабобфурўш маро бозпас гардонд: - Њой бача. Њисобї

нокарда куљо, меравї? - Мебахшед, амакљон, ман аз кабоби шумо нахўрдаам, - гуфтам ба вай. - О, кабоб нахўрда бошї њам, дудашро мазза карда бўй кашида роњат кардїку?! Кабобфурўш хеле љиддї буд ва ман чї љавоб доданамро намедонистам. Ва дарњол тангањои кисаам ба ёдам расиданду даст ба киса бурда, сахт афшондан гирифтам. - Мешунавед, амакљон? – суол кардам ба ў. - Чиро? - Овози тангањоро. То баробар шудани њисобамон марњамат карда гўш андозед. Кабобфурўш якбора коњ-коњзанон хандиду «эњ, саѓерае, бало будаї, дуди кабобро бо садои тангањоят њисобї кардї, ту маро бурдї», гуфта аз љавоби ман лаззат бурд ва як сихкабоби кори калон туњфа кард. Бобохон БАРОТОВ, омўзгори гимназияи хусусии ба номи А.Берунии ноњияи Рўдакї


16

ОМЎЗГОР

АНЉОМ

№ 37, 13 сентябри соли 2013

КИШВАРШИНОСЇ

Соли љорї аз марги географ ва сайёњи машњури рус Алексей Павлович Федченко 140 сол сипарї мешавад. Вай 19 – уми феврали соли 1844 дар шањри Иркутски Федератсияи Россия чашм ба олами њастї кушода, њамагї 29 сол умр мебинад. Њангоми ба ќуллаи Монблани куњњои Алп (Аврупо) баромадан 15 – уми сентябри соли 1873 ба таври фољиавї њалок мегардад. Сафари аввалини ў ба Осиёи Миёна ба моњи апрели соли 1869 рост меояд. Экспедитсия аз шањри Самарќанд оѓоз гардида, асосан водии Зарафшон (махсусан, ќисматњои љанубии водї)-ро дар бар гирифт. Саёњати дуюми А.П.Федченко ба болооби Зарафшон ва Искандаркўл буд. Он моњи майи соли 1870 аз шањри Уротеппа (Истаравшан) шуруъ гардидааст. Федченко дарёњои Яѓноб, Фондарё ва Артучро тадќиќ кард ва муайян намуд, ки онњо шохобњои чапи дарёи Зарафшонанд.

МУЊАЌЌИЌИ ТАБИАТИ ТОЉИКИСТОН

А.П. Федченко бори нахуст саргањи дарёи Зарафшонро омўхта, дар он љо пиряхеро кашф мекунад, ки њоло Зарафшон ном дорад. Тадќиќи флора ва фаунаи болооби Зарафшон ва атрофи Искандаркўл аз назари олим ва сайёњи номдор дур намондааст. Вай 4500 номгўи коллексияи њайвонот ва 400 номгўйи гербарияи рустанињоро љамъоварї намудааст. Алексей Павлович тобистони соли 1871 (аз Ќўќанд дохил мегардад) ба шањри Исфара омада, дењањои Чоркўњ ва Ворухро саёњат намуда, саргањи дарёи Исфараро тадќиќ карда, пиряхеро кашф карда, онро Шуровский номгузорї мекунад. Соли 1871 А.П.Федченко ќисми шимолии кўњистони Помирро кашф карда, онро ќаторкўњи Паси Олой номид. Ќуллаи баландтаринашро низ фатњ кард (ќуллаи Ле-

ОБУНА БА ЊАФТАНОМАИ «ОМЎЗГОР» БАРОИ СОЛИ 2014 ОЃОЗ ГАРДИД

графияи табиии Тољикистон наќши муњим дорад. Бањри абадї доштани ном ва хотираи ў нин – 7134 м, њоло ба номи Сино). баъзе мавзеъњои љуѓрофиро ба номи вай гуЎ муаллифи асари бисёрљилдаи «Саёњати зоштаанд. Туркистон» мебошад, ки баъди вафоташ Масалан, пиряхи калонтарини ба табъ расидааст. Тољикистон (дар љањон миёни Минбаъд тадќиќоти пиряхњои водии кўњї љойи авАлексей Павловичвалро ишѓол мекунад), ки дар ро дар Осиёи Миёна ќаторкўњи Академияи илмњо њамсараш Олга Алеквоќеъ аст, ба номи А.П.Федченко сандровна, писараш номгузорї шудааст. Ин пиряхро Борис Алексеевич соли 1878 олим ва сайёњи рус Федченко, дўстонаш В.Ф.Ошанин кашф намуда буд. Н.А.Северсов, Вай таклиф намуда буд, ки ин И.В.Мушкетов ва пирях ба номи дўсташ – А.П. В. Ф.Ошанин идома Федченко гузошта шавад. медињанд. Љумахон БАРОТОВ, Њамин тариќ, мудири кафедраи географияи географ ва сайёњи ДДК, машњури рус А.П. А.ИРЗОЕВ, Федченко дар тадќиќ ассистенти кафедраи ва инкишофи геогеография

МУАММОИ «АМАЗОНКА»

Хоњед, ки дар соли 2014 аз навгонињои соњаи маориф огоњ бошед, амру фармонњои вазири маориф ва дастуру санадњои Вазорати маорифро сари ваќт дастрас намоед, аз таљрибаи њамкасбон огоњ гардед, таљриба, андеша, дархости худро пешнињод карда тавонед, ба њафтаномаи дўстдоштаи худ – «Омўзгор» обуна шавед.

Нархи обуна барои як сол бо тамоми хизматрасонињо 80 сомонї аст.

СУРАТЊИСОБИ МО: ДХ БДА ЉТ «Амонатбонк» с/њ 20202972200817101000 њ/м 20402972316264

РМБ 350101626 РМА 010009400 Ба «Омўзгор»

ХАНДАРЕЗ

ПАНЉ ЛАТИФА

Гулфурўше ба љавонмарде мурољиат мекунад: - Гул бихаред, љавони наѓз. - Не, ба ман гул лозим нест. - Бихаред, охир, занатон хурсанд мешавад. - Занам нест, ќањр карда рафт. - Гул бихаред, бармегардад. - Хайрият, огоњ кардед, намехарам! *** Зан ба шавњараш: - Рост бигў, маро дўст медорї? - Росташро гўям? Њам дўст медорам, њам не. - Ин тавр бошад, барои ман як мошин бихар ва мо аз њам људо мешавем. *** Зоѓе панир дар дањон

сари шохе менишаст. Рўбоње мурољиат ба он кард: - Зоѓљон, бо ман ба тамошо меравї? - Не, - гуфт бо итоб зоѓ ва панир аз дањонаш афтоду насиби рўбоњ шуд. Зоѓ бо алам худро таскин дод: - Агар «ња» њам мегуфтам, њамин њолат рух медод. *** - Бобо, дасти шумо дар љанг аз тан канда шуд? - Ња, љони бобо, ин дањшат буд. - Ин њодиса кай ва чї гуна ба вуќўъ пайваст? - Ваќте ки аз дастам кашида ба военкомат мебурданд. *** Шикояти муаллим ба падари хонанда: - Писаратон дар тахтаи синф расми занбўрро зинда барин кашид ва ман онро куштанї шуда, дастамро шикастам. Посухи падар: - Э, ин аблањ бо ман њам чунин кард. Дар ошхонаамон расми бањмутро кашидааст, ман зинда гумон карда аз ошхона берун љастанї шуда сарамро ба дар зада шикастам. Аз куљо донам, ки ин дар њам њосили сураткашии писарам будааст.

БА ТАВАЉЉУЊИ МУАЛЛИФОНИ МАЌОЛАЊО

Аз шумо хоњиш менамоем, ки навиштањои худро бо њуруфи «Times new Roman tj» ба суроѓаи электронии њафтанома: info@omuzgor-news.tj фиристонед ё ба суроѓаи шањри Душанбе, кўчаи Нисор Муњаммад, 13 «а» дастрас намоед. Маќолањои марбут ба муодилаву формулањои математикї танњо дар шакли электронї ќабул мешаванд. Њаљми маќолањо то 3-4 сањифа, шрифти 14.

ЭЪТИБОР НАДОРАД

Шањодатномаи гумшудаи № А114448, ки онро соли 1995 литсейинтернати президентї ба Худоёрова Рухсорамоњ Тешаевна додааст, эътибор надорад. *** Шањодатномаи гумшудаи АБ №о73452, ки онро соли 1999 мактаби миёнаи коргарљавонони

№8-и ноњияи Фирдавсии шањри Душанбе ба Назаров Тоњир Дилбаршоевич додааст, эътибор надорад. *** Шањодатномаи гумшудаи №095789, дар бораи хатми синфи 9, ки онро соли 1992 мактаби миёнаи раќами 12-и ноњияи Исмоили Сомонии ш.Душанбе ба Манонов Бахтиёр Анварович додааст, эътибор надорад.

1. Асбоби хониш. 2. Навъи њашарот. 3. Дарёе, ки бештар аз 500 шохоб дорад. 4. Мафњуми хешутаборї. 5. Ному насаби тарљумони «Достони пўсти «Палангинапўш» - и Шота Руставелї ба забони тољикї. 6. Яке аз соњањои асосии рушди љомеа. 7. Ширкати бузурги хабаргузорї. 8. Муаллифи повести «Аспи бобом». 9. Истилоњи илми љуѓрофия. 10. Дарё дар Федератсияи Россия. 11. Њайвони саворї. 12. Њуљљати асосии њар шахс. 13. Асари Пўлод Толис. 14. Персонажи повести Саттор Турсун. 15. Садриддин Айнї он шањрро њамин тавр меномид. 16. Рамзи давлатї. 17. Тартиби муайян, рабт. 18. Муродифи калимаи давлат. 19. Њаммаънои шодї ва хурсандї. 20. Бастакори бузурги немис. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»

Њайати омўзгорону устодон ва шогирдони мактаби миёнаи №48-и ноњияи Шоњмансури пойтахт аз вафоти бемањали муаллимаи забон ва адабиёти тољик ЗУЛФОВА Сайёра Насимовна андўњгин буда, ба ањли оила ва хешу табори марњум изњори њамдардї менамоянд. Гурўњи дўстон ба наворбардори шабакаи якуми Телевизиони Тољикистон Истамов Бањодур бинобар даргузашти ПАДАРАШ изњори њамдардии амиќ менамоянд. Кормандони идораи њафтаномаи «Омўзгор» ба муовини раиси шањри Панљакент Гадоева Нодира бинобар даргузашти ПАДАРАШ изњори њамдардї ва тасаллият мекунанд. Гурўњи дўстон ба омўзгори мактаби тањсилоти асосии №53-и шањри Панљакент Турсунов Машраб бинобар вафоти фољиавии ЊАМСАРАШ изњори њамдардї мекунанд.

Суњбати љонпарвар аст суњбати «Омўзгор»

ОМЎЗГОР Муассис: Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Почтаи электронї: info@omuzgor-news.tj Сайти њафтанома: www.omuzgor-news.tj

Њайати Н.САИДОВ, Ф.РАЊИМОВ, Т.МАЊМАДОВА, Ф.ИСМОНОВ, А.РАЊМОНОВ, Сармуњаррир: Ноилшо НУРАЛИЕВ тањрир: М.САЙФИДДИНОВ, А.МУРОДЇ (љонишини сармуњаррир), М. РУСТАМ (котиби масъул) Суроѓа: 734024, ш.Душанбе, к.Нисор Муњаммад, 13а. Телефонњо: ќабулгоњ – 221-63-36, љонишини сармуњаррир – 227-36-29, котиби масъул ва шуъбањо – 227-25-49 «Омўзгор» дар Вазорати адлияи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 21Р – 405 19.12.2000 сабти ном шуда, тањти раќами 0018/рз, аз 14.09.2007 дар Вазорати фарњанги Љумњурии Тољикистон аз нав номнавис гардидааст. Нашрия ба хотири чандандешї маводе низ ба табъ мерасонад, ки идораи њафтанома метавонад бо муаллифон њамфикр набошад ва барои онњо масъулият ба уњда нагирад. Дастхатњо ва суратњо ба муаллифон баргардонида намешаванд. Њафтанома дар Муассисаи ХЊЊФ «Мушфиќї» ба табъ расидааст. | Индекси обуна – 68850 | Адади нашр: 29 435 нусха | Тарроњ: С. Ниёзов | Њуруфчинон: О.Љабборова ва Ш. Зафарзода


ОМЎЗГОР

№ 37, 13 сентябри соли 2013

17

Omuzgor #37 сайт 2013  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you