Issuu on Google+

Бењин фарди љањон омўзгор аст, Аз ў сарсабзу хуррам рўзгор аст

ЊАФТАНОМА АЗ 20-УМИ ИЮЛИ СОЛИ 1932-ЮМ НАШР МЕШАВАД

ОМЎЗГОР

№ 31 (11892) 2-юми августи соли 2013

НАШРИЯИ ВАЗОРАТИ МАОРИФИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ТАВСИФ

www.omuzgor-news.tj

ФАЙЗИ ИСТИЌЛОЛ

РАЊНАМОИ АЊЛИ МАОРИФ ÌÅЊÐÈ ÂÀÒÀÍ

Ватан, дар сар маро љуз фикри ту савдои дигар нест, Агар фориѓ шавад аз фикри ту як лањза сар, сар нест.

Туро бо љон баробар гуфтаам, густохиям бахшой, Сари садњо чу ман бо як кафи хокат баробар нест. Њаётам бо ту пурнуру рањам равшан, Ватан, варна Дусад хуршед њам рахшад ба сар, рўзам мунаввар нест. Дили аз ишќи ту холї, Ватан, бањрест хушкида, Ки онро мављу тўфон нест, исён нест, гавњар нест. Њазар з-он чашму дасту сар, ки нуру зўру идрокаш Паи бењбудии халќу Ватан умре сафарбар нест. Ватан киштиву мо киштинишину зиндагї дарёст, Кас аз киштї фитад, ѓарќад, агар њам сад шиновар нест. Ватан, њар љо, ки будам, љониби ту буд чашми дил, Ба тифлон њељ љое хуштар аз домони модар нест. Нозирљон БОЊИРЇ

Воќеан њам, дар кишвари мањбуби мо ба њуќуќу озодињои инсон ва ба волоияти ќонун арљ гузошта мешавад. Дар мамлакат пайваста ќонунњое тањия, баррасї ва тасдиќ мегарданд, ки ба рушди њаёти љомеа ва шукуфоии зиндагии мардум мусоидат менамоянд, бунёди њуќуќии рўзгорони шањрвандонро ќавитар месозанд. Шоистаи тазаккур аст, ки иддае аз ќонунњое, ки ќаблан ќабул шуда буданд, вобаста ба руњияи замон, пешрафти љумњурї ва воќеияти љањони муосир бознигарї мешаванд ва тањриру такмил меёбанд. Дар ин замина, пас аз тањияву баррасї ва муњокимаву мулоњизањои бардавом, инак, Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи моариф» ба тасвиб расид ва бо интишори расмиаш мавриди амал ќарор дода шуд. Ин амал, пеш аз њама, далели барљастаи сиёсати маорифпарваронаи Президенти Тољикистон, Љаноби Олї Эмомалї Рањмон мебошад. Дар тањрири ќонуни мазкур маќомоти олии ќонунгузори мамлакат – Маљлиси миллии Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон, Маљлиси на-

мояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон ва њамчунин, Вазорати маорифи љумњурї кўшишњои зиёд ба харљ додаанд. Як ќатор идораву муассисањои дигари дахлдор низ барои њарчї бештар мукаммалу фарогир гаштани ин ќонун њиссагузорї намудаанд. Чунон ки дар оѓози Ќонун «Дар бораи маориф» омадааст, «ќонуни мазкур асосњои њуќуќї, ташкилї, иљтимої, иќтисодї ва принсипњои асосии сиёсати давлатиро дар соњаи маориф муайян менамояд». Ќонун «Дар бораи маориф» аз 8 боб ва 69 модда таркиб ёфтааст. Дар моддаи сеюм таъкид шудааст, ки «сиёсати давлатї» дар соњаи маориф яке аз самтњои афзалиятноки сиёсати иљтимоии Љумњурии Тољикистон мањсуб меёбад». Дар ин ќонун тамоми самтњову љабњањои соњаи маорифи кишвар, аз љумла, сиёсати давлатї дар соњаи маориф, стандартњои давлатии тањсилот, сохтори низоми маориф, танзими давлатї дар соњаи маориф, вазифањои муассисањои таълимї, њуќуќу вазифа ва имтиёзњои кормандони соњаи маориф, асосњои фаъолияти омўзгорї, мавќеи волидон дар раванди таълиму тарбия, фаъолияти молиявию хољагидорї дар низоми маориф, њамкорињои байналмилалї дар соњаи маориф… ба таври даќиќу возењ тавсиф ёфтаанд.

Дар ќонун, махсусан, ба маќому мартабаи омўзгор таваљљуњи зиёд зоњир шудааст, ки ин яке аз бартарињои он нисбат ба тањрирњои пешин мебошад. Моддањои 52 ва 53-и ќонун, ки мувофиќан «Њифзи шаъну шарафи омўзгор» ва «Имтиёзњои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф» ном гирифтаанд, аз мавќеи намоён ва эњтироми вижаи омўзгор дар љомеаи кунунии мо башорат медињанд. Ба тасвиб расидани Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» марњилаи навинеро дар њаёти ањли маорифи мамлакат ифтитоњ мебахшад. Он њуљљати асосї ва рўимизии тамоми алоќамандони кори таълиму тарбия буда, онњоро ба фаъолияти бавусъату пурсамар њидоят менамояд, барои таќвияти амалиёти муассисањои таълимї заминаи њуќуќї фароњам меоварад ва таваљљуњи њамагонро ба ин соњаи сарнавиштсозу азалиятноки њаёти кишвар љалб менамояд. Ќонун «Дар бораи маориф» дар љодаи ислоњоти фарогиру муваффаќонаи соњаи маориф ва такомули њар чї бештари соња наќши барљаста хоњад бозид ва солиёни зиёд рањнамои асосии ањли маорифи љумњурии соњибистиќлоламон хоњад буд. А.МУРОДЇ, «Омўзгор»

ÄÀÐ ÈÍ ØÓÌÎÐÀ:

ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ Ќонуни мазкур асосњои њуќуќї, ташкилї, иљтимої, иќтисодї ва принсипњои асосии сиёсати давлатиро дар соњаи маориф муайян менамояд. сањ.

2-12

ИСТИЌЛОЛИЯТ – ШУКУФОИИ МИЛЛАТ 13 47 МИЛЛИОН СОМОНЇ БАРОИ РУШДИ МАОРИФ сањ.

14 ЌАБУЛИ ДОВТАЛАБОН ИДОМА ДОРАД сањ. сањ

сањ.

15


САНАД 2 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

БОБИ 1. МУЌАРРАРОТИ УМУМЇ Моддаи 1. Мафњумњои асосї Дар Ќонуни мазкур мафњумњои асосии зерин истифода мешаванд: - адабиёти таълимї - асарњои хаттї ва чопї, ки њамчун воситаи таълимї барои њамаи зинањои тањсилот, такмили ихтисос, бозомўзї ва тањсилоти иловагї интишор меёбанд; - аккредитатсияи давлатии муассисаи таълимї - муайян кардани маќоми муассисаи таълимї барои пешбурди фаъолияти таълимї мутобиќи стандартњои давлатии тањсилот; - аспирант - шахси дорои тањсилоти олии касбї, ки бо маќсади тањияи рисола ва дарёфти дараљаи илмии номзади илм дар аспирантура тањсил менамояд; - аттестатсияи хатм - тартиби муќаррар намудани мутобиќати мазмун, сатњ ва сифати тайёрии хатмкунандагони муассисањои таълимї ба талаботи стандартњои давлатии тањсилот; - аттестатсияи давлатии муассисаи таълимї - муайян кардани мутобиќати заминаи моддию техникї ва кадрии муассисаи таълимї ба талаботи стандартњои давлатии тањсилот ва мутобиќати фаъолияти муассисаи таълимї тибќи меъёрњои муќарраршуда; - бањогузории маљмўї ба фаъолият - иљозатномадињии такрорї, аттестатсия ва аккредитатсияи давлатии навбатии муассисаи таълимї дар шакли муттањидшудаи ин амалиёт дар як мўњлат; - бакалавр - шахси дорои дараљаи аввали тањсилоти олии касбие, ки доир ба назария ва амалияи самти ихтисосаш дониш, мањорат ва малакаи касбиро соњиб шудааст; - барномаи таълимї - њуљљате, ки дар он мазмуни фанни таълимї, маќсаду вазифањо, тарзи ташкили раванди таълим, талабот ба сатњи донишу мањорат ва малакаи таълимгиранда ифода ёфтаанд; - интернатура - ихтисосгирии баъдидипломї барои шахсони дорои тањсилоти олии касбии тиббї ва фармасевтї; - донишљў - шахсе, ки дар зинањои тањсилоти миёнаи касбї ва олии касбї (бакалавриат, магистратура ва мутахассис) тањсил менамояд; зинањои тањсилот марњилањои таълиму тарбия, ки даврањои тањсилоти умумї (ибтидої, умумии асосї ва миёнаи умумї), ибтидоии касбї, миёнаи касбї, олии касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимиро дар бар мегиранд; - китоби дарсї - воситаи таълимие, ки тибќи барномаи таълимї асосњои соњаи муайяни илмро пайдарњам ифода менамояд; - маблаѓгузории сарикасї - маблаѓгузорие, ки дар асо-

си меъёрњои њадди аќалли с маблаѓгузорї м тартиб дода шуда, вобаста ба намуд ва ш шакл, зинаи тањсилот, мањалли ш љойгиршавии муассисаи љ таълимї ба сари њар як таълимт гиранда ва муассисаи таълимї муайян ва таќсим карда мешавад; - магистратура - дараљаи дуюми тањсилоти олии касбие, ки ба хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї пас аз супоридани имтињонњои давлатї ё њимояи рисолаи магистрї дипломи намунаи давлатиро медињад; - мазмуни таълим - сохтор, мундариља ва њаљми барномаи таълимие, ки азхудкунии он имкони гирифтани дараљаи тањсилот ва ихтисоси муайянро медињад; маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф маќоми иљроияи марказии њокимияти давлатии Љумњурии Тољикистон, ки сиёсати давлатиро дар соњаи маориф амалї мекунад ва раванди таълиму тарбияро дар муассисањои таълимї, новобаста ба шакли ташкилию њуќуќї, назорат ва роњбарї менамояд; - маќомоти дахлдори давлатї - маќомоти иљроияи марказии њокимияти давлатии Љумњурии Тољикистон ва маќомоти дигари давлатие, ки ваколатњои муайянеро дар соњаи маориф бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї менамоянд; - мактаби (синфи) камнуфус муассисаи таълимие (синфе), ки дар мањалњои камањолї барои бо тањсил фаро гирифтани шумораи ками хонандагон таъсис дода мешавад; - маориф - раванди таълиму тарбия ба манфиати шахс, љамъият ва давлат, ки соњиби дараљаи муайяни тањсилот гардидани таълимгирандагонро таъмин мекунад; - машѓулияти инфиродї - шакли таълим бо истифодаи тарзњои гуногуни таълими инфиродї, ки ба хонанда ё донишљў дониши иловагї медињад; - муассисаи таълимї - ташкилоти таълимии давлатї ва ѓайридавлатї, новобаста ба шакли ташкилию њуќуќї, ки раванди муттасили таълиму тарбияро ба роњ монда, як ё якчанд барномањои таълимиро амалї мегардонад; - муассисаи таълимии махсус - ташкилоте, ки дорои шароити муайяни таълиму тарбия ва муњити махсуси педагогї буда, офияти тиббию иљтимої, тањсилу касбомўзии кўдаконеро, ки ба табобати тўлонї эњтиёљ доранд, гирифтори иллати љисмонї ё равонї мебошанд ва ё рафтори онњо барои љамъият хавфнок аст, таъмин менамояд; - муассисаи томактабї - ташкилоте, ки барои кўдакони синни томактабї пешбинї шуда, онњоро бо таълиму тарбияи аввалия фаро мегирад; - мутахассис - шахсе, ки соњиби тањсилоти олии касбї буда, доир ба назария ва амалияи самти ихтисосаш дониш,

мањорат ва малакаи касбиро соњиб шудааст ва барои иљро намудани кори илмї имкони��т дорад; - натиљаи таълим - маљмўи дониш, мањорат, малака, аќида, љањонбинї ва арзишњои маънавие, ки таълимгирандагон дар давоми тањсил дар муассисаи таълимї соњиб мегарданд; - наќшаи таълимї - њуљљате, ки омўзиши фанњои таълимї ва таќсимоти солонаи онњоро барои тамоми давраи тањсил дар муассисањои таълимї муайян менамояд; низоми маориф маќомоти идоракунии маориф, муассисањои таълимї, субъектњои раванди таълиму тарбия, муассисаю дигар ташкилотњои соњаи маориф, иттињодияњои муассисањои таълимї, воњидњои сохторї ва дигар сохторњое, ки дар асоси стандартњои давлатии тањсилот маљмўи барномањои таълимї ва сиёсати давлатиро дар соњаи маориф амалї менамоянд; - нострификатсия - муайян кардани баробарарзишии њуљљатњои тањсилотии шахсоне, ки муассисањои таълимии давлатњои хориљї ва ё ташкилотњои байналмилалиро хатм кардаанд; - омўзгор - шахси дорои тањсилоти касбї, ки ба таълиму тарбия машѓул мебошад; фаъолияти инфиродии омўзгорї - фаъолияти омўзгорие, ки дар муассисаи таълимї берун аз ваќти корї ва ё берун аз муассисаи таълимї дар асоси шартнома амалї карда мешавад; - ординатура (резидентура) - тањсилоти олии касбии баъдидипломии тиббие, ки аз рўи ихтисосњои муайяни тиббї зери роњбарии табиби дараљаи илмидошта ё табибони пуртаљриба анљом дода мешавад; - сифати таълим - тарзи ташкили дуруст ва самараноки раванди таълим, ки дар натиљаи он шахс соњиби тањсилот мегардад; - сифати тањсилот - маљмўи нишондињандањои стандартњои давлатии тањсилот ва талаботи давлатї; стандартњои давлатии тањсилот - маљмўи меъёрњое, ки мазмуни тањсилот, моњияту мўњлати таълим, њаљми сарбории таълимї, сатњи азхудкунии донишро аз тарафи таълимгирандагон ифода намуда, талаботи асосї ба таъмини раванди таълим, мазмуну мундариљаи барномањои таълимї ва бањогузории сатњи донишро дар муассисањои таълимї бо назардошти дастовардњои миллї ва умумибашарї муайян мекунанд; тарбия раванди маќсадноки ба воя расонидани кўдак аз љониби падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда), муассисаи таълимї, љамъият ва ба зиндагии мустаќилона омода намудани ў; - таълим - фаъолияти муштараки падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда), омўзгор ва муассисаи таълимї барои инкишофи кўдак, такмили истеъдод, мањорат, малака ва

ќобилияти фикрию љисмонии ў; - тарбиягиранда - кўдаке, ки дар муассисањои томактабї бо тарбия ва таълим фаро гирифта шудааст; - таълимгиранда - тарбиягиранда, хонанда, донишљў, аспирант, шунавандаи муассисаи таълимї; - тањсилот - раванди муттасили таълиму тарбия, ки ба инкишофи маънавї, зењнї, фарњангї, љисмонї ва салоњияти касбии шахс равона карда шудааст; - тањсилоти калонсолон маљмўи равандњои тањсилот, ки бо кўмаки он калонсолон ќобилият ва дониши худро инкишоф дода, дараљаи тахассуси касбї ва техникиашонро баланд мебардоранд ё самти навро интихоб менамоянд; - тањсилоти муттасил - дар тўли њаёт гирифтани тањсилот ва мукаммал гардонидани донишу љањонбинї; - тањсилоти фосилавї - тарзи амалигардонии раванди таълим бо истифодаи технологияњои муосири иттилоотї ва телекоммуникатсионї, ки таълимро дар масофа бе иштироки бевоситаи шахсии омўзгор ва таълимгирандагон имконпазир мегардонад; - тањсилоти фарогир - барои кўдакон, новобаста ба љинс, нажод, забон, миллат, эътиќоди динї, иллати љисмонї ё равонї, ќобилият, вазъи фарњангї ва иљтимої муњайё кардани шароити мусоид љињати гирифтани тањсилот; - таљњизоти таълимї таљњизоте, ки дар раванди таълим барои ташаккули дониш, мањорат, малака, инкишофи љисмонї ва зењнии таълимгирандагон истифода мешавад; - раванди таълим - низоми фаъолияти таълимию тарбиявї барои расидан ба маќсадњои таълим; - экстернат - омўзиши мустаќилонаи фанњои таълимї мутобиќи барномаи асосии таълимї бо аттестатсияи минбаъдаи хатм дар муассисањои таълимї. Моддаи 2. Ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дар бораи маориф Ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дар бораи маориф ба Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон асос ёфта, аз Ќонуни мазкур, дигар санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон ва санадњои њуќуќии байналмилалие, ки Тољикистон онњоро эътироф намудааст, иборат мебошад. Моддаи 3. Сиёсати давлатї дар соњаи маориф 1. Сиёсати давлатї дар соњаи маориф яке аз самтњои афзалиятноки сиёсати иљтимоии Љумњурии Тољикистон мањсуб меёбад. 2. Давлат барои амалї гардонидани сиёсати давлатї дар соњаи маориф низоми маорифи Љумњурии Тољикистонро ташкил намуда, фаъолияти онро ба таъмини њуќуќи шањрвандон ба тањсил равона мекунад. 3. Давлат бо маќсади рушди соњаи маориф њамоњангсозии

фаъолияти вазорату идорањо, маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот, шахсони воќеї ва њуќуќиро таъмин менамояд. 4. Сиёсати давлатї дар соњаи маориф дар асоси дурнамо, консепсия, стратегия ва барномањои давлатии рушди соњаи маориф тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї мегардад. 5. Дар муассисањои таълимї тарѓиб, таъсис ва фаъолияти сохторњои њизбњои сиёсї, њаракатњои сиёсии љамъиятї ва динї манъ аст. Моддаи 4. Принсипњои асосии сиёсати давлатї дар соњаи маориф Сиёсати давлатї дар соњаи маориф ба принсипњои зерин асос меёбад: баробарњуќуќии шањрвандон дар гирифтани тањсилоти босифат; - ќонуният, эњтироми њуќуќу озодињои инсон ва шањрванд; - бартарии соњаи маориф дар њама сатњњои идоракунии давлатї; - њатмї будани таълими умумии асосї; - дастрасии тањсилоти миёнаи умумї ва идомаи тањсил дар зинањои минбаъдаи тањсилот дар асоси озмун; - бартарии арзишњои миллию умумибашарї, моњияти башардўстонаи мазмуни тањсилот, рушди озодонаи шахс; - муњаббат ба Ватан, оила ва муњити зист; - љанбаи илмї, дунявї ва башардўстонаи таълиму тарбия дар муассисањои таълимї; - ягонагии фазои маърифатию фарњангї, рушди фарњанг ва њифзи анъанањои миллї; љанбаи инсондўстї, демократї ва давлатию љамъиятии идоракунии соњаи маориф ва шаффофият дар фаъолияти он; - мустаќилияти муассисањои таълимї; - раванди муттасили тањсил; - мувофиќати соњаи маориф ба талабот ва вазифањои рушди иљтимоию иќтисодии Љумњурии Тољикистон; - рушди соњаи маориф бо назардошти стандартњои байналмилалии сифати таълим ва меъёрњои байналмилалии тањсилот; - њавасмандгардонии маърифатнокшавии шахс ва инкишофи истеъдоди ў; пайдарњамии раванди тањсилот, ки алоќамандии зинањои тањсилот ва ягонагии таълиму тарбияро таъмин месозад; - њамгироии тањсилот, илм ва истењсолот. Моддаи 5. Вазифањои Ќонуни мазкур Вазифањои Ќонуни мазкур аз инњо иборат мебошанд: - таъмини кафолати давлатии њуќуќи шахс ба тањсил; - фароњам овардани кафолати њуќуќї барои фаъолият ва инкишофи озодонаи муассисањои таълимї ва њамоњангсозии муносибатњои онњо бо дигар сохторњои њаёти љамъиятї; муќаррар намудани салоњият, ваколатњо, вазифањо, њуќуќњо, ўњдадорињо ва масъулияти маќомоти идоракунии давлатї, шахсони воќеї ва


3 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

САНАД

њуќуќї дар соњаи маориф ва танзими њуќуќии муносибатњои субъектњои раванди таълиму тарбия; - муњайё намудани шароит барои азхудкунии барномањои таълимї; - фароњам овардани заминаи устувори ахлоќ ва тарзи њаёти солим; - мукаммал гардонидани зењн бо роњи фароњам овардани шароит барои инкишофи шахс; - тарбияи муњаббат ба Ватан, эњтиром ба муќаддасоти миллї ва арзишњои умумибашарї, пос доштани расму ойин ва анъанањои миллї; - тарбияи шахсияти дорои эњсоси масъулияти баланди шањрвандї бањри иштироки фаъолона дар њаёти љамъиятию сиёсї, иќтисодї ва фарњангї; - дарки муносибати огоњонаи шахс ба њуќуќ ва ўњдадорињои худ. Моддаи 6. Кафолати давлатии њуќуќи шањрвандон ба тањсил 1. Давлат ба шањрвандони Љумњурии Тољикистон, новобаста ба миллат, нажод, љинс, забон, эътиќоди динї, мавќеи сиёсї, вазъи иљтимої ва молумулкї њуќуќ ба тањсилро кафолат медињад. 2. Давлат ба шањрвандони Љумњурии Тољикистон таълими њатмии умумии асосии ройгонро дар муассисањои таълимии давлатї, инчунин дар доираи фармоишњои давлатї дар асоси озмун ройгон гирифтани тањсилотро дар зинањои минбаъдаи тањсилот кафолат медињад. 3. Њуќуќи шањрванд ба тањсил аз рўи синну сол, вазъи саломатї, мављудияти доѓи судї ва дигар нишонањо метавонад танњо тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон мањдуд карда шавад. 4. Шањрвандони Љумњурии Тољикистон, шањрвандони хориљї ва шахсони бешањрванд барои интихоби муассисаи таълимї ва шакли тањсилот: рўзона, шабона, ѓоибона, оилавї, фарогир, фосилавї ва экстернат њуќуќ доранд. 5. Давлат дар муассисањои таълимии давлатии тањсилоти ибтидоии касбї, миёнаи касбї, олии касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимї як маротиба гирифтани таълими ройгонро кафолат медињад. 6. Давлат таълимгирандагони болаёќатро дастгирї намуда, ба тањсилоти онњо кўмак мерасонад, аз рўи натиљаи таълим барояшон стипендияњои махсуси давлатї муќаррар менамояд ва њангоми зарурат онњоро барои тањсил ба хориља мефиристад. 7. Давлат таъминот ва харољоти таълиму тарбияи кўдакони ятиму бепарастор, кўдакони дорои имконияти мањдуд, маъюбон ва дигар шахсонеро, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян менамояд, дар муассисањои таълимии давлатї аз њисоби маблаѓи буљетї кафолат дода, пас аз хатми муассисањои таълимї онњоро бо љои кор таъмин менамояд. 8. Давлат ба рои шањрвандоне, ки муддати тўлонї бо сабаби беморї ба муассисањои таълимии

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

тањсилоти умумї рафта наметавонанд, дар хона ё дар муассисањои тандурустї таълими ройгонро ташкил мекунад. 9. Хатмкунандагони муассисањои таълимї барои идомаи тањсил дар зинањои минбаъдаи тањсилот њуќуќи баробар доранд. 10. Шањрвандони хориљї ва шахсони бешањрванд барои таълиму тарбияи томактабї, тањсилоти ибтидої, умумии асосї ва миёнаи умумї бо шањрвандони Љумњурии Тољикистон њуќуќи баробар доранд. Моддаи 7. Забони тањсил 1. Забони асосии тањсил дар муассисањои таълимии Љумњурии Тољикистон забони давлатї мебошад. 2. Давлат ба шањрвандон интихоби забони тањсилро кафолат дода, ба забони давлатї ва дар мањалњои сукунати сернуфуси миллатњои дигар, дар доираи имконоти мављудаи соњаи маориф, ба забони модарии онњо гирифтани тањсилоти умумиро таъмин менамояд. 3. Дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї забони тањсил бо роњи ташкил намудани шумораи зарурии хонандагон, синфњо, гурўњњо ва фароњам овардани шароит барои фаъолияти онњо муайян карда мешавад. 4. Дар њамаи муассисањои таълимї омўзиши забони давлатї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва стандартњои давлатии тањсилот њатмист. 5. Таълими забонњои хориљї, аз љумла русї ва англисї њамчун воситаи аз бар намудани мероси илмию фарњангии башарият, дастовардњои илму техника ва технологияи муосир дар њамаи муассисањои таълимї ба роњ монда мешавад. Моддаи 8. Стандартњои давлатии тањсилот ва барномањои таълимї 1. Барои њамаи зинањои тањсилот стандартњои давлатии тањсилот муќаррар карда мешаванд, ки аз нишондињандањои зерин иборатанд: - њадди аќалли њатмии мазмуни барномањои таълимї ва шарту шароити иљрои онњо; - њаљми њадди аќал ва нињоии соатњои таълимї; - талаботи асосї ба сатњ ва сифати тайёрии хатмкунандагон; - мўњлати омўзиши барномањои таълимї; - њуљљатњои тасдиќкунандаи меъёрии марбут ба тањсилот. 2. Барномањои таълимї барои њамаи зинањои тањсилот мутобиќи стандартњои давлатии тањсилот тањия мегарданд. Барномањои таълимї аз инњо иборатанд: - томактабї; - тањсилоти умумї (ибтидої, умумии асосї, миёнаи умумї); - тањсилоти ибтидоии касбї; - тањсилоти миёнаи касбї; - тањсилоти олии касбї; - тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї; - тањсилоти иловагї; - тањсилоти махсус; - тањсилоти калонсолон.

3. Дар њамаи муассисањои таълимї иљрои стандартњои давлатии тањсилот ва барномањои таълимї њатмї мебошад. 4. Тартиби тањия, тасдиќ ва љорї кардани стандартњои давлатии тањсилотро Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд. 5. Барои таълимгирандагони муассисањои таълимии тањсилоти махсус стандартњои махсуси давлатии тањсилот ва барномањои махсуси таълимї тањия, тасдиќ ва љорї карда мешаванд. 6. Мўњлат ва меъёри омўзиши барномањои таълимиро дар муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї Ќонуни мазкур ва стандартњои дахлдори давлатии тањсилот муайян менамоянд. 7. Дар муассисањои таълимї барои озмоиши технологияи нави таълим ва љорї кардани мазмуни нави таълим ба таври таљрибавї барномањои таълимї ва китобњои дарсї тањия карда мешаванд. 8. Дар муассисањои таълимии тањсилоти иловагї барномањои таълимии иловагї амалї карда мешаванд. 9. Дар муассисањои таълимии таљрибавї бо иљозати маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ба тариќи озмоиш барномањои таълимии давлатњои пешрафта метавонанд истифода шаванд. 10. Назорати татбиќи стандартњои давлатии тањсилотро дар њамаи муассисањои таълимї маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф амалї менамояд. БОБИ 2. НИЗОМИ МАОРИФИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН Моддаи 9. Сохтори низоми маориф 1. Низоми маорифи Љумњурии Тољикистон аз сохторњои зерин иборат мебошад: - стандартњои давлатии тањсилот; - барномањои таълимї; - шакл ва меъёри гирифтани тањсилот; - маќомоти идоракунии маориф; - муассисањои таълимї; - субъектњои раванди таълиму тарбия; муассисаю дигар ташкилотњои соњаи маориф; - иттињодияњои муассисањои таълимї; - воњидњои сохторї ва дигар сохторњо. 2. Дар низоми маориф инчунин сохторњои дигарро таъсис додан мумкин аст, ки фаъолияти онњо ба вазифањои зерин вобаста мебошанд: - гирифтани тањсилот ва таъмини он; - гузаронидани имтињонњои дохилшавї ба муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї; - таќсимоти љойњо дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї; амалї намудани барномањои миллии арзёбї; - мусоидат барои иштирок дар пажўњишњои

байналмилалї; - мониторинг ва арзёбии дониш аз рўи вазифањои зикршуда бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон. 3. Дар низоми маориф метавонанд сохторњои дигаре низ таъсис дода шаванд, ки фаъолияташон ба гирифтани тањсилот ва таъмини он вобаста намебошад. Моддаи 10. Муассисаи таълимї, сохтор ва намудњои он 1. Дар Љумњурии Тољикистон муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї, муштарак ва байналмилалї фаъолият менамоянд. 2. Маќоми муассисаи таълимї ва сохтори он аз тарафи муассис (муассисон) муайян гардида, дар оинномаи муассиса тибќи талаботи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон инъикос мегардад. 3. Низомномањои намунавии муассисањои таълимиро Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќ менамояд. 4. Тасдиќ кардан ё таѓйир додани маќоми муассисаи таълимї дар асоси хулосаи аттестатсияи давлатї амалї мегардад. 5. Дар Љумњурии Тољикистон намудњои зерини муассисањои таълимї фаъолият менамоянд: - томактабї; - тањсилоти умумї (ибтидої, умумии асосї, миёнаи умумї); - тањсилоти ибтидоии касбї; - тањсилоти миёнаи касбї; - тањсилоти олии касбї; - тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї; - тањсилоти иловагї; - тањсилоти махсус; - муассисањои таълимии дигаре, ки раванди таълиму тарбияро амалї мегардонанд. 6. Намудњои дигари муассисањои таълимї аз тарафи Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян карда мешаванд. Моддаи 11. Таъсис, азнавташкилдињї ва барњамдињии муассисаи таълимї 1. Муассисаи таълимї аз љониби маќомоти давлатї, шахсони воќеї ва њуќуќї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон таъсис дода мешавад. 2. Муассисаи таълимии давлатї бо ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон, маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ва маќомоти мањаллии њокимияти давлатї таъсис дода шуда, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз ќайди давлатї мегузарад. 3. Муассисаи таълимии давлатие, ки маќоми љумњуриявї дорад, бо ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон таъсис дода шуда, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз ќайди давлатї мегузарад. 4. Муассисаи таълимии давлатие, ки маќоми мањаллї дорад, бо ќарори маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї таъсис дода шуда, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз ќайди давлатї

мегузарад. 5. Муассисаи таълимии ѓайридавлатї бо ќарори муассис (муассисон) тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон таъсис дода шуда, бо тартиби муќарраргардида аз ќайди давлатї мегузарад. 6. Муассисањои таълимии љумњуриявї ба сохтори маќомоти мањаллии идоракунии маориф ва муассисањои таълимии мањаллї ба сохтори маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон гузаронида мешаванд. 7. Азнавташкилдињї ва барњамдињии муассисаи таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї карда мешавад. 8. Муассисањои томактабї ва тањсилоти умумї дар шањраку дењот танњо бо розигии маќомоти худидоракунии шањрак ва дењоти дахлдор пас аз ба охир расидани соли хониш барњам дода мешаванд. 9. Дар сурати барњамдињии муассисаи таълимї маќомоти дахлдори давлатї бо тартиби муќарраргардида гузаронидани таълимгирандагонро мувофиќи хоњиши онњо ба дигар муассисањои таълимии мувофиќ таъмин менамоянд. Моддаи 12. Тартиби баќайдгирї ва фаъолияти муассисаи таълимї 1. Тартиби баќайдгирии муассисаи таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муќаррар карда мешавад. 2. Њуќуќи муассисаи таълимї барои пешбурди фаъолияти молиявию хољагидорї, ки оинномаи он пешбинї намудааст, аз рўзи баќайдгирии давлатии ин муассиса мавриди амал ќарор дода мешавад. 3. Ба муассисаи таълимї аз љониби маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф, маќомоти дахлдори давлатї бо тартиби муќарраргардида иљозатнома дода мешавад. 4. Муассисаи таълимї танњо пас аз гирифтани иљозатнома доир ба пешбурди фаъолияти таълимї њуќуќи фаъолият кардан ва истифода бурдани имтиёзњои пешбининамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дар бораи маорифро пайдо менамояд. Моддаи 13. Муассиси (муассисони) муассисаи таълимї 1. Муассиси (муассисони) муассисаи таълимї инњо шуда метавонанд: маќомоти њокимияти давлатї, маќомоти мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти мањаллии идоракунии маориф; - иттињодияњои (ассотсиатсияњои, иттифоќњои) муассисањои таълимї; - фондњои љамъиятї ва хусусї, аз љумла хориљї, ки дар Љумњурии Тољикистон ба ќайд гирифта шудаанд; - шахсони воќеї ва њуќуќї. 2. Муассис (муассисон) метавонад муассисаи таълимии муштарак таъсис дињад. 3. Муассиси њама намуди муассисањои таълимии њарбї Њукумати Љумњурии Тољикистон мебошад. Таълими њарбии шањрвандон мутобиќи Ќонуни мазкур ва дигар


САНАД 4 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон амалї мегардад. Моддаи 14. Оинномаи муассисаи таълимї 1. Оинномаи муассисаи таълимї њуљљатест, ки фаъолияти муассисаи таълимиро танзим намуда, маълумотњои зеринро дар бар мегирад: - ном, мањалли љойгиршавї ва маќоми муассиса; - муассис (муассисон); - шакли ташкилию њукуќї; - маълумот оид ба намояндагиву филиалњо; - маќсади раванди таълиму тарбия, намуд ва шаклњои барномањои татбиќшавандаи таълимї; - тавсифи асосии ташкили раванди таълим, аз љумла забони тањсил, тартиби ќабул ва хориљ намудани таълимгиранда, мўњлати тањсил, тартиби гузаронидани санљишу имтињон, рељаи кори муассисаи таълимї, тартиботи дохилии фаъолияти муассиса, инчунин хизматрасонии таълимии пулакї ва тартиби пешнињоди он; - тартиби ба расмият даровардани муносибатњои муассисаи таълимї бо тарбиягирандагон, хонандагон, донишљўён ва падару модари онњо (шахсони онњоро ивазкунанда); - сохтори фаъолияти молиявї ва хољагидории муассисаи таълимї, аз љумла тартиби истифодаи объектњои моликият, манбаъњои маблаѓгузорї, таъминоти моддию техникї, тартиби ташаккули моликият, намуди фаъолияти соњибкорї ва фаъолияти пулакї; - тартиби идоракунии муассисаи таълимї, аз љумла салоњияти муассис (муассисон), тартиби ташкили тарзи идоракунї, тартиби ќабул, љобаљогузории кормандон, шартњои пардохти музди мењнати онњо, тартиби ворид намудани таѓйиру иловањо ба оинномаи муассиса, тартиби азнавташкилдињї ва барњамдињї; - њуќуќу вазифањои субъектњои раванди таълиму тарбия; - фењристи санадњои дохилие, ки фаъолияти муассисаи таълимиро танзим менамоянд. 2. Оинномаи муассисаи таълимии давлатї бояд маќоми идоракунии дастљамъї, тартиби ташкил ва вазифањои онро пешбинї намояд. 3. Оинномаи муассисаи таълимиро муассиса тањия намуда, онро муассис (муассисон) тасдиќ мекунад. Моддаи 15. Таълиму тарбияи томактабї 1. Таълиму тарбияи томактабї дар Љумњурии Тољикистон бо маќсади инкишофи ќобилият, шавќу раѓбат, хусусиятњои љисмонї, равонї, зењнї ва фарњангии кўдакони синни томактабї ва ёрии амалї ба падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) дар таълиму тарбияи кўдакон, инчунин омода намудани онњо ба тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї ба роњ монда мешавад. 2. Дар Љумњурии Тољикистон намудњои зерини муассисањои томактабї: ширхоргоњ, ширхоргоњ-кўдакистон, кўдакистон, мактаб-интернат, хонаи кўдакон, маркази инкишофи кўдакон, кўдакистони

ДАР БОРАИ МАОРИФ

оилавї ва дигар муассисањои томактабии кўтоњмуддат, рўзона, шабонарўзї ва муассисањои ба онњо баробаркардашудаи давлатї ва ѓайридавлатї амал менамоянд. 3. Барои дар оила ва муассисањои томактабї таълиму тарбия гирифтани фарзандон падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда), баробар бо муассисањои томактабї масъул мебошанд ва барои таъмини инкишофи љисмонї, маънавї ва зењнии давраи аввали кўдакї ва минбаъд барои ба тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї омода намудани онњо ўњдадоранд. 4. Муносибатњои байни муассисањои томактабї ва падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон бо шартномаи тарафайн танзим карда мешавад. 5. Давлат муассисањои томактабиро аз љињати моддї ва молиявї дастгирї карда, дастрасии хизматрасонї, таълиму тарбияи томактабиро барои оилањои камбизоат таъмин менамояд. 6. Фаъолияти муассисањои томактабї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва Стандарти давлатии тањсилоти томактабї, ки онро Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќ менамояд, танзим мегардад. Моддаи 16. Тањсилоти умумї 1. Тањсилоти умумї дар Љумњурии Тољикистон барои гирифтани маълумоти умумї дар бораи табиат, љамъият ва арзишњои таърихию фарњангии милливу умумибашарї ташкил карда мешавад. 2. Тањсилоти умумї тавассути муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої, умумии асосї, миёнаи умумї, мактабњои (синфњои) камнуфус ва дигар муассисањои таълимї дар се зина: ибтидої, умумии асосї ва миёнаи умумї амалї мегардад. 3. Синну сол ва мўњлати тањсил дар њар зинаи тањсилотро Ќонуни мазкур ва Низомномаи намунавии муассисаи таълимии тањсилоти умумї муайян мекунанд. 4. Ба синфи якуми зинаи аввали тањсилот љалб кардани кўдаконе, ки ба синни 7 расидаанд, њатмист. 5. Тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї дар шакли рўзона, шабона, ѓоибона, фосилавї, фарогир, оилавї ва экстернат ташкил карда мешавад, ки тартиби амалигардонии онро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 6. Барои шањрвандони Љумњурии Тољикистон таълими умумии асосї (9-сола) њатмист. 7. Ќабули хонандагон ба зинаи сеюми тањсилот дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї мувофиќи майлу хоњиш ва ќобилияту завќи онњо сурат мегирад. 8. Тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумии давлатї метавонад дар

баробари тањсили ройгон бо хоњиши падару модари (шахсони онњоро ивазкунандаи) хонанда дар асоси шартномаи тарафайн пулакї бошад. 9. Тањсилоти умумии асосї ва миёнаи умумї бо аттестатсияи хатм ба анљом мерасад. Тартиб ва шакли аттестатсияи хатмро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муќаррар мекунад. 10. Бо ќарори маќоми идоракунии муассисаи таълимї ва дар мувофиќа бо маќомоти мањаллии идоракунии маориф барои мунтазам содир намудани амалњои ѓайриќонунї ва риоя накардани оинномаи муассисаи таълимї хонандае, ки ба синни 16 расидааст, аз муассисаи таълимї хориљ карда мешавад. 11. Муассисаи таълимї ўњдадор аст, ки дар бораи хориљ гардидани хонанда фавран ба падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) ва маќомоти дахлдори давлатї хабар дињад. 12. Ќарори мазкур нисбат ба кўдакони ятиму бепарастор дар мувофиќа бо маќомоти дахлдори давлатї ќабул карда мешавад. 13. Маќомоти мањаллии идоракунии маориф дар мувофиќа бо маќомоти дахлдори давлатї масъалаи бо кор таъмин намудан ё ба муассисаи таълимии дигар гузаронидани чунин хонандагонро тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон њал менамоянд. 14. Тањсили кўдакони ятиму бепарастор дар муассисањои таълимии тањсилоти умумии барои онњо пешбинишуда ташкил карда мешавад. 15. Дар сурати мављуд будани заминаи зарурии моддию техникї дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї тањсилоти ибтидоии касбї низ ба роњ монда мешавад. 16. Муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумие, ки барои фаъолияти касбомўзї иљозатнома доранд, метавонанд дар асоси шартнома хизматрасонии таълимии иловагї, аз љумла пулакиро ба роњ монанд. 17. Тайёрии ибтидоии касбї ва тањсилоти касбї дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї карда мешавад. 18. Тайёрии њарбї дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї бо хонандагони љинси мард дар давоми ду соли охири тањсил ва як маротиба гузаронидани љамъомади таълимии њарбї аз рўи барномаи таълимие, ки маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф дар мувофиќа бо маќомоти ваколатдори давлатї дар соњаи мудофиа тасдиќ менамояд, амалї карда мешавад. 19. Шањрвандон барои тањсилоти динї гирифтан дар муассисањои таълимии динї њуќуќ доранд. Фаъолияти ин муассисањо тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон танњо дар асоси иљозатномае, ки

маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф медињад, амалї карда мешавад. 20. Гирифтани тањсилоти динї дар Љумњурии Тољикистон ба шањрвандони то синни 18 танњо бо ризоияти хаттии падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) иљозат дода мешавад. Моддаи 17. Тањсилоти ибтидоии касбї 1. Тањсилоти ибтидоии касбї дар Љумњурии Тољикистон бо маќсади гирифтани тањсилоти ибтидоии касбї ва омўхтани касбњои коргарї ташкил карда мешавад. Шањрвандон дар заминаи тањсилоти умумии асосї ва миёнаи умумї мувофиќи майлу хоњиш ва ќобилияташон дар асоси озмун ё тариќи гузаронидани сўњбат ба муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбї њуќуќи дохил шудан доранд. 2. Тањсилоти ибтидоии касбї дар литсейњои касбї - техникї ва соњавї, марказњои таълимии калонсолон ва дигар муассисањои таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї карда мешавад. 3. Тањсилоти калонсолон дар муассисањои таълимии тањсилоти касбї ба роњ монда шуда, он бо гирифтани њуљљати тасдиќкунандаи касбї ба анљом мерасад. 4. Тањсилоти ибтидоии касбї аз рўи ихтисосњои алоњида дар заминаи тањсилоти миёнаи умумї ташкил карда мешавад, агар муассисаи таълимї оид ба ин навъи фаъолияти таълимї иљозатнома дошта бошад. 5. Тањсилоти ибтидоии касбиро инчунин дар курсњои таълимии назди ширкату љамъиятњои хољагидорї, кооперативњои тиљоратї, корхонањои давлатї, ташкилотњои ѓайритиљоратии давлатї ва ѓайридавлатї, муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбї ва олии касбї гирифтан мумкин аст. 6. Шањрвандоне, ки тањсилоти миёнаи умумї надоранд, барои касбомўзї ба муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбї ва инчунин ба курсњои таълимие, ки дар ќисми 5 моддаи мазкур зикр гардидаанд, ќабул карда мешаванд. 7. Тањсилоти шањрвандон дар муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбии давлатї мувофиќи фармоиши давлатї ройгон мебошад. Шахсоне, ки дар муассисањои мазкур илова ба фармоиши давлатї тањсил мекунанд, дар асоси шартнома пулакї таълим мегиранд. 8. Тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбї дар шакли рўзона, шабона, ѓоибона, фосилавї ва экстернат ташкил карда мешавад, ки тартиби амалишавии онро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 9. Муассисаи таълимии тањсилоти ибтидоии касбї дар сохтори худ метавонад намудњои мухталифи муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумиро ташкил намояд. 10. Дар муассисањои таъ-

лимии тањсилоти ибтидоии касбї вобаста ба мављудияти заминаи моддию техникї ва кадрї барномањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї амалї карда мешаванд. Моддаи 18. Тањсилоти миёнаи касбї 1. Тањсилоти миёнаи касбї дар Љумњурии Тољикистон бо маќсади гирифтани тањсилоти миёнаи касбї ташкил карда мешавад. Шањрвандон баъди хатми муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї, миёнаи умумї ва ибтидоии касбї њуќуќи гирифтани тањсилоти миёнаи касбиро доранд. 2. Тањсилоти миёнаи касбї дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбї (коллељњо) амалї карда мешавад. 3. Баъди хатми муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї ба шањрвандон дар асоси озмун ё тариќи гузаронидани сўњбат барои идомаи тањсил танњо ба муассисањои таълимии соњаи омўзгорї, тиббї ва фарњангии тањсилоти миёнаи касбї иљозат дода мешавад. Шањрвандоне, ки тањсилоти умумии асосї доранд, дар ин муассисањо баробари тањсилоти миёнаи касбї метавонанд тањсилоти миёнаи умумї гиранд. 4. Мўњлати тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбї барои шахсони дорои тањсилоти умумии асосї то 4 сол, барои шахсони дорои тањсилоти миёнаи умумї то 3 сол ва барои шахсоне, ки муассисањои таълимии соњаи тиб ва фарњангро мувофиќи хусусияти ихтисосашон хатм менамоянд, то 4 сол муќаррар карда мешавад. 5. Тањсили шањрвандон дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбии давлатї мувофиќи фармоиши давлатї дар асоси озмун ройгон мебошад. Шахсоне, ки дар муассисањои мазкур илова ба фармоиши давлатї тањсил мекунанд, дар асоси шартнома пулакї таълим мегиранд. 6. Тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбї дар шакли рўзона, шабона, ѓоибона, фосилавї ва экстернат ташкил карда мешавад, ки тартиби амалишавии онро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 7. Шањрвандоне, ки тањсилоти миёнаи касбї доранд, имконияти идомаи тањсилро дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї мувофиќи ихтисос пайдо менамоянд. Мўњлати тањсилро дар муассисаи таълимии тањсилоти олии касбї барои ин шањрвандон маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян менамояд. 8. Муассисаи таълимии тањсилоти миёнаи касбї метавонад филиал, шўъба, парки технологї, муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ибтидоии касбї ва дигар воњидњои сохторї дошта бошад, ки тартиби таъсиси онњоро ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян менамояд. Моддаи 19. Тањсилоти олии касбї 1. Тањсилоти олии касбї дар Љумњурии Тољикистон бо


5 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

САНАД

маќсади гирифтани тањсилоти олии касбї ташкил карда мешавад. Шањрвандон ба муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї баъди хатми муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї, ибтидоии касбї ва миёнаи касбї ќабул карда мешаванд. 2. Тањсилоти олии касбї дар донишгоњњо, академияњо, донишкадањо ва дигар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии ба онњо баробаркардашуда амалї карда мешавад. 3. Муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї давлатї ва ѓайридавлатї, байналмилалї ва муштарак мешаванд. 4. Тањсили шањрвандон дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии давлатї мувофиќи фармоиши давлатї дар асоси озмун ройгон мебошад. Шахсоне, ки дар муассисањои мазкур илова ба фармоиши давлатї тањсил мекунанд, дар асоси озмун ва шартнома пулакї таълим мегиранд. 5. Шањрвандон њуќуќ доранд дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї дар асоси шартнома пулакї тањсилоти олии дуюм гиранд. 6. Дар Љумњурии Тољикистон донишгоњњо метавонанд дар сохтори худ донишкада, филиал, академияи таълимї, коллељ, литсейи касбї - техникї, муассисањои таълимии тањсилоти умумї, муассисањои илмию методї, хољагии таълимию таљрибавї, парки технологї, марказњои илмию инноватсионї ва дигар воњидњои сохторї дошта бошанд. 7. Донишкада ва академияњо метавонанд дар сохтори худ литсейи касбї - техникї, муассисањои таълимии тањсилоти умумї, муассисањои илмию методї, парки технологї, марказњои илмию инноватсионї ва дигар сохторњо дошта бошанд. 8. Мўњлати тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї, ба истиснои муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии тиббї, барои дарёфти тахассуси дараљаи «бакалавр» на камтар аз 4 сол, «мутахассис» на камтар аз 5 сол ва «магистр» на камтар аз 2 сол муќаррар карда мешавад. 9. Тањсил дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї дар шакли рўзона, шабона, ѓоибона, фосилавї ва экстернат ташкил карда мешавад, ки тартиби амалишавии онро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 10. Дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии давлатї вобаста ба имконоти моддию техникї барои тайёр намудани афсарони эњтиётии Ќуввањои Мусаллањи Љумњурии Тољикистон кафедрањои њарбї ташкил карда мешаванд. Кафедрањои њарбї ба сохтори муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии давлатї шомил мебошанд. 11. Ташкил ва ба роњ мондани таълим дар кафедрањои њарбии муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии давлатї тибќи низомномае, ки Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќ

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

намудааст, муайян мегарданд. Моддаи 20. Тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї 1. Тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї ба шањрвандон имконият медињад, ки дараљаи тањсилоти худро дар заминаи тањсилоти олии касбї инкишоф дињанд. 2. Муассисаи таълимии тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї бо маќсади тайёр кардани мутахассисони илмї ва илмию омўзгорї барои муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї ва муассисањои илмї ташкил карда мешавад. Муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї ва муассисањои илмии алоњидае, ки дорои заминаи илмї ва моддию техникї мебошанд ва аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, метавонанд зинањои тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї - магистратура, интернатура, ординатура (резидентура), аспирантура, докторантура (доктори илм, доктори фалсафа (PhD), доктор аз рўи ихтисос) таъсис дињанд ва вазифаи ходими илмиро љорї намоянд. 3. Фаъолияти илмї дар муассисаи таълимии тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї карда мешавад. Моддаи 21. Тањсилоти иловагї 1. Тањсилоти иловагї бо маќсади ќонеъ гардонидани талаботи шахс, љамъият ва давлат дар асоси барномањои иловагии таълимї ва хизматрасонии иловагии таълимї татбиќ карда мешавад. 2. Тањсилоти иловагиро шахс дар муассисањои таълимї ва баъд аз хатми муассисањои таълимї дар муассисањои таълимии тањсилоти иловагї соњиб шуда метавонад. 3. Тањсилоти иловагї дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї ва касбї берун аз барномањои асосии таълимї ё дар муассисањои таълимии тањсилоти иловагї амалї карда мешавад. 4. Ба муассисањои таълимии тањсилоти иловагї тааллуќ доранд: - марказњои эљодии кўдакон ва наврасон; - академияњои хурди илмњо; - ќасрњо, стансияњо, клубњои кўдакон ва наврасон; - мактабњои касбии варзишї, њунарї, бадеї, мусиќї ва рассомї; - курсњои кўтоњмуддати касбомўзї; - хонањо, студияњои эљодиёти кўдакон ва наврасон, лагерњои варзишї ва сайёњї; мактабњои варзишии кўдакон ва наврасон, мактабњои махсуси захирањои олимпии кўдакону наврасон, клубњои варзишии кўдакон ва наврасон, варзишгоњњои кўдакона; - клубњои тарбияи љисмонию варзишии мањалли зист; - клубњои тарбияи љисмонию варзишии маъюбон; - муассисањои солимгардонї, мактабњои мањорати баланди варзишї, марказњои омодагии

олимпї; - муассисањои таълимии ибтидоии махсуси бадеї; муассисањои такмили ихтисос, бозомўзї ва дигар муассисањое, ки иљозатномаи дахлдор доранд. 5. Тањсилоти иловагї ба принсипњои интихоби ихтиёрии намуди муассисаи таълимии тањсилоти иловагї ва тањсилот, майлу хоњиши таълимгиранда асос ёфта, бе мањдудият барои тамоми шахсон пешнињод мегардад. 6. Такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон, мутахассисон ва кормандони муассисаи таълимии тањсилоти иловагї дар муассисањои дахлдори таълимї бо маќсади амиќтар намудани дониш ва малакаи касбї, азхудкунии касб ва ихтисоси нав амалї карда мешаванд. 7. Такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон ва мутахассисон аз тарафи муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї, инчунин шахсони воќеї ва њуќуќї ройгон ва ё дар асоси шартнома пулакї амалї карда мешаванд. 8. Тањсилоти иловагие, ки таълимгирандагони муассисањои таълимии тањсилоти касбї дар курсњои кўтоњмуддат мегиранд, метавонад дар асоси шартнома пулакї ташкил карда шавад. 9. Фаъолияти муассисањои таълимии тањсилоти иловагї дар асоси низомномаи Намунавии муассисањои таълимии тањсилоти иловагї, ки аз тарафи Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќ карда мешавад, амалї мегардад. Моддаи 22. Тањсилоти махсус 1. Тањсилоти махсус њамчун ќисми таркибии соњаи маорифи Љумњурии Тољикистон тањсил ва офияти тиббию иљтимоии кўдаконеро таъмин менамояд, ки ба табобати тўлонї эњтиёљ доранд, гирифтори иллати љисмонї ё равонї мебошанд ва ё рафтори онњо барои љамъият хавфнок аст. 2. Барои кўдаконе, ки ба табобати тўлонї эњтиёљ доранд, муассисањои таълимии тањсилоти умумии солимгардонии санаторї, мактабинтернатњои санаторї, хонањои санатории кўдакона ташкил карда мешаванд. 3. Барои кўдаконе, ки гирифтори иллати љисмонї ё равонї мебошанд ва дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї имкони тањсил карданро надоранд, муассисањои махсуси тањсилоти умумї, мактаб- интернатњо ва синфњои махсус таъсис дода мешаванд. Муассисањои таълимии мазкур таълиму тарбия, табобат ва офияти тиббию иљтимоии ин гуна кўдаконро таъмин намуда, онњоро ба мењнати муфиди љамъиятї омода месозанд. 4. Кўдаконе, ки гирифтори иллати љисмонї ё равонї мебошанд, бо ризоияти падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) метавонанд якљоя бо кўдакони солим дар муассисањои таълимї тањсил намоянд ё барои онњо машѓулиятњои инфиродї таш-

кил карда мешаванд. 5. Кўдакони гирифтори иллати љисмонї ё равонї дар комиссияњои тиббию омўзгорї, ки бо ќарори маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї таъсис дода мешаванд, дар њузури падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) аз ташхис мегузаранд. 6. Барои кўдакони аз 10-сола боло, ки ахлоќу рафтори онњо барои љамъият хавфнок буда, ба шароити алоњидаи таълиму тарбия эњтиёљ доранд ва муносибати махсуси омўзгориро талаб мекунанд, муассисањои таълимии мухталифи махсус, ки офияти тиббию иљтимоии онњоро таъмин мекунанд, таъсис дода мешаванд. Ба муассисањои таълимии мазкур кўдакон бо ќарори суд фиристода мешаванд. 7. Тањсилоти махсус дар асоси наќша ва барномаи махсус бо истифода аз технологияњои муосири таълим вобаста ба муайян намудани дараљаи тамоюли иллати љисмонї ё равонии кўдакон љараён мегирад. 8. Мўњлати тањсилоти махсуси умумии њатмиро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф вобаста ба намуд ва дараљаи тамоюли иллати љисмонї ё равонии кўдакон муайян мекунад. 9. Тањсилоти касбии хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти махсус дар асоси фењристи самт ва ихтисосњои тањсилоти касбї, ки ба њамин гурўњи хатмкунандагон мувофиќ мебошад, дар муассисањои таълимии махсус ё дар муассисањои таълимии тањсилоти касбї ташкил карда мешавад. 10. Таълиму тарбияи кўдакон дар муассисањои таълимии тањсилоти махсуси давлатї ройгон аст. Моддаи 23. Њуљљатњо дар бораи тањсилот 1. Муассисањои таълимие, ки мутобиќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, ба хатмкунандагоне, ки аз аттестатсияи хатм мегузаранд, њуљљатњои намунаи давлатї дар бораи тањсилот медињанд. 2. Муассисањои таълимии Љумњурии Тољикистон ба шахсон намудњои зерини њуљљатњои намунаи давлатї дар бораи тањсилотро медињанд: - аттестат (шањодатнома) дар бораи тањсилоти умумии асосї - барои хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї (синфи 9); - аттестат (шањодатнома) дар бораи тањсилоти миёнаи умумї - барои хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї (синфи 11 (12)); - шањодатнома дар бораи касб (дараља, синф, гурўњ) - барои шахсоне, ки бо тартиби муќарраршуда касб омўхтаанд; - диплом дар бораи тањсилоти ибтидоии касбї - барои хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбї; - диплом дар бораи тањсилоти

миёнаи касбї - барои хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи касбї; - диплом дар бораи тањсилоти олии касбї (бакалавр, мутахассис, магистр) - барои хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї; - намудњои дигари њуљљатњо дар бораи тањсилотро, ки Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќ менамояд. 3. Муассисањои таълимии тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї тибќи моддаи 20 Ќонуни мазкур ба хатмкунандагон бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон њуљљатњои дахлдор медињанд. 4. Аз рўи натиљаи њимояи корњои тахассусї - рисолаи илмї, маљмўи корњои илмї бо тартиби муќарраршуда дипломи номзади илм, дипломи доктори илм, доктори фалсафа (PhD) ва доктор аз рўи ихтисос дода мешавад. 5. Дар муассисањои таълимї аз рўи натиљаи фаъолияти илмию омўзгорї бо тартиби муќарраршуда дипломи дотсенти кафедра ё дотсент аз рўи ихтисос, профессори кафедра ё профессор аз рўи ихтисос ва шањодатномаи ходими калони илмї дода мешавад. 6. Ба шахсоне, ки ин ё он зинаи тањсилотро (ба истиснои тањсилоти умумии асосї) пурра ба охир нарасонидаанд, маълумотнома ва ба шахсоне, ки тањсилоти иловагї мегиранд, сертификат дода мешавад. 7. Ба хонандагони њама намудњои муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ки синфи 9-ро бо бањои «5» (аъло) хатм кардаанд ва њангоми тањсил дар синфњои 10, 11 (12) бо бањои «5» (аъло) тањсил намуда, имтињони хатмро бо бањои «5» (аъло) супоридаанд ва дорои рафтори намунавианд, медали тилло ва аттестати (шањодатномаи) намунаи махсус дода мешавад. 8. Ба хонандагони њама намудњои муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ки синфи 9-ро бо бањои «5» (аъло) хатм кардаанд ва њангоми тањсил дар синфњои 10, 11 (12) имтињонњоро бо бањои «5» (аъло) супоридаанд ва дорои рафтори намунавианд, лекин аз рўи на бештар аз ду фан бањои солонаи «4» (хуб) дошта, аз фанњои дигар бањои љамъбастии «5» (аъло) доранд ва имтињони хатми синфи 11 (12)-ро бо бањои «5» (аъло) супоридаанд, медали нуќра ва аттестати (шањодатномаи) намунаи махсус дода мешавад. 9. Ба хонандагоне, ки муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї (синфњои 1-9)-ро бо бањои «5» (аъло) хатм кардаанд, аттестати (шањодатномаи) аъло дода мешавад. 10. Ба хонандагон ва донишљўёне, ки муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої, миёна ва олии касбиро бо бањои «5» (аъло) хатм кардаанд, дипломи аъло бо нишони аълочї дода мешавад. 11. Тартиби мукофотонидани хонандагон бо медали тилло ва нуќра ва додани аттестати (шањодатномаи) аъло ва дипломи аъло бо нишони аълочї, инчунин имтиёзњои ба њуљљатњои мазкур вобастаро маќоми ва-


САНАД 6 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

колатдори давлатї дар соњаи маориф дар асоси низомномаи тасдиќнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд. 12. Ба хонандагон ва донишљўёни дорои рафтори намунавие, ки муассисањои таълимиро бо бањои аъло хатм кардаанд, њуљљатњои намунаи давлатии махсус - аттестати (шањодатномаи) универсалї бо медали тилло ва нуќра, аттестати (шањодатномаи) аълои равиявї бо медали тилло ва нуќра, дипломи аъло бо нишони аълочї дода мешавад. 13. Тартиби пешнињод ба њуљљатњои намунаи давлатии махсус - аттестати (шањодатномаи) универсалї бо медали тилло ва нуќра, аттестати (шањодатномаи) аълои равиявї бо медали тилло ва нуќра, дипломи аъло бо нишони аълочї, инчунин имтиёзњои ба њуљљатњои мазкур вобастаро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф дар асоси низомномаи тасдиќнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд. 14. Ба хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї инчунин нишони сарисинагї дода мешавад, ки намунааш аз љониби маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муќаррар карда мешавад. 15. Њуљљати намунаи давлатї дар бораи хатми зинаи тањсилот, ки бо мўњри муассисаи таълимї тасдиќ карда мешавад, шарти асосии идомаи тањсил дар зинањои минбаъдаи тањсилот ба њисоб меравад. 16. Шањрвандони Љумњурии Тољикистон мутобиќи тахассуси дар њуљљати намунаи давлатї нишондодашуда, инчунин дараљаи илмии дар њуљљати намунаи давлатї ќайдкардашуда ба амалигардонии фаъолияти касбї, аз љумла ишѓол намудани вазифањое, ки барояшон талаботи тахассусї ба дараљаи тањсилот муќаррар шудааст, њуќуќ доранд. 17. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї, ки аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, ба хатмкунандагони худ намунаи њуљљатњои дар њамин модда номбаршударо месупоранд, ки онњо баробари њуљљатњои намунаи давлатї эътибор доранд. 18. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї, ки аз аккредитатсияи давлатї нагузаштаанд, њуљљатњо дар бораи тањсилотро бо мўњри худ тасдиќ мекунанд. 19. Тартиби ќабул, баќайдгирї, нигоњдорї ва супоридани њуљљатњои намунаи давлатї дар бораи тањсилотро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф тањия ва тасдиќ мекунад. 20. Дар Љумњурии Тољикистон њуљљатњои дараљаи тањсилоти дигар давлатњо ба шарте эътироф мегарданд, ки агар онњоро шартномањои байналмилалї пешбинї намуда бошанд ё он давлатњо бо Љумњурии Тољикистон шартнома ё созишномаи дахлдор дошта бошанд. 21. Нострификатсияи њуљљатњои дараљаи тањсилоти дигар давлатњоро, ки бо Љумњурии Тољикистон дар

ДАР БОРАИ МАОРИФ

бораи эътирофи њуљљатњои тањсилот шартнома ё созишнома надоранд, маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян менамояд. Моддаи 24. Бо кор таъмин намудани хатмкардагони муассисањои таълимии тањсилоти касбї 1. Хатмкардагони шўъбањои рўзонаи муассисањои таълимии тањсилоти касбї тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон бо љойи кор таъмин карда мешаванд. 2. Шањрвандоне, ки аз њисоби буљети давлатї тибќи фармоиши давлатї муассисањои таълимии тањсилоти касбиро хатм кардаанд, мувофиќи шартномаи тарафайн ва роњхати маќомоти дахлдор ўњдадоранд, ки аз рўи ихтисос на камтар аз 3 сол фаъолият намоянд, ба шарте ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон тартиби дигареро муќаррар накарда бошад. Ин мутахассисон то 3 сол мутахассисони љавон ба њисоб мераванд. 3. Мутахассисони љавоне, ки аз њисоби буљети давлатї муассисањои таълимии тањсилоти касбиро дар хориљи кишвар тибќи шартномаи тарафайн хатм кардаанд, ўњдадоранд, ки мувофиќи роњхати маќомоти дахлдор аз рўи ихтисос на камтар аз 5 сол фаъолият намоянд. 4. Барои бо љойи кор таъмин намудани мутахассисони љавон маќомоти дахлдори давл��тї вазифадор мебошанд. 5. Мутахассисони љавоне, ки аз њисоби буљети давлатї тањсил намуда, тибќи фармоиши давлатї бесабаб ба љойи кори муайяншуда њозир намешаванд ё аз кор саркашї мекунанд, инчунин ќабл аз ба охир расидани мўњлат талаботи шартномаи тарафайнро риоя наменамоянд, ўхдадоранд маблаѓи барои тањсили онњо харљшудаи давлатиро бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон баргардонанд. 6. Маќомот, муассисањо ва дигар ташкилотњои давлатї, ки мутахассисони љавонро бо роњхат ќабул менамоянд, ўњдадоранд барои онњо шароити мусоиди корї фароњам оваранд ва дар сурати набудани эњтиёљот ба мутахассис маќомоти дахлдори давлатиро хаттї огоњ созанд. 7. Донишљўёне, ки муассисањои таълимии тањсилоти олии касбиро бо дипломи аъло бо нишони аълочї хатм кардаанд, дар интихоби љойи кор озоданд ва барои дохилшавї ба аспирантура бе навбат роњ дода мешаванд. Моддаи 25. Ташкили раванди таълиму тарбия 1. Муассисањои таълимї раванди таълиму тарбияро тибќи стандартњои давлатии тањсилот, наќшаву барномањои таълимї ва санадњои меъёрии њуќуќии соњаи маориф амалї менамоянд. 2. Маќомоти мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти мањаллии идоракунии маориф, маќомоти худидоракунии

шањрак ва дењот наќшаи таълим ва љадвали дарсњоро, ки муассисаи таълимї тасдиќ кардааст, таѓйир дода наметавонанд. 3. Дар муассисањои таълимї раванди таълиму тарбия дар асоси эњтироми тарафайн миёни таълимгирандагон, омўзгорон ва дигар кормандон амалї карда мешавад. Дар муносибат бо таълимгирандагон истифодаи усулњои зўроварии љисмонї ва таъсири равонї манъ аст. 4. Дар раванди таълиму тарбия роњбарони муассисањои таълимї, омўзгорон ва дигар кормандон барои таъмини бехатарии њаёт ва саломатии таълимгирандагон, инчунин риояи меъёрњои санитарию гигиенї масъул мебошанд. 5. Муассисањои таълимї бо роњи ташкил намудани санљишњои љорї ва аттестатсияњои фосилавї сатњи азхудкунии барномањои таълимиро назорат ва муайян мекунанд. 6. Дар њамаи зинањои тањсилот азхудкунии барномањои таълимї бо аттестатсияи хатм анљом меёбад. 7. Дар муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої, миёна ва олии касбї бо маќсади мустањкам намудани дониши назариявии хонандагон ва донишљўён таљрибаомўзии касбї ба роњ монда мешавад. Мўњлати таљрибаомўзии касбї дар наќшањои таълимї нишон дода мешавад. 8. Барои ташкил ва гузаронидани таљрибаомўзии касбї роњбарони муассисањои таълимї, корхона, муассиса ва ташкилотњое, ки дар онњо таљрибаомўзї гузаронида мешавад, масъул мебошанд. 9. Аз иљрои вазифаи асосї дур сохтани кормандони соњаи омўзгорї, љалби таълимгирандагони муассисањои таълимї ба корњои кишоварзї ва дигар корњои ба таълиму тарбия новобаста манъ аст. 10. Дар муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ибтидоии касбї ва миёнаи касбї аз тарафи хонандагон ва донишљўён истифодаи телефони мобилї манъ аст. Дар муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї ва тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї аз тарафи донишљўён, аспирантон, докторантон, омўзгорон ва дигар кормандон истифодаи телефони мобилї дар раванди таълим манъ аст. 11. Дар муассисањои таълимї бо маќсади ташкили раванди таълиму тарбия нуќтањои хизматрасонии равоншиносї ва тиббию педагогї фаъолият карда метавонанд. БОБИ 3. ТАНЗИМИ ДАВЛАТЇ ДАР СОЊАИ МАОРИФ Моддаи 26. Маќсад ва шаклњои танзими давлатї дар соњаи маориф 1. Танзими давлатї дар соњаи маориф бо маќсади њифзи њуќуќи конститутсионии шањрвандон ба тањсил ва назорати сифати тањсилот амалї карда мешавад. 2. Танзими давлатї дар соњаи маориф инчунин ба пеш-

бурди фаъолияти муассисањои таълимї нигаронида шуда, сифати тањсилотро назорат ва идора менамояд. Моддаи 27. Идоракунии сифати тањсилот 1. Идоракунии сифати тањсилот сиёсати ягонаи давлатї дар соњаи маорифро амалї карда, низоми ягонаи миллии бањогузорї ба сифати тањсилотро муайян ва самаранокии онро таъмин менамояд. 2. Идоракунии сифати тањсилот бо усулњои бањогузории дохилї ва берунї дар асоси натиљањои мониторинг ва ќабули ќарорњои идоракунї дар муассисањои таълимї амалї мегардад. Моддаи 28. Назорати давлатї дар соњаи маориф 1. Назорати давлатї дар соњаи маориф фаъолияти таълимии шахсони воќеї ва њуќуќиро оид ба риояи иљрои талаботи стандартњои давлатии тањсилот, наќша ва барномањои таълимї бо маќсади таъмини сиёсати ягонаи давлатї пешбинї менамояд. Назорати давлатї дар соњаи маориф тавассути маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ва маќомоти мањаллии идоракунии маориф амалї мегардад. 2. Назорати давлатї дар соњаи маориф бо тарзњои зерин амалї мешавад: - иљозатномадињї; - бањогузории маљмўї ба фаъолияти муассисањои таълимї; - аттестатсияи давлатї; - аккредитатсияи давлатї; - назорати риояи талаботи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дар соњаи маориф. 3. Назорати давлатї бо роњи назорати љорї, фосилавї ва наќшавї амалї мегардад. Моддаи 29. Иљозатномадињї барои пешбурди фаъолияти таълимї 1. Иљозатномадињї барои пешбурди фаъолияти таълимї дар соњаи маориф тибќи Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи иљозатномадињї ба баъзе намудњои фаъолият» амалї карда мешавад. 2. Муассисаи таълимї танњо пас аз гирифтани иљозатнома барои пешбурди фаъолияти таълимї њуќуќи амалї намудани барномањои таълимиро пайдо менамояд. Моддаи 30. Бањогузории маљмўї ба фаъолият, аттестатсия ва аккредитатсияи давлатии муассисаи таълимї 1. Бањогузории маљмўї ба фаъолият ва аттестатсияи давлатии муассисањои таълимї мутобиќи Ќонуни мазкур бо тартиби муайяннамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон гузаронида мешавад. 2. Аккредитатсияи давлатии муассисаи таълимї бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон дар асоси аризаи муассисаи таълимї гузаронида мешавад. 3. Дар асоси натиљаи аккредитатсияи давлатї ба муассисаи таълимї шањодатнома оид ба аккредитатсияи давлатї ба мўњлати 5 сол дода мешавад. 4. Ќарор оид ба тасдиќ ё боз-

хонд намудани аккредитатсияи давлатї дар асоси аттестатсияи давлатии муассисаи таълимї ќабул мегардад. 5. Муассисањои таълимии давлатњои хориљї ва ташкилотњои байналмилалї ё филиалњои онњо, ки дар Љумњурии Тољикистон фаъолият менамоянд, аз аккредитатсияи давлатї бо тартибе, ки барои муассисањои таълимии Љумњурии Тољикистон пешбинї шудааст, мегузаранд. БОБИ 4. ИДОРАКУНИИ СОЊАИ МАОРИФ Моддаи 31. Маќомоти давлатии идоракунии соњаи маориф 1. Идоракунии соњаи маорифи Љумњурии Тољикистон хусусияти давлатию љамъиятї дошта, мутобиќи Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон, Ќонуни мазкур, дигар санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон ва оинномаи муассисањои таълимї амалї карда мешавад. 2. Маќомоти давлатии идоракунии соњаи маориф дар Љумњурии Тољикистон инњо мебошанд: Њукумати Љумњурии Тољикистон; маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф; - вазорату идорањое, ки дар сохтори худ муассисањои таълимию тарбиявї доранд; маќомоти мањаллии њокимияти давлатї; - маќомоти мањаллии идоракунии маориф; - маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот. 3. Идоракунии муассисањои таълимии ѓайридавлатиро муассис (муассисон) ё бо супориши муассис (муассисон) Шўрои сарпарастон тибќи низомномаи намунавии тасдиќкардаи Њукумати Љумњурии Тољикистон ва оинномаи муассиса амалї менамояд. 4. Дахолати маќомоти идоракунии давлатї ба фаъолияти таълимї, илмї, илмию методї, молиявию хољагидорї ва дигар фаъолияти муассисањои таълимї танњо дар њолатњои пешбининамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон имконпазир аст. Моддаи 32. Салоњияти Њукумати Љумњурии Тољикистон дар соњаи маориф Ба салоњияти Њукумати Љумњурии Тољикистон дар соњаи маориф инњо мансубанд: - муайян ва таъмин намудани рушди соњаи маориф њамчун самти афзалиятноки сиёсати иљтимоии давлатї; - таъмин кардани роњбарии самараноки соњаи маориф; бо пешнињоди вазорату идорањо таъсис, азнавташкилдињї ва барњамдињии муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ибтидої, миёна ва олии касбї, тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимии дорои маќоми љумњуриявї ва муассисањои махсуси таълиму тарбия, Академияи тањсилоти Тољикистон ва сохторњои он; - тасдиќи стандартњои давлатии тањсилот; - тасдиќи дурнамо, консепсия, стратегия ва барномањои давлатии рушди соњаи маориф, таъмини онњо аз љињати мод-


7 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

САНАД

дию техникї ва молиявї; - муайян намудани самтњои афзалиятноки тањќиќоти илмию техникї, технологї, инноватсионї ва рушди минбаъдаи онњо, мусоидат намудан ба пешрафти муассисањо, паркњои технологї ва марказњои илмие, ки дар сохтори муассисањои таълимї фаъолият доранд; - таъсиси марказњои илмию инноватсионї, паркњои технологї; њамоњангсозии байнисоњавии илмї ва илмию техникї бо маќсади амалї намудани консепсияњо, барномањо, лоињањои илмї, инноватсионї, технологию коммуникатсионї; - муайян намудани тартиби додани иљозатнома, гузаронидани аттестатсияи давлатї, бањогузории маљмўї ба фаъолият ва аккредитатсияи давлатии муассисањои таълимї, тартиби аттестатсияи кормандони соњаи омўзгорї ва илмии муассисањои таълимї; - тасдиќи фењристи касбу ихтисосњое, ки бо шакли экстернат гирифтани онњо манъ аст; - тасдиќи фењрист ва таснифоти самт, равия ва ихтисосњои тањсилоти касбї; - муайян намудани меъёрњои њадди аќалли маблаѓгузории соњаи маориф, тартиби маблаѓгузории буљетии муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї; - ба вазифа таъин ва аз вазифа озод намудани ректорони муассисањои тањсилоти олии касбии давлатї бо пешнињоди вазорату идорањои дахлдор; - тасдиќ намудани њуљљатњои намунаи давлатї дар бораи тањсилот, низомномањо дар бораи аттестати (шањодатномаи) универсалї бо медали тилло ва нуќра, аттестати (шањодатномаи) аълои равиявї бо медали тилло ва нуќра, дипломи аъло бо нишони аълочї, муайян намудани имтиёзњои ба њуљљатњои мазкур вобаста; - муайян намудани андозаи музди мењнат ва маоши вазифавии омўзгорон ва дигар кормандони муассисањои таълимии давлатї, меъёрњо ва тартиби пешнињоди имтиёзњо, грантњо, љоизањо ва стипендия барои кормандони мазкур, хонандагон, донишљўён, аспирантон, докторантон ва муњаќќиќоне, ки ба вазифаи ходими илмї гузаронида мешаванд; - муайян ва тасдиќ намудани тартиби ягонаи љамъоварии маълумоти омории соњаи маориф; - тасдиќ намудани тартиби таќсимот ва бо љои кор таъмин намудани мутахассисони љавон; - амалї намудани дигар салоњиятњо тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон. Моддаи 33. Ваколатњои маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф Ба ваколатњои маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф дохил мешаванд: - амалї намудани сиёсати давлатї дар соњаи маориф; - таъмини риояи њуќуќ ва озодињои конститутсионии шањрвандон дар соњаи маориф; - назорати раванди таълим дар асоси стандартњои давла-

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

тии тањсилот дар муассисањои таълимї; - ба имзо расонидани шартнома ва дигар санадњо оид ба њамкорї дар соњаи маориф бо тартиби муќарраршуда; - тањияи низомномањои намунавии муассисањои таълимї ва дигар санадњои меъёрии њуќуќии танзимкунандаи соњаи маориф ва пешнињод намудани онњо барои тасдиќ ба Њукумати Љумњурии Тољикистон; - дар асоси низомномањои намунавии муассисањои таълимї ва дигар санадњои меъёрии њуќуќї тасдиќ намудани оиннома, дастурамал ва ќоидањои намунавї, ки фаъолияти муассисањои таълимии дахлдорро танзим менамоянд; пешнињод намудани таклифњо ба Њукумати Љумњурии Тољикистон оид ба таъсис, азнавташкилдињї ва барњамдињии муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ибтидої, миёна ва олии касбии дорои маќоми љумњуриявї; - додани иљозатнома барои амалї кардани фаъолияти таълимї ба муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон; - тањияи стандартњои давлатии тањсилот ва барои тасдиќ ба Њукумати Љумњурии Тољикистон пешнињод кардани онњо; -тасдиќ ва назорати риояи наќша ва барномањои таълимии намунавї барои муассисањои таълимии Љумњурии Тољикистон дар асоси стандартњои давлатии тањсилот; - муайян кардани теъдоди нашри адабиёти таълимї, тасдиќи нашри китобњои дарсї, воситањои таълимї ва маводи таълимию методї тибќи талаботи стандартњои давлатии тањсилот ва барномањои таълимї барои њамаи зинањои тањсилот; - баррасї ва њалли масъалањои таъмин ва љобаљогузории мутахассисон, муайян кардани мазмун, тартиби такмили ихтисос ва бозомўзии кормандони соњаи маориф; - дар мувофиќа бо вазорату идорањои дахлдори Љумњурии Тољикистон тањия намудани санадњои меъёрии њуќуќї оид ба таъмини заминањои моддию техникї, низоми молиявї, меъёрњои маблаѓгузорї, меъёри музди мењнат ва маоши вазифавии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф ва ба Њукумати Љумњурии Тољикистон барои тасдиќ пешнињод намудани онњо; - дар мувофиќа бо маќомоти дахлдори давлатї муайян намудани андозаи маблаѓи тањсил, аз љумла маблаѓи таълими пулакї барои муассисањои таълимї; - бо маќсади муайян намудани дараљаи тахассус ва такмил додани мањорати касбии мутахассисон тибќи талаботи стандартњои давлатии тањсилот њар 5 сол мутобиќи низомнома ва ќоидањои муќарраршуда гузаронидани аттестатсияи омўзгорон ва дигар кормандони муассисањои таълимї;

барои бањогузории маљмўї ба фаъолияти муассисаи таълимї тибќи талаботи стандартњои давлатии тањсилот њар 5 сол бо тартиби муќарраргардида ташкил кардани аттестатсияи давлатии муассисањои таълимї; - тибќи натиљаи аттестатсияи давлатї ва бањогузории маљмўї ба фаъолияти муассисаи таълимї бо маќсади муќаррар намудани маќоми муассисаи таълимї њар 5 сол дар асоси низомномаи дахлдор ташкил намудани аккредитатсияи давлатии муассисаи таълимї; - тасдиќ кардани меъёрњои муайянкунандаи маќоми муассисањои таълимї; - бо пешнињоди ректорони муассисањои таълимии давлатии тањсилоти олии касбї ба вазифа таъин ва аз вазифа озод кардани муовинони аввал ва муовинони онњо, инчунин роњбарони муассисањои таълимии давлатии тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбї, мактаб - интернатњои дорои маќоми љумњуриявї ва дигар муассисањои таълимии тањсилоти махсуси сохтори маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф; - ба вазифа таъин ва аз вазифа озод кардани роњбарони воњидњои сохтории муассисаю дигар ташкилотњо, ба истиснои муассисањои таълимии тањсилоти олии касбие, ки бо ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон ба вазифа таъин ва аз вазифа озод карда мешаванд; - дар мувофиќа бо маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї ба вазифа таъин ва аз вазифа озод кардани сардори раёсати маорифи Вилояти Мухтори Кўњистони Бадахшон, сардорони раёсати маорифи вилоятњо, шањри Душанбе ва мудирони шўъбањои маорифи шањру ноњияњо; - дар мувофиќа бо маќомоти дахлдори давлатї муайян кардани ихтисос ва равияњо оид ба тайёр намудани мутахассисон вобаста ба эњтиёљоти иќтисодиёти миллї ва бозори мењнат дар муассисањои таълимии тањсилоти касбии љумњурї бо назардошти имконияти воќеии муассисањои таълимии тањсилоти касбї; додани иљозат ба муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимї, Академияи тањсилоти Тољикистон ва воњидњои сохтории он барои таъсиси магистратура, аспирантура, докторантура ва таъсиси вазифаи ходими илмї; - тасдиќ кардани ќоидањои умумии ќабули тарбиягирандагон ва таълимгирандагон ба муассисањои томактабї, таълимии тањсилоти умумї, ибтидої, миёна, олии касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимї ва назорати иљрои онњо; - тасдиќ кардани тартиб ва тарзи ќабули имтињонњои ќабул, санљишу имтињонњои љорї ва хатм барои њамаи зинањои тањсилоти муассисањои таълимї;

- дар мувофиќа бо маќомоти дахлдори давлатї амалї намудани тањсили шањрвандони Љумњурии Тољикистон дар давлатњои хориљї; - ташкил кардани такмили ихтисос, бозомўзї ва тањсилоти иловагии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф; - бо маќсади истифодаи самараноки мањорати касбї ва пешгирии зуњуроти коррупсионї тасдиќ намудани ќоидањои љойивазкунии роњбарони маќомот ва муассисањои сохтории худ; - таъмини њамоњангии фаъолияти маќомоти идоракунии маориф бо муассисањои таълимї; - таъмин ва назорати фаъолияти муассисањои таълиму тарбияи соњаи маориф, маблаѓгузории онњо аз њисоби маблаѓи дар ихтиёрашон буда; - назорати раванди таъсис ва фаъолияти марказњои инноватсионї ва паркњои технологї; - бо тартиби муќарраргардида амалї намудани њамкорї бо муассисањои таълимї дар асоси созишномањои тарафайн; - тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон амалї намудани дигар ваколатњо. Моддаи 34. Ваколатњои вазорату идорањое, ки дар сохтори худ муассисањои таълимию тарбиявї доранд Вазорату идорањое, ки дар сохтори худ муассисањои таълимию тарбиявї доранд, дорои ваколатњои зерин мебошанд: оид ба таъсис, азнавташкилдињї ва барњамдињии муассисањои таълимии тањсилоти умумї, ибтидої, миёна, олии касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимии дорои маќоми љумњуриявї, тањсилоти махсус ва марказњои тањсилоти калонсолон дар сохтори худ дар мувофиќа бо маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ба Њукумати Љумњурии Тољикистон таклифњо пешнињод менамоянд; - бо пешнињоди ректорони муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї ва тањсилоти касбии баъд аз муассисањои олии таълимї, муовинони якум ва муовинони онњо, инчунин роњбарони муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбї ва тањсилоти махсуси сохтори худро ба вазифа таъин ва аз вазифа озод менамоянд; - раванди таълиму тарбияро тибќи талаботи стандартњои давлатии тањсилот дар муассисањои таълимии сохтори худ таъмин менамоянд; наќшаю барномањои таълимї, адабиёти таълимии муассисањои таълимии соњањои марбутаро баррасї намуда, барои тасдиќ ба маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф пешнињод менамоянд ва нашри онњоро вобаста ба имконоти молиявї амалї менамоянд; - такмили ихтисос, бозомўзї, тањсилоти иловагї ва аттестатсияи омўзгорон ва дигар кормандони муассисањои таълимии

тањсилоти касбї ва воњидњои сохтории худро ташкил ва таъмин менамоянд; - фаъолияти муассисањои таълиму тарбияи сохтори худро назорат намуда, аз њисоби маблаѓи дар ихтиёрашон буда онњоро маблаѓгузорї мекунанд; - дар раванди назорат, аттестатсия ва аккредитатсияи давлатї, инчунин бањогузории маљмўї ба фаъолияти муассисањои таълимии сохтори худ ва раванди иљозатномадињї ба онњо, ки бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон гузаронида мешаванд, иштирок менамоянд; - якљоя бо маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф стандартњои давлатии тањсилотро барои муассисањои таълимии тањсилоти касбии соњавї ё муассисањои зертобеи худ тањия намуда, бо тартиби муќарраргардида барои тасдиќ ба Њукумати Љумњурии Тољикистон пешнињод менамоянд; - ба нашри китобњои илмию таълимии тахассусї ва соњавї мусоидат менамоянд; - аттестатсияи омўзгорон ва кормандони ихтисосњои (фанњои) тахассусии муассисањои таълимию илмии худро мегузаронанд; ба хатмкунандагони муассисањои таълимии зертобеи худ роњхати корї дода, бо кор таъмин намудан ва раванди ба кор рафтани онњоро назорат менамоянд; - низоми тањсилоти муттасили касбию тахассусии соњавии худро муайян менамоянд; - тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон дигар ваколатњоро амалї менамоянд. Моддаи 35. Ваколатњои маќомоти мањаллии њокимияти давлатї Маќомоти мањаллии њокимияти давлатї дар соњаи маориф ваколатњои зеринро доранд: - сиёсати давлатиро дар соњаи маориф дар мањалњо амалї менамоянд, барномањои мањаллии рушди соњаи маорифро бо назардошти хусусиятњои миллї, иљтимої, фарњангї, демографї ва дигар хусусиятњо тањия намуда, амалї мегардонанд; фаъолияти маќомоти мањаллии идоракунии маорифро назорат менамоянд; - муассисањои томактабї, муассисањои таълимии тањсилоти умумї ва иловагии давлатиро, ки маќоми мањаллї доранд, дар мувофиќа бо маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ва дигар маќомоти дахлдори давлатї таъсис, аз нав ташкил ва барњам медињанд; - буљети мањаллї, аз љумла буљети соњаи маориф ва фондњои дахлдори рушди маорифро ташаккул дода, на камтар аз меъёрњои њадди аќалли аз љониби Њукумати Љумњурии Тољикистон тасдиќгардида меъёрњои мањаллии маблаѓгузории соњаи маорифро тањия ва тасдиќ менамоянд; - шароити мусоидро барои инкишофи заминаи моддию техникии муассисањои таълимї, муассисаю дигар ташкилотњои


САНАД 8 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

соњаи маориф таъмин менамоянд; - ба дуруст тањия намудан ва ба маќомоти болої пешнињод кардани њисоботи омории муассисаи худ масъул мебошанд; - барои аз муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи асосї дур нашудани хонандагон тадбирњо андешида, љалби онњоро ба зинањои минбаъдаи тањсилот назорат менамоянд; - аз њисоби маблаѓи иловагии худ барои инкишофи заминаи моддию техникии муассисањои таълимї ва ташкилотњои мањаллии маориф шароити мусоид фароњам месозанд; - такмили ихтисос, бозомўзї ва тањсилоти иловагии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро маблаѓгузорї менамоянд; - тарбиягирандагон ва хонандагони муассисањои таълимии давлатиро бо хизматрасонии ройгон ва ё имтиёзноки тиббї таъмин мекунанд; - тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон дигар ваколатњоро амалї менамоянд. Моддаи 36. Ваколатњои маќомоти мањаллии идоракунии маориф Маќомоти мањаллии идоракунии маорифи вилоятњо, шањрњо ва ноњияњо дар фаъолияти худ дорои чунин ваколатњо мебошанд: - муассисањои таълимиро, ки аз буљети мањаллї маблаѓгузорї мешаванд, намояндагї мекунанд; - кўдакони синни томактабї ва мактабиро ба њисоб гирифта, таълиму тарбияи онњоро то дарёфти тањсилоти умумии асосї зери назорат мегиранд; васояту парастории кўдакони ноболиѓро, ки аз парастории падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) мањрум мондаанд, муќаррар намуда, онњоро ба хонањои кўдакон ё мактаб-интернатњо љойгир мекунанд, дигар васї ё парасторро таъин мекунанд ва фаъолияти онњоро тањти назорат мегиранд; - мутобиќати мазмуни раванди таълиму тарбияро ба талаботи стандартњои давлатии тањсилот дар муассисањои таълимии сохтори мањаллї дар доираи ваколатњои худ таъмин мекунанд; - аттестатсияи омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро гузаронида, ба онњо дараљањои тахассусї медињанд; - фармоиши давлатиро оид ба тайёр кардани коргарон ва мутахассисон дар асоси озмун дар муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбии мањаллї иљро мекунанд; - роњбарони муассисањои томактабї, муассисањои таълимии тањсилоти умумї ва иловагии давлатиро, ки аз буљети мањаллї маблаѓгузорї мешаванд, дар мувофиќа бо маќомоти мањаллии њокимияти давлатї, инчунин муовинони роњбарони муассисањои мазкурро дар мувофиќа бо роњбарони онњо ба вазифа таъин ва аз вазифа озод мекунанд; - ба маќомоти болої дар бораи масъалањои тањсилоти томактабї, умумї ва иловагї њисоботи оморї пешнињод ме-

ДАР БОРАИ МАОРИФ

намоянд; - барои аз муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї дур нашудани хонандагон масъул буда, љалби онњоро ба зинањои минбаъдаи тањсилот таъмин менамоянд; - фаъолияти хатмкунандагони муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї ва миёнаи умумиро зери назорат гирифта, барои ба зинањои минбаъдаи тањсилот љалб намудани онњо тадбирњо меандешанд; - барои ба муассисањои таълимии тањсилоти олии касбии Љумњурии Тољикистон ва хориљи кишвар тайёр намудани хонандагони муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї тадбирњо андешида, омодагии онњоро якљоя бо муассисањои таълимї зери назорат мегиранд; - оинномаи муассисањои таълимии давлатиро, ки аз буљети мањаллї маблаѓгузорї мешаванд, тасдиќ мекунанд; - такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро тавассути шабакаи кабинетњои методї ба наќша мегиранд ва ташкил мекунанд; - муассисањои таълимии маќоми мањаллидоштаро аз аттестатсия мегузаронанд ва ба фаъолияти онњо бањо мегузоранд; - тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон дигар ваколатњоро амалї менамоянд. Моддаи 37. Ваколатњои маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот Маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот дар доираи фаъолияти худ ваколатњои зеринро доро мебошанд: - барои барњам додани муассисањои томактабї ва тањсилоти умумии давлатї дар њудуди дахлдор ризоият медињанд; - ба бењтар намудани раванди таълиму тарбия ва шароити моддию маишии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф мусоидат менамоянд; - дар бобати бењбудии шароити иљтимоии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф чорањо меандешанд; - тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон дигар ваколатњоро амалї менамоянд. Моддаи 38. Вазифањои муассисањои таълимї 1. Муассисањои таълимї дар амалї намудани раванди таълиму тарбия, интихоб ва љобаљогузории мутахассисон, фаъолияти илмї ва молиявию хољагидорї дар доираи меъёрњои муайяннамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва оинномаи муассисаи таълимї мустаќил мебошанд. 2. Муассисањои таълимї дар доираи фаъолияти худ вазифањои зеринро иљро менамоянд: - оинномаи худро тањия намуда, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз ќайд мегузаронанд; - ќоидањои тартиботи дохи-

лии муассисаи таълимии худро тасдиќ менамоянд; - наќшањои таълим, љадвали солонаи тањсил ва љадвали дарсњоро тасдиќ менамоянд; - талаботи иљозатномаро барои пешбурди фаъолияти таълимї риоя менамоянд; - дар раванди таълиму тарбия усулњои фаъоли таълимро љорї менамоянд; - аттестатсияи мобайнї ва аттестатсияи хатми хонандагон ва донишљўёнро гузаронида, сатњи сифати таълимро назорат менамоянд; - шаклњои нави таълим, аз љумла таълими кредитиро татбиќ менамоянд; - такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон амалї менамоянд; - баќайдгирї (инвентаризатсия), њифз ва нигоњубини мол, ашё ва таљњизоти таълимиро таъмин менамоянд; - бо маќсади амалигардонии фаъолияти оинномавї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон барои љалби сарчашмањои иловагии молиявию пулї тадбирњо меандешанд; - тарзи њаёти солимро дар байни таълимгирандагон тарѓиб намуда, меъёрњои санитарию гигиенї ва бехатариро риоя мекунанд; - барои аз тањсил дур намондани кўдакони синни мактабї якљоя бо маќомоти дахлдори давлатї маълумоти оморї љамъ намуда, љалби хонандагонро ба зинањои тањсилот назорат менамоянд; ба таълимгирандагони эњтиёљманд тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон имтиёзњои иловагї муќаррар намуда, онњоро бо маводи зарурї таъмин менамоянд; - хонандагонро барои дохил шудан ба муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої, миёна, олии касбии кишвар ва хориља омода менамоянд; - ба хонандагон тарзи дурусти интихоби касбро таълим дода, роњнамоии касбиро ба роњ мемонанд; - ба дуруст тањия намудан ва ба маќомоти болої пешнињод кардани њисоботи омории муассисаи худ масъул мебошанд; - сохтор, љадвали вазифаю маош, таќсимоти ўњдадорињои вазифавии омўзгорон ва дигар кормандони муассисаи худро тасдиќ менамоянд; - ба маоши вазифавии омўзгорони муассисаи худ иловапулињо муќаррар намуда, тартиб ва андозаи мукофотпулињоро тибќи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон муайян менамоянд; - омўзгорон ва дигар кормандони худро ба мукофотњои соњавї ва давлатї пешбарї менамоянд; - ба заминањои моддию техникии муассисаи худ тањким бахшида, мутобиќи талаботи меъёрї бо таљњизот ва ашёи таълимї таъмин менамоянд; тибќи ќонунгузории

Љумњурии Тољикистон манбаъњо ва воситањои иловагии моддию молиявиро љалб менамоянд; - фаъолияти нуќтањои хўроки умумї ва тиббиро таъмин ва тањти назорат ќарор дода, барои бењтар намудани шароити онњо тадбирњо меандешанд; - ба фаъолияти омўзгорон, дигар кормандон ва маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї мусоидат менамоянд; - вазифањои дигареро, ки оинномаи муассисаи таълимї пешбинї кардааст, иљро мекунанд. 3. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї њамчун ќисми таркибии соњаи маорифи Љумњурии Тољикистон баробари муассисањои таълимии давлатї вазифањои дар моддаи мазкур пешбинишударо иљро менамоянд. Моддаи 39. Идоракунии муассисањои таълимии давлатї 1. Идоракунии муассисањои таълимии давлатї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва њуљљатњои таъсисии онњо амалї мегардад. 2. Роњбарии умумии муассисаи таълимии давлатиро шўрои муассиса, роњбарии бевоситаро мудир, директор, ректор ё дигар роњбар иљро менамояд. 3. Роњбарони муассисањои томактабї, муассисањои таълимии тањсилоти миёнаи умумї, ибтидої, миёна ва олии касбї ва тањсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимї, махсус ва иловагии давлатї бо тартиби муќарраршуда аз тарафи маќомоти дахлдори давлатї ба вазифа таъин ва аз вазифа озод карда мешаванд. 4. Ба роњбарони муассисањои таълимї ишѓоли дигар вазифањои роњбарикунанда, ба ѓайр аз роњбарии илмї, илмию методї дар дохили муассиса ё берун аз он манъ аст. Моддаи 40. Идоракунии муассисањои таълимии ѓайридавлатї 1. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва њуљљатњои таъсисии онњо идора карда мешаванд. 2. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї бо муассисањои таълимии давлатї баробарњуќуќ буда, бо тартиби муќаррарнамудаи санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон фаъолият менамоянд. 3. Тарзњои идоракунии бевоситаи муассисањои таълимии ѓайридавлатиро муассиси (муассисони) онњо муайян мекунад. Моддаи 41. Худидоракунии муассисањои таълимї 1. Дар муассисањои таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї таъсис дода мешаванд. 2. Ба маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї шўрои муассисаи таълимї, шўроњои омўзгорон ва олимон, шўроњои истењсолию педагогї, илмию методї,

шўроњои љамъиятї, директорон, ректорон, донишљўён, аспирантон, сарпарастон, нозирон, ташкилотњои хонандагон, сохторњои кумитањои кор бо љавонон ва занон, кумитањои падару модарон, ассотсиатсияњои падару модарон, омўзгорон ва ѓайра дохил мешаванд, ки номгўй ва вазифањои онњо бо назардошти низомномањои дахлдори намунавии муассисањои таълимї дар оинномаи муассисаи таълимї пешбинї мегарданд. 3. Ба њайати маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї намояндагони њайати профессорону омўзгорон, хонандагон, донишљўён, аспирантон ва иттињодияњои муассисањои таълимї дохил мешаванд. 4. Маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї тадбирњои зеринро меандешанд: - раванди таълиму тарбияро ташаккул дода, иљрои онро назорат менамоянд; фаъолияти молиявию хољагидории муассисањои таълимиро назорат менамоянд; - ба бењтар шудани вазъи молиявию хољагидории муассисањои таълимї мусоидат менамоянд. Моддаи 42. Асосњои илмї ва таъминоти илмии соњаи маориф 1. Соњаи маориф дар Љумњурии Тољикистон дар асоси дастовардњои илму техника, фарњанг, анъанањои миллї ва арзишњои умумибашарї ташаккул меёбад. 2. Маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф якљоя бо Академияи илмњои Љумњурии Тољикистон, Академияи тањсилоти Тољикистон, дигар академияњои соњавї, муассисањои илмию тањќиќотї, дастовардњои илмї, техникї, технологї, инноватсионї ва фарњангиро дар муассисањои таълимї љорї менамоянд. 3. Таъминоти илмии соњаи маорифро Академияи тањсилоти Тољикистон, муассисањои таълимии тањсилоти олии касбї, пажўњишгоњњои илмию тањќиќотии соњавї, донишкадањои такмили ихтисос, дигар муассисањои илмию методї дар њамкорї бо иттињодияњои эљодї ва ташкилотњои дахлдор амалї менамоянд. БОБИ 5. ЊУЌУЌ ВА ЎЊДАДОРИЊОИ СУБЪЕКТЊОИ РАВАНДИ ТАЪЛИМУ ТАРБИЯ. МАЌОМИ ОМЎЗГОР Моддаи 43. Субъектњои раванди таълиму тарбия Ба субъектњои раванди таълиму тарбия дохил мешаванд: таълимгирандагон, коромўзон, интернњо, ординаторњо, докторантон, унвонљўёни дараљањои илмии муассисањои таълимї ва илмї, кормандони соњаи такмили ихтисос ва бозомўзї; - мураббиён, устоњои таълими истењсолї, омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф; - ходимони илмї, кормандони муассисањои таълимии тањсилоти иловагї; - падару модарон (шахсони онњоро ивазкунанда); - намояндагони муассиса-


9 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

САНАД

ву дигар ташкилотњои сарпараст, иттифоќњои касаба, ташкилотњои љамъиятї, дигар шахсони воќеї ва њуќуќї, ки дар соњаи маориф фаъолият менамоянд. Моддаи 44. Њуќуќњо ва њифзи иљтимоии субъектњои раванди таълиму тарбия 1. Њуќуќњо ва њифзи иљтимоии субъектњои раванди таълиму тарбия мутобиќи Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон, Ќонуни мазкур ва дигар санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон муќаррар карда мешаванд. 2. Хонандагон ва донишљўёни муассисањои таълимие, ки аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, баъди анљоми тањсил њуќуќи гирифтани тањсилотро дар зинаи минбаъдаи тањсилот доранд. 3. Хонандагон ва донишљўёне, ки дар муассисањои таълимии ѓайридавлатии аз аккредитатсияи давлатї нагузашта тањсил мекунанд, њуќуќ доранд имтињонњои хатмро бо иљозати маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ва маќомоти мањаллии идоракунии маориф дар муассисањои таълимии давлатие, ки аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, супоранд. 4. Хонандагон ва донишљўёни муассисањои таълимии тањсилоти касбии давлатї ва ѓайридавлатї њуќуќ доранд ба муассисањои дигари таълимии тањсилоти касбии давлатї ва ѓайридавлатї, ки иљрои барномањои таълимии ба њамон сатњ ва ихтисос мувофиќро таъмин мекунанд, ба таври истисно гузаранд. Тартиби ба таври истисно аз як муассисаи таълимии тањсилоти касбї ба муассисаи дигари таълимии тањсилоти касбї гузаштани хонандагон ва донишљўён, аз љумла ройгон ё пулакї будани таълимро, маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 5. Таълимгирандагони муассисањои таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон њуќуќ доранд худро аз амали ѓайриќонунии маъмурият, омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф, ки њуќуќ, шаъну шараф ва ё ќадру эътиборашонро паст мезананд, њифз намоянд. 6. Таълимгирандагони муассисањои таълимии давлатиро муассис (муассисон) бо стипендия, ёрдампулї, хобгоњ (барои сокинони дењот ва шањрњои дигар), ёрии тиббию солимгардонї ва дигар ёрии моддие, ки санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон муќаррар намудаанд, таъмин менамояд. 7. Харољоти тањсили аспирантон, докторантон ва дигар унвонљўёни дараљањои илмї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон пардохт карда мешавад. 8. Хонандагон ва донишљўён њангоми таълим ва таљрибаомўзии касбї бо тартиби муќарраршуда бо љойи кор, шароити бехатари мењнат ва дар асоси шартнома бо музди мењнат таъмин мегарданд. 9. Барои шахсони дар муассисањои тарбиявї ва ислоњї ќарордошта, роњбарияти чунин муассисањо якљоя бо маќомоти

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

идоракунии маориф барои гирифтани тањсилоти умумии асосї ва тањсилоти ибтидоии касбї, тайёрии касбї ва њамчунин худомўзии онњо шароит муњайё менамоянд. 10. Хонандагон ва донишљўён аз оилањои камбизоат, ки дар муассисањои таълимии тањсилоти ибтидоии касбї, миёнаи касбї ва олии касбии давлатї дар асоси шартнома тањсил менамоянд ва имтињонњои љориро бо бањои «4» (хуб) ва «5» (аъло) месупоранд, бо тартиби муќарраргардида ба гурўњњои тањсили ройгон гузаронида мешаванд. Тартиби ба таври истисно ба гурўњњои тањсили ройгон гузаронидани чунин хонандагон ва донишљўёнро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф муайян мекунад. 11. Муассиси (муассисони) муассисањои таълимии ѓайридавлатї, ки аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, таълимгирандагон ва дигар унвонљуёни дараљањои илмии муассисањои мазкурро бо имтиёзњое, ки барои таълимгирандагон ва дигар унвонљуёни дараљањои илмии муассисањои таълимии давлатї пешбинї шудаанд, таъмин менамояд. 12. Шахсоне, ки аз истењсолот људо нашуда дар муассисањои таълимии давлатї ва ѓайридавлатї тањсил мекунанд, дар мавриди мављуд будани даъватномаи муассисаи таълимї ба рухсатии иловагї аз љойи кор ва дигар имтиёзњое, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муќаррар кардааст, њуќуќ доранд. 13. Муассиси (муассисони) муассисањои таълимї метавонад дар доираи имкониятњои худ барои таълимгирандагон дигар намуди имтиёзњоро муќаррар намояд. Моддаи 45. Стипендия ва дигар пардохтњои пулї 1. Стипендия маблаѓе мебошад, ки барои хонандагон, донишљўён, интернњо, ординаторњо ва аспирантони гурўњњои тањсили рўзона пардохт карда мешавад. 2. Дар Љумњурии Тољикистон шаклњои зерини стипендия таъсис дода мешаванд: - стипендияи Президенти Љумњурии Тољикистон; - стипендияи байналмилалии Президенти Љумњурии Тољикистон «Дурахшандагон»; стипендияи давлатии академї барои донишљўён; - стипендияи давлатї барои аспирантон ва докторантон; - стипендияи номї. 3. Стипендияи Президенти Љумњурии Тољикистон бо тартиби муайяннамудаи Президенти Љумњурии Тољикистон барои хонандагон, донишљўён ва аспирантони болаёќат, ки дар тањсил ва фаъолияти илмї дастовардњои назаррас доранд, пардохт карда мешавад. 4. Стипендияи байналмилалии Президенти Љумњурии Тољикистон «Дурахшандагон» бо тартиби муайяннамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон бо маќсади даст-

гирии шахсони болаёќат ва бо назардошти талаботи иќтисодиёти миллї барои тайёр намудани мутахассисон дар муассисањои таълимї ва илмии давлатњои хориљї пардохт карда мешавад. 5. Стипендияи давлатии академї барои донишљўёне, ки дар муассисањои таълимии тањсилоти миёна ва олии касбї аз њисоби буљети давлатї тањсил мекунанд, пардохт карда мешаванд. Стипендияи мазкур барои донишљўён вобаста ба дастовардњояшон дар тањсил ва фаъолияти илмї таъин карда мешавад. 6. Барои донишљўёни соли аввали тањсил, ки аз њисоби буљети давлатї тањсил мекунанд, аз аввали соли тањсил то санљиши аввал (санљиши нимсола) стипендияи давлатии академї пардохт карда мешавад. Андоза ва тартиби пардохти стипендия аз љониби Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян карда мешаванд. 7. Барои донишљўёни ятиму бепарастор, маъюбони гурўњњои I ва II стипендияи давлатии академї, новобаста ба натиљаи тањсил пардохт карда мешавад. 8. Стипендияи давлатї барои аспирантон ва докторантоне, ки аз њисоби буљети давлатї тањсил мекунанд, пардохт карда мешавад. Андоза ва тартиби пардохти стипендияи давлатї барои аспирантон ва докторантон аз љониби Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян карда мешаванд. 9. Стипендияи номї аз љониби маќомоти давлатии идоракунии маориф, маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот, инчунин шахсони воќеї ва њуќуќї таъсис дода мешавад. Андоза ва тартиби пардохти стипендияи мазкурро таъсисдињандагони он муайян менамоянд. 10. Ба шањрвандони хориљї ва шахсони бешањрванд, ки тибќи квотањои људонамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон тањсил мекунанд, стипендияи давлатии академї аз њисоби буљети давлатии Љумњурии Тољикистон пардохт карда мешавад. 11. Ба таълимгирандагон дигар пардохтњои пулї бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян карда мешаванд. Моддаи 46. Њуќуќ ва ўњдадорињои падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) дар соњаи маориф 1. Падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) њуќуќ доранд: барои фарзандони ноболиѓашон муассисањои таълиму тарбия ва шакли таълимро интихоб намоянд; - дар кори маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї иштирок намоянд; - ба маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф ва маќомоти худидоракунии муассисањои таълимї оид ба масъалањои таълиму тарбияи фарзандон мурољиат намоянд;

- манфиатњои ќонунии фарзандони худро вобаста ба таълиму тарбия дар маќомоти давлатї ва суд њифз намоянд; - барои сифати пасти таълим ва мувофиќ набудани сатњи тањсили фарзандон ба стандартњои давлатии тањсилот, барномањои таълимї, њангоми муќаррар намудани чунин њолат аз тарафи комиссияи босалоњият, маблаѓи барои тањсил супурдаи худро аз муассисањои таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон талаб намоянд. 2. Падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) ўњдадоранд: - барои сињатии љисмонї ва равонии фарзанд пайваста ѓамхорї кунанд, ўро ба муассисаи таълимї омода ва барои инкишофи ќобилияти вай шароити зарурї муњайё созанд; - њуќуќ ва шаъну шарафи фарзандонро њифз намоянд; - фарзандонро дар рўњияи инсондўстї, ватанпарастї, накўкорї, эњтироми оила, забони модарї, анъанањои миллї ва фарњангии халќи худ ва халќњои дигар, њуќуќу озодињои инсон ва шањрванд, рамзњои давлатии Љумњурии Тољикистон ва риояи тарзи њаёти солим тарбия намоянд; - ба фарзандон барои гирифтани тањсилот дар муассисањои таълимї мусоидат намуда, дар хона шароити мусоид муњайё созанд. 3. Падару модари (шахсони онњоро ивазкунандаи) таълимгирандагон ўњдадоранд, ки бо раванди таълиму тарбия, мазмуну давомоти тањсилот ва сатњи дониши фарзандонашон шинос шаванд. 4. Падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) инчунин дорои дигар њуќуќу ўњдадорињое мебошанд, ки онњоро ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян намудааст. 5. Падару модаре (шахсони онњоро ивазкунандае), ки ба тањсили фарзандон монеъагї мекунанд, ба тарбияи онњо беэътиборї зоњир мекунанд, мутобиќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ба љавобгарї кашида мешаванд. Моддаи 47. Мазмуни маќоми омўзгор Мазмуни маќоми омўзгор вобаста ба хусусиятњои касбї маљмўи омилњои зеринро, ки маќоми омўзгорро дар љамъият муайян менамоянд, дар бар мегирад: - ќадру ќимати касби омўзгорї; - талабот ба меъёрњои тайёрии касбї ва мањсули мењнати омўзгор; - дараљаи эътироф ва дастгирии омўзгор аз тарафи давлат; - њурмату эњтироми омўзгор дар љамъият, муассисаи таълимї, оила ва байни таълимгирандагон; - шароити таъминоти моддии омўзгор; - њолати њифзи њуќуќї ва кафолатњои њифзи иљтимоии омўзгор. Моддаи 48. Фаъолияти омўзгорї 1. Ба фаъолияти омўзгорї

шахсоне, ки тањсилоти ибтидої, миёна ва олии касбї ва малакаи зарурии касбї доранд, машѓул шуда метавонанд. 2. Омўзгорон давра ба давра аз аттестатсия мегузаранд. Дар асоси натиљаи аттестатсия дараљаи ихтисоси касбии онњо муайян карда мешавад. 3. Омўзгороне, ки амали содирнамудаашон барои минбаъд давом додани фаъолияти омўзгорї мухолифат мекунад, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз вазифаи омўзгорї озод карда мешаванд. 4. Омўзгороне, ки вазъи саломатиашон дар асоси хулосаи тиббї барои фаъолияти омўзгорї мувофиќат намекунад, тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз вазифаи омўзгорї озод карда мешаванд. 5. Омўзгорон бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон њуќуќи машѓул шудан ба фаъолияти инфиродии омўзгориро доранд. 6. Фаъолияти инфиродии омўзгорї, ки ба гирифтани даромад равона шудааст, фаъолияти соњибкорї њисоб мешавад ва бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон он бояд аз ќайди давлатї гузарад. 7. Барои фаъолияти инфиродии омўзгорї гирифтани иљозатнома њатмї нест, аммо бе ќайди давлатї машѓул шудан ба фаъолияти инфиродии омўзгорї манъ аст. 8. Пурра кардани њайати кормандони соњаи омўзгории муассисањои таълимї дар асоси оинномањои онњо танзим мегардад. Муносибатњои мењнатї бо шартномаи (ќарордоди) мењнатие, ки байни корманд ва муассисаи таълимї баста шудааст, муайян карда мешаванд. Моддаи 49. Усулњои фаъолияти омўзгорї Фаъолияти омўзгорї бо усулњои зерин амалї мегардад: - муносибати маљмўї ба таълим ва тарбия; - хусусияти башардўстонаи таълиму тарбия ва эњтироми њуќуќу озодињои таълимгирандагон; - риояи принсипњои умумибашарии ахлоќ ва арзишњои маънавї; дар назар доштани аломатњои љинсї, мансубияти этникї, забонї, мазњабї ва дигар хусусиятњои шахсии таълимгирандагон; - тарбияи таълимгирандагон дар рўњияи муњаббат ба Ватан ва арзишњои милливу умумибашарї; - риояи принсипи муттасилии тањсилот; - муносибати эљодї ба интихоби шакл ва усулњои фаъолияти омўзгорї вобаста ба маќсаду вазифањои таълим; - дар асоси дастовардњои навтарини илм, техника, технология ва фарњанг такмил додани дониши худ; - робита бо таълимгирандагон ва падару модари онњо (шахсони онњоро ивазкунанда); - њамкорї бо иттињодияњои кўдакон ва наврасон, коллективњои мењнатї, инчунин ташкилотњои дахлдори давлатї ва ѓайридавлатї, ки фаъолия-


САНАД 10 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

ти онњо тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ба роњ монда шудааст. Моддаи 50. Њуќуќњои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф 1. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф њуќуќ доранд: - шаъну шарафи касбии худро њифз намоянд; - фаъолияти касбї, такмили ихтисос ва бозомўзии худро тањким бахшанд; - барои мутолиа ва рушди мањорати касбии худ шароит муњайё намоянд; - ташаббус ва таљрибаи пешќадами худро дар амал татбиќ намоянд; - шаклу усулњои самарабахши таълимро интихоб ва татбиќ кунанд; барои такмили мањорати касбї бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз рухсатии эљодї истифода намоянд. 2. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф дорои дигар њуќуќњое низ мебошанд, ки онњоро ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян намудааст. Моддаи 51. Ўњдадорињо ва масъулияти омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф 1. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф дар раванди таълиму тарбия ўњдадорињои зеринро доранд: - оиннома, ќоидањои тартиботи дохилии муассисаи таълимиро риоя намоянд; - сатњи дониш, љањонбинї, мањорат ва малакаи касбии худро такмил дињанд; - азхудкунии барномањои таълимию илмиро дар асоси стандартњои давлатии тањсилот аз таълимгирандагон талаб намоянд; дарсњои назариявї, амалї, таљрибавї, истењсолї ва дигар намуди дарсњо ва машѓулиятњоеро, ки барномањои таълимї ва ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян намудаанд, дар сатњи баланди касбї гузаронида, аз усулњои фаъоли таълим истифода баранд, бесабаб аз фаъолияти омўзгорї худро дар канор нагиранд; - таълимгирандагонро аз амалњои зўроварии љисмонию равонї њифз намоянд ва барои пешгирии истеъмоли нўшокињои спиртї (аз љумла оби љав), воситањои нашъадор ва моддањои психотропї, мањсулоти тамоку (аз љумла нос) ва маводи сахттаъсир корњои таблиѓотї баранд; - аз доираи мавзўе, ки барномаи таълимї муќаррар намудааст, берун набароянд; - дар ваќти дарс аз телефони мобилї истифода набаранд; - вобаста ба имконот дарсњои кушод ташкил карда, падару модарони (шахсони онњоро ивазкунандаи) таълимгирандагонро барои шинос шудан бо мањорати касбии худ љалб намоянд; - меъёрњои санљиш ва бањогузориро ба дониши хонандагон ва донишљўён дар раванди дарс риоя намоянд; - журнали синфї (гурўњї) -ро дар доираи муќаррарот пур намоянд; - ашёи таълимї, таљњизот ва

ДАР БОРАИ МАОРИФ

м��води таълимиро њифз карда, таълимгирандагонро дар њамин рўњия тарбия намоянд; - бо маќсади такмили мањорати касбї њар 5 сол аз такмили ихтисос гузаранд; - меъёрњои забони давлатиро риоя намоянд; - дар ваќти дарс ва берун аз он аз алфози ќабењ худдорї намоянд; - аз тарѓиби ѓояњои бегона ва ташвиќи њар гуна масъалањое, ки аз доираи мавзўи дарс берун аст, худдорї намоянд; - ба дарс тайёрии амиќ дида, санљиши дафтарњоро љиддї гузаронанд; - дар раванди фаъолияти худ аз таљрибаи пешќадам истифода намуда, ба таълифи маќолањои илмї, назариявї ва методї љиддї муносибат намоянд; - вобаста ба ќобилият китобњои дарсї, методї, назариявї ва дастурњои методї тањия намоянд; - маводи нави илмї, таълим, методї, рўзнома, маљалла, китобњои бадеї, оммавї, илмї ва назариявиро пайваста мутолиа намоянд; - маводи таълимї, конспект, наќшањои таќвимї, лексияњо ва корњои санљишиву озмоишии хаттии худро дар сатњи касбї дар доираи меъёрњои мављуда тањия ва тасдиќ намоянд; - барои инкишофи мањорат ва малакаи хаттї ва нутќи шифоњии таълимгирандагон кўшиш намоянд; - барои дар озмунњои (олимпиадањои) ноњиявї, шањрї, вилоятї, љумњуриявї ва байналмилалї иштирок намудани таълимгирандагон саъю талош намоянд; - ќобилияти зењнї, илмї, тањќиќотї, ихтироъкории таълимгирандагонро муайян намуда, нисбат ба онњо ѓамхорї кунанд; - барои рушди камолоти таълимгирандагон шароит фароњам оваранд; аз таълимгирандагон њамроњи худ овардани маводи таълимиро талаб карда, омодагии онњоро ба дарс, машѓулиятњои таълимї назорат намоянд, онњоро ба хондани китобњои илмию бадеї, рўзномаю маљаллањо ташвиќ намуда, барои рушди љањонбинии онњо тадбирњо андешанд; - услуби коргузорї ва истифодаи технологияњои нави иттилоотиву коммуникатсиониро омўзанд ва таълимгирандагонро ба омўзиши онњо ташвиќ намоянд; - санљишу имтињонњои ќабул ва љориро аз рўи меъёрњои муайянгардида гузаронида, дар ваќти бањогузорї ба амалњои субъективї роњ надињанд; - аттестатсияи хатм ва имтињонњои хатмро дар доираи талаботе, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян намудааст, ташкил намуда, ба дониши таълимгирандагон бањои воќеї гузоранд; рўзномаи хонандагон ва дафтарњои санљишии донишљўёнро санљида, бањои дар журнал ва вараќаи имтињонї ќайдгардидаро ба

онњо гузаронанд; дарсњои худро дар кабинетњои фаннї бо тартиби муќарраршуда ба роњ монанд; - иштироки таълимгирандагонро дар корњои љамъиятї, мањфилњои илмї, адабї, эљодї ва дигар мањфилњо таъмин намуда, ба фаъолона ширкат варзиданашон мусоидат намоянд; - таълимгирандагонро дар рўњияи эњтироми падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда), њамсолон, насли калонсол, арзишњои фарњангию миллї, таърихї ва рамзњои давлатии Љумњурии Тољикистон тарбия кунанд; - љалби таълимгирандагонро ба ташкилотњои хонандагон ва донишљўён таъмин карда, онњоро дар рўњияи ватандўстї, риояи ќонун ва эњтиром ба њуќуќу озодињои инсон ва шањрванд, расму ойин, муњити зист ва риояи тарзи њаёти солим тарбия намоянд; - корњои илмї, эљодии адабї, ихтироъкорї, татбиќи лоињањои инноватсионї ва дигар корњои таълимгирандагонро роњнамої намуда, барои рушди ќобилияти зењнии онњо шароит муњайё намоянд; - нисбат ба хонандагон ва донишљўёне, ки тартиботи дохилии муассисаи таълимиро халалдор менамоянд, ба дарсњо бе тайёрї меоянд ва сару либоси тавсиявиро намепўшанд, маъмурияти муассисаи таълимї ва падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) -ро сари ваќт тариќи хаттї ё шифоњї огоњ намоянд; - нисбат ба таълимгирандагоне, ки аз тањсил саркашї намуда, аз хондан дур мемонанд, падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда), роњбарияти муассисаи таълимї ва маќомоти дахлдорро сари ваќт тариќи хаттї ё шифоњї огоњ намоянд; - дар тањия ва омода намудани иншо, кори санљишї, корњои хаттии эљодиву илмї, реферат, кори курсї, тањќиќоти илмї, рисола, лоињаи дипломї ва инноватсионї ба таълимгирандагон роњбарї намоянд; - дафтарњои фаннии таълимгирандагонро назорат намуда, маводи хаттиро аз рўи меъёрњои муќарраргардида бањогузорї намоянд. 2. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф оид ба таълиму тарбия масъуланд: - ба истеъмоли нўшокињои спиртї (аз љумла оби љав), воситањои нашъадор ва моддањои психотропї, мањсулоти тамоку (аз љумла нос) ва маводи сахттаъсир дар муассисаи таълимї роњ надињанд; - ба хонандагон ва донишљўён маслињати методї ва илмї дода, дигар хизматрасонии таълимиро амалї намоянд; - дар ваќти корї ва раванди дарс бесабаб аз муассисаи таълимї берун нараванд; - ќобилияти иљтимої ва љисмонии хонандагон ва донишљўёнро ба манфиати шахсї истифода набаранд; - ўњдадорињои роњбари синф (гурўњ) -ро дар доираи меъёрњои муќарраршуда иљро карда, бо падару модар (шахсони онњоро

ивазкунанда) робита барќарор намоянд; - ба намуди зоњирии худ диќќат дода, дар муассисаи таълимї либоси тавсиявиро пўшанд, таълимгирандагонро дар рўњияи зебопарастї тарбия кунанд; - њуќуќњои таълимгирандагонро риоя карда, ќадру эътибори онњоро паст назананд; - одобу ахлоќи омўзгориро риоя намоянд. 3. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф оид ба таълиму тарбия ўњдадорї ва масъулиятњои дигареро, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон, оинномаи муассисаи таълимї ва санадњои дохилии он пешбинї намудаанд, ба зимма доранд. Моддаи 52. Њифзи шаъну шарафи омўзгор 1. Шаъну шарафи омўзгор тањти муњофизати давлат ќарор дорад. 2. Дахолати ѓайриќонунии маќомоти давлатї ва шахсони мансабдор ба фаъолияти омўзгор манъ аст. 3. Санљиши фаъолияти омўзгор ва бањогузорї ба кори ў танњо ба маќомот ва шахсони ваколатдор, ки мутобиќи санадњои меъёрии њуќуќии дахлдор муайян шудаанд, иљозат дода мешавад. 4. Аз иљрои вазифаи касбї бе асосњои муайяннамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дур кардани омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф манъ аст. 5. Назорати фаъолият ва аттестатсияи омўзгорон тибќи низомномањое, ки маќомоти дахлдори давлатї тасдиќ намудаанд, амалї карда мешавад. 6. Фаъолияти касбии омўзгор танњо дар доираи касбї, аз љониби шахсон ва маќомоти дахлдори давлатии соњаи маориф баррасї карда мешавад. Њангоми љой доштани камбудињо дар фаъолияти касбии омўзгор шахсияти ў набояд тањќир карда шавад ва ба фаъолияти ў воќеъбинона ва беѓаразона бояд бањо дода шавад. 7. Камбудињои содиркардаи омўзгор танњо пас аз санљиши касбии маќомоти дахлдори давлатї мавриди баррасї ќарор дода мешавад. Санљиши фаъолияти омўзгорро танњо дар асоси мурољиати хаттї ё санади тартибдодаи маќоми (шахси) ваколатдор оѓоз кардан мумкин аст. 8. Омўзгор њуќуќ дорад дар хусуси бањогузории нодуруст ба фаъолияташ ба маќомоти дахлдори давлатї ва ё суд мурољиат кунад ва љуброни зарари моддї ва маънавии ба ў расонидашударо талаб намояд. Моддаи 53. Имтиёзњои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф 1. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф дорои чунин имтиёзњо мебошанд: - мўњлати даъвати омўзгорон ба хизмати њарбї ба таъхир гузошта шавад; - ба рухсатии эљодї бо нигоњ доштани музди мењнат бароянд; - њангоми беморї бо тарти-

би муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон бо доруворї ва табобати ройгон таъмин гарданд; аз хизматрасонии коммуналї ройгон ё имтиёзнок истифода баранд, ки тартиби онро Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд; - барои дастовардњо дар фаъолияти омўзгорї ва тарбияи насли наврас бо мукофотњои соњавї, давлатї ва унвонњои фахрї сарфароз гардонида шаванд; - барои мењнати шоиста ва дастовардњои педагогию илмї ба њавасмандии моддї ва маънавї сарфароз гардонида шаванд; - омўзгороне, ки бори аввал аз фонди давлатї бо манзили истиќоматї таъмин карда мешаванд ё ба бењтар намудани шароити манзилиашон эњтиёљ доранд, бо тартиби муќаррарнамудаи Кодекси манзили Љумњурии Тољикистон дар навбати аввал бо хонаи истиќоматї ё ќитъаи замин барои сохтмони манзили истиќоматї таъмин карда мешаванд; - ба омўзгорони муассисањои таьлимї, ки бори аввал хонаи истиќоматї месозанд, тибќи ќонунгузорї аз њисоби маблаѓи ѓайрибуљетї ё ташкилотњои ќарздињанда ќарзњои бефоиз ё имтиёзноки барои омўзгор ќобили ќабул муќаррар карда мешаванд; - барои омўзгороне, ки дар хонањои истиќоматии фонди манзили давлатию љамъиятї зиндагї мекунанд, дар сурати доштани собиќаи кории омўзгории на камтар аз 15 сол манзили истиќоматиашон ройгон хусусї карда мешавад; - бо пешнињоди хулосаи тиббї роњхатњои ройгону имтиёзноки муассисањои табобатию истироњатї, инчунин сайёњию туристиро бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон истифода кунанд; - омўзгорони љавон дорои имтиёзњои иловагї мебошанд, ки онњоро тибќи ќонунгузорї Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян менамояд; бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон аз њуќуќи истифодаи рухсатии дарозкардашудаи пардохтшаванда истифода намоянд; - омўзгороне, ки собиќаи кории бефосилаи на камтар аз 25 сол доранд, бо хоњиши худашон метавонанд ба нафаќа бароянд ва дар асоси шартнома дар муассисаи таълимї ё дигар соња кор кунанд; - омўзгороне, ки бемории музмин доранд, баъди на камтар аз њар 10 соли кори муттасили омўзгорї ба рухсатии дарозмуддати то яксолаи пардохтшаванда њуќуќ доранд. Номгўи беморї, тартиб ва шарти пардохти музди рухсатии дарозмуддат аз тарафи Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян карда мешаванд; - б��рои омўзгорони љавоне, ки дар дењот фаъолият менамоянд, барои 3 сол иловапулї ба маош муќаррар карда мешавад, ки андоза ва тартиби пардохти онро Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян менамояд;


11 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

САНАД

- барои омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф, ки дар муассисањои таълимии низомаш махсус фаъолият менамоянд, иловапулї ба маош муќаррар карда мешавад, ки андоза ва тартиби пардохти онро Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян менамояд. 2. Омўзгорон ва дигар кормандони муассисањои таълимии ѓайридавлатї аз имтиёзњое, ки барои омўзгорон ва дигар кормандони муассисањои таълимии давлатї пешбинї шудаанд, њуќуќи баробар истифода бурданро доранд. Моддаи 54. Таъминоти моддии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф 1. Андозаи музди мењнати омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифи муассисањои таълимии давлатиро Њукумати Љумњурии Тољикистон муайян мекунад. Андозаи музди мењнати омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифи муассисањои таълимии ѓайридавлатї набояд аз андозаи музди мењнат дар муассисањои таълимии давлатї кам бошад. 2. Музди мењнат ба омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф бо тартиби муќарраргардида барои иљрои кор ва ўњдадорињои вазифавие, ки дар шартномаи (ќарордоди) мењнатї пешбинї шудааст, пардохт карда мешавад. Шартномаи (ќарордоди) мењнатї набояд сатњи кафолатњои мењнатии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро аз сатњи муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва дигар санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон пасттар пешбинї намояд. 3. Музди мењнати омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф аз андозаи меъёри кафолатдодаи давлат иборат буда, ба он иловапулии ба музди мењнат муќарраргардида зам карда мешаванд. Њамчунин музди мењнати омўзгор аз њавасмандгардонии самаранокии мењнати ў вобаста ба тањсилот, ихтисос, собиќаи кор, мањорати омўзгорию мањсули мењнатї, дараљањои тахассусии аз натиљаи аттестатсия гирифтаи омўзгор ифодаёбанда, унвонњои илмию фахрии давлатї ва иловапулї барои корњои аз меъёри муайяншуда барзиёду иловагї иљронамуда иборат мебошад. Муассисањои таълимї дар доираи маблаѓи људокардашуда метавонанд мустаќилона шаклу низоми пардохти музди мењнат, меъёри (ставкаи) иловагии музди мењнат ва маоши вазифавии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро тибќи Кодекси мењнати Љумњурии Тољикистон муќаррар намуда, шаклњои тафриќаи (дифференсиатсияи) љоизи пардохти иловапулї ва мукофотпулиро истифода баранд. Маблаѓи сарфагардидаро барои њавасмандгардонии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф вобаста ба натиљаи фаъолияти мењнатии онњо, инчунин барои мустањкам намудани заминаи моддию техникии муассисаи таълимї истифода бурдан мумкин аст, ки тартиби истифодаи онро маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф дар мувофиќа

№ 31 2-юми августи соли 2013

ДАР БОРАИ МАОРИФ

бо маќомоти дахлдори давлатї муайян менамояд. 4. Ба омўзгорон барои роњбарии синф, санљиши корњои хаттї ва лабораторї, мудирии кабинетњои фаннию методї ва дигар корњо тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон иловапулї муќаррар карда мешавад. 5. Ба музди мењнати омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф, ки дар ноњияву мањалњои шароити табиию иќлимї ва маишиашон номусоид кор мекунанд, коэффитсиентњо ва иловапулї муќаррар карда мешаванд. Номгўи чунин мањалњо, андоза ва тартиби пардохти коэффитсиентњо ва иловапулиро Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд. 6. Омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф барои њифзи манфиатњои худ метавонанд бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон иттињодияњои љамъиятї, ассотсиатсияњо ва фондњо ташкил намоянд. Фондњои дастгирии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф аз њисоби сањмияњои ихтиёрии шахсони воќеї ва њуќуќї, аз љумла хориљї, тибќи муќаррароти ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ташкил карда мешаванд. 7. Маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон омўзгорони дар дењот зиндагикунандаро бо ќитъањои замин ва дигар молу мулк таъмин менамоянд. 8. Давлат муњайё кардани шароитро барои такмили ихтисос ва бозомўзии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифи муассисањои таълимии давлатї кафолат медињад. БОБИ 6. ФАЪОЛИЯТИ МОЛИЯВИЮ ХОЉАГИДОРЇ ДАР НИЗОМИ МАОРИФ Моддаи 55. Фаъолияти молиявию хољагидорї 1. Манбаи маблаѓгузории тамоми фаъолияти таълимию истењсолї, илмї ва хољагидорї, инкишофи иљтимоию иќтисодии маорифро маблаѓи буљетї ва ѓайрибуљетї, аз љумла маблаѓи худи муассис (муассисон) ва дигар сарчашмањое, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон манъ накардааст, ташкил медињанд. 2. Маблаѓгузории соњаи маориф њар сол дар буљети давлатї бо сархати алоњида зикр гардида, он бо назардошти меъёрњои њадди аќалли маблаѓгузории муассисањои таълимї сурат мегирад. Ин меъёрњо вобаста ба намуд, шакл, зинањои тањсилот, мањалли љойгиршавї ба як таълимгиранда, ба як муассисаи таълимї ва ё дар дигар асос муайян карда шуда, бояд барои пурра пўшонидани харољоти љории вобаста ба раванди тањсилот мусоидат намоянд. Тартиби њисоб намудани меъёрњои маблаѓгузории хизматрасонии таълимї, аз љумла

маблаѓгузории сарикасї, аз њисоби буљети давлатї аз љониби Њукумати Љумњурии Тољикистон муќаррар карда мешавад. 3. Таъмини маблаѓгузории фаъолияти илмию тањќиќотии муассисањои таълимии тањсилоти миёна ва олии касбї ба таври људогона дар шакли кўмаки молиявї (субсидияњо) барои иљрои мавзўъњои наќшавии тањќиќотї бо супориши муассис (муассисон) дар шакли озмун амалї карда мешавад. 4. Ба муассисањои таълимї дар њудуди маблаѓи људокардашуда ва аз дигар сарчашмањо воридшуда мустаќилияти молиявию хољагидорї дода мешавад. Раванд ва тартиби истифодаи маблаѓи муассисањои таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва оинномаи муассисаи таълимї сурат мегирад. 5. Фаъолияти хољагидории муассисањои таълимї дар доираи маќсад ва вазифањое, ки дар оинномаи онњо пешбинї шудаанд, аз љумла фармоишњои давлатї, муайян карда мешавад. Муассисањои таълимї ўњдадоранд, ки фармоиши давлатї ва фармоишњоро оид ба фурўши мањсулот (кор ва хизматрасонї) дар њаљми на бештар аз фармоишњои дахлдор иљро намоянд. Муассисањои таълимии давлатї њуќуќ доранд барои ќонеъ гардонидани талаботи худ мањсулот, кор ва хизматрасониро бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузорї оид ба хариди давлатии мол, кор ва хизматрасонї харидорї намоянд. 6. Муассисаи таълимї метавонад бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон маблаѓи иловагї, аз љумла асъориро, бо роњи хизматрасонии иловагии пулакї ва амалигардонии фаъолияти дигар, ки оинномааш пешбинї кардааст, инчунин аз њисоби эњсонкорї ва пардохтњои маќсадноки шахсони воќеї ва њуќуќї, аз љумла хориљї, љалб намояд. 7. Манбаъњои иловагии маблаѓгузории муассисањои таълимї инњо мебошанд: -даромад аз фурўши мањсулот, иљрои кор ва хизматрасонии муассисањои таълимию истењсолї; - воридот аз иљрои кор ва хизматрасоние, ки хусусияти илмї ва илмию методї доранд; - тайёркунї, такмили ихтисос ва бозомўзии пулакии мутахассисон дар муассисањои таълимии давлатї дар асоси шартнома; - фаъолияти истењсолию тиљоратї дар раванди таълим ва дигар намудњои фаъолият, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон манъ накардааст, ба шарте ки онњо бар зарари фаъолияти асосии муассисаи таълимї набошанд; - пардохтњои ихтиёрии эњсонкорї ва дигар маблаѓе,

ки аз ташкилотњои давлатї, ѓайридавлатї ва шахсони воќеї ворид мешаванд; - грантњо; - ќарзњои ташкилотњои ќарзї. 8. Меъёрњои маблаѓгузории муассисањои таълимии ѓайридавлатї аз меъёрњои маблаѓгузории муассисањои таълимии давлатї дар ќаламрави дахлдор кам буда наметавонанд. Маблаѓгузории муассисањои таълимии ѓайридавлатї аз њисоби муассис (муассисон) сурат мегирад. 9. Давлат, аз љумла маќомоти мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот, метавонанд муассисањои томактабї ва таълимии тањсилоти умумии ѓайридавлатиро, ки аз аккредитатсияи давлатї гузаштаанд, дар доираи харољоти таълиму тарбияи тарбиягирандагон ва хонандагони муассисањои томактабї ва таълимии тањсилоти умумии давлатї аз љињати молиявї дастгирї намоянд. Моддаи 56. Андозбандї дар соњаи маориф 1. М у а с с и с а њ о и таълимї тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон андоз месупоранд, аз андоз озод карда мешаванд ва ё аз дигар имтиёзњои андозбандї истифода мебаранд. 2. Бо маќсади љалби сармояи (инвеститсияи) дохилию хориљї ба соњаи маориф давлат барои шахсони воќеї ва њуќуќї, аз љумла хориљї, ки соњаи маорифи Љумњурии Тољикистонро маблаѓгузорї мекунанд, метавонад њама гуна имтиёзњо, аз љумла имтиёзњои андозбандї пешбинї намояд. Тартиб ва андозаи имтиёзњои мазкурро Кодекси андози Љумњурии Тољикистон ва дигар санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистон муќаррар мекунанд. Моддаи 57. Њуќуќњои молумулкии муассисањои таълимї 1. Молу мулки муассисањои таълимиро воситањои асосї ва гардон, инчунин молу мулки дигаре, ки муассис (муассисон) бо њуќуќи идоракунии оперативї вобаста намудаанд, ташкил медињанд. Муассисањои таълимї молу мулки мазкурро бо тартиб ва шарту шароитњои муайяннамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон соњибї, истифода ва ихтиёрдорї менамоянд. 2. Муассисањои таълимї молу мулки бо њуќуќи идоракунии оперативї вобасташударо тибќи таъиноти вазифавии онњо истифода мебаранд ва њуќуќ надоранд, ки онро њамчун воситаи кафолати иљрои ўњдадорињои худ ё ўњдадорињои шахсони сеюм, аз љумла ба сифати гарав, истифода баранд ва њамчунин њуќуќ надоранд, ки молу мулки аз њисоби маблаѓи буљети давлатї ба даст овардашударо бегона кунанд, њамчун ќарз дињанд ё ба таври дигар ихтиёрдорї намоянд.

Моддаи 58. Фаъолияти пулакии муассисањои таълимї 1. Муассисањои таълимї њуќуќ доранд, ки фаъолияти таълимї ва мувофиќ ба ихтисосњои дахлдори соњавї фаъолияти таълимии пулакиро ба роњ монанд. 2. Фаъолияти таълимии пулакї ќисме аз фаъолияти таълимии муассисаи таълимї мебошад, ки бо фармоиш ва аз њисоби фармоишгар дар асоси ќарордоди хизматрасонии таълимии пулакї ба роњ монда мешавад. 3. Иљрокунанда (муассисаи таълимї) тибќи ќарордоди хизматрасонии таълимии пулакї ўњдадор мешавад, ки бо супориши фармоишгар бо роњи амалї намудани барномањои таълимии дахлдор, барномањои тайёр намудани мутахассисони касбї талаботи фармоишгарро (ё шахсро) ба тањсилот ќонеъ гардонад. Фармоишгар ўњдадор мешавад, ки маблаѓи хизматрасонии мазкурро тибќи муќаррарот пардохт кунад ва дар раванди тањсил фаъолона иштирок намояд. 4. Муассисаи таълимї њуќуќ дорад маблаѓи тањсилро барои хонандагон ва донишљўёни дорои дастовардњои намоёни таълимї ё илмї, инчунин хонандагон ва донишљўёни ба дастгирии иљтимої ниёздошта кам кунад. Асосњо ва тартиби кам кардани маблаѓи тањсил барои њамаи хонандагон ва донишљўён набояд хусусияти табъизї (дискриминатсонї) ва (ё) интихобї дошта бошад. 5. Маблаѓи хизматрасонии таълимии пулакї бо муассис (муассисон), маќомоти дахлдори идоракунии маориф ва сиёсати зиддиинњисорї мувофиќа карда мешавад. 6. Шакли намунавии ќарордод оид ба хизматрасонии таълимии пулакї аз љониби маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф тасдиќ карда мешавад. 7. Дар муассисањои таълимии давлатї бо хоњиши падару модари (шахсони онњоро ивазкунандаи) хонандагон ва донишљўён таълими иловагии пулакї дар асоси шартнома ташкил карда мешавад. 8. Таълими иловагии пулакї берун аз наќшаи таълимї аз рўи самтњои зерин амалї мегардад: барномањои алоњидаи таълимї ва фанњое, ки дар стандартњои давлатии тањсилот пешбинї нашудаанд; - омўзиши амиќи мавзўи дарсњо, агар чунин омўзишро намуди дахлдори муассисаи таълимї муайян накарда бошад; - дигар намудњои таълим берун аз стандартњои давлатии тањсилот. 9. Ба омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф, роњбарони синфњо, мураббињо, парасторон, маъмурияти муассисањои таълимї љамъоварии маблаѓи наќд ва ѓайринаќдї аз таълимгирандагон ва падару модари онњо (шахсони онњоро ивазкунандаи) манъ аст. 10. Ба омўзгорони њамаи намудњои муассисањои таълимї амалї намудани фаъолияти пулакии омўзгорї ва дигар намуди фаъолияти тиљоратї,


САНАД 12 ЌОНУНИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ОМЎЗГОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон манъ накардааст, дар асоси шартнома иљозат дода мешавад. 11. Муассисањои таълимии ѓайридавлатї њуќуќ доранд, ки дар асоси шартнома хизматрасонии пулакии таълимию тарбиявї, аз љумла таълим дар доираи стандартњои давлатии тањсилотро ба роњ монанд. Муносибати байни муассисаи таълимии ѓайридавлатї, таълимгиранда ва падару модар (шахсони онњоро ивазкунанда) бо шартномае танзим мегардад, ки дараљаи тањсилот, мўњлати таълим, андоза ва тартиби пардохти таълим ва шартњои дигарро муайян менамояд. 12. Фаъолияти пулакии муассисањои таълимии ѓайридавлатї фаъолияти тиљоратї њисобида намешавад, ба шарте ки даромад аз чунин фаъолият пурра барои пардохти харољоти раванди таълиму тарбия ва такмили он, аз љумла барои пардохти музди мењнат дар муассисаи таълимии марбута, сарф карда шавад. Моддаи 59. Љуброни зарари аз тањсилоти бесифат расондашуда 1. Муассисаи таълимї ўњдадор аст зарари ба таълимгиранда аз тањсилоти бесифат расондашударо љуброн намояд. Зарари аз тањсилоти бесифат ба таълимгиранда расонидашуда зараре мебошад, ки бо гуноњи муассисаи таълимї дар њолати номатлуб иљро кардани талаботи стандартњои давлатии тањсилот, барнома ва наќшањои таълимї, миќдор ва давомнокии соатњои таълимии дар наќшаи таълимї пешбинишуда расонида шудааст. 2. Шахсе, ки аз тањсилоти бесифат зарар дидааст, њуќуќ дорад аз муассисаи таълимї љуброни онро дар шаклњои зерин талаб намояд: - тањсилоти такрорї дар њаљми зарурї дар њамон муассисаи таълимї; - маблаѓи барои тањсил пардохтшударо пас гирад. 3. Зарари аз тањсилоти бесифат расонидашуда дар њолати ба мувофиќа нарасидани тарафњо тибќи ќарори суд љуброн карда мешавад. Моддаи 60. Заминаи моддию техникии муассисањои таълимї 1. Ба заминаи моддию техникии муассисањои таълимї бино, иншоот, коммуникатсия, таљњизоти таълимї, воситањои наќлиёт, ќитъаи замин ва дигар молу мулк, ки ба муассисањои таълимї дахл доранд, дохил мешаванд. 2. Заминаи моддию техникии муассисањои таълимї дар асоси принсипи афзалиятнокї ва мутобиќи меъёрњои муќарраргардида ташаккул меёбад. 3. Воситањои наќлиёт, ашё ва таљњизоти таълимро ѓайримаќсаднок истифода бурдан ва ё аз муассисањои таълимї берун баровардан манъ аст. 4. Ќитъаи замин ба муассисањои таълимї барои истифодаи бемўњлат бо тартиби муќаррарнамудаи Кодекси замини Љумњурии Тољикистон дода мешавад. Истифодаи ќитъаи замини ройгон ба

ДАР БОРАИ МАОРИФ

муассисањои таълимї додашуда хилофи таъиноти он манъ аст. 5. Дар ќитъаи замине, ки барои истифода ба муассисањои таълимї дода шудааст, сохтани дигар бино ва иншооти ѓайрисоњавї манъ аст. Моддаи 61. Шартнома дар бораи тайёр намудани мутахассисон Мутахассисон дар асоси шартномањои байни муассисањои таълимї ва вазоратњо, идорањо, шахсони воќеї ва њуќуќї, аз љумла хориљї, бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон тайёр карда мешаванд. Моддаи 62. Фондњои соњаи маориф 1. Дар соњаи маориф мумкин аст барои бењтар гардонидани раванди таълиму тарбия ва такмили он, тањкими заминањои моддию техникии соња, њифзи иљтимої ва дастгирии омўзгорон ва дигар кормандони соња, таълимгирандагон фондњои мухталиф таъсис дода шаванд, ки тартиби таъсис ва фаъолияти онњоро ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муќаррар менамояд. 2. Дар муассисањои таълимии тањсилоти умумии асосї ва миёнаи умумї фонди таълим ба андозаи на бештар аз 1 фоизи сметаи харољоти муассисањои таълимї таъсис дода мешавад. Фонди мазкур инчунин аз манбаъњои зерин ташаккул ёфта метавонад: - маблаѓи хайрияе, ки аз эњсонкории шахсони воќеї ва њуќуќї ба даст омадааст; - маблаѓњои дигаре, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муќаррар намудааст. 3. Фонди таълим барои таъмини талаботи моддї ва истеъмолии хонандагон аз оилањои камбизоат, дигар намудњои ёрии моддї, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муќаррар намудааст, гузаронидани чорабинињои солимгардонию маънавї, њавасмандгардонии омўзгорону хонандагон сарф карда мешавад. Моддаи 63. Эњсонкорї дар соњаи маориф 1. Шахсони воќеї ва њуќуќї, аз љумла хориљї, метавонанд тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон барои муассисањои таълиму тарбия, манзилгоњ (хонањои истиќоматї, хобгоњњо), биноњои таълимї ва ёрирасон сохта, онњоро бо таљњизот, асбобу анљоми лозимї муљањњаз намоянд, тариќи эњсонкорї китоб, молу мулк ва маблаѓ хайр намоянд. Барои чунин шахсони воќеї ва њуќуќї имтиёзњо муќаррар карда мешаванд, ки тартиб ва андозаи онњоро ќонунгузории Љумњурии Тољикистон муайян менамояд. 2. Барои шахсони воќеї ва њуќуќие, ки тариќи эњсонкорї муассисањои таълимї сохта, онњоро ба

моликияти давлатї месупоранд, мутобиќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва бо ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон имтиёзњои иловагї муќаррар карда мешаванд. 3. Муассисањои таьлимї метавонанд маблаѓи хайрияи аз њисоби эњсонкорон ба даст омадаро бо маќсади такмил додани заминаи моддию техникии муассиса, таъсиси фонди таълим ва бењтар гардонидани раванди таълиму тарбия истифода баранд. Моддаи 64. Њифзи саломатї ва ташкили хўроки умумї дар соњаи маориф 1. Фаъолияти соњаи маориф бо назардошти зарурати таъмини њифзи њаёт ва саломатии таълимгирандагон ба роњ монда мешавад. 2. Муассисањои таълимї шароити заруриро, ки ба њифз ва тањкими саломатии таълимгирандагон, инчунин инкишофи љисмонии онњо нигаронида шудааст, муњайё месозанд. 3. Муассисањои таълимї њуќуќ доранд, ки хўроки умумии таълимгирандагону омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маорифро мустаќилона аз њисоби маблаѓи дар ихтиёрашон буда ташкил намоянд. 4. Маќомоти мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот, шахсони воќеї ва њуќуќї метавонанд дар ташкили хўроки умумии ройгон барои тарбиягирандагони муассисањои томактабї, хонандагони муассисањои тањсилоти умумї ва хўроки умумии имтиёзнок барои хонандагону донишљўёни муассисањои таълимии тањсилоти ибтидої ва миёнаи касбї кўмак расонанд. 5. Маќомоти дахлдори давлатї ба муассисањои таълиму тарбия барои таъмини њифзи њаёт ва саломатї, инчунин инкишофи љисмонии таълимгирандагон ёрии зарурї мерасонанд. 6. Барои ташкили хизматрасонии тиббї ва бехатарии шароити таълиму тарбияи таълимгирандагон маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф, маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї, маќомоти мањаллии идоракунии маориф, маќомоти идоракунии тандурустї ва ташкилотњои он, роњбарони бевоситаи муассисањои таълиму тарбия масъул мебошанд. 7. Хизматрасонии тиббї бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон барои таълимгирандагони њама намудњои муассисањои таълимї ройгон аст. 8. Муассисањои таълимї барои аз ташхиси тиббї гузаронидани омўзгорон маблаѓи зарурї људо менамоянд. БОБИ 7. ЊАМКОРИИ БАЙНАЛМИЛАЛЇ ДАР СОЊАИ МАОРИФ Моддаи 65. Њамкории байналмилалї дар соњаи маориф 1. Њамкории байналмилалї дар соњаи маориф тибќи

ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ва дар асоси шартномањои байналмилалии эътирофнамудаи Тољикистон амалї мегардад. 2. Маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф маќоми мутамаркази тамоми сохторњои соњаи маориф дар бахши њамкории байналмилалї бо муассисаю дигар ташкилотњои байналмилалии давлатњои хориљї ва муќими Љумњурии Тољикистон ба њисоб меравад. 3. Маќомоти дахлдори давлатї, муассисањои таълимї, муассисаю дигар ташкилотњои соњаи маориф њуќуќ доранд дар мувофиќа бо муассис (муассисон) ва маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф бо муассисаю дигар ташкилотњои хориљї ва байналмилалї робита барќарор намоянд. 4. Тањсил, такмили ихтисос ва бозомўзии шањрвандони хориљї дар муассисањои таълимии Љумњурии Тољикистон, инчунин тањсил, такмили ихтисос ва бозомўзии шањрвандони Љумњурии Тољикистон дар муассисањои таълимии дигар давлатњо бо тартиби муќаррарнамудаи Њукумати Љумњурии Тољикистон ва шартномањое, ки аз љониби маќомоти давлатии идоракунии соњаи маориф, муассисањои таълимї ва дигар ташкилотњо ба имзо мерасанд, дар мувофиќа бо муассис (муассисон) амалї карда мешаванд. Моддаи 66. Фаъолияти иќтисодии хориљї 1. Маќоми ваколатдори давлатї дар соњаи маориф, муассисањои таълимї, дигар ташкилотњои соњаи маориф тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон метавонанд дорои њуќуќ ба фаъолияти иќтисодии хориљї бошанд, аз номи худ бо тарафи хориљї дар мувофиќа бо муассис (муассисон) созишномањо банданд ва дигар санадњоро ба имзо расонанд. 2. Муассисањои таълимие, ки бо фаъолияти иќтисодии хориљї машѓуланд, метавонанд дар бонкњои тиљоратии Љумњурии Тољикистон бо асъори миллї ва хориљї суратњисобњо кушоянд. 3. Маблаѓе, ки аз фаъолияти иќтисодии хориљї ба муассисањои таълимї ворид мешавад, бо њуќуќи моликият ба онњо тааллуќ доранд ё дар њуќуќи идоракунии оперативии онњо ќарор мегиранд ва онњоро бидуни иљозати муассисањои мазкур гирифтан мумкин нест. Маблаѓи мазкур ба маќсади рушди муассисаи таълимї, тањкими заминаи моддию техникии он, њавасмандгардонии омўзгорон ва дигар кормандони соњаи маориф истифода бурда мешавад. 4. Муассисањои таълимї, дигар ташкилотњои соњаи маориф якљоя бо ташкилотњои хориљї метавонанд тибќи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон корхонањои муш-

тарак таъсис дињанд. БОБИ 8. МУЌАРРАРОТИ ХОТИМАВЇ Моддаи 67. Љавобгарї барои риоя накардани талаботи Ќонуни мазкур Шахсони воќеї ва њуќуќї барои риоя накардани талаботи Ќонуни мазкур бо тартиби муќаррарнамудаи ќонунгузории Љумњурии Тољикистон ба љавобгарї кашида мешаванд. Моддаи 68. Дар бораи аз эътибор соќит донистани Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 17 майи соли 2004 «Дар бораи маориф» (Ахбори Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон, с. 2004, №5, мод. 345; с. 2005, №12, мод. 655; с. 2006, №12, мод. 546; с. 2008, №6, мод. 465; с. 2009, №3, мод. 81; №5, мод. 336; №7-8, мод. 500; с. 2010, №7, мод. 566; с. 2011, №3, мод. 176) аз эътибор соќит дониста шавад. Моддаи 69. Тартиби мавриди амал ќарор додани Ќонуни мазкур Ќонуни мазкур пас аз интишори расмї мавриди амал ќарор дода шавад. Президенти Љумњурии Тољикистон Эмомалї РАЊМОН ш. Душанбе, 22 июли соли 2013, № 1004 Ќарори Маљлиси намояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон Оид ба ќабул кардани Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» Маљлиси намояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон ќарор мекунад: 1. Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» ќабул карда шавад. 2. Ќарори Маљлиси намояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон аз 14 апрели соли 2004, № 1103 «Оид ба ќабул намудани Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» (Ахбори Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон, с.2004, № 4, мод. 271; с. 2005, № 8-10, мод. 480; с. 2006, № 11, мод. 499; с. 2008, № 2, мод. 118; с. 2009, № 3, мод. 140; № 4, мод. 241; № 6, мод. 445; с. 2010, № 4, мод. 302; с. 2011, № 1, мод. 11) аз эътибор соќит дониста шавад. Раиси Маљлиси намояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон Ш. ЗУЊУРОВ ш. Душанбе, 6 марти соли 2013, № 1095 Ќарори Маљлиси миллии Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон Оид ба Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» Маљлиси миллии Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф»- ро баррасї намуда, ќарор мекунад: Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи маориф» љонибдорї карда шавад. Раиси Маљлиси миллии Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон М. УБАЙДУЛЛОЕВ ш. Душанбе, 4 июли соли 2013, № 537


ОМЎЗГОР

ИФТИХОР

№ 31 2-юми августи соли 2013

тай намуд: Тољикистон (соли 1924), 2.Таъсиси ЉШС Тољикистон дар њайати ИЉШС (соли 1929) 3.Расидан ба истиќлолияти комил ва эълони Љумњурии соњибистиќлолу мустаќил ва комилњуќуќи Тољикистон (соли 1991). Дар оѓози охирин дањсолаи асри ХХ барои халќи тољик њадяи бена-

истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон» ќабул шуд. Њамин тавр, пас аз садсолањо тољикон ба орзуи дерини худ расиданду соњибдавлату соњибистиќлол гардиданд. Тањкимбахши асосии ин истиќлолият Иљлосияи таърихии ХУ1 Шўрои Олии Љумњурии Тољикистон гардид, ки моњи ноябри соли 1992 дар Хуљанди бостонї

ва ба бахту саодат расонд. Солњо мегузаранд, вале номи Сарвари кунунии тољикон бо Истиќлолияти давлатии љумњурї то абад пайванд боќї хоњад монд. Истиќлолияти миллию давлатї њодисаи бошарофат ва бафайзу нишотовар аст. Ба туфайли он Тољикистон њамчун давлати мустаќил дар харитаи љањон падид омад, соњиби Нишон, Парчам ва Суруди миллї гардид. Соли 1994

зиру дилпазири таърихї насиб гардид. 9-уми сентябри соли 1991 дар Иљлосияи ѓайринавбтии Шўрои Олии Љумњурии Тољикистон (даъвати дањум) изњорот дар бораи Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон ва Ќарори Шўрои Олии Љумњурии Тољикистон «Дар бораи эълон намудани

баргузор гашт. Мутаассифона, дар натиљаи низоъњои дохилї ва бар асари дахолати неруњои берунаи бадхоњи миллати тољик муддате чанд истиќлолияти тозападиди мо зери хатар монд, вале дар нињоят гурўњњои солимфикру ватанпараст ба пирўзї расиданд, вањдату њамдигарфањмї тантана кард, истиќлолияти давлатї њифз гардиду устувор монд ва минбаъд рушд ёфт. Дар ин раванди сарнавиштсозу бунёдкор наќши мењварї мутааллиќ ба Президенти Љумњурии Тољикистон, мўњтарам Эмомалї Рањмон буд. Ин абармарди миллат дар марњилаи њассосу пуртазоди мамлакат инони роњбариро ба даст гирифта, љонфидоёна кишварро аз њама гуна вартањо берун кашид

аввалин Конститутсияи давлати соњибистиќлоли Тољикистон аз тариќи раъйпурсии умумихалќї ќабул карда шуд, ки он Ватани мањбуби моро ба љањониён њамчун давлати демократї, њуќуќбунёд, дунявї ва иљтимої муаррифї намуд. Ба муомилот баровардани асъори миллї, густариши робитањои иќтисодию иљтимоии хориљї, роњандозии ислоњот дар соњањои муњимтарини њаёти халќ, таъсиси чандин мактаби олї ва муассисањои сатњи љањонї ва амсоли инњо низ дар заминаи истиќлолият ба кишвари мо муяссар гардиданд. Истиќлолият чењраи фарњангии миллатро равшантар намуд, љилои тоза бахшид. Бисёр чорабинињои фарњангї ба ташаккули њисси ифтихори миллї ва ватандўстии шањрвандон мусоидат карданд. Забони тољикї њамчун забони давлатї мавќеъ ва нуфузи баланд пайдо намуд, заминаи ќонунияш устувор гардид. Як силсила чорабинињои вусъатманде, ки дар љумњурї баргузор шуданд, ба такомули маънавии мардум ва афзудани эътибори давлати тољикон дар арсаи љањон

БА ПЕШВОЗИ РЎЗИ ИСТИЌЛОЛИЯТИ ДАВЛАТИИ ТОЉИКИСТОН Яке аз муњимтарин арзишњои сиёсиву иљтимоии башарият истиќлолият мебошад, ки он њамсангу њамарзиш бо озодист. Аз ќадимулайём ањли олам дар њар минтаќаи замин, ки зиндагї дошта бошанд, баробари ба зинаи муайяни дарки аслу моњияти њастї майл ба озодї намудаву бањри он талош варзидаанд. Таърихи инсоният пур аз муборизањои бардавому фидокорона бањри озодист. Аз ин лињоз нигоње ба пањнои таърих ба овони ѓуломдориву мустамликадорї афкандан кофист, то бифањмем, ки истиќлолияту озодї чї арзишњоеро дороянд. Њазрати Иќбол њакимона фармудааст: Бандаи озодро ояд гарон Зистан андар љањони дигарон. Халќи тољик табиатан истиќлолиятпарасту озодидўст аст ва ба ин, пеш аз њама, таърих гувоњ бувад, таърихи пур аз муборизањои љонфидоёнаи ин халќи хирадоин. Ва кулли ин муборизањо барои њимояи марзу буми хеш, яъне, барои њимояи истиќлолият будаанд. Дар ин љодаи сангину вазнин тољикон борњо ба бархўрдњои шадид дучор шудаву аксаран пирўзу сарбаланд мондаанд ва агар гоње истиќлолияту озодї аз даст додаанд, аз нияту азму мароми хеш нагаштанд, боз њам ба њар гунаву њар васила ба талошњои озодихоњонаашон идома бахшидаанд… Асри ХХ барои миллати тамаддунпарвари тољик ањди басо таърихиву сарнавиштсоз гардид. Дар ин асри пуртазод ва пур аз љангу љидолу беадолатињову ќисматсозињо халќи тољик се зинаи хеле муњими инкишофу ташаккули давлату давлатдориро барои расидан ба истиќлолияти воќеии миллї

зояд. Ба ин, аз љумла, бо ибтикори Тољикистон ва бо ќатъномањои СММ дар арсаи бдайналхалќї эълон шудани Соли байналхалќии оби тоза, Дањсолаи «Об-барои њаёт», Соли байналхалќии њамкорињо дар соњаи об, чун љашни љањонї пазируфтани Наврўз… мусоидат карда. Њадиси истиќлолият хеле бардавому рангин аст. Он бояд пайваста тарѓибу ситоиш шавад, бояд боиси ифтихору шукргузории мо бошад. Мо, ањли кишвари бињиштосои тољикон, бояд њамеша ва дар њама љо гуфтањои зерини Сарвари мамлакатамон, муњтарам Эмомалї Рањмонро дар ёд дошта бошем ва мутобиќ ба онњо амал бинамоем: «Вазифаи аввалиндараљаи њамаи мо истиќлолияти давлатиамонро мустањкам карда, насли наврасу љавонро дар рўњияи вањдату ягонагї, ватандўстиву ифтихори миллї, садоќат ба анъанаву суннатњои таърихиву фарњангии миллат ва эњтиром ба арзишњои умумибашарї тарбия намудан аст». Гулнора АМИНОВА, омўзгори гимназияи №1 барои кўдакони болаёќати шањри Душанбе

ИСТИЌЛОЛИЯТ – ШУКУФОИИ МИЛЛАТ

БА ИФТИХОРИ 3000-СОЛАГИИ ЊИСОРИ ШОДМОН

ИСТИЛОИ ЊИСОР АЗ ЉОНИБИ АЪРОБ

Муњаммад Љарири Табарї њангоми тасвири њодисањои соли 709 дар хусуси фатњи Шумон аз љониби арабњо дар асараш «Таърихи Табарї» чунин нигоштааст. - «Филенашб Бозиќ (Бода) ё Ќисбиштон (шояд Гуштаспон бошад) – малики Шумон омили (намояндаи ) Ќутайбаро аз кишвари худ ронд ба додани фидияро, ки барои он бо Ќутайба (сарлашкари араб) сулњ баста буд, ќатъ намуд. Ќутайба Айёши Ѓазнавиро бо як марди порсои хуросонї назди малики Шумон фиристод, то малик фидияро бар онон бидињад. Чун ба он љой расиданд, онњоро ањли шањр тирборон намуданд. Марди хуросонї аз Айёш људо шуда бирафт. Айёш пурсид: «Оё ту дар љињоди ман алайњи онњо ёрї медињї?» Гуфт: - «Бале». «- Ин тавр бошад, аз пас маро муњофизат бикун» - гуфт Айёш. Номи он мард Муњаллаб буд. Айёш ба онњо њуљум оварда љангид ва онон ( муњофизони шањри Шумон) аз ў бигурех-

13

мусоидат карданд. Бузургљашнњои 100-солагии давлати Сомониён, 680-солагии Мир Саид Алии Њамадонї, 675-солагии Камоли Хуљандї, 2500-солагии шањри Истаравшан, 1000-солагии «Шоњнома», 1000-солагии Носири Хусрав, 2700солагии шањри Кўлоб… аз њамин ќабил чорабинињо буданд. Њамчун давлати соњибистиќлол обрўи Тољикистон дар саросари љањон марњила ба марњила меаф-

танд. Муњаллаб аз ќафо ба Айёш њуљум оварда ўро бикушт, захмњои ўро шумурданд – ададашон шастто буд. Ин њол онњоро ѓамгин кард ва гуфтанд:

- «Марди шуљоеро куштем». Хабар ба Ќутайба расид ва ў шахсан худаш ба роњ баромада, то ба Балх расид. Малики Шумон бо Солењ ибни Муњсин (бародари Ќутайба) дўстї дошт. Солењ мардеро назди ў фиристода талаб намуд, ки малики Шумон сар аз итоати Ќутайба напечад ва ба сулњи ў бигардаду фидия бидињад. Малики Шумон ќабул накард ва ба фиристодаи Солењ чунин бигуфт: - Ту маро аз Ќутайба

метарсонї, ваќте, ки ќалъаи ман аз ќалъањои дигар мустањкамтар аст? Ман аз Ќутайба тарс надорам! Ќутайба аз Балх баромада аз дарёи Ому бигзашт ва б Шумон омад. Ў дарёфт, ба к малики Шумон ќалъаро ки м мустањкам намудааст. Ќутайба м манљаниќњое (механизме, ки б воситаи он сангњои калонба р ба масофаи нисбатан дур ро п партофтан мумкин буд)-ро сўи ў ва дарбориёнаш рост намуд. М Малики Шумон чун ин њол бид дид, тарсид,, ки маѓлуб мегард ва тамоми сарвату дороии дад худро ба чашмаи бетаги миёни ќалъа партофт. Сипас, ў дарвозаи ќалъаро кушода бурун баромад ва бо арабњо љангида, кушта гардид. Ќутайба ќалъаро бо зўрї кушод ва љанговарони муњофизро кушта, зану фарзандони онњоро асир намуд. Аз маълумотњои мављуда маълум мегардад, ки ќалъаи Њисор хеле баланд буда, бар замми ин дар дохили он чашма низ будааст. Ин маълумоти Табарї бо маълумоти асари љуѓрофии «Њудудул-олам» мушобењ аст. Дар асоси ин ду далел ва ба назар гирифтани маълумоти љуѓрофишиносони араб оиди мавќеи Шумон мо ба хулосае омадем, ки шањри Шумон мањз дар атрофи ќалъаи Њисори имрўза воќеъ гардида буд. Зеро деворњои ќалъаи Њисор имрўз њам хеле баланд буда, дар дохили он чашмаи об мављуд аст. Зафар ДЎСТОВ, муаррих

ВОХЎРЇ

ЊАМКОРИЊО ВУСЪАТ МЕЁБАНД

30-юми июли соли љорї дар Вазорати маориф вохўрии вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Нуриддин Саидов бо ректори Донишкадаи энергетикии шањри Москва Рогалев Николай Дмитриевич, муовини ректор оид ба робитањои байналмилалии донишкада Замолодчиков Владимир Николаевич

пиадаи проблемавї ва конфронсњои илмї баргузор гарданд. Ѓайр аз ин, мо мехоњем дар назди филиал литсей ва дар базаи литсей маркази забони русї таъсис дода шавад,-пешнињод намуд Н.Рогалев. Вазири маориф Н.Саидов пешнињодоти мењмононро пазируфта, илова намуд, ки Донишгоњи

ва директори филиали Донишкадаи энергетикии шањри Москва дар шањри Душанбе С.Абдулкаримов доир гардид. Зимни вохўрї вобаста Николай Рогалев баробари баррасии як ќатор масъалањо пешнињод намуд, ки њамкории филиалро бо дигар донишгоњу донишкадањо вусъат бахшида, миёни филиал ва дигар муассисањои таълимї созишномањо баста шавад. -Њамчунин, хуб мешуд, ки миёни филиал ва дигар донишгоњњо олим-

энергетикї таљрибаи кофї дорад, аз ин рў, хуб мешуд дар базаи марказ чопи луѓату фарњангњо ва омўзиши забони русї бо додани сертификат барои муњољирон ба роњ монда шавад. Дар баробари ин, барои баланд бардоштани сатњу сифати таълим омўзгорону мутахассисони ботаљриба аз Федератсияи Россия даъват карда шаванд, бењтар хоњад шуд. Эњсони ХУШБАХТ, «Омўзгор»

«БЕШАИ САБЗ» ОЃЎШ БОЗ КАРД

Бо дастгирии раёсат ва иттифоќи касабаи донишгоњ дар мавзеъи зебоманзараи ноњияи Муъминобод истироњатгоњи «Бешаи сабз» кушода шуд. Дар маросими кушодашавии истироњатгоњ раиси ноњияи Муъминобод Пирмад Зарифов ва ректори донишгоњ Абдулло Табаров иштирок доштанд. Айни њол дар ин истироњатгоњ 50 нафар фарзанди омўзгорон ва кормандони донишгоњ дар давраи таътили тобистона ба истироњат фаро гирифта шудаанд. Дар замини атрофи истироњатгоњ 300 нињоли мевадињанда ва гулу гулбутта шинонда шудааст, ки барои таъмини озуќавории истироњатгоњ мададгор мебошад. Шариф АБДУЛЊАМИД, «Омўзгор»


14

ОМЎЗГОР

ЊИСОБОТ

№ 31 2-юми августи соли 2013

НИШАСТИ МАТБУОТЇ НИШАСТИ МАТБУОТЇ НИШАСТИ МАТБУОТЇ НИШАСТИ МАТБУОТЇ НИШАСТИ МАТБУОТЇ

47 МИЛЛИОН СОМОНЇ МУСОИДАТИ БЕШТАР БА ТАКОМУЛИ ЗАБОН БАРОИ РУШДИ МАОРИФ

Дар нишасти матбуотие, ки ба фаъолияти нимсоли Вазорати молияи ЉТ бахшида шуда буд, вазир Сафаралї Наљмиддинов баромад карда, ќайд намуд, ки шаш моњи аввали соли љорї њаљми Маљмўи Мањсулоти Дохилї - 15,8 млрд. сомониро ташкил дода, афзоиши реалии он ба 7,5 фоиз баробар гардид, ки ин нисбат ба њамин давраи соли гузашта 2,0 млрд. сомонї зиёд мебошад. Аз њисоби буљети љумњуриявї ба буљетњои мањаллї, барои сариваќт пардохт намудани музди мењнат, рухсатпулии муаллимон ва инчунин барои чорабинињои омодагї ба мавсими тирамоњу зимистонгузаронї субвенсия ба маблаѓи 289,0 млн. сомонї ва бо роњи њисоби байнињамдигарї 5,5 млн. сомонї љамъ ба маблаѓи 295,0 млн. сомонї људо карда шудааст. Барои пардохти сариваќтии нафаќа ва кўмакупулињою љубронпулињо ба Агентии давлатии суѓуртаи иљтимої ва нафаќа аз њисоби буљети љумњуриявї - 29,5 млн. сомонї маблаѓњои иловагї људо карда шудааст. Дар ин доира маблаѓгузории иншоотњои муњими давлатї, аз ќабили сохтмони иншоотњои энергетикї, бунёди Гимназияњои Президентї дар ноњияи Њисор, шањри Кўлоби вилояти Хатлон, биноњо таълимии Донишгоњи давлатии омўзгорї, Донишгоњи техникї, Донишгоњи славя-

нии Тољикистону Россия, навбати 2-и Донишгоњи Миллї, сохтмони варзишгоњњо дар ноњияњои Муминобод, Фархори вилояти Хатлон, шањри Исфараи вилояти Суѓд, ноњияи Њисор, толорњои варзишї дар шањри Хоруѓ, ноњияи Темурмалики вилояти Хатлон ва дигар иншоотњо таъмин карда шудааст. Маблаѓњои мазкур ба соњањои наќлиёт - 383,0 млн. сомонї, энергетика - 82,0 млн. сомонї, хољагии манзилию коммуналї - 52,0 млн. сомонї, кишоварзї - 64,0 млн. сомонї, маориф - 47,0 млн. сомонї, тандурустї - 5,9 млн. сомонї, иљтимої - 1,3 млн. сомонї равона гардид. Маблаѓи умумии ќарзи беруна ба 1 июли соли 2013 2131,9 млн. доллари амрикої ё ин ки ин ба 25,3 фоизи Маљмуи мањсулоти дохилї баробар мебошад. Аз љумла, ќарзи бевоситаи давлатї, ки хизматрасонї он аз тарафи Њукумати Љумњурии Тољикистон таъмин мегардад, ба 1930,20 млн. доллари Амрико баробар буда, 22,9 фоизи номиналии Маљмўи мањсулоти дохилиро ташкил медињад. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

МАКТАБЊОИ НАВ БУНЁД МЕШАВАНД

Чунон ки дар нишасти матбуотии маќомоти иљроияи њокимияти давлатии шањри Душанбе ќайд гардид, маљмўи мањсулоти минтаќавї дар ќаламрави шањр дар шаш моњи соли љорї ба маблаѓи 3400,0 миллион сомонї љамъбаст шуда, суръати афзоиш 107, 5 фоизро ташкил додааст. Корхонањои мављуда – 57,9 фоиз сатњи истењсолро баланд бардоштанд ва њаљми истењсоли мањсулоти саноатї дар моњњои январ – июни соли 2013-ум 11,3 фоиз коњиш ёфта, 439602,5 њазор сомониро ташкил додааст. Рўзноманигорон ба масоили гуногуни њалталаб ва мушкилоти мављуда дахл карда, зимнан аз сари ваќт тоза накардани зуболадонњо, ки кўчањои мањаллањои истиќоматиро бадбўй гардонидаанд, изњори норизоиятї намуданд. Муаллифи ин сатрњо доир ба проблемањои бахши маориф сухан ронда, зикр намуд, ки боястї муассисањои таълимї ва идоравии соња муљаддан сохта шуда, бо шукуњу љалоли худ аз дигар бинои маќом��т тафовуте надошта бошанд.

Фарзи мисол, идораи шуъбаи маорифи ноњияи Фирдавї дар як кўчаи дур аз назарњо ва дар бинои куњансохте љойгир аст. Айни њамин њолро метавон дар бинои шуъбаи маорифи ноњияњои Сино ва Исмоили Сомонї ба мушоњида гирифт. Ќисмати зиёди мактабњо дар замони Шўравї бунёд гардидаву имкони пурраи фарогирии хонандагонро надоранд. Дар посухи ин суолњо масъулон иброз доштанд, ки воќеан шумораи мактабиён сол то сол меафзояд. Тибќи нишондодњои оморї теъдоди хонандагон соле то 3,5 њазор зиёд мегардад. Сардори раёсати маорифи шањр Њ.Фаќеров гуфт, ки соли равон мактабњои №№ 7,8,56 сохта ба истифода дода шуданд. Бо људо гардидани маблаѓњо аз љониби роњбарияти Њукумати кишвар ва шањри Душанбе сохтмони муассисањои дигари таълимї ва идоравии соњаи маориф љиддан ба роњ монда хоњад шуд, - баён дошт Њ.Фаќеров. Шодї РАЉАБЗОД, «Омўзгор»

Дар толори Маркази миллии тадќиќоти стратегї бо иштироки хабарнигорони дохиливу хориљї нишасти матбуотии Кумитаи забон ва истилоњоти назди Њукумати Љумњурии Тољикистон шуда гузашт. Дар он њисоботи раиси кумита Додихудо Саймиддинов дар бораи фаъолияти шашмоњаи Кумитаи забон ва истилоњот мавриди баррасї ќарор гирифт. Д.Саймиддинов ба њозирин дар бораи пањлуњои муњими фаъолияти муассиса, аз љумла, назорати татбиќи Ќонун «Дар бораи забони давлатї», истилоњот ва мавриди корбасти

онњо дар номгузории ташкилоту муассисањо, меъёри номгузорї, нашри китобу дастурњои зарурї… иттилоъ дод. - Кумита барои љараёни амалишавии Ќонун «Дар бораи забони давлатї» як ќатор иќдомњоро пеш гирифт,- гуфт ў. – Аз љумла, санљиши назоратии онро дар шањру ноњияњои Хуљанд, Љаббор Расулов, Ќайроќќум дида баромадем. Маълум шуд, ки дар ќисмати зиёди ин минтаќањо маќомоти масъули ноњия ба масъалаи риояи тозагии забони давлатї аз пушти панља менигаристаанд. Дањшат аст, ваќте ки бо ду порча устухон

дар болои дўкони хеш менависанд: «Олами гўшт». Зикр шуд, ки сањлангории маќомоти масъули мањал, ба хусус, дар масъалаи ташкили курсњои бозомўзии забони тољикї зиёд ба чашм мерасад. Рўзноманигорон аз монеањои зиёди мављуда оид ба имлои имрўзаи забони тољикї, номгузорињои барѓалат ва чанд масоили дигари вобаста изњори нигаронї намуда, њамзамон пешнињодњои љолиб ироа карданд. Саидаи ФАЗЛ, «Омўзгор»

ЗАНОН ЊАМЕША БА ЃАМХОРЇ НИЁЗ ДОРАНД

Шумораи хонандагон нисбат ба соли хониши 2011 – 2012 дар муассисањои тањсилоти умумї 10721 нафар зиёд шудаанд, ки 8443 нафари онњо духтаронанд. Дар ин бора, дар нишасти матбуотї раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Њукумати Љумњурии Тољикистон Сумангул Таѓоева иттилоъ дод. Раиси Кумита аз он изњори нигаронї намуд, ки дар соли тањсили 2012 – 2013 аз 2630 нафар хонандагон аз таълими њатмї дур монда, 1499 нафарашонро духтарон ташкил додаанд. Тањсили духтарон, пешравии онон дар соњањои интихобкардаашон дар маркази диќќати њамешагии њукумат ва Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Њукумати Љумњурии Тољикистон мебошад. Чунон ки ироа гардид, дар назди кумита аз соли 2009 – ум инљониб Хадамоти дастгирї барои духтарони ноболиѓи ќурбони намудњои гуногуни зўроварї гардида, таъсис дода шудааст. Аз лањзаи таъсиси ин Хадамот ќариб 211 нафар духтарони ноболиѓ аз шањру навоњии мамлакат омада,

ШАФЌАТ

барќароршавии љинсию рўњиашонро таъмин намуданд. Чунон ки дар нишаст гуфта шуд, Кумита бо маќсади њавасмандгардонии донишљўдухтарони лаёќатманд ва аълохони донишкадаю донишгоњњо чун њамасола 30 нафари ононро бо идрорпулї таъмин менамояд. Рўзноманигорон аз таќдири бонувони муњољир ва барваќт ба шавњар додани духтарон дар дењот пурсон шуданд. Раиси Кумита гуфт, мутаассифона, дар шаш моњи охири соли љорї 38 нафари онњо вафот намудаанд, ки ин нисбат ба њамин давраи соли гузашта 3 нафар зиёд аст. Дар байни фавтшудагон се нафар кўдак низ њаст. Ба таври маълум, синну соли никоњї аз 18 – солагї муайян шудааст, мутаассифона, баъзе волидон ќонунро риоя накарда, духтаронашонро барваќт ба шавњар медињанд. Дар давраи њисоботї 56 њодисаи дар синну соли ноболиѓї ба шавњар додани духтарон ба ќайд гирифта шуда, ба волидон љазоњои маъмурї шудааст. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»

ГЕНЕРАЛ ЃАМХОРЇ МЕКУНАД

Дасти дармондагон гирифтан, ба эњтиёљмандон мадад расондан ва махсусан, ятиму бепарасторонро навозиш кардан ва ба кўмакашон шитофтан, ба эътирофу таъкиди ањли хирад, аз волотарин фазилатњои инсонист. Хеле хушоянд ва шарофатовар аст, ки дар љомеаи имрўзаи мо таваљљуњ ба ятимон пайваста меафзояд ва њамагон майл ба ятимнавозї мекунанд. Ин, пеш аз њама, таъсири бафайзи хислати њамидаи Сарвари мањбуби кишварамон Эмомалї Рањмон аст, ки њамеша дасти мењру шафќат ба ятиму бепарасторон дароз мекунанд ва мекўшанд, ки онњо худро яккаву танњою вомонда эњсос накунанд. Мактаб-интернати №1-и шањри Душанбе, ки маъвои гурўње аз кўдакони ятиму бепарастор аст, як зумра ѓамхору мададгороне дорад, ки пайваста кори хайр меку-

нанду эњтиёљмандони ин даргоњро њољатбарорї менамоянд. Сардори Академияи Вазорати корњои дохилии Љумњурии Тољикистон, генерал-майори милитсия Розиќзода Абдулњакими Шералї аз зумраи њамин гуна ашхоси соњибфазилат аст. Ин марди некнињод бо вуљуди серкориаш борњо ба таълимгоњи мо омада, бо хонандагон мулоќотњо ороставу барояшон њадяњо эњдо намудааст. Сардори академия хонандагони ятиму бепарасторро барои идомаи тањсил дар Академияи Вазорати корњои дохилї њидоят менамояд ва мањз дар њамин замина соле чанд ќабл аз ин як шогирди мо – Зокиров Собир ба академияи мазкур дохил гардида, онро бомуваффаќият хатм намуд ва њоло корманди Вазорати корњои дохилист. Соли равон бо њидояту дастгирии А.Розиќзода боз ду нафар шогирди таълимгоњи мо,

ки њар ду ятиманд (Мењроб Давлатбеков ва Фарњод Обидов), муњассили Академияи Вазорати корњои дохилї гардиданд. Онњо хурсандию сарафрозии бењад доранд ва шукронаи чунин Ватани мањбуб мекунанд. Мо, кормандони мактабинтернат, аз Розиќзода Абдулњакими Шералї барин фарзандони шоистаи миллат, ки дар иртибот бо сиёсати Президенти мамлакат дар баробари дигар корњои хайру шоиста ятимнавозї мекунанд, дасти мадад ба бепарасторон дароз менамоянд, ифтихорманду сипосгузорем ва аз номи кулли ятимону бепарасторон барояшон рўзгори бардавому босаодат таманно дорем. Ф.ЃАЙРАТОВ, директори мактаб-интернати №1-и шањри Душанбе

АНДЕША

ОМЎЗГОРРО ЌАДР КАРДАН МЕБОЯД Тўли чанд сол аст, ки омўзгорам-омўзгори синфњои ибтидої. Аз пешаи интихобкардаам розиям. Мутаассифона, имрўзњо нисбат ба ин касби пуршараф ќисме аз ањли љомеа ба назари тањќир менигаранд. Омўзгор барои баъзењо нафарест, ки танњо фарзандони онњоро нигањбонї мекунад, то дар давоми 4-5 соати дарсї онњо бо њамдигар љанљол нанамоянд. Бархе аз падару модароне њастанд, ки нисбат ба омўзгор бењурматии зиёде зоњир менамоянд. Омўзгорро тањќир намуда, фарзандони худро «бегунањ» мењисобанд. Дар назди фарзандони худ аз омўзгор бартарияти худро нишон медињанд. Дар ин маврид бача на танњо эњтироми худро ба омўзгор аз даст медињад, инчунин, дар назди њамсинфонаш худситоиву маѓрурї карда: «Агар муаллим маро љанг кунад, падарам адабашро дода мемонад», -мегўяд. Барои тасдиќи фикр воќеаеро, ки худ шоњиди он будам, мисол меорам. Боре њангоми дарс ба синф падари духтарчае бе ягон иљозатпурсї ба синф дохил шуда, ба сўи ман бо ѓазаб нигариста гуфт: «Дар

кадом давру замон ба хонандаи синфи якум вазифаи хонагї барои аз ёд кардан супорида шудааст?! Ту чї хел муаллим њастї? Минбаъд ба фарзанди ман ягон хел вазифаи хонагї насупор! Фарзанди маро дигар танбењ мадењ!...» Чунин волидайн аксаран онњое њастанд, ки бо кадом роње як миќдор маблаѓро ёфта, худро дастнорасу дастдароз тасаввур мекунанд. Омўзгоре, ки баробари ў маблаѓ надорад, албатта хомўширо афзалтар медонад. Зеро ў яќин медонад, ки дигарон бетарафиро ихтиёр карда такякоњаш намешаванд. Имрўз њама бетарафем, ки ин як сабаби пастравии масъулияти муаллим ва тарбия аст. Маќсади мо, омўзгорон, ин аст, ки ќарорњоро тавассути ахбори омма, матбуот бисёртар пешкаши омма гардонанд, то ин ки волидайн мазмуну маќоми ин ќонунро дарк карда, аз рўи он амал намоянд. Гулљамол БОБОЕВА, муаллимаи мактаби №7-и ноњяи Ѓончї


ОМЎЗГОР

СИМО ЉАШНВОРА

№ 31 2-юми августи соли 2013

ВУСЪАТИ ФАЪОЛИЯТ

Вай роњи пуршарафи зиндагиашро аз коргари фабрикаи пойафзолдўзї шурўъ карда, омўзгор, агроном – олим, роњбари хољагї њам шуд. Минбаъд дар вазифањои мудири китобхона, сарпешоњанг, муаллими биология, роњнамо (инструктор), љонишин, мудири шуъбаи тарѓибот ва ташвиќоти кумитаи њизбї њам кор кардааст. Нињоят, ба касби омўзгорї содиќ монд… Ў зодаи дењаи Пуличуќури ноњияи ба номи Бобољон Ѓафуров буда, дар њамон љо ба воя расидааст. Ду сол дар ќисми њарбии шањри Советск, вилояти Калинингради Федератсияи Россия хизмати Модар – Ватанро ба љо овард. Њ. Каримов сарбози интернатсионалист низ њаст. Соли 1980 ба Љумњурии Афѓонистон дар њайати мањдуди Ќушўнњои Мусаллањи собиќ ИЉШС њамчун афсар бо рутбаи лейтенанти калон даъват шуд. Ў дар њайати гурўњи генерал В.Н. Сполников ќарзи интернатсионалистии худро то моњи апрели соли 1982

сарбаландона иљро намуд. Дар амалиёти љангї дар шањрњои Кобул, Шиндант, Фарањ, Лашид Љаван, Њирот, Ќандањор, Ќундуз, Љалолобод, Ѓазнї фаъолона ширкат намудааст. Барои мардонагї ва шуљоати њарбї дар ваќти иљрои вазифаи интернатсионалї чандин маротиба бо ифтихорномаю медалњо мукофотонида шудааст. Тўли солњо вай дар њар муассисае, ки кор кард, худро њамчун мутахассиси даркорї, чашмикордон ва пурмасъулият нишон дод. Хоксорї, њимматбаландї, шикастанафсї аз бењтарин хислатњои ўст. Мањз бо њамин васила байни ањли зањмат ном баровард. Маълум, ки ин њама пешравињо осон ба даст намеоянд. Аз мутахассис мењнати софдилона ва дониши казої талаб мегардад. Вай инро њанўз аз даврони љавонї дарк намуда, чун мактаби миёнаро хатм кард, боз аз пайи омўзиши илм гардид. Биноан, Донишкадаи давлатии Хуљанд баъдтар Донишгоњи аграрии Тољикистон ва минбаъд Донишгоњи тайёр намудани роњбарони хољагидориро хатм намуд. Донишу таљрибаашро ба назар гирифта, моњи марти соли 1988 Њасан Каримовро директори литсейи касбї – техникии раќами 75 – и ноњияи Б. Ѓафуров

таъин намуданд. Дар ин муддат тањти роњбарии Њ. Каримов комплекси нави бинои литсей барои 720 љой дар маркази ноњияи Б. Ѓафуров (моњи январи соли 1989) ба пуррагї сохтаю ба истифода дода шуд. Мутаассифона, солњои љанги бемаънї, ки як навъ бесарусомонї њукмфармо буд, бинои литсей ба ќисми њарбї дода шуд. Њамин тавр, байни солњои 1988 – 1998 литсей се маротиба љой иваз намуд. Бо вуљуди њамин, таълимгоњ њељ гоњ соате аз фаъолият боз

ЗАБОНОМЎЗЇ

СУХАНВАРЇ ЊУНАРИ ВОЛОСТ Омўзиши забонњои хориљї имрўз, ба вижа, барои љавонон ањамияти муњим пайдо кардааст. Ин нукта дар суханронињои Президенти кишвар Эмомалї Рањмон батакрор таъкид мешавад. Омўхтани забони русї аз он љињат муфид аст, ки мардуми мо дар зиндагии њамарўзаашон ва муносибат бо шањрвандони ИДМ ба кор мебаранд. Забони англисї бошад, дар замони љањонишавї яке аз воситањои пешбарандаи иќтисодиёту сиёсат, иљтимоиёту бозор ва варзиш гаштааст. Мо бо боварии калон гуфта метавонем, ки њар як донишљўи мо дар дил њаваси омўхтани забони хориљиро дорад. Ифода ва иборањои «забони англисї - забони байналмилалї», «забони англисї - забони бизнес», «забони англисї - забони иќтисодиёт»-ро дар њамаи гузоришњои васоити ахбори умум метавонем мушоњида намоем. Аз ин хотир, устодони забони англисї вазифадор њастанд, ки роњњо ва усулњои навини таълими забони англисиро бо забономўзон дар љустуљў бошанд. Дар замони љањонишавї, ки њамаи воситањои техникї фароњам аст, замоне, ки интернет корро хеле осон гардондааст, замоне, ки маводи зиёдро ба воситаи як тирезаи хурд ( компютер - интернет) дастрас карда метавонем, сифати таълими забонњои хориљиро низ ба њамон сатњи љањонї бояд роњандозї намоем. Инкишоф додани нутќи шифоњии донишљўён дар раванди таълим яке аз њадафњои асосии њар як

устод ва донишљў мебошад. Њар як донишљў мехоњад нутќи шифоњии худро инкишоф дињад, вале бисёр шахсоне њастанд, ки солњои зиёд аз паи омўзиши забони хориљї њастанд ва бо афсўси зиёд изњор мекунанд, ки бо ин забон сухан гуфта наметавонанд. Инчунин, мо имрўзњо дар кору фаъолияти донишљўён мебинем, ки чї тавр онњо дар пайи љустуљўи бахшњои омўзиши забонњои хориљї њастанд, вале мо њоло њам гуфта наметавонем, ки донишљўёни мо нутќи равони забони хориљї доранд. Албатта, ба маќсад нарасидани омўзандагони забонњои хориљї сабабњои гуногун дорад. Агар донишљўён аз пайи бартараф кардани мушкилињои омўзиши забон шаванд, омўхтани забонњои хориљї дучанд осонтар мегардад. Яке аз калонтарин мушкилие, ки муњаќќиќон таъкид мекунанд, монеаи равонї аст. Шахсе, ки забон меомўзад, аз суханронї бо ин забон метарсад. Тарс аз он ки мабодо хато кунад. Мушкилии дигар фикри «ваќте ки калимаи зиёд аз бар кунам, баъд бо ин ё он забон сухан мегўям» мебошад. Албатта, ин дуруст аст, бе донистани калима ва иборањо сухан гуфтан мушкил аст, вале бо ќадри имкон бояд калимањои азёдшуда истифода шаванд. Шахсоне њастанд, ки бо донистани 200-300 калима бо забони хориљї суњбат мекунанд ва чунин шахсон аз хато гуфтан њарос надоранд ва дар натиља дар ваќти кўтоњ ба маќсадашон

мерасанд. Ин њолат даъват мекунад, ки дар забономўзї љасоратманд бояд буд. Тарафи дигари ин масъала доштани њавасмандї (мотивация) мебошад. Дар ќатори омўзиши забонњои русї ва англисї дар Тољикистон ихтисосмандони забони франсавї ва немисї низ кам нестанд. Забони франсавї яке аз забонњои зеботарин ва дипломатии рўи дунё ба њисоб меравад ва бо он дар бисёр гўшаю канори љањон њарф мезананд. Забони немисї низ нуфузашро коњиш намедињад. Ба ин пешрафт ва сатњи баланди иќтисодии Олмон сабаб шуда метавонад. Дар шароити истиќлолияти Тољикистон имконоти васеи равобити мустаќил бо мамолики хориљї ба миён омадааст ва мо њамчун устодони забонњои хориљї, чун шањрванди њамин кишвар метавонем бо дуруст ба роњ мондани таълиму тарбияи забономўзї ба пешрафти кишварамон сањмгузор бошем. Хулоса, инкишоф додани нутќи шифоњии донишљўён муњимтарин амалест, ки њамаи пањлўњои зањмати устодони забонњои хориљиро ошкор месозад. Сайќал додани нутќи шифоњї аз омехтани назария бо амалия њосил мешавад.

Ќурбоналї ПИРОВ,

Фаридун ЃИЁСОВ

намондааст, дари он барои толибилмон њамеша кушода буд. Айни њол литсей дар як ќисми бинои мактаб – парваришгоњи ноњия дар алоњидагї фаъолият мебарад. Њамаи биноњои дарсї аз таъмир бароварда шуда, шогирдон боз аз соли нави хониш сабаќ мегиранд. Умуман, хислати ин марди кордон он аст, ки дар њама њолат устодону шогирдонро ба дастгирии њамдигар ташвиќ месозад. Њамин буд, ки таъмир сариваќт ба анљом расида, биноњо мунтазири дар бар гирифтани ањли литсейанд. Бояд афзуд, ки литсейи касбї – техникии раќами 75- и ноњияи Б. Ѓафуров, ки ба он Њ. Каримов роњбарї менамояд, аз рўйи ихтисосњои челонгар – таъмиргари автомобилњо (ронандаи дараљаи С), кафшергари газию барќї, тракторчї – мошинисти истењсолоти кишоварзї ва дўзанда мутахассис тайёр мекунад. Дар литсей бањри касбомўзии шогирдон шароити хуб фароњам оварда шудааст. Њуљрањои барњавои таълимї, лабораторияњо, устохонањо дар ихтиёри касбомўзонанд. Литсей бештар аз 6500 нафар мутахассис тайёр намудааст, ки њоло аксарияти онњо дар соњањои мухталифи хољагии

ТАЊСИЛОТИ КАСБЇ

15

халќи ноњияву шањр, вилоят фаъолият мебаранд. Донишљўёни литсей чи дар хониш ва чи дар корњои љамъиятї намунаи ибрати дигаронанд. Онњо њамчунин дар озмунњои вилоятии байни литсейњо борњо љойњои намоёнро ишѓол кардаанд. Бо роњбарии бевоситаи Њ. Каримов барои ташкили љойњои нави корї ва ќонеъ гардондани талаботи ањолии ноњияи Б. Ѓафуров дар литсей гурўњњои кўтоњмуддати ронандаи дараљаи «С» ва «В» таъсис дода шудааст. Њ. Каримов дар баробари роњбарї вазифањои зиёди љамъиятиро низ ба уњда дорад. Раиси Шўрои директорони муассисањои тањсилоти ибтидоии касбии вилояти Суѓд, раиси Шўрои ташкилоти љамъиятии Иттифоќи собиќадорони байналмилалии Афѓонистон дар ноњияи Б. Ѓафуров аст. Номбурда дар байни коллективњои таълимгоњ ва муассисањои тањсилоти ибтидоии касбии вилоят обрўю эътибори калон дорад. Дар баробари ин, Њ. Каримов љамоатчии фаъол ва падари мењрубон низ њаст. Се фарзанду шаш набера дорад. Њасан Каримов ба синни мубораки шастсолагї расиданд. Роњбари кордон, омўзгори асил, љамоатчии фаъолро ба ин муносибат табрик гуфта, барояшон тандурустии комил, барору комёбї ва њузуру њаловати оилавиро таманно дорем. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»

Љумњурии Тољикистон мегузаранд ва дањуми август ба шањри Томск фирида стода мешаванд. Намояндаи коллељ ва ст Вазорати маориф онњоро роњбаладї В намуда, на то љойгиршавиашон њамроњї менамоянд. Албатта, тањсил, љойи хоб, м хўрок ройгонанд. Идрорпулї низ дода хў мешавад. Хатмкунандагони коллељ ба м курси дуюм ва дорои дипломи аъло ку дошта ба курсии сеюми донишгоњњо до

ЌАБУЛИ ДОВТАЛАБОН ДОВТАЛАБО ИДОМА ДОРАД

Чунон ки муовини директор оид ба корњои таълими коллељи муњандисї – омўзгорї Амиргулхон Наимов ва котиби комиссияи ќабул Худоёр Ширинбеков иттилоъ доданд, то 25 – уми июл (аз рўйи 6 ихтисос) 49 нафар њуљљат супоридаанд. Аз рўйи мушоњидањои солњои гузашта наќшаи ќабули довталабон бояд иљро гардад, - гуфт А. Наимов, - мутаассифона, ягон нафар то имрўз ба факултаи таълимоти кишоварзї њуљљат насупорида истодааст. Шояд сабаб дар он бошад, ки алњол бо ташкил шудани хољагињои дењќонї (фермерї) таъмини техникаи соња ба дараљаи даркорї нест ва хоњишмандони омўзиши техникаи кишоварзї низ як навъ дилхунук шудаанд. Имрўз њар як хољагии фермерї соњиби техникаи кишоварзии худист ва ба мутахассис ниёз надорад. Имсол бори нахуст ба факултаи наќлиёти автомобилї баъди хатми синфи нуњум барои 13 љой иљозат дода шуд. Коллељи номбурда ягона муассисаест, ки барои омўзишгоњњои касбї – техникї ва литсейњои љумњурї устоњои таълимї – истењсолї тайёр менамояд. Коллељи информатика ва техникаи компютерї (директораш Рањмоналї Шарифов) низ аз рўйи 6 ихтисос (пас аз хатми синфњои 9 ва 11) довталабонро ќабул мекунад. Таълим бо ду забон – тољикию русї буда, тибќи наќша имсол 425 нафар (ба шакли шартномавї, буљавї ва ѓоибона) хоњишманд ќабул мегарданд. То њол 200 нафар њуљљат супоридаанд. - Имсол мо бо коллељњои информатика ва техникаи њисоббарори шањри Томск дар масъалаи тањсили тољикбачањо дар муассисањои онњо шартнома бастем, - гуфт Р. Шарифов. - Он љо донишљўён аз рўйи 40 ихтисос касбу њунар меомўзанд. Довталабон аз суњ��ат бо омўзгорони коллељи мо ва намояндагони Вазорати маорифи

ба тариќи суњбат ќабул карда мешаванд. Ў гуфт, яке аз шартњои асосї донистани забони русист, зеро он љо машѓулиятњо бо њамин забон сурат мегиранд. Тамоми коллељу литсейњои љумњурї дар мувофиќа бо супориши Вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Нуриддин Саидов ќабули довталабонашон ба Томск тавассути коллељи мо сурат мегирад. Муовини директори литсейи касбии саноати дўзандагии шањри Душанбе Зебо Ниёзова бар он назар аст, ки агар хоњишмандон ба литсейи мазкур њуљљат супоранд, хато нахоњанд кард, зеро ин љо аз рўйи 9 ихтисос касбу њунар омўзонда мешавад. Бурандагї, дўзандагї, мўдшиноси либос, интернет – технология, системаи компутерї аз љумлаи он тахассусњоеанд, ки муштариёни зиёд доранд. Аз суњбат бо раиси комиссияи ќабули њуљљатњо дар коллељи касбї – техникии раќами 30 Љамолиддин Бењбудов маълум гардид, ки ба ин муассиса то 25 июли соли љорї 115 довталаб њуљљат супоридаанд. Дар литсейи касбї – техникии раќами 63 аз рўйи 8 ихтисос таълим дода мешавад. Аз теъдоди умумии ќабулшавандањо, ки 245 нафарро ташкил додаанд,145 нафар аз њисоби буља ва 100 нафар аз њисоби шартномавианд. Муассисањои Роњи оњани Тољикистон ба кадрњои ин муассиса талаботи хоса дошта, њамасола 40 – 45 нафарро ба кор ќабул менамоянд. Вазъи ќабули њуљљатњо ба муассисањои номбурда бозгўи он аст, ки минбаъд барои таъмин ва таълими кадрњои коргарї дар љумњурї мушкилот нахоњад љой дошт. Њотами ЊОМИД, «Омўзгор»


16

ОМЎЗГОР

АНЉОМ

№ 31 2-юми августи соли 2013

ЭЪЛОН

СУГВОРЇ

Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон барои тањсил дар Академияи молиявии назди Њукумати Федератсияи Россия дар соли тањсили 2013-2014 ќабули довталабонро эълон менамояд. Ба имтињони ќабул шањрвандони Љумњурии Тољикистон, ки дорои тањсилоти миёнаи умумї мебошанд ва бо бањои хубу аъло тањсил намуда, забони русиро хуб медонанд, роњ дода мешаванд. Инчунин, аз рўи ихтисосњои номбурда донишљўёни курсњои якуми муассисањои тањсилоти олии љумњурї низ дар озмун иштирок карда метавонанд. Иштирокчиён ва ѓолибони олимпиадањои шањрї, ноњиявї ва љумњуриявї, дорандагони шањодатнома ва дипломи аълочї метавонанд дар озмун иштирок намоянд. Довталабон бояд њуљљатњои зеринро дар ду нусха ба забони русї ба комиссияи кабул пешнињод намоянд: а) анкета (дар комиссияи ќабул пур карда мешавад); б) нусхаи аттестат; в) гувоњномаи тиббї ( справка ) оид ба гирифтор набудан ба бемории СПИД; г) гувоњномаи тиббии намуди 086; ѓ) нусхаи шиносномаи шањрвандї; д) нусхаи шањодатномаи таваллуд; е) 4 дона расми 3х4 Барои довталабоне, ки ба Академияи молиявии назди Њукумати Федератсияи Россия ќабул мегарданд, тањсил ба таври буљавї буда, дар њаљми барои шањрвандони Федератсияи Россия муќаррар гардида стипендия дода мешавад. Масрафи роњ то љои тањсил ва бозгашт ба уњдаи худи донишљўён мебошад. Донишљўён бо хобгоњ таъмин карда мешаванд, ки маблаѓи он ба андозаи нархи ба шањрвандони Федератсияи Россия муќаррар шуда баробар аст. Хизматрасонии тиббї дар асоси суѓуртаи тиббї, сурат мегирад, ки онро донишљў дар њаљми 250 (дусаду панљоњ) доллари амрикої аз њисоби маблаѓњои шахсиаш ўњдадор аст дар давоми соли тањсил пардохт намояд. Њуљљатњои довталабон дар Муассисаи давлатии «Маркази барномањои байналмилалї» (суроѓа: шањри Душанбе, кўчаи Мирзо Турсунзода- 47, тел: 221-11-75 ) аз 01-уми август то 3-юми августи соли 2013 (аз соати 9: 00 то 17: 00) ќабул карда мешаванд. Имтињони ќабул рўзи 3-юми августи соли 2013 (оѓоз аз соати 9:00) дар бинои Муассисаи давлатии «Маркази барномањои байналмилалї» дар шакли диктант (аз фанни забон ва адабиёти рус) ва имтињони тестї аз рўи ихтисос аз рўи барномањои таълимии мактабњои тањсилоти умумї доир мегардад. Инчунин довталабон баъди гузаштан аз озмун дар Академияи молиявии назди Њукумати Љумњурии Тољикистон аз суњбат мегузаранд. Ба номгўи ихтисосњо довталабон метавонанд дар комиссияи марказии ќабули њуљљатњо шинос шаванд. Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

ХАНДАРЕЗ

ПАНЉ ЛАТИФА

- Холаљон, њамин конфетро намехўред? - Бидењ, писарљон. - Бомазза аст, хола? - Хеле бомазза, маъќулам шуд. - Аљиб, њамин конфетро ба сагу гурба додам, як-ду маротиба макида аз дањон берун афканданд. Маззаро намефањмидаанд-дия. ххх Марде аз дорухона берун мешавад. Лањзае пас аз ќафои ў доруфурўш фарёд мекунад: - Бародар, мебахшед, ман сањван ба шумо доруи тамоман дигар ва ќимматтареро додаам. Мард: - Ман онро алакай фурў

бурдам. Доруфурўш: - Ин тавр бошад, њар чї зудтар пули иловаро дињед, ки њаётатон дар хатар аст. ххх Хонанада аз мактаб бармегардад. Бибиаш аз ў мепурсад: - Хўш, писарам, имрўз дар мактаб ба чї машѓул шудед? - Дар дарси химия бо моддањои тарканда таљриба гузаронидем. - Бисёр хуб. Пагоњ дар мактаб боз чї машѓулияте хоњед гузаронд? - Кадом мактаб, бибиљон? Мактаб дигар нест! ххх - Бону, - мурољиат мекунад гадое бо илтиљо ба зане. – басо гуруснаам, чизе бидињед. - Хўроки шабмонда мехоњї? – мепурсад зан. - Албатта, бонуи мењрубон . - Ин тавр бошад, рав, пагоњ биё. ххх Љавонмарде пас аз тўй ба як дўсташ мегўяд: - Аз пагоњ барои занам моњи асал оѓоз меёбад. - Чаро танњо барои занат? Барои худат чї? - Не, барои ман не, чунки ман касалии ќанд дорам.

АЗ ДИДА БА ДИЛЊО

Собирљон Наврўзов. Дар доираи илмии Тољикистон, махсусан, дар байни олимони фанњои даќиќ ин ном шинос аст. Ўро њама њамчун мутахассиси варзида ва олими барљаста хуб мешиносанд ва эњтиром мекунанд. Ва ин шинохту эњтиром солиёни дароз боќї хоњад монд. Ин марди шариф дар 55-умин рўзи таваллудаш, лањзае, ки аз телевизиони Љањоннамо дар Таќвими рўз номи ўро дар замони њозира ба забон мегирифтанд, аз љањон даргузашт. Доктори илмњои техникї, профессор, узви вобастаи Академияи илмњои табиатшиносии Федератсияи Россия Наврўзов Собирљон Тошпўлотович зодаи шањри бостонии Истаравшан аст. Соли 1980, баъди хатми факултети механика ва математикаи Донишгоњи миллии Тољикистон, бо назардошти донишу мањорати касбї ўро барои идомаи тањќиќоти илмї ба Маркази њисоббарории Институти математикаи Академияи илмњои Љумњурии Тољикистон равон намуданд. Ў корњои илмии худро солњои 1980-1983 дар Маркази њисоббарории Академияи илмњои ИЉШС (ш.Маскав) идома дода, дар аспирантураи ин марказ ба омўзиши проблемаи идоракунии оптималии системањои динамикї, алалхусус, масъалањои идоракунии оптималї бо мањдудиятњои мураккаби интегралї машѓул гардид ва рисолаи номзадиашро дар соњаи кибернетикаи математикї соли 1986 дифоъ намуд. Њарчанд имконияти идомаи кору тањќиќот дар Маскав барояш фароњам омада буд, аммо кор дар Тољикистонро афзалтар донист ва солњои 1987-1994 фаъолияти илмиро дар Институти математикаи АИ ЉТ аввал њамчун ходими хурди илмї ва сипас ба сифати ходими калони илмї идома дод. Соли 1988 ў сазовори мукофоти њарсолаи АИ ЉТ дар байни олимони љавон гардид. Фаъолияти минбаъдаи илмї ва мењнатии Собирљон Наврўзов басо доманадор ва сермањсул буд. Солњои фаъолияташ дар Институти илмї-тадќиќотии гидротехника ва мелиоратсияи Вазорати хољагии оби Љумњурии Тољикистон (ба њайси роњбари шуъбаи идоракунии захирањои об) њамчун роњбари гурўњи корї дар њамкорї

бо Барномаи наљоти бањри Арал системаи иттилоотї-идоракунии захирањои обу замин дар њавзаи дарёњои Љумњурии Тољикистонро тартиб дод, њамчун узви гурўњи њамоњангсоз ва техникии барномаи Созмони Милали Муттањид дар мураттаб намудани тамсилањо (моделњо)-и математикии идоракунии каскади обанборњои њавзаи дарёи Сир сањми арзанда дошт. Баъдан, солњои 1999-2001 дар ташкилоти Агентии њалли масъалањои кўли Сарез њамчун мутахассиси калон оид ба сохтани системањои информатсионї ва идоракунии ”Системаи мушоњида ва огоњонии бармањал” фаъолият намуд. Омўзгорї дар мактабњои олии љумњурї аз муњимтарин соњаи фаъолияти шодравон Собирљон Наврўзов буд. Ў солњои гуногун дар Донишгоњи миллии Тољикистон ва Донишкадаи иќтисод ба шогирдони сершумораш аз информатика ва барномасозии компютерї, тамсиласозии математикї, технологияњои информатсионї дар иќтисод ва ѓайра дарс додааст. Аз моњи июли соли 2010 то охирин лањзањои њаёташ дар Донишгоњи технологии Тољикистон фаъолият мекард ва аз моњи сентябри соли 2011 сарварии факултети системањои информатсиониро ба уњда дошт. Собирљон њамеша бар он андеша буд, ки илм метавонад ва бояд ёвари сиёсати давлат бошад, чи сиёсати дохилї ва чи сиёсати хориљї. Ў тањќиќоти истифодаи самараноки захираи обњои дарёњои байнисарњадиро мавзўи рисолаи доктории худ ќарор дод ва пас аз зањмату талошњои тўлонї онро соли 2008 дар Маскав бомуваффаќият дифоъ намуд. Эътимоди ќавї дошт, ки натиљањои ин тањќиќот дар амалї намудани сиёсати давлат дар мавриди баромадан аз бунбасти энергетикї ва низоми бунёди неругоњњои барќи обї мавриди истифода ќарор хоњад гирифт. Бо ин маќсад бањори соли љорї дар Маркази фарњангии Исмоилия маърўзаи оммавї доир намуд. Моњи июл ўро барои рўнамоии китоби наваш ба Бишкек даъват намуданд. Он ваќт њељ кас гумон намекард, ки ин охирин сафари ўст... Ў душмани ашаддии

ЭЪТИБОР НАДОРАД

Шањодатномаи гумшудаи №410937,ки онро соли 1976 мактаби №65-и ноњияи Шоњмансур ба Муминов Рустам Ибрагимович додааст, эътибор надорад. Шањодтномаи гумшудаи Т-ШТУ №0501488, ки онро соли 2012 мактаби №21-и ноњияи Шоњмансур ба Пулотова Мафтуна Нодировна додааст, эътибор надорад. Дипломи гумшудаи ДТК №0026074, ки онро соли 2008 Омўзишгоњи омўзгории ноњияи Рўдакї ба Бобомуродова Ихбол Эшдавлатовна додааст, эътибор надорад. Шањодатнома гумшудаи Б №539100, ки онро соли 1977 мактаби 18-и ноњияи Фирдавсї ба Алимова Марњабо додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи Т-ШТУ №0369715, ки онро соли 2010 мактаби №76-и ноњияи Фирдавсї ба Бобоёрзода Замира додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи Т-ШТУ №0364932, ки онро соли 2010 мактаби №22-и ноњияи Варзоб ба Азизов Лоиќ Муњаммадович додааст, эътибор надорад. Шањодатномаи гумшудаи Т-ШТУ №0502396, ки онро соли 2012 мактаби №20-и ноњияи Шоњмансури шањри Душанбе ба Турдыев Миран додааст, эътибор надорад.

зоњирпарастї ва миќдорпарастї буд. Њамеша мегуфт, ки аз ин њисоботњои пучи “фалон ќадар номзаду доктор” шуданд чї фоида, ваќте ки кори онњо боздење надорад? Ў, ки аз зиндагии мардуми Ѓарб огоњии комил дошт, аз муносибати илму амал дар он кишварњо ба ваљд меомад ва орзу дошт, ки кишвараш низ ба чунин рўзе мерасад. Собирљон Наврўзов зиёда аз 180 маколаи илмї, 4 монография, 5 китоби дарсї ва якчанд дастури таълимиро ба табъ расонидааст. Якуми сентябр фаро мерасад... Дањњо шогирдонаш аз холї дидани курсии устод ангушти њайрат хоњанд газид. Аммо умедворем, ки онњо низ, бо идома додани кори устодашон, љойи холии ўро пур ва рўњашро пурнур месозанд. Собирљон дар баробари ин њама шавњари мењрубон, падари ѓамхор ва бобои наберадўст буд. Духтараш Умеда Донишгоњи технологии Тољикистонро бо дипломи аъло хатм намуда, дар яке аз марказњои таълимии шањри Душанбе фаъолият мекунад. Нилуфар донишљўи Донишгоњи тиббии шањри Санкт-Петербург ва Фирўзљон донишљўи Донишгоњи ба номи Плуяи Украина аст. Се набераи дўстрўяш њанўз дарк накардаанд, ки бобояшонро акнун фаќат дар аксњо хоњанд дид... Зи дидањо бирафту љо ба дил гузошт, Ба зиндагон гузошт, њар чи аз хеш дошт... Гурўњи дўстон

Ањли шуъбаи маорифи ноњияи Шањритус ва кумитаи иттифоќи касабаи кормандони соњаи маориф ва илми ноњия аз даргузашти нобањангоми директори мактаби №13-и ноњия, Аълочии маорифи Тољикистон Шерматов Оран ва собиќадори маориф, собиќ омўзгори мактаби №1-и ноњия, Аълочии маорифи Тољикистон Камолов Муродалї сахт андуњгин буда, ба ањли оила ва хешовандони марњумон њамдардии амиќ изњор менамоянд. Гурўњи дўстону њамкурсон ба роњбари дастгоњи раиси ноњияи Панљ Нидоев Њусейн бинобар даргузашти нобањангоми ЊАМСАРАШ њамдардии амиќ изњор менамоянд. Ањли маорифи шањри Хуљанд, кормандони кумитаи иттифоќи касабаи маорифи шањри Хуљанд, муассис ва љомеаи омўзгории муассисаи таълимии «Мактаби П. Пулотов» нисбати марги бемањали омўзгори асил, муаллимаи математика Вафодорова Мастибегим Ашўуровна нињоят андўњгин буда, ба хешу табор ва пайвандони марњум њамдардї баён менамоянд.

Суњбати љонпарвар аст суњбати «Омўзгор»

ОМЎЗГОР Муассис: Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон

Почтаи электронї: info@omuzgor-news.tj Сайти њафтанома: www.omuzgor-news.tj

Сармуњаррир: Ноилшо НУРАЛИЕВ

Њайати Н.САИДОВ, Ф.РАЊИМОВ, Т.МАЊМАДОВА, Ф.ИСМОНОВ, А.РАЊМОНОВ, тањрир: М.САЙФИДДИНОВ, А.МУРОДЇ (љонишини сармуњаррир)

Суроѓа: 734024, ш.Душанбе, к.Нисор Муњаммад, 13а. Телефонњо: ќабулгоњ – 221-63-36, љонишини сармуњаррир – 227-36-29, котиби масъул ва шуъбањо – 227-25-49 «Омўзгор» дар Вазорати адлияи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 21Р – 405 19.12.2000 сабти ном шуда, тањти раќами 0018/рз, аз 14.09.2007 дар Вазорати фарњанги Љумњурии Тољикистон аз нав номнавис гардидааст. Нашрия ба хотири чандандешї маводе низ ба табъ мерасонад, ки идораи њафтанома метавонад бо муаллифон њамфикр набошад ва барои онњо масъулият ба уњда нагирад. Дастхатњо ва суратњо ба муаллифон баргардонида намешаванд. Њафтанома дар Муассисаи ХЊЊФ «Мушфиќї» ба табъ расидааст. | Индекси обуна – 68850 | Адади нашр: 29 440 нусха | Тарроњ: С. Ниёзов | Њуруфчинон: О.Љабборова ва Ш. Зафарзода


Omuzgor #31 2013