Page 1

‫ئاسۆیه‌ك بۆ خزمه‌ت و په‌یامی مرۆڤایه‌تی‬

‫به‌شێك ل ‌ه ژن ‌ه دوگیانه‌كان بۆ نه‌بینینی ژانی منداڵ‬ ‫بوون داوای نه‌شته‌رگه‌ری پێشوه‌خت ده‌كه‌ن»» ل‪4‬‬

‫ساڵ ‌ی دوو‌ه‌م ژماره (‪ 2014-6-17 )15‬باڵوكراوه‌یه‌كی رۆشنبیری پیشه‌یی ته‌ندروست ‌ی گشتییه‌‪ ،‬سه‌ندیكا ‌ی كارمه‌ندان ‌ی ته‌ندروست ‌ی كوردستان ده‌ریده‌كات‬

‫هڵ‌‬ ‫ی گرێبه‌ستێك له‌گ ‌‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ی كارمه‌ندان ‌‬ ‫سه‌ندیكا ‌‬ ‫كۆمپانیای جیهان مۆتۆرز واژۆ ده‌كات‬ ‫سه‌رووتار‬ ‫یو‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروست ‌‬ ‫ی له‌ هێز ‌ی پێشمه‌رگه‌‬ ‫پشتیوان ‌‬ ‫هادى فه ريق‬ ‫دوای‌ ئـــه‌وه‌ی‌ مــاوه‌ی ـه‌ك ـه‌ ئاڵۆزییه‌كان عــێــراق و ناوچ ‌ه‬ ‫كوردستانییه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌رێمی‌ گرته‌وه‌‪ ،‬هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌‬ ‫كوردستانیش بۆ پارێزگاریكردن له‌ هاواڵتیانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌‬ ‫هه‌ڵوێستێكی‌ نیشتمانی‌ پیرۆزدا سه‌نگه‌ره‌كانی‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌یان‬ ‫له‌سنوره‌ راسته‌قینه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان جێگیر كــرد‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌پێی‌ ده‌ستوری عێراق ئه‌و مافه‌ به‌ هه‌رێمی‌ كوردستان دراوه‌‬ ‫بۆ پارێزگاریكردنی‌ له‌ هاواڵتیانی هه‌رێم هه‌موو رێ و شوێنه‌كان‬ ‫بگرێته‌به‌ر بێگومان جگه‌ له‌وه‌ی‌ پێویسته‌ سه‌رجه‌م هێزه‌سیاسییه‌كانی‌‬ ‫كوردستان هاواڵتیان و حكومه‌ت و وه‌زاره‌ت ـی‌ پێشمه‌رگه‌ هه‌موو‬ ‫پشتیوانییه‌كی هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ بكات له‌ دابینكردنی‌ هه‌موو‬ ‫پێداویستییه‌كانی‌ لۆجستی و مه‌عنه‌وی و راگه‌یاندن له‌ هه‌مان كاتیشدا‬ ‫پێویسته‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ فه‌رمانگه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كان و‬ ‫سه‌ندیكا و رێكخراوه‌كانی‌ ناوه‌ندی ته‌ندروستی‌ ئه‌وپه‌ڕی ئاماده‌باشی‬ ‫بكه‌ن بۆ رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی‌ هه‌موو ئه‌گه‌ر‌ه نه‌خوازراوه‌كان‪ ،‬چونكه‌‬ ‫وه‌ك ئه‌ركێكی‌ نیشتمانی‌ و مرۆڤدۆستی‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ ئه‌و‬ ‫ناوه‌نده‌ هه‌ستیار و خزمه‌تگوزاره‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ هه‌موو سات و‬ ‫كاتێك خزمه‌تگوزاری پێشكه‌ش بكات و له‌ هه‌موو كه‌مته‌رخه‌می‌‬ ‫و فه‌رامۆشكردنێكدا له‌وانه‌یه‌ كاره‌ساتی‌ گـه‌وره‌ی‌ لێ بكه‌وێته‌وه‌‬ ‫و كۆنترۆڵ‌ كردنیشی هه‌روا ئاسان نه‌بێت هه‌ر بۆیه‌ پێویسته‌ بۆ‬ ‫پاڵپشتی‌ له‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ تیمه‌كانی‌ فریاگوزاری و تیمه‌‬ ‫گه‌رۆكه‌كان و تیمه‌كانی‌ چاودێری ته‌ندروستی‌ و نه‌خۆشخانه‌كان‬ ‫ت ـه‌واوی‌ ئاماده‌باشی خۆیان بكه‌ن و له‌به‌رانبه‌ر ئه‌ركه‌كانیاندا‬ ‫چاوكراوه‌تر و دڵسۆزانه‌تر‌كاره‌كانیان راپه‌ڕێنن‪.‬‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه له‌ روانگه‌ی‌ به‌رپرسیارێتی‌ بۆ ئه‌ركه‌كانی‌ ئه‌م قۆناغه‌‬ ‫گرنگ و هه‌ستیاره‌ پێویسته‌ پزیشكان و كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ له‌‬ ‫ئاست رووداو ئه‌ركه‌ مێژووی‌ و نیشتمانییه‌كاندا بن و به‌و ئومێده‌ی‌‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردستان به‌دووربێت له‌ هه‌موو ئاڵۆزیی و گرژییه‌ك و‬ ‫هێمنی‌ و ئاسایش باڵ‌ به‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستاندا بكێشێت و‬ ‫هاواڵتیانی هه‌رێمه‌كه‌شمان هه‌مووكات به‌خته‌وه‌ر و ته‌ندروست بن‪.‬‬

‫ی ‪ 2014-6-16‬ل ‌ه ئۆفیسی‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی جیهان ل ‌ه‬ ‫سه‌ره‌كی كۆمپانیا ‌‬ ‫ی‬ ‫شــاری هه‌ولێر به‌ ئاماده‌بوون ‌‬ ‫نه‌قیب و جێگری نه‌قیب و‬ ‫ی بـــااڵ و‬ ‫ی ده‌ســتــه‌ ‌‬ ‫ئ ـه‌نــدامــان ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیا گرێبه‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫پێدانی‌ ئۆتۆمبیل ب ‌ه شێواز ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫قیست بۆ كارمه‌ندان ‌‬ ‫واژۆكرا‪.‬‬ ‫ی نێوان‬ ‫ی ئه‌و گرێبه‌سته‌ ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫هه‌ردوال كارمه‌ندان ‌‬

‫نوسینگه‌ی ده‌وروبه‌ری لقی هه‌ولێر رێز‬ ‫له‌ ژماره‌یه‌ك كارمه‌ندی ته‌ندروستی ده‌گرێت‬

‫رۆژی ‪ 2014-6-4‬له‌هۆڵی ناوه‌ندی‬ ‫وه‌رزش والوانی بنه‌سالوه‌ نوسینگه‌ی‬ ‫ده‌وروبـــه‌ری شــاری هه‌ولێر له‌ژێر‬ ‫چاودێری قائیمقامی قه‌زای ده‌شتی‬ ‫هه‌ولێر و به‌ئاماده‌بوونی به‌رێز‬ ‫(ده‌شتی مسته‌فا) جێگری نه‌قیبی‬ ‫سه‌ندیكای كارمه‌ندانی ته‌ندروستی‬ ‫و ژمــــاره‌یــــه‌ك لـــه‌ ئ ـه‌نــدامــانــی‬ ‫ده‌سته‌ی بــااڵی سه‌ندیكا و به‌رێز‬ ‫(شاخه‌وان سه‌لیم) به‌رپرسی لقی‬ ‫هه‌ولێری سه‌ندیكا وكارگێرانی لقی‬ ‫هه‌ولێر له‌مه‌راسیمێكی شكۆداردا‬ ‫ه ـه‌ڵــســان بـه‌رێــزلــێــنــانــی پۆلێك‬

‫كارمه‌ندی ته‌ندروستی نموونه‌ی‬ ‫بنكه‌ ته‌ندروستیه‌كانی سنوری‬ ‫بــه‌رێــوه‌بــه‌رایــه‌تــی تـه‌نــدروســتــی‬ ‫دوروبــه‌ر خه‌اڵتی رێزلێنانیان پێ‬ ‫به‌خشرا س ـه‌ره‌تــای مه‌راسیمه‌كه‌‬ ‫وته‌ی به‌خێرهاتن له‌الیه‌ن(سلێمان‬ ‫عــبــدالــهــادی رحــمــن) بـه‌رپــرســی‬ ‫نوسینگه‌ی ده‌وروبـــه‌ری سه‌ندیكا‬ ‫پێشكه‌ش كرا دواتر به‌ڕێز قائمقامی‬ ‫قه‌زای ده‌شتی هه‌ولێر له‌ووته‌یه‌كدا‬ ‫پیرۆزبای له‌په‌رستاران كرد رۆڵیانی‬ ‫بــه‌رز نرخاند و ه ـه‌روه‌هــا ده‌ست‬ ‫خۆشی له‌نوسینگه‌ و لقی هه‌ولێری‬

‫سه‌ندیكا كرد بۆ رێكخستنی ئه‌م‬ ‫مه‌راسیمه‌ هه‌ر له‌م مه‌راسیمه‌دا‬ ‫خـــه‌اڵتـــی رێــزلــێــنــان لـــه‌الیـــه‌ن‬ ‫نوسینگه‌ی ده‌وروبـــه‌ر به‌خشرایه‌‬ ‫قائیمقامیه‌تی قه‌زای ده‌شتی هه‌ولێر‬ ‫و ب ـه‌رێــوه‌ب ـه‌رای ـه‌تــی ته‌ندروستی‬ ‫ده‌وروبــــــه‌ر و جــێــگــری نه‌قیبی‬ ‫سه‌ندیكای كارمه‌ندان و بۆ هاوكاری‬ ‫كردنی به‌رده‌وامیان به‌نوسینگه‌ی‬ ‫ده‌وروبــه‌ر و به‌پیشه‌ی په‌رستاری‬ ‫له‌كۆتاییدا خه‌اڵتی رێزلێنان به‌سه‌ر‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی ئاماده‌بوو‬ ‫دابه‌ش كرا ‪.‬‬

‫ی راسته‌وخۆ‬ ‫ده‌توانن به‌شێوه‌ ‌‬ ‫له‌ كۆمپانیای جیهان مۆتۆرز‬ ‫وه‌ربگرن هه‌روه‌ها ئه‌توانن به‌‬ ‫ی بانكی‬ ‫شێوازی‌ قیست ل ‌ه رێگه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫جیهانیی ئیسالمییه‌وه‌ ب ‌ه دانان ‌‬ ‫ی‬ ‫تاپۆی‌ خانوو و ب ‌ه داشكاندن ‌‬ ‫تایبه‌ت ئۆتۆمبیل وه‌ربگرن و‬ ‫چه‌ند ئۆفه‌رێك بۆ ئه‌و مه‌به‌ست ‌ه‬ ‫رێكخراوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه كارمه‌ندان ‌‬ ‫ی نوێنه‌رایه‌تی و نوسینگ ‌ه‬ ‫ل ‌ه رێگه‌ ‌‬

‫و لقه‌كانی‌ سه‌ندیكاو ‌ه ئه‌توانن‬ ‫ی‬ ‫ی و شێوازی وه‌رگرتن ‌‬ ‫رێنما ‌‬ ‫ئۆتۆمبێله‌كان وه‌ربگرن‪.‬‬ ‫ی باس ‌ه ئه‌م گرێبه‌سته‌ی‬ ‫شایان ‌‬ ‫هه‌ردووال هه‌موو جۆره‌ مۆدێلێكی‬ ‫ی‬ ‫ئۆتۆمبێل لــه‌‌ به‌رهه‌مه‌كان ‌‬ ‫توێتا ده‌گرێته‌و ‌ه و ل ‌ه ئه‌گه‌ری‬ ‫ی‬ ‫گـــۆڕانـــكـــاری بـــه‌ســـه‌ر نــرخـ ‌‬ ‫ئــۆتــۆمــبــێــلـه‌كــانــدا پــێــش دوو‬ ‫ی‬ ‫مانگ سه‌ندیكا و كارمه‌ندان ‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ لێ ئاگادارده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬

‫لقی سلێمانی سه‌ندیكا خه‌اڵت و بڕوانامه‌ی به‌خشی ب ‌ه‬ ‫‪ 43‬كارمه‌ندی ته‌ندروستی‬ ‫رۆژی ‪ 2014/6/12‬لــه هۆڵی‬ ‫فه‌رمانگه‌ی ته‌ندروستی سلێمانی‬ ‫‌بــ ‌ه ئــامــاده‌بــوونــی جێگرانی‬ ‫به‌رێوه‌به‌ری گشتیی و ژماره‌یه‌ك‬ ‫ل ـ ‌ه لــێــپــرســراوان و نوێنه‌رانی‬ ‫سه‌ندیكا ل ‌ه مه‌راسیمێكی تایبه‌تدا‬ ‫خــه‌اڵت و بڕوانام ‌ه به‌خشرا ب ‌ه‬ ‫‪ 43‬كارمه‌ندی ته‌ندروستی ك ‌ه‬ ‫له‌ماوه‌ی رابردوودا به‌سه‌ركه‌وتوان ‌ه‬ ‫خولێكی تایبه‌ت ب ‌ه ‪infection‬‬ ‫‪ control‬یــان بینی بــوو ‪،‬‬ ‫شایانی باس ‌ه خوله‌ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫خانمێكی هندی به‌ناوی (ڤاسینتا)‬ ‫و‌ه پێشكه‌ش كرابوو و‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ب ـه‌ڕێــوه‌ب ـه‌رای ـه‌تــی ته‌ندروستی‬ ‫سلێمانیه‌و‌ه سه‌رپه‌رشتی ده‌كرا‪.‬‬

‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی پاڵپشتی خۆیان بۆ هێزی پێشمه‌رگ ‌ه دوپات ده‌كه‌نه‌وه‌»»ل ‪3‬‬

‫به‌شێك ل ‌ه ژن ‌ه دوگیانه‌كان بۆ نه‌بینینی ژانی منداڵ بوون داوای‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری پێشوه‌خت ده‌كه‌ن»»» ل‪4‬‬


‫‪www.healthsyndicate.org‬‬ ‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫هه‌واڵ‌‬ ‫ژماره (‪)15‬‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫‪2‬‬

‫له‌ میان ‌هی‌ خولێكی‌ گه‌شه‌پێدانی‌ زانستی‌ و پیشه‌یی كه‌ بۆ ژماره‌یه‌ك له‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ كوردستان له‌ واڵت ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌رده‌ن كه‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ ئایاری‌ ئه‌م ساڵ‌ به‌ڕێوه‌چوو ‪ ,‬كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ به‌شداری‌ ڤیستیڤاڵێكی‌ كلتووری‬ ‫رۆشنبیریی بوون و ژماره‌یه‌ك چاالكیان نمایش كرد وئااڵی‌ كوردستانیان پێشكه‌ش به‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ڤیستیڤاڵه‌كه‌ كرد‬ ‫و به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ڤیستیڤاڵیش خۆشحاڵی خۆیان ده‌ربڕی به‌ به‌شداربوونیان‪.‬‬

‫نوسينگه‌ی شه‌قاڵوه‌ی سه‌ندیكا (‪)60‬‬ ‫كارمه‌ندی ته‌ندروستی خه‌اڵت ده‌كات‬

‫لقی سلێمانی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوانی له‌گه‌ڵ‌ نوێنه‌رانی‌‬ ‫سه‌ندیكا له‌ ناو شاری سلێمانی‌ ساز ده‌كات‬

‫سلێمانی‌ ‪ /‬ئه‌رشه‌د ته‌حسین‬

‫رۆژی ‪ ٢٠١٤-٦-٢‬به‌ سه‌رپه‌رشتی‬ ‫لــقــی هــه‌ولــێــری س ـه‌نــديــكــای‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی و به‌‬ ‫هاوكاری نوسينگه‌ی شه‌قاڵوه‌ی‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی و به‌‬ ‫ئــامــاده‌بــوونــی (رزگـــار حسن)‬ ‫قايمقامی قــــه‌زای شـه‌قــلــاوه‌‬ ‫و (د‪-‬ســـدرالـــديـــن هــه‌ريــری)‬ ‫به‌رێوه‌به‌ری ته‌ندروستی شه‌قاڵوه‌‬ ‫مه‌راسيمێكی رێزلێنان بۆ ‪٦٠‬‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی سازكرا‪...‬‬ ‫ســه‌ره‌تــای ده‌ســت پــێ كردنی‬ ‫مه‌راسيم وته‌ی به‌خێر هاتن به‌‬ ‫نــاوی (نوسينگه‌ی شه‌قاڵوه‌)‬ ‫ی س ـه‌نــديــكــای كــارم ـه‌نــدانــی‬ ‫ته‌ندروستی له‌ الي ـه‌ن (محسن‬ ‫قه‌سرۆكه‌يی) پێشكه‌ش كرا‪..‬‬ ‫پــاشــان بــه‌رێــز رزگــــار حسن‬ ‫قايمقامی ش ـه‌قــاوه‌ وته‌يه‌كی‬ ‫پێشكه‌شی ئــامــاده‌بــووان كردو‬ ‫ب ـه‌ گشتی ده‌ســـت خــۆشــی له‌‬ ‫سه‌رجه‌م كارمه‌ندانی ته‌ندروستی‬ ‫كرد و رۆلی كارمه‌ندانی به‌رزو‬

‫نوسينكه‌ی شه‌قاڵوه‌و لقی هه‌ولێر‬ ‫كرد بۆ رێكخستنی ئه‌م مه‌راسيم ‌ه‬ ‫بۆ كاديرانی ته‌ندروستی سنوری‬ ‫بـه‌رێــوه‌بـه‌رايـه‌تــی ته‌ندروستی‬ ‫شه‌قاڵوه‌‪.‬‬ ‫له‌ كۆتايدا له‌ اليـه‌ن قايمقامی‬ ‫شـــه‌قـــاوه‌ و بـــه‌رێـــوه‌بـــه‌ری‬ ‫تـه‌نــدروســتــی ش ـه‌قــاوه‌ و لقی‬ ‫هه‌ولێری سه‌نديكای كارمه‌ندانی‬ ‫ته‌ندروستی خه‌اڵت و بروانامه‌ی‬ ‫رێزلێنانی لقی هه‌ولێر پێشكه‌ش‬ ‫ب ـه‌ كــارم ـه‌نــدانــی ته‌ندروستی‬ ‫كرا‪....‬‬ ‫هه‌ر له‌م مه‌راسيمه‌ (لقی هه‌ولێر)‬ ‫ديــاری رێزلێنانی پێشكه‌ش به‌‬ ‫ستافی نوسينگه‌ی شه‌قالوه‌ی‬ ‫سه‌نديكای كارمه‌ندان كرد ‪..‬‬

‫پيرۆز نرخاند‪.‬‬ ‫قايمقامی شه‌قاڵوه‌ سوپاس و‬ ‫ده‌ست خۆشی خۆی ئاراسته‌ی‬ ‫بــــه‌رپــــرس و ســتــافــی لقی‬ ‫هه‌ولێری سه‌نديكای كارمه‌ندانی‬ ‫ت ـه‌نــدروســتــی كــرد ب ـه‌ بۆنه‌ی‬ ‫سازكردنی ئه‌م مه‌راسيمه‌‪.‬‬ ‫پــاشــان وتـــاری لقی هه‌ولێری‬ ‫ســـه‌نـــديـــكـــای كـــارمـــه‌نـــدانـــی‬ ‫ته‌ندروستی له‌ اليه‌ن (شاخه‌وان‬ ‫سه‌لیم) به‌رپرسی لق پێشكه‌ش‬ ‫كــرا و ب ـه‌ گشتی پيرۆزبايی‬ ‫و ده‌ســـت خــۆشــی ئــاراســتـه‌ی‬ ‫سه‌رجه‌م په‌رستاران و كارمه‌ندانی‬ ‫ته‌ندروستی كرد و به‌لێنی پێدان‬ ‫كه‌ هه‌ميشه‌ رۆڵ و ماندووبوونی‬ ‫كارمه‌ندان له‌ به‌رچاو بگرێت‪..‬‬ ‫پــاشــان دكـــتـــۆر( ســدرالــديــن‬ ‫هه‌ريری) به‌رێوه‌به‌ری ته‌ندروستی‬ ‫ش ـه‌قــاوه‌ لـه‌ وه‌تـــه‌ك بـه‌ نــاوی‬ ‫خۆی به‌رێوه‌به‌رايه‌تی ته‌ندروستی راگه‌ياندنی نوسينگه‌ی شه‌قاڵوه‌ی‬ ‫سه‌نديكای كارمه‌ندانی‬ ‫پيرۆزبايی له‌سه‌رجه‌م ئاماده‌بووان‬ ‫ته‌ندروستی‪.‬‬ ‫كــــرد و ده‌ســــت خــۆشــی له‌‬

‫له‌ په‌راوێزی‌ خولێكی‌ زانستیدا‬ ‫ژماره‌یه‌ك له‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ به‌شداری‌‬ ‫خولێكی‌ رۆشنبیریی ده‌بن‬

‫پ‪ .‬سلێمانی‌‬ ‫له‌ میانه‌ی‌ خولێكی‌ گه‌شه‌پێدان ‌‬ ‫ی‬ ‫زانــســت ـی‌ و پیشه‌یی كــه‌ بۆ‬ ‫ژمـــاره‌یـــه‌ك لــه‌ كــارم ـه‌نــدان ـی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ كوردستان له‌ واڵتی‌‬ ‫ی مانگی‌‬ ‫ئه‌رده‌ن كه‌ له‌ سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ئــایــاری‌ ئ ـه‌م ســاڵ‌ به‌ڕێوه‌چوو‬ ‫‪ ,‬كــارم ـه‌نــدان ـی‌ تـه‌نــدروســتـی‌‬ ‫به‌شداری‌ ڤیستیڤاڵێكی‌ كلتووری‬ ‫رۆشنبیریی بــوون و ژماره‌یه‌ك‬ ‫چاالكیان نمایش كــرد وئــااڵی‌‬ ‫كــوردســتــانــیــان پێشكه‌ش به‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ڤیستیڤاڵه‌كه‌ كرد‬ ‫و به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ڤیستیڤاڵیش‬ ‫خۆشحاڵی خۆیان ده‌ربــڕی به‌‬

‫به‌شداربوونیان‪.‬‬ ‫خــونــاو ئ ـه‌حــم ـه‌د كــه‌ یه‌كێك‬ ‫كــارم ـه‌نــدێــك ـی‌ ت ـه‌نــدرووســت ـی‌‬ ‫بــه‌شــداربــووی‌ ئــه‌و خــولـه‌ بوو‬ ‫به‌ رۆژنامه‌ی‌ ئێشكی‌ راگه‌یاند‬ ‫كه‌ رۆژی ‪7‬ی‌ ئایار له‌ عه‌مانی‌‬ ‫پایته‌ختی‌ ئـــه‌رده‌ن لـه‌الیـه‌ن (‬ ‫معیة االردنیة‌ الكردیة‌‬ ‫للثقافه‌) ‪ ,‬ڤیستیڤاڵێكی‌ فراوانی‌‬ ‫كلتووری رۆشنبیری به‌ڕێوه‌ چوو‬ ‫كه‌ گرنگی‌ ده‌دا به‌ بواره‌ جیاوازه‌‬ ‫كــلــتــووری و رۆشنبیریه‌كانی‌‬ ‫گ ـه‌الن ـی‌ جیهان ب ـه‌ڕێــوه‌چــوو‪,‬‬ ‫هه‌ر له‌ میانه‌ی‌ ئه‌و ڤیستیڤاڵه‌دا‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ رۆژی ‪8‬ی‌‬ ‫ئایار به‌ جل و به‌رگی‌ كوردیه‌وه‌‬ ‫به‌شداری‌ ئه‌و ڤیستیڤاڵه‌مان كرد‬ ‫و ئااڵی‌ كوردستانمان پێشكه‌ش‬

‫به‌ سه‌رپه‌رشتیارانی‌ ڤیستیڤا ‌ڵ‬ ‫كرد و كۆمه‌ڵێك چاالكی‌ جوانمان‬ ‫پێشكه‌ش كرد له‌وانه‌ هه‌ڵپه‌ڕكێی‬ ‫كـــوردی و ناساندنی‌ مــێــژوو و‬ ‫ره‌چه‌ڵه‌كی‌ كــورد و باسكردنی‌‬ ‫نه‌هامه‌تی‌ و مه‌ینه‌تیه‌كانی‌ كورد‬ ‫ك ـه‌ ل ـه‌ س ـه‌رده‌ســت ـی‌ ده‌وڵ ـه‌ت ـه‌‬ ‫داگیركه‌ره‌كانی‌ كوردستان به‌سه‌ر‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی‌ كــورددا هاتووه‌‪ ,‬ئه‌و‬ ‫كارمه‌نده‌ ئه‌وه‌شی روونكرده‌وه‌‬ ‫كه‌ سه‌رپه‌رشتیارانی‌ ڤیستیڤاڵ‌‬ ‫به‌ جۆش و خرۆشه‌وه‌ پێشوازیان‬ ‫له‌ وه‌فــده‌ك ـه‌ی‌ كارمه‌ندان كرد‬ ‫و خۆشحاڵی خۆیان ده‌ربڕیی‬ ‫ب ـه‌ ب ـه‌شــداریــان و ل ـه‌ پـه‌یــج و‬ ‫سایته‌كانی‌ خــۆیــانــدا گرنگی‬ ‫تایبه‌تیان به‌ وه‌فده‌كه‌ماندا و به‌‬ ‫دۆستانه‌وه‌ باڵویان كرده‌وه‌ ‪...‬‬

‫رۆژی ‪ 2014/6/8‬لێپرسراوی‌ لقی‬ ‫سلێمانی‌ به‌ ئاماده‌بوونی‌ ژماره‌یه‌ك‬ ‫له‌ ئه‌ندامانی‌ لق له‌ هۆڵی مه‌ڵبه‌ندی‌‬ ‫په‌ره‌پێدان و فێركردنی‌ زانستی‌‬ ‫ت ـه‌نــدروســت ـی‌ ل ـه‌گ ـه‌ڵ‌ نوێنه‌رانی‌‬ ‫سه‌ندیكا له‌ نــاو شــاری سلێمانی‌‬ ‫كــۆبــوون ـه‌وه‌‪ ,‬لـه‌ كــۆبــوونـه‌وه‌كـه‌دا‬ ‫ك ـه‌ تــایــبـه‌ت بــوو ب ـه‌ باسكردنی‌‬ ‫بــارودۆخ ـی‌ رێكخراوه‌یی و ئاماده‌‬ ‫سازیه‌كان بۆ به‌ستنی‌ كۆنگره‌ی‌‬ ‫سێیه‌م و هه‌وڵه‌كانی‌ سه‌ندیكا له‌‬ ‫بواره‌ جیاوازه‌كانی‌ كاری‌ سه‌ندیكایی‬ ‫و هه‌وڵدان بۆ به‌ره‌و باشتر كردنی‌‬ ‫كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌‪ ,‬ئاماده‌بووانی‌‬ ‫ی و‬ ‫كــۆبــوونــه‌وه‌كــه‌ش ب ـه‌ تێبین ‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كه‌یان‬ ‫سه‌رنجه‌كانیان‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندتر كرد ‪ ,‬شایانی‌ باسه‌‬ ‫لـه‌ كــۆبــوون ـه‌وه‌ك ـه‌دا بــڕیــاردرا كه‌‬ ‫به‌رواری‌ ‪ 2014/6/30‬دوا واده‌بێت بۆ‬

‫وه‌رگرتنی‌ ئه‌ندامێتی‌ و نوێكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫پێناسی ئه‌ندامێتی‌ بۆ سه‌رجه‌م‬ ‫ئه‌ندامان‪ ,‬هه‌رئه‌ندامێك پێش ئه‌و‬

‫واده‌یــه‌ ئه‌ندامێتی‌ نوێ نه‌كاته‌و‌ه‬ ‫ئـه‌وا له‌ كۆنگره‌دا مافی به‌شداری‌‬ ‫ی نابێت‪,‬‬ ‫و خۆپااڵوتن و ده‌نگدان ‌‬

‫هه‌روه‌ك له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌دا بڕیاردرا‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌ندامان له‌و مه‌به‌ست ‌ه‬ ‫ئاگادار بكرێنه‌وه‌‪.‬‬

‫ل ‌ه پێناو گه‌شه‌پێدان ‌ی تواناكان ‌ی كارمه‌ندان‬ ‫خول ‌ه زانستییه‌كان به‌رده‌وامن‬

‫ی‬ ‫له‌ رێی فرۆكه‌خانه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ‪ /‬ئه‌رشه‌د ته‌حسین‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 2014/6/7‬سلێمانیه‌وه‌ قۆناغی سێیه‌م ‌‬ ‫ی شه‌و ‌‬ ‫كاتژمێر ‪‌ 9‬‬

‫ی ئه‌رده‌ن‬ ‫كارمه‌ندان به‌ره‌و واڵت ‌‬ ‫به‌ڕێكه‌وتن بۆ به‌شداربوونیان‬

‫ی توانا‬ ‫ل ـه‌ خولی پـه‌ره‌پــێــدانـ ‌‬ ‫زانستی‌ و پیشه‌ییه‌كانیان ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫له‌الیه‌ن وه‌زاره‌تــ ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ی هه‌رێم ‌‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌تــــ ‌‬ ‫بــ ‌ه ه ـه‌مــا هه‌نگ ‌‬ ‫ی ئـــه‌رده‌ن‬ ‫ی واڵتـــ ‌‬ ‫ت ـه‌نــدروســت ـ ‌‬ ‫ی باس ‌ه‬ ‫به‌ڕێو ‌ه ده‌چێت ‪ ,‬شایان ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ هات ك ‌ه‬ ‫ئه‌م ‌ه دوابه‌دوا ‌‬ ‫ی رابردوو ل ‌ه‬ ‫ی ئایار ‌‬ ‫كۆتایی مانگ ‌‬ ‫ی‬ ‫رێی فرۆكه‌خانه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫سلێمانیه‌و ‌ه ژماره‌یه‌ك كارمه‌ند ‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ گــه‌رانــه‌و ‌ه شــاری‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌ ل ‌ه چوارچێوه‌ ‌‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫قــۆنــاغــی دووه‌مــــدا ب ـه‌شــدار ‌‬ ‫خولێكی‌ زانستیان كردبوو ل ‌ه‬ ‫ی ده‌ست كرد ل ‌ه‬ ‫بواری‌ گورچیله‌ ‌‬ ‫ی مه‌لیك حوسێن ل ‌ه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫واڵتی‌ ئه‌رده‌ن‪..‬‬

‫لقی سلێمانی له‌گه‌ڵ په‌رستارانی نه‌خۆشخانه‌كان كۆبوونه‌وه‌‬

‫پ‪ .‬سلێمانی‌‬ ‫رۆژی ‪ 2014/6/9‬له‌ هۆڵی‬ ‫م ـه‌ڵــب ـه‌نــدی‌ پ ـه‌ره‌پــێــدان ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫زانستی‌ له‌ شــاری سلێمانی‌‬ ‫هاوژین عوسمان لێپرسراوی‌‬ ‫لقی سلێمانی‌ سه‌ندیكای‌‬ ‫كــارم ـه‌نــدان و محمد عه‌لی‌‬ ‫جــێــگــری بـــه‌ڕێـــوه‌بـــه‌ری‬

‫ته‌ندروستی‌ سلێمانی‌ و سه‌روه‌ر‬ ‫عـه‌زیــز لێپرسراوی‌ هۆبه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫په‌رستاران له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ سلێمانی‌ له‌گه‌ڵ‌‬ ‫ســـه‌رۆكـــی‌ پـــه‌رســـتـــاران و‬ ‫ژماره‌یه‌ك په‌رستاری‌ زانكۆ‬ ‫له‌ چه‌ند نه‌خۆشخانه‌یه‌كی‌‬ ‫شاری سلێمانی‌ كۆبوونه‌وه‌‪,‬‬ ‫ل ـه‌ كــۆبــوونــه‌وه‌كــه‌دا چه‌ند‬ ‫ت ـه‌وه‌رێــك ـی‌ تـه‌نــدروســتـی‌ و‬

‫كــاری په‌رستاری‌ باسكران‬ ‫لـــه‌ پــێــنــاو بــاشــتــركــردن ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫ره‌وشی‌ ته‌ندروستی‌ و زیاتر‬ ‫خزمه‌ت كردنی‌ نه‌خۆش له‌‬ ‫ناوه‌نده‌كانی‌ ته‌ندروستیدا ‪,‬‬ ‫به‌شداربووانی‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌ش‬ ‫به‌سه‌رنج و تێبینیه‌كانیان‬ ‫له‌و بواره‌دا كۆبوونه‌وه‌كه‌یان‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندتر كرد و چه‌ندین‬ ‫سه‌رنج و پێشنیاری‌ گونجاویان‬

‫خسته‌روو‪.‬‬ ‫شایانی‌ باسه‌ هه‌وڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ســه‌نــدیــكــای‌ كــارمــه‌نــدان‬ ‫بــــه‌ هـــــاوكـــــاری‌ بــه‌شــه‌‬ ‫پـــه‌یـــوه‌نـــدیـــداره‌كـــانـــی‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫سلێمانیش‌ بــه‌رده‌وامــن له‌‬ ‫پێناو زیاتر خـــــــــــزمه‌ت‬ ‫كردنی‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌ له‌‬ ‫كوردستاندا‪.‬‬


‫‪3‬‬

‫راپۆرت و به‌ دواداچون‬ ‫ژماره (‪)15‬‬

‫‪www.healthsyndicate.org‬‬ ‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫ئه‌وان ب ‌ه به‌رگ ‌ه سوره‌كه‌یان خۆشی ده‌رده‌بــڕن و هه‌ڵده‌په‌ڕن‪ ،‬به‌الم ل ‌ه ناخه‌و‌ه وه‌ك به‌رگ ‌ه‬ ‫سوره‌كه‌یان پێویستیان ب ‌ه خوێن هه‌ی ‌ه هه‌روه‌ك ڕه‌نگ ‌ه سوره‌كه‌ی به‌ریان تا چۆن بااڵیان به‌ره‌نگی‬ ‫سور داپۆشراو‌ه وه‌هایش جه‌سته‌یان پڕبێت ل ‌ه خوێن‪.‬‬

‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی پاڵپشتی خۆیان بۆ هێزی پێشمه‌رگ ‌ه دوپات ده‌كه‌نه‌وه‌‬ ‫ئا‪ :‬ماكوان عیزه‌ت‬ ‫له‌ ئێستادا كه‌ پێشمه‌رگه‌كانی‬ ‫كوردستان له‌ به‌ره‌كانی جه‌نگدان‬ ‫بۆ هـه‌ر ئه‌گه‌رێكی ن ـه‌خــوازراو‪،‬‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی هه‌ولێریش‬ ‫ئه‌وه‌ دوپات ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌وان‬ ‫له‌هه‌موو ڕوه‌یه‌ك ئاماده‌ن هاوكاری‬ ‫پێشمه‌رگه‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫كــامـه‌نــدی ته‌ندروستی‬ ‫هـــاوار عــوســمــان كه‌هاوكات‬ ‫به‌رێوه‌به‌ری رێكخراوی سروشت بۆ‬ ‫هۆشیاری ژینگه‌یی و ته‌ندروستییه‌‬ ‫ڕوونیكرده‌وه‌ له‌هه‌ر ناوچه‌یه‌ك وه‌‬ ‫له‌الیه‌ن هه‌ر كه‌سێك جا به‌ناوی‬ ‫ئاین بێت یان هه‌ر ناوێكی تره‌وه‌‪،‬‬ ‫كوشتن و ئــاوا‌ره‌كــردنــی خه‌ڵك‬ ‫كارێكی ناره‌وایه‌ و پێمان وایه‌‬ ‫هه‌تیوو كردنی خه‌ڵك و برسی‬ ‫كردن و ده‌ربه‌ده‌ر كردنی خه‌ڵك‬ ‫كارێكی ناره‌وایه‌ و ده‌بێ هه‌وڵی‬ ‫بنبڕ كردنی بدرێت‪ ،‬له‌ ئێستاشدا‬ ‫ك ـه‌ بــرا پێشمه‌رگه‌كانمان له‌‬ ‫هه‌وڵی دابین كردنی ئارامین بۆ‬ ‫هاوواڵتیانی هه‌رێمی كوردستان و‬ ‫ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫هه‌رێم كاتێك ئێمه‌ په‌یمانگامان‬ ‫ته‌واو كرد سوێندمان خواردوه‌ كه‌‬ ‫چاره‌سه‌ری پێویست بۆ هه‌موو‬

‫نه‌خۆشێك بكه‌ین بێ جیاوازی‬ ‫ئاین و بیرو ڕاو نه‌ته‌وه‌‪ ،‬جا ئه‌گه‌ر‬ ‫كه‌سه‌كه‌ پێشمه‌رگه‌ بێت ئه‌وا‬ ‫له‌بێشتره‌ بۆ خزمه‌ت كردنیان‬ ‫و به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك ئاماده‌ین‬ ‫هاوكاریان بكه‌ین و خزمه‌تیان‬ ‫بكه‌ین‪.‬‬ ‫له‌ الیه‌ن خۆشیه‌وه‌ عیماد‬ ‫جه‌الل یاریده‌ده‌ری پزیشكی‬ ‫ڕوونــیــكــرده‌وه‌ له‌ ئـه‌گـه‌ری هه‌ر‬ ‫كارێكی نه‌خوازراو ئاماده‌ن بچنه‌‬ ‫سه‌نگه‌ره‌كانی پێشه‌وه‌ و بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ر پێشمه‌رگه‌یه‌ك پێویستی به‌‬ ‫هاوكاری هه‌بوو یارمه‌تی بده‌ن له‌‬ ‫رووی ته‌ندورستییه‌وه‌‪.‬‬ ‫عیماد گوتی‪ :‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫ئێمه‌ وه‌ك پێشمه‌رگه‌ چۆنیه‌تی‬ ‫و شێوازی به‌كار هێنانی چه‌ك‬ ‫نازانین‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆی پسپۆرییه‌ت‬ ‫ل ـه‌كــاره‌ك ـه‌ی خــۆمــان ده‌توانین‬ ‫هــاوكــاری بــرا پێشمه‌رگه‌كانمان‬ ‫بین ئـه‌وان كه‌ ئاماده‌ن به‌رگری‬ ‫له‌ ئێمه‌ بكه‌ن ئێمه‌ش ئاماده‌ین‬ ‫ته‌ندروستی و گیانیان بپارێزین‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ ئه‌گه‌ر بزانین پێویست‬ ‫بكات كه‌ كارمه‌ندانی پزیشكی‬ ‫ببه‌ن بۆ به‌ره‌كانی پێشه‌وه‌ ئه‌وا‬ ‫ی ـه‌ك ـه‌م كــه‌س ده‌بــم بچمه‌ ئه‌و‬ ‫جێگایانه‌و به‌بێ به‌رانبه‌ر و وه‌ك‬ ‫ئه‌ركی نه‌ته‌وایه‌تی كاربكه‌م بۆ‬

‫پاراستنی ته‌ندروستی پێشمه‌رگه‌‪.‬‬ ‫لـه‌ الیــه‌ن خۆشیه‌وه‌ د‪.‬‬ ‫سامان به‌رزنجی به‌ڕێوبه‌ری‬ ‫گشتی ته‌ندروستی هه‌ولێر‬ ‫ڕایـــگـــه‌یـــانـــد‪ :‬كـــۆبـــونـــه‌وه‌ی‬ ‫ل ـه‌گ ـه‌ڵ ســه‌رجــه‌م به‌رپرسانی‬ ‫نه‌خۆشخانه‌كانی فریاكه‌وتن و‬ ‫ئێمرجنسی ئه‌نجامداوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫لــه‌ ئــه‌گــه‌ری هـــه‌ر حاڵه‌تێكی‬ ‫ن ـه‌خــوازراو بتوانن به‌ ده‌م ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌وه‌ بچن كه‌ پێویستیان به‌‬ ‫هاوكاری هه‌یه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬ســـامـــان ب ـه‌رزنــجــی‬ ‫گوتیشی‪ :‬له‌ ئێستادا هه‌موو‬ ‫نه‌خۆشخانه‌كانی فریاكه‌وتن و‬ ‫ئێمرجنسی ئاماده‌یی ته‌واویان‬ ‫هه‌یه‌ بۆ هه‌ر ئه‌گه‌رێكی نه‌خوازراو‬ ‫و هاوكات ئه‌و ئاوارانه‌شی دێنه‌‬ ‫هـه‌رێــم چــاره‌ســه‌ری پزیشكیان‬ ‫بۆده‌كرێت‪.‬‬ ‫له‌ كاتێكدا كه‌ چاره‌سه‌ری‬ ‫پــزیــشــكــی بـــۆ نـــه‌خـــۆشـــان و‬ ‫ئــاواره‌كــان ده‌كرێت به‌ گوێره‌ی‬ ‫ئه‌و ئاماده‌كارییه‌ی كراوه‌ زۆرینه‌ی‬ ‫قورسایی چاره‌سه‌رییه‌كان له‌‬ ‫ئه‌ستۆی كارمه‌ندانی ته‌ندروستییه‌‬ ‫و كــارمـه‌نــدانــی ته‌ندورستیتش‬ ‫جـه‌خــت ده‌كــه‌نــه‌وه‌ ك ـه‌ ب ـه‌ بێ‬ ‫ه ـه‌ســتــكــردن بــه‌ مــانــدووبــوون‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بن له‌ خزمه‌تكردن‪.‬‬

‫ل ‌ه ڕۆژی جیهانی خوێن به‌خشیندا‬ ‫ئا‪ :‬په‌یامنێری هه‌ولێر‬ ‫ئه‌وان ب ‌ه به‌رگ ‌ه سوره‌كه‌یان‬ ‫خۆشی ده‌رده‌بڕن و هه‌ڵده‌په‌ڕن‪،‬‬ ‫بــه‌اڵم له‌ نــاخـه‌وه‌ وه‌ك به‌رگ ‌ه‬ ‫سوره‌كه‌یان پێویستیان ب ‌ه خوێن‬ ‫هه‌ی ‌ه هه‌روه‌ك ڕه‌نگه‌ سوره‌كه‌ی‬ ‫به‌ریان تا چۆن بااڵیان به‌ره‌نگی‬ ‫ســـور داپــــۆشــــراو ‌ه وه‌هــایــش‬ ‫جه‌سته‌یان پڕبێت له‌ خوێن‪.‬‬

‫نــه‌خــۆشــانــی تاالسیمیا‬ ‫سوپاسی یه‌كه‌ ب ‌ه یه‌كه‌ی خوێن‬ ‫به‌خشان ده‌كـــه‌ن‪ ،‬بـه‌ گوته‌ی‬ ‫ئه‌وان ب ‌ه خوێنی خوێن به‌خشان‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بن له‌ ژیانیان‪.‬‬ ‫‪14‬ـــی حــوزه‌یــرانــی هه‌موو‬ ‫ســاڵــێــك بــه‌ ڕۆژی جیهانی‬ ‫خوێن به‌خشین ناسێنراو ‌ه له‌و‬ ‫ڕۆژه‌دا ل ‌ه هه‌ولێری پایته‌خت‬ ‫به‌ گوێره‌ی ئاماری سه‌نته‌ری‬ ‫گواستنه‌وه‌ی خوێن ‪ 131‬كه‌س‬

‫ئــامــاده‌بــوون خوێن ببه‌خشن ‌ه‬ ‫توشبوانی تاالسیما و نه‌خۆشانی‬ ‫شێرپه‌نجه‌و ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی تری‬ ‫كه‌ پێویتسیان ب ‌ه خوێنه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د عـه‌لــی خوێن‬ ‫به‌خشێكی شاری هه‌ولێر ‌ه ‪ ،‬پیش ‌ه‬ ‫ئه‌حمه‌د كرێكاریی ‌ه و هه‌میش ‌ه‬ ‫پێی خۆش ‌ه ب ‌ه جه‌سته‌شی خوێن‬ ‫ببه‌خشێت ب ـه‌وك ـه‌ســان ـه‌ی ك ‌ه‬ ‫پێویستیان به‌خوێنه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د عه‌لی گوتی‪:‬‬

‫چه‌ندین جار ده‌ستم له‌كرێكاری گه‌وره‌ش ده‌فه‌رموی «هه‌ركه‌سێك كه‌سانی دیك ‌ه ده‌ده‌ن‪ ،‬هیوادارم‬ ‫هه‌ڵگرتوو ‌ه و ڕۆشتوم بۆ خوێن نه‌فسێك له‌ مردن رزگار بكات‪ ،‬ئـه‌و خێر و جــۆر‌ه به‌خشینان ‌ه‬ ‫به‌خشین و ل ‌ه به‌رانبه‌ر خوێن وه‌ك ئه‌و ‌ه وای ‌ه هه‌موو مرۆڤایه‌تی و هاوكارییه‌ ب ـه‌رده‌وام بێت‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫تایبه‌ت ك ‌ه كه‌سانێك هه‌ن‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫به‌خشینه‌كه‌ماندا چــاوه‌ڕوانــی زیندوو بكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫مه‌ال ئه‌میر ڕونیشكردو‌ه نه‌خۆشانی تاالسیما و جۆه‌كانی‬ ‫هاوكاری نین‪ ،‬ته‌نها چاوه‌ڕوانی‬ ‫ك ‌ه خوێن به‌خشین جگه‌ له‌وه‌ی نه‌خۆشی خوێن ب ‌ه شێوه‌یه‌كی‬ ‫پاداشتی خوایین‪.‬‬ ‫زانایی ئایینی ئیسالمی جوانترین جــۆری یارمه‌تیدانه‌‪ ،‬به‌رده‌وام پێویستیان به‌خوێنه‌‪.‬‬ ‫ه الیـــه‌ن خۆشییه‌و ‌ه‬ ‫لــ ‌‬ ‫مـه‌ال ئه‌میر گــه‌ردی گوتی‪ :‬پــێــغ ـه‌مــب ـه‌ری خـــوا ف ـه‌رمــانــی‬ ‫به‌خشینی خوێن گـه‌وره‌تــریــن فه‌رموو ‌ه خوای گه‌ور ‌ه ب ‌ه هه‌موو ســـــرو ‌ه عـــه‌لـــی بــه‌رپــرســی‬ ‫جۆری به‌خشینه‌‪ ،‬چونك ‌ه ده‌بێت ‌ه ده‌سه‌اڵت و توانای خۆی یارمه‌تی ڕاگـــه‌یـــانـــدنـــی كــۆمــه‌ڵــه‌ی‬ ‫ه هه‌ولێر ب ‌ه ناوی‬ ‫هۆی به‌خشینه‌وه‌ی ژیان‪ ،‬خوای ئه‌و كه‌س ‌ه ده‌دات ك ‌ه یارمه‌تی تاالسیما ل ‌‬

‫كۆمه‌ڵه‌كه‌یانه‌وه‌ زۆر سوپاسی‬ ‫هه‌موو خوێن به‌خشانی كرد‪.‬‬ ‫ســـروه‌ گــوتــی‪ :‬تـه‌نــانـه‌ت‬ ‫سوپاسی ئه‌و كه‌سانه‌یش ده‌كه‌ین‬ ‫ئه‌گه‌ر ته‌نها بۆ جارێكیش بێت‬ ‫خوێنیان به‌خشیوه‌‪ ،‬هاوكات‬ ‫ســوپــاســی بــه‌رێــوه‌بــه‌رایــه‌تــی‬ ‫سه‌نته‌ری بانكی خوێنی هه‌ولێری‬ ‫كرد ك ‌ه زۆر یارمه‌تی توشبوانیان‬ ‫ده‌ده‌ن و خوێنیان بۆ په‌یداده‌كه‌ن‬ ‫له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانیاندا‪.‬‬


‫‪www.healthsyndicate.org‬‬

‫ریپۆرتاژ‬ ‫ژماره (‪)15‬‬

‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫‪4‬‬

‫دكتۆر محه‌مه‌د شاكر پزیشكی مندااڵن‪ ،‬ڕونیده‌كاته‌و‌ه ئه‌و مندااڵنه‌ی ل ‌ه ‪ 36‬هه‌فت ‌ه كه‌متر له‌دایك بن‬ ‫ب ‌ه ناكام هه‌ژمار ده‌كرێن‪ ،‬هاوكات توشی حاڵه‌ته‌كانی (ته‌نگه‌نه‌فه‌سی‪ ،‬مێشك‪ ،‬خوێن به‌ربوون‪ ،‬شه‌كره‌‪،‬‬ ‫بورانه‌و‌ه «سه‌رع») ده‌بن‪.‬‬

‫به‌شێك ل ‌ه ژن ‌ه دوگیانه‌كان بۆ نه‌بینینی ژانی‬ ‫منداڵبوون داوای نه‌شته‌رگه‌ری پێشوه‌خت ده‌كه‌ن‬ ‫سیروان هه‌ولێری‬

‫ل ‌ه ئێستادا به‌شێك ل ‌ه ژنانی‬ ‫دوگیان به‌ مه‌به‌ستی زوو ده‌رهێنانی‬ ‫كۆرپه‌له‌كه‌یان سه‌ردانی پزیشكانی‬ ‫ژنـــان ده‌كـــه‌ن و پزیشكه‌كانیش‬ ‫هــۆشــداری ده‌ده‌نـــ ‌ه دایــكــان په‌ل ‌ه‬ ‫نه‌كه‌ن ل ‌ه پێش واده‌ی هاتن ‌ه دونیای‬ ‫منداڵه‌كه‌وه‌‪.‬‬

‫حسێن ئه‌حمه‌د زه‌نگه‌نه‌‬

‫بۆ هـه‌ر هه‌مووتان جێگای‬ ‫زانیاریه‌ كه‌ مۆبایل ئه‌مڕۆ یه‌كێك ‌ه‬ ‫له‌ پێویستێكانی‌ ژیان بۆ مرۆڤ‪.‬‬ ‫بۆ كه‌س شاراوه‌نیه‌ ئه‌م ئامێره‌‬ ‫تازه‌یه‌ به‌كتوو پڕ له‌كات و ساتێ‌‬ ‫هاته‌ ناو ئه‌م نیشتمانه‌و به‌رده‌سی‌‬ ‫گه‌له‌كه‌مان به‌ تایبه‌تی‌ دوای‌ ‪2003‬‬ ‫و پرۆسه‌ی‌ ئازادكردنی‌ عێراق بێ‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ میله‌ته‌كه‌مان‬ ‫فێر بــكــرێ‌ چــۆن و بــۆ وه‌ له‌‬ ‫زه‌ره‌ر مه‌نده‌كانی‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫و كۆمه‌اڵیه‌تی‌ و ئابووری‌ چۆن‬ ‫خۆیان بپارێزن‬ ‫بــه‌كــوردی‌ و ب ـه‌ پووختی‌‬ ‫وه‌ به‌كورتی‌ ئامێرێكی‌ نوێ‌ دوو‬ ‫به‌ره‌‪،‬چه‌كێكی‌ دوو ڕووه‌‪،‬چاكه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر بۆ چاكه‌ به‌كاربهێنی‌ سوود‬ ‫به‌خشه‌ وه‌ خــودا په‌نامان بدا‬ ‫خراپه‌ ئه‌گه‌ر بۆ خراپه‌ به‌كاری‌‬ ‫بهێنی وه‌ماڵ وێران كردنه‌ بۆ تاك‬ ‫و كۆمه‌ڵ‪.‬‬

‫داواكردنی ده‌رهێنانی منداڵ‬ ‫به‌ نه‌شته‌رگه‌ری بوه‌ت ‌ه دیارده‌‬ ‫چیمه‌ن حه‌سه‌ن ماندوو بوون‬ ‫ب ‌ه ده‌موچاوییه‌و‌ه ب ـه‌دی ده‌كــرا‪،‬‬ ‫ب ـ ‌ه بــێــزاریــی ـه‌ك ـه‌و‌ه گــوتــی‪ :‬كه‌ی‬ ‫بێت ڕزگـــارم بێت ل ـه‌م منداڵه‌م‪،‬‬ ‫ته‌مه‌نی كۆرپه‌له‌كه‌م حه‌وت مانگه‌و‬ ‫تــه‌وا هه‌ست ب ‌ه جوڵه‌ی ده‌كــه‌م‪،‬‬ ‫بیستوشم ‌ه ئاسایی ‌ه مــنــداڵ له‌و‬ ‫ته‌مه‌ن ‌ه ده‌ربهێندرێت بۆی ‌ه هاتوم بۆ‬ ‫سه‌ردانی پزیشك‪.‬‬ ‫پــســپــۆری نـه‌خــۆشــیـه‌كــانــی‬ ‫ئافره‌تان دكتۆر‌ه جــوان نه‌زمی‬ ‫گوتی‪ :‬داوای ده‌رهێنانی كۆرپه‌ل ‌ه‬ ‫پێش وه‌ختی خۆی وه‌ك دیارده‌ی‬

‫زیانه‌كانی‌ مۆبایل به‌گشتی‌ بكه‌ین‬ ‫ئه‌وه‌ جێگای‌ زانیاری هه‌مووتان ‌ه‬ ‫به‌چه‌ندڕۆژێ‌ بابه‌ته‌كه‌مان كۆتایی‌‬ ‫نایه‌ بــه‌اڵم ته‌نها ئــه‌و زه‌یانه‌‬ ‫ته‌ندروستیانه‌ لـه‌ س ـه‌ر مــرۆڤ‬ ‫شیده‌كه‌مه‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬زه‌یــان ـه‌كــان ـی‌ مۆبایل‬ ‫له‌ رووی‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌ ‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‌ نــاتـه‌نــدروســت و‬ ‫نا شه‌رعی‌ و نادرووست ده‌بێته‌‬ ‫مــایـه‌ی‌ بــێــزاردكــردنــی خه‌ڵك و‬ ‫لـــه‌ده‌س دانــی‌ كــات به‌فیڕۆ وه‌‬ ‫ده‌بێته‌ كیشه‌و گیروو گرفت بۆ‬ ‫كۆمه‌ڵگاكه‌مان‪.‬‬ ‫‪ -2‬زیانه‌كانی‌ مۆبایل ‪ ،‬بۆ‬ ‫هه‌ر هه‌مووتان جێگای زانیاریه‌‬ ‫ئه‌مڕۆ چه‌ندین واڵت ده‌ناڵێنن له‌‬ ‫برسێتی‌ وه‌ك سۆماڵ ئیسالمی‌‬ ‫و وه‌ چه‌ندین واڵت ده‌ناڵێنن به‌ده‌‬ ‫س كێشه‌ی‌ سروشتی‌ ‪.‬‬ ‫‪ -3‬زه‌ره‌ر م ـه‌نــده‌كــان ـی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ ‪-:‬‬ ‫تكایه‌ نووكه‌ مه‌ككه‌‬ ‫ ‬

‫‪-1‬نــووكـه‌ كــردن (مسكۆڵ)‬ ‫شتێكی‌ زۆر ناشرینه‌و شارستانی ‌ه‬ ‫نیه‌ ‪،‬مــای ـه‌ی‌ بــیــزاری‌ خه‌ڵك و‬ ‫به‌فیڕۆدانی‌ كاته‌ و ئامێرێكی‌‬ ‫تــازه‌ بۆ ســوود به‌خش ‌ه نه‌ك بۆ‬ ‫بێزاركردنیان به‌كار بهێنرێ‪.‬‬ ‫وه‌ك زه‌ره‌رمــــــه‌نــــــدی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ ئه‌وكه‌سه‌ كه‌نووكه‌كه‌‬ ‫ده‌گـــرێ‌ هــه‌ر ه ـه‌مــوو شه‌پۆله‌‬ ‫كاره‌بایه‌كان پۆالیه‌كان به‌تاڵ‬ ‫ده‌بێته‌ ناو جه‌سته‌ی‌‪.‬‬ ‫‪-2‬پسپۆر كیمیای‌ ئه‌ڵمانی‌‬ ‫فرایدلهایم فولنهورست له‌ چاو‬ ‫پێكه‌وتنێكدا له‌ شــاری‌ میونیغ‬ ‫وتی‌‪-:‬مانه‌وه‌ی ئامیری‌ مۆبایل و‬ ‫ئامێره‌ په‌خشه‌ ئاسمانیه‌كان له‌‬ ‫زیانه‌كانی‌ مۆبایل‬ ‫ژووری‌ خه‌وتن وا له‌ مرۆڤ ده‌كا‬ ‫بـه‌ڕێــزه‌كــانــم ئ ـه‌گ ـه‌ر باسی‌ توشی‌ ناره‌حه‌تی‌ و نائارارامی‌‬

‫لێهاتووه‌‪ ،‬زۆر ژنی دوگیان هه‌ی ‌ه‬ ‫داوامــان لێده‌كات ب ‌ه نه‌شته‌رگه‌ری‬ ‫كۆرپه‌كه‌ی بۆ ده‌ر بهێنین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وان نازانن منداڵ به‌و شێوه‌ی ‌ه ل ‌ه‬ ‫دایك بێت چه‌نده‌ خراپه‌‪.‬‬ ‫دكــتــۆر‌ه جـــوان نــه‌زمــی ك ‌ه‬ ‫هــاوكــات یــاریــده‌ده‌ری به‌ڕێوبه‌ری‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی ئافره‌تان و له‌دایك‬ ‫بوونی فێركاری هه‌ولێر‌ه نه‌یشارده‌و‌ه‬ ‫ك ‌ه پزیشكه‌كانیش ئـه‌و دیارده‌ی ‌ه‬ ‫دوپات ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئاماد‌ه نین‬ ‫ب ‌ه بێ هۆ نه‌شته‌رگه‌رییان بۆ بكه‌ن‪.‬‬ ‫به‌ڕێوبه‌ری كارگێری یه‌كێك‬ ‫لــ ‌ه نـه‌خــۆشــخــانـ ‌ه ئه‌هلییه‌كانی‬ ‫هه‌ولێر جه‌ختیكرده‌و‌ه هیچ چه‌شن ‌ه‬ ‫نه‌شته‌رگه‌رییه‌ك بۆ دایكێكی دوگیان‬

‫ئه‌نجام ناده‌ن ئه‌گه‌ر پزیشك بڕیاری‬ ‫له‌سه‌ر ن ـه‌دات‪ ،‬هه‌ربۆی ‌ه ئه‌وانیش‬ ‫ره‌تی ده‌كه‌نه‌و‌ه ك ‌ه له‌سه‌ر خواس‬ ‫و داوای دایكان كۆرپه‌له‌كانیان پێش‬ ‫واده‌ی خــۆیــان بـ ‌ه نه‌شته‌رگه‌ری‬ ‫ده‌ربهێنن‪.‬‬ ‫زیانه‌كانی به‌ر ل ‌ه واده‌ی‬ ‫له‌دایك بوون‬ ‫دكتۆر محه‌مه‌د شاكر پزیشكی‬ ‫مندااڵن‪ ،‬ڕونیده‌كاته‌و‌ه ئه‌و مندااڵنه‌ی‬ ‫ل ‌ه ‪ 36‬هه‌فت ‌ه كه‌متر له‌دایك بن ب ‌ه‬ ‫نــاكــام ه ـه‌ژمــار ده‌كــرێــن‪ ،‬هاوكات‬ ‫توشی حاڵه‌ته‌كانی (ته‌نگه‌نه‌فه‌سی‪،‬‬ ‫مێشك‪ ،‬خوێن به‌ربوون‪ ،‬شه‌كره‌‪،‬‬ ‫بورانه‌و‌ه «سه‌رع») ده‌بن‪.‬‬

‫ده‌ســت نــاكـه‌وێــت‪ ،‬ئــه‌وه‌ی هه‌ی ‌ه‬ ‫ئه‌و منداالنه‌ی ل ‌ه ‪28‬‬ ‫ته‌نها ئۆكسجین ‌ه وئه‌نتی بایتكه‌ و‬ ‫هه‌فته‌یی له‌دایك ده‌بن ‪%20‬ـیان‬ ‫پاشانیش پشت به‌خودا ده‌به‌ستن بۆ‬ ‫ده‌ژین‬ ‫مانه‌وه‌ی ته‌مه‌نی كۆرپه‌كه‌‪.‬‬ ‫دكــتــۆر‌ه جــوان ڕونیكرده‌وه‌‪:‬‬ ‫«ب ‌ه بێ هۆ منداڵ ده‌رهێنان‬ ‫ته‌مه‌نی ئاسایی هه‌ر كۆرپه‌له‌یه‌ك‬ ‫حه‌رامه‌»‬ ‫‪ 37‬ه ـه‌فــت ـه‌ی ـه‌‪ ،‬هـــاوكـــات ئ ـه‌و‬ ‫پێشنوێژو وتار خوێنی مزگه‌وتی‬ ‫كۆرپه‌النه‌ی زوو له‌دایك بن مه‌ترسی‬ ‫ل ‌ه سه‌ر ژیانیان هه‌ی ‌ه هـه‌رۆ بۆی ‌ه عومه‌ری كوری خه‌تاب ل ‌ه هه‌ولێر‬ ‫ل ‌ه ‪ 34‬بۆ ‪ 37‬هه‌فت ‌ه ل ‌ه ‪ %80‬مه‌ال دڵشاد گه‌اڵڵی تێڕوانینی ئاینی‬ ‫ژیانیان بـه‌رده‌وام ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه بۆ ئه‌و دیارده‌ی ‌ه ڕونده‌كاته‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫‪ 28‬هه‌فته‌ییدا ل ‌ه دایك ببێت ل ‌ه ‪« %20‬ئه‌گه‌ر بێت و به‌ڵگه‌یه‌ك بۆ خراپی‬ ‫یان ده‌ژین‪ ،‬ل ‌ه ئه‌ورپا ئه‌و ڕێژه‌ی ‌ه ‪ 80‬باری ته‌ندروستی دایك هه‌بێت ئه‌وا‬ ‫‪ %‬ی ‌ه ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه دروسته‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر ب ‌ه بێ هۆكار‬ ‫ل ‌ه هه‌رێم ده‌رزیی (‪ )surfactant‬بــوو ئ ـه‌وا دروســت نییه‌و حه‌رام ‌ه‬ ‫ـنییه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت ل ‌ه بازاری ڕه‌شیشدا منداڵ به‌ر له‌واده‌ ده‌ربهێندرێت»‪.‬‬

‫ی مۆبایل‬ ‫زیانه‌كان ‌‬

‫بێت وه‌ ورده‌ ورده‌ كاریگه‌ری‌ ل ‌ه‬ ‫سه‌ر مێشك ودڵ ده‌كا و له‌گه‌ڵ‬ ‫ڕۆیشتنی‌ كات ئامێری‌ به‌رگری‬ ‫له‌جه‌سته‌ ئه‌و مرۆڤان ‌ه نامێنێ‌‪.‬‬ ‫‪-3‬مۆبایل بۆمبێكی‌ ئه‌تۆمی‌‬ ‫بچووكه‌ خۆتی‌ لێی‌ بپارێزه‌تكایه‌‪،‬وه‌‬ ‫له‌ لێدوانێ ڕۆژنامه‌واندا فرایدلهایم‬ ‫فولنهورست وتی‌‪-:‬ئه‌و شه‌پۆالنه‌كه‌‬ ‫یـــه‌كـــه‌م جـــار لـــه‌ مــۆبــایــل ـه‌وه‌‬ ‫ته‌شه‌نه‌ده‌دا ‪ 900‬مێگاهارتزه‌‪،‬‬ ‫وه‌دووه‌مــــی‌ ‪ 1،8‬مێگاهارتزه‌‪،‬‬ ‫واتــــه‌‪ -:‬زۆر م ـه‌تــرســیــداره‌ بۆ‬ ‫له‌شی مــرۆڤ وه‌ئــه‌و مه‌حه‌ته‌ی‬ ‫به‌هێزكردنه‌وه‌ی‌ مۆبایل تێشكی‌‬ ‫ی بۆمبێكی‌‬ ‫شه‌پۆلی‌ به‌رانبه‌رتیشك ‌‬ ‫ئه‌تۆمیه‌‪.‬‬ ‫‪-4‬ئه‌و شه‌پۆله‌ كاره‌با پۆالیانه‌‬ ‫له‌مۆبایل ده‌رده‌چێ‌ له‌ ئه‌شیعه‌ی‌‬ ‫(تیشكی‌) سینی‌ به‌هێز تره‌ كه‌له‌‬ ‫هــه‌ر ه ـه‌مــوو جـه‌ســتـه‌ی‌ مــرۆڤ‬ ‫تێده‌په‌ڕێوه‌ ناسراوه‌ به‌(‪.)1‬‬ ‫‪ -5‬شه‌پۆله‌ كاره‌با پۆالیانه‌ی‌‬ ‫مۆبایل هه‌ڵگر وزه‌یه‌ زۆر تێدایه‌‬ ‫وه‌ كات به‌كار هێنان به‌ ته‌نیشت‬ ‫سه‌ری‌ مرۆڤ كه‌ بریتیه‌ له‌ ‪900‬‬ ‫مێگاهارتز وه‌ كاتی‌ هه‌ر لێدانێ‌‬ ‫‪546‬میكرۆ چركه‌ ده‌خایه‌نێ‌ به‌‬ ‫رێــژه‌ی‌ دووبــاره‌ كۆی‌ ‪215‬لێدان‬ ‫له‌ هه‌ر یه‌ك چركه‌ ئه‌وه‌یش وا‬ ‫ده‌كا له‌ جه‌سته‌ی‌ مرۆڤ ‪%4‬بۆ‬ ‫بـه‌رزه‌وه‌بــوون بۆ توش بوون به‌‬ ‫نه‌خۆشی‌ شیر په‌نجه‌‪.‬‬ ‫‪ -6‬هــه‌ر وه‌هــا فرایدلهایم‬ ‫فولنهورست كه‌ مــاوه‌ی‌ ‪45‬ساڵه‌‬ ‫له‌ بــواری‌ درووسكردنی‌ ئامێره‌‬ ‫نوێكان كار ده‌كا ‪،‬ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌‬ ‫دا كه‌ ئافره‌تی‌ دوو گیان و منداڵ‬ ‫و به‌سااڵ چوه‌كان با زۆر به‌كه‌می‌‬ ‫مــۆبــایــل ب ـه‌كــار بهێنن به‌هۆی‌‬ ‫كــاری گ ـه‌ری‌ خراپی‌ مۆبایل بۆ‬ ‫ته‌ندروستیان‪.‬‬ ‫ئایه‌ ده‌ته‌وێ‌ مێشك بكوڵێ‌؟!‬

‫ئه‌گه‌ر غازتان له‌ماڵ نه‌ما‬ ‫به‌مۆبایل هێلكه‌ بكوڵێنه‌؟‬ ‫‪ -7‬التــان سه‌یرنه‌بێ‌ ئه‌مه‌‬ ‫ڕاستیه‌ بۆ پزه‌ی‌ سه‌ر لێو نیه‌‪-:‬‬ ‫دوو ڕۆژنامه‌نووسی‌ ڕووسی‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬فالدیمیرالجوفسكی‌‪-2‬اندریه‌‬ ‫موسینكو ‪،‬به‌كردنی‌ ئه‌زمۆنێ‌‬ ‫به‌دروست كردنی‌ مایكرۆفی‌ بچووك‬ ‫وه‌ مۆبایله‌كان له‌ده‌وروبه‌ری‌ بڕێ‌‬ ‫هێلكه‌ وه‌ به‌جۆڕێ‌ كه‌وه‌ك ئه‌وه‌‬ ‫بێ‌ كه‌ په‌یوه‌ندێكان به‌رده‌وامه‌‬ ‫ده‌ركه‌وت‪-:‬أ‪ -‬له‌ماوه‌ی‌ ‪15‬خوله‌ك‬ ‫هێلكه‌كان له‌ساردی‌ ده‌رده‌چن‪.‬‬ ‫ب‪-‬بـه‌مــاوه‌ی‌‪25‬خــولـه‌ك‬ ‫ ‬ ‫تۆزێ‌ هێلكه‌كان گه‌رم ده‌بن‬ ‫ج‪ -‬به‌ماوه‌ی‌‪40‬خوله‌ك‬ ‫ ‬ ‫هێلكه‌كان گه‌رم ده‌بن ‬ ‫د‪-‬بـــۆ مــــاوه‌ی‌ ‪65‬خــولــه‌ك‬ ‫هێلكه‌كان ده‌كــوڵــێــن ‪.‬وریــابــن‬ ‫با مێشكی‌ هه‌موومان نه‌ماسێ‌‬

‫وبكوڵێ‌‪،‬‬ ‫ئــه‌گــه‌ر ده‌تــــه‌وێ‌ میشگت‬ ‫بكوڵێ‌ بـه‌بـه‌رده‌وامـی‌ به‌مۆبایل‬ ‫قسه‌بكه‌‪.‬‬ ‫خۆپاراستن‬

‫خـــه‌رجـــی‌ ده‌رهــــه‌مــــێ‌ بۆ‬ ‫خۆپاراستن باشتره‌ له‌ خه‌رج ‌‬ ‫ێ‬ ‫شاخی‌ دیناری‌ ئاڵتون‬ ‫‪ -1‬تــكــایــه‌ بـــه‌رگـــێ‌ بۆ‬ ‫مــۆبــایــل ـه‌ك ـه‌ت دابــیــنــك ـه‌ یــان‬ ‫(جزدانێ‌)‪.‬‬ ‫‪ -2‬مۆبایل به‌كار مه‌هێنه‌‬ ‫كاتێ‌ له‌ شه‌حن بوو نه‌ په‌یوه‌ندی‌‬ ‫بكه‌و نه‌په‌یوه‌ندی‌ وه‌رگره‌‪.‬‬ ‫‪-3‬كه‌سێ‌ به‌مۆبایل نووكه‌ت‬ ‫بۆ ده‌كات مه‌یگره‌ بۆ جه‌سته‌ت‬ ‫زۆر خراپه‌‪.‬‬ ‫‪-4‬مۆبایل به‌كار مه‌هێنه‌ ته‌نها‬

‫بۆ كاری‌ پێویست ‪.‬‬ ‫‪ -5‬زۆر سوود له‌كات وه‌رگر‌ه‬ ‫(و به‌ پووختی‌ وه‌ به‌كورتی‌)‬ ‫پــه‌یــوه‌نــدی‌ بــك ـه‌و پ ـه‌یــوه‌نــدی‌‬ ‫وه‌رگره‌‪.‬‬ ‫‪-6‬له‌ناو ئۆتۆمبیل و فرۆكه‌‬ ‫هــه‌وڵ ده‌ نـه‌ پـه‌یــوه‌نــدی‌ بكه‌و‬ ‫پ ـه‌یــوه‌نــدی‌ وه‌رگـــره‌ به‌تایبه‌ت‬ ‫ی ڕۆیشتن‪.‬‬ ‫له‌كات ‌‬ ‫‪-7‬ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ چاوێلكه‌‬ ‫به‌كار ده‌هێنن با چاوێكه‌كانیان‬ ‫پالستیك بێت ‪،‬ئاسنی‌ تێدا نه‌بێ‌‪.‬‬ ‫‪-8‬تكایه‌ كاتێ‌ ده‌چیته‌ خه‌و‬ ‫مۆبایله‌كه‌ت داخه‌ یان دووریخه‌وه‌‬ ‫ل ـه‌خــۆت ‪،‬بــۆ هـه‌ڵــســان و وریــا‬ ‫بوونه‌وه‌ بكاری‌ مه‌هێنه‌‪،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫نــزیــك ســه‌رت نـه‌بـێ‌‪،‬یــان سیم‬ ‫كارته‌كه‌ی‌ ده‌ربهێنه‌ یان باشتر‬ ‫وایه‌ كات ژمێرێ‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌‬ ‫بكڕه‌‪.‬‬

‫ناوسكی دایك باشترین النه‌یه‬ ‫‌‬ ‫د‪.‬جـــوان ئــامــۆژگــاری دایكان‬ ‫ده‌كات كه‌خوای گه‌ور‌ه ته‌مه‌نی بۆ‬ ‫مرۆڤه‌كان دیار كردو‌ه نابێت په‌ل ‌ه‬ ‫بكرێت‪ .‬پێویست ‌ه ل ‌ه واده‌ی خۆی‬ ‫كۆرپ ‌ه بێت ‌ه دونیاوه‌‪ ،‬چونك ‌ه شوێنی‬ ‫پارێزراوه‌ هیچ شوێنێكی له‌و چه‌شن ‌ه‬ ‫ل ‌ه ماڵه‌كان بۆی فه‌راهه‌م ناكرێت‪ ،‬و‬ ‫نێو سكی دایك باشترین النه‌ی ‌ه بۆی‪.‬‬ ‫دكتۆر (محمه‌د شاكر)ـیش‬ ‫ئامۆژگاری دایكان ده‌كات خۆراكی‬ ‫باش بخۆن و سه‌ردانی پزیشك بكه‌ن‬ ‫و ئه‌ومندااڵنه‌ی به‌ر له‌واده‌ش له‌دایك‬ ‫ده‌بن پێویستیان ب ‌ه چاودێری چڕتر‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬

‫‪-9‬پێویسته‌ گوێ بیسته‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‌ (سماعه‌ خارجیه‌)به‌كار‬ ‫بهێنن‪.‬‬ ‫‪-10‬لـــه‌ كاتێ‌ ئـه‌گـه‌ر هێڵی‌‬ ‫تــۆڕی‌ مۆبایل الواز بــوو تكایه‌‬ ‫مۆبایل نه‌كه‌ن چونكه‌ شه‌پۆلی‌‬ ‫كاره‌بایی زۆری‌ ده‌وێ‌ له‌كاتی‌‬ ‫مۆبایلكردن و وه‌رگردن‪.‬‬ ‫‪ – 11‬ب ـه‌ڕێــزان له‌ هه‌ندی‬ ‫كات كاتێ‌ له‌ ماڵه‌وه‌ی‌ به‌ده‌نگی‬ ‫ده‌ره‌كی مۆبایل به‌كاربهێنه‌‪.‬‬ ‫‪-12‬وه‌ ل ـه‌ زۆر كــات نامه‌‬ ‫نووسین به‌كار بهێنه‌ بۆ په‌یام‬ ‫نـــاردن و وه‌رگـــردنـــی‌ په‌یامی‌‬ ‫به‌رانبه‌ره‌كه‌ت‪.‬‬ ‫‪-14‬ئـــافـــره‌تـــی‌ دووگـــیـــان‬ ‫و مــنــداڵـی‌ بچكۆله‌و كه‌سانی‌‬ ‫بـه‌ســااڵچــوو دوور كـــه‌ره‌وه‌ له‌و‬ ‫كاته‌ به‌تایبه‌ت دور له‌ چاو و ده‌م‬ ‫منداڵه‌ كۆرپه‌كان‪.‬‬


‫‪www.healthsyndicate.org‬‬

‫ریپۆرتاژ‬

‫‪5‬‬

‫ژماره (‪)15‬‬

‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫له‌ درێژه‌ی‌ بایه‌خ و گرنگی‌ دانه‌كانی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم و وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ به‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌ و‬ ‫له‌ پێناو به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ ئاستی‌ تواناكانی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‪ ,‬وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ چه‌ندین خول و‬ ‫سیمیناری‌ جۆراوجۆری له‌ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌رێم به‌ ئه‌نجام گه‌یاندووه‌‪.‬‬

‫ی كارمه‌ندان‬ ‫ل ‌ه پێناو گه‌شه‌كردن ب ‌ه توانا زانستیه‌كان ‌‬ ‫ی زانستی‌ ده‌كاته‌و ‌ه‬ ‫ی هه‌رێم چه‌ندین خول ‌‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫ئه‌رشه‌د ته‌حسین‬

‫ی‬ ‫كراوه‌تر ده‌بــن ل ‌ه به‌كارهێنان ‌‬ ‫ئاسانترین و گونجاوترین رێگا بۆ‬ ‫ی نه‌خۆش‪.‬‬ ‫ی خه‌مه‌كان ‌‬ ‫ره‌واندنه‌وه‌ ‌‬ ‫سوود وه‌رگرتن ‌ه ل ‌ه توانا و‬ ‫ی تر‬ ‫شاره‌زایی واڵتان ‌‬

‫ی‬ ‫له‌ درێژه‌ی‌ بایه‌خ و گرنگ ‌‬ ‫ی هه‌رێم‬ ‫ی حكومه‌ت ‌‬ ‫دان ـه‌كــان ـ ‌‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫و وه‌زاره‌تــــی‌ تـه‌نــدروســتـ ‌‬ ‫ی و ل ‌ه پێناو‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫كه‌رت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تواناكان ‌‬ ‫ی ئاست ‌‬ ‫به‌رزكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫كــارمــه‌نــدانــی‌ ت ـه‌نــدروســت ـی‌‪,‬‬ ‫ی چه‌ندین‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫وه‌زاره‌تــ ‌‬ ‫ی جۆراوجۆری ل ‌ه‬ ‫خول و سیمینار ‌‬ ‫ی هه‌رێم ب ‌ه ئه‌نجام‬ ‫ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫گه‌یاندووه‌‪ .‬له‌و چوارچێوه‌یه‌ش‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی زانست ‌‬ ‫دا ژماره‌یه‌ك خول ‌‬ ‫ی‬ ‫ی واڵت بۆ كارمه‌ندان ‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ سازداو ‌ه و كارمه‌ندان‬ ‫ی ته‌ندروستی و به‌شدابووانیش‬ ‫‌‬ ‫ئه‌م جــۆر‌ه خوالن ‌ه ب ‌ه گرنگ و‬ ‫پڕ به‌ها بۆ بـــره‌ودان ب ‌ه توانا‬ ‫ی كارمه‌ندان ل ‌ه‬ ‫وشاره‌زاییه‌كان ‌‬ ‫قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن‪ .‬لێره‌دا ده‌مانه‌وێت‬ ‫ی ژمــاره‌یــه‌ك له‌و‬ ‫راو سه‌رنج ‌‬ ‫كارمه‌ند ‌ه به‌شداربووان ‌ه وه‌ربگرین‬ ‫و بزانین بۆچوونی‌ ئــه‌وان ل ‌ه‬ ‫باره‌ی‌ ئه‌و خوالنه‌وه‌ چۆنه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م خوالن ‌ه گرنگن‬ ‫ی‬ ‫بۆ بره‌ودان به‌ تواناكان ‌‬ ‫كارمه‌ندان‬ ‫خــونــاو ئه‌حمه‌د ئیبراهیم‬ ‫ی‬ ‫ی گشت ‌‬ ‫كارمه‌ند ل ‌ه نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی یه‌كێك‬ ‫رانــیـ ‌ه و ب ـه‌شــداربــوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك ـ ‌ه ل ـ ‌ه مانگ ‌‬ ‫لــه‌و خــوالنــه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌رده‌ن‬ ‫ئایاری‌ رابردوو ل ‌ه واڵت ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی ب ‌ه گرنگ ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو ئاماژه‌ ‌‬ ‫ی خست ‌ه‬ ‫جۆر‌ه خوالنه‌دا و ئه‌وه‌ ‌‬ ‫روو ك ‌ه ئه‌م خوالن ‌ه زۆر گرنگ‬ ‫ی‬ ‫وپــڕ به‌هان بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كارمه‌ندان ‌‬ ‫توانا وئاستی‌ زانست ‌‬ ‫ته‌ندروستی‌‪ .‬ئه‌مه‌ش واده‌كــات‬ ‫ی ته‌ندروستی‌ زیاتر‬ ‫كارمه‌ندان ‌‬ ‫په‌ر ‌ه به‌تواناكانیان بده‌ن و له‌و‬ ‫رێــی ـه‌ش ـه‌وه‌ زیــاتــر خــزم ـه‌ت ب ‌ه‬ ‫نه‌خۆشه‌كانیان بكه‌ن و ببن ‌ه‬ ‫ی ئێش و‬ ‫ی ره‌وانـــدنـــه‌وه‌ ‌‬ ‫مــایـه‌ ‌‬ ‫ئازاره‌كانیان و باری سه‌رشانیان‬ ‫ی‬ ‫ســـووك بــك ـه‌ن‪ .‬ل ـه‌ب ـه‌ر ئــه‌وه‌ ‌‬ ‫ی پڕ‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫تا كارمه‌ندان ‌‬ ‫زانــیــاری‌ تــر بــن ئـــه‌وا ده‌ســت‬

‫مونیر‌ه عوسمان كارمه‌ند‬ ‫ی‬ ‫ل ـه‌ نـه‌خــۆشــخــانـه‌ی‌ ســووتــاو ‌‬ ‫ی و‬ ‫و جـــوانـــكـــاری‌ ســلــێــمــان ـ ‌‬ ‫ی تری یه‌ك له‌و‬ ‫به‌شداربوویه‌ك ‌‬ ‫ی كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‬ ‫خوالنه‌ ‌‬ ‫كرابوه‌و ‌ه ئه‌وه‌ی‌ روون كرده‌و ‌ه ك ‌ه‬ ‫ئه‌م خوالن ‌ه پڕ به‌هان به‌تایبه‌ت ل ‌ه‬ ‫رووی سوود وه‌رگرتنه‌و ‌ه ل ‌ه توانا‬ ‫ی‬ ‫ی تر ل ‌ه بوار ‌‬ ‫و شاره‌زایی واڵتان ‌‬ ‫فكری و سایكۆلۆژیه‌وه‌‪,‬هه‌ربۆی ‌ه‬ ‫ده‌بێت ئه‌م خوالن ‌ه به‌رده‌وام بن‬ ‫ی‬ ‫و بــه‌ره‌و پێش بچن و گرنگ ‌‬ ‫زیــاتــریــان پــێ بــدرێــت ‪ ,‬ئه‌و‬ ‫كارمه‌ند ‌ه به‌شداربوو ‌ه پێشی باش‬ ‫بوو ك ‌ه پێش ده‌ست پێكردن به‌م‬ ‫ی‬ ‫ی زمانی‌ ئینگلیز ‌‬ ‫خوالن ‌ه خول ‌‬ ‫بۆ كارمه‌ندان بكرێته‌و‌ه چونك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫زۆربـــه‌ی‌ خــولـه‌كــان ب ـ ‌ه زمان ‌‬ ‫ی بوون ‪.‬‬ ‫ئینگلیز ‌‬

‫ئه‌م خوالن ‌ه له‌ بوار ‌ی‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌رت ‌‬ ‫باشتر كردن ‌‬ ‫ته‌ندروستیدا بایه‌خدارن‬ ‫گــۆران محمد كارمه‌ند ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی شــار و یه‌كێك ‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌م خوالن ‌ه‬ ‫تر ل ‌ه به‌شداربووان ‌‬ ‫ی خست ‌ه روو كــ ‌ه ئـه‌م‬ ‫ئــــه‌وه‌ ‌‬ ‫خوالن ‌ه له‌ رووی پڕاكتیكیه‌و‌ه‬ ‫گــرنــگـی‌ خــۆیــان ه ـه‌ی ـ ‌ه چ ل ‌ه‬ ‫ی كارمه‌ندان‬ ‫رووی مامه‌ڵه‌كردن ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ نه‌خۆش یــان ل ‌ه رووی‬ ‫شێوازی‌ چاره‌سه‌ركردنه‌و ‌ه بێت‬ ‫ی‬ ‫‪ ,‬هه‌روه‌ك ئه‌م خوالنه‌ سوود ‌‬ ‫ی‬ ‫باشیان هه‌ی ‌ه بۆ باشتركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی له‌ هه‌رێم ‌‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫كه‌رت ‌‬ ‫كــوردســتــان و هــه‌وڵــدان بۆ‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و زانیاریانه‌ ‌‬ ‫جێبه‌جێكردن ‌‬ ‫له‌و خوالنه‌دا فێرده‌بین ‪ .‬ئه‌و‬

‫ی‬ ‫كارمه‌ند‌ه به‌شداربوو ‌ه هۆكار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ی سیسته‌م ‌‬ ‫جیاواز ‌‬ ‫كوردستان و واڵتانی‌ تری بۆ ئه‌و‌ه‬ ‫گه‌ڕانده‌و ‌ه ك ‌ه له‌ واڵتان به‌رده‌وام‬ ‫خول و سیمینار و مه‌شقی جۆرا‬ ‫و جۆر بۆ كارمه‌ندان ده‌كرێته‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫و به‌رده‌وام كارمه‌ندان ب ‌ه زانیار ‌‬ ‫ی‬ ‫نــوێ و جـــۆراو جــۆر بــارگــاو ‌‬ ‫ده‌كرێن‪.‬‬ ‫ده‌كــرێــت ئـ ـه‌م خــوالنــ ‌ه ل ‌ه‬ ‫ناوه‌وه‌ ‌ی كوردستانیش بكرێنه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫تارا ئاراس ل ‌ه نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی و‬ ‫ی هه‌ناو ‌‬ ‫شه‌هید دكتۆر هێمن ‌‬ ‫ی تری ئه‌و خوالن ‌ه‬ ‫به‌شداربویه‌ك ‌‬ ‫ی هه‌ی ‌ه‬ ‫بــۆ چوونێكی‌ جــیــاواز ‌‬ ‫‪ ,‬ئ ـه‌و پێی وایــ ‌ه ده‌كــرێــت ب ‌ه‬ ‫ی ك ‌ه له‌م بواره‌دا‬ ‫ئه‌و بودجه‌یه‌ ‌‬ ‫ت ـه‌رخــان ده‌كــرێــت ده‌توانرێت‬

‫ی ل ‌ه كارمه‌ندان به‌ڕێو ‌ه ده‌چن ك ‌ه‬ ‫لــ ‌ه نــاوخــۆی واڵت دا خول ‌‬ ‫ی زۆرتر و قورستر‬ ‫زیاتری پێ بكرێته‌و ‌ه ب ‌ه جۆرێك ئه‌مه‌ش ئه‌ركێك ‌‬ ‫ی زیاتر به‌شدار بن و ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی كارمه‌ندان ‪.‬‬ ‫كارمه‌ند ‌‬ ‫لێی سوودمه‌ند بن و خۆشمان‬ ‫به‌رپرسی هۆب ‌ه ‌ی‬ ‫ی زۆر به‌توانا و چاالكمان‬ ‫كارمه‌ند ‌‬ ‫هــه‌یــ ‌ه ده‌كـــرێـــت لـــه‌و روه‌و‌ه په‌رستاران ‪ :‬سه‌ركه‌وتوو بووین ‌ه‬ ‫و په‌ره‌ ‌ی پێده‌ده‌ین ‪.‬‬ ‫خزمه‌تیان بكه‌ین ‪ ,‬چونك ‌ه‬ ‫ی ناوه‌راست‬ ‫واڵتانی‌ رۆژه ـه‌اڵت ـ ‌‬ ‫ســـه‌روه‌ر عه‌زیز به‌رپرسی‬ ‫ی ته‌ندروستیان‬ ‫تێكڕا سیسته‌م ‌‬ ‫ی هــــۆبــــه‌ی‌ پــــه‌رســــتــــاران لـ ‌ه‬ ‫ل ـه‌ی ـه‌ك ـه‌و ‌ه نزیكه‌‪ ,‬س ـه‌ربــار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ی بـه‌ڕێــوه‌بـه‌رایـه‌تـ ‌‬ ‫ی واڵت ‌‬ ‫ئه‌وه‌ش ناكرێت سیسته‌م ‌‬ ‫خۆمان به‌ كـه‌م ته‌ماشابكه‌ین سلێمانی‌ پێی راگه‌یاندین ئه‌م‬ ‫ی‬ ‫به‌ڵكو ده‌بێت ئه‌وه‌مان له‌به‌رچاو زنجیره‌ خول ‌ه ب ‌ه چوار قۆناغ ‌‬ ‫ی جــیــاواز بــه‌ڕێــو ‌ه ده‌چـــن و ل ‌ه‬ ‫بێت ئێم ‌ه ل ـه‌ رووی ژمـــاره‌ ‌‬ ‫ســتــافــه‌وه‌ كـــه‌م و كــوریــمــان قۆناغی یه‌كه‌م دا ‪ 27‬كارمه‌ند و‬ ‫ی له‌ قۆناغی دووه‌م دا ‪ 29‬كارمه‌ند‬ ‫هه‌ی ‌ه ل ‌ه چاو زۆری كارمه‌ند ‌‬ ‫ی و له‌ قۆناغی سێیه‌میشدا ‪15‬‬ ‫ی له‌ واڵتان ‌‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ناوه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫تــردا‪ ,‬زۆرێــك له‌ نه‌خۆشخان ‌ه كارمه‌ند ل ‌ه سنووری‌ پارێزگا ‌‬ ‫ی ســوود مه‌ندبوون ‌ه و‬ ‫گه‌وره‌كانمان ب ‌ه ژماره‌یه‌كی‌ كه‌م سلێمان ‌‬

‫ی‬ ‫ئه‌م جۆر‌ه خوالن ‌ه فێبوون ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ئه‌زموونن بۆ هه‌رێم ‌‬ ‫رێــــكــــار ئـــه‌حـــمـــه‌د ل ـ ‌ه‬ ‫ی قه‌اڵدزێ‬ ‫ی شه‌هیدان ‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫و یه‌كێكی‌ تر ‌ه ل ‌ه به‌شداربوان ‌‬ ‫خوالنه‌ هاوڕای‌ هاوكاره‌كه‌یتی‌ و‬ ‫ی خست ‌ه روو ك ‌ه ئه‌م خوالن ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ل ‌ه رووی ئه‌كادیمیشه‌و‌ه گرنگن‬ ‫‪,‬له‌م جۆره‌ كارانه‌دا سوود ل ‌ه‬ ‫ی تر وه‌رده‌گرین‬ ‫ئه‌زموونی‌ واڵتان ‌‬ ‫ی ئێش و‬ ‫ل ‌ه پێناو چاره‌سه‌ركردن ‌‬ ‫ی نه‌خۆش چونك ‌ه هه‌ست‬ ‫ئازاره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێدان ‌‬ ‫ی گرنگ ‌‬ ‫ی شێواز ‌‬ ‫ده‌كه‌ ‌‬ ‫ی تر چۆن ‌ه بۆ نه‌خۆش و‬ ‫واڵتان ‌‬ ‫ی‬ ‫تــۆش ل ‌ه واڵت ـی‌ خــۆت پیاده‌ ‌‬ ‫ده‌ك ـه‌یــت ‪ ,‬هـــه‌روه‌ك ئ ـه‌وه‌ش‬ ‫تێده‌گه‌یت ك ‌ه مافی نه‌خۆش‬ ‫چی ‌ه و چۆن دابین ده‌كرێت و‬ ‫ی كارمه‌ندانیش‬ ‫چــۆن پاداشت ‌‬ ‫ی‬ ‫لــه‌الیــه‌ن حــكــومـه‌ت و الیه‌ن ‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداریشه‌وه‌ ده‌درێته‌و‌ه ‪.‬‬ ‫ی‬ ‫چونك ‌ه ل ‌ه واڵتان له‌سه‌ر بنه‌ما ‌‬ ‫ی‬ ‫تــوانــا و دڵــســۆزی‌ و چاالك ‌‬ ‫هه‌ڵده‌سه‌نگێندرێن‬ ‫كارمه‌ندان‬ ‫و هـه‌ر له‌سه‌ر ئـه‌م بنه‌مایه‌ش‬ ‫پاداشت ده‌كرێن و ئیمتیازیاتیان‬ ‫پێده‌درێت ‪.‬‬

‫چۆن پالن داده‌نێیت بۆ توڕه‌یی‬ ‫رێواس عبدالله‬

‫ی ڕزگــار‬ ‫ده‌توانرێت ل ‌ه تــوڕ‌ه ‌‬ ‫بین‪ ،‬به‌اڵم پێویستمان ب ‌ه هه‌ندێك‬ ‫ێ هه‌یه‌‪ ،‬تا بتوانین‬ ‫بیر و فكری‌ نو ‌‬ ‫ی‬ ‫ل ‌ه ناكاو و به‌یه‌كجار ل ‌ه ساته‌وه‌خت ‌‬ ‫حاڵدا به‌كاریبهێنرێت‪.‬‬ ‫ی توڕبون‬ ‫ی ڕووبه‌ڕوو ‌‬ ‫ئه‌و كاته‌ ‌‬ ‫ی وته‌كانت به‌و‬ ‫ده‌بیته‌وه‌‪ ،‬ئاگادار ‌‬ ‫ی سوود له‌و ڕست ‌ه و قس ‌ه‬ ‫به‌خێرای ‌‬ ‫ی تازه‌ت‬ ‫نوێیان ‌ه وه‌رگر‌ه ك ‌ه هه‌ستێك ‌‬ ‫بۆ ده‌خوڵقێنێت‪.‬‬ ‫لێره‌دا سه‌رنج بده‌ر‌ه هه‌ندێك‬ ‫ی دیاریكراو بۆ ڕووبه‌ڕوبونه‌و‌ه و‬ ‫پالن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی و هه‌ڵچون ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ توڕه‌ی ‌‬ ‫زۆرانباز ‌‬ ‫له‌ ڕاده‌به‌ده‌ر‪.‬‬ ‫ی‬ ‫سه‌ره‌تا گرنگترین كار ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی هه‌ڵچون و توڕه‌ییدا‬ ‫ده‌ركه‌وتن ‌‬ ‫ی كردن ‌ه ب ‌ه فكر و مێشكته‌وه‌‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ند ‌‬

‫ی ل ‌ه‬ ‫هـه‌ر كــات ناچار بویت بــه‌وه‌ ‌‬ ‫ی و‬ ‫ی تایبه‌ت ‌‬ ‫بـه‌رانــبـه‌ر ڕووداوێــكــ ‌‬ ‫دیاردا كاردانه‌و‌ه و دژه‌كردار نیشان‬ ‫ی پانز‌ه‬ ‫بده‌یت و هه‌ڵبچیت‪ ،‬بۆ ماوه‌ ‌‬ ‫چرك ‌ه توڕه‌بونه‌كه‌ت دوا بخه‌‪ ،‬دواتر‬ ‫ی خۆت‬ ‫ی سروشتیه‌ك ‌ه ‌‬ ‫بـ ‌ه شــێــوه‌ ‌‬ ‫توڕبونه‌كه‌ت ده‌ربخه‌‪ .‬جاری‌ دواتر‬ ‫ی (‪ )30‬چرك ‌ه دوای‌ بخه‌‪ ،‬جار‬ ‫س‌‬ ‫ی جار مه‌وداكان زیاتر بك ‌ه‬ ‫ل ‌ه دوا ‌‬ ‫ی پێشوو‪ .‬ئه‌و كات‬ ‫به‌هه‌مان شێو‌ه ‌‬ ‫ی توانیوت ‌ه زاڵ ببیت ب ‌ه سه‌ر‬ ‫ده‌زان ‌‬ ‫توڕیو هه‌ڵچونتدا‪ .‬كاتێك ده‌ته‌وێت‬ ‫ی باش‬ ‫ی كار ‌‬ ‫بۆ ب ـه‌ره‌و پێش بردن ‌‬ ‫ی منداڵه‌كه‌ت‬ ‫و فێرخوازی و فێربون ‌‬ ‫سود ل ‌ه توڕه‌بون وه‌ربگریت ده‌نگت‬ ‫ب ـه‌رز بكه‌ره‌و‌ه ب ‌ه ڕووكــه‌ش به‌اڵم‬ ‫ی‬ ‫ی توڕه‌ی ‌‬ ‫ی و فیزیك ‌‬ ‫هۆكار‌ه ده‌رون ‌‬ ‫به‌كارمه‌هێنه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫داوا له‌ كه‌سێك بكه‌ ك ‌ه جێگه‌ ‌‬ ‫متمانه‌ی ‌ه الت ك ‌ه هاوكاریت بكات‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ی توڕه‌یتدا ب ‌ه شێوه‌یه‌ك وه‌كو‬ ‫كات ‌‬ ‫ی ئاماژ‌ه و‬ ‫ی خــۆ ‌‬ ‫گــاز له‌لێو گرتن ‌‬

‫ئیشاره‌ت بۆ بكات بیرت بخاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ڕه‌فــتــارت‬ ‫كــات ـێ‌ ئـــاگـــادار ‌‬ ‫ی و‬ ‫ی چ‌‬ ‫بویته‌وه‌ بزان ‌ه ك ‌ه خه‌ریك ‌‬ ‫ی ده‌كه‌یت پاشان هه‌وڵبد‌ه سود‬ ‫چ‌‬ ‫ی توڕه‌بونه‌ك ‌ه‬ ‫ی دواخستن ‌‬ ‫ل ‌ه پالن ‌‬ ‫وه‌رگری‌‪.‬‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ه ـه‌مــوو ئــه‌و واقــیــعــانـه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی توڕه‌بونی‌ تۆن له‌گه‌ڵ ناو ‌‬ ‫هۆكار ‌‬ ‫شوێنه‌كاندا‪ ،‬كاتی خه‌له‌له‌كانیش‬ ‫ل ‌ه ده‌فته‌رێكدا بنوس ‌ه و هه‌ڵیبگره‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ك ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫خۆت پابه‌ند بك ‌ه به‌وه‌ ‌‬ ‫كــردار و ڕه‌فتار‌ه توڕه‌ییه‌كانت ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ده‌فته‌رێكدا نوسیووه‌‪ .‬ب ‌ه زوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت ك ‌ه هیچ ئاره‌زوو مه‌یل ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بك ‌ه له‌وه‌ ‌‬ ‫توره‌بونت نیه‌ ‪.‬چاوپۆش ‌‬ ‫ی چاوه‌ڕوانیه‌ك ل ‌ه كه‌سانیتر‬ ‫ك ‌ه چ ‌‬ ‫ده‌كه‌یت و خۆت ڕزگار بكه‌‪ .‬كاتێك‬ ‫ێ لێكردن‬ ‫ی چاوه‌ڕ ‌‬ ‫ی و چ‌‬ ‫ل ‌ه چاوه‌ڕوان ‌‬ ‫دوور كه‌وتیته‌و‌ه واز ل ‌ه توڕه‌یش‬ ‫ده‌هێنی‌‪.‬‬ ‫• خــۆت ڕابهێن ‌ه لـ ‌ه سه‌ر‬ ‫ی ك ‌ه هه‌میش ‌ه منداڵ ده‌جوڵێن‬ ‫ئه‌مه‌ ‌‬

‫‪ ،‬ده‌نــگ ـ ‌ه ده‌نــگ و هـــه‌راو هوریا‬ ‫ی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ .‬توڕه‌بوون له‌وان كاریگه‌ر ‌‬ ‫باشی‌ نابێت‪ .‬تۆ ده‌توانیت هاوكاریان‬ ‫بكه‌یت تا هێز و توانای‌ خۆیان ل ‌ه‬ ‫ی به‌سود و پیشه‌ییدا‬ ‫زه‌مینه‌یه‌ك ‌‬ ‫ێ‬ ‫به‌كاربهێنن‪ .‬به‌اڵم هه‌رگیز ناتوان ‌‬ ‫ی سروشتیان بگۆڕێت‪.‬‬ ‫ڕه‌فتار ‌‬ ‫خۆتانتان خــۆش بــوێــت‪ ،‬تۆ‬ ‫گه‌ر خۆتت خۆشبوێت هه‌رگیز ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی توڕه‌یی زیان و ئازار ‌‬ ‫به‌كارهێنان ‌‬ ‫ی ب ‌ه جه‌ست ‌ه و ڕۆح و گیانت‪.‬‬ ‫ناگه‌یه‌ن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆیل ‌ه ‌‬ ‫ی ئـــه‌وه‌ ‌‬ ‫* ل ـ ‌ه بــر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ر ڕووداوێك بیت‪ ،‬كات ‌‬ ‫هه‌ستیار ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا‬ ‫خۆت ل ‌ه زۆرانباز ‌‬ ‫به‌كاربهێنه‌‪ ،‬ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ك ‌ه ئیتر‬ ‫ێ‬ ‫ی (ئێستا) نه‌مێن ‌‬ ‫ساتێك ل ‌ه ساته‌كان ‌‬ ‫بۆ توڕه‌بون و توڕه‌یی‌‪ .‬توڕه‌یی وه‌كو‬ ‫هه‌موو (خاڵ ‌ه الوازه‌كان)ی یتر هیچ‬ ‫سود و كه‌ڵكێكی‌ نی ‌ه ته‌نها هۆكارێك ‌ه‬ ‫ی تۆ و‬ ‫ی هه‌ستیار بوون ‌‬ ‫ك ‌ه چۆنێت ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌سته‌كانت نیشان ده‌دات تۆ هه‌ڵ ‌‬ ‫مه‌بژێره‌‪.‬‬

‫ی‬ ‫قۆناغی چواره‌میش ل ‌ه دوا ‌‬ ‫مانگی‌ ره‌مه‌زان به‌ڕێ ده‌كه‌ون‪.‬‬ ‫ســـه‌بـــاره‌ت بـــه‌و ب ـه‌شــان ـی‌ ك ‌ه‬ ‫كارمه‌ندان خوله‌كانیان تێدا بینیو‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی په‌رستاران وت ‌‬ ‫به‌رپرسی هۆبه‌ ‌‬ ‫به‌شه‌كان جــیــاوازن بۆ نمون ‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌شی سووتاوی‌‪ ,‬نه‌خۆشیه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫گــورچــیــلــه‌‪ ,‬نــه‌شــتــه‌رگــه‌ر ‌‬ ‫برینداری‌‪ ICU ,‬و‌ه ‪...CCU‬‬ ‫هه‌روه‌ها جه‌ختیشی له‌وه‌ كرده‌و‌ه‬ ‫ی هه‌ر‬ ‫ی ئه‌وه‌ی‌ دوا ‌‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه ئه‌نجام ‌‬ ‫ی خۆیان‬ ‫خولێك هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫بــۆ خوله‌كان و ب ـه‌شــداربــووان‬ ‫كــــردوه‌ بــۆیــان ده‌ركـــه‌وتـــوو‌ه‬ ‫ئ ـه‌م خوالنه‌ ســوود به‌خشن و‬ ‫سه‌ركه‌وتنیان به‌ده‌ست هێناو‌ه‬ ‫بۆی ‌ه له‌به‌رنامه‌یان دای ‌ه ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫داهاتوودا به‌رده‌وام بن و په‌ره‌ی‬ ‫پێ بده‌ن‪.‬‬


‫‪www.healthsyndicate.org‬‬ ‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫وتار‬ ‫ژماره (‪)15‬‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫‪6‬‬

‫په‌رستار ‌ی پیشه‌یه‌ك ‌ی پیرۆز‌ه له‌كۆ ‌ی وواڵتان ‌ی دنیا داده‌نریت ب ‌ه پیرۆزترین پیش ‌ه له‌سه‌ر روو ‌ی‬ ‫ی‬ ‫زه‌و ‌ی وواڵتان ‌ی ئه‌وروپا شانازی به‌و‌ه ده‌كه‌ن كه‌یه‌كه‌مین كه‌س كار ‌ی په‌رستار ‌ی كردبێت له‌ووالتان ‌‬ ‫ئه‌وانه‌و خۆیان ب ‌ه داهێنه‌ر ‌ی ئه‌و پیش ‌ه پیرۆز‌ه داده‌نێن‪.‬‬

‫ی و چیرۆكی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫كارمه‌ندان ‌‬ ‫‌ كه‌روێشك و كیسه‌ڵه‌كه‌‬

‫بێستون فه‌تاح‬ ‫ئــه‌م بابه‌ته‌ رووی‌ پێناس ‌‬ ‫ی‬ ‫په‌رستاری‌ و كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫له‌ دید و بۆچونی‌ حكومه‌ت و ده‌زگا‬ ‫خزمه‌تگوزاریه‌كانی‌ ته‌ندروستی‌ له‌‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردستاندا ده‌خــات ـه‌روو‬ ‫لـــه‌و شــوێــن ـی‌ خــزمــه‌تــگــوزاریــه‌‬ ‫ته‌ندروستیانه‌ی‌ كه‌ پزیشك تیایدا‬ ‫بونی‌ هه‌بێت‪ ،‬پیشه‌یی‌ كارمه‌ندانی‌‬ ‫ت ـه‌نــدروســت ـی‌ و پ ـه‌رســتــاری‌ له‌م‬ ‫شوێنانه‌ له‌الی‌ خه‌لكه‌وه‌ شاراوه‌یه‌‬ ‫وه‌یـــان زانــیــاریــان نیه‌ لـه‌سـه‌ری‌‬ ‫به‌ هــۆی‌ ئ ـه‌و سیاسه‌ته‌ چه‌وته‌ی‌‬ ‫چه‌نده‌ها ساڵه‌ بــواری‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫به‌ریوه‌ ده‌بات‪ ،‬زۆرینه‌ی‌ هاواڵتیان له‌‬ ‫پیشه‌ی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ وا‬ ‫تێگه‌یشتون كه‌ پیشه‌یه‌كه‌ ته‌نها نزیكه‌‬ ‫له‌ یاریده‌ده‌ری‌ پیشه‌ی‌ پزیشكیه‌وه‌‪،‬‬ ‫ه ـه‌روه‌ك چۆن ل ـه‌رووی‌ ره‌سمیه‌وه‌‬ ‫ئه‌و سیاسه‌ته‌ چه‌وته‌ی‌ حكومه‌ت‬ ‫چه‌نده‌ها ساڵه‌ زاراوه‌ی‌ یاریده‌ده‌ری‌‬ ‫پزیشك وه‌یان یاریده‌ده‌ری‌ تیشك‬ ‫وه‌ یــان یـــاریـــده‌ده‌ری‌ تاقیگا و‬ ‫هه‌موو پیشه‌كانی‌ كارمه‌ندانی‌ تری‌‬ ‫بـه‌ یــاریــده‌ده‌ر نــاو زه‌نــد كــردوه‌‪،‬‬ ‫هاواڵتیانیش به‌ هه‌مان جۆر ماهیه‌تی‌‬ ‫پیشه‌یی‌ په‌رستاری‌ و كارمه‌ندانی‌‬ ‫ت ـه‌نــدروســت ـی‌ نــازانــن ب ـه‌ بـــه‌راود‬ ‫به‌ وواڵتانی‌ پیشكه‌وتوو كه‌ ئه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌ بونی‌ نییه‌ و كارمه‌ندی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ پیشه‌یه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆیه‌‬ ‫و بریتیه‌ له‌ شێوازێكی‌ پیكه‌وه‌‬ ‫كاركردن به‌ مه‌به‌ستی‌ به‌خشینی‌‬ ‫باشترین خزمه‌تگوزاری‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫به‌ نه‌خۆش ‪.‬‬ ‫ی كه‌روێشك و‬ ‫زۆربه‌مان چیرۆك ‌‬ ‫كیسه‌له‌كه‌ی‌ بیستوه‌‪ ،‬ئه‌و چیرۆكه‌ی‌‬ ‫هه‌ر هه‌رزه‌كارێك له‌ پێناوی‌ ژیان‬ ‫و پێشكه‌وتنیدا هـه‌ر له‌سه‌ره‌تای‌‬ ‫نه‌رمی‌ نینۆكه‌كانیه‌وه‌ ده‌یه‌وێت له‌‬ ‫مێشكیدا بیچه‌سپێنێت بۆ گه‌یشتن‬ ‫به‌ ئامانجه‌كانی‌ س ـه‌ره‌رای‌ نه‌بونی‌‬ ‫هه‌لی‌ به‌خشراو پێی‌‪ ،‬واته‌ ده‌یه‌وێت‬ ‫باوه‌ر به‌خۆی‌ بینیت كه‌ ده‌ته‌وانێت‬ ‫بگاته‌ ئامانج سه‌ره‌رای‌ خراپی‌ هه‌لی‌‬ ‫گونجاو بۆی‌ زۆر ب ‌ه كورتی‌ چیرۆكه‌كه‌‬ ‫باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ كه‌روێشكێك‬ ‫شانازی‌ به‌ تیژره‌وی‌ خۆی‌ ده‌كات‬ ‫و ده‌یه‌ویت به‌ كیسه‌لێك رابوێرێت‬ ‫و داوای‌ پێشبركی‌ لیده‌كات وه‌‬ ‫ه ـه‌ر ل ـه‌س ـه‌ره‌تــای‌ پێشبركێكه‌وه‌‬ ‫كه‌روێشكه‌كه‌ وه‌ك گولل ‌ه تیی‌‬ ‫ته‌قاند و پیش ئه‌وه‌ی‌ بگاته‌ نزیك‬ ‫خالی‌ كۆتایی‌ الی‌ داو ماندوبونی‌‬ ‫ی شكاند‬ ‫ده‌ربــكــات و سه‌رخه‌وێك ‌‬ ‫چونكه‌ ده‌یــزان ـی‌ كیسه‌له‌كه‌ به‌و‬ ‫زوانه‌ ناگاته‌ ئه‌و شوێنه‌ ‪،‬له‌والیه‌ی‌‬ ‫تره‌وه‌ كیسه‌له‌كه‌ سـه‌ره‌رای‌ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫ده‌یزانی‌ زۆر خاوه‌ به‌الم دانه‌روخا و‬

‫هێواش هێواش هه‌نگاوی‌ ده‌نا ته‌نها‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی‌ بیسه‌لمینێت كه‌ له‌ پێناو‬ ‫خر ناساندنیدا هه‌موو هه‌نگاوێك‬ ‫ده‌نیت‪،‬كیسه‌له‌كه‌ گه‌یشته‌ خالی‌‬ ‫كۆتایی وه‌ پێشبركیه‌كه‌ی‌ برده‌وه‌‬ ‫كه‌روێشكه‌كه‌ش دۆرا له‌به‌رئه‌وه‌ی‌‬ ‫نوست ‪.‬‬ ‫گریمان كیسه‌له‌كه‌ كارمه‌ندانی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ بیت وه‌ كه‌روێشكه‌كه‌‬ ‫پزیشكان بێت له‌م هه‌رێمه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫لـه‌م هه‌رێمه‌ پزیشك نــاســراوه‌ به‌‬ ‫توانا گرنگیه‌ به‌رزه‌كه‌ی‌ وه‌ توانا‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‌ و سیاسیه‌كه‌ی‌ به‌اڵم‬ ‫كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ ناسراوه‌ به‌‬ ‫پله‌ دووه‌میه‌كه‌ی‌ و به‌ یاریده‌ده‌ری‌‬ ‫پزیشكه‌كه‌ ‪.‬‬ ‫ب ـه‌راســت ـی‌ ئ ـه‌م ـه‌ حه‌قیقه‌ته‌‬ ‫لـه‌م كۆمه‌له‌ی‌ ئیمه‌دا په‌رستاری‌‬ ‫پێشده‌كه‌وێت و شیوه‌ی‌ ناساندنی‌‬ ‫زۆر بــه‌ هــێــواش ـی‌ ده‌گ ــۆرێ ــت له‌‬ ‫هه‌رێمدا‪ ,‬تواناكانی‌ په‌رستار و‬ ‫ئاكاره‌كانی‌ زۆربـــه‌ی‌ توێژه‌كانی‌‬ ‫كۆمه‌ل زانیاریان نییه‌ ده‌ربــاره‌ی‌ ‪،‬‬ ‫راگه‌یاندنه‌كانیش وا وێنای‌ په‌رستار‬ ‫ده‌كه‌ن كه‌ كاركه‌ریكی‌ یاریده‌ده‌ری‌‬ ‫پزیشكیه‌ وه‌ ملكه‌چی‌ جێبه‌جێ‌‬ ‫كردنی‌ رێنماییه‌كانی‌ پزیشكانه‌ ده‌بێت‬ ‫هه‌موو ووته‌كانی‌ یان رێنمایه‌كانی‌‬ ‫پزیشكان ووشه‌ به‌ ووشه‌ كارپێبكات‬ ‫وه‌ مافی‌ گفتوگۆ و به‌شداری‌ پالنی‌‬ ‫ی نه‌خۆشی‌ نییه‌‪ ،‬بۆ نمونه‌‬ ‫چاره‌سه‌ر ‌‬ ‫ی كه‌مه‌‬ ‫گه‌ر پزیشكێك كه‌ ماوه‌یه‌ك ‌‬ ‫خویندنی‌ ته‌واوكردبێت ئه‌و بریاری‌‬ ‫هه‌موو خزمه‌تگوزاریه‌كان ده‌دات وه‌‬ ‫چه‌نده‌ها كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ له‌و‬ ‫به‌شه‌ بن كه‌ ساالنێكی‌ زۆر خزمه‌ت‬ ‫و كاری‌ مماره‌سه‌یان هه‌یه‌ بۆیان نیه‌‬ ‫ئه‌و ئه‌ركه‌ وه‌ربگرن ‪،‬ئه‌م بواره‌ی‌‬ ‫كاركردنی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫وای‌ كردوه‌ خوێندكارانی‌ ئاماده‌یی‌ به‌‬ ‫ی خوێندنی‌‬ ‫ئاره‌زووی‌ خۆیان به‌شه‌كان ‌‬ ‫په‌رستاری‌ هه‌لنابژیرن به‌لكو به‌‬ ‫هــۆی‌ بــاری‌ گرانی‌ ژیــان ـه‌وه‌ وایــان‬ ‫لیده‌كریت ئه‌م به‌شانه‌ ته‌واو بكه‌ن‬ ‫به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌ر له‌ قۆناغه‌كانی‌‬ ‫س ـه‌ره‌تــای ـی‌ خــوێــنــدن ـه‌وه‌ هه‌موو‬ ‫خوێندكارێك گ ـه‌ر لێی‌ بپرسێت‬ ‫ئــاره‌زوو ده‌كه‌ێت له‌ دوا رۆژدا چ‬ ‫كۆلیژێك ته‌واو بكه‌یت ئه‌وا له‌ وه‌المدا‬ ‫كۆلێژی‌ پزیشكی‌ ده‌ستنیشان ده‌كات‬ ‫‪،‬له‌وه‌ خراپتر هه‌ندێك له‌ هاواڵتیان‬ ‫ده‌زانـــن كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫كاریان ته‌نها پاكردنه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشه‌ ‪.‬‬ ‫تیمیكی‌ پزیشكی‌ ته‌واوكار‬ ‫‪:‬‬ ‫پزیشك ‪+‬كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫=ئامانجی‌ چاره‌سه‌ری‌ نه‌خۆش‬ ‫به‌شێكی‌ ئـــه‌م هاوكیشه‌یه‌‬ ‫زانـــراوه‌ له‌الیه‌ن هاواڵتیانه‌وه‌ كه‌‬ ‫چاره‌سه‌ری‌ نه‌خۆشه‌ له‌ داموده‌زگا‬

‫ته‌ندروستیه‌كاندا ‪،‬ب ـه‌اڵم به‌شێك ‌‬ ‫ی‬ ‫هاوكێشه‌كه‌ لـه‌الیـه‌ن نــادیــاره‌ كه‌‬ ‫رۆلی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستیه‌ له‌و‬ ‫چاره‌سه‌ركردنه‌دا ‪.‬‬ ‫په‌رستاری‌ ‪:‬‬ ‫هاواڵتیان هیشتا له‌ ماهیه‌تی‌‬ ‫ئ ـه‌م به‌شه‌ لـــه‌رووی‌ زانسیتیه‌وه‌‬ ‫تێنه‌گه‌یشتون وه‌ نــازانــن به‌شی‬ ‫په‌رستاری‌ زانستێكی‌ سه‌ربه‌خۆیه‌‬ ‫كه‌ پشت به‌ راستیه‌ زانستیه‌كان‬ ‫ده‌به‌ستێت وه‌ ئه‌م به‌شه‌ چه‌نده‌ها‬ ‫ساله‌ بــره‌وی‌ پــێــدراوه‌ كاریگه‌ری‌‬ ‫هه‌یه‌ له‌سه‌ر پێشكه‌وتنی‌ زانستی‌‬ ‫ت ـه‌نــدروســت ـی‌ وه‌ ب ـه‌ یـه‌كــێــك له‌‬ ‫كۆله‌كه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی‌ چاره‌سه‌ری‌‬ ‫نه‌خۆش داده‌نــرێــت ‪،‬ته‌نانه‌ت له‌‬ ‫وواڵتانی‌ پێشكه‌وتوو ئه‌م به‌شه‌ به‌‬ ‫هه‌ره‌ به‌شه‌ گرنگه‌كانی‌ داموده‌زگا‬ ‫خزمه‌تگوزاریه‌كان داده‌نرێت له‌رووی‌‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ ئــازار و سه‌المه‌تی‌‬ ‫ژیانی‌ نه‌خۆش و پارێزگاری‌ له‌ به‌ره‌و‬ ‫پێشچونی‌ چاره‌سه‌ره‌كان ‪،‬ئه‌م به‌شه‌‬ ‫نیانی‌ و سۆز ده‌به‌خشێت به‌ نه‌خۆش‬ ‫كه‌ كــاری‌ پزیشكی‌ ناساندوه‌ به‌‬ ‫فریشته‌ی‌ به‌زه‌یی‌ ‪.‬‬ ‫په‌رستاری‌ پێشه‌یه‌كی‌ جیهانیه‌‬ ‫كــادران ـی‌ ئ ـه‌م به‌شه‌ لێهاتویه‌كی‌‬ ‫ناسنوردار و تایبه‌تمه‌ندیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ داده‌نرێت به‌ به‌شێك له‌ تیمی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ له‌ پێناوی‌ پێشكه‌شكردنی‌‬ ‫باشترین خزمه‌تگوزاری‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫بۆ هاواڵتیان ‪.‬‬ ‫په‌رستاری‌ پیشه‌یه‌كی‌ پیرۆزه‌‬ ‫لـه‌كــۆی‌ وواڵتــان ـی‌ دنیا داده‌نــریــت‬ ‫به‌ پیرۆزترین پیشه‌ له‌سه‌ر رووی‌‬ ‫زه‌وی‌ وواڵتــان ـی‌ ئ ـه‌وروپــا شانازی‬ ‫بــه‌وه‌ ده‌كـــه‌ن كه‌یه‌كه‌مین كه‌س‬ ‫كاری‌ په‌رستاری‌ كردبێت له‌ووالتانی‌‬ ‫ئه‌وانه‌و خۆیان به‌ داهێنه‌ری‌ ئه‌و‬ ‫پیشه‌ پیرۆزه‌ داده‌نێن‪.‬‬ ‫ئه‌م پیشه‌یه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا‬ ‫زۆر پیشكه‌وتنی‌ گ ـه‌وره‌ی‌ به‌خۆوه‌‬ ‫بینیوه‌ له‌ ووالتــانـی‌ پێشكه‌وتودا‬ ‫گه‌یشتۆته‌ ئاستی‌ لــوتــكـه‌‪ ،‬له‌و‬ ‫ووێتانه‌ی‌ په‌رستاری‌ تیا گه‌شه‌ی‌‬ ‫سه‌ندبێت ئاستی‌ خزمه‌تگوزاری‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ تیادا بـه‌رزه‌ بۆ نمونه‌‬ ‫له‌ ووتی‌ هندستان هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌‬ ‫ئاستی‌ په‌رستاری‌ تیادا به‌رز‌ه ئاستی‌‬ ‫خزمه‌تگوزاری‌ ته‌ندروستی‌ تیادا زۆر‬ ‫به‌رزه‌ و له‌ زۆربه‌ی‌ وواڵتانی‌ دنیاوه‌‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ركردن روو له‌و وواڵته‌‬ ‫ده‌كه‌ن ‪.‬‬ ‫بـه‌ پــێــچـه‌وانـه‌وه‌ لـه‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستاندا لـه‌بـه‌رئـه‌وه‌ی‌ گرنگی‌‬ ‫بــه‌م ب ـه‌ش ـه‌ نــادرێــت رۆژ بــه‌رۆژ‬ ‫كێشه‌ و گرفته‌ ته‌ندروستیه‌كان‬ ‫ل ـه‌ زیــادبــونــدایــه‌‪ ،‬ب ـه‌هــۆی‌ نزمی‌‬ ‫ئاستی‌ پ ـه‌رســتــاری ـه‌وه‌ی ـه‌ رۆژانـــه‌‬ ‫چه‌نده‌ها گرفتی‌ ته‌ندروستی‌ بۆ‬

‫سه‌ر داموده‌زگا خزمه‌تگوزاریه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ته‌ندروستی‌ رووده‌دات ‪،‬له‌ هه‌ریمی‌‬ ‫كوردستان ماف و ئه‌ركی‌ په‌رستاری‌‬ ‫پیشیل كــراوه‌ هـه‌ر بۆیه‌ نه‌خۆش‬ ‫زیانیكی‌ زۆری‌ كردوه‌ وه‌ پزیشكان‬ ‫ناتواننن ئه‌م بۆشاییه‌ پربكه‌نه‌وه‌ به‌‬ ‫پیچه‌وانه‌وه‌ كاری‌ پیشه‌یی‌ پزیشكی‌‬ ‫جیاوازه‌ له‌ په‌رستاری‌ وه‌ به‌ پزیشك‬ ‫پرناكریته‌وه‌ ‪.‬‬ ‫دیینه‌وه‌ سه‌ر چیرۆكی‌‬ ‫كه‌رویشك و كیسه‌له‌كه‌ ‪:‬‬ ‫چــیــرۆك ـه‌ك ـه‌ لــیــره‌دا كــۆتــای‬ ‫نه‌هاتوه‌ پیشبركیه‌كه‌ش به‌رده‌وامه‌‪،‬له‌‬ ‫پیشبركی‌ یه‌كه‌مدا كیسه‌ل سودی‌ له‌‬ ‫لیهاتوی‌ بیر و توانای‌ خۆی‌ بینی‌‬ ‫ئـــه‌وه‌ش بریتی‌ بــوو خــۆراگــری‌ و‬ ‫ته‌سلیم نه‌بون به‌رامبه‌ر دژواریه‌كانی‌‬ ‫ژیان سه‌ركه‌وتنی‌ بۆ مسۆگه‌ركرد‬ ‫‪،‬چه‌ند ساله‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫له‌م هه‌وله‌دان ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆكاری‌‬ ‫مانه‌وه‌یان هه‌ر له‌ساله‌كانی‌ پیش‬ ‫راپه‌رینه‌وه‌ تا ئیستا‪،‬له‌ هه‌ر شوینك‬ ‫بوبن وویستویانه‌ به‌و توانایه‌ی‌ هه‌یانه‌‬ ‫زۆرترین خزمه‌تگوزاری‌ پیشكه‌ش‬ ‫بكه‌ن تا هاوالتیان بیانناسن و لییان‬ ‫رازیبن وه‌ یان به‌ دیویكی‌ تردا پیش‬ ‫پزیشكان بده‌نه‌وه‌‪،‬به‌الم تا ئیستا‬ ‫هه‌موو ده‌سه‌الته‌كانی‌ به‌رێوه‌بردن‬ ‫پشتیان له‌ كارمه‌ندان كــردوه‌ وه‌‬ ‫ئاوریان لینه‌داوه‌ته‌وه‌ به‌ تایبه‌ت له‌م‬ ‫ساالنه‌ی‌ دوای‌ راپه‌رینه‌وه‌ هه‌میشه‌‬ ‫رۆلـی‌ پزیشكان زال كــراوه‌ به‌سه‌ر‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستیدا هه‌ر له‌رووی‌‬ ‫پیدانی‌ ماف و ئه‌ركه‌كانه‌وه‌‬ ‫چــیــرۆك ـه‌ك ـه‌ی‌ ك ـه‌رویــشــك و‬ ‫كیسه‌له‌كه‌ ته‌واوده‌كه‌ین ‪:‬‬ ‫ب ـه‌شــی كــۆتــایــی چیرۆكه‌كه‌‬ ‫ده‌ڵێت كه‌ كه‌روێشكه‌كه‌ وانه‌یه‌كی‌‬ ‫بــاش فــێــربــوو وه‌ تــوانــای‌ خۆی‌‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاند له‌ دڵی‌ خۆیدا ووتی‌‬ ‫كه‌ئه‌و توانایه‌كی‌ زۆری‌ زیاتره‌ له‌‬ ‫كیسه‌ڵ ده‌بێت هه‌ر ئه‌و سه‌ربكه‌وێت‬ ‫‪،‬كیسه‌ڵێك بــه‌و هیواشیه‌ چۆن‬ ‫ده‌توانیت به‌سه‌ریدا سه‌ربكه‌وێت گه‌ر‬ ‫له‌ خۆبایی‌ بونی‌ خۆی‌ نه‌بیت ‪،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ داوای‌ له‌كیسه‌ل كرد گیمیكی‌‬ ‫تــری‌ پێشبركیه‌كه‌ بكه‌ن ‪،‬وه‌ له‌‬ ‫میشكی‌ خۆیدا بریاریدا جارێكی‌ تر‬ ‫نه‌كه‌ویته‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌‪ ،‬وه‌ ده‌بێت‬ ‫ئه‌مجاره‌ پیشی‌ بكه‌وێت ‪.‬‬ ‫هه‌رواشبوو ئه‌مجاره‌ به‌هۆی‌‬ ‫په‌ندوه‌رگرتن له‌ وانه‌كانی‌ پیشوو‬ ‫تــوانـی‌ پیشبركیه‌كه‌ بباته‌وه‌ وه‌‬ ‫كیسه‌ڵه‌كه‌ ببه‌زینیت ‪،‬پزیشكانیش‬ ‫چه‌نده‌ها ساله‌ له‌م هه‌رێمه‌ ده‌سه‌اڵتی‌‬ ‫به‌رێوه‌بردنیان وه‌رگــرتــوه‌ ئـه‌وه‌ی‌‬ ‫كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ كردبوی‌ له‌و‬ ‫شوینانه‌ی‌ كه‌ پزیشكی‌ تیانه‌بوه‌‬ ‫هه‌مووی‌ سرایه‌وه‌ چه‌نده‌ها ساڵی‌‬ ‫خه‌باتی‌ نـه‌پــســاوه‌ی‌ كارمه‌ندانی‌‬

‫ته‌ندروستی‌ ل ـه‌ شــاخ و شۆرش ‌ه‬ ‫یه‌ك به‌دوایه‌كه‌كان سرایه‌وه‌ ‪،‬ئه‌مرۆ‬ ‫كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ له‌ ریزی‌ پله‌ی‌‬ ‫دواوه‌یه‌وه‌ ‪،‬له‌رووی‌ كاری‌ پیشه‌ییه‌وه‌‬ ‫له‌ رووی‌ مافی‌ ده‌رماڵه‌وه‌ ته‌نانه‌ت‬ ‫لـــه‌رووی‌ نــانــخــواردن و چه‌نده‌ها‬ ‫جیاوازی‌ تره‌وه‌ ‪،‬تا ئیستا وه‌زیرێكی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ له‌ كارمه‌ندان نه‌بوه‌ تا‬ ‫ئیستا جێگرێكی‌ وه‌زیر له‌ كارمه‌ندان‬ ‫نه‌بوه‌‪،‬تا ئیستا له‌ هه‌رێمدا یاسایه‌ك‬ ‫ده‌رنـــه‌چـــوه‌ كـــاری‌ كــارم ـه‌نــدان ـی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ ریكبخات ‪.‬‬ ‫تا ئیستا دووگێمی‌ پێشبركیه‌كه‌‬ ‫به‌رێوه‌ چوه‌‪،‬كیسه‌ل له‌ هه‌لدایه‌ بیر‬ ‫له‌وه‌ بكاته‌وه‌ گیمی‌ سیه‌م و دوا گیم‬ ‫بباته‌وه‌ ‪،‬كه‌روێشكیش به‌ توانای‌‬ ‫خیرایی‌ خۆی‌ پشت به‌ستووه‌ به‌وه‌ی‌‬ ‫گیمی‌ سییه‌م سه‌رده‌كه‌ویت ‪.‬‬ ‫كاری‌ پزیشكی‌ له‌ هه‌موو دنیادا‬ ‫به‌ هۆی‌ هه‌ولی‌ توانای‌ زانستیه‌وه‌‬ ‫بـــه‌ره‌و پیشه‌وه‌ چــووه‌ چه‌نده‌ها‬ ‫لقی‌ پسپۆری‌ جیاجیای‌ لیبۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ره‌وپیشچونی‌ پیشه‌ی‌ پزیشكی‌‬ ‫وای‌ كــردوه‌ ژیانی‌ مرۆڤایه‌تی‌ له‌‬ ‫چه‌نده‌ها گیروگرفتی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫رزگــاری‌ بێت ‪،‬پزیشكانی‌ وواڵتانی‌‬ ‫پێشكه‌وتوو كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫به‌ ته‌واوكاری‌ پیشه‌كه‌یان ده‌زانن‬ ‫هه‌ست به‌ یه‌كه‌وه‌ گونجاندن ده‌كه‌ن‬ ‫كارو مه‌سئولیاتیان دابه‌ش كردوه‌‬ ‫پــێــداگــری‌ ده‌كـــه‌ن لـــه‌وه‌ی‌ به‌بێ‌‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ كاره‌كانیان‬ ‫بۆ به‌ریوه‌ ناچێت ‪،‬له‌بری‌ پێشبركی‌‬ ‫و دژایه‌تی‌ به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌ولده‌ده‌ن‬ ‫باشترین خزمه‌تگوزاری‌ پیشكه‌ش‬ ‫بكه‌ن ‪،‬له‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیشدا‬ ‫زۆرن ئ ـه‌و پزیشكانه‌ی‌ دان به‌م‬ ‫راستیه‌دا ده‌نێن كاری‌ هاوبه‌ش و‬ ‫تیمی‌ هــاوبـه‌ش به‌ سه‌ركه‌وتووتر‬ ‫ده‌زانن له‌كاری‌ ده‌سته‌گه‌ری‌‪.‬‬ ‫دوابه‌شی‌ یاریه‌كه‌ و‬ ‫چیرۆكه‌كه‌‪:‬‬ ‫كـــیـــســـه‌ل لــــه‌ ئــه‌نــجــامــی‌‬ ‫شه‌ونخونیه‌كی‌ زۆر و بیركرنه‌وه‌ی‌‬ ‫هه‌موویان گه‌یشتنه‌ ئه‌و بۆچونه‌ی‌‬ ‫ك ـه‌ ك ـه‌روێــشــك ئــاگــاداربــك ـه‌ن ـه‌وه‌‬ ‫كۆتایی‌ خاڵی‌ ده‌ستنیشانكراوی‌‬ ‫یاریه‌كه‌ ده‌بێت له‌وبه‌ری‌ روباره‌كه‌‬ ‫كۆتای بێت وه‌یان به‌شداری‌ كۆتایی‌‬ ‫یاریه‌كه‌ ناكه‌ن ‪،‬له‌گه‌ڵ رازیبونی‌‬ ‫كه‌روێشك ب ـه‌و مـه‌رجـه‌ی‌ كیسه‌ڵ‬ ‫ده‌بوایه‌ كه‌روێشك بۆ په‌رینه‌وه‌ له‌‬ ‫روباره‌كه‌ درێژترین رێگا هه‌ڵبژێریت‬ ‫‪،‬كیسه‌ڵیش به‌ ناو ئاودا به‌ خێرایی‌‬ ‫بگاته‌ ئه‌وپه‌ری‌ روباره‌كه‌ و خاڵی‌‬ ‫كۆتایی‌ ‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ كۆتایی‌ چیرۆكه‌كه‌ بوو‬ ‫ئــه‌وه‌ی‌ من ده‌مـه‌وێــت لـه‌م بابه‌ته‌‬ ‫بــیــخـه‌مـه‌ روو بــه‌ هــیــچ جــۆرێــك‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌ نیه‌ له‌پیشه‌ی‌ پزیشكان‬ ‫وه‌ یــان بــه‌رزكــردنــه‌وه‌ی‌ ئاستی‌‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ بێت به‌سه‌ر‬ ‫پزیشكاندا‪،‬به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پزیشكان‬ ‫توانایه‌كی‌ تایبه‌تی‌ خۆیان هه‌یه‌ و‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستیش توانایه‌كی‌‬ ‫تایبه‌تی‌ خۆیان‪،‬به‌الم ئامانج له‌م‬ ‫نوسینه‌ باوه‌رهێنانی‌ هه‌مووالیه‌كه‌‬ ‫به‌ ناساندنی‌ تواناكان ‪،‬پیشه‌ی‌‬ ‫پزیشكی‌ پــیــرۆزه‌ و جــیــاوازه‌ له‌‬ ‫پیشه‌ی‌ كــارم ـه‌نــدی‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ پزیشك ده‌توانێت بیكات به‌‬ ‫كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ ناكرێت ئه‌وه‌ی‌‬ ‫كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستیش ده‌توانێت‬ ‫بیكات به‌ پزیشك ناكرێت‪ ،‬كارمه‌ندی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ یــاریــده‌ده‌ری‌ پزیشك‬ ‫نیه‌ به‌ڵكو كاری‌ هاوبه‌شی‌ ده‌كات‬ ‫له‌گه‌ل پزیشكدا ‪،‬پێویسته‌ حكومه‌ت‬ ‫و په‌رله‌مانی‌ كوردستان یاسای‌ كاری‌‬ ‫كارمه‌ندان و پزیشكان دیاری‌ بكات‬ ‫تا هیچ كام له‌و دوو توێژه‌ گرنگه‌ی‌‬ ‫كۆمه‌ڵ نه‌توانێت سنوری‌ یه‌كتر‬ ‫ببه‌زێنن ‪،‬وه‌ گیانێكی‌ هاوبه‌شی‌‬ ‫مرۆڤانه‌ له‌ خزمه‌تێكی‌ به‌رزی‌ نویدا‬ ‫پێشكه‌ش به‌ هاواڵتیانی‌ ئه‌م هه‌ریمه‌‬ ‫بكریت‬

‫خوێن ب ‌ه خوێن‬ ‫نه‌وشیر وان ئازاد‬

‫ی ‪ :‬نه‌وشیروان ئازاد‬ ‫نوسین ‌‬

‫ی سه‌رۆك ‪.‬ك ‌ه ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ت ئاراست ‌ه‬ ‫ببوره‌ جه‌ناب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی پاك ‌‬ ‫ده‌كه‌م ‪ .‬به‌اڵم دڵنیا ب ‌ه ‪ .‬ل ‌ه هه‌ستێك ‌‬ ‫ی‪.‬‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫دڵسافه‌وه‌یه‌ وه‌ دووره‌ له‌ هه‌موو بۆ چونێك ‌‬ ‫به‌المه‌و ‌ه گرنگ نی ‌ه به‌ڕێزت چۆن بیر ده‌كه‌یته‌و‌ه‬ ‫ی خۆت چۆن به‌سه‌ر‬ ‫ی فه‌رم ‌‬ ‫ی دوای‌ ده‌وام ‌‬ ‫ی ئاسای ‌‬ ‫وه‌كات ‌‬ ‫ده‌به‌یت‪ .‬هه‌روه‌ك چۆن به‌المه‌و‌ه گرنگ نی ‌ه له‌وكاته‌وه‌ی‌‬ ‫ی ته‌زبیح و ئه‌نگوستیله‌ هێناوه‌ل ‌ه شام‬ ‫وازت ل ‌ه فرۆشتن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ند بیره‌ نه‌وت ول ‌ه چه‌ند كۆمپانیا ‌‬ ‫و بویته‌ خاوه‌ن ‌‬ ‫گه‌وره‌دا پشكت هه‌یه‌‪..‬دیسانه‌و ‌ه به‌المه‌وه‌ گرنگ نی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی خۆی‌ چه‌ند كه‌س ‌‬ ‫كوره‌كه‌ت (احمد) تائێستا به‌ده‌ست ‌‬ ‫كوشتو ‌ه به‌ڕێزیشت چه‌ندت بۆ دیزه‌به‌ده‌ر خۆنه‌ كردوو‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی سروشت ‌‬ ‫‪ ,‬ئه‌مان ‌ه ل ‌ه خۆرهه‌التی‌ ناوێن دا بۆت ‌ه شتێك ‌‬ ‫ی وه‌ك كوردێك و وه‌ك به‌زۆر كراو ب ‌ه‬ ‫ی من ‌‬ ‫‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ ‌‬ ‫عێراقیه‌ك هه‌راسان كردوو ‌ه ‪,‬به‌المه‌و‌ه گرنگ ‌ه به‌ڕێزت تائه‌و‬ ‫كاته‌ی‌ نوێنه‌ری‌ گه‌النی‌ عێراقیت پێویست ‌ه وه‌ك عێراقیه‌ك‬ ‫ی االمری‌)‬ ‫ی (ول ‌‬ ‫ێ جیاوازی‌ خۆت واته‌ن ‌‬ ‫بیر بكه‌یته‌وه‌و به‌ب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تاك ‌ه كه‌سێك وه‌ وه‌اڵم ‌‬ ‫ی هه‌موو عیراقیه‌ك بیت نه‌ك ه ‌‬ ‫‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌موو خوێنه‌كان یاسا بیت نه‌ك خوین به‌اڵم وه‌اڵم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی من و هه‌موو كوردێك ‌‬ ‫(خوێن به‌ خوێن)ته‌واو بیرو باوه‌ر ‌‬ ‫ی خاكی‌ عیراق‬ ‫ی ‪ ,‬ل ‌ه یه‌ك پارچه‌ی ‌‬ ‫به‌زۆركراو ب ‌ه عێراق ‌‬ ‫ی به‌ناو‬ ‫و خۆلكاندنمان ب ‌ه هه‌ر بیانویه‌ك بێت به‌ عێراق ‌‬ ‫ی عه‌ره‌بی‌ بۆ خۆتان‬ ‫ی ‪ ,‬عێراق ‌‬ ‫ی گۆڕ ‌‬ ‫ی و فیدراڵ ‌‬ ‫دیموكراس ‌‬ ‫ی خۆمانه‌‬ ‫و باكوری‌ عێراقیش كه‌كوردستانه‌ ئه‌و ‌ه وواڵت ‌‬ ‫ێ بده‌ ئه‌م به‌سه‌ر هاته‌ت بۆ بگێڕمه‌و‌ه ‪:‬‬ ‫ڕێگه‌م پ ‌‬ ‫ی‬ ‫(وینستن چرچل‪..‬سیاسه‌ت وان و سه‌ره‌ك وه‌زیران ‌‬ ‫بریتانیا ل ‌ه بیره‌وه‌ریه‌كانی‌ خۆیدا ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫ی بریتانیا‬ ‫ی جیهانی‌ دووه‌م ئه‌وكاته‌ ‌‬ ‫ی جه‌نگ ‌‬ ‫ل ‌ه دوا ‌‬ ‫ی قورسدا بوو شه‌ش مانگ بو هیچ‬ ‫ل ‌ه ته‌نگژه‌یه‌كی‌ ئابور ‌‬ ‫ی وه‌رنه‌گرتبوو ‪ .‬به‌یانیه‌ك‬ ‫ی مووچه‌ ‌‬ ‫فه‌رمانبه‌رێكی‌ به‌ریتان ‌‬ ‫زۆر به‌په‌ل ‌ه بوم بوسه‌ر كار له‌ڕێگادا ده‌بــوو له‌ترافیك‬ ‫الیتێك بوه‌ستین‪ ,‬به‌اڵم به‌ شۆفێره‌كه‌م ووت ل ‌ه ترافیكه‌ك ‌ه‬ ‫ی به‌زاند و ڕوشت‬ ‫ی سوور ‌‬ ‫مه‌وه‌سته‌و بڕۆ‪ ,‬شۆفێره‌ك ‌ه چرا ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی پ‌‬ ‫ێ ‌‬ ‫به‌اڵم پولیسی‌ هاتو چۆ به‌دوامان كه‌وت و ڕ ‌‬ ‫ی پرسیه‌و ‌ه منیش ووتم‬ ‫ی سه‌ر پێچیه‌كه‌ ‌‬ ‫گرتین ل ‌ه هۆ ‌‬ ‫ێ جه‌نابت‬ ‫ی به‌ڵ ‌‬ ‫ێ گرتوین ‪.‬ووت ‌‬ ‫تۆ من ناناسی‌ وا رێت پ ‌‬ ‫ی گه‌وه‌ره‌یت به‌اڵم جه‌نابت‬ ‫ی به‌ریتانیا ‌‬ ‫سه‌ره‌ك وه‌زیران ‌‬ ‫ی كرد‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ت په‌سه‌ند كردوو‌ه كه‌هه‌ركه‌س سه‌ر پێچ ‌‬ ‫ی‬ ‫سزابدرێت و یاساكه‌ش بۆ هه‌موو كه‌سێك ‌ه بێ‌ جیاواز ‌‬ ‫چرچل ده‌ڵێ‌ به‌راستی‌ ئه‌و رۆژ ‌ه تێگه‌یشتم كه‌ ئێم ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی شه‌ش مانگ ‌‬ ‫سه‌ر ده‌كه‌وین چونك ‌ه فه‌رمانبه‌رێك دوا ‌‬ ‫ی به‌ر پرسیاره‌تیه‌و‌ه‬ ‫ێ مووچه‌ ئاماده‌بێت به‌وهه‌ست ‌‬ ‫ی ب‌‬ ‫كار ‌‬ ‫ی هه‌رگیزناكه‌وێت)) به‌ڕێزم وواڵت‬ ‫كاربكات ئه‌وا واڵته‌كه‌ ‌‬ ‫ی كێشه‌یه‌ك‬ ‫به‌وجور ‌ه ده‌برێت به‌ڕیو‌ه نه‌ك به‌ چاره‌سه‌ر كردن ‌‬ ‫ی خراپتر ‪.‬‬ ‫به‌كێشه‌یك ‌‬ ‫ێ ناچیت ئه‌م به‌سه‌ر هاته‌ش كاتی‌ زێڕینت زۆر‬ ‫پ‌‬ ‫بگرێت‪:‬‬ ‫ی ده‌رونناس ده‌كه‌ون ‌ه‬ ‫له‌سه‌رده‌می‌ خۆیدا دو زانــا ‌‬ ‫ی ڕ‌ه چه‌ڵه‌ك له‌سه‌ر‬ ‫جه‌ده‌ل و گفتوگۆ له‌سه‌ر (كاریگه‌ر ‌‬ ‫ی وا بوو ك ‌ه ڕه‌چه‌ڵه‌ك‬ ‫په‌روه‌رد ‌ه كردن ) زانای‌ یه‌كه‌م بڕوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر خه‌سڵه‌ت و په‌روه‌رده‌بوون ‪ .‬زانا ‌‬ ‫كاریگه‌ر ‌‬ ‫ی وا بوو ك ‌ه ڕچه‌ڵه‌ك‬ ‫ی زانای‌ یه‌كه‌م بڕوا ‌‬ ‫دووه‌م ب ‌ه پێچه‌وانه‌ ‌‬ ‫ی زانستی‌ نی ‌ه له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌بون ‪ ,‬سا چ‬ ‫هیچ بنه‌مایه‌ك ‌‬ ‫ی تر ‪.‬هه‌ردوو زانا ژوانێك بۆ‬ ‫مرۆڤ بێت یا هه‌ر بونه‌وه‌رێك ‌‬ ‫ی ب ‌ه ووته‌ده‌یڵێن‬ ‫پراكتیك كردنی‌ بیرو ڕاكانیان وات ‌ه ئه‌وه‌ ‌‬ ‫به‌ پراكتیك و كرده‌وه‌ بیسه‌لمێنن داده‌نێن ‪.‬‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫ی كه‌ ده‌یوت ڕه‌چه‌ڵه‌ك په‌یوه‌ند ‌‬ ‫زانای‌ دووه‌م ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی هێنا‬ ‫خه‌سڵه‌ت و په‌روه‌رده‌وه‌نیه‌ چه‌ند بێچو‌ه پشیله‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ڕاهێنابوون‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه ساواییه‌و ‌ه په‌روه‌رده‌ی‌ كردبوون وا ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌وه‌ك مروڤ له‌سه‌ر كورسی‌ نان بخۆن و تا خاوه‌نه‌كه‌ ‌‬ ‫ی ل ‌ه پێش‬ ‫فه‌رموویان نه‌كات ده‌ست بو هیچ نه‌به‌ن ‪....‬به‌ڵ ‌‬ ‫ی به‌ قاپ ‌ه ماست بۆ پشیل ‌ه كان‬ ‫ی زانای‌ یه‌كه‌م دا مێز ‌‬ ‫چاو ‌‬ ‫ی‬ ‫ڕازانده‌وه‌و پشیله‌ كان چوونه‌ سه‌ر كورسی‌ و چاوه‌روان ‌‬ ‫ی‬ ‫فه‌رمووی‌ خاوه‌نه‌كه‌یان بوون ‪ ,‬به‌اڵم به‌ر له‌وه‌ی‌ زانا ‌‬ ‫ی‬ ‫دووه‌م فه‌رموو ل ‌ه پشیله‌ كان بكات بۆ نان خواردن ‪ ,‬زانا ‌‬ ‫ی نان خواردن به‌ره‌اڵ كرد ئیتر‬ ‫ی له‌سه‌ر مێز ‌‬ ‫یه‌كه‌م مشكێك ‌‬ ‫ی مشكه‌دا رای‌ كرد و قاپ ‌ه‬ ‫هه‌ر پشیله‌و به‌الیه‌كدابه‌دوا ‌‬ ‫ی جێهێشت ‪)....‬‬ ‫ماست ‌‬ ‫ی سه‌رۆك‬ ‫ببور ‌ه جه‌نابی‌ سه‌رۆك به‌ڕێزت ئه‌گه‌رچ ‌‬ ‫ی وواڵتێكی‌ فره‌ ئاراو فر ‌ه نه‌ته‌وه‌یت و به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك‬ ‫وه‌زیران ‌‬ ‫ی عه‌ر‬ ‫ی ژێر خه‌یمه‌كان ‌‬ ‫عه‌ره‌بیت به‌اڵم هێشتا خه‌سڵه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫عه‌ر و بیركردنه‌وه‌ت هه‌مان بیركردنه‌وه‌ی‌ ژێر كالوه‌كه‌ ‌‬ ‫ابوسوفیانه‌‬


‫‪7‬‬

‫‪www.healthsyndicate.org‬‬

‫زانستی‬ ‫ژماره (‪)15‬‬

‫ی دووه‌م‬ ‫ساڵ ‌‬

‫‪2014-6-17‬‬

‫میوه‌و سـه‌وزه‌‪ ،‬خواردن ‌ی میوه‌و سـه‌وز‌ه ب ‌ه هه‌مه‌جۆر ‌ی سیه‌كان له‌شێرپه‌نجه‌‬ ‫ده‌پارێزێت به‌تایبه‌ت ‌ی بۆ جگه‌ره‌كێشان‪.‬‬

‫ه باره‌ی ڤیاگرا‬ ‫زانیاری پێویست ل ‌‬

‫سرو ‌ه عه‌لی‬

‫ڤـــیـــاگـــرا ده‌بـــێـــتـــه‌ هــۆی‬ ‫خــاوکــردنـه‌وه‌ی ماسولکه‌کان و‬ ‫زیادکرنی ڕۆیشتنی خوێن بۆ چه‌ند‬ ‫به‌شێکی دیــاری کــراوی له‌ش‪.‬‬ ‫ڤیاگرا بریتی ‌ه له‌ ناوی بازرگانی‬ ‫ده‌رمانه‌که‌‪ ،‬ناوی زانستیه‌که‌ی‬ ‫بریتیه‌ له‌ سیلدێنافیل‪.‬‬ ‫سیلدێنافیل ل ‌ه ژێــر ناوی‬ ‫ڤــیــاگــرا بـه‌کــارده‌هــێــنــدرێــت بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ری کێشه‌ی ئیشنه‌کردنی‬ ‫(هـه‌ڵــنـه‌ســتــانــی) کۆئه‌ندامی‬ ‫زاوزێـــیـــی پـــیـــاوان‪ .‬جۆرێکی‬ ‫بــارزگــانــی تــری سیلدێنافیل‬ ‫به‌کارده‌هێندرێت ل ‌ه چاره‌سه‌ری‬ ‫نه‌خۆشی ب ـه‌رزی پاڵه‌په‌ستۆی‬ ‫خوێنی سیه‌ خوێنبه‌ره‌کان و‬ ‫باشکردنی توانای وه‌رزشکردن ل ‌ه‬ ‫پیاوان و ئافره‌تان‪.‬‬ ‫ڤــیــاگــرا جــگ ـ ‌ه لـــه‌م دوو‬ ‫م ـه‌ب ـه‌ســت ـه‌ی کــه‌ لــ ‌ه ســـه‌ره‌و‌ه‬ ‫باسکراوه‌‪ ،‬له‌وانه‌ی ‌ه بۆ مه‌به‌ستی‬ ‫تریش به‌کاربهێندرێت‪.‬‬ ‫چه‌ند زانیاریه‌کی به‌سوود ل ‌ه‬ ‫به‌کارهێنانی ڤیاگرا‬ ‫نه‌که‌ی ڤیاگرا به‌کاربهێنیت‬ ‫ئه‌گه‌ر تۆ ده‌رمــانــی نه‌خۆشی‬ ‫ترت هه‌بوو وه‌ک «کێشه‌ی دڵ‬ ‫و سینگ ئێشه‌« و هه‌ندێک‬

‫ده‌رمانی تریش‪ ،‬بۆیه‌ پێویست ‌ه‬ ‫ڕاوێـــژی به‌ پزیشک بکرێت ل ‌ه‬ ‫کاتی به‌کارهێنانی ڤیاگرا هه‌روه‌ها‬ ‫ئه‌گه‌ر ئ ـه‌م بــاران ـه‌ی خــواره‌و‌ه‬ ‫هه‌بوو؛‬ ‫نه‌خۆشی دڵ‬ ‫جه‌ڵته‌ی دڵی و ده‌ماغی ل ‌ه‬ ‫ماوه‌ی ‪ 6‬مانگی ڕابردوو‬ ‫به‌رزی پاڵه‌په‌ستۆی خوێن‬ ‫یاخود کۆلیستڕۆڵ‬ ‫نه‌خۆشی جگه‌ر‬ ‫نه‌خۆشی گورچیله‌‬ ‫نه‌خۆشی خوێن‬ ‫زامی گه‌د‌ه «قرحة معدة»‬ ‫کــێــشــه‌ی نــــاتــــه‌واوی ل ‌ه‬ ‫کۆئه‌ندامی زاوزێ‬ ‫ل ـه‌ کــاتــی چــااڵکــی جنسی‬ ‫(جنس کردن) ئه‌گه‌ر هه‌ستت کرد‬ ‫به‌ گێژبوون و هێڵنج هاتن یاخود‬ ‫ئــازار‪ ،‬سڕبوون‪ ،‬مێروله‌کردنی‬ ‫سینگ و شان و مل و گه‌رده‌ن‪،‬‬ ‫پێویسته‌ ده‌ستبه‌جێت وازبهێنی‬ ‫و ســه‌ردانــی پزیشک بکه‌یت‪.‬‬ ‫ده‌کرێت تووشی کاریگه‌ری خراپی‬ ‫ترسناکی ڤیاگرا بووبیت‪.‬‬ ‫له‌ ڕۆژێکدا زیاتر ل ‌ه جارێک‬ ‫ڤیاگرا به‌کارمه‌هێنه‌‪ ،‬به‌الیه‌نی‬ ‫که‌م ‪ 24‬کاتژمێر ماو ‌ه هه‌بێت ل ‌ه‬ ‫نێوانیان‪ .‬ده‌ست به‌جێ سه‌ردانی‬ ‫پزیشک بک ‌ه ئه‌گه‌ر هه‌ستانی‬ ‫ئه‌ندامی زاوزێ درێژه‌ی خایه‌نه‌د‬ ‫زیاتر ل ‌ه ‪ 4‬کاتژمێر یاخود ب ‌ه‬

‫ئازار بوو‪.‬‬ ‫ڤــیــاگــرا ده‌کــرێــت ببێت ‌ه‬ ‫هۆی که‌م بوونه‌وه‌ی ڕۆیشتنی‬ ‫خوێن بۆ ده‌ماری بینین و چاو‪،‬‬ ‫ک ‌ه ده‌بێته‌ هــۆی له‌ده‌ستانی‬ ‫له‌ناکاوی بینین‪ ،‬بــه‌اڵم ئه‌م‬ ‫بار ‌ه له‌ ڕێژه‌یه‌کی زۆر بچووکی‬ ‫خه‌ڵکی ڕووده‌دات زیاتر له‌و‬ ‫که‌سانی ک ‌ه نه‌خۆشی دڵ و‬ ‫شه‌کر ‌ه و به‌رزی پاله‌په‌ستۆی‬ ‫خوێن و بـــه‌رزی کۆلیستڕۆڵ‬ ‫یاخود خۆیان ل ‌ه خۆیان‬ ‫نه‌خۆشی چــاویــان هه‌ی ‌ه‬ ‫هــه‌روه‌هــا لــه‌و کـه‌ســانـه‌ی ک ‌ه‬ ‫جگه‌ره‌ده‌کێشن زیاتر ل ‌ه ‪50‬‬ ‫ساڵه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه زۆر ڕوون‬ ‫نیه‌ کـه‌ ئایا ڤیاگرا ده‌بێت ‌ه‬ ‫هــۆی لـه‌ده‌ســتــانــی به‌ڕاستی‬ ‫بینین‪ .‬پێویسته‌ ده‌ست به‌جێ‬ ‫وازبهێندرێت له‌ وه‌رگرتنی ڤیاگرا‬ ‫ئه‌گه‌ر ڕووبــه‌ڕووی له‌ده‌ستانی‬ ‫ل ـه‌نــاکــاوی بینین بــوویــه‌وه‌‪،‬‬ ‫هـه‌روه‌هــا پێویست ‌ه کت و پڕ‬ ‫سه‌رردانی پزیشک بکرێت‪.‬‬

‫چـــــــــــۆن ڤـــــیـــــاگـــــرا‬ ‫به‌کارده‌هێندرێت؟‬ ‫پێویسته‌ ڤیاگرا به‌م شێوه‌ی ‌ه‬ ‫به‌کاربهێندرێت ک ‌ه وه‌سف کراو‌ه‬ ‫بکات‪ 30 ،‬بۆ ‪ 60‬خوله‌ک پێش ئێشکردن کۆئه‌ندامی زاوزێ‪ ،‬ده‌رمــان ـه‌ک ـه‌‪ ،‬به‌ڵکو پێویست ‌ه‬ ‫له‌ الیه‌ن پزیشک بۆ که‌سه‌که‌‪ .‬الیه‌ن پزیشکه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌گشتی ڤیاگرا لـه‌و کات ‌ه چااڵکی جنسی به‌اڵم ده‌کرێت‌‪ .‬به‌اڵم هه‌ستانی کۆئه‌ندامی زاوزێ ڕه‌چـــاوی ئــامــۆژگــاری پزیشک‬ ‫نابێت بڕی زیاتر به‌کاربهێندرێت‬ ‫ڤیاگرا یارمه‌تیت ده‌دات ل ‌ه ڕاسته‌وخۆ ڕوونادای ب ‌ه وه‌رگرتنی بکرێت که‌ چی ووتوه‌‪.‬‬ ‫زیاتر له‌وه‌ی ک ‌ه وه‌سف کراو‌ه ل ‌ه به‌کارده‌هێندرێت که‌ پێویسته‌‬

‫له‌ رێگه‌ی‌ خواردنه‌وه‌‌ سیه‌كانت پاكبكه‌ره‌وه‌‌‬ ‫هانا غریب‬

‫فالڤۆنید‬ ‫ی‬ ‫پێكهاته‌كان ‌‬ ‫دژ ‌ه‬ ‫(‪،)Flavonoid‬‬ ‫ی‬ ‫هـــه‌وكـــردنـــه‌و پـــارێـــزگـــار ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌سیه‌كان ده‌كــات به‌تایبه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫بۆجگه‌ره‌كێشان‪ ،‬پێكهاته‌كان ‌‬ ‫فالڤۆنید روكــیــه‌و سیه‌كان‬ ‫له‌شێرپه‌نجه‌ ده‌پــارێــزێ ـت‌و‬ ‫له‌كه‌له‌رم‪،‬پیاز‪ ،‬سێو‪ ،‬بیبه‌ر‪،‬‬ ‫ی ســه‌وزو ره‌شــدا‬ ‫شلیك‪ ،‬چــا ‌‬ ‫بونی‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫میوه‌و س ـه‌وزه‌‪ ،‬خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫میوه‌و سه‌وز ‌ه ب ‌ه هه‌مه‌جۆر ‌‬ ‫ســـیـــه‌كـــان ل ـه‌شــێــرپ ـه‌نــج ـ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ده‌پـــارێـــزێـــت ب ـه‌تــایــب ـه‌ت ـ ‌‬ ‫بۆجگه‌ره‌كێشان‪.‬‬ ‫ڤــیــتــامــیــن ‪ ،A‬ئـــه‌و‬ ‫ی ڤیتامین‬ ‫خواردنانه‌ی‌ پێكهاته‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نه‌خۆش ‌‬ ‫‪ A‬تێدایه‌ مه‌ترس ‌‬ ‫ســیــه‌كــان كــه‌مــده‌كــاتــه‌وه‌و‬

‫زیــاتــر ســیـه‌كــان ده‌كــاتــه‌وه‌‪،‬‬ ‫توێژینه‌وه‌كان رونیان كردۆته‌و ‌ه‬ ‫ی‬ ‫جگه‌ره‌ ماده‌یه‌كی‌ شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫ی كه‌می‌‬ ‫تــێــدایـه‌و ده‌بــێــتـه‌هــۆ ‌‬ ‫ڤیتامین ‪ A‬ل ـه‌ج ـه‌ســت ـه‌دا‪،‬‬ ‫بــاشــتــروای ـ ‌ه جه‌كه‌ره‌كێشان‬ ‫كــــاڵــــه‌ك‌و كــــه‌لــــه‌رم بــخــۆن‬ ‫بۆده‌ستكه‌وتنی‌ ڤیتامین ‪.A‬‬ ‫شلیك‪ ،‬خانه‌ی‌ سیه‌كان‬ ‫ی‬ ‫ی جگه‌ركێشانه‌و ‌ه روبه‌ڕو ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫تێكچون ده‌بنه‌وه‌‪ ،‬بۆگۆڕینیان‬ ‫بــه‌خــانــیــه‌كــی‌ تــه‌نــدروســت‬ ‫ده‌تــوانــرێــت شــلــیـك‌و ماست‬ ‫بخورێت‪ ،‬چونك ‌ه شلیك ڤیتامین‬ ‫ی‬ ‫‪ C‬تێدایه‌و دژه‌ ئۆكسیدێك ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌هێزه‌‌و یارمه‌تی‌ كه‌مكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫هه‌وكردنی‌ سیه‌كان ده‌دات‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ده‌تــوانــرێــت ل ـه‌وخــواردنــان ـه‌ ‌‬ ‫ده‌وڵ ـه‌م ـه‌نــدن به‌ڤیتامین ‪C‬‬ ‫به‌ده‌ستیان بهێنن وه‌ك مانگۆ‪،‬‬ ‫پرته‌قاڵ‪ ،‬ئه‌ناناس‪ ،‬شوتی‌‪.‬‬ ‫ی جگه‌ر‬ ‫جــگ ـه‌ر‪ ،‬خــواردنــ ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌بــێــتــه‌هــۆی‌ بـه‌هــێــزكــردنـ ‌‬

‫ی سیه‌كان‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ته‌ندروست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بــه‌رز سیلینیۆم ‌‬ ‫ئاستێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌هێز ‌‬ ‫تێدایه‌و كانزایه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫دژه‌ئــۆكــســیــده‌و ده‌بێته‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گرێ ‌‬ ‫ی گــه‌شــه‌ ‌‬ ‫دواخــســتــن ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫شـــێـــرپـــه‌نـــجـــه‌و بـــه‌رگـــر ‌‬ ‫به‌هێزده‌كات‪.‬‬ ‫ی‬ ‫گێزه‌ر‪ ،‬بڕێكی‌ زۆرمــاده‌ ‌‬ ‫“بــیــتــاكــارۆتــیــن” ی‌ تێدایه‌و‬ ‫ی ته‌نگ ‌ه‬ ‫ی كه‌مكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫یارمه‌ت ‌‬ ‫ی ده‌دات‪ ،‬ه ـه‌روه‌هــا‬ ‫نـه‌فـه‌سـ ‌‬ ‫پـه‌تــاتـه‌ی‌ شیرین‪ ،‬بروكلی‌‪،‬‬ ‫ی سه‌وز هه‌مان‬ ‫سپێناغ‪ ،‬بیبه‌ر ‌‬ ‫سودیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫‪ :Photo‬لــه‌ رێــگ ـه‌ ‌‬ ‫خــــــواردنــــــه‌وه‌‌ ســیــه‌كــانــت‬ ‫ی‬ ‫پــاكــبــك ـه‌ره‌وه‌‌ پێكهاته‌كان ‌‬ ‫(‪Flavonoid‬‬ ‫فالڤۆنید‬ ‫ی‬ ‫)‪ ،‬دژ ‌ه هه‌وكردنه‌و پارێزگار ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌سیه‌كان ده‌كــات به‌تایبه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫بۆجگه‌ره‌كێشان‪ ،‬پێكهاته‌كان ‌‬ ‫فالڤۆنید روكــیــه‌و سیه‌كان‬

‫ده‌پــارێــزێــت‌و‬ ‫له‌شێرپه‌نجه‌‬ ‫له‌كه‌له‌رم‪ ،‬پیاز‪ ،‬سێو‪ ،‬بیبه‌ر‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌وزو ره‌شدا بون ‌‬ ‫شلیك‪ ،‬چا ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬میوه‌و سه‌وزه‌‪ ،‬خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫میوه‌و س ـه‌وز ‌ه به‌ هه‌مه‌جۆر ‌‬ ‫سیه‌كان له‌شێرپه‌نج ‌ه ده‌پارێزێت‬ ‫بۆجگه‌ره‌كێشان‪.‬‬ ‫ی‬ ‫به‌تایبه‌ت ‌‬ ‫ڤیتامین ‪ ،A‬ئه‌و خواردنانه‌ی‌‬ ‫ی ڤیتامین ‪ A‬تێدایه‌‬ ‫پێكهاته‌ ‌‬ ‫ی سیه‌كان‬ ‫ی نه‌خۆش ‌‬ ‫مه‌ترس ‌‬ ‫كه‌مده‌كاته‌وه‌و زیاتر سیه‌كان‬ ‫ده‌كـــاتـــه‌وه‌‪ ،‬تــوێــژیــنـه‌وه‌كــان‬ ‫رونــیــان كـــردۆتـــه‌و ‌ه جــگـه‌ر ‌ه‬ ‫ماده‌یه‌كی‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ تێدایه‌و‬ ‫ی ڤیتامین‬ ‫ی كه‌م ‌‬ ‫ده‌بێته‌هۆ ‌‬ ‫‪ A‬لـه‌جـه‌ســتـه‌دا‪ ،‬باشتروای ‌ه‬ ‫جــه‌كــه‌ره‌كــێــشــان كــاڵــه‌ك‌و‬ ‫ی‬ ‫كه‌له‌رم بخۆن بۆده‌ستكه‌وتن ‌‬ ‫ی‬ ‫ڤیتامین ‪ .A‬شلیك‪ ،‬خانه‌ ‌‬ ‫ی جگه‌ركێشانه‌و ‌ه‬ ‫سیه‌كان به‌هۆ ‌‬ ‫روبـــه‌ڕوی‌ تێكچون ده‌بــنـه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫بــۆگــۆڕیــنــیــان بـه‌خــانــیـه‌كـ ‌‬ ‫ته‌ندروست ده‌توانرێت شلیك‌و‬

‫ماست بخورێت‪ ،‬چونك ‌ه شلیك‬ ‫ڤیتامین ‪ C‬تــێــدایــه‌و دژ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ئۆكسیدێكی‌ به‌هێزه‌‌و یارمه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫كــه‌مــكــردنــه‌وه‌ی‌ ه ـه‌وكــردن ـ ‌‬ ‫سیه‌كان ده‌دات‪ ،‬ده‌توانرێت‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندن‬ ‫ی‬ ‫له‌وخواردنانه‌ ‌‬ ‫به‌ڤیتامین ‪ C‬به‌ده‌ستیان‬ ‫بهێنن وه‌ك مانگۆ‪ ،‬پرته‌قاڵ‪،‬‬ ‫ئــه‌نــانــاس‪ ،‬شــوتــی‌‪ .‬جــگـه‌ر‪،‬‬ ‫ی جگه‌ر ده‌بێته‌هۆی‌‬ ‫خــواردن ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫ب ـه‌هــێــزكــردن ـی‌ ت ـه‌نــدروســت ـ ‌‬ ‫ی به‌رز‬ ‫سیه‌كان‪ ،‬چونكه‌ ئاستێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تێدایه‌و كانزایه‌ك ‌‬ ‫سیلینیۆم ‌‬ ‫بــه‌هــێــزی‌ دژه‌ئـــۆكـــســـیـــده‌و‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌شه‌ ‌‬ ‫ی دواخستن ‌‬ ‫ده‌بێته‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫گــرێـی‌ شێرپه‌نجه‌و بـه‌رگــر ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌هێزده‌كات‪ .‬گێزه‌ر‪ ،‬بڕێك ‌‬ ‫ی‬ ‫زۆرمـــاده‌ی‌ “بیتاكارۆتین” ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌مكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫تێدایه‌و یارمه‌ت ‌‬ ‫ته‌نگ ‌ه نه‌فه‌سی‌ ده‌دات‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫پـه‌تــاتـه‌ی‌ شیرین‪ ،‬بروكلی‌‪،‬‬ ‫ی سه‌وز هه‌مان‬ ‫سپێناغ‪ ،‬بیبه‌ر ‌‬ ‫سودیان هه‌یه‌‪.‬‬

‫ه وورگ شۆڕی‬ ‫چه‌ند ئامۆژگاریه‌ک بۆ به‌رگرتن ل ‌‬ ‫سه‌یران عومه‌ر‬

‫به‌پێی‌ دوا توێژینه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫پزیشكی‌ گه‌وره‌بونی‌ قه‌باره‌ی‌‬ ‫ورگ‌و كــۆبــونــه‌وه‌ی‌ چـــه‌وری‌‬ ‫زۆر لــه‌كــه‌لــه‌كــه‌ی‌ مــرۆڤــدا‪،‬‬ ‫هــۆكــارێــكــی‌ س ـه‌ره‌كــیــی ـه‌بــۆ‬ ‫توشبون به‌نه‌خۆشی‌ جۆراوجۆر‌و‬ ‫ته‌نانه‌ت كورتكردنه‌وه‌ی‌ ته‌مه‌ن‌و‬ ‫خــێــراكــردنــی ت ـه‌م ـه‌نــیــش‪ .‬بۆ‬ ‫به‌رگرتن له‌گه‌وره‌بونی‌ قه‌باره‌ی‌‬ ‫ورگ‌و كۆبونه‌وه‌ی‌ چه‌وری‌ له‌سه‌ر‬ ‫ســك‪ ،‬بـه‌مــدوایــیــانـه‌ پزیشكه‌‬ ‫به‌ناوبانگ‌و خاوه‌ن ئه‌زمونه‌كانی‌‬ ‫بـــــواری‌ زانــســتــی‌ خــــۆراك‌و‬ ‫كێش‪ ،‬له‌سه‌ر چه‌ند رێنمایی‌‌و‬

‫بۆ‬ ‫ئامۆژگارییه‌كرێككه‌وتون‬ ‫به‌رگرتن له‌ورگ شۆڕی‌ كه‌ ئه‌م ‌ه‬ ‫پوخته‌كه‌یه‌تی‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬زۆرخـــــواردنـــــی‌ ئــه‌و‬ ‫خـــۆراكـــانـــه‌ی‌ ده‌وڵــه‌مــه‌نــدن‬ ‫به‌ریشاڵ‪ ،‬به‌تایبه‌ت س ـه‌وزه‌‌و‬ ‫میوه‌هات‪ ،‬چونكه‌ ئه‌م خۆراكانه‌‬ ‫كــات ـی‌ زیــاتــریــان ده‌وێــــت بۆ‬ ‫هـــه‌رســـكـــردن‌و وه‌هـــاده‌كـــه‌ن‬ ‫مرۆڤ بۆ كاتێكی‌ زیاتر هه‌ست‬ ‫به‌تێربون بكات‌و بڕی‌ خواردن‬ ‫كه‌مبكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬خــواردن ـی‌ كه‌وچكێكی‌‬ ‫ی سێو‬ ‫چــێــشــت لـــه‌ســـركـــه‌ ‌‬ ‫بـــه‌ر لــه‌نــانــخــواردن‪ ،‬چونكه‌‬ ‫سركه‌خواردن وه‌هاده‌كات مرۆڤ‬ ‫كه‌م هه‌ست به‌برسێتی‌ بكات‪.‬‬ ‫‪ .3‬نـــــان نــــه‌خــــواردن‬ ‫به‌راوه‌ستان‌و به‌پێوه‌‪ .‬نانخواردن‬ ‫ته‌ندروستتره‌‌و‬ ‫به‌دانیشتویی‌‬

‫وه‌ها ده‌كات مرۆڤ زوتر هه‌ست‬ ‫به‌تێربون بكات‌و به‌پێچه‌وانه‌و ‌ه‬ ‫به‌راوه‌ستان مرۆڤ زیاتر له‌بڕی‌‬ ‫پێویست نانی‌ پێده‌خورێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬زۆرخــواردنــی‌ زه‌اڵتــه‌‌و‬ ‫میوه‌هات‌و سه‌وزه‌ به‌ر له‌خواردن‬ ‫بـه‌تــایــبـه‌ت ئــه‌گــه‌ر زه‌اڵتــه‌كــه‌‬ ‫سركه‌ی‌ پێوه‌كرابێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫زه‌اڵته‌ وزه‌گه‌رمی‌ كه‌می‌ تێدایه‌‌و‬ ‫به‌ر له‌وه‌ی‌ مرۆڤ سكی‌ پڕبكات‬ ‫له‌چه‌وری‌‌و خــۆراك به‌زه‌اڵته‌كه‌‬ ‫كه‌مێك تێرده‌خوات‪.‬‬ ‫‪5‬ـ هه‌روه‌ها خواردنی‌ شۆربا‌و‬ ‫شله‌مه‌نی‌ زوتر مرۆڤ تێرده‌كات‌و‬ ‫زیاتر به‌رگری‌ برسێتی‌ پێده‌دات‬ ‫تا خواردنی‌ وشك‪.‬‬ ‫‪ .6‬به‌كارهێنانی‌ قــاپ‌و‬ ‫كه‌وچكی‌ بچوك‌و دوركه‌وتنه‌وه‌‬ ‫له‌دانیشتن ل ـه‌س ـه‌ر به‌له‌می‌‌و‬ ‫سینی‌ گــه‌وره‌ی‌ پڕ له‌گۆشت‌و‬

‫برنج‪.‬‬ ‫‪ .7‬له‌سه‌رخۆ نانخواردن‌و‬ ‫باش جوینی‌ پــارو‌و قوتنه‌دانی‌‬ ‫بــه‌پــه‌لــه‌ی‌ لــه‌گــه‌ڵ پــشــودان‬ ‫له‌كاتی‌ نانخواردن‌و ئه‌گه‌ریش‬ ‫بكرێت ده‌مه‌ته‌قێ‌و نۆره‌كردن‬ ‫له‌پاروقوتدان‪.‬‬ ‫‪ .8‬رێـــكـــردنـــی‌ بـه‌پــێـی‌‬ ‫رۆژانـــه‌و بـــه‌رده‌وام‪ ،‬به‌جۆرێك‬ ‫كه‌ له‌رۆژێكدا ‪ 15‬خوله‌ك كه‌متر‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش یارمه‌تیده‌ره‌‬ ‫بۆ ئ ـه‌وه‌ی‌ ورگ ده‌رنه‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫هــــه‌روه‌هــــا ئـــه‌گـــه‌ر ب ـه‌پــێ‬ ‫رێكردنه‌كه‌ به‌خێرایی‌‌و له‌شێوه‌ی‌‬ ‫هه‌روه‌له‌دابێت زۆر باشه‌‪.‬‬ ‫‪ .9‬كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ دانیشتن‬ ‫له‌به‌رده‌م ته‌له‌فزیۆن‌و خواردنی‌‬ ‫شیرینی‌‌و چه‌ره‌ساتی‌ زۆر به‌دیار‬ ‫پرۆگرامه‌كانی‌ ‪TV‬یه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .10‬دوركــــه‌وتــــنــــه‌وه‌‬

‫ل ـه‌شــل ـه‌م ـه‌نــی‌‌و خـــواردنـــه‌و ‌ه‬ ‫گازییه‌كانی‌ وه‌ك بیبسی‌‌و‬ ‫شـــــه‌ربـــــه‌تـــــه‌ شــیــریــنــه‌‬ ‫جۆربه‌جۆره‌كان‌و شوكوالته‌‌و‬ ‫شیرینیتر‪ .‬هه‌روه‌ها خواردنی‌‬ ‫بڕه‌ ئاوی‌ پێویست له‌رۆژێكدا‬ ‫بۆ پاراستنی‌ هاوسه‌نگی‌ له‌ش‌و‬ ‫یارمه‌تیدانی‌ هه‌رس‪.‬‬ ‫‪ .11‬زۆرخواردنی‌ خه‌یار‌و‬ ‫روه‌ك‌و ســه‌وزه‌ گه‌اڵییه‌كان‪.‬‬ ‫لـه‌چـه‌وریــیـه‌كــانــیــشــدا رۆنــی‌‬ ‫زه‌یتون‌و گه‌نمه‌شامی‌‌و خواردنی‌‬ ‫گۆشتی‌ بــرژاوو دوركه‌وتنه‌وه‌‬ ‫له‌خوۆراكی‌ سوره‌وه‌كراوی‌ پڕ‬ ‫له‌رۆن‪.‬‬ ‫‪ .12‬راسته‌وخۆ لــه‌دوای‌‬ ‫نانخواردن مه‌نو‪ ،‬چونكه‌ نوستن‬ ‫ده‌بــێــت ـه‌ هـــۆی‌ سستكردنی‌‬ ‫پرۆسه‌ی‌ هه‌رسكردن‌و دواتریش‬ ‫قه‌ڵه‌وی‌‌و زیادكردنی‌ كێش‪.‬‬


‫ئاسۆیه‌ك بۆ خزمه‌ت و په‌یامی مرۆڤایه‌تی‬

‫‪www.healthsyndicate.org‬‬

‫ساڵی دوو‌ه‌م ‪ -‬ژماره (‪2014-6-17 )15‬‬

‫‪healthsyndicate‬‬

‫یه‌كه‌مین كه‌ناڵی تایبه‌ت ب ‌ه ته‌ندروستی ده‌كرێته‌و ‌ه‬ ‫ماكوان عیزه‌ت‬ ‫وا بڕیاره‌ به‌م زوانه‌ یه‌كه‌مین كه‌ناڵی‬ ‫ته‌له‌فزێۆنی تایبه‌ت به‌ ته‌ندروستی ل ‌ه‬ ‫سه‌رتاسه‌ری هه‌رێم ده‌ست به‌ په‌شخی‬ ‫ئه‌زمونی خۆی بكات‪.‬‬ ‫جه‌الل ئه‌حمه‌د به‌رزنجی به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫كه‌ناڵی خێزان كه‌ تایبه‌ت ده‌بێت به‌‬ ‫ته‌ندروستی رایگه‌یاند‪ :‬به‌ مه‌به‌ستی‬ ‫زیاتر بایه‌خدان به‌ كێشه‌و گرفت و‬ ‫پرسه‌ گرنگه‌كانی بــواری پزیشكی و‬ ‫ته‌ندروستی‪ ،‬بیرمان ل ـه‌وه‌ كــرده‌وه‌‬ ‫كه‌ناڵێكی تایبه‌ت به‌و بواره‌ بكه‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫جـــه‌الل بــه‌رزنــجــی گــوتــیــشــی‪ :‬زۆر‬ ‫به‌داخه‌وه‌ هاوكاریمان نه‌كراوه‌ له‌الیه‌نی‬ ‫هیچ كه‌سێك و ده‌زگایه‌كه‌وه‌‪ ،‬جگه‌‬

‫چیمه‌ن عوسمان‬

‫ی‬ ‫شێرپه‌نجه‌‪ :‬بریتیه‌ ل ‌ه نه‌خۆشیه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نائاسای ‌‬ ‫درێژخایه‌ن ك ‌ه ل ‌ه ئه‌نجام ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆنتڕۆل ‌‬ ‫زیادبوون و ل ‌ه ده‌ستدان ‌‬ ‫ی لـــه‌ش ڕوو ده‌دات‪،‬‬ ‫خــان ـه‌كــان ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ شانه‌كان ‌‬ ‫پاشان باڵوبونه‌وه‌ ‌‬ ‫ی له‌ش‬ ‫ی تر ‌‬ ‫ده‌وروب ـه‌روو ب ‌ه شه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاسا ‌‬ ‫ی فرمان ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ل ‌ه ده‌ستدان ‌‬ ‫ئه‌ندامێك یان زیاتر ‪.‬‬ ‫جۆره‌كانی‌ شێرپه‌نجه‌‪:‬‬ ‫ی له‌ش‪،‬‬ ‫ی شانه‌كان ‌‬ ‫ی جــۆر ‌‬ ‫ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گشت ‌‬ ‫شێرپه‌نجه‌ ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫دابه‌ش ده‌كرێت ب ‌ه سه‌ر چوار جۆردا‪:‬‬ ‫ی‬ ‫ی سیسته‌م ‌‬ ‫یـه‌كـه‌م‪ :‬شێرپه‌نج ‌ه ‌‬ ‫به‌رگری‌ له‌ش ب ‌ه لیمفۆما ناوده‌برێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و شانانه‌ ‌‬ ‫دووه‌م ‪ :‬شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫ك ‌ه خوێن دروست ده‌كه‌ن ب ‌ه لیوكیمیا‬

‫ل ـه‌وه‌یــش كه‌ناڵه‌كه‌مان سه‌ربه‌خۆو‬ ‫ئازاده‌‪ ،‬كاركردنی ئێمه‌ ته‌نها بۆ بواری‬ ‫ته‌ندروستییه‌‪.‬‬ ‫به‌ڕێوبه‌ری كه‌ناڵی خێزان ئاماژه‌ی‬ ‫به‌وه‌شدا كه‌ناڵه‌كه‌یان وه‌ك یه‌كه‌مین‬ ‫كه‌ناڵی ته‌ندروستی خێزانی به‌مزووانه‌‬ ‫ده‌ست به‌ په‌خش ده‌كات به‌كوالێكتی‬ ‫‪ HD‬و سه‌رتاسه‌ری خه‌ڵكی هه‌رێم‬ ‫ده‌تــوانــن ســوودمـه‌نــدبــن ل ـه‌ بینینی‬ ‫پرۆگرامه‌كانیان‪ .‬ئیستا كار له‌سه‌ر‬ ‫دابــیــنــكــردنــی كــه‌ل و پ ـه‌ل ـه‌كــان بۆ‬ ‫كه‌ناڵه‌كه‌ده‌كه‌ن و‪،‬ئه‌و به‌ڕێوبه‌ره‌ هیوای‬ ‫خواست بتوانن خزمه‌ت به‌ هه‌موو‬ ‫تاكێكی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ بكه‌ن له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫ته‌له‌فزێونه‌كه‌یانه‌وه‌ و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‬ ‫ته‌ندروست گه‌شه‌ بكات‪.‬‬

‫ناوده‌برێت ‪.‬‬ ‫ی ڕژێنه‌كان یان‬ ‫سێیه‌م ‪ :‬شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫ی منداڵدان‬ ‫ی ناوپۆش ‌‬ ‫سیسته‌مه‌كان ‌‬ ‫وه‌ك جۆگه‌ی‌ هه‌رس و سییه‌كان و‬ ‫ی له‌ش ب ‌ه كارسینۆما‬ ‫ی تر ‌‬ ‫ناوپۆش ‌‬ ‫ناوده‌برێت‪.‬‬ ‫ی شان ‌ه‬ ‫چــــــواره‌م‪ :‬شــێــرپ ـه‌نــج ـ ‌ه ‌‬ ‫ب ـه‌ســت ـه‌ره‌كــان ـی‌ وه‌ك ئیسقان‪،‬‬ ‫به‌سته‌ه‌ره‌كان و ماسولكه‌كان و ب ‌ه‬ ‫ساركۆما ناوده‌برێت‪.‬‬ ‫هۆكاره‌كانی‌ شێرپه‌نجه‌‪:‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ :‬بۆ ماوه‌ ل ‌ه باوانه‌وه‌)‬ ‫ی جواڵن‬ ‫ی و كه‌م ‌‬ ‫دووه‌م‪ :‬قه‌ڵه‌و ‌‬ ‫سێیه‌م‪ :‬جگه‌ره‌كێشان‪.‬‬ ‫ی مـــادد‌ه‬ ‫چـــــواره‌م‪ :‬خـــواردنـــه‌و‌ه ‌‬ ‫كهولیه‌كان‪.‬‬ ‫ی ده‌وڵه‌مه‌ند ب ‌ه وزه‌و‬ ‫پێنجه‌م‪ :‬خۆراك ‌‬ ‫ی‬ ‫خۆراكه‌ شیرینیه‌كان ‪ ،‬چه‌ور ‌‬ ‫ی ژینگ ‌ه ‪.‬‬ ‫شه‌شه‌م‪ :‬پیس بوون ‌‬ ‫ی سـه‌وز‌ه و‬ ‫حه‌وته‌م‪ :‬كه‌م خواردن ‌‬

‫و‪ :‬هاوكار هه‌ولیری‬ ‫به‌گوێره‌ی دواین توێژینه‌وه زیاتر ل ‌ه ‪ ٢٥%‬ژنان و ‪ ١٨%‬پیاوان‬ ‫تاڕاده‌یه‌ك تووشی نه‌خۆشی ده‌والی ده‌بن‪ ،‬ده‌والی نه‌خۆشییه‌ک ‌ه ک ‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫هۆی گڵۆڵبوونی ده‌ماره‌کان ل ‌ه قاچدا و بینینی به‌شێوه‌یه‌کی زه‌ق ک ‌ه ڕه‌نگی‬ ‫بینینی ده‌ماره‌کان ڕه‌ش یان مۆر ده‌رده‌کــه‌ون و که‌ ئه‌مه‌ش حاڵه‌تێکی‬ ‫باوی ته‌ندروستیی ‌ه و زۆربه‌ی کات نه‌خۆشییه‌ک ‌ه درێژخایه‌نه و مه‌ترسی‬ ‫گه‌شه‌کردنی لێده‌کرێت‪.‬‬ ‫‌ پسپۆڕانی بواری پزیشکی کۆکن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی کێشه‌ی ده‌والی زۆر‬ ‫له‌وه‌ گه‌وره‌تر‌ه ته‌نیا نه‌شته‌رگه‌ری جوانکاری بۆ بکرێت‪ ،‬ک ‌ه ئه‌میش ته‌نیا‬ ‫ڕووی سه‌ره‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌ک ‌ه چاره‌سه‌ر ده‌کات‪.‬‬ ‫نێشان ‌ه و الیه‌ن ‌ه نێگه‌تیڤه‌کانی نه‌خۆشییه‌ک ‌ه وه‌ره‌م له‌سه‌ر قاچ و پێ‬ ‫دروست ده‌کات ڕه‌نگی ئاسایی قاچ نامێنی‪.‬‬ ‫باری خۆراکی پێست ناجێگیر ده‌کات ئه‌گه‌ری تووش بوون به‌هه‌وکردن‬ ‫و ئه‌گزیما ده‌هێنێت ‌ه ئــاراوه‌‪ .‬تێکشاکاندن و له‌ناوچوونی ڕیشاڵه‌کان و‬ ‫دروستبوونی برینێك که‌ هه‌رگیز ساڕێژ نه‌کرێت‪.‬‬ ‫دروستبوونی برین ل ‌ه نزیك قوله‌پێ ‪ laser-fiber.‬خوراندن و‬ ‫سوتانه‌وه‌ی پێست‌‪ .‬ئه‌و هۆکارانه‌ی ده‌بن ‌ه هۆی دروستبوون و گه‌شه‌کردنی‬ ‫نه‌خۆشییه‌که‌ قه‌ڵه‌وی و دووگیانی ‪ .‬زۆر به‌پێوه‌ ڕاوه‌ستان و دانیشتن‪.‬‬ ‫زۆر مانه‌وه‌ له‌به‌ر خۆری گه‌رمدا ‪ .‬بوونی نه‌خۆشییه‌کانی جگه‌ر‪.‬‬ ‫وه‌رزش نه‌کردن‪ .‬چاره‌سه‌رکردنی نه‌خۆشی ده‌والــی داماڵین یان‬ ‫گرێدانه‌وه‌ی ده‌ماره‌کان‪ .‬یاخود نه‌شته‌رگه‌رییه‌کی دژوار ب ‌ه بچوککردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ماره‌که‌‪ .‬له‌مڕۆدا چه‌ندین ته‌کنه‌لۆجیایی تاز‌ه هاتوونه‌ت ‌ه ئاراو‌ه ک ‌ه جێی‬ ‫نه‌شته‌رگه‌رییه‌که‌یان گرتۆته‌و‌ه ئه‌ویش چاره‌سه‌رکردن ‌ه ب ‌ه (له‌یزه‌ر) ک ‌ه‬ ‫پێویستی به‌ نه‌شته‌رگه‌ری نییه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه پڕۆسه‌ی چاره‌سه‌رکردنی نه‌خۆشییه‌ک ‌ه ب ‌ه له‌یزه‌ر ڕیشاڵێکی بچووکی‬ ‫له‌یزه‌ر به‌کارده‌هێنرێت و به‌هێمنی و له‌سه‌رخۆیی ڕیشاڵه‌که‌ ده‌ئاخنیی ‌ه ناو‬ ‫ده‌ماری نه‌خۆشه‌که‌و‌ه‌ دواتر وزه‌ی له‌یزه‌ر بۆ ناو ده‌ماره‌ک ‌ه ڕه‌وان ‌ه ده‌کرێت‬ ‫و پاشان ده‌ماره‌ک ‌ه داده‌خرێت و به‌تێپه‌ڕبوونی کات ده‌ماره‌ک ‌ه دیارنامێنێت‬ ‫و له‌ناوده‌چێت و خوێنیش له‌یه‌کێ ل ‌ه ده‌ماره‌کانی قاچ و پێیه‌وه‌ دێت و‬ ‫ده‌چێت ؟‬

‫ته‌ندرووست ‌ی ل ‌ه چاوه‌روان ‌ی‬ ‫كابین ‌ه ‌ی نوێدا‬ ‫ئه‌ركان محمد ره‌شید‬

‫ل ‌ه سه‌ر شێرپه‌نج ‌ه پێویست ‌ه چ ‌ی بزانیت ؟‬

‫نه‌خۆشی خوێنهێنه‌ر‌ه‬ ‫گمۆڵی الق (ده‌والی)‬

‫ی ئیمتیاز‬ ‫خاوه‌ن ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ی كارمه‌ندان ‌‬ ‫سه‌ندیكا ‌‬ ‫ی فه‌ریق قاره‌مان‬ ‫سه‌رنووسه‌ر‪ :‬هاد ‌‬ ‫‪Hadi_qaraman@yahoo.com‬‬ ‫ی موبایل‪07701549403 :‬‬ ‫ژمار‌ه ‌‬ ‫ی مامۆستایان‬ ‫ناونیشان‪ :‬هه‌ولێر ـ گه‌ڕه‌ك ‌‬ ‫شه‌قامی دوو سایدی ئااڵ‬

‫میوه‌‪.‬‬ ‫ی خۆپاراستن له‌ شێرپه‌نجه‌‪:‬‬ ‫ڕێگاكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خــۆراكــ ‌‬ ‫یــه‌كــه‌م هــه‌ڵــبــژاردنــ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆراك ‌‬ ‫ته‌ندروست‪ :‬هه‌ڵبژاردن ‌‬ ‫ی‬ ‫دروســت ده‌توانێت ببێت ‌ه هۆكار ‌‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ شێرپه‌نج ‌ه لێره‌دا‬ ‫چه‌ند ڕێگایه‌ك ده‌خه‌ین ‌ه ڕوو له‌وانه‌‪:‬‬ ‫ی‬ ‫ڕۆژانــ ‌ه هه‌ڵبد‌ه میوه‌ و س ـه‌وز‌ه ‌‬ ‫جۆرب ‌ه جۆر بخۆ‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌م چه‌ور ‌‬ ‫ی خۆراك ‌‬ ‫و‌ه خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شیره‌مه‌ن ‌‬ ‫ی به‌رهه‌م ‌‬ ‫‪.‬و‌ه خواردن ‌‬ ‫‪ 3-2‬جار ل ‌ه ڕۆژێكدا ‪.‬‬ ‫ی مــادد‌ه‬ ‫دووه‌م‪ :‬به‌كارنه‌هێنان ‌‬ ‫كهولیه‌كان (مه‌شروب) ‪.‬‬ ‫سێیه‌م ‪ :‬هه‌وڵبد‌ه ڕۆژان ‌ه بۆ ماوه‌یه‌ك‬ ‫ی‬ ‫ب ‌ه پێ هاتوچۆ بكه‌یت (بۆ شوێن ‌‬ ‫ی ڕۆژانه‌) و‌ه گه‌ڕان و پیاس ‌ه‬ ‫كاركردن ‌‬ ‫ل ‌ه نێو پارك و باخچه‌‪.‬‬ ‫چــــواره‌م ‪ :‬دوربــــكــــه‌وه‌ره‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫ی جگه‌ره‌‪.‬‬ ‫جگه‌ره‌كێشان و له‌ دوكه‌ڵ ‌‬

‫میو‌ه و سه‌وز‌ه جه‌ڵد‌ه ‌ی مێشك كه‌م ده‌كاته‌وه‌‬ ‫ریواس عبدالله‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه واڵت ‌‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫ی بوار ‌‬ ‫زانایان ‌‬ ‫ی‬ ‫چین ئــاشــكــرایــان كــرد خــواردن ـ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زیاتر سێیه‌ك ‌‬ ‫میو‌ه و ســه‌وزه‌ ‌‬ ‫ی مێشك‬ ‫ی ج ـه‌ڵــده‌ ‌‬ ‫مه‌ترسیه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ك ـه‌م ده‌كــاتــه‌و‌ه ڕاپــۆرت ـی‌ كۆتا ‌‬ ‫ی (سترۆپ)‬ ‫توێژینه‌وه‌ك ‌ه ل ‌ه گۆڤار ‌‬ ‫بـــاوكـــراوه‌تـــه‌وه‌ تــیــایــدا هـــه‌ردوو‬ ‫ی هه‌ردوو‬ ‫تیمی هاوبه‌ش ل ‌ه زانایان ‌‬ ‫ی (كینداهۆ)‬ ‫ی شاره‌وان ‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی (كینداهۆ) ل ‌ه‬ ‫ی پزیشك ‌‬ ‫و كۆلێج ‌‬ ‫دوواین توێژینه‌وه‌یاندا سه‌لماندویان ‌ه‬ ‫ی میو‌ه و س ـه‌وز‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هۆكاره‌كان ‌‬ ‫ی كـه‌م بــونـه‌وه‌ ‌‬ ‫هــۆ ‌‬ ‫ی مێشك‬ ‫تــوشــبــون بــ ‌ه جـــه‌ڵـــده‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی فشار ‌‬ ‫ل ـه‌وان ـ ‌ه كــه‌م كــردنــه‌وه‌ ‌‬ ‫ی له‌ش و‬ ‫خوێن و كۆلیسترۆل كێش ‌‬

‫ی‬ ‫ی تر ڕاپۆرته‌ك ‌ه ئاماژ‌ه ‌‬ ‫هۆكاره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌وه‌ش كردوو‌ه ك ‌ه كاریگه‌ریه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س ـه‌وز‌ه و میو‌ه ب ‌ه پێ ‌‬ ‫خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خواردنه‌كه‌یه‌ت ‌‬ ‫ی خواردنه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ڕێژه‌ ‌‬

‫ی ‪200‬گــرام میو‌ه و‬ ‫ڕۆژان ـ ‌ه خواردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی (‪ )32‬ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫س ـه‌وز‌ه ب ‌ه ڕێــژه‌ ‌‬ ‫توشبوون ب ‌ه جه‌ڵد‌هی‌ مێشك كه‌م‬ ‫ده‌كاته‌و‌ه ‪.‬‬

‫بۆچ ‌ی بااڵ ‌ی نێوان ژن و پیاو جیاوازه‌؟‬

‫ریواس عبدالله‬ ‫پــاش تــوێــژیــنـه‌وه‌یـه‌كـی‌ چــڕو پڕ‬ ‫ده‌ربـــاره‌ی‌ هۆكاره‌كانی‌ جیاوازی‌‬ ‫چه‌ند جیاوازیه‌كی‌ فیزكی‌ له‌ نێوان‬ ‫ژنان و پیاواندا توێژه‌رانی‌ زانكۆی‌‬

‫(هینتگین) له‌فرله‌ندا ئاشكرایان كرد‬ ‫جیاوازی‌ نێوان بـه‌رزی‌ بااڵی‌ ژنان‬ ‫و پیاوان بۆ كرۆمۆسومی‌ سێكس‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌الیه‌ن ژن و پیاودا‬ ‫هــاوبـه‌ش ده‌كــرد ڕاپــۆرت ـی‌ كۆتای‌‬ ‫توێژینه‌وه‌كه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی‌ (میدكه‌ڵ‬

‫نیوس توده‌ی‌) باڵو كراوه‌ته‌وه‌ تیایدا‬ ‫هاتووه‌ كرۆمۆسومی‌ سێكس سه‌دو‬ ‫په‌نجا و پێنج ملیۆن ئێكس‪.‬‬ ‫به‌شی‌ جیاوازی‌ (دی‌ ‪ ،‬ئن ‪ ،‬ئه‌ی‌)‬ ‫تێدایه‌ ه ـه‌ر یه‌كێك ل ـه‌و به‌شانه‌‬ ‫به‌رپرسیارن له‌ سیفاتێكی‌ مرۆڤ‬ ‫چاوه‌ڕێی‌ ده‌كرێت هۆكاری‌ جیاوازی‌‬ ‫بااڵی‌ ژن و پیاوان په‌یوه‌ندی‌ به‌م‬ ‫كــرۆمــۆســۆمــه‌وه‌ هـه‌بــێــت دكــتــۆر‬ ‫(ت ــارۆ نۆكیانن) س ـه‌رۆك ـی‌ تیمی‌‬ ‫توێژینه‌وه‌كه‌ ده‌ڵ ـێ‌ پێمان وابــوو‬ ‫كردنه‌وه‌ی‌ كرۆمۆسۆمێك زانیاری‌‬ ‫نوێمان له‌و باره‌یه‌وه‌ مان ده‌داتێ‌‬ ‫له‌ توێژینه‌وه‌كه‌دا بۆمان ده‌ركه‌وت‬ ‫یه‌كێك له‌ جینه‌كان كه‌ پێی‌ ده‌وترێت‬ ‫(ئایتی‌ ئین تو ئه‌ی‌) له‌ كرۆمۆسۆمی‌‬ ‫ه ـه‌مــوو ئــه‌و ك ـه‌ســان ـه‌دا دووبـــاره‌‬ ‫ده‌بێته‌وه‌ كه‌ بااڵیان كورته‌ له‌ به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ پێده‌چێت ئه‌مه‌ یه‌كێك بێت له‌‬ ‫هۆكاره‌كان ‪.‬‬

‫وه‌زاره‌تـــی‌ ته‌ندرووستی‌ یه‌كێك ‌ه‬ ‫ل ـه‌ وه‌زاره‌تـــــه‌ خزمه‌تگوزارییه‌‬ ‫تایبه‌ته‌كانی‌ ناو كابینه‌ی‌ حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردستان و له‌سه‌رجه‌م‬ ‫كابینه‌ یه‌ك له‌ دوای‌ یه‌كه‌كان دا‬ ‫ئه‌م وه‌زاره‌تــه‌ بونی‌ هه‌بووه‌و له‌‬ ‫كابینه‌ی‌ هه‌شته‌میش دا وه‌زاره‌تی‌‬ ‫تـه‌نــدرووســتـی‌ وه‌كـــو یه‌كێكه‌ له‌‬ ‫وه‌زاره‌تــه‌كــان و لـه‌مــاوه‌ی‌ سااڵنی‌‬ ‫حوكمرانی‌ كـــوردی‌ ل ـه‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان ئه‌م وه‌زاره‌تــه‌ چه‌ندین‬ ‫جــار ده‌ستاوده‌ستی‌ پێكراوه‌ له‌‬ ‫نێوان وه‌زیره‌كاندا (له‌ دوو ئیداره‌یی‌‬ ‫و یه‌ك ئیداره‌یی‌) و له‌وماوه‌یه‌دا تا‬ ‫وه‌كو ئه‌مرۆئه‌م وه‌زاره‌ته‌ نه‌بووه‌ته‌‬ ‫جێگه‌ی‌ دڵنیایی‌ هاواڵتیان به‌ گشتی‌ و‬ ‫ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ به‌ تایبه‌تی‌ ‪.‬‬ ‫ئه‌مرۆ پاش چه‌ندین ساڵ حوكمرانی‌ و كابینه‌ی‌ یه‌ك له‌دوای‌ یه‌ك پێویسته‌‬ ‫هه‌موو الیه‌ك ئه‌و راستییه‌ بزانین كه‌ ته‌ندرووستی‌ الیه‌نێكی‌ گرنگی‌ ژیانی‌‬ ‫تاك به‌ تاكی‌ كۆمه‌ڵگایه‌و كاركردن بو ئه‌وه‌ی‌ خزمه‌تگوزاری‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بگاته‌ ئاستی‌ نمونه‌یی‌ ئه‌ركی‌ له‌ پێشینه‌و سه‌ره‌كی‌‬ ‫ئه‌م وه‌زاره‌ته‌یه‌ و له‌سه‌رووی‌ هه‌مویه‌وه‌ خودی‌ وه‌زیرو تیمی‌ وه‌زاره‌ته‌ كه‌‬ ‫به‌ جدی‌ كار له‌سه‌ر سه‌رجه‌م به‌شه‌كانی‌ ناو ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫ی ئاستی‌ ته‌ندرووستی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بگاته‌ ئاستی‌‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ ‌‬ ‫خوازراوی‌ هه‌مووان و سه‌رجه‌م هاوواڵتیان و چین و توێژه‌كان له‌ كاتی‌‬ ‫سه‌ردانی‌ ناوه‌نده‌كانی‌ ته‌ندرووستی‌ هه‌ست به‌ دڵنیای‌ ته‌واو بكه‌ن له‌‬ ‫شێوازی‌ پێدانی‌ زانیاری‌ و چاره‌سه‌رو پێشكه‌ش كردنی‌ چاره‌سه‌رو‬ ‫رێنماییی‌ ته‌ندرووستی‌ له‌ الیه‌ن (پزیشك و كارمه‌ندانی‌ ته‌ندرووستی‌)‬ ‫یه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ پێویسته‌ بروانامه‌و پالنی‌ تۆكمه‌ دابنرێت كه‌ به‌ گشتی‌‬ ‫بریتیه‌ له‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬ئه‌نجام دانی‌ كۆنگره‌ی‌ تایبه‌ت به‌ دانانی‌ سیسته‌مێكی‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫مۆدێرن و سه‌رده‌مییانه‌ له‌ ئاست پێشكه‌وتنی‌ ئه‌مرۆی‌ جیهان و ناوچه‌كه‌‬ ‫به‌ جۆرێك كارو ئه‌ركی‌ ستافی‌ ناوه‌ندی‌ به‌ جوانی‌ دیاری‌ بكرێت كه‌ ئه‌مرۆ‬ ‫یه‌كێكه‌ له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ له‌ عێراق به‌ گشتی‌ و‬ ‫كوردستان به‌ تایبه‌تی‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬درووست كردنی‌ نه‌خۆشخانه‌و مه‌ڵبه‌ندوبنكه‌ی‌ ته‌ندرووستی‌ به‌ شێوه‌ی‌‬ ‫مۆدێرن و سه‌رده‌مییانه‌ بێت و به‌ پێ‌ی‌ پێویستی‌ ناوچه‌كان بێت له‌ گه‌ڵ‬ ‫درووست كردنی‌ ده‌بێـ راسته‌وخۆ سه‌رجه‌م پێداویستی‌ یه‌كانی‌ مرۆیی‌ و‬ ‫مادی‌و الیه‌نه‌كانی‌ به‌ ته‌واوی‌ بۆ دابین بكرێت ‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئه‌نجام دانی‌ گۆرانكاری‌ ته‌واو له‌ شێوازی‌ دامه‌زراندنی‌ پزیشك و‬ ‫ستافی‌ ته‌ندرووستی‌ كه‌ ده‌بێت بۆماوه‌یه‌ك پێش دامه‌زراندن به‌ شێوه‌ی‌‬ ‫گرێ‌ به‌ست بێت و پاشان ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كه‌ شیاو بوو ئه‌و كات ببێت به‌‬ ‫دامه‌رزاندنی‌ فه‌رمی‌ چونكه‌ ئه‌زمونی‌ سااڵنی‌ رابردوو ئه‌و راستی‌ یه‌ی‌‬ ‫سه‌لماندووه‌ كه‌ دامه‌زراندنی‌ بێ‌ به‌رنامه‌و به‌ لێشاوو زیانی‌ زۆری‌ به‌‬ ‫ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ گه‌یاندووه‌و رێگری‌ سه‌ره‌كی‌ بووه‌ له‌ جێ‌ یه‌جێ‌‬ ‫كردنی‌ پالنی‌ سه‌رجه‌م وه‌زیره‌كانی‌ كابینه‌ی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم ‪.‬‬ ‫‪ -4‬به‌مه‌به‌ستی‌ بره‌و دان به‌ تونا مرۆییه‌كانی‌ ستافی‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫پێویسته‌ خولی‌ تایبه‌ت و جۆراو جۆر بۆ ستافی‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫بكرێته‌وه‌ به‌ جۆرێك ئه‌و خووالنه‌ له‌ ئاستی‌ چاوه‌روانی‌ كه‌سانی‌ به‌شداربوو‬ ‫بێت و ببێته‌ هۆكارێك بۆ گۆرانكاری‌ له‌ ئاستی‌ زانستی‌ وبروانامه‌ی‌‬ ‫به‌شداربووان و ئه‌و خووالنه‌ زیاتر له‌ ناوخۆی‌ وواڵت بن تاوه‌كو ده‌ره‌وه‌ی‌‬ ‫وواڵت چونكه‌ ئه‌نجام دانی‌ خوول له‌ ناوخۆی‌ وواڵت تێچووی‌ كه‌متر ده‌بێت‬ ‫به‌ به‌راوورد به‌ خووله‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وواڵت‪.‬‬ ‫‪ -5‬كردنه‌وه‌ی‌ كۆلێژی‌ پزیشكی‌ تایبه‌ت به‌ پیشه‌ جیاوازه‌كانی‌ ناو ناوه‌ندی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ (كارمه‌ندانی‌ ته‌ندرووستی‌ و هونه‌ری‌ و ‪ ......‬بۆ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫بتوانن له‌ رێگه‌ی‌ به‌ده‌ست هێنانی‌ برونامه‌كانییانه‌ ئاستی‌ زانستییان‬ ‫به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ببه‌نه‌و له‌ رێگه‌ی‌ ئه‌و برونامه‌یه‌وه‌ پله‌كانی‌ به‌رزتر ی‌‬ ‫زانیستی‌ ببرن (ماسته‌رو دكتۆرا) كه‌ له‌ ئه‌مرۆ دا ژماره‌ی‌ كامره‌ندانی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ خاوه‌ن برونامه‌ی‌ به‌رزی‌ زانستی‌ كه‌مه‌و هۆیه‌كه‌ی‌ نه‌بوونی‌‬ ‫هه‌لی‌ به‌شداری‌ كردنه‌ له‌ خوله‌كانی‌ تواناسازی‌ له‌ الیه‌ن كحومه‌تی‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان و وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندرووستی‌ یه‌وه‌ له‌ماوه‌كانی‌ رابردوودا ‪.‬‬ ‫‪ -6‬رێكخستنه‌وه‌ی‌ كاری‌ پزیشكی‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ (پزیشكان و‬ ‫ی حكومی‌ و ئه‌هلی‌‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ته‌ندرووستی‌) له‌ هه‌ردوو شێوازی‌ ده‌وام ‌‬ ‫واته‌ (به‌یانییان – حكومی‌) و ( ئێواران – ئه‌هلی‌) كه‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مرۆله‌‬ ‫كوردستان هه‌یه‌ جۆرێك له‌ تێكه‌اڵوی‌ هـه‌ردوو ده‌وامـی‌ پێوه‌ دیاره‌و‬ ‫جێگه‌ی‌ گله‌یی‌ هاوواڵتییان و چین و توێژه‌كانه‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان دا ‪.‬‬ ‫‪ -7‬ده‌رمانی‌ پزیشكی‌ و شێوازی‌ پێدانی‌ به‌ نه‌خۆش له‌ نه‌خۆشخانه‌و‬ ‫ناوه‌نده‌كانی‌ ته‌ندرووستی‌ و نۆرینگه‌كانی‌ پزیشكان و كارمه‌ندانی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ جۆرێك له‌ بێ‌ به‌رنامه‌یی‌ و زیاده‌رۆیی‌ پێوه‌ دیاره‌و پێویسته‌‬ ‫ئاستێكی‌ بۆ دابنرێت ‪.‬‬ ‫‪ -8‬رێكخستنه‌وه‌ی‌ كاری‌ سه‌ندیكاو كۆمه‌ڵه‌و رێكخراوه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌‬ ‫ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ دانانی‌ به‌رنامه‌ی‌ درووست و گونجاو به‌ هاوبه‌شی‌‬ ‫له‌ گه‌ل وه‌زاره‌ت و الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‬ ‫و نه‌هێشتنی‌ كــاری‌ تاك ره‌وی‌ له‌اله‌ین هه‌ر كۆمه‌ڵه‌و رێكخراوێكی‌‬ ‫ته‌ندرووستی‌ كه‌ دوور بێت له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتی‌ هاوواڵتیان ‪.‬‬ ‫‪ -9‬رێكخستنه‌وه‌ی‌ ئیداره‌ی‌ ته‌ندرووستی‌ له‌ ناو وه‌زاره‌ت و به‌رێوه‌به‌رایه‌تی‌‬ ‫یه‌ گشتی‌ یه‌كان و دانانی‌ كه‌سی‌ شیاو خاوه‌ن ئه‌زمون و شایسته‌ له‌‬ ‫پۆسته‌ بااڵكانی‌ وه‌زاره‌ت و به‌رێوه‌ به‌ره‌ گشتی‌ یه‌كان به‌ جۆرێك پێش‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ كه‌سێك پۆست وه‌ربگرێت به‌ ووردی‌) یه‌كه‌ی‌ سه‌نگی‌ مه‌حه‌ك بێت‬ ‫و الیه‌نی‌ یه‌ ‪ cv‬ئه‌زمون و مێژووی‌ كال كه‌ره‌وه‌ بێت‬ ‫‪ – 10‬گرنگی‌ دان به‌ راگه‌یاندنی‌ ته‌ندرووستی‌ و خۆپاراستنی‌ ته‌ندرووستی‌‬ ‫ببێت به‌ به‌شێكی‌ سه‌ره‌كی‌ كاره‌كانی‌ وه‌زاره‌ت و هه‌وڵبدرێت ئه‌م به‌شانه‌‬ ‫له‌ رووی‌ ستاف و دابین كردنی‌ پێداویست یه‌كانه‌وه‌ تۆكه‌مه‌ بكرێت ‪.‬‬ ‫به‌ هیوای‌ وه‌زاره‌تی‌ نوێ‌ ی‌ ته‌ندرووستی‌ ته‌واو جیاواز بێت له‌ ماوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫سااڵنی‌ پێشووی‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندرووستی‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ پێشنیاره‌و هه‌رجۆره‌‬ ‫پێشنیارێكی‌ تر ببێت به‌ كاری‌ سه‌ره‌كی‌ ستافی‌ وه‌زاره‌ت و الیه‌نه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كانی‌ حكومی‌ و ناوه‌ندی‌ ته‌ندرووستی‌ ‪.‬‬ ‫‪Arkanmr1979@yahoo.com‬‬

Profile for akram

Eshk 15  

Eshk 15  

Profile for 19761976
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded