Issuu on Google+


ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ( 1939- 1945 ) Ιάκωβος Χονδροματίδης

Ε ΚΔ ΟΣΗ ΤΟΥ Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Υ « Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Α ΘΕΜΑΤΑ»


Περιεχόμενα ■Η

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

6

'Λ'·.. · '

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΙΣ ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ

8 ι...

24

Ο ΓΑΛΛΙΚΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ

ΓΒΒΒΡΒΒΪ

mmm

ΟΙ ΙΡΛΑΝΔΟΙ ΚΑΙ ΤΟΓ’ ΡΑΙΧ

Ο ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ ____ ...

____ . ____________

38

S £ -'V

.....

52 54

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

70

Η ΟΥΓΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ «ΣΤΑΥΡΩΤΑ ΒΕΛΗ»

78

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

81

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

82


Εισαγωγή χουν περάσει περισσότερα από 60 χρό­ νια από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πο­ λέμου και όλο και συχνότερα τίθεται από ιστορικούς και ερευνητές το ερώτημα, ποιο ήταν το κίνητρο που ώθησε χιλιάδες Ευ­ ρωπαίους να συνεργασθούν με το Γ’ Ράιχ σ’ έ­ ναν πόλεμο που διηύθυνε η Γερμανία. Για να α­ παντηθεί το ερώτημα αυτό, πρέπει να λάβου­ με υπόψη τις πολιτικές εξελίξεις και τα δρώμε­ να εκείνης της εποχής. Στις περισσότερες ευ­ ρωπαϊκές χώρες εμφανίσθηκαν φασιστικά κι­ νήματα που μισούσαν τους φ ιλελεύθερους όσο και τους κομμουνιστές, για διαφορετι­ κούς όμως λόγους. Για τους φασίστες, ο κομ­ μουνισμός ήταν το απόλυτο κακό, ενώ οι φ ιλε­

Ε

Νεαρές Δανέζες συζητούν με άνδρες της Βέρμαχτ λίγο μετά την κατάληψη της χώρας τους από τους Γερμανούς (9 Απριλίου 1940).

6

λεύθεροι, με τη φυσική τους απροθυμία να χρησιμοποιήσουν βία, φαίνονταν στα μάτια των φασιστών ανίκανοι να προστατεύσουν ένα έθνος απέναντι στους κομμουνιστές και γ ι’ αυ­ τό επικίνδυνοι. Τα πιο πολλά κινήματα είχαν ως πρότυπο τον ιταλικό φασισμό και τον γερμανικό εθνικοσο­ σιαλισμό, ενώ το πολιτικό τους πρόγραμμα έκα­ νε λόγο για μια εξωτερική πολιτική εμπνευσμέ­ νη από την εθνική ισχύ και το εθνικό μεγαλείο. Ωστόσο, έχοντας να αντιμετωπίσουν ένα πολιτι­ κό σύστημα εντελώς εχθρικό απέναντι τους και την κλασική παθογένεια του φασισμού, δηλαδή

το γεγονός ότι ο φασισμός (σε αντίθεση με άλ­ λες θεωρίες) δεν προορίζεται για εξαγωγή, δεν απέκτησαν ποτέ σημαντική επιρροή. Υπήρξαν όμως και κινήματα όπως το ουγ­ γρικό «Σταυρωτά Βέλη» ή το Βελγικό «Rex» του Λεόν Ντεγκρέλ με αξιοσημείωτη παρουσία και νέους, δυναμικούς ηγέτες. Μετά την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέ­ μου, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι που εκδηλώ­ θηκαν ως εθνικοσοσιαλιστές συνεργάσθηκαν με το Γ Ράιχ. Η σοβιετική εισβολή στη μακρινή Φινλανδία τον χειμώνα του 1939, δημιούργησε ένα κλίμα πανικού και φόβου στους Ευρωπαί­ ους αντικομμουνιστές. Κατά εκατοντάδες κα­ τατάχθηκαν ως εθελοντές για να υπερασπισθούν στην παγωμένη τούνδρα την ελευθερία του Βορρά. Και ό­ ταν το καλοκαίρι του 1941 άρχιζε η γιγαντομαχία των δύο κόσμων (του Γ’ Ράιχ και της Σοβιετικής Ενωσης), εκδηλώθηκε για πρώτη φορά μια μοναδική πολεμική α­ δελφότητα και σταυροφορία. Με τους Γερμανούς στρατιώτες ενώ­ θηκαν εθελοντές από κάθε γωνιά της Ευρώπης για να συμμετάσχουν σ ’ αυτό τον αγώνα. Αμού­ στακα παιδιά, φαλαγγίτες της Μα­ δρίτης, Γάλλοι ευγενείς και σκληροτράχοι Νορβηγοί, όλοι τους θ έ ­ λησαν να γευθούν την εμπειρία ε­ νός «έπους». Ολοι αυτοί οι νεαροί άνδρες που διέτρεξαν στις ρωσικές στέπες, εί­ χαν την απαίτηση μετά τον πόλεμο ν ’ αποκτή­ σουν μια ελεύθερη πατρίδα. Υπήρξαν βέβαια και τυχοδιώκτες, όπως και οι μαυραγορίτες που ξεσήκωσαν και προκάλεσαν το κοινό αίσθημα με την επαίσχυντη συ­ μπεριφορά τους. Αυτή η κατηγορία όμως στιγ­ μάτιζε πάντοτε κάθε εξέγερση ή περίοδο της Ιστορίας. Γι’ αυτό τον λόγο η διερεύνηση αυτής της συνεργασίας πρέπει να γίνει με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα, και με πνεύμα συναίνε­ σης.


Ανθη για Γερμανούς μοτοσικλετιστές σ’ ένα χωριό της Ουκρανίας, τον Ιούνιο του 1941.

m «M ,s

9>M

. „■«iäj

Η είσοδος του Συντάγματος των SS «Der Fuehrer» στο Αμστερνταμ (20 Μαϊου 1940).

Η είσοδος του Γερμανικού Στρατού στο Κάουνας της Λιθουανίας, στις 26 Ιουνίου 1941, συνοδεύτηκε από αλαλαγμούς χαράς και χειροκροτήματα ενθουσιασμού του πλήθους.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (193*1945)


Συνεργάτες ίων Ναζί στις Κάτω Χώρες

Θριαμβευτική είσοδος του Λεόν Ντεγκρέλ στη βελγική πρωτεύουσα (1η Απριλίου 1944) μαζί με τα μικρά παιδιά του.

Ο ΛΕΟΝ ΝΤΕΓΚΡΕΛ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΜΜΑ «R EX » ΣΤΟ ΒΕΛΓΙΟ Χωρίς αμφιβολία, ο Λεόν Ντεγκρέλ ήταν έ­ νας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού φασισμού και μέχρι σήμερα αποτελεί μέρος του μύθου που περιβάλλει τους εθελοντές των Waffen SS. Ο Ντεγκρέλ γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου 1906 στην Μπουγιόν (Bouillon) του Βελγίου και ήταν γιος της πολύτεκνης οικογένειας ενός παραγω­ γού μπύρας. Αφού σπούδασε Φιλοσοφία και Λο­ γοτεχνία στο περίφημο Πανεπιστήμιο της Λου6αίν, το 1931 έγινε διευθυντής του Καθολικού εκδοτικού οίκου «Rex». Στις στήλες των εφημε­ ρίδων του, της «Rex», της «Vlan» και της «Sorees», δημοσίευσε θυελλώδη άρθρα κατά του μαρξισμού στα οποία δεν παρέλειπε να επι­ κρίνει τον ανώτερο κλήρο για τη διαφθορά και την ολιγωρία που έδειχνε απέναντι στα μεγάλα ζητήματα της βελγικής κοινωνίας. Από τότε ο Καθολικός κλήρος, ενοχλημένος από τον ριζο­ σπαστισμό του Ντεγκρέλ, έγινε ο πιο φανατικός

8

πολέμιός του, πολύ περισσότερο από τους μαρ­ ξιστές αντιπάλους του. Διαπιστώνοντας ο Ντεγκρέλ την ανάγκη ανανέωσης της πολιτικής ζω­ ής στη χώρα του, ίδρυσε το 1935 το δικό του κί­ νημα, το «Christus Rex». Το κόμμα των ρεξιστών ήταν οργανωμένο φασιστικά, είχε κορπορατιστικές τάσεις και στρεφόταν εναντίον όλων των παλαιών κομμάτων. Με μια άνευ προηγουμένου προπαγανδιστική εκστρατεία, η οποία λόγω των πενιχρών οικονομικών μέσων στηριζόταν περισ­ σότερο στην προσωπική ρητορική δεινότητα του Ντεγκρέλ, το κίνημα βρήκε ανταπόκριση στις πλατιές λαϊκές μάζες. Στις εθνικές εκλογές της 25ης Μαϊου 1936, οι ρεξιστές είχαν ως αντι­ πάλους τους σοσιαλιστές, τους Καθολικούς και όλα τα παλαιό κόμματα. Παρόλα αυτά, είχαν μια αξιοσημείωτη παρουσία, κερδίζοντας το 11,49% των ψήφων και εκλέγοντας 21 βουλευτές. Τον ε­ πόμενο χρόνο, σε αναπληρωματικές εκλογές, ο Ντεγκρέλ κέρδισε το 20% των ψήφων και προκάλεσε τον πολιτικό κόσμο του Βελγίου. Στις 9 Οκτωβρίου 1936 συναντήθηκε με τον Γκαίμπελς στην Κολωνία και αποφάσισε να επα-


ναλάβει την πορεία του Μουσολίνι προς τη Ρώ­ μη, αυτή τη φορά προς τις Βρυξέλλες. Η Βελγική κυβέρνηση όμως αντέδρασε και η πορεία δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Στις εκλογές του 1939, το κίνημα του Ντεγκρέλ έχασε τις 17 από τις 21 έδρες του στο κοινοβούλιο. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής προέλα­ σης στη Δύση (1940), ο Ντεγκρέλ συνελήφθη από τη Βελγική Αστυνομία και μεταφέρθηκε σε 22 διαφορετικές φυλακές. Τελικά παραδόθηκε στις γαλλικές Αρχές οι οποίες τον μετέφεραν στο αρχηγείο της Μυστικής Αστυνομίας, στην πόλη Λίλ. Μερικές εβδομάδες μετά τη συνθη­ κολόγηση ο Ντεγκρέλ απελευθερώθηκε και ε­ πέστρεψε στην πατρίδα του. Με γερμανική εν­ θάρρυνση επανασύστησε το κόμμα του και προέβη μαζί με τον Φλαμανδό πολιτικό ηγέτη Χέντρικ ντε Μαν σε μια σύμπραξη μεταξύ σο­ σιαλιστών και ρεξιστών για την ανανέωση της πολιτικής ζωής στη χώρα του. Απώτερος στόχος των δύο πολιτικών ήταν η δημιουργία μιας νέας ομοσπονδίας στην οποία κάθε κοινότητα θα διατηρούσε την αυτονομία της και την εθνικό­ τητά της. Οι Γερμανοί επέτρεψαν στον Ντεγκρέλ να εκδώσει μια νέα εφημερίδα, την «Pays Reel», και να συγκροτήσει μια πολιτοφυλακή από παλαιά μέλη του κόμματός του, την «Garde Wallone». Σύντομα η πολιτοφυλακή ξεπέρασε τα 4.000 μέ­ λη και, μαζί με τη φλαμανδική πολιτοφυλακή

του VNV, αποτέλεσε μια διόλου ευκαταφρόνητη δύναμη για τις κατοχικές Αρχές. Η ώρα όμως του Ντεγκρέλ σήμανε λίγο μετά τη γερμανική ει­ σβολή στη Σοβιετική Ενωση. Στην πρόσκληση της νέας πανευρωπαϊκής σταυροφορίας, ο Ντεγκρέλ ήταν από τους πρώτους που κατατάχθη­ καν στα Waffen SS. Στις 8 Αυγούστου 1941 οι πρώτοι 800 Βαλλόνοι εθελοντές με τον Ντεγκρέλ εγκατέλειψαν τη βελγική πρωτεύουσα για το στρατόπεδο εκπαίδευσης του Μέζεριτς. Λίγο αργότερα η μονάδα τους ενσωματώθηκε στη Βέρμαχτ ως 373ο Βαλλονικό Τάγμα Πεζικού και τον Νοέμβριο του 1941 οι Βαλλόνοι μεταφέρθη­ καν στο Ανατολικό μέτωπο (Ντζεντσισκόγιε). Πολύ σύντομα, ο Ντεγκρέλ θα δικαίωνε τις προσδοκίες των Γερμανών. Τον Φεβρουάριο του 1942 λιγότεροι από 500 άνδρες του θα απέκρουαν νικηφόρα 4.000 Σοβιετικούς και θα κατέστρε­ φαν 14 εχθρικά άρματα μάχης. Για το αστείρευ­ το κουράγιο και την ιδιαίτερη ανδρεία του ο Ντεγκρέλ κέρδισε τον Σιδηρού Σταυρό Α’ Τάξης, αλλά οχεδόν ένα τρίτο των ανδρών του έχασε τη ζωή του στις αφιλόξενες ρωσικές στέπες. Τον Μάιο του 1942, ο Ντεγκρέλ ήταν υπολοχαγός και πολεμούσε στο μέτωπο του Ντον και στον Καύκασο. Οι απώλειες όμως του τάγματός του ήταν πολύ υψηλές και οι Γερμανοί άλλαξαν το όριο ηλικίας για τους νεοσύλλεκτους. Ετσι, την άνοιξη του 1943, 1.600 Βαλλόνοι εθελοντές συγκρότησαν μια Λεγεώνα και ενσωματώθηκαν Το βράδυ της 21ης Φεβρουάριου 1944, ο Ντεγκρέλ τιμή&ηκε προσωπικά από τον Χίτλερ με τον Σταυρό των Ιπποτών. Στη φωτογραφία διακρίνονται ο στρατηγός των Waffen SS Χέρμπερτ O t t o Γκίλλε και ο αξιωματικός σύνδεσμος των Waffen SS στο αρχηγείο του Χίτλερ, Χέρμαν Φέγκελαϊν.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


στον Γερμανικό Στρατό ως 55η Ταξιαρχία των SS, «Wallonien». Τον Ιανουάριο του 1944 60.000 Γερμανοί στρατιώτες κυκλώθηκαν στον θύλακα του Τσερ κάσυ με άμεσο κίνδυνο αιχμαλωσίας τους από τους Σοβιετικούς. Οι Γερμανοί αποφάσισαν τη διάσπαση του κλοιού και οι Βαλλόνοι του Ντεγκρέλ θα είχαν ρόλο οπισθοφυλακής. Την ημέ­ ρα της εξόδου, ο Ντεγκρέλ ήταν ξαπλωμένος σ’ ένα κρεβάτι εκστ��ατείας με σπασμένα πλευρά και υψηλό πυρετό. Ωστόσο, πήγε στο σημείο ό­ που η μάχη μαινόταν με τη μεγαλύτερη λύσσα και, με το όπλο στο χέρι, αντιμετώπισε τα στίφη των Σοβιετικών δίπλα στους συντρόφους του. Οι γερμανικές δυνάμεις σώθηκαν από ολοκλη­ ρωτική καταστροφή χάρη στην παρέμβαση και την προσωπική αυτοθυσία των Βέλγων συμπο­ λεμιστών τους. Το τίμημα ήταν όμως βαρύτατο, καθώς επέζησαν μόνο 632 Βαλλόνοι. Συγκινημένος από την αυτοθυσία του Ντεγκρέλ, ο Χίτλερ τον κάλεσε στις 20 Φεβρουάριου 1944 στο αρχη­ γείο του, στο Ράστενμπουργκ της Ανατολικής Πρωσσίας, και του απένειμε τον βαθμό του λο­ χαγού μαζί με την ανώτατη τιμητική διάκριση, τον Σταυρό των Ιπποτών. Φεύγοντας για το μέ­ τωπο, ο Χίτλερ του έσφιξε το χέρι και του είπε: «Αν είχα ένα γιό, θα ήθελα να ήταν σαν εσάς». Στις 2 Απριλίου η ταξιαρχία των Βαλλόνων, με επικεφαλής τον Ντεγκρέλ, παρέλασε υπό τις επευφημίες χιλιάδων Βέλγων στις λεωφόρους των Βρυξελλών. Ο Ντεγκρέλ γράφει στις ανα­ μνήσεις του: «Η ταξιαρχία έκανε τη ζωηρή είσο­ δό της στη βιομηχανική πόλη του Σαρλερουά το μεσημέρι και ανανέωσε τον όρκο της πίστης στο εθνικοσοσιαλιστικό ιδεώδες στη Γκραν Πλας. Κατόπιν, εκατοντάδες τεθωρακισμένα κύλησαν βιαστικά διαμέσου της βαλλονικής Μπραμπάντ, με το μεγάλο λιοντάρι του Βατερλώ να μας πα­ ρακολουθεί να περνάμε από την κορυφή του υ­ ψώματος του. Συλλογισθήκαμε όλους τους ήρωες που είχαν πολεμήσει σε αυτά τα πλούσια χωράφια σε περασμένες εποχές, όπως εκείνες που είχαμε μόλις περάσει πολεμώντας μέσα στη ρωσική λάσπη. Εκείνη η λάσπη ήταν μακριά, ω­ στόσο τα τεθωρακισμένα μας ήταν φορτωμένα με άνθη. Στρέμματα από κλαδιά βελανιδιάς, ύ­ ψους δύο μέτρων, κοσμούσαν τα τεθωρακισμέ­ να. Σειρές από νεαρά κορίτσια που μας καλωσό­ ριζαν με ζωηρά μάτια, μας περίμεναν στις παρυ­ φές των Βρυξελλών. Το κέντρο της πρωτεύου­ σας ήταν μια θάλασσα από πρόσωπα και σημαί­ ες. Τα πάντσερ μετά βίας μπορούσαν να περάσουν ανάμεσα στις δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων που είχαν σπεύσει να δουν και να επευφημή­ σουν ξέφρενα τους στρατιώτες μας. Το πλήθος στριφογύριζε σαν τη θάλασσα, φωνάζοντας και ρίχνοντας χιλιάδες ρόδα, τα πρώτα, τα γλυκύτε­

ρα και τα πιο τρυφερά ρόδα, που προαναγγέλουν τις λαμπρές ημέρες της άνοιξης». Πέντες μήνες αργότερα, το ίδιο ακριβώς πλήθος θα εκ­ δήλωνε τον ενθουσιασμό του για την απελευθέ­ ρωσή του από τα συμμαχικά στρατεύματα. Μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία και καθώς τα συμμαχικά στρατεύματα πλησίαζαν στα σύνορα του Γ’ Ράιχ, περισσότε­ ροι από 200.000 Βέλγοι κατέφυγαν στη Γερμανία. Ανάμεσά τους ήταν και ο αναπληρωτής αρχηγός του «Rex», Βίκτορ Ματίς. Μέχρι τα τέλη Αυγούστου του 1944, η αντίσταση είχε εκτελέσει 740 ρεξιστές και ήταν διάχυτος ο φόβος μεταξύ των Βέλγων που είχαν ταχθεί στο πλευρό του Αξονα. Στο μεταξύ, ο Ντεγκρέλ και οι άνδρες του έδι­ ναν μια ατελείωτη σειρά απελπισμένων μαχών κατά των Σοβιετικών. Οι περισσότεροι από αυ­ τούς πέθαναν χωρίς να τους κλάψει κανείς. Στις 2 Μαϊου 1945 τα υπολείμματα της Βαλ­ λονικής Ταξιαρχίας υποχώρησαν στη Δανία. Από εκεί ο Ντεγκρέλ με μερικούς συντρόφους του πέρασε στη Νορβηγία και, κάτω από μυθιστορη­ ματικές συνθήκες, πέταξε στις 8 Μαϊου μ’ ένα α­ εροπλάνο προς την Ισπανία. Το αεροπλάνο του, ύστερα από μια δραματική πτήση 2.800 χιλιομέ­ τρων, έπεσε σε μια παραλία του Σαν Σεμπαστιάν και ο ίδιος τραυματίσθηκε σοβαρά. Επέζησε ως εκ θαύματος και βαθμιαία ξανάρχισε τη ζωή του στην εξορία. Πέθανε αμετανόητος και υπέργηρος λίγο πριν από την αυγή του 21ου αιώνα, πι­ στεύοντας ότι κάποια ημέρα οι αγώνες του θα δικαιώνονταν.

Ο ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΟΛΛΑΝΔΙΑ Σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα, εκτός της Γερμανίας, δεν υπήρχαν τόσοι πολλοί εθνικοσοσιαλιστές όπως στη γειτονική Ολλανδία. Επτά πολιτικοί σχηματισμοί και οργανώσεις, ακριβή α­ ντίγραφα του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος (NSDAP), διεκδίκησαν από τις αρχές του 1930 την ψήφο του ολλανδικού λαού. Σχε­ δόν όλα είχαν την ονομασία «Εθνικοσοσιαλιστικό Ολλανδικό Κόμμα των Εργατών». Τα περισσό­ τερα ήταν μικρές ομάδες, τα μέλη των οποίων αποτελούσαν και την ηγετική ομάδα. Οι πιο σο­ βαρές κινήσεις αυτού του χώρου ήταν το κόμμα του ταγματάρχη Κρούιτ (Kruyt) και η κίνηση του δόκτορα Ράπαρντ (Rappard). Και οι δύο επιδίω­ καν την ένταξη της Ολλανδίας στη Μεγάλη Γερ­ μανία (Grossdeutschland). Ομως, πολύ σύντομα, οι Γερμανοί συνειδητοποίησαν ότι καμία από τις δύο εθνικοσοσιαλιστικές ομάδες δεν διέθετε την επιθυμητή απήχηση στον πληθυσμό, ώστε να χρησιμοποιηθεί κατάλληλα. Η προσοχή της γερμανικής ηγεσίας στράφηκε σε μια άλλη ορ-


γάνωση του χώρου, η οποία σταδιακά κατέκτησε την εμπιστοσύνη της εργατικής μάζας: τη «Nationaalsocialistische Beweging» («Εθνικοσοσιαλιστική Κίνηση») (NSB), του μηχανικού Αντον Αντριαν Μούσερτ (Anton Andriaan Mussert). Χρονικά η πρώτη εθνικοσοσιαλιοτική ομάδα στην Ολλανδία ήταν η «Nationaal Socialistische Nederlandse Arbeiderspartij» (NSNAP) του Ρίντερ 6αν Ράπαρντ (Ridder van Rappard). Ο Ράπαρντ, γεννημένος στην Ιάβα (το 1899) όπου βρισκόταν ο πατέρας του ως μηχανικός της ολλανδικής κυ­ βέρνησης, από πολύ νωρίς προσανατολίσθηκε στην «ιδεολογία του δρόμου». Επιστρέφοντας στην Ευρώπη σπούδασε πολιτικές επιστήμες στα πανεπιστήμια του Λέιντεν, της Βιέννης, του Μονάχου και του Βερολίνου. Το 1931 ίδρυσε μα­ ζί με τον Ανταλμπερτ Σμιτ (Adalbert Smit) το NSNAP. Στο νεοϊδρυθέν κόμμα υιοθέτησε τα α­ ντίστοιχα 25 «σημεία» του γερμανικού NSDAP. Το κόμμα του Ράπαρντ συγκροτήθηκε με βάση τον αντισημιτισμό, τον αντικαπιταλισμό, τον αντικοινοβουλευτισμό και τον αντιμπολσεβικισμό. Το πρώτο σημείο του καταστατικού έκανε αναφορά στην ένωση όλων των Ολλανδών σε ένα μεγάλο ολλανδοφλαμανδικό Ράιχ. Το δεύτε­ ρο σημείο εκδήλωνε την επιθυμία του ολλανδι­ κού λαού να συνεργασθεί στενά με τους «αδελ­ φούς» γερμανικούς λαούς (Γερμανούς, Ελβε­ τούς και Σκανδιναβούς), ως φορείς ενός νέου πολιτισμού μέσα σε μια ομοσπονδιακή ένωση που θα διαφύλασσε τις παραδόσεις και τις αξίες των γερμανικών λαών. Το ενδέκατο σημείο του προγράμματος στρεφόταν εναντίον της ελεύ­ θερης αγοράς και μιλούσε για την ανάγκη μιας «περιορισμένης με κρατικές παρεμβάσεις ελεύ­ θερης αγοράς», κυρίως με τους «αδελφούς γερ­ μανικούς λαούς». Το 80% των μελών του NSNAP ήταν εργάτες που δίχως αμφιβολία είχαν εντυπωσιασθεί από το κοινωνικό πρόγραμμα του κόμματος. Οταν η ολλανδική κυβέρνηση (κατ' εντολήν των Βρετα­ νών) διέλυσε το NSNAP, η οργάνωση βρισκόταν σε φθίνουσα πορεία - είχε μόλις 1.000 τακτικά μέλη. Ο Ράπαρντ αναγκάσθηκε να καταφύγει στη Γερμανία, όπου ανέλαβε υπηρεσία στο Τμή­ μα Αντικατασκοπίας Εξωτερικού (Auslands­ abwehr) του Γερμανικού Στρατού. Μετά την κα­ τάληψη της Ολλανδίας από τους Γερμανούς επέ­ στρεψε στην πατρίδα του και αφιερώθηκε στην επαναδραστηριοποίηση του κόμματός του. Πολύ σύντομα τα αρχικά 1.000 μέλη έγιναν 15.000. Η Αγωνιστική Ομάδα Εφόδου της οργάνωσης μετονομάσθηκε, κατά το γερμανικό πρότυπο, σε SA. Τα μέλη της φρουράς του Ράπαρντ έφεραν τη μαύρη στολή των κομματικών λειτουργών του NSDAP. Στις 10 Μαρτίου 1941 ο αρχηγός του NSNAP κατατάχθηκε εθελοντικά με τον βαθμό

BRIGADE

WALLONE

του oberscharfuehrer (λοχία) στη Μεραρχία «Nederlandsche SS». Οι αντισημιτικές ενέργειες των στελεχών του NSNAP άρεσαν στους Γερμα­ νούς, με αποτέλεσμα οι Αρχές κατοχής να εν­ θαρρύνουν την κατάταξη όλο και περισσότερων Ολλανδών στα SS. Ο Ράπαρντ έλαβε μέρος στην εκστρατεία της Βέρμαχτ στα Βαλκάνια, μαχόμενος στις γραμμές της Μεραρχίας «Leibstandarte Adolf Hitler» του Ζεπ Ντήτριχ (Sepp Dietrich). Στο μεταξύ προέκυψαν σοβαρές διαφωνίες ανάμεσα στο NSNAP και το NSB του Μούσερτ. Ο τελευταίος δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να υπομένει την ύπαρξη ενός ανταγωνιστικού κόμματος στον ίδιο χώρο όπως ήταν το NSNAP. Γι' αυτόν τον λόγο στη συνάντηση που είχε στις 12 Δεκεμβρίου 1941 με τον Χίτλερ ζήτησε τη διάλυση του «Nationaal Socialistische Nederlandse Arbeiderspartij». Οι λεπτομέρειες αυτής της συ­ νάντησης δεν έγιναν ποτέ γνωστές. Είναι από­ λυτα βεβαιωμένο όμως πως δύο ημέρες αργότε­ ρα, αμέσως μετά την επιστροφή του Μούσερτ από το Βερολίνο, οι γερμανικές Αρχές διέταξαν την άμεση διάλυση του NSNAP, που είχε ως α­ ποτέλεσμα την προσχώρηση των περισσότερων μελών του κόμματος στο αδελφό NSB. Οι υπό­ λοιπες εθνικιστικές οργανώσεις τυπικά υπήρ­ χαν ακόμη, σταδιακά όμως έχασαν την όποια ε­ πιρροή διέθεταν στην πολιτική σκηνή και σύ­ ντομα αυτοδιαλύθηκαν.

Προηα γανδιστική αψίσα κατάταξης στη βελγική ταξιαρχία των Waffen SS, « Wallonien».

TO NSB ΚΑΙ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΤΟ Υ ΜΟΥΣΕΡΤ Το κόμμα του Μούσερτ ήταν ένα από τα πρώτα εθνικοσοσιαλιστικά κόμματα στην Ευρώ­ πη, αφού συγκροτήθηκε το 1931. Ο ιδρυτής του καταγόταν από το Βέρκενταμ (Werkendam) και σπούδασε μηχανολογία στο Πολυτεχνείο του

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ NAZI ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


Ο Ολλανδός ε&νικοσοσιαλιστής Αντον Μούσερτ.

12

Ντελφτ. Εξαιτίας των πολιτικών του δραστηριο­ τήτων παύθηκε από την υπηρεσία του στην Ου­ τρέχτη, όπου εργαζόταν ως μηχανικός. Στις 14 Δεκεμβρίου 1931 ο Μούσερτ μαζί με τον Γκέελκερκεν (Geelkerken) και δέκα άλλους εθνικοσοσιαλιστές ίδρυσε το NSB («Nationaal Socialistische Beweging»), Αντί του αγκυλωτού σταυρού επιλέχθηκε ως έμβλημα του νέου κόμ­ ματος ο λέοντας (Neulen) με τα αρχικά γράμματα της οργάνωσης - NSB. Η προσφώνηση «Hou Zee», που προερχόταν από τον 17ο αιώνα, υιοθετήθηκε ως κομματικός χαιρετισμός. Τα μέλη του κόμματος φορούσαν τη μαύρη στολή των Ιταλών μελανοχιτώνων. Το πολιτικό πρόγραμμα του NSB αποτελείτο από τέσσερα σκέλη: πίστη στον Θεό, αγάπη στην πατρίδα, εργασία για ό­ λους και κράτος πρόνοιας και αλληλεγγύης. Τε­ λικός σκοπός ήταν η «πραγματοποίηση της λαϊ­ κής κοινότητας μέσα από το συντεχνιακό κρά­ τος». Παράλληλα κήρυσσε τον διμέτωπο αγώνα εναντίον του μαρξισμού και του φιλελευθερι­ σμού. Το κόμμα εγγυόταν την ιδιωτική περιου­ σία όλων των Ολλανδών, ενώ προσέδιδε ιδιαίτε­ ρη σημασία στη φυλετική καταγωγή και στη δια­ τήρηση των υπερπόντιων κτήσεων της χώρας. Σε ό,τι αφορούσε την αντιμετώπιση της δημο­ κρατίας, το NSB θεωρούσε πως το πολίτευμα αυτό ισοδυναμούσε με τον κοσμοπολιτισμό, τα ισοπεδωτικά ιδανικά και τον στεγνό ωφελιμι­ σμό. Η «Εθνικοσοσιαλιστική Κίνηση» του Μού­ σερτ προέβαλλε ως εκπρόσωπος ενός νέου πο­ λιτικού συστήματος και ταυτόχρονα ως υπερα­ σπιστής των παραδοσιακών πολιτιστικών αξιών των Ολλανδών. Σε τελική ανάλυση κήρυσσε και τη βίαιη - αν χρειαζόταν - αντιπαράθεση με τα «κατεστημένα κόμματα της παρακμής». To NSB πέτυχε σχετικά ικανοποιητικά αποτε­ λέσματα στις εκλογικές αναμετρήσεις στις ο­ ποίες συμμετείχε. Στις επαρχιακές εκλογές τον Απρίλιο του 1935 το κόμμα συμμετείχε για πρώ­ τη φορά και, αφού εκμεταλλεύθηκε στο έπακρο το αντιδημοκρατικό κλίμα στη χώρα, εξέλεξε 44 τοπικούς βουλευτές (από τις 535 έδρες). Σχε­ δόν 300.000 Ολλανδοί ψηφοφόροι επέλεξαν την «Εθνικοσοσιαλιστική Κίνηση» του Μούσερτ ένα καθόλου ευκαταφρόνητο 8%. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 η Ολλαν­ δία προσπαθούσε να συνέλθει από τις συνέπει­ ες της μεγάλης οικονομικής κρίσης του 1929. Το ποσοστό ανεργίας ήταν ιδιαίτερα υψηλό, το κράτος πρόνοιας ουσιαστικά ανύπαρκτο και τα δημοκρατικά κόμματα είχαν εμπλακεί σε εσωτε­ ρικές διαμάχες και πολιτικολογίες. Μεγάλες μά­ ζες του ολλανδικού λαού ριζοσπαστικοποιήθηκαν, αποστασιοποιήθηκαν από το σύστημα και εντάχθηκαν σε αντικοινοβουλευτικές οργανώ­ σεις. Το μέλλον ανήκε όλο και περισσότερο στις

ιδεολογίες και τους ανθρώπους του «πεζοδρο­ μίου». Το 1937 εκδόθηκε το βιβλίο του αρχηγού του NSB, «De Bronnen van net Nederlandse NationaalSocialisme», ένα αντίστοιχο «Mein Kampf»: «Για την ψυχική και ηθική ευημερία ενός λαού απαιτείται ισχυρή κυβέρνηση, εθνική υπερηφά­ νεια, τάξη, κοινωνική αλληλεγγύη και συνεργα­ σία όλων των παραγωγικών τάξεων. Παράλληλα απαιτείται προτεραιότητα των εθνικών ιδεωδών σε σχέση με τα συμφέροντα των κοινωνικών ο­ μάδων και προβάδισμα του κοινού συμφέρο­ ντος σε σχέση με το ατομικό». To NSB προσανα­ τολιζόταν περισσότερο στον ιταλικό φασισμό παρά στον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό, τουλά­ χιστον μέχρι το 1938. Εναν μόλις χρόνο πριν ο Μούσερτ μιλούσε περί «χριστιανικού εθνικού κράτους, χωρίς ρατσιστικά ή αντισημιτικά στοι­ χεία». Το 1938 όμως, με τη στροφή του κόμμα­ τος προς το NSDAP, απαγορεύθηκε η είσοδος των Εβραίων στο κίνημα. Η οργάνωση στηριζόταν οικονομικά στις ει­ σφορές και στις συνδρομές των μελών της. Πο­ τέ δεν δέχθηκε «δωρεές» από το εξωτερικό (τη Γερμανία ή την Ιταλία), όπως γινόταν με τη Μό­ σχα σε σχέση με τα αδελφά κομμουνιστικά κινή­ ματα. Το παράδοξο ήταν ότι μέχρι το 1938 μερι­ κοί από τους χρηματοδότες του ήταν Εβραίοι. Δύο χρόνια μετά την εκλογική επιτυχία του 1935 το NSB κατέβηκε στις εθνικές εκλογές του 1937. Το ποσοστό που έλαβε ήταν λίγο κατώτερο του αναμενόμενου (4,22%) και εξέλεξε τέσσερις βουλευτές στην Εθνική Βουλή. Στις επαρχιακές εκλογές του 1939 ο Μούσερτ είδε το ποσοστό του να συρρικνώνεται ακόμη πιο επικίνδυνα (3,89%). Κατάφερε όμως - χάρη στο εκλογικό σύ­ στημα - να εκλέξει τρεις αντιπροσώπους. Σε αυ­ τή την πολιτική ήττα δόθηκαν πολλές ερμηνεί­ ες. Οι σημαντικότερες όμως είχαν σχέση με τις δραματικές εξελίξεις στην Ευρώπη, την απήχη­ ση της εβραϊκής προπαγάνδας, επειδή παραδο­ σιακά η εβραϊκή κοινότητα της χώρας είχε μεγά­ λη δύναμη και επηρέαζε τις πολιτικές εξελίξεις, τη σχετική βελτίωση της οικονομίας και τη μείω­ ση των ανέργων, αλλά και την αντιπαλότητα των οργανώσεων του εθνικοσοσιαλιστικού χώρου. Φυσικά κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατο­ χής ο ρυθμός αύξησης των μελών του NSB ήταν κάτι περισσότερο από ικανοποιητικός: Τα 28.000 καταγεγραμμένα μέλη του Μαϊου του 1940 έγιναν 100.000 λίγο πριν από το τέλος του 1942. Τον Νοέμβριο του 1932 ο Μούσερτ ακολού­ θησε το παράδειγμα του Χίτλερ με τη δημιουρ­ γία μιας παραστρατιωτικής μονάδας εφόδου, ό­ πως τα SA, για την προσωπική του προστασία στο Τουμούλτεν (Tumulten), αλλά και για χρήση στις βίαιες αναμετρήσεις τους κομμουνιστές. Η


μονάδα αυτή αρχικά ονομάσθηκε «Weerbaarheids Afdeelingen» και αργότερα «Weerafdeeling CWA». H WA έφθασε να αριθμεί ως και 15.000 άνδρες χωρισμένους σε 12 ταξιαρχίες, και κυριάρχησε στους ολλανδικούς δρόμους μέχρι το 1935. Αγνωστο για ποιο λόγο, ο Μούσερτ τον χρόνο εκείνο διέλυσε την WA. Η μονά­ δα επανασυγκροτήθηκε το 1939 με διαφορετικό όνομα («Mussert-Garde») και δρούσε ως προσω­ πική σωματοφυλακή του αρχηγού τού κόμμα­ τος. Ουσιαστικά όμως ακολούθησε πάλι τα «βή­ ματα» της προκατόχου της, WA. Επικεφαλής της παραστρατιωτικής «Mussert-Garde» ήταν ο Χέντρικ (Χενκ) Φέλντμαγιερ (Hendrik «Henk» Feldmeijer). Ο Φέλντμαγιερ (γεν. 1910), έχοντας τη φήμη του ικανού και αποφασιστικού αξιωμα­ τικού, έγινε μέλος του NSB το 1932 με αριθμό μητρώου 479. Η ενέργεια αυτή τού κόστισε τη διαγραφή από τον Ολλανδικό Στρατό, στον ο­ ποίο υπηρετούσε με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού. Χωρίς αμφιβολία ο Φέλντμαγιερ κατά τη συ­ γκρότηση της «Mussert-Garde» φανταζόταν πως θα λειτουργούσε όπως τα αντίστοιχα SS. Στην πραγματικότητα μπορούμε να δούμε την «Mussert-Garde» ως τον οργανωτικό πρόδρομο των ολλανδικών SS, εφόσον στην πορεία μετα­ βλήθηκε σε SS και ο «Χενκ» Φέλντμαγιερ ήταν ε­ κείνος που τα διηύθυνε και είχε τη μεγαλύτερη συμβολή. Δημοσιογραφικό όργανο της WA ήταν η εφημερίδα «De Zwart Soldat». Το αγωνιστικό τραγούδι των ταγμάτων εφόδου «Wa marscheerd» («Η WA βαδίζει») αποτελούσε μια παραλλαγή του γερμανικού «Horst Wessel-Lied» των SS. Η οργάνωση νεολαίας του κόμματος ονομα­ ζόταν «Nationale Jeugdstorm» και συγκροτήθηκε πάνω στα πρότυπα της Χιτλερικής Νεολαίας. Η εφημερίδα του NSB μέχρι το 1936 έφερε τον τίτ­ λο «Volk en Vaderland» («Λαός και Πατρίδα»). Αργότερα μετονομάσθηκε «Het Nationaale Dagblad». To NSB λίγο πριν από τον πόλεμο (το καλοκαίρι του 1939) αριθμούσε 80.000 μέλη (έ­ νας αριθμός αρκετά εντυπωσιακός αν σκεφθούμε την ισχυρή εβραϊκή παρουσία στη χώρα και τη λυσσαλέα αντίδραση των κατεστημένων κομμά­ των). Τα κεντρικά γραφεία του NSB βρίσκονταν στην Ουτρέχτη, που από τότε μέχρι σήμερα πα­ ραμένει παραδοσιακό προπύργιο του εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος.

Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΩΝ SS ΚΑΙ Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ Στις 10 Μαϊου 1940 η Γερμανία εισέβαλε στις Κάτω Χώρες. Πολύ γρήγορα, στις 14 Μαϊου, ο Ολλανδικός Στρατός αναγκάσθηκε να συνθηκο­

λογήσει και η αγγλόφιλη κυβέρνηση διέφυγε στο Λονδίνο. Λίγο αργότερα, στις 19 Μαϊου, διο­ ρίσθηκε εκπρόσωπος του Γερμανικού Ράιχ στην κατεχόμενη Ολλανδία ο δόκτορας ΖάυςΙνκβαρτ (Seyss-lnquart) από τη Βιέννη. Ο ΖάυςΙνκβαρτ ανέλαβε να διοικήσει τη χώρα με τη βοήθεια τεσσάρων Γερμανών επιτρόπων (generalkommissaren), από τους οποίους οι δύο, ο Βίμερ (Wimmer) και ο Φίσμποκ (Fischbock), ή­ ταν υψηλόβαθμα στελέχη των SS. Τρίτος βοη­ θός του Ινκβαρτ ήταν ο ανώτατος διοικητής των SS και της Αστυνομίας (Η SS PF), Χανς Αλμπιν Ράουτερ (Hans Albin Rauter). Οταν ο Ράουτερ έ­ φθασε στο Αμστερνταμ είχε τον βαθμό του υ­ ποστράτηγου των SS (brigadefuehrer). Πολύ σύ­ ντομα όμως προήχθη στον βαθμό του obergruppenfuehrer - στρατηγού των Waffen SS. Από τις πρώτες ημέρες της γερμανικής κατοχής επιδίωξε τον έλεγχο της ολλανδικής Αστυνο­ μίας. Επιτράπηκαν βέβαια ορισμένες πολιτικές ελευθερίες και η ύπαρξη κάποιων δημοκρατι­ κών κομμάτων, πολύ γρήγορα όμως (Ιούνιος 1941) αυτά διαλύθηκαν και αφέθηκαν μόνο οι α­ κόμη ελάχιστα δημοφιλείς εθνικοσοσιαλιστές του Μούσερτ. Στις 20 Ιουλίου 1940 ο Ινκβαρτ διόρισε έναν 45άχρονο πρώην αξιωματικό του Ολλανδικού Αποικιακού Στρατού, τον Ροστ βαν Τόνινγκεν (Rost van Tonningen), αρμόδιο για τη διάλυση των μαρξιστικών κομμάτων. Και ενώ η λειτουργία των δύο κομμουνιστικών κομμάτων της χώρας απαγορεύθηκε σχεδόν αμέσως, ο Ζάυς-Ινκβαρτ ήλπιζε να κερδίσει οπαδούς για τη νέα τάξη πραγμάτων μέσα από την «κολυμβήθρα» του «Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος» (SDAP): «Αν καταφέρουμε», έλεγε, «να κρατήσουμε συγκε­ ντρωμένους τους πολίτες στα συνδικάτα και τις κομματικές οργανώσεις του SDAP, τότε το 1/4 ως και το 1/3 των Ολλανδών θα βρί­ σκεται υπό τον έλεγχό μας». Ο Τόνινγκεν φέρθηκε ακόμη πιο έξυπνα. Για να απομαρξιστοποιήσει τους εργάτες και να τους οδηγήσει στον εθνικοσοσιαλισμό, εξαγόρασε τον αριστερών φρονημάτων εκδοτι­ κό οίκο «De Arbeiderspers» του Αμστερνταμ και εξέδωσε εφημερί­ δες και περιοδικά πάνω στο «πνεύ­ μα των ημερών». Μετά το 1942 οι εθνικοσοσιαλιστές του Μούσερτ κέρδισαν μια σχετική αναγνώριση από τον πλη­ θυσμό και τους Γερμανούς. Ο Μού­ σερτ, έχοντας υπό τον έλεγχό του τη σωματοφυλακή του κόμματος («Mussert Garde») αντιμετώπισε αρ­ χικά την ύπαρξη των SS στην

Φωτογραφία του Λεόν Ντεγκρέλ τον Φεβρουάριο του 1944 η οποία διανεμή&ηκε στον Τύπο.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

13


Αποχαιρετισμός Ολλανδών εθελοντών των Waffen SS στο Αμστερνταμ. Διακρίνονται ο Μούσερτ (αριστερά) και Ζάυς Ινκβαρτ (δεξιά).

14

Ολλανδία πολύ ψυχρά, ενώ έδειξε πολύ λίγη συ­ μπάθεια στο θέμα της δημιουργίας μιας πολιτι­ κής υπηρεσίας SS στη χώρα. Ομως τα Allgemeine SS στη Γερμανία ήταν αποφασισμένα να επιβά­ λουν τη συγκρότηση μιας παρεμφερούς οργά­ νωσης στις Κάτω Χώρες με κάθε τίμημα, και συ­ γκεκριμένα τον σχηματισμό των «Allgemeine SS in Nederland». Η απόφαση αυτή κοινοποιήθηκε στον Μούσερτ από τον ίδιο τον Ινκβαρτ περί τα τέλη Αυγούστου 1940. Ουσιαστικά με εκβιασμό ο Μούσερτ έδωσε τη συγκατάθεσή του και με την ιδιότητα του αρχηγού (Reider) του NSB έθε­ σε το κόμμα στην υπηρεσία των ολλανδικών πο­ λιτικών SS. Η μονάδα που δημιουργήθηκε ονομάσθηκε Nederlandsche SS. Επίσημα συγκροτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 1940 και παρουσιάσθηκε ως σχηματισμός (Formatie) των SS. Με αρκετή βε­ βαιότητα μπορούμε να πούμε ότι δεν πραγματοποιήθηκε κάποια σχετική τελετή, επειδή ο Φέλντμαγιερ έπρεπε να επιλέξει τους άνδρες προ­ σωπικά. Οι πρώτοι 150, λόγου χάρη, ήταν πρώην μέλη της «Mussert Garde», ενώ κάποιοι άλλοι αποτελούσαν την παλαιά φρουρά της WA. Στα τέ­ λη του 1940 και πιθανώς και στις αρχές του 1941, στη νέα μονάδα συμπεριλήφθηκαν μερικές δε­ κάδες Ολλανδοί, πρώην εθελοντές της ταξιαρ­ χίας SS «Westland» που επέστρεψαν από τη Γερ­ μανία. Στην πραγματικότητα αυτό ήταν και ένα από τα σχέδια του Χίμμλερ - η δημιουργία ενός πυρήνα για μια μελλοντική ανασυγκρότηση πολι­ τικών SS υπό γερμανικό έλεγχο στην Ολλανδία. Ειδικά οι τελευταίοι, οι εθελοντές της «Westland», ήταν καλοδεχούμενοι στη νεοδημι-

ουργηθείσα μονάδα, επειδή εκτός από την ιδεο­ λογική και φυλετική «καθαρότητα», έφεραν μαζί τους εμπειρίες, γνώσεις, τις μεθόδους και τον α­ νάλογο τρόπο εκπαίδευσης των γερμανικών SS. Σύμβουλος και παρατηρητής των ολλανδι­ κών SS ήταν ο ταξίαρχος (SS-Stantartenfuehrer) Γιούνκλαους, που την περίοδο εκείνη ανήκε στους επιτελείς του Ράουτερ, ενώ αργότερα προβιβάσθηκε σε HSS PF στο Βέλγιο. Οι υποψή­ φιοι των Nederlandsche SS έπρεπε να αποδεί­ ξουν τη φυλετικά άρια καταγωγή τους ως το έ­ τος 1800, ενώ οι υποψήφιοι αξιωματικοί ως το 1750. Το ύψος τους όφειλε να είναι τουλάχιστον 1,72 μ. και η ηλικία τους μεταξύ 18 και 35 ετών. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1940 ανέλαβε τη διοίκη­ ση των SS ο Φέλντμαγιερ. Με ένα άρθρο που δη­ μοσίευσε ο «Voormann» (διοικητής) στις 27 Σε­ πτεμβρίου στο δημοσιογραφικό βήμα του NSB «Volk en Vaderland» (Λαός και Πατρίδα), παρουσία­ σε το νέο κίνημα στον ολλανδικό λαό. Εναν μήνα αργότερα (1 Νοεμβρίου 1940) ο Ινκβαρτ επικύρω­ σε και τυπικά την ύπαρξη των Nederlandsche SS και της WA. Θεωρητικά οι δύο παραστρατιωτικοί σχηματισμοί υπάγονταν στο NSB, στην ουσία ό­ μως βρίσκονταν υπό την άμεση εποπτεία του έ­ μπιστου στον Χίμμλερ, Ράουτερ. Στις 11 Ιανουαρίου 1941 έγινε η πρώτη επίση­ μη παρέλαση στη Χάγη, ενώ ένδεκα ημέρες αρ­ γότερα πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη συγκέ­ ντρωση στο Stadttheater του Αμστερνταμ, με ομι­ λητές επιφανείς αξιωματούχους των SS. Η συ­ γκέντρωση έκλεισε με μια επιβλητική πορεία υπό το φως πυρσών στο κέντρο της πόλης. Τον Μάρτιο του 1941 τα SS αριθμούσαν ακόμη μόνο 600 μέλη. Στις 17 Μαϊου 1942, κατά τη διάρκεια μιας τελετής στο Αμστερνταμ, ο Μούσερτ παρέ­ δωσε θεαματικά τη διοίκηση των ολλανδικών SS στον Χίμμλερ, χαρακτηρίζοντας την κίνηση αυ­ τή ως φυσική ενσωμάτωση των Nederlandsche SS στα αδελφά γερμανικά. Ο Χίμμλερ ανταποδί­ δοντας επέτρεψε στο Σώμα των Ολλανδών SS να φέρει τη ζώνη που είχαν οι Γερμανοί συνά­ δελφοί του: την SS-Koppel με την επιγραφή «Τι­ μή μας είναι η Πίστη». Η πράξη αυτή επιβεβαίω­ νε και τυπικά την προσχώρηση των ολλανδικών SS στα αντίστοιχα γερμανικά, μολονότι επίσημα παρέμειναν μέχρι το τέλος του πολέμου τμήμα του NSB. Στη συνέχεια τα μέλη των SS θα ορκί­ ζονταν στο πρόσωπο του Αδόλφου Χίτλερ. Ο όρ­ κος αυτός, που θα αποτελούσε και το αποκορύ­ φωμα της τελετής, ήταν ο εξής: «Αδόλφε Χίτ­ λερ, αρχηγέ όλων των γερμανικών λαών, ορκίζο­ μαι σε σένα και τους ανώτερους μου που εσύ επέλεξες, πίστη και υπακοή ως τον θάνατο. Με τη βοήθεια του Θεού ας γίνει πράξη». Την επο­ χή εκείνη (Μάιος 1942) τα μέλη των ολλανδικών SS υπερέβαιναν τα 750. Σταδιακά απέκτησαν τη


φήμη μιας παγγερμανικής οργάνωσης η οποία ε­ πιζητούσε την ένωση όλων των γερμανικών φυ­ λών μέσα σε ένα μεγάλο γερμανικό Ράιχ. Σε α­ ντίθεση, ο Μούσερτ και το NSB αποσκοπούσαν στη δημιουργία της Μεγάλης Ολλανδίας μέσω της ενσωμάτωσης της Φλάνδρας. Οι διαφορετι­ κοί στόχοι και επιλογές ανάμεσα στα τοπικά SS και το NSB οδηγούσαν συχνά σε προστριβές, μάλιστα σε τέτοιο σημείο ώστε να μπορεί κάποι­ ος να κατανοήσει γιατί ο Μούσερτ ήταν κατά κά­ ποιον τρόπο επιφυλακτικός απέναντι στα SS. Η Ολλανδία ήταν η πρώτη χώρα όπου ο τοπι­ κός διοικητής των SS και ο αρχηγός του εγχώρι­ ου εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος διαφωνού­ σαν σε βασικά θέματα πολιτικής, χωρίς βέβαια η περίπτωση αυτή να είναι και η μοναδική στην κατεχόμενη Ευρώπη. Η Nederlandsche SS τον Νο­ έμβριο του 1942 μετονομάσθηκε «Germaansche SS en Nederland». Την ίδια εποχή οι από καιρό υποβόσκουσες διαφωνίες ανάμεσα στους Γερμα­ νούς και τους Ολλανδούς αξιωματούχους έγιναν γνωστές και στον Χίμμλερ προσωπικά. Στις 22 Σεπτεμβρίου 1942 ο Τόνινγκεν με επιστολή του ενημέρωνε τον αρχηγό των SS για τη λαν­ θασμένη πολιτική που ακολουθείτο στις κατεχόμενες περιοχές. Υπεύθυνος - σύμφωνα με τον Τόνινγκεν - ήταν ο Γερμανός επιτετραμμένος για πολιτικές υποθέσεις, Φριτς Σμιτ. Παρά τα προβλήματα, οι Γερμανοί αναδιορ­ γάνωσαν και την Ολλανδική Αστυνομία, δημι­ ουργώντας ένα πιο έμπιστο Σώμα, την Κοινοτική Αστυνομία. Η Αστυνομία αυτή οργανώθηκε με βάση στρατιωτικά πρότυπα. Οι άνδρες φορού­ σαν μαύρες στολές με κλειστά περιλαίμια, στα οποία υπήρχαν μπλε επιρράμματα με ασημένια αστέρια και μπάρες ως διακριτικά βαθμών. Το πηλήκιο είχε ένα ωοειδές εθνόσημο στα εθνικά χρώματα, με μια φλογοφόρο ροιά στην κορυφή και φύλλα δρυός στο κάτω μέρος. Η Κοινοτική Αστυνομία εκπαιδεύθηκε από τα γερμανικά SS και αρχικά είχε δύναμη περίπου 3.000 ανδρών. Υπήρχαν και επικουρικές δυνάμεις ασφαλείας, όπως η «Vrijvillige Hulp Politie» («Εθελοντική Βοηθητική Αστυνομία») και η «Kontroll Kommando», που ήταν υπεύθυνη για τον έλεγχο των εθελοντών ή επιστρατευμένων εργατών. Οι άνδρες της «Kontroll Kommando» φορούσαν γκρι στολές με μαύρα επιρράμματα στο πέτο που έ­ φεραν τα αρχικά ΚΚ. Μερικές χιλιάδες Ολλανδοί είχαν καταταγεί στη «Wachtabteilung», η οποία δημιουργήθηκε για τη φύλαξη εργοστασίων, φραγμάτων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Πιο σημαντική δύναμη ήταν η «Landstorm Nederland», που ιδρύθηκε το 1943 και ενέταξε στις γραμμές της τους καλύτερους άνδρες του NSB και των ολλανδικών SS. Αρχικά οι άνδρες της «Landstorm» φορούσαν τις μαύρες στολές

των σωμάτων στα οποία είχαν καταταγεί προηγουμένως (WA, SS, «Κοινοτική Αστυνομία») ή πε-

Ολλανδοί S S kot0 τη διάρκεια παρέλασης.

ριβραχιόνια στις πολιτικές ενδυμασίες. Σταδια­ κά εισήχθησαν οι γκρι στολές με το παραδο­ σιακό έμβλημα του NSB, τον λύκο-άγκιστρο. Η «Landstorm» χρησιμοποιήθηκε από τα τοπικά SS στην καταπολέμηση της Αντίστασης και ενμέρει κατά των Βρετανών αλεξιπτωτιστών στο Αρνεμ το φθινόπωρο του 1944. Καθώς η συμμα­ χική προέλαση ήταν αδύνατο να αναχαιτισθεί, η «Landstorm» μαζί με άλλα βοηθητικά τμήματα ενσωματώθηκαν στην 34η Μεραρχία Γρεναδιέ­ ρων SS-Freiwilligen «Landstorm Nederland».

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Αρχικά δεν υπήρχε κάποια συγκεκριμένη εκ­ παίδευση για τα ολλανδικά SS. Οι Ολλανδοί εθε­ λοντές της Ταξιαρχίας «Westland» των Waffen SS εκπαιδεύθηκαν στο Μόναχο και, εφόσον οι πε­ ρισσότεροι από αυτούς ενσωματώθηκαν αργό­ τερα στα Nederlandsche SS, μπορεί αυτή η πόλη να θεωρηθεί το πρώτο κέντρο εκπαίδευσης των ολλανδικών SS. Ωστόσο, μόλις την 1η Μάί'ου 1941 δημιουργήθηκε μια σχολή SS αποκλειστικά για Ολλανδούς υποψήφιους: η «Σχολή Avegoor». Αυτή στεγαζόταν σε μια μεγάλη λευκή αγροικία στο Ελλεκομ, κοντά στο Αρνεμ. Είχε σχεδιασθεί ως ένα παραστρατιωτικό εκπαιδευτικό και πολι­ τικό κέντρο, όχι μόνο για τους εθελοντές SS, αλ­ λά και για τα μέλη του NSB, την Αστυνομία κ.ά. Η διδασκαλία απαιτούσε 1-6 εβδομάδες (ανάλογα με τους υποψηφίους και το αντικείμενο εκπαί­ δευσης). Οι κύκλοι των μαθημάτων αφορούσαν ιδεολογικά και φυλετικά ζητήματα, τη γερμανική ιστορία, τη γοτθική μυθολογία κ.ά. Στην παραστρατιωτική εκπαίδευση, η σωμα­ τική εκγύμναση των υποψηφίων διαδραμάτιζε τόσο σημαντικό ρόλο, ώστε τον Ιούλιο του 1943 μια έκθεση ενός πληροφοριοδότη των συμμαχι­ κών μυστικών υπηρεσιών περιέγραφε τη «Σχολή Avegoor» ως στρατόπεδο «σωματικής ενδυνά-

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

15


Ολλανδοί SS.

μωσης» (physical training camp) των εθελοντών SS. Τον Μάρτιο του 1943 το όνομα της Σχολής, που ήταν «SS-Στρατόπεδο Εκπαίδευσης Avegoor», άλλαξε. Τα μαθήματα και η εκπαίδευ­ ση για τους υποψήφιους παρέμειναν ως είχαν. Η καινοτομία ως προς τον τρόπο λειτουργίας της ήλθε τον Σεπτέμβριο του 1944. Τα δυτικά σύνο­ ρα του Ράιχ απειλήθηκαν για πρώτη φορά και η Σχολή μεταφέρθηκε εσπευσμένα για περισσό­ τερη ασφάλεια στο Hoogeven της επαρχίας Drenthe. Τη φορά αυτή η εκπαίδευση έγινε ολο­ κληρωτικά στρατιωτική, επειδή η έλλειψη ανδρών για τα SS έφθανε πια στο σημείο της αι­ μορραγίας. Επρεπε να βρεθεί τρόπος να προσελκύσουν νέους εθελοντές από το NSB και αυ­ τοί να εκπαιδευθούν στρατιωτικά και στη συνέ­ χεια να ενσωματωθούν στην Ταξιαρχία των SS «Landstorm Nederland». Ετσι, τον χειμώνα του 1944/45 ένας αρκετά σημαντικός αριθμός νεο­ σύλλεκτων κατατάχθηκε στα SS. Η Μαύρη Φρουρά, οι «Υπερασπιστές του Δυτικού Πολιτι­ σμού», η τρομερότερη πολεμική μηχανή του Γ’ Ράιχ, συγκινούσε ακόμη πολλούς νέους. Την ε0 Χάινριχ Χίμμλερ κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη «Σχολή Avegoor».

16

ποχή εκείνη (τέλη 1944) τουλάχιστον το 1/3 των ανδρών των μεραρχιών SS ήταν θαμμένο κάτω από τη ρωσική γη. Πρώτος διοικητής της «Σχολής Avegoor» ή­ ταν ο Γερμανός λοχαγός (SS-Hauptsturmfuehrer), Δρ Αλόις Μπρέντελ (Dr. Alois Brendel). Αργότερα ο ίδιος ανέλαβε τη διοίκηση ενός εφεδρικού τάγματος, ενώ από τον Μάιο του 1942 ως τον Σε­ πτέμβριο του ίδιου έτους υπηρέτησε στην 5η Τεθωρακισμένη Μεραρχία SS «Wiking». Κατά τη διάρκεια της απουσίας του τη διοίκηση της Σχο­ λής ανέλαβε ο oberslurmfuehrer (υπολοχαγός) Χορστ Σβέρτφεγκερ (Horst Schwertfeger). Τα επι­ τελικά στελέχη της Σχολής, όλοι χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί των SS, όπως ο untersturmfuehrer (ανθυπολοχαγός) Χάουκ (Hauck), αναγνωρίσθη­ καν στη συνέχεια ως πλήρη μέλη των Waffen SS. Η «Σχολή Avegoor» υπαγόταν απευθείας στη Δι­ οίκηση της Κεντρικής Υπηρεσίας των SS και συ­ γκεκριμένα στη Germanische Leitstelle. Σε αντίθεση με τις φλαμανδικές και τις νορ­ βηγικές μονάδες των SS, τα μέλη των ολλανδι­ κών SS δεν φόρεσαν ποτέ προσωρινή στολή. Από την πρώτη ημέρα έφεραν τη μαύρη υπηρε­ σιακή στολή των SS. Από τον Ιούλιο του 1940 ο HSS.PF Ράουτερ διέθεσε στους Ολλανδούς ο­ μοϊδεάτες του πλήρεις ενδυμασίες από τις γερ­ μανικές αποθήκες. Αργότερα οι στολές αυτές κατασκευάζονταν στην Ολλανδία και, παρόλο που ράβονταν σύμφωνα με το γερμανικό πρότυ­ πο (Muster), υπήρχαν ορισμένες διαφορές στα χαρακτηριστικά τους. Γνωρίσματα όμως όπως το μαύρο πουκάμισο, η ζώνη, το έμβλημα στο α­ ριστερό μανίκι και ο λύκος-άγκιστρο στο άνω τμήμα του πηληκίου, παρέμειναν χαρακτηριστι­ κά ολλανδικά στοιχεία. Κατά την πρώτη περίοδο, το Γενικό Επιτε-


λείο των ολλανδικών SS βρισκόταν στην Ουτρέ­ χτη, στην οδό Catharijnesingel 117. Τον Απρίλιο του 1944 μεταφέρθηκε στην οδό Maliebaan 66, ό­ που και παρέμεινε ως τον Σεπτέμβριο του 1944. Καθώς το φθινόπωρο και οι βροχές εισέβαλαν ά­ γρια στη νότια Ολλανδία, οι Σύμμαχοι έφθασαν στο Λίμπουργκ. Η οργάνωση και η διοικητική μέ­ ριμνα των ολλανδικών SS φαινόταν να παραλύει. Το Επιτελείο μετακινήθηκε εσπευσμένα πρώτα στο Απελντορν (στην οδό Emmalaan 34) και έπει­ τα, από τον Νοέμβριο του 1944, στο Γκρόβινγκεν, αρχικά στην οδό Westersingel 19 και ύστερα στην Kraneweg 19. Για τις χαοτικές ημέρες του φθινοπώρου του 1944, οπότε οι υπηρεσίες των SS μετακινήθηκαν υπό καθεστώς πανικού και μεγάλης βιασύνης, δεν υπάρχουν ακριβή στοι­ χεία. Το σίγουρο είναι ότι ο Φέλντμαγιερ και το ε­ πιτελείο του μετακινήθηκαν σε τοποθεσίες που μέχρι σήμερα παρέμειναν άγνωστες.

Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ Τον Μάρτιο του 1943, μετά την καταστροφή του Στάλινγκραντ, ο Φέλντμαγιερ ζήτησε από τα ολλανδικά SS «κάθε άνδρα ο οποίος είναι σωμα­ τικά υγιής» να παρουσιασθεί στα γραφεία εθε­ λοντών του Ανατολικού μετώπου. «Ακόμη κι αν τελικά δεν αποσταλεί, καθότι πρέπει να οργανώ­ σουμε τα Germanische SS εδώ στην Ολλανδία, ο­ φείλει να το κάνει», είπε. Ο Φέλντμαγιερ ανήκε στην κατηγορία των ανθρώπων που θεωρούσαν ότι τα SS θα αποτελούσαν μελλοντικά την ελίτ της Νέας Ευρώπης. Γι1αυτό κατέβαλλε τεράστια προσπάθεια. «Τα SS», έλεγε, «κερδίζουν στα πε­ δία των μαχών το δικαίωμα να είναι οι εκλεκτοί». Στην Ανατολή παίζονταν τα πάντα. Δεν ήταν α­ πλά ένας πόλεμος. Εκεί ο φανατισμός, το θάρ­ ρος και το μίσος αλληλοσυ μπλέκονταν σε μια πρωτοφανή τιτανομαχία αντάξια των δύο φιλοσοφιών-κόσμων. Τα ολλανδικά SS, όπως και τα α.τίστοιχα γερμανικά, διέπονταν από το ίδιο α­ κριβώς πνεύμα. Συνεπής με τον εαυτό του και την ιδεολογία του, ο Φέλντμαγιερ κατατάχθηκε ως απλός υπαξ.^ματικός στη Μεραρχία «Wiking». Πήρε μέρος σε πολλές μάχες και τραυματίσθηκε στο ΚαλΣτα μέσα του 1943 έλαβε τιμητικά τον βαθuo του untersturmfuehrer (ανθυπολοχαγού) των .'.'affen SS και στα τέλη του 1944 προήχθη σε 'äaptsturmfuehrer. Ο Φέλντμαγιερ διατήρησε τη θέση τού «Voorman» στα ολλανδικά SS μέχρι τον θάνατό του, στις 22 Φεβρουάριου 1945. Την --έ ρ α εκείνη μεταβαίνοντας με ένα επιτελικό :~τοκίνητο για μια επιθεώρηση ρουτίνας, δέιθη κε επίθεση από δύο αμερικανικά αεροσκά" . Ο συνεπιβάτης του και επιτελάρχης των SS, Γκινσόνιους, τραυματίσθηκε ελαφρά στην προ-

σπάθειά του να βρει καταφύγιο στο παρακείμενο δάσος. Για τον ί­ διο τον Φέλντμαγιερ ήταν πολύ αργά. Δέχθηκε τα φονικά πυρά παγιδευμένος στο αυτοκίνητο. Δύο μήνες αργότερα, ο Γερμα­ νός επίτροπος του Ράιχ στην Ολλανδία, Ζάυς-Ινκβαρτ, γνωστο­ ποιούσε στους Γερμανούς και στους Ολλανδούς εθνικοσοσιαλιστές που βρίσκονταν ακόμα στο «Φρούριο-Ολλανδία» τον θάνατο του Χίτλερ (30 Απριλίου 1945). Στις 5 Μαϊου θα παραδιδόταν και η 25η γερμανική Στρατιά της Ομά­ δας Στρατιών Η του στρατηγού Μπλάσκοβιτς (J.v.Blaskowitz) στους Καναδούς του στρατηγού Τ Φουλκς (Ch. Foulkes). Με την α­ πελευθέρωση, το κεφάλαιο των Nederlandsche SS έκλεινε με δραματικό τρόπο. Η τελευταία ταυτότητα μέλους των Ολλανδικών SS είχε τον αριθμό 6.127.

Ο ανώτατος διοικητής των Ολλανδών SS, X. Φέλντμαγιερ.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟ Υ ΜΟΥΣΕΡΤ Τον Δεκέμβριο του 1943 ο Μούσερτ είδε για τελευταία φορά τον Χίτλερ στο Βερολίνο. Ετυχε θερμής υποδοχής, αλλά οι συνομιλίες του με τον Φύρερ δεν οδήγησαν πουθενά εκτός από κάποιες αόριστες υποσχέσεις για το μέλλον της Ολλανδίας. Ο Χίτλερ είδε θετικά την πρόταση του αρχηγού του NSB να ενταχθούν οι γερμανό­ φωνες χώρες σε μια χαλαρή ομοσπονδία. Αφησε όμως την επίλυση του θέματος για μετά το τέ­ λος του πολέμου. Οι Ολλανδοί εθνικοσοσιαλιστές μέχρι τότε είχαν πληρώσει βαρύτατο φόρο αίματος για την επικράτηση της ιδεολογίας τους. Εκατό δολοφονημένα μέλη του NSB στις κατεχόμενες περιοχές και 1.200 άνδρες των Waffen SS που άφησαν την τελευταία τους πνοή στις αφιλόξενες πεδιάδες της Ανατολής, αποτε­ λούσαν έναν μεγάλο αριθμό θυμάτων. Ουσιαστι­ κά όμως ο Μούσερτ επέστρεψε με άδεια χέρια. Το άστρο του άρχισε να δύει. Εξίσου αρνητικό για το προφίλ του αρχηγού τού NSB ήταν και το γεγονός ότι δεν θήτευσε στο σφαγείο του Ανα­ τολικού μετώπου, όπως έπραξαν χιλιάδες άλλοι Ολλανδοί εθελοντές. Στους κύκλους των συνα­ γωνιστών του αυτό σχολιάσθηκε αρνητικά και πολύ γρήγορα ο Μούσερτ απέκτησε τη φήμη του λιπόψυχου και του δειλού. Η συμμαχική απόβαση, τον Ιούνιο του 1944, δεν οδήγησε στη γρήγορη απελευθέρωση των Κάτω Χωρών, όπως αναμενόταν. Οι Γερμανοί ή­ ταν αποφασισμένοι να πολεμήσουν στην Ολλαν­ δία. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1944 συνέβη όμως ένα

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

17


Ο ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΖΕΫΦΑΡΝΤ Ο στρατηγός Χέντρικ Ζέυφαρντ ανήκε στις πιο επιφανείς εθνικοσοσιαλιστικές προσωπικότητες της εποχής του. Καταγόταν από την πόλη Μπρέντα (γεν. 1 Νοεμβρίου 1872) και όταν ο πατέρας του ανέλαβε το Υπουργείο Στρατιωτικών στην κυβέρνηση Τιενχόβεν (Tienhoven), ο νεαρός Χέντρικ αποφάσισε να ακολουθήσει τη στρα­ τιωτική σταδιοδρομία. Εισήλθε στη Βασιλική Στρατιωτική Ακαδημία της Μπρέντα και πολύ γρήγορα ανέβηκε στην ιεραρχία. Το 1929προβιβάσθηκε στην υψηλότερη Θέση του Ολλανδικού Στρατού. Με τον βαθμό του υποστρατήγου ανέλαβε τη διοίκηση του Γενικού Επιτε­ λείου των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας του. Το 1930 έγινε αντι­ στράτηγος, και το 1934 αποστρατεύτηκε. Επί τέσσερα περίπου χρό­ νια (1933-37) ήταν ενεργό μέλος της « Verbond van Nationaal HersteI» («Ενωση Εθνικής Αποκατάστασης»), Η Ενωση αυτή δημιουργήθηκε από απόστρατους φιλοφασίστες αξιωματικούς και ευελπιστούσε να αποτελέσει μοχλό πίεσης στην ολλανδική κυβέρνηση για να προχω­ ρήσει στον εκσυγχρονισμό του στρατού. Με την ιδιότητα του απόστρατου αξιωματικού ο Ζέυφαρντ δημοσίευσε μελέτες και άρθρα στην εφημερίδα « Volk en Vaderland» της «Εθνικοσοσιαλιστικής Κίνη­ σης» του Μούσερτ. Επί έξι μήνες διετέλεσε μέλος του κόμματος (1937), ενώ αμέσως μετά άρχισε η ενασχόλησή του με τις θέσεις που διατύπωσε ο Χίτλερ στο «Mein Kampf» και ο Ρόζενμπεργκ στον «Μύ­ θο του 20ού Αιώνα». Ο Ζέυφαρντ αναγνώρισε στον κυκλοθυμικό βραχύσωμο Γερμανό ηγέτη την ιδιότητα της «μεγαλοφυίας» και προέβλεψε τη συμμαχική πανωλεθρία στο Δυτικό μέτωπο. Παρόλα αυτά δεν παρέλειψε να κατακρίνει δημόσια το ολλανδικό επιτελείο επειδή - όπως ισχυρίσθηκε - αρνήθηκε να συζητήσει τις προτάσεις του για την οργάνωση της άμυνας απέναντι στους Γερμανούς ει­ σβολείς. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής υποστήριξε εξαρχής την ε­ πιλογή της συνεργασίας με τη γερμανική διοίκηση. Στο πρόσωπο του στρατηγού ο Μούσερτ και ο Ζάυς-Ινκβαρτ βρήκαν την πιο ση­ μαντική προσωπικότητα του σώματος των αξιωματικών που θα επι­ θυμούσαν να συνεργασθεί μαζί τους. Το 1941 ο Ζέυφαρντ οργανώ­ θηκε στα Nederlandsche SS. Οταν η Γερμανία εισέβαλε στη Ρωσία, η φιλοδοξία του να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στα πολιτικά δρώ­ μενα της χώρας του και ο βαθύς αντ/κομμουνισμός που τον διακα­ τείχε, τον ώθησαν να δεχθεί την πρόταση των Ζάυς-Ινκβαρτ και Μούσερτ να αναλάβει τη διοίκηση μιας «Ολλανδικής Λεγεώνας» που προοριζόταν για το Ανατολικό μέτωπο. Αν και ο Ζέυφαρντ είχε τη φήμη του καλού και ικανού αξιωματι­ κού, σε αυτό το αντικείμενο υπήρξε ανεπαρκής. Η προσπάθειά του να πείσει την πλειοψηφία των αξιωματικών να καταταγούν εθελοντι­ κά στη νεοδημιουργηθείσα Λεγεώνα είχε πολύ μικρή επιτυχία. Οι περισσότεροι έμειναν πιστοί στον όρκο που είχαν δώσει στη βασί­ λισσα. Ωστόσο, παρά τη διάψευση των προσδοκιών, για τους Γερμα­ νούς η ανταπόκριση του στρατηγού να συνεργασθεί μαζί τους ήταν η πιο θεαματική τους επιτυχία το 1941. Στις 8 Ιουλίου του ίδιου έτους άρχιζε η διαφημιστική εκστρα­ τεία στον Τύπο και στο ολλανδικό ραδιόφωνο για την προσέλκυση ε­ θελοντών για το Ανατολικό μέτωπο. Ο Ζέυφαρντ ήταν ο αρχηγός και η «ψυχή» αυτής της προσπάθειας. Ο στρατηγός επιθυμούσε οι ε­ θελοντές να αποτελέσουν μια συμπαγή μονάδα, όπως οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές, με ολλανδική διοίκηση και ολλανδική σημαία. Στις 26 Ιουλίου 1941 αναχώρησε η πρώτη αποστολή, με 650 άνδρες, για το ρωσικό μέτωπο. Στην τελετή παραβρέθηκαν ο στρατηγός Ζέυφαρ­ ντ και ο Μούσερτ. Ο τελευταίος ήλπιζε να συγκροτήσει μια ολόκλη­ ρη μεραρχία για την υπεράσπιση του «Δυτικού πολιτισμού». Στον α­ ποχαιρετισμό της δεύτερης αποστολής, στις 11 Οκτωβρίου 1941, ο Ζέυφαρντ είχε υποβαθμισμένο ρόλο συγκριτικά με τον αρχηγό του NSB. Ο Μούσερτ σχεδίαζε να εντάξει στα SS τα μέλη του κόμματος του και της \ΝΑ, ενώ ο Ζέυφαρντ απαιτούσε μια ανάλογη διεύρυνση και στην τάξη των Ολλανδών αξιωματικών. Η στάση του στρατηγού και η κριτική που ασκούσε σε όλα τα ε­

18

πίπεδα ενοχλούσαν τους Γερμανούς. Κι ενώ ο επί­ τροπος για ζητήματα ασφαλείας, Ράουτερ, ενη­ μέρωνε τον Χίτλερ για την «προβληματική» συμπερι­ φορά τού Ζέυφαρντ, ο Ζάυς Ινκβαρτ έγραφε στον Χίμμλερ πως δεν θα μπορούσαν να απευθυν­ θούν σε «ιδανικότερο» άνθρωπο από τον στρατη­ γό, τουλάχιστον σε ό,τι α­ φορούσε τη διαφημιστική εκστρατεία της «Ολλανδι­ κής Λεγεώνας» στις κατεχόμενες περιοχές. Ο Μού­ σερτ και ο Χίμμλερ όμως Παρέλαση Ολλανδών SS. είχαν αντίθετη γνώμη. Η λύση τελικά βρέθηκε ό­ ταν ο Ράουτερ θέλησε να αφαιρέσει από τις αρμοδιότητες του Ζέυ­ φαρντ την Υπηρεσία Ανεφοδιασμού της Λεγεώνας και να την απο­ δώσει στην εποπτεία του λοχαγού των SS Χένικε (Hennicke). Ο στρα­ τηγός αποχώρησε διακριτικά από τη διοίκηση. Ωστόσο ήταν έτοι­ μος να αναλάβει τη διεύθυνση ενός «Ειδικού Γραφείου Προπαγάν­ δας» που δημιουργήθηκε, υπό την προϋπόθεση ότι σε αυτό θα α­ πασχολείτο ο γιος του. Ο Ράουτερ όμως αρνήθηκε να εκπληρώσει και αυτή την επιθυμία του με τη δικαιολογία ότι ο γιος του ήταν αναμεμιγμένος σε οικονομικά σκάνδαλα. Οι Γερμανοί δεν ήθελαν να δώσουν άλλες διαστάσεις στο θέμα και προπάντων καμία δημοσιό­ τητα. Αλλωστε ο στρατηγός ήταν πολύτιμος συνεργάτης και πιστός εθνικοσοσιαλιστής. Την 1 Φεβρουάριου 1943 πρότειναν στον Ζέυ­ φαρντ τη θέση του γενικού γραμματέα Στρατιωτικών Υποθέσεων στη «σκιώδη κυβέρνηση» του NSB. Τα σχέδια των Γερμανών ανατράπηκαν όταν τέσσερις ημέρες αργότερα ο στρατηγός δολοφονήθηκε. Στις 5 Φεβρουάριου 1943 δύο άνδρες της ολλανδικής αντίστασης πυροβόλησαν τον Ζέυφαρ­ ντ μπροστά στην πόρτα του σπιτιού του. Την επομένη υπέκυψε στα τραύματά του. Στην κηδεία, που έγινε με όλες τις στρατιωτικές τι­ μές, έλαβαν μέρος όλη η ναζιστική κάστα του NSB και ανώτεροι Γερμανοί αξιωματούχοι. Ο πληθυσμός αποκλείσθηκε από την τελε­ τή. Κατά τους επόμενους μήνες το 1ο Τάγμα της Ολλανδικής Εθε­ λοντικής Λεγεώνας έλαβε τιμητικά το όνομα του στρατηγού και το επίρραμμα «General Seyffardt». Η απαίτηση του Ράουτερ, να τουφεκισθούν «προς παραδειγματισμό» 50 όμηροι, δεν εισακούσθηκε από τον Ζάυς-Ινκβαρτ. Ομως 5.000 «γιοι πλουτοκρατών» που καταγράφηκαν σε καταλόγους τους οποίους κατάρτησαν οι δήμαρχοι και οι κοινοτάρχες των ολλανδικών πόλεων, στάλθηκαν στη Γερμα­ νία για να εργασθούν σε έργα οδοποιίας. Επίσης, στα πλαίσια των α­ ντιποίνων, τα SS συνέλαβαν εκατοντάδες «ύποπτους» φοιτητές στα πανεπιστήμια του Αμστερνταμ, του Ντελφτ, της Ουτρέχτης και του Βαγκενίγκεν και τους έκλεισαν στο στρατόπεδο του Βουτ (Vught). Τα μέτρα προστασίας στις δημόσιες υπηρεσίες και στις σημαντικό­ τερες βιομηχανικές εγκαταστάσεις ενισχύθηκαν και οι ανώτεροι αξιωματούχοι του NSB είχαν προσωπική σωματοφυλακή. Ολα τα μέ­ λη του NSB ηλικίας 18-50 ετών καταγράφηκαν ως βοηθητικοί αστυ­ νομικοί, ενώ δεν ήταν λίγοι εκείνοι που προτίμησαν να καταταγούν στη Nederlandsche Landwacht. Ενας από τους εκτελεστές του στρατηγού Ζέυφαρντ συνελήφθη από τη GFP (Μυστική Στρατιωτι­ κή Αστυνομία) τον Ιανουάριο του 1944 και, αφού καταδικάσθηκε από ένα αστυνομικό δικαστήριο, τουφεκίσθηκε στον περίβολο της φυλακής.


Ολλανδοί SS κατά τη διάρκεια παρέλασης.

απροσδόκητο γεγονός που επηρέασε καταλυτι­ κά τις εξελίξεις. Την ημέρα εκείνη το ραδιόφω­ νο του BBC μετέδωσε μια λανθασμένη ανακοί­ νωση του Βρετανικού στρατηγείου ότι η πόλη της Μπρέντα απελευθερώθηκε. Η είδηση της εισόδου των Βρετανών στη Μπρέντα οδήγησε 30.000 μέλη του NSB και τις οικογένειές τους μέσα σε κλίμα πανικού προς τα γερμανικά σύνο­ ρα. Επικεφαλής της τεράστιας φάλαγγας αυτο­ κινήτων η οποία σχηματίσθηκε στους αυτοκινη­ τοδρόμους που οδηγούσαν στο Ράιχ ήταν ο ί­ διος ο Μούσερτ. Οταν μετά από λίγο έγινε γνω­ στό ότι η είδηση ήταν αναληθής, οι περισσότε­ ροι επέστρεψαν. Η τραγελαφική αυτή όμως ιστο­ ρία απέδειξε την αναξιοπιστία και την ανευθυνότητα του Μούσερτ και οι Γερμανοί συ­ νειδητοποίησαν πως δεν μπορούσαν να βασισθούν πια στους λεγεωνάριους του NSB. Για πο­ λύ καιρό στην Ολλανδία μιλούσαν για την ημέρα ντροπής, τη «dolle Dinsdag», που προξένησε η φυγή της 5ης Σεπτεμβρίου στο NSB. Στις 7 Μαιου 1945 ο Μούσερτ συνελήφθη από Ολλανδούς αντιστασιακούς στο αρχηγείο του στην Ουτρέχτη. Στο Ειδικό Δικαστήριο Δω­ σίλογων στο οποίο προσήχθη, στη Χάγη, ισχυρίσθηκε πως ήταν αθώος και πως ό,τι έπραξε το έπραξε υπερασπιζόμενος τα συμφέροντα του ολ­ λανδικού λαού. Το μοναδικό του λάθος, όπως εί­ πε, ήταν πως δεν υπολόγισε την «επέκταση του γερμανικού εθνικοσοσιαλισμού» και πως τελικά αυτό απέΒη σε Βάρος του, αλλά και σε Βάρος ό­ λων εκείνων που είχαν την ίδια ιδεολογία. Λίγο προτού εκτελεσθεί (Μάρτιος 1946) έγραψε δύο επιστολές που απευθύνονταν στον ολλανδικό λαό και στον πρωθυπουργό της χώρας. Στον τε­ λευταίο απέστειλε μια ακόμη επιστολή, της οποίας το περιεχόμενο δεν αποκαλύφθηκε ποτέ.

Μετά τον πόλεμο τα μέλη των πολιτικών SS και οι εθελοντές των Waffen SS χαρακτηρίσθη­ καν εγκληματικά και κακοποιά στοιχεία. Τα ειδι­ κά δικαστήρια καταδίκασαν εκατοντάδες Ολλανδούς Ναζί σε θάνατο και ισόΒια κάθειρξη. Ωστόσο σταδιακά, με τις εφέσεις που ακολού­ θησαν και τη μεταβολή του πολιτικού κλίματος, οι ποινές μετατράπηκαν σε μικρότερες. Οι 25.000 πολίτες που εντάχθηκαν στα Waffen SS καταδικάσθηκαν, κατά μέσο όρο, σε φυλάκιση 8-10 χρόνων. Οι πολιτικές εκκαθαρίσεις όμως α­ φορούσαν όλα τα στρώματα του πληθυσμού. Το 13% των αστυνομικών παύθηκε επειδή υπηρέ­ τησε τις γερμανικές Αρχές. Από τους 950 δη­ μάρχους 509 αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τη θέση τους, ενώ 17.500 δημόσιοι υπάλληλοι α­ πολύθηκαν από τις υπηρεσίες τους. Περίπου 2.500 φοιτητές, 600 καλλιτέχνες και 120 πανεπι­ στημιακοί καθηγητές λογοδότησαν στις δικα­ στικές Αρχές, αντιμετωπίζοντας την κατηγορία της συνεργασίας (kollaboration). Στα τέλη του 1945 στις ολλανδικές φυλακές υπήρχαν ακόμη 96.000 πολιτικοί κρατούμενοι, από τους οποίους οι 24.000 ήταν γυναίκες. Η μόνη ίσως κοινωνική ομάδα που δεν αντιμετώπισε κανενός είδους ποινές ήταν το σύνολο σχεδόν του Βιομηχανι­ κού κόσμου, που κατά τη διάρκεια της γερμανι­ κής κατοχής συνεργάσθηκε με τη «Νέα Τάξη» και υπερδιπλασίασε τα κέρδη του. Χωρίς αμφι­ βολία, το τοπικό κεφάλαιο ήταν εξίσου απαραί­ τητο για τη νέα κυβέρνηση. Στις δίκες της Νυρεμβέργης τα Waffen SS κηρύχθηκαν εγκληματική οργάνωση και τα στε­ λέχη του «Μαύρου Τάγματος» ταυτίσθηκαν με τους φρουρούς των στρατοπέδων συγκέντρω­ σης. Οπως έγραψε ο Γάλλος ιστορικός Ζαν Μαμπίρ, «μόνον αφού κυκλοφόρησε το Βιβλίο του

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

19


Ο υπαρχηγός του NSB (την περίοδο 1940-44), Ροστ βαν Τόνινγκεν, κατά τη διάρκεια της ανάκρισής του από Καναδό αξιωματικό.

Αμερικανού Τζωρτζ Στάιν «Waffen SS» έγινε γνωστή η πολεμική δράση των SS. Τότε έπαψαν να τους θεωρούν όλους δολοφόνους, όπως εί­ χαν πάψει προ πολλού να τους θεωρούν όλους σταυροφόρους, σύμφωνα με τον θρύλο που προσπάθησε να δημιουργήσει ο υπουργός Προ­ παγάνδας Γκαίμπελς».

Η ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΦΛΟΡΕΝΤΙΝ ΣΟΦΙ ΡΟΣΤ BAN ΤΟΝΙΝΓΚΕΝ

Η Φλορεντίν Ρουστ βαν Τόνινγκεν σε ηλικία 93 ετών.

20

Μια από τις πιο σημαντικές εκπροσώπους του ολλανδικού εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος ήταν η σύντροφος του Μάινουντ Μαρίνους Ρο­ στ θαν Τόνινγκεν, Φλορεντίν Σοφί βαν Τόνινγκεν, η οποία καταγόταν από το Αμστερνταμ και ήταν το τέταρτο παιδί του γερμανικής καταγω­ γής τραπεζίτη Γκούσταβ Αντολφ Χόυμπελ. Αφού σπούδασε Βιολογία στην Ουτρέχτη, πήγε στο Βερολίνο, όπου πραγματοποίησε την πρα­ κτική της εξάσκηση. Εκεί έζησε από κοντά και την πολιτική κοσμογονία της εποχής της, την ά­ νοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία. Στις 26 Μαρτίου 1936 είδε και άκουσε για πρώτη φορά τον Χίτλερ. «Στην ομιλία του μίλησε για την τι­ μή, την ελευθερία και την ειρήνη», θυμόταν πολλά χρόνια αργότερα η βαν Τόνινγκεν. Ο «Μύ­ θος του 20ού αιώνα», του Αλφρεντ Ρόζενμπεργκ, έγινε το ιερό της βιβλίο, ενώ ιδιαίτερα μια φράση του Χέρντερ την επηρέασε καθοριστι­ κά, ώστε να αναμιχθεί ενεργά στην πολιτική: «Κάθε έθνος έ­ χει μέσα του το κέντρο της ευ­ τυχίας, όπως κάθε σφαίρα έχει το δικό της κέντρο βάρους. Αυ­ τό σημαίνει, να υπηρετούμε με αγάπη την τιμή του λαού μας, μέσα από τον ζωντανό μύθο που βρίσκεται στην ψυχή μας». Μετά την επιστροφή της στην Ολλανδία, η βαν Τόνινγκεν

συνέχισε τις σπουδές της στη Ζωολογία και εργάσθηκε στον Ζωολογικό Κήπο του Αμστερ­ νταμ. Το 1938 μαζί με τον αδελφό της Βιμ ταξί­ δεψε στις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες για να συναντήσει τον μεγαλύτερο αδελφό της, Ντολφ, και την οικογένειά του. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής το πλοίο τους στάθμευσε μερικές η­ μέρες στη Γένοβα. Εκεί η Φλορεντίν και ο αδελ­ φός της συναντήθηκαν με μέλη της ιταλικής φασιστικής νεολαίας «Balilla» και παρακολούθη­ σαν μια ομιλία του Μουσολίνι στο Παλάτσο Βέρντι, στη Ρώμη, ως εκπρόσωποι του NSB του Αντον Μούσερτ. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους η Φλορεντίν έφθασε στην πρωτεύουσα της ��νδο­ νησίας Μπατάβια (τη σημερινή Τζακάρτα). Η νε­ αρή ξανθή φοιτήτρια ταξίδεψε στην Ιάβα, τη Σουμάτρα και το εξωτικό Μπαλί και συμμετείχε μαζί με άλλους Ολλανδούς επιστήμονες σε ε­ ρευνητικές αποστολές στις ζούγκλες και τα ε­ θνικά πάρκα των περιοχών αυτών. Παράλληλα, μαζί με τον αδελφό της Βιμ δραστηριοποιήθηκαν πολιτικά στο εσωτερικό της μικρής ολλανδι­ κής κοινότητας υπέρ του NSB. Αργότερα της α­ νατέθηκε η διεύθυνση του Ζωολογικού Κήπου στο Μπαντάνγκ και η Φλορεντίν συμφώνησε να την αναλάβει υπό την προϋπόθεση ότι θα επέ­ στρεφε για λίγο στην Ολλανδία, ώστε να ενημε­ ρώσει τους γονείς της. Τα πράγματα όμως εξελί­ χθηκαν διαφορετικά. Στις συγκεντρώσεις της Νεολαίας του NSB («Jeugstorm») στην Ολλανδία γνώρισε τον Μάινουντ Μαρίνους Ροστ βαν Τόνινγκεν, έναν πρώην αξιωματικό του Ολλανδι­ κού Στρατού από τη Σουραμπάγια των Ολλανδι­ κών Ανατολικών Ινδιών. Ο τελευταίος είχε γνωρί­ σει προσωπικά τον Χίτλερ το 1936 και η σύμπτω­ ση των απόψεών τους σε θέματα Οικονομίας και Πολιτικής, έπεισε τον βαν Τόνινγκεν να εντα­ χθεί στο NSB. Η φιλία και η έλξη που αισθάνθηκε η Φλορεντίν για τον Μάινουντ τους οδήγησε σύντομα στον γάμο. Στις 21 Δεκεμβρίου 1940 παντρεύτηκαν στην Ολλανδία σύμφωνα με το τελετουργικό των SS και με προσωπική φροντί­ δα του Χίμμλερ. Το ταξίδι του μέλιτος πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο, όπου κατά τη δεξίω­ ση που ακολούθησε τους συνάντησε ο ίδιος ο Χίτλερ». Τι αύρα περιέβαλλε τον άνθρωπο αυ­ τό!», θα έγραφε αργότερα στα απομνημονεύμα­ τά της η βαν Τόνινγκεν. Στις 20 Μαρτίου 1941 ο σύζυγος της Φλορε­ ντίν ανέλαβε τα καθήκοντα του Προέδρου της Τράπεζας της Ολλανδίας. Στην εναρκτήρια ομι­ λία του, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Οχι η μεγαλύ­ τερη ή η μικρότερη ποσότητα χρυσού που έχει στην κατοχή του, αλλά η εργασία και μόνο είναι η βάση για το καλό του έθνους. Οχι η επιδίωξη της πώλησης των εθνικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές, αλλά η αυτάρκεια του έθνους - τουλάχι-


στον στα είδη πρώτης ανάγκης...». Σύντομα η οικογένεια απέκτησε το πρώτο της παιδί (1941), ενώ μέχρι το 1945 θ ’ ακολου­ θούσαν ακόμη δύο γιοί. Ο Βιμ, ο αγαπημένος α­ δελφός της Φλορεντίν, άκουσε τα κελεύσματα των καιρών και κατατάχθηκε στα ολλανδικά Waffen SS με τον Βαθμό του ομπερστουρμφύρερ (υπολοχαγού). Μερικές εβδομάδες αργότε­ ρα τιμήθηκε με τον Σιδηρού Σταυρό Β’ Τάξης για τον ηρωισμό που επέδειξε στο Ανατολικό μέ­ τωπο. Στο μεταξύ, η Φλορεντίν δεν έμενε αδρα­ νής. Οργάνωσε τον κλάδο Νεανίδων του NSB και αρθρογραφούσε στην εθνικοσοσιαλιστική ε­ φημερίδα «De Hamer» για την ανάγκη συσπείρω­ σης όλων των ευρωπαϊκών εθνών κατά της ε­ βραϊκής πλουτοκρατίας. Οι διαφωνίες της με τον αρχηγό του NSB Μούσερτ ήταν εμφανείς, καθώς η νεαρή Φλορεντίν θεωρούσε τα θέματα φυλετικής καθαρότητας ύψιστης σημασίας, σε αντίθεση με τον Μούσερτ. Τον Δεκέμβριο του 1944 ο Μάινουντ Ροστ βαν Τόνινγκεν συναντήθηκε με τους Χίμμλερ, Χίτλερ και τον Επίτροπο του Ράιχ στην Ολλανδία Ζάυς Ινκβαρτ. Στη συνάντηση αυτή ο Ροστ βαν Τόνινγκεν τόνισε στους επικεφαλής του Γ’ Ράιχ με συνέπεια και θάρρος τα λάθη που έκαναν οι Γερμανοί στην Ολλανδία, κυρίως δηλαδή την α­ νάθεση αρμοδιοτήτων σε εντελώς ανίκανους αν­ θρώπους και αριβίστες της πολιτικής. Η Φλορε­ ντίν, που περίμενε στον προθάλαμο, επικρότησε τα λόγια του συζύγου της και την επόμενη ημέρα παρέλαβε στο σπίτι της ένα καλάθι με θαυμάσια λευκά λουλούδια από τον ίδιο τον Χίμμλερ κατ’ εντολήν του Χίτλερ, και μια κάρτα που έγραφε: «Αγαπητή κυρία Ροστ βαν Τόνινγκεν, εν ονόματι του Χίτλερ ευχαριστούμε τον σύζυγό σας για τις ειλικρινείς απόψεις του». Τον Μάρτιο του 1945 οι Σύμμαχοι είχαν κατα­ λάβει το μεγαλύτερο τμήμα της Ολλανδίας. Η Φλορεντίν περίμενε το τρίτο της παιδί, αλλά δεν δίστασε να ταξιδέψει Βόρεια με τους δύο μεγα­ λύτερους γιους της διασχίζοντας τους πλημμυ­ ρισμένους υδατοφράκτες, την τελευταία εστία

αντίστασης, κάτω από συνεχείς Βομβαρδισμούς. Μερικές ημέρες πριν από το τέλος του πολέμου, σκοτώθηκε ο αγαπημένος της αδελφός Βιμ. «Χαιρέτησα τον Βιμ όπως θα του άρεσε», της έ­ γραψε ο σύζυγός της. «Τον χαιρέτησα ως υπερή­ φανο στρατιώτη, ένα άμεμπτο πρόσωπο και πι­ στό γιο και σύζυγο, και ως έναν σταθερό και αφοσιωμένο ακόλουθο του Φύρερ μας. Πάνω από τον τάφο του υποσχέθηκα να μην πενθήσω άλ­ λο. Αυτό είναι κάτι που ο Βιμ και οι άλλοι άνδρες των SS δεν θα ήθελαν». Στις 28 Απριλίου 1945, μια βροχερή ημέρα, η Φλορεντίν έφερε στον κό­ σμο τον τρίτο τους γιο. Την τελευταία στιγμή η νεαρή μητέρα κατόρθωσε να διαφύγει για το Ράιχ με ένα γερμανικό πλοίο κατάμεστο από πρόσφυγες. Στο μεταξύ, οι Γερμανοί στην Ολλανδία συνθηκολόγησαν στις 5 Μαϊου 1945. Λίγο αργότερα ο Μάινουντ Ροστ Βαν Τόνινγκεν συνελήφθη από μια μονάδα Καναδών στρατιω­ τών. Τα τελευταία του λόγια προς έναν ιερέα α­ φορούσαν την αγαπημένη του Φλορεντίν: «Ακόμη και ως αιχμάλωτοι πολέ­ μου προελαύνουμε για τη σωτηρία του κόσμου. Πεί­ τε στη σύζυγό μου ότι θα υπομείνω τα πάντα χωρίς φόβο ή παράπονο». Στο στρατόπεδο συ­ γκέντρωσης Eist, όπου με­ ταφέρθηκε, χρησιμοποιήθηκε ως διερμηνέας με τους Γερμανούς αιχμαλώ­ τους. Ανήσυχος ο Ροστ Βαν Τόνινγκεν για το μέλ­ λον του, προσπάθησε να συγκροτήσει έναν μικρό εθελοντικό στρατό από μέλη του NSB για να πολε­ μήσουν στη Νέα Γουινέα κατά των ιθαγενών που ε­ πιζητούσαν την ανεξαρτη­ σία τους. Φαίνεται όμως

Ο γάμος του ζεύγους βαν Τόνινγκεν.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΧΕΝΤΡΙΚ BAN ΒΟΥΝΤΕΝΜΠΕΡΓΚ Για ένα μεγάλο μέρος της ολλανδικής κοινής γνώμης ο αρχη­ γός του «Μετώπου Εργασίας» («Nederlandsch Arbeids Front»NAF), Χέντρικ βαν Βούντενμπεργκ (Hendrik van Woudenberg), ή­ ταν εκείνος που είχε κερδίσει τη συμπάθειά της για τη μετριοπά­ θεια και την αποψασιστικότητά του. Ο Βούντενμπεργκ, που ανή­ κε στην «παλιά φρουρά» του NSB, δεν απέκτησε ποτέ τη φήμη του «οργισμένου τυχοδιώκτη», όπως χαρακτηρίζονταν συχνά πολλοί ομοϊδεάτες του. Αντίθετα ήταν οξυδερκής, πολυτάλα­ ντος, χειμαρρώδης ομιλητής και πολύ προσιτός ακόμη και στους αντιπάλους του. Η αποστολή που ανέλαβε, να διαλύσει τα κομμα­ τικά εργατικά συνδικάτα χωρίς να προκαλέσει τις αναπόφευκτες

τριβές, στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία. Ικανοποιημένος ο ΖάυςΙνκβαρτ έγραψε γι1αυτόν σε μια αναφορά του προς το Βερολίνο: «Ο Βούντενμπεργκ αντιπροσωπεύει τον τύπο του συνδικαλιστή που μπορεί να μην παίρνει ιδιαίτερες πρωτοβουλίες, όμως με την έμφυτη καλή του διάθεση, τα στερεά επιχειρήματα και τις καλές του ιδέες καθιστά την επίλυση οποιουδήπστε προβλήματος σχε­ δόν δυνατή». Στη «σκιώδη κυβέρνηση» του NSB, που οι Γερμανοί επέτρεψαν να συγκροτηθεί τον Οκτώβριο του 1942, ο Βούντενμπεργκ ανέλαβε το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέ­ σεων. Μεταπολεμικά καταδικάσθηκε με την κατηγορία της συ­ νεργασίας με τους κατακτητές σε φυλάκιση 20χρόνων.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

21


με τη γλώσσα του. Την αυγή της 6ης Ιουλίου 1945 τον έβγαλαν σιδηροδέσμιο από το κελλί του. Ενας γεροδεμένος φύλακας του επιτέθηκε βά­ ναυσα και τον κτύπησε στο κεφάλι με τον υπο­ κόπανο του όπλου του. Τον έσπρωξαν από τα κά­ γκελα της σκάλας πάνω στο τσιμεντένιο πάτωμα της φυλακής. Ο Ροστ φαν Τόνινγκεν άφησε την τελευταία του πνοή ψιθυρίζοντας το όνομα της συζύγου του. Η Φλορεντίν ποτέ δεν έλαβε επί­ σημη εξήγηση για τα αίτια του θανάτου του, ού­ τε της ανέφεραν τον τόπο όπου βρίσκεται η σορός του. Η ίδια συνελήφθη και παρέμεινε στη φυλακή μέχρι το 1947.

Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Αποχαιρετισμός Ολλανδών εθελοντών των Waffen SS κάθοδόν προς το Ανατολικό μέτωπο.

Αφίσα στρατολόγησης για τα ολλανδικά Waffen SS, από το 1943.

22

ότι γνώριζε πολλά μυστικά για τις δραστηριότη­ τες της βασιλικής οικογένειας και ιδιαίτερα του γερμανικής καταγωγής πρίγκηπα Βερνάρδου. Μετά από μια σύντομη συνομιλία στις φυλακές όπου κρατείτο, ο Ροστ 6αν Τόνινγκεν οδηγήθηκε στις φυλακές του Σεβενίνγκεν, όπου τον υπέ­ βαλλαν σε καθημερινά βασανιστήρια. Τον ξυλοκοπούσαν και τον ανάγκαζαν να μεταφέρει κου­ βάδες με ούρα και περιττώματα. Τον έσερναν με έναν σπάγκο δεμένο στα γεννητικά του όργανα, ενώ τον υποχρέωναν να καθαρίζει το κελλί του

Στη δεκαετία του 1930, αμέσως μετά την άνο­ δο του Χίτλερ στην εξουσία, εμφανίσθηκαν στις χώρες όπου υπήρχαν γερμανικές κοινότητες ή μειονότητες, κινήματα με αφετηρία τον εθνικο­ σοσιαλισμό και τον παγγερμανισμό. Οι πρώτες μεγάλες επιτυχίες του Χίτλερ στη Γερμανία κατέ­ στησαν τον εθνικοσοσιαλισμό ακόμη πιο ελκυ­ στικό. Για τις γερμανικές μειονότητες της κεντρι­ κής και ανατολικής Ευρώπης, τις θεμελιακές α­ ξίες της γερμανικής ζωής, όπως η σκληρή εργα­ σία, η πειθαρχία, η καθαριότητα και η οικογένεια, αντιπροσώπευε μόνο το εθνικοσοσιαλιστικό Ράιχ του Αδόλφου Χίτλερ. Κατά τη διάρκεια του πολέ­ μου εκπονήθηκαν σχέδια για τον εκσυγχρονισμό μεγάλου μέρους της Δυτικής Ευρώπης. Οι Ολλανδοί, οι Φλαμανδοί του Βελγίου, οι Σκανδιναβοί, θεωρούντο «αδελφοί» βόρειοι λαοί και φυλετικά ικανοί για να ενωθούν με δεσμούς αί­ ματος με το Γ’ Ράιχ. Ακόμα και στο μικρό δουκά­ το του Λουξεμβούργου υπήρξε ένα φασιστικό κί­ νημα, το VdB («Κίνημα των Λαϊκών Γερμανών» «Volksdeutschen Bewegung»), με επικεφαλής τον καθηγητή της Γερμανικής και της Ελληνικής Φι­ λολογίας Ντάμιαν Κράτσενμπεργκ, που εκδήλω­ σε την πρόθεσή του να συμμετάσχει στη νέα γερ­ μανική Τάξη. Αρχικά, την περίοδο 1930-1938, ο Κράτσενμπεργκ είχε ενταχθεί στο αριστερό-φιλελεύθερο κόμμα «Liberalen Partei». To 1934 ήταν ένας από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του «Συλλόγου Λουξεμβούργου για την προστασία της γερμανικής λογοτεχνίας και τέχνης» (GEDELIT), ο οποίος λειτούργησε ως προπομπός της γερμανικής προπαγάνδας στο μικρό δουκά­ το. Λίγο αργότερα (1936), τιμήθηκε με το βρα­ βείο Γκαίτε για τη συνεισφορά του στη διάδοση της γερμανικής τέχνης. Αυτή η απονομή αποτέλεσε το σημείο κα­ μπής για τα πολιτικά φρονήματα του Κράτσενμπεργκ. Η απλοϊκή υπερηφάνειά του για τη γερ-


μανική καταγωγή του μετατράπηκε σε απόλυτο θαυμασμό για τον «ευγενέστερο άνδρα της Ευ­ ρώπης», όπως αποκάλεσε τον Αδόλφο Χίλτερ στον Γερμανό απεσταλμένο στο Λουξεμβούργο. Το 1938 ιδρύθηκε μια εθνικοσοσιαλιστική οργάνωση, η «Sturmtrupp Luetzelburg», που αποτελείτο από νέους μαθητές και φοιτητές. Ο Κράτσενμπεργκ, μέσω της εφημερίδας του «Luxemburger Schau», προσέφερε στην οργάνω­ ση κάλυψη και υποστήριξη. Εξαιτίας της δραστηριότητάς του όμως, το καλοκαίρι του 1938 κατηγορήθηκε από έναν αριστερό δημοσιογρά­ φο, τον Εμίλ Μαρξ, για ναζιστική προπαγάνδα στους μαθητές του Γυμνασίου όπου δίδασκε. Ο Κράτσενμπεργκ κέρδισε τη δίκη, ωστόσο η φή­ μη του ως παιδαγωγού αμαυρώθηκε ύστερα από το περιστατικό. Τον Μάιο του 1939 ο Κράτσενμπεργκ επισκέφθηκε την Κολωνία, όπου τόνισε σε Γερμανούς αξιωματούχους την ιστορική και γλωσσική συνέ­ χεια της γερμανικής κοινότητας του Λουξεμ­ βούργου με τη μητέρα πατρίδα Γερμανία. Οταν ε­ πέστρεψε στο Λουξεμβούργο, προειδοποιήθηκε από τον υπουργό Παιδείας Μαργκέ ότι η συνέ­ χεια της εθνικοσοσιαλιστικής προπαγάνδας θα σήμαινε και την απόλυσή του από το Δημόσιο. Τον Μάιο του 1940 η Βέρμαχτ κατέλαβε το Λουξεμβούργο και στις 17 Μαϊου ιδρύθηκε η VdB με σκοπό την ενσωμάτωση του μικρού Δουκάτου στο Ράιχ. Στις 6 Ιουλίου του ίδιου έτους, μια προ­ κήρυξη του VdB ανέφερε τα εξής: «Πολίτες του Λουξεμβούργου, ακούστε τη φωνή του αίματός σας! Γλωσσικά και αιματολογικά είστε Γερμανοί. Τιμήστε το Λουξεμβούργο μας! Οι πραγματικοί Λουξεμβούργιοι είναι καθαροί Γερμανοί». Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής χωρίς τη συναίνεση του Κράτσενμπεργκ δεν επιτρεπόταν σε κανέναν πολίτη της χώρας να μεταναστεύσει ούτε όμως ο εκτοπισμός τους. 1.138 γαλλόφωνες οικογένειες αναγκάσθηκαν τότε να εγκαταλείψουν το μικρό δουκάτο και να καταφύγουν στη Γαλλία, ενώ οι περισσότεροι γερμανόφωνοι οργα­ νώθηκαν στο VdB. Τον Αύγουστο του 1942 επιστρατεύθηκαν όλοι οι γερμανόφωνοι πολίτες στη Βέρμαχτ. Μέχρι το τέλος του πολέμου υπη­ ρέτησαν στη Βέρμαχτ 10.000 Λουξεμβούργιοι, ενώ άλλοι 2.000 κατατάχθησαν στα Waffen SS. Οταν το 1944 οι Σύμμαχοι πλησίασαν τα σύνορα του Γ’ Ράιχ, ο Κράτσενμπεργκ διέφυγε με άλλους ομοϊδεάτες του στο Τρίερ και αργότερα στο Βάισενμπουργκ. Αρκετούς μήνες περέμεινε ανώνυ­ μος μέσα στο διοικητικό και πολιτικό χάος το ο­ ποίο προκάλεσε η κατάληψη της Γερμανίας από τους Συμμάχους. Οταν όμως η κόρη του επιχεί­ ρησε να στείλει μια επιστολή από το Λουξεμ­ βούργο, η κρυψώνα του αποκαλύφθηκε και συνελήφθη. Οδηγήθηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του

και ύστερα από μια δίκη-παρωδία που διήρκεσε τέσσερις ημέρες, εκτελέσθηκε τον Αύγουστο 1946. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν ένας ύμνος λατρείας προς τον Χίτλερ. Αρνήθηκε να του δέ­ σουν τα μάτια και τέντωσε το στήθος του για να δεχθεί τις σφαίρες των εχθρών του.

Ταλαιπωρημένοι Ολλανδοί εθελοντές της 23ης Μεραρχίας Πάντσερ "Nederland" αναμένουν διαταγές κοντά στο μέτωπο της Νάρβας, τον Μάρτιο του 1944.

Ο Γζρμανός Επίτροπος του Ράιχ στην Ολλανδία, Αρτουρ Ζάυς Ινκβαρτ, ανταλλάσσει χειραψία με τον Χέρμαν Γκαίρινγκ.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

23


Ο γαλλικός φασισμός Ο ΡΟΜΠΕΡ ΜΠΡΑΖΙΓΙΑΚ ΚΑΙ Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΔΙΑΝΟΗΣΗ

Ο Γάλλος συγγραφέας Ρομπέρ Μπραζιγιάκ.

24

Ο μικρόκοσμος των Γάλλων φασιστών και η δύναμη την οποία απέκτησαν στη δεκαετία του 1930 οφειλόταν κυρίως σε διανοουμένους όπως ο Ρομπερ Μπραζιγιάκ, ο Πιέρ Νεριέ Λα Ροσέλ, ο Σελίν και άλλοι. Ιδιαίτερα ο πρώτος αποτελεί α­ κόμη και σήμερα το «τιμώμενο πρόσωπο» του γαλλικού φασισμού, ενώ είναι ένας από τους συγγραφείς που διαβάζονται περισσότερο, τό­ σο στη χώρα του όσο και στο εξωτερικό. Η εκτέ­ λεσή του, τον Φεβρουάριο του 1945, υπήρξε το αποκορύφωμα της εκκαθάρισης των ανθρώπων που «ατίμασαν» τη Γαλλία από τον Ντε Γκωλ. Ο Μπραζιγιάκ δεν καταδικάσθηκε για απληστία ή για διαφθορά, αλλά για τις πολιτικές του από­ ψεις. Από πολύ νωρίς ερωτεύθηκε τον φασισμό. Γεν­ νημένος τον Μάρτιο του 1909 στο Περπινιάν, κοντά στα ισπανικά σύνορα, φοί­ τησε στην καλύτερη σχολή της Γαλλίας, την Εκόλ Νορ­ μάλ. Ηταν ένας μικρόσω­ μος, στρουμπουλός άνδρας με στενούς ώμους και φο­ ρούσε μεγάλα γυαλιά με μαύρο σκελετό. Από τα πρώτα του φοιτητικά βήμα­ τα γοητεύθηκε από το λί­ κνο της γαλλικής δεξιάς, τη «Γαλλική Δράση» (Action Francaise), που εκπροσω­ πούσε τον αντισημιτισμό, τη μοναρχία και τον εθνικι­ σμό. Ο ηγέτης της, Σαρλ Μοράς, ήταν η κεντρική πο­ λιτική φυσιογνωμία του κόμματος και μια μαχη­ τική ομάδα της «Γαλλικής Δράσης», η «Les Camelots du Roi», προκαλούσε ταραχές στους δρόμους και συγκρουόταν με τους κομμουνι­ στές. Η μεγάλη πορεία των οπαδών της «Γαλλι­ κής Δράσης» και της οργάνωσης «Croix-de-feu» στις 6 Φεβρουάριου 1934, έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην ιδεολογική εξέλιξη του Μπραζιγιάκ. Την ημέρα εκείνη χιλιάδες Γάλλοι φασίστες που διαμαρτύρονταν για τη διαφθορά της κοινοβου­

λευτικής δημοκρατίας έκαναν πορεία στο Σανς Ελυζέ και συνεπλάκησαν με τους φρουρούς της Βουλής. Την κρίσιμη στιγμή οι άνδρες της «Croix-de-feu» αρνήθηκαν να επιτεθούν στη Βουλή και το επεισόδιο έληξε. Ωστόσο, ο απο­ λογισμός υπήρξε τραγικός: 15 νεκροί και 1.500 τραυματίες, με άμεσο αποτέλεσμα την παραίτη­ ση της κυβέρνησης της Αριστερός. Από τότε ο Μπραζιγιάκ αναφερόταν στους μάρτυρες της 6ης Φεβρουάριου με τον ίδιο τρόπο με τον ο­ ποίο οι Ναζί στη Γερμανία αναφέρονταν στους δικούς τους νεκρούς της 8ης Νοεμβρίου 1923 Λίγο αργότερα, το 1936, επισκέφθηκε στο Βέλ­ γιο τον Λεόν Ντεγκρέλ, αρχηγό του φασιστικού κόμματος «Rex», και έγραψε ένα ρομαντικό κεί­ μενο στο οποίο εκθείαζε το «Ρεξ-απήλ» του Ντεγκρέλ. Το 1936 ήταν μια σημαντική χρονιά για τους φασίστες στην Ευρώπη. Στην Ισπανία ο Φράνκο ξεκινούσε τη νικηφόρα εκστρατεία του. στην Ιταλία ο Μουσολίνι τελείωνε τον αιθιοπικό του πόλεμο, ενώ ο Χίτλερ στο Βερολίνο εγκαι­ νίαζε τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς ο Μπραζιγιάκ έδωσε μια σειρά διαλέξεων, με θέμα «Θα γίνει φασιστική η Ευ­ ρώπη;». Ο συγγραφέας δήλωνε ανοικτά πως ή­ ταν φασίστας και πως η Γαλλία έπρεπε να διαλέ­ ξει ποια πλευρά θα υποστήριζε. Σ’ ένα μυθιστό­ ρημά του, με τίτλο «Sept Couleurs», ύμνησε τη γοητεία του φασισμού και χρησιμοποίησε τον συναισθηματισμό για να τον υπερασπισθεί: «Ο νεαρός φασίστας, στηριζόμενος στη φυλή του και στο έθνος του, υπερήφανος για το ρωμαλέο κορμί του, το διαυγές πνεύμα του, γεμάτος πε­ ριφρόνηση για τα υλικά αγαθά αυτού του κό­ σμου, ο νεαρός φασίστας στο στρατόπεδό του, ανάμεσα στους συντρόφους της ειρήνης, που πιθανώς θα γίνουν σύντροφοι πολέμου, ο νεα­ ρός φασίστας, που τραγουδά, παρελαύνει, ερ­ γάζεται, ονειρεύεται, είναι πάνω απ’ όλα ένα χα­ ρούμενο πλάσμα». Το «Sept Couleurs» ήταν υπο­ ψήφιο για το βραβείο Γκονκούρ το μεγαλύτερο λογοτεχνικό βραβείο της Γαλλίας. Ωστόσο, ήταν αδιανόητο να δώσει η επιτροπή το βραβείο στον Μπραζιγιάκ, που αντιμετώπιζε τον φασισμό τό­ σο ρομαντικά τη στιγμή κατά την οποία οι Γερ­ μανοί ήταν έτοιμοι να εισβάλουν στην Πολωνία. Το 1937 ο Μπραζιγιάκ επισκέφθηκε το συνέ­ δριο του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος στη


Δύο Γάλλοι εθελοντές στο Ανατολικό μέτωπο. «Ηταν οι τελευταίοι γνήσιοι γιοι του Θεού του πολέμου», έγραψε γ ι’ αυτούς ο ιστορικός Ερνστ Νόλτε.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


Στιγμιότυπο από τη συνάντηση του στρατάρχη Πεταίν με τον Χίτλερ στο Μοντουάρ.

Θύμα των πολιτικών εκκαθαρίσεων μετά τον Β ’ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Γαλλία υπήρξε και ο αρχηγός του κόμματος «Parti Franciste», Μαρσέλ Μπουκάρντ, που απαγχονίσθηκε στη Σατιγιόν, τον Μάρτιο του 1946.

26

Νυρεμβέργη. Επηρεασμένος από την εμπειρία του συνεδρίου έγραψε ένα δοκίμιο για τη γοη­ τεία του ναζισμού. Το «Εκατό ώρες με τον Χίτ­ λερ» δημοσιεύθηκε σ’ ένα έντυπο της «Γαλλι­ κής Δράσης», το «Revue Universelle», τον Οκτώ­ βριο του 1938 και προκάλεσε εντύπωση στους κύκλους των Γάλλων διανοουμένων. Σ’ αυτό το δοκίμιο ο Μπραζιγιάκ εξέφραζε τον θαυμασμό του για τις ναζιστικές ιεροτελεστίες, για την ο­ μορφιά των λαβάρων και των παρελάσεων, για τη δύναμη και την ομορφιά της νεότητας και, τέ­ λος, για την ικανότητα του Χίτλερ να συγκλονίζει τα πλήθη. Ενα από τα χαρακτηριστικότερα αντισημιτικά άρθρα του Μπραζιγιάκ δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 1939 στο «Je Suis Partout». Σε όλη την έκταση του άρθρου, στα σημεία όπου φυσιολογικά έπρεπε να υπάρχει η λέξη «Εβραί­ ος», αυτή είχε αντικατασταθεί από τη λέξη «πίθηκος»: «Ποιο δικαστήριο θα τολμούσε να μας καταδικάσει [...] αν καταγ­ γέλλαμε την ασυνήθιστη ει­ σβολή πιθήκων στο Παρίσι και στη Γαλλία; Δίχως αμφιβολία θα έχετε παρατηρήσει ότι παλιά οι πίθηκοι ήταν περιορισμένοι σε ορισμένες περιοχές, δηλαδή σε ορισμένους ζωολογικούς κήπους. Σήμερα τους βλέπου­ με παντού [...] και πρέπει να παραδεχθούμε ότι στο κοινό έχει αναπτυχθεί ένα μάλλον έ­ ντονο αντιπιθηκικό σύμπλεγ­ μα. Πηγαίνεις στο θέατρο; Το κοινό είναι γεμάτο πιθήκους, κρέμονται από παντού, από τους εξώστες από τη ��κηνή. Στο λεωφορείο, στο μετρό; Πί­

θηκοι. Και αν καθίσω αθώα στο καφέ μου; Στα δεξιά μου, στ’ αριστερά μου έρχονται και κάθο­ νται δυο τρεις πίθηκοι [...] Μιμούνται τόσο έξυ­ πνα τις ανθρώπινες χειρονομίες, ώστε κάποιες φορές δεν τους αναγνωρίζουμε αμέσως [...] Αυ­ τό που αποκαλούμε «αντισιμιετισμό» - σας πα­ ρακαλώ να διαβάσετε σωστά τη λέξη - γίνεται καθημερινά όλο και πιο σοβαρή ανάγκη». Ο Μπραζιγιάκ έδωσε στο άρθρο του τον τίτ­ λο «Το θέμα των πιθήκων», και απαιτούσε «έναν λογικό κρατικό αντισιμιετισμό», σχηματίζοντας ένα λογοπαίγνιο που προερχόταν από τη λατινι­ κή λέξη «simia», που σημαίνει πίθηκος. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στη Γαλλία, ο Μπραζιγιάκ διετέλεσε αρχισυντάκτης του «Je Suis Partout» («Είμαι παντού»), μιας φιλοναζιστικής εφημερίδας με κυκλοφορία 300.000 φύλλα. Ο ίδιος δεν ήταν τόσο φανατικός όσο μερικοί από τους συνεργάτες του στο ίδιο έντυπο. Δεν δίστασε όμως να εκφράσει την αποδοκιμασία του, ακόμη και περιφρόνηση προς την κυβέρνη­ ση του Βισύ, όταν θεώρησε πως δεν είχε προχω­ ρήσει αρκετά στην εκκαθάριση των Εβραίων και των οπαδών του Ντε Γκωλ στη Γαλλία. Το «Je suis Partout» εξελίχθηκε στο σημαντικότερο προπα­ γανδιστικό έντυπο των δωσίλογων στο Παρίσι, και ο Μπραζιγιάκ συνέβαλε τα μέγιστα στις προ­ παγανδιστικές προσπάθειες των Γερμανών. Τον Ιούλιο του 1943 συνόδευσε τον εκπρό­ σωπο της γαλλικής κυβέρνησης στο Παρίσι, Φερνάντ ντε Μπρινιόν, στο Κατύν. Εκεί οι Σοβιετικοί είχαν εκτελέσει 20.000 Πολωνούς αξιωματικούς και η αποκάλυψη του εγκλήματος προκάλεσε ένα κύμα τρόμου στην αντικομμουνιστική Ευρώ­ πη. Μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία, ο Μπραζιγιάκ γνώριζε πως οι ημέρες του ήταν μετρημένες. Το πρωί της 22ας Αυγούστου 1944 τα εγκαταλελειμμένα κεντρικά γραφεία της «Je Suis Partout», στην οδό Ριβολί, λεηλατήθηκαν από ένα πλήθος «αντιστασιακών». Καθώς οι συ­ νεργάτες των Γερμανών εγκατέλειπαν έντρομοι το Παρίσι, ο Μπραζιγιάκ αποφάσισε να παραμείνει στη γαλλική πρωτεύουσα, σε μια κρυψώνα κοντά στον Κήπο του Λουξεμβούργου. «Εβραίοι ζούσαν σε ντουλάπια σχεδόν επί τέσσερα χρό­ νια. Γιατί να μην τους μιμηθώ;», έγραψε στο ημε­ ρολόγιό του. Ωστόσο, έναν μήνα αργότερα και α­ φού πληροφορήθηκε τη σύλληψη της μητέρας του, αποφάσισε να παραδοθεί. Η τύχη του ήταν πλέον προδιεγραμμένη. Την αυγή της 6ης Φε­ βρουάριου 1945 ο Μπραζιγιάκ μίλησε για τελευ­ ταία φορά στους δικηγόρους του: «Σήμερα είναι 6 Φεβρουάριου. Να με σκέπτεσθε και να σκέπτεσθε επίσης τους άλλους που πέθαναν την ίδια η­ μέρα πριν από 11 χρόνια». Συμπτωματικά η ημε­ ρομηνία της εκτέλεσής του ήταν η ίδια με τη φα­ σιστική εξέγερση του 1934.


Σε μια συνέντευξή του το 1971 ο υπουργός των «Ελεύθερων Γάλλων» στον πόλεμο, Μαντές Φρανς, δήλωσε: «Αν γίνονταν το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο του 1940 εκλογές στη Γαλλία, το 90% θα ψήφιζαν Πεταίν. Οι Γάλλοι κατέφυγαν τότε σ’ ένα ένδοξο όνομα. Μην ξεχνάτε πως έβλεπαν να παρελαύ­ νουν ένας στρατάρχης, στρατηγοί, ναύαρχοι, η Εκκλησία, το επίσημο κράτος, η Γαλλική Ακαδη­ μία. Ο λαός αφουγκραζόταν να ακούσει τι θα πουν εκείνοι που υποτίθετο πως ήταν η «ελίτ» της Γαλλίας. Και άκουγε τις φωνές του «Πεταινισμού». Ο Πεταίν υποσχέθηκε πως θα αποκαθιστούσε την κρατική οργάνωση, θα φρόντιζε να έχει ο λαός τροφή, να σέβεται ο κατακτητής τον Γάλλο. Υποσχέθηκε πως οι αιχμάλωτοι θα γύρι­ ζαν στα σπίτια τους. Υποσχέθηκε πραγματικά να ικανοποιήσει πολύ συγκεκριμένες ανάγκες... και στην αρχή μόνο ορισμένες μειονότητες υπέ­ στησαν διωγμούς: Ισπανοί Δημοκρατικοί, Πολω­ νοί εξόριστοι, τσιγγάνοι, Εβραίοι, και στη συνέ­ χεια άλλοι». Η δήλωση του Μαντές Φράνς απέχει ελάχι­ στα από την πραγματικότητα. Η Γαλλία ήταν η μόνη από τις κατεχόμενες χώρες της οποίας η κυβέρνηση δεν μετέφερε την έδρα της στο ε­ ξωτερικό. Μόνο μια μειοψηφία συμμετείχε στην Αντίσταση κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Η πλειονότητα του πληθυσμού παρέμεινε «ουδέ­ τερη». Πολλοί υποστήριξαν με ενθουσιασμό τους Γερμανούς, προσέφεραν εθελοντικά τη συνεργασία τους και ο κόσμος διασκέδαζε στα καμπαρέ του Παρισιού.

Ο ΖΑΚ ΝΤΟΡΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΛΑΪΚΟ ΚΟΜΜΑ (PPF) Απ’ όλους τους Γάλλους υπερεθνικιστές διακρίθηκε ο Ζακ Ντοριό, με μια λαμπρή σταδιο­ δρομία που προσομοίαζε περισσότερο με αυτήν του Μουσολίνι. Ο Ντοριό γεννήθηκε στις 26 Σε­ πτεμβρίου 1898 στο Μπρέσλες και ήταν γιος ε­ νός φτωχού σιδηρουργού. Το 1915 εγκατέλειψε το πατρικό του σπίτι για να γίνει μηχανοτεχνίτης στο Σαιντ Ντενί. Σύντομα η ανήσυχη και επανα­ στατική του φύση τον οδήγησε στη νεολαία του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (SFIO), ενώ λίγο αργότερα έγινε μέλος του Συνδικάτου Με­ τάλλου. Το 1917 επιστρατεύθηκε και έλαβε μέ­ ρος σε μάχες κατά των Γερμανών στη Λωρραίνη. Υστερα από τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας (Νοέμβριος 1918) ακολούθησε τη Γαλλική Στρα­ τιά της Ανατολής σε επιχειρήσεις στην Ουγγα­ ρία, το Φιούμε και την Αλβανία. Το 1920 επέ­ στρεψε στο Σαιντ Ντενί και ασχολήθηκε με την πολιτική. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους έγινε μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας Γαλλίας και

Αψίσα στρατολόγησης Γάλλων εθελοντών στα Waffen SS.

τον Ιούνιο του 1921 επισκέφθηκε για πρώτη φο­ ρά τη Σοβιετική Ενωση. Δύο χρόνια αργότερα, το 1923, έλαβε μέρος στο Γ’ Διεθνές Συνέδριο κομμουνιστικών νεολαίων στη Μόσχα και περιηγήθηκε τη χώρα επί έξι ολόκληρους μήνες, ώστε να «θαυμάσει» τα επιτεύγματα του σοσιαλισμού

Ο Ζακ Ντοριό με τη στολή των γαλλικών SS στο μέτωπο της Νορμανδίας (Ιούλιος 1944).

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

27


Ο Ντριέ Λα Ροσέλ, ένας από τους μεγαλύτερους Γάλλους διανοουμένους και υπέρμαχους του φασισμού, αυτοκτόνησε στις 15 Μαρτίου 1945 στο Παρίσι.

28

στη Σοβιετική Ενωση. Κατά τη διάρκεια της α­ πουσίας του, ένα γαλλικό δικαστήριο τον κατα­ δίκασε σε φυλάκιση 12 μηνών επειδή είχε κατα­ κρίνει την πολιτική της Γαλλίας στα ζητήματα του Ρουρ και του Μαρόκου, ενώ είχε διακηρύξει και την πρόθεσή του για μια γενικευμένη απερ­ γία στην περίπτωση ενός νέου πολέμου. Επιστρέφοντας στη Γαλλία, ο Ντοριό συνελήφθη από τις Αρχές και εγκλείσθηκε στις φυλακές του Σαντέ. Απτόητος ο νεαρός επαναστάτης, αρθρογραφούσε μέσα από τις φυλακές στην ε­ φημερίδα «Avant-Garde», ενώ το 1923 με το ψευ­ δώνυμο Guyot, εκλέχθηκε γραμματέας των «Νέων Κομμουνιστών». Σ’ ένα άρθρο του με τίτ­ λο «Ο στρατός είναι η άμυνα του καπιταλι­ σμού», το 1924, υπογράμμισε την άνευ όρων θ έ ­ ση του εναντίον του μιλιταρισμού. Λίγο αργότε­ ρα εκλέχθηκε ερήμην ως μέλος του προεδρεί­ ου της Κομιντέρν στη Μόσχα, ενώ ακολούθησε η εκλογή του στην Κεντρική Επιτροπή του Κομ­ μουνιστικού Κόμματος Γαλ­ λίας. Στις Βουλευτικές εκλο­ γές που έγιναν τον Μάιο του 1925, εκλέχθηκε βουλευτής του Σαιντ Ντενί. Κάτω από την πίεση της κοινής γνώμης και τα γεγονότα, η γαλλική κυβέρ­ νηση αναγκάσθηκε να τον α­ πελευθερώσει. Στο κοινοβού­ λιο, ο Ντοριό διακρίθηκε αμέ­ σως για τις εμπρηστικές του ομιλίες και τον ριζοσπαστικό του λόγο. Ο θάνατος του Λένιν και ο πόλεμος των διαδό­ χων του στη Σοβιετική Ενωση προκάλεσαν μεγάλες αλλαγές και διαμάχες και στη Γαλλία. Παρότι ένα ισχυρό τμήμα αρι­ στερών εξτρεμιστών επιδίωξε την εκλογή του Ντοριό στην ηγεσία του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, ο τελευταίος δεν κατόρθωσε να γίνει γραμματέ­ ας του. Περί τα τέλη του 1926, ο Ντοριό αναχώρησε και πάλι για τη Μόσχα, γιανασυμμετάσχειμε μια διεθνή αντιπροσωπεία εργατών σε μια επίσκεψη διεθνιστικής αλληλεγγύης στους κομμουνιστές στην Κίνα. Επιστρέφοντας τον Ιούνιο του 1927, διαπίστωσε πως ο αριθμός των οπαδών του στο κόμμα είχε μειωθεί δραματικά. Η αποδυνάμωση της θέσης του, καθώς και οι σοβαρές αδυναμίες της Σοβιετικής Ενωσης τις οποίες η προπαγάνδα δεν κατάφερε να αποκρύψει, προκάλεσαν τις πρώτες αμφιβολίες στην κομμουνιστική του παι­ δεία. Στα τέλη του 1927 η εντολή από την Μόσχα προς τους «συντρόφους» της Γαλλίας ήταν το κόμμα να στραφεί ακόμη αριστερότερα. Ο Ντο­

ριό όμως δεν ήταν από τους ανθρώπους που θα ακολουθούσαν εύκολα τις νέες οδηγίες. Εχο­ ντας αποτινάξει πλέον τον σοβιετικό έλεγχο, γι­ νόταν όλο και περισσότερο επικριτικός δημόσια απέναντι τους. Η Μόσχα όμως δεν είχε πει ακόμη την τελευταία της λέξη. Το 1930 ο Ντοριό ταξίδε­ ψε πάλι στη Σοβιετική Ενωση, μετά από πρό­ σκληση. Η προσπάθεια του Στάλιν ν ’ αλλάξει τη «γαλλική» στροφή του Ντοριό έπεσε στο κενό. Ο τελευταίος πέρασε οριστικά στην αντιπολίτευ­ ση. Επιστρέφοντας στη Γαλλία έλαβε μέρος στις δημοτικές εκλογές του 1931 στο Σαιντ Ντενί και εκλέχθηκε δήμαρχος. Εχοντας πλέον άλλους ο­ ρίζοντες, συνέστησε στο Κομμουνιστικό Κόμμα συνεργασία με τους σοσιαλιστές και ένα άνοιγ­ μα στα συντηρητικά στρώματα της γαλλικής κοι­ νωνίας. Οι «ορθόδοξοι» κομμουνιστές στράφη­ καν εναντίον του και το κόμμα τον διέγραψε τον Απρίλιο του 1934. Ο Ντοριό ήταν υποχρεωμένος πλέον να παραμείνει στο περιθώριο των πολιτι­ κών εξελίξεων. Στο Σαιντ Ντενί παρέμενε όμως εξαιρετικά δημοφιλής και στις 6 Απριλίου 1934 επανεκλέχθηκε στον δημαρχιακό θώκο. Καθώς όμως το Λαϊκό Μέτωπο της Αριστε­ ρός προχωρούσε προς τη σαρωτική νίκη στις ε­ κλογές του 1936, ο Ντοριό πείσθηκε πως η ανά­ γκη της δημιουργίας ενός νέου εθνικιστικού και σοσιαλιστικού κινήματος που θα περιλάμβανε και τους διαφωνούντες της Αριστερός ήταν πε­ ρισσότερο επίκαιρη παρά ποτέ. Στις 20 Ιουνίου 1936 γεννήθηκε το «Γαλλικό Λαϊκό Κόμμα» («Parti Populaire Francais» - PPF). Οκτώ ημέρες αργότερα, έγινε η πρώτη συγκέντρωση των με­ λών του στο Δημαρχείο του Σαιντ Ντενί. To PPF δημιουργήθηκε την κατάλληλη στιγμή και ανα­ πτύχθηκε ταχύτατα, καθώς η άνοδος του Λαϊκού Μετώπου δυσαρέστησε ευρύτατα αντικομμουνιστικά στρώματα του γαλλικού λαού. Ετσι, μέ­ χρι τις αρχές του 1938, έφθασε τα 300.000 μέλη (αν και ο πραγματικός αριθμός τους θα πρέπει να ήταν μάλλον 100.000). Το νεοσύστατο κόμμα ήταν ακριδώς όπως το ονειρευόταν ο Ντοριό: ένα κόμμα της εργατικής τάξης. Κατά το πρώτο πανεθνικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1936, το 57% των αντιπροσώ­ πων του PPF είχε εργατική και αγροτική προέ­ λευση. Σύμφωνα με τον Στάνλεϋ Πέιν, «η πλειο­ νότητα των μελών ήταν νέοι, με μέσο όρο ηλι­ κίας τα 34 χρόνια και μόνο το 20% των αντιπρο­ σώπων ήταν βετεράνοι, σε αντίθεση με τιε δε­ ξιές ενώσεις. Σχεδόν το 39% των μελών δήλω­ ναν ότι δεν είχαν κάποια προηγούμενη πολιτική σύνδεση, ενώ το 33% προερχόταν από την Αρι­ στερά, ιδιαίτερα από το Κομμουνιστικό Κόμμα». Σημαντική υποστήριξη στο PPF παρείχαν οι εργάτες των βιομηχανικών βόρειων προαστίων της γαλλικής πρωτεύουσας. Η υποστήριξη του


κόμματός προερχοταν, σε γενικες γραμμές, πε­ ρισσότερο από το προλεταριάτο των πόλεων παρά από την επαρχία. Τα σημαντικότερα κέ­ ντρα δράσης του PPF ήταν στη Μασσαλία, στις Κάννες, στην Τουλόν, στην Αλγερία και βέβαια στο Παρίσι. To PPF δεν ξεκίνησε ως ένα κίνημα φασιστικού τύπου, υιοθέτησε όμως πολύ γρήγο­ ρα την πειθαρχία των φασιστικών κομμάτων και το αποκαλούμενο «Fuehrerprinzip». Ο Ντοριό ή­ ταν ο αναμφισβήτητος αρχηγός, ο μοναδικός με πολιτική εμπειρία, εκείνος που μπορούσε να α­ ντιμετωπίσει τους κομμουνιστές με κομμουνι­ στικά μέσα και προπαγάνδα. Ομως, καθώς κυ­ λούσε ο χρόνος, το PPF απέτυχε να προσελκύσει περισσότερους εργάτες και τον Μάρτιο του 1938, στο δεύτερο συνέδριό του, η αναλογία των εργατών μειώθηκε στο 37%, ενώ εκείνη των μεσοαστών αντιπροσώπων αυξήθηκε στο 58%. Παρόλο που το κόμμα δεν είχε ένστολη πολιτο­ φυλακή, πολύ γρήγορα υιοθέτησε τα περισσότε­ ρα εξωτερικά σύμβολα του φασισμού. Εξέδωσε δική του εφημερίδα με φιλτραρισμένες ειδή­ σεις, ενώ στις τελετουργίες των συναντήσεων τα νέα μέλη ορκίζονταν με φασιστικό χαιρετι­ σμό και με όρκο νομιμοφροσύνης στον Chef (Ντοριό). Σε όλες τις τελετές ακουγόταν ο ύ­ μνος του κόμματος («Libere toi! France, libere toi!... Ecoute Doriot qui t’ appele»), ενώ στις αίθουσες κυριαρχούσαν τα χρώματα της Τρικολόρ και οι φωτογραφίες του «Αρχηγού». Μετά το 1938 οι τελετουργίες γίνονταν προς τιμήν των μαρτύ­ ρων του κινήματος (αρκετά μέλη του σκοτώθη­ καν κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με τους κομμουνιστές), όμως ο χαιρετισμός του PPF α­ παιτούσε απλά το τέντωμα του δεξιού χεριού λί­ γο πιο πάνω από το ύψος του ώμου, και ήταν δια­ φορετικός από τον φασιστικό χαιρετισμό μουσολινικού τύπου. Ο Ντοριό απαιτούσε από τους οπαδούς του απόλυτη υπακοή, στοιχείο που ή­ ταν απαραίτητο, καθώς στο κόμμα υπήρχαν εξ­ τρεμιστές της Αριστερός όπως και ομάδες της Ακρας Δεξιάς. Αλλωστε, το νέο κράτος που ορα­ ματιζόταν το PPF αφορούσε όλους και θα ήταν λαϊκό, αποκεντρωμένο, φιλεργατικό. Θα τιμού­ σε την οικογένεια, την κοινότητα και την περι­ φέρεια. Το κόμμα προωθούσε ένα συντηρητικό πρόγραμμα εθνικοποιήσεων και πρότεινε έναν μεταρρυθμιστικό κορπορατισμό που θα ενθάρρυνε έντονα τον «τεχνοκρατικό εξορθολογισμό». Το κίνημα υποστήριζαν επίσης κάποιοι κα­ ταξιωμένοι φασίστες διανοούμενοι, όπως ο Πιέρ Ντριέ Λα Ροσέλ και ο Πωλ Μαριόν. Οι περισσότε­ ροι από αυτούς αρθρογραφούσαν στην εφημε­ ρίδα του κόμματος «L' emancipation nationale», που είχε 200.00 αναγνώστες. To PPF εξέδιδε κι ένα απογευματινό έντυπο, το «La Liberte», με δι­ ευθυντές τους διανοουμένους Πωλ Μαριόν και

Καμίλ Φεγκύ. Το κίνημα, με επικεφαλής τους Ο Πιερ Λαβάλ. διανοουμένους του, προωθούσε την ακτιβιστική, βιταλιστική φιλοσοφία, με επίκεντρο τον νέο άνθρωπο (homme nouveau). Παρά τη διακήρυξη της πειθαρχίας, του βιταλισμού και των στρα­ τιωτικών αρετών, το PPF επέμενε ότι ήταν ένα κίνημα ειρηνικό και ότι δεν επιδίωκε την εδαφι­ κή επέκταση της Γαλλίας. FI πλειονότητα, άλλω­ στε, των φασιστικών κινημάτων στις ευημερούσες δυτικοευρωπαϊκές χώρες, με σταθερή οικο­ νομία και αποικίες, διακήρυσσε ένα είδος «ειρη­ Προκήρυξη του νικού φασισμού», σε αντίθεση με τα ομοειδή στρατάρχη Πεταίν προς τον γαλλικό λαό. κόμματα στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Σύμβολο του To PPF διατηρούσε νεολαία, φοιτητικό τμήμα καθεστώτος του και σύνδεσμο γυναικών. Η οικονομική του στήρι­ υπήρξε ο διπλούς ξη προερχόταν από επιχειρηματίες, τράπεζες πέλεκυς. της γαλλικής πρωτεύουσας και από τα εργατικά συνδικάτα. Κατά καιρούς το κόμμα δέχθη­ κε και εμβάσματα από το εξω­ τερικό (Ιταλία), ωστόσο το PPF θα μετατρεπόταν σε ένα πλή­ ρως φασιστικό κίνημα μόνο με­ τά το 1940. Ο Ντοριό ήλπιζε να ηγηθεί ενός ευρύτερου μετώ­ Jf rf/i που εθνικιστικών κομμάτων που θα συσπείρωνε όλες τις αντικομμουνιστικές δυνάμεις της Γαλλίας, αλλά το «Front de la —A £■ Liberte», το οποίο επιχείρησε να u ä ä S S ,. ViS ■ .· -i- e-An. οργανώσει την άνοιξη του 1937, *t>r~ ................ προκάλεσε την αντίδραση της κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώ­ ~‘ C fU jjO . που. Με πρόφαση τη δυσλει­ Äu Ä i . mm ' ^ τουργία της Δημοτικής Αρχής και υποτιθέμενα οικονομικά σκάνδαλα, η κυβέρνηση απεμάκρυνε τον Ντοριό από το Σαιντ Ντενί (25 Μαϊου 1937). Ft ενέρ­

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ NAZI ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

29


Ο Ζαν Μπισελόν, υπουργός Βιομηχανικής Παραγωγής στην κυβέρνηση του Βισύ. Στη φωτογραφία διακρίνεται με τον Αλμπερτ Σπέερ.

30

γεια αυτή είχε ως αποτέλεσμα ένας σημαντικός αριθμός γνωστών κομμουνιστών, όπως ο Ζωρζ Σουαρέζ και ο Αλφρεντ Φάμπρ-Λούτσε, να προ­ σχωρήσουν στις τάξεις του PPF. Παρά τις ρητορικές ικανότητες του Ζακ Ντοριό και τον προσωπικό μαγνητισμό του, ο υψη­ λός και σωματώδης διοπτροφόρος γιος σιδη­ ρουργού δεν μπόρεσε να διατηρήσει τους αυξη­ τικούς ρυθμούς για το κόμμα του παρά μόνο λί­ γους μήνες. Η διάλυση του Λαϊκού Μετώπου το 1938 και η απομάκρυνση οποιοσδήποτε απειλής από την Αριστερά, αποθάρρυνε κάθε ριζοσπα­ στική εναλλακτική λύση από τους συντηρητι­ κούς κύκλους της Γαλλίας και περιόρισε τις ευ­ καιρίες του PPF στο ελάχιστο. Παρόλα αυτά, το κόμμα παρέμενε ελκυστικό σε πολλούς νέους και κυρίως εργαζόμενους, που ένοιωθαν πως α­ πειλούντο από την ύφεση και τον επερχόμενο πόλεμο. Ο Ντοριό, ο «μεγάλος Ζακ», συνέχιζε την κριτική του κατά της συνθήκης των Βερ­ σαλλιών και επισήμαινε τον κίνδυνο του κομ­ μουνισμού. Η νίκη του Φράνκο και της Φάλαγ­ γας στην Ισπανία χαιρετίσθηκε ως σπουδαίο ι­ στορικό γεγονός. Η στάση του όμως προς τη Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ υπήρξε αντιφατι­ κή. Από τη μια ο Ντοριό θαύμαζε τον Γερμανό η­ γέτη για τα ειρηνικά του επιτεύγματα και τον συνεπή αντικομμουνισμό του, από την άλλη ό­ μως θεωρούσε την επεκτατική πολιτική των Να­ ζί απειλητική για την Ευρώπη. Για να αποφευ­ χθεί ένας καθοριστικός πανευρωπαϊκός πόλε­ μος, πρότεινε δημόσια μια κοινή εξωτερική πο­ λιτική με τη Γερμανία, και τη νότια Κίνα ως πεδίο άσκησης αποικιακής πολιτικής των γερμανικών συμφερόντων. Οταν, τον Οκτώβριο του 1938, προέκυψε το Σουδητικό πρόβλημα την Τσεχο­ σλοβακία, εκδηλώθηκαν μέσα στο PPF πολιτικές διαφωνίες. Ο Ντοριό δεν έβλεπε αρνητικά την ένωση της γερμανόφωνης Σουδητίας με το Γ’

Ράιχ, ωστόσο πολλοί διαφωνούντες στο κόμμα αποσκίρτησαν μέχρι το τέλος του χρόνου. Ο Ντοριό εξαναγκάσθηκε να πάρει μια πατριωτική θέση, εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας, κα­ θώς το PPF απέτυχε να προσδιορίσει μια ιδιαίτε­ ρη γαλλική μορφή φασισμού. Εναν χρόνο αργό­ τερα, τον Σεπτέμβριο του 1939, ο Ντοριό επιστρατεύθηκε για να συμβάλει στην αντιμετώπι­ ση της γερμανικής απειλής και οι δραστηριότη­ τες του PPF ανεστάλησαν. Τα μέλη της Υπηρε­ σίας Τάξης του PPF («Service d’ ondre») με τα γαλάζια πουκάμισα στάλθηκαν στο μέτωπο, πι­ στά στον όρκο που έδωσαν «Πρώτα η Γαλλία». Ωστόσο, η γερμανική νίκη το καλοκαίρι του 1940 και η άνοδος του στρατάρχη Πεταίν στην εξου­ σία, ανέτρεψε τα δεδομένα. Τον Οκτώβριο του 1940 εμφανίσθηκε στο Βισύ μέσα από τις στή­ λες της εφημερίδας «Le Cri du peuple», ένα μανι­ φέστο 30 σημείων τα οποία υπέγραψαν ο Ντοριό και το PPF. Στο κείμενο αυτό ο Ντοριό κατήγγει­ λε το κοινοβουλευτικό σύστημα, τους Εβραίους και τους Τέκτονες, ενώ απαιτούσε ένα νέο ολο­ κληρωτικό κράτος, το οποίο μαζί με την αναγεννημένη Γερμανία θα ξανάκτιζε την Ευρώπη. Οι πολιτικοί της Γ’ Γαλλικής Δημοκρατίας, οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για την ήττα και την καταστρο­ φή, έπρεπε να δικασθούν και να τιμωρηθούν. Το μανιφέστο του PPF δεν ήταν αντίθετο με την πολιτική της κυβέρνησης του Βισύ, και το κόμ­ μα συμφωνούσε με τις περισσότερες αξίες και μεταρρυθμίσεις που προωθούσε ο Πεταίν. Παρά τη συναίνεση, όμως, ο Ντοριό δεν ανέλαβε κα­ νένα υπουργείο. Μόνο ύστερα από την παρέμ­ βαση του Πεταίν τον Ιανουάριο του 1941, ο αρ­ χηγός του PPF κατέλαβε μια θέση στο Εθνικό Συμβούλιο, τη Συμβουλευτική Συνέλευση του Βισύ που αντικατέστησε το διαλυθέν κοινοβού­ λιο. Ο Ντοριό διακήρυξε την πίστη του στον γη­ ραιό Στρατάρχη και προσπάθησε να αναδιοργα­ νώσει το κόμμα του και να το μετασχηματίσει σε ένα μεγάλο «επαναστατικό και ολοκληρωτικό φασιστικό κόμμα». Οι αρχικές δυσκολίες, καθώς ο Γερμανός πρεσβευτής Οττο Αμπετζ εκφράσθηκε υπέρ του Λαβάλ, ξεπεράσθηκαν, και στα τέλη του 1941 το κόμμα αριθμούσε περίπου 30.000 μέλη. Οταν, στις 22 Ιουνίου 1941, ο Γερ­ μανικός Στρατός εισέβαλε στη Σ��βιετική Ενω­ ση, ο Ντοριό πρότεινε στον Πεταίν να διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις της Γαλλίας με τον Στάλιν. Οκτώ ημέρες αργότερα (30 Ιουνίου 1941), το Βισύ διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με τη Σοβιετική Ενωση. Το επόμενο βήμα του Ντοριό ήταν η συμμε­ τοχή του στη «Γαλλική λεγεώνα εθελοντών κατά του κομμουνισμού» (LVF). Στις 4 Σεπτεμβρίου 1941 ο Ντοριό βρέθηκε μαζί με τους πρώτους Γάλλους εθελοντές στο Ανατολικό μέτωπο. Πο­


λύ σύντομα κέρδισε τον σεβασμό των Γερμανών

και τιμήθηκε με τον Σιδηρού Σταυρό Α' Τάξης. Μετά το Στάλινγκραντ, ένας μεγάλος αριθμός οπαδών του PPF εγκατέλειψε το κόμμα και ο α­ ριθμός των μελών του έπεσε λίγο κάτω από 25.000. Τον Αύγουστο του 1944 οι περισσότεροι Γάλλοι φασίστες εγκατέλειψαν το Παρίσι και κα­ τέφυγαν στη Γερμανία. Ο Ντοριό ήταν απασχο­ λημένος με τη συγκρότηση μιας νέας γαλλικής «επαναστατικής» κυβέρνησης σε γερμανικό έ­ δαφος. Το στρατηγείο του βρισκόταν στη λου­ τρόπολη Bad Mergentheim και, μετά τις 6 Ιανουαρίου 1945, σ’ ένα νησί (Mainau) στο Bodensee. Στις 22 Φεβρουάριου 1945 ο Ντοριό ήταν καθ' ο­ δόν προς μια συνάντηση με τους Μαρσέλ Ντεά και Ζοζέφ Νταρνάντ. Λίγο έξω από την πόλη Μένγκεντο αυτοκίνητό του δέχθηκε επίθεση α­ μερικανικών μαχητικών και ο Ντοριό υπέκυψε στα τραύματά του. Τέσσερις ημέρες αργότερα, θάφτηκε στο νεκροταφείο του Μένγκεν παρου­ σία μερικών δεκάδων οπαδών του και μερικών Γερμανών αξιωματούχων.

Η ΓΑΛΛΙΑ ΤΟ Υ ΒΙΣΥ Μέσα από τις στάκτες της γαλλικής κατάρ­ ρευσης τον Ιούνιο του 1940, αναδύθηκε μια νέα ηγετική μορφή που πολύ σύντομα θα συσπείρω­ νε γύρω της όλους τους υπέρμαχους της συνερ­ γασίας με το Γ’ Ράιχ. Γεννημένος το 1856, ο Φιλίπ Πεταίν ήταν ήρωας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και εξαιρετικά δημοφιλής στον γαλλικό λαό για την ηρωική του άμυνα στο Βερντέν το 1916. Ανα­ γνωρίζοντας την αξία του και τιμώντας τον, η Γ’ Γαλλική Δημοκρατία τον ονόμασε στρατάρχη και του απέδωσε μια σειρά από τίτλους και αξιώ­ ματα, όπως για παράδειγμα το αξίωμα του υ­ πουργού Πολέμου (1934) και τη θέση του Γάλλου πρεσβευτή στην Ισπανία του Φράνκο (19391940). Αντίπαλος της Αριστερός και βαθειά συ­ ντηρητικός, ο Πεταίν δεν δίστασε να ταχθεί ε­ ναντίον του πολέμου την εποχή της συμφωνίας του Μονάχου. Οταν η γερμανική επίθεση στη Γαλλία, τον Μάιο του 1940, προκάλεσε την κατα­ στροφή του Γαλλικού Στρατού, σήμανε η ώρα του παλαιού ήρωα. Στις 10 Ιουλίου συγκεντρώ­ θηκαν στη μικρή λουτρόπολη Βισύ τα μέλη του κοινοβουλίου για να αποφασίσουν για το πολιτι­ κό μέλλον της ηττημένης Γαλλίας. Υποκείμενα σε διάφορες πιέσεις, τα 569 από τα 672 παρόντα μέλη του κοινοβουλίου παρέδωσαν στον Πεταίν έκτακτες εξουσίες. Η νέα Γαλλία του Βισύ είχε γεννηθεί. Το νέο πολίτευμα είχε ως έμβλημα τον «Διπλού Πέλεκυ» και σύνθημα τις λέξεις: «Εργασία, Πατρίδα, Οικογένεια». Στις τρεις αυ­ τές λέξεις ήθελε να βασίσει ο Πεταίν την «Εθνι­ κή Επανάσταση» που θα ανανέωνε τους Γάλ­

λους και τη χώρα. Εμπνεόμενος από αντικοινοβουλευτικές αρχές, απέκλεισε τους πολιτικούς από τη νέα κυβέρνηση, με μόνη εξαίρεση τον Πιέρ Λαβάλ. Μόνο οι τεχνοκράτες θα διοικού­ σαν τη Νέα Γαλλία, απαλλαγμένοι από τα συμφέ­ ροντα των κομμάτων. Τα εργατικά συνδικάτα δια­ λύθηκαν και ένας νέος «Χάρτης Εργασίας» δη­ μοσιεύθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1941, που καθι­ στούσε υποχρεωτική τη συνεργασία εργοδοτών και εργατών. Ο πολιτικός λόγος του Πεταίν ανα­ πολούσε την παλαιά παραδοσιακή Γαλλία, μια Γαλλία συντεχνιακή, αποκεντρωμένη, βασισμένη στις περιφέρειές της και στους γεωργούς της. Οι απεργίες απαγορεύθηκαν και τα ειδικά δικαστή­ ρια του νέου κράτους θα έκριναν τις εργατικές διαφορές. Για πρώτη φορά καθιερώθηκε «κατώ­ τερο όριο αμοιβής». Οπως γράφει ο ιστορικός Αντόνιο Πίταμιτζ, «όλοι οι πολίτες έπρεπε να κι­ νούνται σε ένα κλίμα αλληλεγγύης, που θυσίαζε το προσωπικό συμφέρον προς χάριν του κοινού, στο ίδιο κλίμα που κυριαρχούσε στην οικογενει­ ακή εστία». Καθιερώθηκαν προνόμια και επιδό­ ματα για τις πολύτεκνες οικογένειες που αποτελούσαν το κύτταρο της γαλλικής κοινωνίας. Στους ηλικιωμένους πολίτες χορηγήθηκε η σύ­ νταξη που ποτέ δεν κατάφερε να κάνει πράξη η Γ’ Γαλλική Δημοκρατία. Οι γυναίκες για το καθε­ στώς του Βισύ ήταν οι «εμπνεύστριες του χρι­ στιανικού πολιτισμού» και οι στυλοβάτες της οι­ κογένειας. Είχαν ειδική μεταχείριση και όσες δεν εργάζονταν και είχαν παιδιά, απολάμβαναν ειδι­ κά προνόμια. Δόθηκαν επιχορηγήσεις σε ιδιωτι-

Σκηνή καθημερινής ζωής στο κατεχόμενο Παρίσι. Ενας πολίτης διαπληκτίζεται με έναν Γάλλο φασίστα στα Ηλύσια Πεδία.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945!

31


Ο ακαδημαϊκός Αμπέλ Μπονάρντ, υπουργός της κυβέρνησης του Βισύ.

κές ιερατικές σχολές και (γεγονός ακόμη πιο ε­ παναστατικό) επαναλήφθηκε στα σχολεία η δι­ δασκαλία των θρησκευτικών, για την κατάργηση των οποίων είχε δοθεί μια από τις πιο σκληρές κοινωνικές μάχες. Κατασκευάσθηκαν νέες εργα­ τικές κατοικίες και καταβλήθηκαν μεγάλες προ­ σπάθειες για να κατευθυνθούν οι νέοι στις ορ­ γανώσεις νεολαίας του καθεστώτος. Από το 1941 οι οργανώσεις αυτές αντικατέστησαν τη στρα­ τιωτική θητεία. Επί εννέα μήνες οι νέοι κατασκή­ νωναν στο ύπαιθρο, συγκεντρώνονταν σε ομά­ δες 2.000 ατόμων, περνούσαν την ημέρα τους σε διάφορα δημόσια έργα, χωράφια, δάση ή έλη και μάθαιναν για την ιστορία και την κοινωνική ορ­ γάνωση της χώρας τους. Λήφθηκαν μέτρα για την καταπολέμηση του αλκοολισμού και η κυ­ βέρνηση απαγόρευσε την πώληση ποτών με πε­ ριεκτικότητα σε οινόπνευμα μεγαλύτερη από 16% στους νέους κάτω των 20 ετών. Επίσης τους απαγόρευσε την είσοδο στα καφενεία. Παράλλη­ λα, στόχος του Βισύ έγιναν οι Εβραίοι, σι μασό­ νοι και οι κομμουνιστές. Τον Αύγουστο του 1940 απαγορεύθηκε στους δημοσίους υπαλλήλους η εγγραφή στις τεκτονικές στοές. Μερικούς μή­ νες αργότερα (Μάρτιος 1941), ιδρύθηκε το «Γενι­ κό Γραφείο για το Εβραϊκό Πρόβλημα», του οποί­ ου ο ρόλος ήταν να επιβλέπει την εφαρμογή της νέας αντισημιτικής νομοθεσίας. Το παράδοξο ή­ ταν ότι οι Γερμανοί δεν απαίτησαν τη λήψη τέ­ τοιου είδους μέτρων, ενώ η πολιτική του Πεταίν, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές του 1943, υπήρξε δημοφιλής. Τα ταξίδια του στην επαρχία προξε­ νούσαν ενθουσιασμό και προκαλούσαν πραγμα­ τική «κοσμοσυρροή». Χιλιάδες χέρια άπλωναν λουλούδια και ζητωκραύγαζαν τον «σεβάσμιο», «μεγάλο γέροντα». Υπάρχουν αναρίθμητα κινη­

ματογραφικά επίκαιρα και φωτογραφικά ντοκου­ μέντα που θυμίζουν σήμερα στον γαλλικό λαό την «ειδική» σχέση που είχε τότε ο Στρατάρχης με τους πολίτες της Γαλλίας. Μερικές εβδομά­ δες πριν από τη συμμαχική απόβαση στη Νορμανδία, ο Πεταίν επισκέφθηκε το Παρίσι και μί­ λησε στην Παναγία των Παρισίων δικαιολογώ­ ντας τις πολιτικές του αποφάσεις. Ενα τεράστιο πλήθος χιλιάδων Γάλλων πολιτών τον αποθέωσε επιδοκιμάζοντας την πολιτική του. Λίγο αργότε­ ρα, τον Αύγουστο του 1944, το ίδιο πλήθος θα α­ ποθέωνε τον «απελευθερωτή» Ντε Γκωλ. Στο μεταξύ ο Πεταίν μεταφέρθηκε βίαια από τους Γερμανούς στη νότια Γερμανία. Από τον Σεπτέμ­ βριο του 1944 μέχρι τον Απρίλιο του 1945 θα πα­ ρέμενε έγκλειστος σ' έναν πύργο των Χοεντσόλλερν, στο Ζιγκμαρίνγκεν, μαζί με τη σύζυγό του και τα δέκα άτομα της ακολουθίας του. Τον Απρί­ λιο του 1945 πήγε στην Ελβετία και παραδόθηκε στις γαλλικές Αρχές. Παραπέμφθηκε στο Ανώτα­ το Δικαστήριο στο Παρίσι (23 Ιουλίου -1 5 Αυγούστου 1945) και καταδικάσθηκε σε θάνατο. Κατό­ πιν η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη και μεταφέρθηκε σ’ ένα μικρό νησί στο φρούριο του Πιέρ Λεβέ. Πέθανε στις 23 Ιουλίου 1951 σε ηλικία 96 ετών. Υπήρξε ο γηραιότερος κρατούμε­ νος της Γαλλίας.

Ο ΠΙΕΡ ΛΑΒΑΛ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ Ακόμη και σήμερα, η μορφή του Πιέρ Λαβάλ, του χαρακτηριστικότερου ίσως εκπροσώπου της «δωσιλογικής» Γαλλίας, διχάζει τους ιστορι­ κούς. Ο Λαβάλ γεννήθηκε στις 18 Ιουνίου 1883 στο Σατελντόν της Ωβέρνης. Ηταν γόνος μιας φτωχής οικογένειας και ο πατέρας του διατη­ ρούσε μια ταβέρνα κάνοντας παράλληλα και τον ταχυδρόμο του χωριού. Οπως ο Μουσολίνι, ο Λαβάλ υποστήριξε πολύ νωρίς την ιδέα ενός α­ ναρχικού σοσιαλισμού, στον οποίο ο μαρξισμός εμφανιζόταν αναμεμιγμένος με μια γενικότερη κοινωνική διαμαρτυρία. Αφού τελείωσε τη Νομι­ κή Σχολή στο Παρίσι, άσκησε τη δικηγορία, δί­ χως όμως ιδιαίτερη επιτυχία. Το 1914 εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής με το Σοσιαλιστικό Κόμμα και τάχθηκε ανοικτά εναντίον του πολέ­ μου. Η στάση του χαρακτηρίσθηκε ύποπτη και το 1918 ο Λαβάλ αναγκάσθηκε να υποστηρίξει την κυβέρνηση Κλεμανσώ και τη νίκη κατά της Γερμανίας. Επωφελούμενος από τη διάσπαση του Σοσιαλιστικού Κόμματος κατά το συνέδριο της Τουρ το 1920, ο Λαβάλ καλλιέργησε φιλικές σχέσεις με όλες τις παρατάξεις. Στους συντηρη­ τικούς εμφανιζόταν ως μετριοπαθής σοσιαλι­ στής, και στους κομμουνιστές ως ριζοσπάστης οπαδός των μεταρρυθμίσεων.


To 1926 έγινε υπουργός Δικαιοσύνης και πά­ ντρεψε την κόρη του Ζοζέ με έναν αριστοκράτη της οικογένειας Σαμπρέν, δημιουργώντας δε­ σμούς με τις «διακόσιες οικογένειες» των μεγα­ λοαστών που έλεγχαν την πολιτική ζωή της Γαλ­ λίας. Ωστόσο, ποτέ δεν έκρυψε την ταπεινή του καταγωγή και έμεινε γνωστός για την αθυροστομία και το «λαϊκό» του ύφος. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930 είχε αναλάβει όλα τα πο­ λιτικά αξιώματα, από τη διεύθυνση της εξωτερι­ κής πολιτικής μέχρι την πρωθυπουργία. Τον Ιανουάριο του 1935 επισκέφθηκε τη Ρώ­ μη για να βεβαιώσε�� τον Μουσολίνι ότι η Γαλλία δεν θα είχε αντίρρηση για μια ενδεχόμενη εξάπλωση της Ιταλίας στην Αιθιοπία. Μετά το τέλος των συνομιλιών, ο Μουσολίνι έπλεξε το προσω­ πικό εγκώμιο του Λαβάλ: «Επιθυμώ να εκφράσω την εκτίμησή μου για τη λαμπρή ευφυΐα, την ευρεία αντίληψη, την πρακτικότητα και την έξοχη διαπραγματευτική μέθοδο του κυρίου Λαβάλ. Είναι ευχαρίστηση να συζητά κανείς μαζί του. Τολμώ να πιστεύω ότι μεταξύ μας έχει αναπτυ­ χθεί προσωπική συμπάθεια, γιατί υπάρχει κάτι κοινό στη βασανισμένη νεότητα και των δυο μας και γιατί έχουμε παρόμοιες εμπειρίες στο ενερ­ γητικό μας». Πέντε χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 1940, η κατάρρευση της Γαλλίας άνοιξε καινούργιους ορίζοντες δράσης για τον Λαβάλ. Ως αντιπρόε­ δρος του νέου υπουργικού συμβουλίου του Φιλίπ Πεταίν, έγινε ο πιο θερμός υποστηρικτής της συνεργασίας με τους Γερμανούς. Θεωρώντας τον πολύ ριζοσπαστικό ως συνεργάτη, ο Πεταίν τον απέπεμψε στις 13 Δεκεμβρίου του 1940 και στη θέση του τοποθέτησε τον ναύαρχο Νταρλάν. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής το Παρίσι είχε γίνει κέντρο όλων των Γάλλων «συνεργατών» των Γερμανών που περιφρονούσαν την κάπως συγκροτημένη κυβέρνηση του Βισύ και επιζη­ τούσαν την ολοκληρωτική προσέγγιση με το Γ’ Ράιχ, δικαιολογώντας τη στάση τους ως τη «μό­ νη πατριωτική λύση». Στις πολιτικές δραστηριό­ τητες αυτού του είδους πρωταγωνιστούσαν ο τέως σοσιαλιστής Ντεά, ο πρώην κομμουνιστής Ντοριό και ο ήρωας του πολέμου Νταρνάν. Στις 27 Αυγούστου 1941 ο Πιέρ Λαβάλ βρισκόταν μαζί με τον Ντεά και άλλους γερμανόφιλους στις Βερσαλλίες, για να παρακολουθήσει μια παρέλα­ ση της «Γαλλικής Λεγεώνας» των Waffen SS που ετοιμαζόταν να αναχωρήσει για το Ανατολικό μέ­ τωπο. Ξαφνικά ένας πολίτης μέσα από το πλή­ θος, ονόματι Κολέτ, πυροβόλησε εναντίον των επισήμων. Ο Λαβάλ, τραυματισμένος στον βρα­ χίονα και στον θώρακα, θα έπεφτε στο έδαφος, εάν δεν τον κρατούσαν την τελευταία στιγμή. Διαπιστώνοντας όμως ότι το πλήθος απειλούσε να λυντσάρει τον παρολίγο δολοφόνο, φώναξε:

Ο M IL IC E F R A N C A IS E ECO ΙΕ N A T IO N A L E msC A D R E S

«Μην του κάνετε κακό!». Το επεισόδιο αυτό αποδεικνύει ότι ο Λαβάλ δεν υπήρξε ποτέ εκδικητι­ κός και δεν υστερούσε σε φυσική γενναιότητα. Αυτός και ο Ντεά, που επίσης τραυματίσθηκε, ανέρρωσαν γρήγορα από τα τραύματά τους. Τον Απρίλιο του 1942 ο Λαβάλ επέστρεψε στην κυβέρνηση και ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο της πολιτικής του Βισύ. Εκείνος που τον προώ­ θησε ήταν ο Γκαίρινγκ, και αυτή τη φορά ο Πε­ ταίν αναγκάσθηκε να υποχωρήσει. Οι Γερμανοί είχαν τώρα έναν δικό τους άνθρωπο στο Βισύ, καθώς είχαν κουραστεί από το διπλό παιχνίδι του Πεταίν, του ναυάρχου Νταρλάν, του στρατη­ γού Βεϋγκάν και όλων των υπουργών του Βισύ, που ταλαντεύονταν, περιμένοντας να δουν αν τελικά τον πόλεμο θα τον κέρδιζε ο Χίτλερ ή οι Σύμμαχοι.

Μέλη της Μιλίς φρουρούν την είσοδο της σχολής εκπαίδευσής τους.

Ο 1. Νταρνάν ήταν ο αρχηγός της παραστρατιωτικής Μιλίς. Στη φωτογραφία διακρίνεται μαζί με συνεργάτες του στο Τροκαντερό (Ιούλιος 1944).

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


«Δίνουν το αίμα τους δώστε την εργασία σας για να σώσετε την Ευρώπη από τον μπολσεβικισμό». Γερμανική αψίσα για τους Γάλλους εργάτες στην κατεχόμενη Γαλλία.

Ο Μαρσέλ Ντεά, αρχηγός του φασιστικού κόμματος RNP.

34

Στις 22 Ιουνίου 1942 ο Λαβάλ εκφώνησε έ­ ναν από τους πιο δυναμικούς του λόγους: «Εύ­ χομαι να νικήσει η Γερμανία, γιατί αλλιώς ο μπολσεβικισμός θα κυριαρχήσει στην Ευρώπη. Η Γαλλία δεν μπορεί να μείνει απαθής και αδιά­ φορη απέναντι στις θυσίες στις οποίες υποβάλ­ λεται η Γερμανία για να οικοδομήσει την Ευρώ­ πη μέσα στην οποία θα έχουμε τη θέση μας και εμείς οι Γάλλοι». Στο εξωτερικό οι «Ελεύθεροι Γάλλοι» του Ντε Γκωλ τον κατηγόρησαν αμέσως για προδοσία. Ωστόσο, ο Λαβάλ δεν ασπάσθηκε ποτέ απόλυτα τη γερμανική υπόθεση. Γι’ αυτόν προείχαν τα «γαλλικά συμφέροντα» και προσπα­ θούσε πάντοτε να προσφέρει τα λιγότερα στους Γερμανούς, δημιουργώντας την εντύπω­ ση ότι τους εξυπηρετούσε πιστά. Ετσι κατόρθω­ σε και έπεισε τον Φριτς Ζάουκελ, υπεύθυνο του Ράιχ για τη στρατολόγηση Ευρωπαίων εργατών, να στα­ λούν όσο γινόταν λιγότεροι Γάλλοι για να εργασθούν στη Γερμανία. Μέχρι το 1944, μό­ νο 18% των εργατικών χειρών της Γαλλίας πήγαν στη Γερμανία, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην Ολλανδία και το Βέλγιο ήταν 80%. Ηταν τό­ σο συχνές οι συγκρούσεις του Λαβάλ με τον Ζάουκελ, ώστε ο ιστορικός του Βισύ Μαρτέν ντυ Γκαρ έγραψε ότι ένα πρωί ο Λαβάλ και ο Ζά­ ουκελ λίγο έλειψε να ξυλο-

κοπήσουν ο ένας τον άλλο. Στο τέλος της «συ­ ζήτησής» τους, ο Λαβάλ διόρθωνε το πουκάμισό του, τη γραβάτα του και τις γκέτες του. Αντίθε­ τα από τον στρατάρχη Πεταίν, ο Λαβάλ αντιμε­ τώπιζε τις απαιτήσεις των Γερμανών με μεγαλύ­ τερη αποφασιστικότητα. Πίστευε ότι το να δια­ πραγματεύεσαι και το να ριψοκινδυνεύεις ήταν τελείως διαφορετικά πράγματα. Κινήθηκε επι­ δέξια προσποιούμενος ενίοτε προθυμία και αποφεύγοντας, π.χ., να αναλάβει την υποχρέωση ένοπλης επίθεσης εναντίον των γαλλικών αποι­ κιών της Ισημερινής Αφρικής που είχαν τεχθεί με τον Ντε Γκωλ. Σε θέματα όμως που θεωρού­ σε «δευτερεύοντα», υποχωρούσε κάνοντας «δώρα» στους Γερμανούς. Υποχρέωσε π.χ. κάποια γαλλική εταιρία να πουλήσει στους Γερμα­ νούς μεταλλεία χαλκού στη Γιουγκοσλαβία. Αργότερα παραχώρησε στους κατακτητές 200 τόννους χρυσού τους οποίους η βελγική κυβέρ­ νηση είχε εμπιστευθεί στην κυβέρνηση της Γαλ­ λίας. Για τον Λαβάλ, «η συνεργασία είναι η φυσι­ κή τάξη των πραγμάτων». Οι ημέρες του όμως ήταν μετρημένες. Καθώς στο Στάλινγκραντ άρ­ χισε να χάνεται η βεβαιότητα της γερμανικής νί­ κης, στη Γαλλία άρχισε ο εμφύλιος πόλεμος. Η Πολιτοφυλακή (Milice) και τα SS κυνηγούσαν Εβραίους και αντιστασιακούς. Ο Λαβάλ συνέχιζε να πιστεύει ότι ο πόλεμος θα τελείωνε με συμβι­ βασμό και όχι με οριστική ήττα του Γ’ Ράιχ. Τότε η Γαλλία θα μπορούσε να καθορίσει το μεταπο­ λεμικό της μέλλον με τις τρεις εξαντλημένες δυνάμεις, τη Γερμανία, τη Ρωσία και την Αγγλία. Ο ιστορικός Ρόμπερτ Πάξτον έγραψε για τον Λαβάλ στο έργο του «Vichy France»: «Ο Λαβάλ ή­ ταν το ιδεώδες εξιλαστήριο θύμα, με εκείνη την ασυγκράτητη τάση για ραδιουργίες που του απέ­ διδαν, η προσωποποίηση του κακού το 1944, έ­ νας νεκρός που δεν μπορούσε πια να αναφωνή­ σει «Κι εσύ!», σαν τον Καίσαρα. Ο «Πιερ ο Μαύ­ ρος», ο μοναδικός πολιτικός που το επώνυμό του μπορούσε να διαβαστεί και από τα δεξιά, ένα δώρο των θεών για τους σκιτσογράφους με το στρογγυλό του πρόσωπο, το ηλιοκαμένο δέρμα του, το αιώνιο τσιγάρο του, την άσπρη γραβάτα του [...]. Ωστόσο, δεν μπορούμε να καταλάβουμε την πορεία του Λαβάλ αν δεν θυμηθούμε ότι διατήρησε ανέπαφη την πολιτική βάση του στην εργατική τάξη του Ομπερβιλιέ. Τη διατήρησε με τους λαϊκούς τρόπους του και την αποτελεσμα­ τική βοήθεια που παρείχε στους εκλογείς του. Ενας άνθρωπος δίχως κόμμα, πραγματιστής, που φλέρταρε και με την Αριστερά και με τη Δε­ ξιά, που στηριζόταν αποκλειστικά στις προσωπι­ κές επαφές του, αυτός ήταν ο Λαβάλ». Οταν οι Γερμανοί αποσύρθηκαν από τη Γαλ­ λία, ο Λαβάλ κατέφυγε στο Ζιγκμαρίνγκεν μαζί με τον μικρόκοσμο των Γάλλων δωσίλογων. Λίγο


Γάλλοι αντιστασιακοί ανακρίνουν γυναίκες που συνήψαν σχέσεις με στρατιώτες της Βέρμαχτ.

πριν το τέλος του πολέμου, τον Απρίλιο του 1945, δραπέτευσε στην Ισπανία με ένα γερμανι­ κό αεροπλάνο. Υστερα από μερικές εβδομάδες αποφάσισε να επιστρέφει στη Γαλλία για να δικασθεί. Στην απολογία του στο Ανώτατο Δικα­ στήριο είπε πως τον Ιούλιο του 1940, «οποιοσ­ δήποτε άνθρωπος με κοινή λογική δεν μπορού­ σε παρά να προβλέπει τη νίκη της Γερμανίας». Ανέπτυξε τη θέση του για τη χρησιμότητα της «συνεργασίας» και αρνήθηκε ότι επιδίωξε τη στρατιωτική συμμαχία με τη Γερμανία. Αλλά την εποχή εκείνη τα πάθη ήταν πολύ μεγάλα στη Γαλλία και η χώρα έπρεπε να εξιλεωθεί για τη «συνεργασία» της με τον κατακτητή. Η καταδί­ κη του ήταν αναμενόμενη και δύο πολιτικοί του αντίπαλοι, ο Λεόν Μπλούμ και ο Πώλ Ρενώ, δια­ κήρυξαν πως η δίκη του δεν έγινε κανονικά. Ο συγγραφέας Φρανσουά Μωριάκ ζήτησε από τον Ντε Γκώλ να επέμβει. Η κυβέρνηση όμως επικύ­ ρωσε την ποινή. Ο Ντε Γκωλ έγραψε στα απο­ μνημονεύματά του ότι ο Λαβάλ «βρήκε το θάρ­ ρος, βάδισε με σταθερό βήμα προς το απόσπασμα και πέθανε θαρραλέα». Στους στρατιώτες του αποσπάσματος που παρατάχθηκαν μπρο­ στά του είπε: «Είσθε ο αθώοι συνεργοί ενός πο­ λιτικού εγκλήματος. Πεθαίνω επειδή αγάπησα πολύ την πατρίδα μου. Σας παρακαλώ να με κτυπήσετε στην καρδιά». Ο επικεφαλής αξιωματι­ κός του προσέφερε μια καρέκλα. Αρνήθηκε. «Ενας πρόεδρος της Γαλλίας πεθαίνει πάντα όρ­ θιος!», φώναξε. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν: «Ζήτω η Γαλλία!». Ηταν 12.15 της 15ης Οκτωβρί­ ου 1945. Η λευκή γραβάτα που φορούσε στον λαιμό, μαζί με ένα μαντήλι με τα τρία χρώματα της γαλλικής σημαίας, γέμισαν από το αίμα του.

Ο ΜΑΡΣΕΛ ΝΤΕΑ ΚΑΙ TO RNP Ο Μαρσέλ Ντεά εγκαινίασε το δεύτερο με­ γαλύτερο από τα γαλλικά φασιστικά κινήματα τον Ιανουάριο του 1941. Αυτό ήταν το «Επανασυστημένο Εθνικό Μέτωπο» (RNP), και το γεγο­ νός ότι ένας πρώην σοσιαλιστής, όπως ο Ντεά, ήταν επικεφαλής του, καθιστούσε το νεοσύστα­ το κόμμα ελκυστικό στους αριστερούς ψηφοφό­ ρους. Σύντομα αριθμούσε 20.000 μέλη και υπο­ στήριξε την πολιτική της συνεργασίας με το Γ’ Ράιχ. Ο Ντεά επικαλείτο ανοικτά την κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης και έδινε έμφαση στην κορπορατιστική οικονομία, τη συνδικαλι­ στική οργάνωση και τη διοικητική και εκπαιδευ­ τική μεταρρύθμιση. Εκανε λόγο πάντα για έναν «ειρηνικό φασισμό» και μια «διεθνή» του φασι­ σμού. Παρότι ο Ντεά τήρησε τη πιο μετριοπαθή αντισημιτική στάση από τους φασίστες Γάλλους συναγωνιστές του, οι γερμανικές Αρχές υποστή­ ριξαν τον «αριστερό φασισμό» του κρίνοντάς τον χρήσιμο για τον προσηλυτισμό ενός τμήμα­ τος της γαλλικής Αριστεράς. θερμή υποστήριξη το νεοσύστατο κόμμα βρήκε επίσης από Γάλ­ λους επιχειρηματίες που εργάζονταν για τη γερ­ μανική πολεμική μηχανή. Ανάμεσά τους ήταν οι οικογένειες Λορεάλ, Σόιλερ κ.ά. Αν και δημιούρ­ γησε τη δική του πολιτοφυλακή, όπως και τα άλ­ λα φασιστικά κόμματα, το RNP δεν υποστήριζε ένθερμα τη βία. Μετά την κατάληψη της υπόλοι­ πης Γαλλίας από τους Γερμανούς (Νοέμβριος 1942), η Αντίσταση πολλαπλασίασε τις επιθέσεις της κατά των Γάλλων φασιστών. Ο Ντεά γλύτωσε στις 9 Μαρτίου 1943 από μια απόπειρα εναντίον του μόλις την τελευταία στιγμή. Απτόητος, συ­ νέχισε την πολιτική της στενής συνεργασίας με

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

35


μερικές ακόμη προσωπικότητες, και η «Επιτρο­ πή της Γαλλικής Απελευθέρωσης», με αρχηγό τον Ζακ Ντοριό. Ο τελευταίος είχε την πλήρη υ­ ποστήριξη του Χίτλερ. Στο Ζιγκμαρίνγκεν ο Ντεά ίδρυσε ένα γαλλικό σχολείο για τις ανάγκες των παιδιών των Γάλλων προσφύγων και ασχολήθηκε με τις δραστηριότητες της Κυβερνητικής Επι­ τροπής, εκφωνώντας λόγους σε Γάλλους εργά­ τες για την ανάγκη δημιουργίας μιας «Ενωμένης Ευρώπης» και την αντίσταση στον κομμουνισμό. Οταν τον Απρίλιο του 1945 οι Σύμμαχοι έφθασαν στο Bodensee, ο Ντεά με μια αυτοκινητοπομπή οπαδών του διέφυγε στο Φέλντκιρχ. Από εκεί, με μια ομάδα συνεργατών του, προσπάθησε να περάσει στην Ιταλία. Στο Νατούρν οι δρόμοι τους χώρισαν και ο Ντεά συνέχισε την πορεία του συνοδευόμενος από τη σύζυγό του Ελέν. Φθάνοντας στο Μιλάνο το φοβισμένο ζευγάρι απέκτη­ σε ψεύτικα έγγραφα. Με νέα ονόματα, ο Ντεά και σύζυγός του παρέμειναν 22 μήνες στη Γένο­ βα. Στις 20 Ιουνίου 1945 ο Ντεά διάβασε σε μια ε­ φημερίδα ότι το Ανώτατο Δικαστήριο στην Γαλ­ λία τον είχε καταδικάσει σε θάνατο για τη συ­ νεργασία του με τον εχθρό. Στις 21 Απριλίου 1947 οι Ντεά (με το ψευδώνυμο Λερού) μετακό­ μισαν στο Τορίνο. Εκεί ο Ντεά παρέδιδε μαθήμα­ τα Γαλλικών και έγραψε τα απομνημονεύματά του. Πέθανε το 1945, ύστερα από βαριά και σύ­ ντομη ασθένεια.

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟ Υ ΦΕΡΝΑΝΤ ΝΤΕ ΜΠΡΙΝΟΝ Τιμωρία ενός Γάλλου συνεργάτη των Γερμανών λίγο μετά την έλευση των Συμμάχων.

36

το Γ' Ράιχ και τον Μάρτιο του 1944 ανέλαβε το Υπουργείο Εργασίας. Στις 28 Μαϊου 1944 επισκέφθηκε τον Χίτλερ στο Ομπερσάλτσμπεργκ και συνομίλησε μαζί του για την αποστολή Γάλλων εργατών για τις ανάγκες της γερμανικής πολεμι­ κής Βιομηχανίας. Η συμμαχική όμως απόβαση στη Νορμανδία ανέστειλε τα γερμανικά σχέδια. Λίγο αργότερα, καθώς η συμμαχική προέλαση συνεχιζόταν, εκατοντάδες οπαδοί του RNP συ­ γκεντρώθηκαν στο Παρίσι. Στις 17 Αυγούστου 1944, το πρώτο τραίνο με Γάλλους δωσίλογους εγκατέλειψε τη γαλλική πρωτεύουσα με προορι­ σμό το Νανσύ. Στις 31 Αυγούστου η ελίτ του γαλ­ λικού φασισμού (Ζάκ Ντοριό, Φερνάντ ντε Μπρινόν και Πωλ Μαριόν) ταξίδεψε στο Ράστενμπουργκ της Ανατολικής Πρωσσίας για να συνα­ ντήσει τον Χίτλερ. Εκεί αποφασίσθηκε να μετα­ κινηθούν όλοι οι Γάλλοι συνεργάτες στο Ζιγκμαρίνγκεν, στη νοτιοδυτική Γερμανία. Στη γερμανική πόλη δημιουργήθηκαν δύο διαφορε­ τικά κέντρα εξουσίας: Η «Κυβερνητική Επιτρο­ πή», με ηγέτη τον Ντεά, στην οποία συμμετείχαν

Ενας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώ­ πους της κυβέρνησης του Βισύ ήταν ο συγγρα­ φέας Φερνάντ ντε Μπρινόν. Γεννημένος το 1885 στην πόλη Λιμπούρν, σπούδασε Πολιτικές Επι­ στήμες και Νομικά. Κατά τη διάρκεια του Α’ Πα­ γκοσμίου Πολέμου υπηρέτησε στο γαλλικό Υπουργείο Πολέμου με αρμοδιότητα το Τμήμα Ενημέρωσης. Το 1920 ανέλαβε την αρχισυνταξία της εφημερίδας «Journal des Debats» και πραγμα­ τοποίησε πολλά ταξίδια στη Γερμανία. Γνωρίζο­ ντας από κοντά τα αποτελέσματα της Συνθήκης των Βερσαλλιών και της οικονομικής κρίσης στη Γερμανία, τάχθηκε υπέρ της επαναπροσέγγισης των δύο λαών και κατά των γερμανικών αποζη­ μιώσεων στη Γαλλία. Η πολιτική αλλαγή και η άνο­ δος του Χίτλερ στην εξουσία δεν τον άφησαν α­ συγκίνητο. Υπήρξε ο πρώτος Γάλλος δημοσιογρά­ φος που πήρε και δημοσίευσε μια συνέντευξη του Γερμανού καγκελλαρίου στην εφημερίδα «Le Matin» (19 Νοεμβρίου 1933). Μαζί με τον εκπρό­ σωπο του Γερμανογαλλικού Κινήματος Νεολαίας, Οττο Αμπετζ, και Γάλλους διανοουμένους ίδρυσε το 1935 τον «Γαλλογερμανικό Σύνδεσμο» («Comite France-Allemagne») που προωθούσε τη


φιλία ανάμεσα στους δύο λαούς και συναντήσεις βετεράνων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1934 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο του με τίτλο «FranceAllemagne, 1918-1934». Σ’ αυτό ο Ντε Μπρινόν τό­ νιζε τη σημασία της αποφυγής ενός νέου πολέ­ μου με τη σύμπραξη των δύο λαών. Ο «Γαλλογερμανικός Σύνδεσμος» και η κοινή γνώμη πίεσαν τη γαλλική κυβέρνηση να συνυπογράψει το Σύμφω­ νο του Μονάχου (30 Σεπτεμβρίου 1938). Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Νταλαντιέ, αναγνωρίζοντας τις υπηρεσίες του Ντε Μπρινιόν, τον τίμησε αργότε­ ρα με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Η γαλλική συνθηκολόγηση τον Ιούνιο του 1940 τον ώθησε να δραστηριοποιηθεί ακόμη πε­ ρισσότερο. Με εντολή του Πιερ Λαβάλ, ήλθε σε επαφή με τον νέο Γερμανό πρεσβευτή στο Παρί­ σι, Οττο Αμπετζ (3 Αυγούστου 1940). Οι δύο πα­ λαιοί φίλοι συνεργάσθηκαν εκ νέου για την κοι­ νή υπόθεση. Μετά την πρώτη παραίτηση του Λα­ βάλ από την κυβέρνηση του Βισύ, ο Πεταίν διό­ ρισε τον Ντε Μπρινόν εκπρόσωπο της κυβέρνη­ σής του στο Παρίσι. Καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του, έπαιξε έναν πολύ σημαντικό ρόλο στις γαλλογερμανικές υποθέσεις και παρενέβη υπέρ της πολιτικής του Πεταίν. Συγκέντρωσε γύ­ ρω του τούς περισσότερους γερμανόφιλους συ­ νεργάτες και διοργάνωσε επισκέψεις στο Ράιχ και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ενημέρωσε την κυ­ βέρνηση του Βισύ για την ανάγκη δημιουργίας αμυντικών έργων στην περιοχή της δυτικής Γαλ­ λίας και για τα γερμανικά αντίποινα εξαιτίας της Αντίστασης. Ο Ντε Μπρινόν χαιρέτησε τη γερμα­ νική νίκη κατά των Συμμάχων στην Διέππη (19 Αυγούστου 1942) και πρωτοστάτησε στη δημι­ ουργία της γαλλικής αντικομμουνιστικής Λεγεώ­ νας «Legion des Volontaires Francais contre le bolchevisme» (LVF). Παρά την υποστήριξη του Ντε Μπρινόν προς τη «Λεγεώνα», η κυβέρνηση Πε­ ταίν, εκτός από μερικές εξαγγελίες, αρνήθηκε την ενεργή συνδρομή της. Τον Μάιο του 1943 ο Ντε Μπρινόν έστειλε μια επιστολή στον Γκαίμπελς εκδηλώνοντας τη δυσαρέσκειά του για την ισχνή υποστήριξη της LVF από το Βισύ. Ο Λα­ βάλ έγινε έξω φρενών, επειδή ο Ντε Μπρινόν ενήργησε αυτόβουλα. Τους επόμενους μήνες η ρήξη ανάμεσα στους δύο άνδρες θα καθίστατο οριστική. Στις 16 Αυγούστου 1944 ο Ντε Μπρινόν εγκατέλειψε με τη σύζυγό του τη Γαλλία για τη Γερμανία. Νωρίτερα παρέλαβε ένα πιστοποιητικό «Αριας καταγωγής» για την εβραϊκής καταγωγής σύντροφό του και, μαζί με τον Μαρσέλ Ντεά, τον Ζακ Ντοριό, τον Ζ. Νταρνάντ και τον Πωλ Μαριόν, έγινε δεκτός από τον Φύρερ στο αρχηγείο του (1 Σεπτεμβρίου 1944). Το φθινόπωρο του ίδιου έ­ τους οι περισσότεροι Γάλλοι δωσίλογοι εγκατα­ στάθηκαν στην πόλη Ζιγκμαρίνγκεν, στη νότια Γερμανία. Ο Ντε Μπρινόν προσπάθησε να πείσει

τον Πεταίν για την ανάγκη επανίδρυσης μιας ε­ ξόριστης γαλλικής κυβέρνησης. Ο Στρατάρχης ό­ μως παρέμεινε σταθερός στην άρνησή του να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε κυβέρνηση επί γερμανικού εδάφους. Τελικά, την 1η Οκτωβρίου 1944, ο Ντε Μπρινόν ανέλαβε την προεδρία της «Κυβερνητικής Επιτροπής» μαζί με τους Μαρσέλ Ντεά, Ζάκ Νταρνάν, Ζαν Λουσέρ και τον στρατη­ γό Μπριντού. Πρωταρχικό μέλημα της «Κυβερνη­ τικής Επιτροπής» ήταν η εκπροσώπηση των γαλ­ λικών συμφερόντων για τα 2.000.000 Γάλλων που βρίσκονταν την εποχή εκείνη στο έδαφος του Γ’ Ράιχ. Δημοσιογραφικό όργανο της εξόριστης γαλ­ λικής κυβέρνησης ήταν η εφημερίδα «La France» και ο ραδιοσταθμός «lei la France». Οταν τον Απρί­ λιο του 1945 οι Σύμμαχοι κατέκλυσαν τη νοτιοδυ­ τική Γερμανία, ο Ντε Μπρινόν διέφυγε από το Ζι­ γκμαρίνγκεν με κατεύθυνση την Ελβετία. Οι ελ­ βετικές Αρχές του αρνήθηκαν την είσοδο και ε­ κείνος κατέφυγε στο Τυρόλο με ένα αυτοκίνητο. Από εκεί, με περιπετειώδη τρόπο, βρέθηκε στη Βαυαρία και παραδόθηκε στους Αμερικανούς (8 Μαϊου 1945). Οι τελευταίοι τον παρέδωσαν με τη σειρά τους στους Γάλλους στο Λιντάου. Αν και βαριά άρρωστος (αφού είχε εγχειρισθεί πρόσφα­ τα), ξυλοκοπήθηκε άγρια και υπέστη φρικτά βα­ σανιστήρια. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του έγραψε τα απομνημονεύματά του. Γνωρίζοντας το τέλος που τον ανέμενε, απάλλαξε τους δικη­ γόρους του από την υπεράσπισή του αποφασίζο­ ντας να σιωπήσει. Ο μοναδικός μάρτυρας υπερά­ σπισης που είχε ήταν ο Γερμανός πρεσβευτής Οττο Αμπετζ. Στις 6 Μαρτίου 1947 το Δικαστήριο Δωσίλογων τον καταδίκασε σε θάνατο. Ο πρόε­ δρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Οριόλ αρνήθηκε να του δώσει χάρη και ο Ντε Μπρινόν οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι τελευταίες του λέξεις μπροστά στα όπλα των εκτελεστών του ή­ ταν: «Το μέλλον θα με δικαιώσει!».

Ο Φερνάντ ντε Μπρινόν με τον Ρίμπεντροπ.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

37


Βρετανοί Ναζί στο πλευρό του Χίτλερ τη Βρετανία σημαντικότερη προσωπι­ Ο Μόσλεϋ γεννήθηκε στις 16 Νοεμβρίου κότητα του βρετανικού εθνικισμού υ­ 1896 στο Σρόπσιρ και ήταν ο μεγαλύτερος από πήρξε ο σερ Οσβαλντ Μόσλεϋ, ένας τα τρία αδέλφια του. Μεγάλωσε στην αγροτι­ πρώην ανερχόμενος νεαρός ηγέτης του Εργα­ κή περιοχή του Στάφορντσιρ και από πολύ μι­ τικού κόμματος, του οποίου η τροχιά ως κρός παρουσίασε μεγάλη ροπή προς τη φ υσι­ «Βρετανού Μουσολίνι» ήταν παρόμοια με αυ­ κή ζωή, τον αθλητισμό και ιδιαίτερα την πυγ­ τή του Ιταλού ηγέτη, των Γάλλων Ντεά και μαχία, όπου στο παρελθόν είχαν διαπρέψει ο Ντοριό, με μόνη διαφορά ότι ο Μόσλεϋ ολο­ παππούς και ο πατέρας του. Καταγόταν από κλήρωσε τη μετάβαση στον φασισμό πιο γρή­ αυθεντική οικογένεια ευγενών (του 13ου αιώ­ γορα μέσα σε έναν περίπου χρόνο από τότε να), και η σχολική του εκπαίδευση πραγματοπου εγκατέλειψε το Εργατικό κόμμα. ποιήθηκε στο ιδιωτικό σχολείο του Γουίντσεστερ, το οποίο ήταν γνωστό για την ώθηση που έδινε στους μαθητές του προς τον α θ λη ­ τισμό. Μετά την αποφοίτηση από το Γουίντσεστερ παρουσιάσθηκε στο Σάντχερστ για να α­ κολουθήσει στρατιωτική σταδιοδρομία, ω­ στόσο η έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 διέκοψ ε πρόωρα τις εκεί σπουδές του. Ο Μόσλεϋ κατατάχθηκε στο 16ο Σύνταγ­ μα Λογχοφόρων και παρέμεινε για μικρό διά­ στημα στη Βρετανία σε εφεδρεία. Η παρατεταμένη αδράνεια της μονάδας του τον απο­ γοήτευσε. Σύντομα ζήτησε μετάθεση και ε­ ντάχθηκε στο νεοσχηματισθέν Βασιλικό Ιπτά­ μενο Σώμα. Λίγο αργότερα έλαβε μέρος στη δίνη του Α ’ Παγκοσμίου Πολέμου ως ιπτάμε­ νος παρατηρητής/ναυτίλος στον εναέριο χώ­ ρο κοντά στα γαλλοβελγικά σύνορα. Σε κάποια πτήση τραυματίσθηκε σοβαρά και κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής του πληροφ ορήθηκε πως το προηγούμενο σύνταγμά του, το οποίο στο μεταξύ είχε μεταφ ερθεί στη Γαλλία, είχε υποστεί βαρύτατες απώλειες σε αξιωματικούς. Εγκαταλείποντας το στρα­ τιωτικό νοσοκομείο, βρέθηκε αμέσως δίπλα στους παλαιούς του συντρόφους του 16ου Συντάγματος Λογχοφόρων και το φθινόπωρο του 1915 στα λασπωμένα χαρακώματα της Γαλλίας. Εκείνος ο πόλεμος του άφησε ανεξί­ τηλα σημάδια και καθόρισε την πολιτική του συμπεριφ ορά τα επόμενα χρόνια. Στα τέλη του 1916 ο Μόσλεϋ τραυματίσθηκε σοβαρά στο πόδι. Χρειάσθηκαν επανειλημμένες εγ­ χειρήσεις για να κατορθώσουν οι γιατροί να

Σ Αψίσα του «Βρετανικού Ελεύθερου Σώματος».

38


Σερ Νέβιλ Τσάμπερλαιν, ο διαπρεπέστερος εκπρόσωπος στη Βρετανία της «πολιτικής του κατευνασμού» προς τον Χίτλερ. Εδώ απεικονίζεται κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Μόναχο, το 1938, η οποία κατέληξε στην υπογραφή του ομώνυμου συμφώνου.

το σώσουν. Εκτοτε ο αρρενωπός και υψηλόσωμος Μόσλεϋ χώλαινε ελαφρά. Μετά τον πόλεμο ο Μόσλεϋ ασχολήθηκε με την πολιτική, ωθούμενος από το όραμα της δικαιοσύνης απέναντι στους ανθρώπους που είχαν πολεμήσ ει για τη Βρετανία, ε π ιθ υ ­ μώντας την οικοδόμηση «μιας χώρας κατάλ­ ληλης για ήρωες». Σε ηλικία 22 ετών εκλέχθ η ­ κε ο νεαρότερος βουλευτής του Βρετανικού Κοινοβουλίου με την κυβέρνηση συνασπι­ σμού του φ ιλελεύθερ ου Λόυντ Τζωρτζ. Σύ­ ντομα όμως ή λθε σε ρήξη με τους Συντηρητι­ κούς που υποστήριζαν την κυβέρνηση, επει­ δή είχαν αποκομίσει τεράστια οικονομικά ο­ φέλη κερδοσκοπώντας την εποχή του π ο λέ­ μου. Η διαφοροποίηση του πολιτικού του μέλ­ λοντος και η ένταξή του στην «ιδεολογία του δρόμου» ήδη διαφαινόταν στον ορίζοντα. Η κρίση στην κυβέρνηση του Λόυντ Τζωρτζ

κορυφώ θηκε το 1920 με επίκεντρο το πρόβλη­ μα της Ιρλανδίας. Ο Μόσλεϋ αντιτάχθηκε στα εξοντωτικά μέτρα της βρετανικής κυβέρνη­ σης κατά των εξεγερμένων Ιρλανδών. Απογοη­ τευμένος, αποστασιοποιήθηκε από την κυβερ­ νητική συμμαχία Φιλελευθέρων - Συντηρητι­ κών και το 1924 προσχώρησε στο Εργατικό κόμμα. Οι ριζοσπαστικές όμως αντικαπιταλιστικές του προτάσεις, η εχθρότητά του προς το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς και οι θ έ ­ σεις του υπέρ του κράτους - πρόνοιας συνά­ ντησαν την καθολική αντίδραση του «σοσιαλι­ στικού» Εργατικού κόμματος. Οταν το τελευ­ ταίο ανέλαβε την εξουσία, οι ιδέες του Μό­ σλεϋ δεν έγιναν αποδεκτές από τον πρω θυ­ πουργό Μακντόναλντ, και ο Μόσλεϋ υπέβαλε την παραίτησή του στις 20 Μαϊου 1930. Η ευ­ καιρία για την ανεξάρτητη και άμεση πολιτική του δράση στη Βρετανία πλησίαζε.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

39


Ο Τζων Εϊμερυ ανάμεσα σε Φλαμανδούς ομοϊδεάτες του το 1944.

Η ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Η ΙΔΡΥΣΗ TO Y BUF Την 1η Μαρτίου 1931 ο σερ Οσβαλντ Μό­ σλεϋ αποφάσισε να συγκρουσθεί ανοικτά με το πολιτικό κατεστημένο της εποχής του, ι­ δρύοντας το «Νέο κόμμα» (New Party), αποφα­ σισμένος να δώσει Βιώσιμες λύσεις στα επιτα­ κτικά προβλήματα που μάστιζαν τη χώρα του. Στην προσπάθεια αυτή τον ακολούθησαν τέσ­ σερις Βουλευτές των Εργατικών, το νεοσύστα­ το όμως κόμμα δεν έμελλε να επιβιώσει για πο­ λύ. Οι πιέσεις απέναντι του ήταν ασφυκτικές και με την πρώτη επιτυχία του (4.500 ψήφοι Μια από τις 800 στολές που είχαν ετοιμαστεί για το «Βρετανικό Ελεύθερο Σώμα».

στο Αστον-άντερ-Λάιν, οι οποίες κόστισαν α­ κριβά στους Εργατικούς) έγιναν ακόμα εντο­ νότερες. Η ακροαριστερή πτέρυγα του κόμμα­ τος, σε συνεργασία με το ισχυρό Κομμουνιστι­ κό κόμμα, δεν έπαυαν να επιτίθενται στην η ­ γεσία του Νέου κόμματος. Παράλληλα η υιο­ θέτηση θέσεων, όπως η κορπορατιστική οργά­ νωση της οικονομίας, η συνεργασία των «παραγωγικών τομέων», η λατρεία της στρατικοποίησης της πολιτικής ως πρότυπο ζωής και συλλογικής δράσης, παρέμεινε χωρίς αντίκρι­ σμα στη σκληρή αποπνικτική και Βίαιη καθημε­ ρινότητα της δεκαετίας του ’30. Στις εκλογές του 1931 το Νέο Κόμμα δεν κατάφερε να εκλέ­ ξει ούτε έναν από τους 22 υποψηφίους του. Απογοητευμένος ο Μόσλεϋ προέβη στη διάλυση του Νέου κόμματος και, εμπνευσμέ­ νος από το παράδειγμα του Μ ουσολίνι και της οδεύουσας προς τον εθνικοσοσιαλισμό Γερ­ μανίας, προσανατολίσθηκε σε νέες, ριζοσπα­ στικότερες οδούς πολιτικής έκφρασης. Την 1η Οκτωβρίου 1932, σε ένα μικρό γρα­ φείο της οδού Μεγάλου Γεωργίου στο Λονδί­ νο, υψώθηκε μια νέα σημαία: εκείνη του κόμ­ ματος με την ονομασία «Βρετανική Ενωση Φα­ σιστών και Εθνικοσοσιαλιστών» (British Union of Fascists and Nationalsocialists, γνωστότερου με τα αρχικά BUF ή απλά British Union). Στο ξεκίνημα της Βρετανικής Ενωσης παρευρέθηκαν μόλις μερικές δεκάδες άτομα (συγκεκριμένα 32 νεαροί οπαδοί). Η ραχοκοκκαλιά του νέου κόμματος στηρίχθηκε σε πρώ­ ην μαχητές του Α ’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ο­ π οίοι έσπευσαν από την αρχή να πυκνώσουν


0 Τζων Εϊμερυ (δεξιά) και η Γαλλίδα σύντροφός του Μισέλ, σε μια ε&νικοσοσιαλιστική εκδήλωση.

τις τάξεις του BUF. Το κάλεσμα του Μόσλεϋ προς τους Βρετανούς ήταν χαρακτηριστικό: «Ζητάμε από εκείνους που εντάσσονται σε μας να Βαδίσουν μαζί μας σε μια μεγάλη και ρι­ ψοκίνδυνη περιπέτεια. Τους ζητάμε να είναι προετοιμασμένοι να θυσιάσουν τα πάντα, αλ­ λά να μη το κάνουν για κάποιους μικρούς και ανάξιους σκοπούς. Τους ζητάμε να αφιερώ­ σουν τις ζωές τους στην οικοδόμηση σ’ αυτή τη χώρα ενός κινήματος της σύγχρονης επο­ χής, το οποίο, λόγω της βρετανικής του έκφρα­ σης, θα υπερβεί, όπως συνέβη συχνά προηγου­ μένως στην ιστορία μας, κάθε πρόδρομο στην [ευρωπαϊκή] Ηπειρο όσον αφορά την αντίληψη και τα επιτεύγματα». Οπως και άλλα φασιστικά κινήματα σε κο­ ρεσμένες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, το BUF δεν προπαγάνδιζε υπέρ του πολέμου και της ε­ πέκτασης, αλλά υπέρ της ειρήνης και της ευη­ μερίας. Ο Μόσλεϋ ήταν παθιασμένος με την υ­ πέρβαση της κοινωνικής, οικονομικής και πολι­ τιστικής παρακμής, την οποία πίστευε ότι θα μπορούσε να κατοχυρώσει μόνο ο πειθαρχημέ­ νος εθνικισμός και ο νέος πολιτισμικός δυναμι­ σμός του φασισμού στην ιταλική του εκδοχή. Το κόμμα του εξελίχθηκε σε ένα από τα φασι­ στικά κινήματα που διέθεταν το πιο ανεπτυγ­ μένο πρόγραμμα και πρέσβευαν επεξεργασμέ­ νες κορπορατιστικές οικονομικές προτάσεις. Η κινητήρια δύναμη των απόψεών του ήταν, ό­ πως έγραψε ο κορυφαίος ιστορικός Στάνλεϋ

Πέιν, «αποφασιστικά μοντέρνα, δίνοντας μεγά­ λη βαρύτητα στην οικονομική θεωρία και την έννοια της «επιστημονικής παραγωγής», ενώ ασπαζόταν την ίση πληρωμή για τις γυναίκες. Επίσης διακήρυσσε τον «βιταλισμό» και ένα εί­ δος «υπερανθρώπου», ενώ τόνιζε την πολιτι­ στική και ιμπεριαλιστική αποστολή της Βρετα­ νίας στον κόσμο «για να σώσει τα μεγάλα έθνη από την παρακμή και να βαδίσουν μαζί προς μία υψηλότερη και πιο ευγενή τάξη πολιτι­ σμού»» (βλ. Στάνλεϋ Πέιν, σσ. 427-8). Πολύ σύντομα η σημαία του BUF (με τον Κεραυνό, που συμβόλιζε τη δράση, μέσα σε έ­ ναν κύκλο, που συμβόλιζε τη βρετανική ενόΤο έμβλημα του BUF.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

41


τητα) κυμάτιζε σε πολλά σπίτια των εργατικών συνοικιών του Λονδίνου. Το νέο κόμμα εξελί­ χθηκε ταχύτατα σε ένα φαινόμενο δράσης, σε ένα κίνημα των δρόμων. Ακατάβλητος ο Μό­ σλεϋ με τους Μελανοχίτωνές του όργωνε ολό­ κληρη τη χώρα. Οι τελευταίοι, υιοθετώντας το σύνθημα «ποτέ δεν ξεκινάμε τις συμπλοκές, μόνο τις τελειώνουμε», πρωταγωνίστησαν σε δεκάδες συμπλοκές με τους κομμουνιστές και την αστυνομία στους δρόμους των βρετα­ νικών πόλεων. Η εφημερίδα του κόμματος, «ο Μελανοχίτων», η οποία πωλείτο από στελέχη του BUF στα πεζοδρόμια, ανέφερε χαρακτηρι­ στικά ότι «το νέο κίνημα επεδείκνυε την ταχύ­ τερη πρόοδο που είχε ποτέ παρουσιάσει ένα νέο κίνημα στη βρετανική πολιτική, παρά την έλλειψη χρημάτων και κάθε υλικής πηγής». Τα ισχυρότερα οχυρά του BUF βρίσκονταν στην εργατική και αγροτική τάξη, κυρίως στη λαϊκή περιοχή του Ηστ Εντ του ανατολικού Λονδί­ νου. Μέσα σε σύντομο χρ��νικό διάστημα 70.000 Βρετανοί οργανώθηκαν στο BUF, ένας αριθμός εκπληκτικός για τις τότε συνθήκες. Μεταξύ τους βρισκόταν ο Γουίλιαμ Τζόυς, μετέπειτα εκφωνητής της γερμανικής προπα­ γάνδας με την προσωνυμία «Λόρδος Haw Haw», ο διανοούμενος Τζων Μπέκετ κ.ά. Αρχικά το κίνημα δεν είχε λάβει καθαρά αντιεβραϊκό χαρακτήρα. Μάλιστα, τα παραστρατιωτικά αποσπάσματά του τον πρώτο και­ ρό εκπαιδεύονταν από έναν πρώην παγκόσμιο πρωταθλητή πυγμαχίας στα ημιβαρέα βάρη, τον εβραϊκής καταγωγής πυγμάχο Τεντ «Κιντ» Λιούις, ο οποίος στις εκλογές του 1931 είχε Τρεις από τους Βρετανούς που στρατολογή&ηκαν για το «Βρετανικό Ελεύθερο Σώμα».

κατέλθει ως υποψήφιος στο Γουάιτ Τσάπελ. Ωστόσο το 1936 το BUF στράφηκε προς τον α­ ντισημιτισμό, ως αποτέλεσμα του ακραίου ε­ θνικισμού των στελεχών του. Καθοριστικό ρό­ λο στην υιοθέτηση της νέας αντιεβραϊκής στάσης διαδραμάτισε η διακοπή της υποστή­ ριξης του BUF από τη γνωστή εφημερίδα «Daily Mail» του λόρδου Ρόθμηρ. Οπως αποκάλυψε πολύ αργότερα, το 1963, ο Ράντολφ Τσώρτσιλ: «Η Daily Mail απέσυρε την υποστήριξή της στον σερ Οσβαλντ Μό­ σλεϋ τη δεκαετία του ’30 υπό την πίεση των Εβραίων διαφημιστών της». Εντούτοις στην Αγγλία δεν ήταν οι Εβραίοι που προορίζονταν για τα γκέτο, αλλά οι οπαδοί του BUF. Και αυ­ τό αποδείχθηκε κατά τα επόμενα χρόνια, ιδι­ αίτερα την περίοδο του πολέμου. Ο Μόσλεϋ ήταν ένας άνθρωπος με εξαιρε­ τική ευφυΐα και ρητορική δεινότητα. Ενδεχο­ μένως διέθετε την καλύτερη σωματική κατα­ τομή από κάθε Βρετανό (ή Ευρωπαίο φασί­ στα) πολιτικό ηγέτη, ενώ η ικανότητά του να ε­ ξουδετερώνει με τις γροθιές του τους ταραξίες ήταν εντυπωσιακή, αυτά τα στοιχεία ό­ μως δεν είχαν πρακτικό αντίκρισμα. Ωστόσο στον τομέα των μαζικών κινητο­ ποιήσεων το BUF είχε αποκαλύψει εξαρχής τις προθέσεις και τις ικανότητές του. Τον Μάρτιο του 1934 ο Μόσλεϋ εκφώνησε λόγο στο Albert Hall του Λονδίνου, σε μία κλειστή συγκέντρω­ ση 8.000 ατόμων. Στις 7 Ιουνίου, σε μία επίσης κλειστή συγκέντρωση 15.000 οπαδών του BUF στο Olympia, εισχώρησαν ομάδες οπλισμένων κομμουνιστών, αποφασισμένων να διαλύσουν τη φασιστική εκδήλωση. Στη σύντομη και πολύ βίαιη συμπλοκή που ακολούθησε με τη φ ρου­ ρά των Μελανοχιτώνων, οι Κόκκινοι αποχώρη­ σαν ηττημένοι και η εκδήλωση συνεχίσθηκε α­ πρόσκοπτα μέχρι το τέλος. Σε αυτή την εκδή­ λωση διακρίθηκε στο πλευρό του Μόσλεϋ έ­ νας άλλος νέος άνδρας, προικισμένος με τα χαρίσματα του ρήτορα και φανατικός οπαδός του εθνικοσοσιαλισμού: ο Γουϊλιαμ Τζόυς. Ο τελευταίος αφιέρωσε όλες του τις προσπάθει­ ες, προκειμένου να καταστήσει το BUF πραγ­ ματικά εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα και να προά­ γει τη φιλία μεταξύ των φυλετικά αδελφών λα­ ών της Βρετανίας και της Γερμανίας.

Η ΣΥΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΟΔΟΥ CABLE Στις 4 Οκτωβρίου 1936 ο Μόσλεϋ και το ε­ πιτελείο του σχέδιασαν μια σειρά πορειών μέ­ σα από το East End, οι οποίες θα κατέληγαν σε μία μεγάλη συγκέντρωση. Μία από τις αυτές τις πορείες θα περνούσε από την οδό Cable,

42


το προπύργιο της μαρξιστικής Αριστερός του Λονδίνου. Το εγχείρημα αυτό είχε ως σκοπό την προσέλκυση υποστήριξης προς το κόμμα για τις επερχόμενες δημοτικές εκλογές και τον εορτασμό της 4ης επετείου από την ίδρυ­ σή του. Αντιμέτωποι με τη φασιστική «πρόκλη­ ση» οι κομμουνιστές δεν έμειναν αμέτοχοι. Χι­ λιάδες αριστεροί κατέφθασαν από όλες τις περιοχές της Αγγλίας και η άφιξή τους σημα­ τοδότησε ένα ξέσπασμα 6ίας και τρομοκρα­ τίας. Υπό την ηγεσία του ίδιου του Μόσλεϋ το κύριο σώμα των υποστηρικτών του BUF, το ο­ ποίο περιελάμβανε 7.000 στρατιωτικά οργανω­ μένους Μελανοχίτωνες, αφίχθη στην οδό Royal Mint, μόλις μισό μίλι από την οδό Cable. Εκεί τους ζητήθηκε από τον αστυνομικό επί­ τροπο, σερ Φίλιπ Γκέιμ, να μη κατευθυνθούν προς τον αντικειμενικό τους σκοπό. Η αστυ­ νομία προσπαθούσε απεγνωσμένα να αποφύγει την επερχόμενη σύγκρουση μεταξύ των ο­ παδών του Μόσλεϋ και των κομμουνιστών που είχαν συγκεντρω θεί στην περιοχή. Ο Μό­ σλεϋ αποδέχθηκε το αίτημά της και κατευθ ύ νθηκε προς τα κεντρικά γραφεία του κόμ­ ματος, στην οδό Μεγάλου Γεωργίου. Παρά τη νομιμόφρονα στάση του Μόσλεϋ, στον σταθ­ μό του Stepney Green 300 Κόκκινοι συγκρού-

στηκαν με Μελανοχίτωνες, προκαλώντας την επέμβαση της αστυνομίας. Τις επόμενες ημ έ­ ρες ο αριστερός τύπος έκανε λόγο για «φασι­ στική ήττα». Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, στις εκλογές, τα ποσοστά του BUF έφθασαν το 23% στην εκλογική περιφ έρεια όπου υπα­ γόταν η οδός Cable. Η συνεχής άσκηση βίας, που συνόδευε τις δραστηριότητες του BUF, ακόμα και αν τις πε­ ρισσότερες φορές αποτελούσε απάντηση σε προκλήσεις των αριστερών, ήταν απεχθής στους περισσότερους Βρετανούς. Την 1η Ιανουαρίου 1937 τέθηκε σε ισχύ ένας από τους πιο «αντιφασιστικούς» νόμους της Ευρώπης. Ο νόμος αυτός παραχωρούσε στην αστυνομία αυξημένες εξουσίες, για τον περιορισμό «τα­ ραχοποιών» πολιτικών δραστηριοτήτων, και ο Μόσλεϋ, ο οποίος βασικά ακολουθούσε νόμι­ μες πρακτικές - έπρεπε να συμμορφωθεί. Στο BUF απαγορεύθηκε η χρήση στολών, ο σχημα­ τισμός ομάδων περιφρούρησης, η χρήση «υ­ βριστικών εκφράσεων» και οι δημόσιες συ­ γκεντρώσεις, οι οποίες θα μπορούσαν «να ο­ δηγήσουν σε διασάλευση της τάξης». Το τελευταίο μέτρο αποτέλεσε και το κύ­ κνειο άσμα του βρετανικού φασισμού. Μετά από μερικά χρόνια μέτριων ρυθμών ανάπτυ­

Οι συμπλοκές της οδού Cable στις 4 Οκτωβρίου 1936. Η αστυνομία μετακινεί ένα οδόφραγμα κοντά στη Mark Lane, για να ανοίξει τον δρόμο στους οπαδούς του Μόσλεϋ.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

43


Ο λόγος του Μόσλευ ήταν χαρακτηριστι­ κός: «Βρετανοί φίλοι, απόψε ο βρετανικός λα­ ός είναι εδώ, λέγοντας στο Κοινοβούλιο, λέγο­ ντας στα κόμματα, λέγοντας στην κυβέρνηση κάτι το οποίο είναι καιρός να ακούσουν... Προτού σύρετε ένα εκατομμύριο Βρετανούς στον όλεθρο, εμείς του BUF, με τη διακηρυγ­ μένη θέληση του βρετανικού λαού, θα σας σαρώσουμε από τις θέσεις ισχύος που ατιμά­ ζετε... Θα κάνουμε ειρήνη με τη Γερμανία και με όλα τα μεγάλα έθνη». Με την εκδήλωση αυτή κορυφώθηκε η αντιπολεμική εκστρατεία του Μόσλεϋ. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1939 η Βρετανία, ακο­ Ο Τζων Εϊμερυ την ημέρα σύλληψής του στη βόρεια Ιταλία από τις βρετανικές αρχές.

ξης, άρχισε για το BUF η παρακμή. Κάποια

λουθούμενη από τη Γαλλία, κήρυξε τον πόλε­ μο κατά της Γερμανίας. Ο αρχηγός των Βρετα­

στιγμή διέθετε περίπου 50.000 μέλη, μετά μει­

νών Μελανοχιτώνων, ως γνήσιος νομοταγής

ώθηκε απότομα σε μόλις 5.000, αλλά αργότερα,

Αγγλος, απέστειλε την παρακάτω οδηγία προς

το 1939, αυξήθηκε και πάλι στα 25.000 μέλη.

όλα τα μέλη του κόμματος: «Στα μέλη μας το μήνυμά μου είναι σαφές και ξεκάθαρο. Η χώρα μας βρίσκεται σε πόλεμο. Συνεπώς σας ζητώ

ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΕΙΡΗΝΗ»

να μη κάνετε τίποτα που θα βλάψει τη χώρα μας ή θα βοηθήσει οποιαδήποτε άλλη δύναμη.

Λίγο πριν από την έναρξη του Β ’ Παγκοσμί­

Τα μέλη μας θα πρέπει να πράξουν αυτό που ο

ου Πολέμου, οι περισσότεροι Βρετανοί επιθυ­

νόμος απαιτεί από αυτά και εάν είναι μέλη ο­

μούσαν η χώρα τους να μην εμπλακεί ποτέ πά­ λι σε κάποιον πόλεμο. Αλλά στη Βρετανία του

ποιοσδήποτε από τις δυνάμεις ή τις υπηρεσίες του Στέμματος, θα πρέπει να υπακούσουν στις

1939 υπήρχαν ισχυρές δυνάμεις της Δεξιάς και

εντολές τους, και σε κάθε περίπτωση να υπα­

της Αριστερός, οι οποίες ήταν αποφασισμένες

κούσουν στις αρχές των υπηρεσιών τους».

Ο Ουίλιαμ Τζόυς,

για δικούς τους λόγους (φανερούς και λιγότε-

Αν και ο Μόσλεϋ διακήρυξε τον πατριωτι­

εκφωνητής των αγγλόφωνων προπαγανδιστικών εκπομπών του Γκαίμπελς.

ρο φανερούς) να αναμετρηθούν με τη Γερμα­

σμό του, η βρετανική κυβέρνηση διέλυσε το

νία του Χίτλερ. Την Κυριακή 7 Μαϊου 1939, κα­

κόμμα του και τον Μάιο του 1940 φυλάκισε τα

τά τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς, περίπου

περισσότερα ηγετικά στελέχη του BUF. Οι πιο

10.000 διαδηλωτές ακολούθησαν τον Μόσλεϋ

δραστήριοι και φανατικοί γερμανόφιλοι ε-

σε μια πειθαρχημένη πο­

γκλείσθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης,

ρεία υπό το κεντρικό σύν­

ενώ ελάχιστοι Μελανοχίτωνες κατόρθωσαν να

θημα

διαφύγουν στην Ευρώπη. Ενας από αυτούς, ο

«Βρετανία

ξύπνα...

Σταματήστε τον πόλεμο!». Καθώς τα σύννεφα του

Γουίλιαμ Τζόυς, γεννημένος από Αγγλους γο­ νείς στη Νέα Υόρκη, έθεσε τις υπηρεσίες του

πολέμου πύκνωναν επάνω

στην προπαγάνδα του Γκαίμπελς. Ο πρώην

από την Ευρώπη, ο Μόσλεϋ

σκληροπυρηνικός του BU F εξελίχθηκε στον

ενέτεινε

εκστρατεία

υπ’ αριθμόν ένα εκφωνητή του αγγλόφωνου

του για «συμφιλίωση και ει­

τμήματος του γερμανικού ραδιοφώνου. Οι εκ­

ρήνη» με την εθνικοσοσια-

πομπές του, στις οποίες απευθύνονταν συνέ­

λιστική Γερμανία. Στις 16

χεια εκκλήσεις για τη διακοπή του «αδελφο-

Ιουλίου

1939

κίνημα

κτόνου πολέμου», προσέλκυαν στη Βρετανία

διοργάνωσε τη μεγαλύτερη

ένα μεγάλο και ενδιαφέρον ακροατήριο. Οι ε­

ίσως συγκέντρωσή του σε

φημερίδες έδωσαν στον άγνωστο παθιασμένο

κλειστό

χώρο,

το

Earls

εκφωνητή με την τέλεια αγγλική προφορά

του

την προσωνυμία «Λόρδος Haw - Haw», έναν

Λονδίνου. Παρά τον απο­

τίτλο που θα τον ακολουθούσε έως το τέλος

κλεισμό και τη «συνωμοσία

της ζωής του. Ο Τσώρτσιλ θεωρούσε τις εκπο­

Court

44

την

Exhibition

στο Hall

σιωπής» που του επέβαλαν

μπές του Τζόυς γελοίες, ωστόσο ο πρώην

τα βρετανικά μέσα ενημέ­

πρωθυπουργός Λόυντ Τζωρτζ δήλωσε ότι «η

ρωσης, περισσότεροι από

κυβέρνηση θα πρέπει να δώσει μεγάλη προ­

25.000 άνθρωποι πλημμύρι­ σαν την αίθουσα.

σοχή στα λόγια αυτού του ανθρώπου». Η τελευταία εκπομπή του «Λόρδου Haw -


Μέλη της «British Union of Fascists» (Βρετανικής Ενωσης Φασιστών). Ανάμεσά τους διακρίνονται ο ιδρυτής της οργάνωσης, σερ Οσβαλντ Μόσλεϋ (στο κέντρο) και, αριστερά του, ο Ουίλιαμ Τζόυς, ο περίφημος «Λόρδος Haw-Haw». Haw» από το Αμβούργο, στις 30 Απριλίου 1945,

και επειδή η πολιτική της βρετανικής κυβέρ­

έκλεισε με τον προσωπικό του επικήδειο για

νησης οδηγούσε στη διάλυση της Αυτοκρατο­

τους Βρετανούς χιτλερικούς: «... Οι νίκες της

ρίας. Θεωρούσε επίσης πως το καπιταλιστικό

Μεγάλης Βρετανίας είναι άνευ σημασίας. Η

οικονομικό σύστημα δεν ανταποκρινόταν στις

χώρα παραμένει φτωχή, οι άνθρωποι πεινούν.

απαιτήσεις των καιρών. Στις 17 Σεπτεμβρίου

Οι αγορές και ο πλούτος που κατείχε η Μεγά­

1945 άρχισε η δίκη του. Οπως στις περισσότε­

λη Βρετανία πριν από έξι χρόνια, αποτελούν

ρες δίκες «συνεργατών των Γερμανών», η μοί­

πια παρελθόν. Παραμένουν μόνο τα προβλή­

ρα του κατηγορουμένου ήταν προαποφασι-

ματα, μόνο που τώρα είναι πολύ περισσότερα. Μία φάση της ευρωπαϊκής ιστορίας τελειώνει, ωστόσο η επόμενη δεν θα είναι καλύτερη. Το ερώτημά μου είναι, θα επιζήσει η Αυτοκρατο­

Προπαγανδιστική αφίσα της Βρετανικής Λεγεώνας των Waffen SS.

ρία; Αναμφίβολα όχι χωρίς τη γερμανική βοή­ θεια...». Το τέλος του πολέμου τον βρήκε κυνηγη­ μένο από τους διώκτες του σε ένα δάσος κο­ ντά στα σύνορα Δανίας - Γερμανίας. Εφοδια­ σμένος με μια πλαστή ταυτότητα στο όνομα Βίλχελμ Χάνσες, ο Τζόυς επιχείρησε να αποφύγει τη σύλληψη. Μερικές εκατοντάδες μέ­ τρα μακρύτερα, σύννεφα σκόνης σηκώνονταν όλη την ημέρα έως αργά το βράδυ, καθώς ο­ χήματα πάσης φύσεως όργωναν κυριολεκτικά τους δρόμους, μεταφέροντας είτε αιχμάλω­ τους στρατιώτες της Βέρμαχτ είτε Βρετα­ νούς. Στις 28 Μαϊου παραδόθηκε σε δύο Αγγλους αξιωματικούς, οι οποίοι τον αναγνώ­ ρισαν. Ενας από αυτούς τον πυροβόλησε και τον τραυμάτισε στα πόδια. Στις στρατιωτικές φυλακές των Βρυξελλών, όπου μεταφέρθηκε, ανέπτυξε στον ανακριτή του την «υπεράσπι­ σή» του: ασπάσθηκε τον εθνικοσοσιαλισμό, γιατί αυτή η ιδεολογία αποτελούσε το μέλλον

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

45


Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου εμφανίσθηκαν στη Βρετανία, εκτός από το BUF, και άλλες φασιστικές οργανώσεις. Μία από αυτές ήταν η British League (Βρετανική Ενωση) του Μάικλ Ράιαν. Στη φωτογραφία, ο Ράιαν σε ένα πρόχειρο βήμα στην περιοχή Brixton του Λονδίνου, ενώ απευθύνεται σε βετεράνους του Α’ ΠΠ από αυτή τη συνοικία.

σμένη. Απαγχονίσθηκε το παγωμένο χάραμα

δύνου για την Ευρώπη, είθε το λάβαρο του α­

της 3ης Ιανουαρίου 1946 στο Wandsworth.

γκυλωτού σταυρού να υψωθεί ξανά... Πεθαί­

Λίγο προτού πεθάνει, έγραψε λίγες γραμ­

νω υπερήφανος και λυπάμαι για τους γιους

μές στη σύζυγό του, οι οποίες έμελλε να απο-

της Βρετανίας που πέθαναν χωρίς να ξέρουν

τελέσουν ένα είδος πολιτικής διαθήκης:

γιατί».

«Αγαπημένη Freja Αυτή την τελευταία ώρα της γήινης ύπαρ­ ξής μου, θυμάμαι ξανά όλους τους όρκους πί­ στης που σου έδωσα και υπόσχομαι να μη σε

Ο ΤΖΩΝ ΕΪΜΕΡΥ ΚΑΙ ΤΑ ΒΡΕΤΑΝΙΚΑ WAFFEN SS

αφήσω ποτέ... Στον θάνατο, όπως και στη ζωή,

Μία από τις σπουδαιότερες φυσιογνωμίες

περιφρονώ τους Εβραίους που προκάλεσαν

του βρετανικού φασισμού ήταν ο Τζων Εϊμερυ

τον τελευταίο πόλεμο, περιφρονώ τις δυνά­

(John Amery), γιος ενός επιφανούς Αγγλου πο­

μεις του Σκότους που αντιπροσωπεύουν...

λιτικού (του Leopold Charles Amery), ο οποίος

Είθε η Βρετανία να γίνει κάποτε ξανά με­

κατά τον Β ’ Παγκοσμίου Πολέμου διετέλεσε

γάλη και τούτη την ώρα του μεγαλύτερου κιν­

υπουργός της κυβέρνησης Τσώρτσιλ. Ο μι­ κρός Τζων γεννήθηκε μια βροχερή νύκτα του 1912 στην αριστοκρατική συνοικία του Λονδί­ νου. Ως έφηβος υπήρξε δραστήριος και ζωη­ ρός, με αποτέλεσμα να κατηγορηθεί συνολικά 24 φορές για παραβάσεις του οδικού κώδικα που διέπραξε οδηγώντας το σπορ αυτοκίνητό του. Πολύ νωρίς στράφηκε προς τις κινηματο­ γραφικές επιχειρήσεις, ο ενθουσιασμός του όμως γρήγορα μεταβλήθηκε σε απογοήτευση, αφού σε ηλικία 24 ετών χρεωκόπησε. Το 1936 υπήρξε η χρονιά των εθνικοσοσιαλιστικών και φασιστικών ρευμάτων στην Ε υ ­ ρώπη. Ο νεαρός Εϊμερυ, θεωρώντας ότι «ο Μπολσεβικισμός στην Ισπανία κτυπάει την πόρτα της Ευρώπης», και ότι «οι πλουτοκρά­ τες αστοί» της πατρίδας του αδιαφορούσαν για τη μάχη «εκεί πέρα», κατατάχθηκε ως ε­ θελοντής στην Ισπανία και έλαβε μέρος στον εμφύλιο πόλεμο, στο πλευρό του Φράνκο. Υπήρξε, μάλιστα, σύνδεσμος αξιωματικός με τους Καγκουλάρ (γαλλική φασιστική οργάνω­ ση, μικρής σημασίας). Μετά τη λήξη του ισπα­ νικού εμφυλίου πολέμου δεν επέστρεψε στην Αγγλία, αλλά πραγματοποίησε μια σειρά ταξιδιών μεταξύ Μαδρίτης και Παρισιού, εφοδιά­ ζοντας τους Καγκουλάρ με όπλα και χρήματα. Κατά τη διάρκεια του γαλλογερμανικού πολέμου (1940) βρέθηκε στη νότια Γαλλία, ό­ που και εγκαταστάθηκε. Η κυβέρνηση του Βι­ σύ, προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ γερμανόφιλων και οπαδών του στρατηγού Ντε Γκωλ, τον χαρακτήρισε ανεπιθύμητο και στα τέλη του 1941 τον φυλάκισε επί 18 ημέρες. Ο Εϊμερυ απελευθερώθηκε με τον όρο να εγκα­ τασταθεί υπό περιορισμό στην ορεινή περιο­ χή της Γκρενόμπλ. Τότε προσφέρθηκε να συνεργασθεί με τους Ιταλούς και στη συνέχεια με τους Φινλανδούς (που πολεμούσαν ενα­ ντίον των Σοβιετικών), οι οποίοι όμως αρνήθηκαν. Ο κόμης Τσέσκι (Ceschi), αρμόδιος για τα θέματα ανακωχής στην περιοχή, τον έθεσε υπό την προστασία του και το φθινόπωρο του

46


V 'j

.1»

', ·

· . f VVji

1942 τον πήρε μαζί του στο Βερολίνο. Ας ση­ μειωθεί ότι της ίδιας προστασίας απολάμβανε και η Γαλλίδα σύζυγος του Εϊμερυ, την οποία είχε νυμφευθεί το 1934 στη βρετανική πρε­ σβεία της Αθήνας.

,

·

· » -At.

' .. . ' . ' T

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΒΡΕΤΑΝΩΝ» (BFC) Η μονάδα αυτή συγκροτήθηκε από τους

Στο Βερολίνο, ο γιος του υπουργού της

Γερμανούς -κυρίως για προπαγανδιστικούς λό­

κυβέρνησης Τσώρτσιλ εντάχθηκε στον μηχα­

γους· στις αρχές του 1944. Στην πραγματικό­

νισμό του γερμανικού Υπουργείου Προπαγάν­

τητα, όμως, ποτέ δεν κατάφερε να υπερβεί

δας. Κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικών ομιλιών

τους διακόσιους πενήντα άνδρες. Η ιδέα της

που απηύθυνε προς τους Βρετανούς στρατιώ­

δημιουργίας ενός βρετανικού σώματος εθελο­

τες, οι οποίοι πολεμούσαν σε όλα τα μέτωπα,

ντών, το οποίο θα συμμετείχε στην αντιμπολ-

προσπάθησε να τους πείσει ότι «το νόημα αυ­

σεβικική εκστρατεία στο Ανατολικό Μέτωπο,

τού του αγώνα δεν είναι η επιβίωση των μι­ κρόψυχων γερμανικών ή βρετανικών εθνικών

πτέμβριο του 1942 από τον Τζων Εϊμερυ και

συμφερόντων, αλλά η επιβίωση της Ευρώπης

τον Χίμμλερ. Στις 20 Απριλίου 1943 (επέτειος

ως πολιτιστικής οντότητας». Στα τέλη του 1943 ο Εϊμερυ κατέληξε στην απόφαση να δημιουργήσει με Βρετανούς εθ ε­

Οπαδοί του Μόσλεϋ χαιρετούν φασιστικά στην πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση του κόμματος στη συνοικία Bermondsey του Λονδίνου, το 1938.

εκφράσθηκε για πρώτη φορά δημόσια τον Σε­

Ο Οσβαλντ Μόσλεϋ με τη σύζυγό του Νταϊάνα.

λοντές το Βρετανικό Ελεύθερο Σώμα (British Free Corps), το οποίο αργότερα μετονομάσθη­ κε σε Λεγεώνα του Αγίου Γεωργίου, προκειμένου να συμμετάσχει στον πανευρωπαϊκό αγώ­ να κατά του Μπολσεβικισμού στο Ανατολικό Μέτωπο. Περιοδεύοντας σε στρατόπεδα αιχ­ μαλώτων, συγκέντρωσε έναν αριθμό αξιωμα­ τικών και οπλιτών (Βρετανών, Νοτιοαφρικανών, Νεοζηλανδών κ.ά.), οι οποίοι ασπάσθηκαν την ιδέα της συμμετοχής στον σχηματι­ σμό του British Free Corps (ή, στα γερμανικά, Britisches Freikorps, BF).

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

47


Το σχέδιο αυτό καθ' εαυτό δεν ήταν κακό, προσέκρουσε όμως στην καθολική απροθυμία των Αγγλων να στρατολογηθούν από τους Γερ­ μανούς. Παρά τις παραχωρήσεις και τις υπο­ σχέσεις εξοπλισμού και όπλων αγγλοσαξονι­ κού τύπου, πολύ λίγοι δέχθηκαν. Οι περισσότε­ ροι Βρετανοί αιχμάλωτοι χλεύασαν τις προσπά­ θειες στράτευσής τους και χρησιμοποίησαν τα προπαγανδιστικά φυλλάδια «ως χαρτί τουαλέ­ τας». Ωστόσο, η μονάδα των «Ελεύθερων Βρ ε­ τανών» απέκτησε σημαντική προπαγανδιστική αξία για τους Γερμανούς, οι οποίοι από την πλευρά τους την εκμεταλλεύθηκαν και τη χρη­ σιμοποίησαν μέχρι την τελευταία στιγμή. Ειδι­ κά για τους Βρετανούς του BFC δημιουργήθηκαν ιδιαίτερα διακριτικά: ένας γιακάς με τρεις ξαπλωμένους λέοντες, ένα έμβλημα με τα Βρε­ τανικά εθνικά χρώματα και, στο μανίκι, μια ται­ νία με την ονομασία της μονάδας. Ο Οσβαλντ Μόσλεϋ με

τον Μπενίτο Μουσολίνι κατά τη διάρκεια επίσημης εκδήλωσης στη Ρώμη.

Επίσκεψη Ιταλών Μελανοχιτώνων σε Βρετανούς ομοϊδεάτες τους στο Λονδίνο.

48

των γενεθλίων του Χίτλερ), ο Εϊμερυ ως εκ­

Η επιτυχία όμως που ανέμενε ο Χίμμλερ στα σχέδια του, δεν ήλθε. Τον Σεπτέμβριο του 1943

πρόσωπος της Βρετανικής Εθνικής Αντιπρο­

μόλις 14 Βρετανοί αιχμάλωτοι εκδήλωσαν την

σωπείας (British National Representation) κάλεσε

επιθυμία να καταταγούν στα SS. Απογοητευμέ­

τους Βρετανούς συμπατριώτες του «να εντα­

νος ο Εϊμερυ αποσύρθηκε για λίγο (τον Οκτώ­

χθούν στη Βρετανική Λεγεώνα του «Αγίου Γε­

βριο του 1943), ενώ την ίδια περίοδο η «Βρετα­

ωργίου», για να «σώσουν» την Αυτοκρατορία

νική Λεγεώνα του Αγίου Γεωργίου» μετονομά­

από την «τυραννία των Μπολσεβίκων και του

σθηκε και επίσημα σε «Βρετανικό Ελεύθερο

πλουτοκρατικού ιουδαϊσμού». Η μονάδα, η ο­

Σώμα» (British Free Corps). Πρώτος διοικητής

ποία θα δημιουργείτο, θα ενσωματωνόταν στις

της μονάδας αυτής υπήρξε ο λοχαγός των S S

τάξεις των Waffen SS, υπό τις διαταγές του

(Hauptsturmfuhrer), Χανς Βέρνερ Ρέπκε (Hans

Ουώλτερ Πάριγκτον, του σπουδαιότερου Αγγλου αιχμαλώτου. Οι άνδρες θα διατηρού­

Werner Roepke) (Νοέμβριος του 1943).

σαν τη στολή και τους Βαθμούς του Βρετανι­ κού Στρατού με μόνη εξαίρεση τα διακριτικά.

BFC περιελάμβανε 30 μόνο άνδρες. Ανάμεσά τους υπήρχαν τρεις Καναδοί, τρεις Αυστρα-

Τον Ιανουάριο του 1944 η σύνθεση του


ι_Ar. έ&αβ»__ 'k,: -jus.' tma

λοί, τρεις Νοτιοαφρικανοί και ένας μοναχικός

νούς λεγεωνάριους να φέρουν τον βρετανικό

Νεοζηλανδός. Τον Φεβρουάριο του 1944 η μο­

θυρεό στο δεξί τους μανίκι, στο ίδιο ύψος με

νάδα μετακινήθηκε οτο Κέντρο Νεοσυλλέ­

τον αγκυλωτό σταυρό.

κτων SS, στο Χίλντεσχαϊμ (Hildesheim) της Γερ­

Τον Σεπτέμβριο, και ενώ οι Σύμμαχοι πλη­

μανίας, ενώ μερικές δεκάδες φιλοχιτλερικοί

σίαζαν στα σύνορα του Ράιχ, η μονάδα μετα­

Βρετανοί τοποθετήθηκαν σε γαλλικό έδαφος,

φέρθηκε εσπευσμένα στη Δρέσδη για να εκ-

προκειμένου να συμμετάσχουν στις επιχειρή­

παιδευθεί στη Σχολή Μηχανικού των Waffen

σεις των Γερμανών κατά της γαλλικής αντί­

SS, η οποία λειτουργούσε στο στρατόπεδο

στασης. Οταν, όμως, οι Σύμμαχοι αποβιβάστη­

Wildermann. Ως διοικητής των 13 ανδρών που

καν στη Γαλλία το καλοκαίρι του 1944, δεν

είχαν απομείνει, επιλέχθηκε ο υπολοχαγός

βρήκαν στον στρατώνα που στέγαζε τους

(Obersturmführer)

Βρετανούς ούτε ένα τόμμυγκαν. «Εξαφανί­

Kuhlich). Η παραμονή των Βρετανών S S στη

σθηκαν όλοι, όπως το χιόνι στον ήλιο», σχο­

Δρέσδη διήρκεσε έως τον Φεβρουάριο του

Βάλτερ

Κούλιχ

(Walter

λίασε χαρακτηριστικά ένας Αμερικανός δημο­

1945. Η ολοκληρωτική καταστροφή της πόλης

σιογράφος. Τον Αύγουστο του 1944, καθήκο­

από τη δράση της συμμαχικής αεροπορίας και

ντα νέου διοικητή της μονάδας ανέλαβε ο

το επικείμενο τέλος του πολέμου ανάγκασαν

Βρετανός υπολοχαγός Γουίλιαμ Σίρερ (William

τους τελευταίους άνδρες του BFC να λιποτα-

Shearer). Ο Σίρερ υπήρξε ο πρώτος και τελευ­

κτήσουν. Το σχέδιο, όμως, προδόθηκε την ύ­ στατη στιγμή από μία Νορβηγίδα νοσοκόμα,

ταίος Βρετανός αξιωματικός, διοικητής του

Σκηνή από την επιστράτευση του Βρετανικού Στρατού. Ενθουσιώδεις στρατιώτες έχουν γεμίσει με συνθήματα τα τοιχώματα του τραίνου που πρόκειται να τους μεταφέρει.

BFC. Για να ευχαριστήσει τους προστατευόμε-

φίλη ενός Καναδού S S , και οι υποψήφιοι λιπο­

νούς του, ο Χίμμλερ επέτρεψε στους Βρετα­

τάκτες συνελήφθησαν από την

Γκεστάπο.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

49


Αστυνομικοί επιχειρούν να συλλόβουν κομμουνιστές αντ/διαδηλωτές στους δρόμους του Bethnal Green. Προσέξτε τα συνθήματα στις προθήκες των καταστημάτων: «Τσακίστε τον φασισμό». Οσοι πιστοί απέμειναν, τα υπολείμματα δηλα­

στον 3ο Λόχο της Σουηδικής Μονάδας Εθελο­

δή του «Βρετανικού Ελεύθερου Σώματος»,

ντών, υπό τη διοίκηση του υπολοχαγού των S S

ενσωματώθηκαν

Ο Οσβαλντ Μόσλεϋ επιθεωρεί το γυναικείο τμήμα του BUF.

50

Τεθωρακισμένη

Χάνο-Γκοέστα Πέρσον (Hano-Goesta Perrson),

Μεραρχία των SS, «Nordland», στην περιοχή

στην

11η

δράσης του III Γερμανικού Τεθωρακισμένου

η οποία έδρευε στο Grussow. Λίγο αργότερα, στις αρχές Απριλίου, ο Obergruppenführer Φέ-

Σώματος των SS.

λιξ Στάινερ επέλεξε τους Βρετανούς S S για

Σύμφωνα με τα Γερμανικά Αρχεία, τον

μία λιγότερο επικίνδυνη αποστολή: την εκκέ­

Μάρτιο του 1945, επτά τουλάχιστον Βρετανοί συμμετείχαν στις αμυντικές μάχες που διεξή-

νωση των περιοχών Templin και Neustrelitz από τους κατοίκους τους και παράλληλα την απο­

γε το III Γερμανικό Τεθωρακισμένο Σώμα ενα­

συμφόρηση των γερμανικών δρόμων από τα

ντίον των Σοβιετικών, δυτικά του Στεττίνου.

καραβάνια των προσφύγων.

Γύρω στα τέλη Μαρτίου του 1945, οι έξι εναπο-

Στις 16 Απριλίου 1945 οι τελευταίοι από

μείναντες άνδρες του BFC ενσωματώθηκαν

αυτούς έλαβαν μέρος στην άμυνα του Βερολί­


νου. Ωστόσο, είναι αμφίβολο εάν πολέμησαν

τη προδοσία, ενώ η «κοινή γνώμη» (και οι κα­

και χάθηκαν στη γερμανική πρωτεύουσα πε­

θοδηγητές της) απαιτούσε την άμεση εκτέλε­

ρισσότεροι από δύο Βρετανοί. Ο μόνος γνω­

σή του. Σύμφωνα με τους βρετανικούς νό­

στός άνδρας του BFC, τα στοιχεία του οποίου

μους παραδέχθηκε με ευθύτητα την ενοχή

εξακριβώθηκαν, ήταν ο διερμηνέας της « Β ρ ε­

του, απαλλάσσοντας τους δικαστές του από

τανικής Λεγεώνας». Οι υπόλοιποι είτε λιποτά-

μιαχρονοβόρα δίκη. Η δίκη και η καταδίκη του

κτησαν είτε παραδόθηκαν στις συμμαχικές δυνάμεις, επιζητώντας την απαλλαγή τους

εμπνευστή του Ελεύθερου Βρετανικού Σώμα­

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1938 ξέσπασαν βίαια επεισόδια στην περιοχή του Whitehall μεταξύ οπαδών του Μόσλεϋ και Εβραίων, οι οποίοι διαδήλωναν εναντίον του Χίτλερ.

τος σε θάνατο κράτησε ακριβώς οκτώ λεπτά!

από το «στίγμα» της προδοσίας. Μοναδική ε­

Τελικά, απαγχονίσθηκε την παραμονή των

ξαίρεση αποτέλεσε ο αρχηγός των «Ελ εύ θ ε­ ρων Βρετανών», Τζων Εϊμερυ.

Χριστουγέννων του 1945, παρά τις αγωνιώδεις

Ο τελευταίος κατέφυγε στη βόρεια Ιταλία

άλλων προσωπικοτήτων (όπως ο Νοτιοαφρι-

προσπάθειες της οικογένειάς του, αλλά και

και, λίγο πριν από την κατάρρευση, συνελή-

κανός στρατάρχης Γιαν Σματς) να του δοθεί

φθη από Ιταλούς παρτιζάνους κοντά στο Μι­

χάρη. Ο αδελφός του, σερ Τζούλιαν Εϊμερυ,

λάνο. Στη συνέχεια, εκείνοι τον παρέδωσαν

κατά τη διάρκεια του πολέμου, υπηρέτησε

στους Βρετανούς. Κατά τη διάρκεια της κρά­

στον Βρετανικό Στρατό, ενώ αργότερα εξελέ-

τησής του από τους Ιταλούς ζήτησε μια γρα­

γη βουλευτής και διετέλεσε υπουργός. Ο πα­

φομηχανή και έγραψε ένα πολυσέλιδο κείμε­

τέρας του, όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα, ή­

νο, το οποίο αναφερόταν στις ευρύτερες πο­

ταν εβραιο-ουγγρικής καταγωγής και διατη­

λιτικές του απόψεις, στις πεποιθήσεις του

ρούσε το θρήσκευμά του κρυφά, ενώ διαδρα­

σχετικά με τον κομμουνισμό και το χρέος της Ευρώπης να τον αντιμετωπίσει, καθώς και στη

τά το τέλος του Α ’ Παγκοσμίου Πολέμου, επι­

θέση που θεωρούσε ότι έπρεπε να είχε λάβει η Βρετανική αυτοκρατορία στον πόλεμο.

αυτούς.

μάτισε σημαντικό ρόλο υπέρ των Εβραίων κα­ διώκοντας την απόδοση της Παλαιστίνης σε

Ο Εϊμερυ δικάστηκε στο Λονδίνο για εσχά-

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

51


Οι Ιρλανδοί και το Γ’ Ράιχ Ο IRÄ ΚΑΙ ΤΟ Γ ΡΑΪΧ

τά από απεργία πείνας. Ο Ντε Βαλέρα ήταν α­

Ενα από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια του

ποφασισμένος να παραμείνει η Ιρλανδία ουδέ­

Β ’ Παγκοσμίου Πολέμου αφορά τις επαφές

τερη στη σύρραξη. Τον Ιούνιο του 1939, μετά

που ανέπτυξε ο Ιρλανδικός Δημοκρατικός Στρατός (IRA) με το Γ ’ Ράιχ. Παρόλο που οι ι­

την απελευθέρωσή του από τις φυλακές, ο Ρά­

δεολογικές ομοιότητες ανάμεσα στους ακτι-

πός του ήταν να κινητοποιήσει την ιρλανδική

βιστές του IRA και τον Ναζισμό ήταν ελάχι­

ομογένεια για την απελευθέρωση της Βόρειας

στες, εντούτοις οι δύο πλευρές επιδίωξαν να

Ιρλανδίας και να αποτρέψει τον πρόεδρο Ρού-

συνενώσουν τις δυνάμεις τους και να συντονί­

σβελτ να συνεχίσει την υποστήριξή του προς

σουν τη δράση τους κατά της Βρετανικής αυ­

τη Μεγάλη Βρετανία. Μερικές εβδομάδες νω­

τοκρατορίας.

Ο στρατηγός Ο’ Ντάψυ,

αρχηγός των Ιρλανδών κυανοχιτώνων, απευθύνεται σε οπαδούς του.

ρίτερα ο Ράσελ διαμαρτυρήθηκε στον Ντε Βα­

Η πρώτη επαφή με τον Ιρλανδικό Δημοκρα­

λέρα, επειδή ο τελευταίος, σύμφωνα με τις αγ­

τικό Στρατό έγινε τον Δεκέμβριο του 1938 από

γλικές επιθυμίες, απαγόρευσε την προσγείω­

μέλη

αντικατασκοπίας

ση γερμανικών πολιτικών αεροσκαφών στο

(Abwehr) που συναντήθηκαν στο Δουβλίνο με

Δουλβίνο. Συνήγορος του Ράσελ και χρηματο­

έναν από τους ηγέτες της οργάνωσης, τον Σων

δότης των γερμανόφιλων κύκλων στην Ιρλαν­

Ράσελ, όπως και με τον Ιαν Ο ’ Ντάφυ, αρχηγό

δία ήταν ο ανταποκριτής του Γερμανικού Πρα­

της

γερμανικής

του φασιστικού κινήματος των κυανοχιτώνων.

κτορείου Ειδήσεων στο Δουβλίνο από τις αρ­

Στις 16 Ιανουαρίου 1936 ο IRA ζήτησε από

χές του 1939, συγγραφέας Καρλ Χάιντς Πέτερ-

τη Βρετανική κυβέρνηση να αποσυρθεί από ο­

σεν. Το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών αρχι­

λόκληρη

την

σε

κά κράτησε αποστάσεις, ύστερα όμως από τις

διάστημα τεσσάρων ημερών.

εγγυήσεις που έδωσε η Μεγάλη Βρετανία

Οταν η βρετανική κυβέρνη­

στην Πολωνία (Απρίλιος 1939), οι γερμανικές ε­

ση αρνήθηκε, ένα κύμα τρο­

Ιρλανδία

φημερίδες άρχισαν να γράφουν για τους

μοκρατίας απλώθηκε σ’ όλη

«Ιρλανδούς πατριώτες» τους οποίους η Αστυ­

τη Βόρεια Ιρλανδία. Οι μαχη­ τές του IRA επιχείρησαν να

νομία αδυνατούσε να καταβάλει. Ενας γερμανοϊρλανδικός σύνδεσμος (ο «Fichte-Bund»), με

ανατινάξουν βρετανικές βά­

χρηματοδότηση από τον Γκαίμπελς, ανέλαβε

σεις και στρατώνες, ενώ ε-

να πείσει τον ιρλανδικό λαό για την ανάγκη α­

κτέλεσαν με συνοπτικές δια­ δικασίες πληροφοριοδότες

ναθεώρησης της συνθήκης των Βερσαλλιών

και πράκτορες των Αγγλων.

Δεκεμβρίου 1921 που παρέδιδε το Ωλστερ

Επικεφαλής του σκληρο­ πυρηνικού

τμήματος

και του βρετανοϊρλανδικού συμφώνου της 6ης στους Βρετανούς.

του

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του Ρά­

IRA και εκπονητής αυτού

σελ στις ΗΠΑ, ένας άλλος αξιωματούχος του

του σχεδίου ήταν ο επιτε­

IRA, ο Τζέημς Ο ’ Ντόνοβαν, αναχώρησε μυστι­

λάρχης και υπεύθυνος οικο­

κά για τη Γερμανία. Ο Ο' Ντόνοβαν φιλοξενή-

νομικών της οργάνωσης, Σων Ράσελ. Πιεζόμε-

θηκε από την Abwehr στο Αμβούργο και το Β ε ­

νος από τη βρετανική κυβέρνηση ο πρόεδρος

ρολίνο και στη διάρκεια της παραμονής του α-

της Ιρλανδικής Δημοκρατίας, Ημον Ντε Βαλέ-

ποφασίσθηκε η αποστολή όπλων για τον IRA

ρα, προχώρησε σε συλλήψεις πολλών μαχητών

με υποβρύχια και η δημιουργία ενός ραδιοφω­

και ακτιβιστών του IRA, μεταξύ των οποίων και

νικού σταθμού για να καλυφθούν προπαγαν­ διστικές ανάγκες.

ο Ράσελ. Μέχρι το τέλος του πολέμου συνελή-

52

σελ πραγματοποίησε ένα ταξίδι στις ΗΠΑ. Σκο­

φθησαν 1.100 μαχητές του IRA και απαγχονί-

Τρεις ημέρες μετά το σύμφωνο Μολότωφ-

σθηκαν έξι, ενώ τρεις ακτιβιστές πέθαναν με­

Ρίμπεντροπ (23 Αυγούστου 1939), η ιρλανδική


κυβέρνηση ανακοίνωσε την απόφασή της να παραμείνει ουδέτερη στην επικείμενη σύρρα­ ξη Αγγλίας-Γερμανίας. Τον Δεκέμβριο του 1939, δύο μαχητές του IRA απαγχονίσθηκαν στην Αγγλία και οι γερ­ μανόφιλοι κύκλοι στην Ιρλανδία αναθάρρησαν. Ο Γκαίμπελς έδωσε εντολή στον γερμανι­ κό Τύπο να αναφέρει ότι ο Ράσελ προοριζόταν για διάδοχος του Ντε Βαλέρα. Επιστρέφοντας από ένα ταξίδι του στις ΗΠΑ (24 Ιανουαρίου 1940) μέσω Ιταλίας, ο Ράσελ παρέμεινε μερι­ κές ημέρες στη Γένοβα. Ο επιτελάρχης του IRA ήλθε σε επαφή με τον εκεί Γερμανό πρό­ ξενο, ζητώντας του να τον μεταφέρει με α­ σφάλεια στην Ιρλανδία για να αναδιοργανώσει τον αγώνα του IRA κατά του πραγματικού και κοινού εχθρού, της Αγγλίας. Ενώ όμως οι Γερ­ μανικές Μυστικές Υπηρεσίες συνηγορούσαν

1940) ο Χίτλερ έδωσε εντολή στην ηγεσία της

υπέρ του Ράσελ, ο Γερμανός αντιπρόσωπος

Kriegsmarine και της Λουφτβάφε να μελετηθεί

στο Δουβλίνο, Χέμπελ, αντιδρούσε με το επι­

η δυνατότητα αποστολής ενός εκστρατευτι-

χείρημα ότι τέτοιου είδους ενέργειες θα χρη­

κού σώματος στην Ιρλανδία, ήταν ήδη πολύ

σιμοποιούντο από τους Βρετανούς ως επιχεί­

αργά. Ο Γερμανός πρεσβευτής στο Δουβλίνο

ρημα για να εισβάλουν στην Ιρλανδία. Συνήγο­

συνάντησε την καθολική άρνηση του Ντε Βα­

ρος του Χέμπελ στο γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών ήταν ο Διευθυντής των Πολιτικών

λέρα και ο Χίτλερ γνώριζε πως μια γερμανική

Υποθέσεων του Τμήματος Εξωτερικού, Ερνστ

χία μόνο αν είχε τη συναίνεση των Αρχών της

Βόερμαν. Ο τελευταίος προειδοποίησε τον Ρί-

χώρας. Η αδυναμία όμως της Λουφτβάφε να νι­

μπεντροπ πως η βοήθεια στον Ράσελ θα απο-

κήσει τη R A F στη μάχη της Αγγλίας, αποδυνά­ μωσε τους γερμανόφιλους κύκλους στην

τελούσε μια παρακινδυνευμένη ενέργεια. Η

απόβαση στην Ιρλανδία θα στεφόταν με επιτυ­

συμμαχία με τον IRA θα είχε επιτυχία μόνον ε-

Ιρλανδία και απετέλεσε την ταφόπλακα στα

φόσον η Μεγάλη Βρετανία ήταν αποφασισμέ­

σχέδια του Χίτλερ για συμμαχία με τον IRA.

νη να διαπραγματευθεί με τη Γερμανία. Στο

Η τελευταία υπηρεσία που προσέφερε ο

μεταξύ, η Abwehr μετέφερε τον Ράσελ στο Β ε ­

Ντε Βαλέρα στον Φύρερ ήταν την ημέρα που

ρολίνο. Ενας ειδικός απεσταλμένος του Ρίμπε-

ανακοινώθηκε από το γερμανικό ραδιόφωνο ο

ντροπ, ο Εντμουντ Βέσενμαγιερ, ξενάγησε

θάνατός του (1η Μαϊου 1945). Ο αρχηγός της

τον Ιρλανδό ηγέτη στη γερμανική πρωτεύου­

Ιρλανδικής Δημοκρατίας κήρυξε τριήμερο ε­

σα, χωρίς όμως να δώσει κάποια συγκεκριμένη

θνικό πένθος και έδωσε εντολή να κυματίσουν

υπόσχεση. Ωστόσο, αξιωματικοί της Abwehr

μεσίστιες οι σημαίες σ’ όλα τα δημόσια κτίρια

που είχαν αντίθετη άποψη έφεραν σε επαφή τον Ράσελ με τον λοχαγό Δρα Γκέρτζ, που απα­

της χώρας. Επιπλέον, η ιρλανδική κυβέρνηση

σχολείτο με τις προετοιμασίες μιας γερμανι­

κυβέρνηση του ναυάρχου Νταίνιτς.

κής απόβασης στην Ιρλανδία. Ο Ράσελ εκπαιδεύθηκε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Βερολίνο σε τεχνικές σαμποτάζ, ενώ αποφασίσθηκε ότι σε περίπτωση που οι Βρετανοί

Ιρλανδοί φασίστες (κυανοχίτωνες) παρελαύνουν στους δρόμους του Δουβλίνου.

υπήρξε η μόνο που αναγνώρισε τη βραχύβια

Ο πρόεδρος της Ιρλανδίας, Ημον Ντε Βαλέρα.

θα εισέβαλλαν στην Ιρλανδία, ο IRA όφειλε να συνεργασθεί με τον στρατό της χώρας. Στα μέσα Αυγούστου 1940, ο Ράσελ ήταν έτοιμος να επιστρέψει στην Ιρλανδία. Το υποβρύχιο που τον μετέφερε μαζί με αρκετές χιλιάδες λί­ ρες (ως βοήθεια προς τον IRA), δεν έφθασε ποτέ στις ακτές της Ιρλανδίας. Χάθηκε στις 14 Αυγούστου κάπου στη Βόρεια Θάλασσα. Η πιο πιθανή εκδοχή είναι πώς οι Βρετανικές Μυστι­ κές Υπηρεσίες πληροφορήθηκαν την αναχώ­ ρηση του Ράσελ και φρόντισαν να μη φθάσει ποτέ. Οταν λίγο αργότερα (τον Νοέμβριο του

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

53


Ο Εθνικοσοσιαλισμός στις σκανδιναβικές χώρες

Πορτραίτο του αρχετυπικού δωσίλογου, του Νορβηγού Βίντκουν Κουίσλινγκ.

54


Ο ΒΙΝΤΚΟΥΝ ΚΟΥΙΣΛΙΝΓΚ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΡΒΗΓΙΚΟ «N ASJO N AL SÄMLING» 0 πιο σημαντικός εκπρόσωπος του νορβη­ γικού φασισμού πριν από τον Β ’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν το κόμμα «Nasjonal Sämling» («Εθνική

Ενότητα»)

του

αξιωματικού

Βί-

ντκουν Κουίσλινγκ. Ο Κουίσλινγκ ήταν γιός ενός ιερέα από το Fryresdal και πολύ νωρίς ακολούθησε τη στρα­ τιωτική σταδιοδρομία. Το 1917 στάλθηκε με τον βαθμό του λοχαγού ως στρατιωτικός ακό­ λουθος στην Αγία Πετρούπολη. Αφού νυμφεύθηκε μια Ρωσίδα, παρέμεινε στη ρωσική πρωτεύουσα και ενημέρωσε την κυβέρνησή του για την εξέλιξη της επανάστασης και του ρωσικού εμφυλίου πολέμου. Εκείνη την πε­ ρίοδο γεννήθηκαν τα βαθειά αντικομμουνιστικά του φρονήματα και η ανάγκη του να πολιτευθεί. Τον Αύγουστο του 1923 απολύθηκε

1934). Το πρόγραμμα του NS περιλάμβανε και

από τη στρατιωτική του υπηρεσία και επι-

τα άλλα βασικά στοιχεία των φασιστικών και

στρέφοντας στη Νορβηγία συνέγραψε ένα βι­

εθνικοσοσιαλιστικών κινημάτων της Ευρώ­

βλίο σχετικά με τις εμπειρίες του στη Σοβιετι­

πης: αντικομμουνισμό, αντικαπιταλισμό, αντι­

κή Ενωση. Τότε υιοθέτησε ένα μοντέλο εθνι­

σημιτισμό, εθνικισμό και φυλετική καθαρότη­

κού σοσιαλισμού. Για να ξαναγεννηθεί «το πνεύμα των Βορείων» ίδρυσε μαζί με έναν

τα. Το κόμμα ήταν οργανωμένο ιεραρχικά και ο Κουίσλινγκ αποκαλείτο (όπως ο Χίτλερ)

στενό του φίλο (τον Α. Πριτς) ένα πολιτικο-

«Foeer» (Αρχηγός). Το έμβλημα του κόμματος

θρησκευτικό

ήταν ο χρυσός σταυρός του Ολαφ σε κόκκινο

κίνημα

με

την

ονομασία

Νεοσύλλεκτοι Νορβηγοί SS.

«Nordiske Folkereisning» («Νορβηγικό Ξύπνη­

φόντο. Ο χαιρετισμός ήταν φασιστικός και η

μα»), Το κόμμα αυτό εκπροσωπούσε τούς πε­

παραστρατιωτική ομάδα τάξης (αντίστοιχη

ρισσότερους πολιτικούς στόχους του αντί­

των SA) ονομαζόταν «Rikshird». Παρά την οι­

στοιχου γερμανικού NSDAP. Οταν στις 8 Μαρ­

κονομική βοήθεια που έλαβε από τη Γερμα­

τίου 1931 συγκροτήθηκε στο Οσλο μια νέα

νία, στις εκλογές του Οκτωβρίου 1936, το

κυβέρνηση συνασπισμού από στελέχη του

κόμμα καταποντίσθηκε. Μόλις 26.576 (δηλα­

Κόμματος των Αγροτών, του Εργατικού και

δή το 1,84% των ψήφων) καταμετρήθηκαν για

Στιγμιότυπο στο αεροδρόμιο του Οσλο, τον Φεβρουάριο του 1942. Διακρίνεται ο Κουίσλινγκ, ο Κομισάριος του Ράιχ Τερμπόβεν και ο Ανώτερος Διοικητής της Αστυνομίας και των SS, Ρέντις.

των Φιλελευθέρων, προτάθηκε στον Κουίσλινγκ η θέση του υπουργού Αμυνας. Ο Κουίσλινγκ διατήρησε το αξίωμα αυτό μέχρι τον Μάρτιο του 1933, όταν παραιτήθηκε η νορβη­ γική κυβέρνηση. Στις 17 Μαϊου του ίδιου έ­ τους προχώρησε στην ίδρυση ενός νέου εθνικοσοσιαλιστικού

κόμματος,

του

«Nasjonal

Sämling» (NS). Στόχος του ήταν η επιβολή ε ­ νός κορπορατιστικού συστήματος στη Νορ­ βηγία και καλύτερων συνθηκών διαβίωσης για όλους τους Νορβηγούς. Στις πρώτες ε­ κλογές που έγιναν (Οκτώβριος 1933), το νεο­ σύστατο κόμμα έλαβε μόλις το 2,2% των ψή­ φων και δεν εξέλεξε κανέναν αντιπρόσωπο. Ωστόσο ο Κουίσλινγκ δεν απογοητεύθηκε. Μερικούς μήνες αργότερα θα απαιτούσε «ε­ θνική ενότητα χωρίς διαχωρισμό των τάξεων και κόμματα», και μια «νορβηγική λαϊκή κοι­ νότητα βασισμένη στην αλληλεγγύη και τη συνεργασία των κοινωνικών ομάδων υπό την ηγεσία μιας ισχυρής και πεφωτισμένης προ­ σωπικότητας»

(προκήρυξη

Φεβρουάριου

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

55


Νορβηγοί εθελοντές στο λιμάνι του Αμβούργου αναμένουν την μεταφορά τους στο Ανατολικό μέτωπο. το «Nasjonal Sämling». 0 Κουίσλινγκ δικαιολό­

Ανδρες της Μεραρχίας των S S «Nord» στην περιοχή της Καρελίας (ρωσοφινλανδικά σύνορα), το 1944.

ματος «Fritt Folk» την ίδρυση ενός εβραϊκού

γησε την αποτυχία του ως «συνομωσία» όλων

κράτους. Το επιχείρημα του Κουίσλινγκ ήταν

των δημοκρατικών κομμάτων και των Εβραί­

ότι ο ιουδαϊκός εθνικισμός ήταν περισσότερο

ων εναντίον του. Υστερα από το Σύμφωνο του

ρατσιστικός εθνικισμός,

Μονάχου (30 Σεπτεμβρίου 1938), απαίτησε μέ­

στον θρησκευτικό φανατισμό των Εβραίων

σω του δημοσιογραφικού οργάνου του κόμ­

πώς αποτελούσαν τον «περιούσιο λαό». Σύμ­

επειδή

βασιζόταν

φωνα με τον Νορβηγό Φύρερ, οι Εβραίοι έπρεπε να αποκτήσουν το δικό τους κράτος ε­ κτός Ευρώπης (βλ. εφημ. «Fritt Folk», 19 Νοεμ­ βρίου 1938). Τον Δεκέμβριο του 1939 ο Κουίσλινγκ επισκέφ θηκε το Βερολίνο για συνομιλίες με τη γερμανική ηγεσία. Πρότεινε

μάλιστα στον

Χίτλερ να ανατρέψουν τη νορβηγική κυβέρ­ νηση, επειδή επίκειτο βρετανική απόβαση στο Νάρβικ. Η τελευταία συνομιλία με τον Γερμανό ηγέτη έγινε στις 18 Δεκεμβρίου και οι δύο άνδρες αποφάσισαν να προχωρήσουν σε μια προληπτική κατάληψη της Νορβηγίας ώστε να αποτρέψουν τα βρετανικά σχέδια.

Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ Η γερμανική φυλετική θεωρία θεωρούσε τους Νορβηγούς συγγενικό λαό και, όταν η Βέρμαχτ κατέλαβε τη χώρα τον Απρίλιο του 1940, η «Εθνική Ενότητα» του Κουίσλινγκ ή ­ ταν πρόθυμη να μεταμορφώσει τη νορβηγική κοινωνία σε εθνικοσοσιαλιστική. Οι περισσό­ τεροι πολιτικοί και γραφειοκράτες της πρω­ τεύουσας ήταν επίσης έτοιμοι να συνεργασθούν με τους Γερμανούς. Το κόμμα του Κουίσλινγκ ξεπέρασε τα 55.000 μέλη (Νοεμβρίου 1943), ενώ στην αρχή της Κατοχής είχε μόνο

56


ΙΙ Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Π Ι Ι Ι Ι Ι Η ΐ Κ Ι Ι Ι Η Ι Ι ί Ι Ι Ι Ή Ι ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Η ί Π Ι ί Ι Η Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Η Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Π Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι

4

-

’7

L · / IIIIUIIIlllllllllllltlllllllllllllHlllllIllllllllIIIIIIIIIIIII*IIIIIIIIIIIIIIIIIllllllllllIIIIIIlllllllllllllllllll(IIIIII*lllllllll*IHI*l

2.691. Οι περισσότεροι Νορβηγοί Ναζί ήταν

το τέλος της Κατοχής ο Κουίσλινγκ, για να το­

νέοι, κάτω των 25 ετών, και κατάγονταν από

νώσει το εθνικό φρόνημα, κράτησε αποστά­

την ανατολική Νορβηγία. Στην αρχή το κόμμα

σεις από τους Γερμανούς. Η κομματική εφη­

προσέλκυσε ώριμους ανθρώπους από αστι­

μερίδα «Fritt Folk» (Ελεύθερος Λαός) υιοθέτη­

κές περιοχές, με υψηλές κοινωνικές θέσεις.

σε μια σαφή και συνεπή στάση εναντίον κάθε

Σταδιακά, η κοινωνική και γεωγραφική του

πράξης που θα μπορούσε να προκαλέσει εμ­

σύνθεση

μεταλλάχθηκε,

διολισθαίνοντας

φύλιο πόλεμο. Παράλληλα, προωθούσε την ε ­

προς νέους ανθρώπους από την επαρχία, με

θνική ενότητα υπό την κυβέρνηση του Βί-

χαμηλές κοινωνικές καταβολές. Σημαντικό ή­

ντκουν Κουίσλινγκ. Ο τελευταίος, προσπάθη­

ταν επίσης το γεγονός ότι η μέχρι τότε πλειο-

σε να κερδίσει ως σύμμαχο τη μεγαλύτερη λο­

ψηφία των ανδρών μεταβλήθηκε σε πλειοψη-

γοτεχνική φυσιογνωμία της χώρας, τον συγ­ γραφέα Κνουτ Χάμσουν. Ο Χάμσουν συμμε­

φία γυναικών. Το κόμμα διέθετε τους λιγότερους οπαδούς του στη δυτική Νορβηγία. Τα προπύργιά του ήταν μερικές πόλεις στα ανα­

τείχε ενεργά από τις αρχές της δεκαετίας του

τολικά της χώρας που επλήγησαν σοβαρά

αρθρογραφώντας στην εφημερίδα του κινή­

1930 στο «Nasjonal Sämling» του Κουίσλινγκ,

από τη Μεγάλη Οικονομική Κρίση, λόγωτης ε­

ματος. Το 1934 τιμήθηκε με το βραβείο Γκαί-

ξάρτησής τους από την υλοτομία. Η ριζοσπα-

τε, αλλά δεν παρέλαβε το χρηματικό έπαθλο, καθώς δήλωσε πώς η Γερμανία του Χίτλερ

στικοποίηση που ακολούθησε αυτή την κρίση

Η περιχειρίδα του σώματος των Νορβηγών ε&ελοντών.

Διακριτικά των νορβηγικών SS.

οδήγησε πολλούς ανέργους στο «Nasjonal Sämling». Αμέσως μετά την κατάληψη της χώ­ ρας από τους Γερμανούς, το NS οργάνωσε α­ στυνομικές και στρατιωτικές μονάδες από μέ­ λη του κόμματος. Ο Γιόνας Λη, ο Επικεφαλής Ασφαλείας πριν από τον πόλεμο, έγινε υ­ πουργός Αστυνομίας στις 25 Σεπτεμβρίου 1940. Με την επίβλεψή του δημιουργήθηκε μια εκλεκτή ομάδα αστυνομικών («Stapo») από μέλη του NS που υπηρέτησαν πιστά τις γερμανικές κατοχικές Αρχές. Η «Stapo» συμπεριλάμβανε από τον Μάρτιο του 1941 μια συνοριακή αστυνομία, που συνεργαζόταν με τους Γερμανούς. Η στρατιωτική πτέρυγα του NS ονομάσθηκε «Hird» (αρχαία σκανδιναβική λέξη που δήλωνε τον φρουρό του βασιλιά). Ο Κουίσλινγκ ανακήρυξε στις 14 Αυγούστου του 1943 το «Hird» ένοπλες δυνάμεις της χώ­ ρας. 1.800 Νορβηγοί Hirdmen έλαβαν μια στοι­ χειώδη εκπαίδευση διάρκειας τριών εβδομά­ δων και ανέλαβαν υπηρεσία μέχρι το τέλος του χρόνου.

Μεγαλύτερη

επιτυχία είχε η

στρατολόγηση νέων εθελοντών στα Waffen SS. Σχεδόν 7.000 στρατιώτες υπηρέτησαν στο Ανατολικό μέτωπο, ενώ 400 νοσοκόμες κατα­ τάχθηκαν στις νορβηγικές μονάδες. Εξίσου σημαντική ήταν η επιτυχία του NS στην Αστυ­ νομία. Το 60% των ανώτερων και το 40% των κατώτερων αστυνομικών έγιναν μέλη του κόμματος και βοήθησαν τις κατοχικές Αρχές να συλλάβουν Εβραίους και κομμουνιστές. Στο NS προσχώρησε επίσης ένας σημαντικός αριθμός αξιωματικών του Στρατού που φο­ βούντο μία ενδεχόμενη σοβιετική νίκη. Προς

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


γκχοφ. Ο πόλεμος είχε φθάσει στην πιο κρίσι­ μη καμπή του και ο Γερμανός ηγέτης φαινό­ ταν καταβεβλημένος. Ο Χάμσουν, που είχε αρχίσει να χάνει την ακοή του, ήπιε τσάι μαζί του και ζήτησε τη μεσολάβησή του για να πάψουν σι εκτελέσεις και τα αντίποινα της Β έ ρ ­ μαχτ στη Νορβηγία. Ο Ινγκαρ Σλέτεν Κόλεν, ο σημαντικότερος βιογράφος του Χάμσουν, πε­ ριγράφει τη σκηνή ως εξής: «Νιώθω, αν όχι ε­ ντελώς δεμένος μαζί σου, πάντως ότι η ζωή μου μοιάζει με τη δική σου σε πολλά», άνοιξε τη συζήτηση ο Χίτλερ, εννοώντας ότι και οι δύο είχαν ζήσει στα νιάτα τους πολύ μίζερη ζωή, ο Χίτλερ στη Βιέννη και ο Χάμσουν περι­ φερόμενος στη Νορβηγία και στις ΗΠΑ και ζώντας σε συνθήκες έσχατης ένδειας. Ο Χάμσουν άλλαξε αμέσως θέμα και άρχι­ σε να του παραπονιέται πως ο Γερμανός επί­ τροπος στη

Νορβηγία,

Γιόζεφ Τερμπόβεν,

προέβαινε σε πράξεις που αμαύρωναν το όνο­ μα του Χίτλερ. Ο τελευταίος προσπάθησε να σταματήσει τη συζήτηση. «Πρέπει να τον α­ ντικαταστήσετε», συνέχισε απτόητος ο Χάμ­ σουν. «Ο επίτροπος του Ράιχ σε πολλές περι­ πτώσεις είχε πει ότι στο μέλλον δεν θα υπάρ­ Ο συνταγματάρχης

των S S Γιόνας Λη συνομιλεί με στελέχη των νορβηγικών S S και της Αστυνομίας λίγο μετά την επιστροφή του από το Ανατολικό μέτωπο. Ο Γιόνας Λη με Νορβηγούς S S tov Μάιο του 1941.

χρειαζόταν χρήματα για την οικονομική ανόρ­ θωσή της. Κατά τη διάρκεια του Β ’ Παγκοσμί­

χει τόπος που να λέγεται Νορβηγία». «Σε αντίθεση με άλλες κατειλημμένες χώ­

ου Πολέμου υποστήριξε μαχητικά το Γ ’ Ράιχ.

ρες, η Νορβηγία έχει τη δική της κυβέρνη­

Στη γερμανόφωνη περιοδική έκδοση «Berlin-

ση», είπε ο Χίτλερ. «Ο,τι συμβαίνει στη Νορ­

Tokyo-Roma» έγραψε τον Φεβρουάριο του

βηγία αποφασίζεται από τον επίτροπο του

1942: «Η Ευρώπη δεν θέλει ούτε τους Εβραί­

Ράιχ», επέμεινε ο Χάμσουν, και συνέχισε με α­

ους και τον χρυσό τους ούτε τους Αμερικα­

ποφασιστικότητα: «Δεν αντέχουμε τον πρωσ-

νούς και τη χώρα τους!». Εναν χρόνο αργότε­

σικό του χαρακτήρα. Είναι και οι εκτελέσεις.

ρα, τον Ιούνιο του 1943, ο Νορβηγός συγγρα­

Τις έχουμε κι αυτές». Ο Χίτλερ κάτι πήγε να

φέας επισκέφθηκε τον Χίτλερ στο Μπέρ-

πει, αλλά ήταν φανερά ενοχλημένος. Εναν χρόνο αργότερα, τον Νοέμβριο το 1944, όταν οι Σύμμαχοι είχαν φθάσει στα γερ­ μανικά σύνορα, ο υπουργός Εξωτερικών του Στάλιν Μολότωφ συζητούσε την «υπόθεση Χάμσουν» με τον Τέργε Βολντ, υπουργό Δι­ καιοσύνης, και τον Τρύγκβε Λη, υπουργό Εξω­ τερικών της εξόριστης νορβηγικής κυβέρνη­ σης. Ο Μολότωφ είπε πώς έναν σπουδαίο συγγραφέα (και μάλιστα σε μεγάλη ηλικία) δεν θα έπρεπε να τον μεταχειρισθούν σαν οποιονδήποτε Ναζί. Καλύτερα να τον άφηναν να πεθάνει από φυσικά αίτια. «Είστε πολύ επι­ εικής, κύριε Μολότωφ», σχολίασε ο Βολντ. Μερικούς μήνες αργότερα, ύστερα από την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας, οι Νορβηγοί άρχισαν συλλήψεις των συμπατριω­ τών τους που υποστήριξαν τον εθνικοσοσια­ λισμό. Ανάμεσά τους ήταν και ο Κνουτ Χάμ­ σουν. Οι γιατροί έκριναν πως ήταν ψυχικά διαταραγμένος. Ετσι εγκλείσθηκε σε μια νευρολογική κλινική, και τον ανάγκασαν να πληρώ­ σει ένα τεράστιο για την

58

εποχή

ποσόν:


325.000 κορώνες. Πέθανε στις 19 Φεβρουάρι­ ου 1952, πλήρης ημερών. Μια εκδοχή για τη συμπάθεια του Χάμσουν προς τον Χίτλερ και τον εθνικοσοσιαλισμό σχετίζεται με την πί­ στη του πρώτου στη νεότητα ως γενετική δύ­ ναμη του κόσμου. Για την απώλεια της δικής του νεότητας, άλλωστε, θρηνούσε ο Χάμσουν στα γεράματά του. Η Γερμανία λοιπόν ήταν μια νέα χώρα και το κόμμα του Χίτλερ νεανι­ κό, όπως τονίζουν σήμερα οι ιστορικοί.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΊΑ Η αυτοκτονία του Χίτλερ στο Βερολίνο στις 30 Απριλίου 1945 σηματοδότησε και τις ε­ ξελίξεις στη Νορβηγία. Το Γερμανικό Αρχη­ γείο στο Λιλεχάμερ ήταν το κέντρο των εξελί­ ξεων και ο Τερμπόβεν σκόπευε να καταστήσει τη Νορβηγία το τελευταίο οχυρό του Γ ’ Ράιχ. Η επίσκεψη όμως που πραγματοποίησε μαζί με τον Γερμανό Στρατιωτικό Διοικητή, ναύαρ­ χο Μπαίμε, στον Νταίνιτς (1 Μαϊου 1945), στο Φλένσμπουργκ, κατέστησε σαφές ότι κάθε σκέψη για αντίσταση ήταν μάταιη. Κατά την ε­ πιστροφή τους στη Νορβηγία οι δύο Γερμανοί αξιωματούχοι έστειλαν μια μυστική οδηγία στη στρατιωτική ηγεσία της χώρας ότι οι στιγ­ μές απαιτούσαν «στρατιωτική πειθαρχία» και «σιδερένια πειθαρχία». Στις 5 Μαϊου οι γερ­ μανικές Αρχές συνθηκολόγησαν στη Δανία. Το ίδιο βράδυ ο στρατηγός Αϊζενχάουερ έ ­

Γερμανική Διοίκηση ήταν αναγκασμένη να πα-

στειλε ένα τηλεγράφημα στο Αρχηγείο της

ραδώσει στους Συμμάχους όλες τις λίστες με

νορβηγικής Αντίστασης. Η τελευταία ενη μ έ­ ρωσε με τη σειρά της τον ναύαρχο Μπαίμε για

τα ονόματά τους και, στη συνέχεια, να τους α­

τις λεπτομέρειες των επαφών με την Ανώτατη

δα συγκέντρωσης. Ανάμεσά τους ήταν και μέ­

Συμμαχική Διοίκηση. Στις 7 Μαϊου ο ναύαρχος

λη της Γκεστάπο και των SS. Συνολικά, 44.000

Νταίνιτς καθαίρεσε τον Τερμπόβεν από τη

Νορβηγοί συνεργάτες των Γερμανών συνελή-

θέση του Κομισάριου του Ράιχ και ανέθεσε

φθησαν και ξυλοκοπήθηκαν βάναυσα από

Ο μεγάλος νομπελίστας συγγραφέας Κνουτ Χάμσουν.

φοπλίσει και να τους εγκλείσει σε στρατόπε­ Ο Βίντκουν Κουίσλινγκ στο εδώλιο του δικαστηρίου, λίγο μετά το τέλος του Β ’ Παγκοσμίου Πολέμου.

πλέον την απόλυτη εξουσία στον Στρατιωτικό Διοικητή Μπαίμε. Ο τελευταίος ανακοίνωσε στις 10 το βράδυ στο νορβηγικό ραδιόφωνο ότι οι Γερμανικές Ενοπλες Δυνάμεις ήταν έ­ τοιμες να παραδοθούν στη Συμμαχική Διοίκη­ ση. Την αυγή της επόμενης ημέρας (8 Μαϊου) εμφανίσθηκαν 40.000 οπλισμένοι Νορβηγοί α­ ντιστασιακοί και κατέλαβαν δίχως αντίσταση το βασιλικό παλάτι, την Κεντρική Αστυνομική Διεύθυνση στο Οσλο και μια σειρά από δημό­ σια κτίρια και στρατηγικά κέντρα της πρωτεύ­ ουσας. Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας εμφανί­ σθηκε στο Οσλο η πρώτη συμμαχική αποστο­ λή και κανόνισε τις λεπτομέρειες της παρά­ δοσης των γερμανικών στρατευμάτων. Εκτός από το τυπικό της παράδοσης, οι όροι για τους συνεργάτες και τα μέλη της κυβέρνη­ σης Κουίσλινγκ ήταν απίστευτα σκληροί. Η

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

59


και ανακοίνωσε στους πολιορκητές τους ότι ο Λ�� και ο Ρόγκσταντ αυτοκτόνησαν. Ο Λεόν Ντεγκρέλ, ο αρχηγός των Βαλλώνων S S που βρέθηκε τις τελευταίες ημέρες του πολέμου στη Νορβηγία, περιγράφει στις αναμνήσεις του: «Την επόμενη ημέρα, Δευτέρα, 7 Μαϊου 1945, άκουσα τους πολεμιστές του «Ράδιο Λονδίνο» να γαυγίζουν δυνατά. Σάλπιζαν το τέλος του κυνηγιού. Η γενική παράδοση του Ράιχ κανονίσθηκε. Δ εν ήταν πια ζήτημα ωρών, ίσως μόνο λεπτών. Ο Νορβηγός πρωθυπουργός, ο Κουίσλινγκ, τον οποίο δεν είχαν ακόμα συναντήσει, με είχε προσκαλέσει στο Βασιλικό Ανάκτορο. Εφθασα στις ένδεκα και τριάντα, μετά από έ­ ναν περίπατο στους δρόμους. Το ανάκτορο δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο. Δύο μεγάλοι και ε­ ντυπωσιακοί τάπητες τοίχου κρέμονταν στη μεγάλη σκάλα από λευκό μάρμαρο. Η βασιλική επίπλωση ήταν φθαρμένη. Μπροστά στο ανά­ Η σημαία του Freikorps « Danmark».

ΟΧάμσουν στο Δικαστήριο Δωσίλογων (1947).

τους αντιστασιακούς. Τα περισσότερα ηγετι­

κτορο ένας κλασικός βροντερός μονάρχης,

κά στελέχη του «Nasjonal Sämling» (Γιόνας Λη,

διάστικτος από κουτσουλιές πουλιών, ίππευε

Ρόγκσταντ, Ρίσνες Σ6ερ) είχαν συγκεντρωθεί

ένα συμπαγές πράσινο άτι από ορείχαλκο.

στη βίλα Skallum. Ο Σβερ, υπουργός Δικαιοσύ­

Ο Κουίσλινγκ φαινόταν συντετριμμένος

νης της χώρας του, παραδόθηκε στους Νορ­

από τη μοίρα. Κάναμε μια μικρή συζήτηση επί

βηγούς αντιστασιακούς στις 11 Μαϊου 1945.

μισή ώρα. Ο Τερμπόβεν μου είχε ζητήσει να τον ηρεμήσω, κάτι το οποίο εξάλειψε τα πε­

Τρεκλίζοντας εξήλθε από το καταφύγιό τους

ρισσότερα θέματα συζήτησης. Μου έδωσε την εντύπωση ότι μέσα του τρωγόταν. Το πρό­ σωπό του ήταν πρησμένο, τα μάτια του στρέ­ φονταν προς κάθε κατεύθυνση, τα δάκτυλά του κτυπούσαν το τραπέζι. Ο άνθρωπος ένιω­ θε χαμένος. Ημουν ο τελευταίος του επισκέ­ πτης. Εκείνο το απόγευμα έσπευσε με βιασύ­ νη στα σουηδικά σύνορα, αλλά τον ανάγκα­ σαν να γυρίσει πίσω και επέστρεψε στο Οσλο εκείνη τη νύκτα, μη ξέροντας πια σε πιο φιόρδ να ρίξει τον εαυτό του. Τουφεκίσθηκε λίγους μήνες αργότερα». Τον επικήδειο στον Χίτλερ και τον εθνικο­ σοσιαλισμό τύπωσε η μεγαλύτερη σε κυκλο­ φορία εφημερίδα της Νορβηγίας, η «AlfenPosten», και ήταν τα λόγια του αμετανόητου Κνουτ Χάμσουν: «Δεν είμαι άξιος να εγκωμιά­ σω δυνατά τον Αδόλφο Χίτλερ, μα ούτε, εξάλ­ λου, ταιριάζουν συναισθηματισμοί για τη ζωή και το έργο του. Ηταν ένας μαχητής, ένας μα­ χητής για την ανθρωπότητα και ένας απόστο­ λος του Ευαγγελίου για τα δικαιώματα όλων των λαών. Ηταν μια ανακαινιστική μορφή υψη­ λότατου επιπέδου, μαη ιστορική του μοίρα ή ­ ταν πως έδρασε σε μια εποχή ωριμότητας χω­ ρίς προηγούμενο, που τελικά τον συνέτριψε. Ετσι ατενίζει ο κοινός Δυτικοευρωπαίος τον Αδόλφο Χίτλερ. Εμείς δε, οι στενοί οπαδοί του, σκύβουμε το κεφάλι μπρος στη σορό του» («Aften-Posten» Μαϊου 1945).

60


Δανοί εθελοντές των Waffen S S στο Ανατολικό μέτωπο. Για τελευταία φορά ο Κουίσλινγκ συνά­

τε, τότε θα ήθελα να παρακαλέσω τον Θεό να

ντησε τον Χίτλερ στις 28 Ιανουαρίου 1945. Η

μην τιμωρηθούν με τον ίδιο τρόπο άλλοι γιοί

«τελική νίκη» δεν ήταν πλέον ορατή και ο

της Νορβηγίας όπως εγώ». Η στάκτη της σο-

Νορβηγός ηγέτης επέστρεψε στην πατρίδα

ρού του παραδόθηκε στη χήρα του μόλις το

του ελπίζοντας πως οι 300.000 άνδρες της

1959, ενώ ο ακριβής τόπος της εναπόθεσής

Βέρμαχτ και τα μέλη του NS θα αποτελούσαν

της (στο νεκτροταφείο του Gjerpen) παραμέ­

τον ύστατο εθνικοσοσιαλιστικό προμαχώνα

νει άγνωστος ακόμη και σήμερα. Οσο για την

μέχρι την κατάρρευση της αφύσικης συμμα-

τεράστια Villa Grande, το άλλοτε άντρο του Βί-

χίας των καπιταλιστικών και των Σοβιετικών.

ντκουν Κουίσλινγκ, έκτασης 3.000 τ.μ., σε μια

Μετά την συνθηκολόγηση όμως των γερμανι­

ειδυλλιακή χερσόνησο ψηλά πάνω από το

κών στρατευμάτων στη Δανία (4 Μαϊου 1945),

φιόρδ του Οσλο, μετατράπηκε σε Μουσείο

ο Κουίσλινγκ συνάντησε τον ναύαρχο Μπαίκε

και Κέντρο για το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα.

και τον Τερμπόβεν. Οι τελευταίοι πρότειναν στον συνομιλητή τους να διαφύγει μ’ ένα αε­ ροπλάνο στην Ισπανία του Φράνκο ή μ’ ένα υ­ ποβρύχιο στη Νότιο Αμερική. Αποδεχόμενος

ΠΟΝΑΣ ΛΗ, Ο ΙΔΕΟΛΟΓΟΣ TOY NS

τη μοίρα του, ο Κουίσλινγκ αρνήθηκε και α­

Ο Γιόνας Λη (Jonas Lie) γεννήθηκε στις 31

ποσύρθηκε μαζί με έξι υπουργούς της κυβέρ­ νησής του στη βίλα του, στο Bydgo πάνω από

Δεκεμβρίου 1899 και ήταν εγγονός του Νορ­ βηγού ποιητή Γιόνας Λη και γιος της συγγρα-

το φιόρδ του Οσλο.

φέως και δημοσιογράφου Κατρίν Λη και του ι­

Την ημέρα της γερμανικής συνθηκολόγη­

δρυτή της βιβλιοθήκης Nordique των Παρι-

σης (8 Μαϊου) παραδόθηκαν όλοι τους στους

σίων, Ερικ Λη. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρα-

Νορβηγούς αντιστασιακούς. Ο Κουίσλινγκ ο-

σε στο Παρίσι αλλά το 1905 επέστρεψε με την

δηγήθηκε στη φυλακή και η δίκη του υπήρξε

οικογένειά του στη Νορβηγία. Οταν τα Χρι­ στούγεννα του 1918 επισκέφθηκε το επανα-

σύντομη

(20 Αυγούστου

- 6 Σεπτεμβρίου

1945). Καταδικάσθηκε σε θάνατο για εσχάτη

στατημένο Βερολίνο, γεννήθηκε μέσα του ο

προδοσία και εκτελέσθηκε λίγο αργότερα.

αντικομμουνισμός. Οι αυθαιρεσίες και η βία

Στην απολογία του στο δικαστήριο δικαιολο-

των Σπαρτακιστών δημιούργησαν στον νεαρό

γήθηκε ότι η πολιτική γι’ αυτόν δεν ήταν αυ­

Νορβηγό την ανάγκη της αναζήτησης μιας ε­ ναλλακτικής και περισσότερο ριζοσπαστικής

τοσκοπός αλλά αυτοθυσία και υπηρεσία προς την πατρίδα του. «Αν τις πράξεις μου τις θεω­ ρείτε πράξεις προδοσίας, όπως με κατηγορεί-

επίλυσης των προβλημάτων που επέφερε ο πόλεμος.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

61


Στη συνέχεια επέστρεψε στο Οσλο και εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Kristiania για να σπουδάσει Νομικά. Το 1924 εισήχθη στην Αστυνομία και το 1530 έγινε αστυνομικός δι­ ευθυντής του Μπέργκεν. Τον Μάρτιο του 1933 πραγματοποίησε ένα εκπαιδευτικό ταξί­ δι στη Γερμανία, όπου για πρώτη φορά άκουσε ομιλίες του Χίτλερ. Η νέα Γερμανία τον ε­ ντυπώσιασε τόσο, ώστε επιστρέφοντας έσπευσε να γίνει μέλος των Νορβηγών Ναζί. Σύντομα όμως διαφώνησε με τον Κουίσλινγκ και εγκατέλειψε το κόμμα (1935). Την άνοιξη του 1938 μετέβη στην επαρχία Χατάι, στα συροτουρκικά σύνορα, ως μέλος μιας Διεθνούς Επιτροπής. Η ωμή επέμβαση της Γαλλίας κατά τη διάρκεια του δημοψηφίσματος, τον έστρε­ ψε εναντίον της Γαλλικής Δημοκρατίας. Τον Σεπτέμβριο του 1539 ο Λη είχε την ευ­ καιρία να γνωρίσει τον εξόριστο μπολσεβίκο ηγέτη Λέοντα Τρότσκυ. Ο Τρότσκυ ζούσε με τη σύζυγό του στη βίλα Sundby, στο Οσλοφιόρντ, απομονωμένος. Ο Λη ήταν υπεύθυ­ νος για την ασφάλειά του και τον συνόδευσε στο πλοίο «Ruth». Το «Ruth» αναχώρησε στις 19 Δεκεμβρίου 1936 για το Μεξικό, όπου ο Τρότσκυ μερικά χρόνια αργότερα θα δολοφο­ νείτο από έναν άνθρωπο του Στάλιν. Αφού ο Λη παρέδωσε τον Τρότσκι στις μεξικανικές Αρχές, επέστρεψε στις ΗΠΑ και παρακολού­ θησε σεμινάρια του FB I για τη μεθοδολογία της καταπολέμησης του κοινού εγκλήματος. Η γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1940 τον βρήκε στη βόρεια Νορβηγία. Η πρώτη του ενέργεια και σκέψη ήταν να αντισταθεί στους εισβολείς, γι' αυτό τον λόγο επιχείρησε φο­ ρώντας πέδιλα του σκι να μεταβεί νοτιότερα μέσω Σουηδίας. Συνελήφθη όμως από τη Σου­ ηδική Αστυνομία και παραδόθηκε στη νορβη­ γική πρεσβεία στη Στοκχόλμη. Οταν ο Κουίσλινγκ τον έκανε υπουργό στην πρώτη του φιλοναζιστική κυβέρνηση, ο Γιόνας Λη αντέδρασε οργισμένος. Ωστόσο, έναν μήνα αργό­ τερα (30 Μαϊου 1949), ο νέος κομμισάριος του Ράιχ στη Νορβηγία, Γιόζεφ Τερμπόβεν, του α­ νέθεσε τη θέση του «Επιθεωρητή Αστυνο­ μίας για ειδικές υποθέσεις» στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. Ο Τερμπόβεν γνώριζε τον Λη από το 1935 και του είχε απόλυτη εμπιστοσύ­ νη. Ο τελευταίος δεν άργησε να υπηρετήσει με απόλυτη αφοσίωση και πίστη τη γερμανική υπόθεση. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1940 έγινε μέ­ λος του NS με την υπόσχεση (εκ μέρους του Τερμπόβεν) ότι πολύ σύντομα θα αναλάμβανε την ηγεσία του κόμματος παραμερίζοντας τον Κουίσλινγκ. Κατά τη διάρκεια της κατο­ χής ο Λη οργάνωσε τη Νορβηγική Αστυνομία σύμφωνα με τα γερμανικά πρότυπα Αστυνο-

62

Νεοσύλλεκτοι Δανοί του «Σώματος Σάλμπουργκ συνοδεύονται τιμητικά από μια ορχήστρα της Λουφτβάφε στον σιδηροδρομικό σταθμό του Ρίνγκσταντ, έξω από την Κοπεγχάγη


Τελετή για τον Δανό διοικητή του Freikorps «Danmark» στην Κοπεγχάγη (17Οκτωβρίου 1943). Στο κέντρο της πρώτης σειράς διακρίνονται ο μικρός του γιος και η χήρα του ψον Σάλμπουργκ.

μίας, Τάξης και Ασφάλειας. Διοικητής της πρώτης ήταν ο Ολιβερ Μόισταντ και της Αστυνομίας Ασφαλείας ο Εγκιλ Ολμπγιόερν. Η βαλκανική εκστρατεία της Βέρμαχτ προσέλκυσε το ενδιαφέρον του Λη, που ακολούθησε τα γερμανικά στρατεύματα μαζί με μερικούς άλλους Νορβηγούς εθελοντές. Για τον ηρωι­ σμό που επέδειξε στο πεδίο της μάχης, τιμήθηκε με τον Σιδηρού Σταυρό Β ’ Τάξης. Επιστρέφοντας στη Νορβηγία, περιέγραψε τις ε­ μπειρίες του στο βιβλίο του «Over Balkans syv blaner» που χρησιμοποιήθηκε ως προπαγανδι­ στικό όπλο από τα Waffen S S για την προσέλ­ κυση Νορβηγών εθελοντών. Στις 21 Ιουνίου 1942 ανέλαβε τη διοίκηση της «Germanske S S Norze» των Νορβηγικών SS, με τον βαθμό του ταγματάρχη (στουρμπανφύρερ). Λίγο αργότε­ ρα, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, έλαβε μέ­ ρος στις μάχες του Ανατολικού μετώπου. Ο Λη ήταν πεπεισμένος ότι ο αγώνας για την ε­ νότητα της Ευρώπης δινόταν στην Ανατολή και είχε την υποστήριξη του Τερμπόβεν. Οι σχέσεις του με τον Κουίσλινγκ παρέμειναν τεταμένες ακόμη και στις τελευταίες ημέρες της γερμανικής κατοχής. Οταν οι περισσότε­ ροι υπουργοί του Κουίσλινγκ πρότειναν την αναστολή οποιωνδήποτε εχθροπραξιών στο νορβηγικ�� έδαφος (29 Απριλίου 1945), ο Λη ή­ ταν αποφασισμένος να παραμείνει μάχιμος στον εθνικοσοσιαλιστικό του κόσμο. Στις 30 Απριλίου 1945, ενώ η Γερμανία κατέρρεε, ο Λη έκανε τα εγκαίνια μιας έκθεσης στο Οσλο με τον τίτλο «Η Νορβηγία καλεί». Η έκθεση αυτή έπλεκε το εγκώμιο των Νορβηγών S S και την απόδοσή τους στο πεδίο της μάχης. Μια ε ­ βδομάδα αργότερα, ο Λη έδωσε την τελευ­ ταία του μάχη κατά της νορβηγικής αντίστα­ σης στη βίλα Σκάλουμ, μαζί με άλλους επιφα­ νείς Νορβηγούς Ναζί. Οταν διαπίστωσε ότι κάθε αντίσταση ήταν μάταιη, αυτοκτόνησε έ­ χοντας δίπλα του ένα πορτραίτο του Αδόλφου Χίτλερ.

ΟΙ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΙΣΛΑΝΔΙΑ Στο μικρό νησί της Ισλανδίας αμέσως με­ τά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (Ιανου­ άριος 1933), σχηματίσθηκε το «Ισλανδικό Εθνικιστικό Κίνημα». Η οργάνωση, εμπνευ­ σμένη από τον Ναζισμό, υιοθέτησε ως σύμβο­ λο μια παραλλαγή της σβάστικας και είχε ως στόχο την κορπορατιστική δικτατορία και τον αποκλεισμό των Εβραίων και των εγχρώμων

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

63


πεια την εθελοντική κατάταξη των Δανών στα Waffen S S . Τον Ιούλιο του 1941, με την υπο­ στήριξη του Σκαβένιους και των Γερμανών, δημιουργήθηκε στα πλαίσια των Waffen S S το «Ελεύθ ερο

Σώμα

Δανών»

(«Frikorps

Dan­

mark»). Η ενέργεια αυτή οδήγησε τη χώρα σε κυβερνητική κρίση και ο Σκαβένιους απείλη­ σε με παραίτηση. Πρώτος διοικητής του «Frikorps Danmark» υπήρξε ο υπολοχαγός (ομπερστουρμφύρερ) Κρύσινγκ

(Kryssing), πρώην αντισυνταγμα-

τάρχης του Δανικού Στρατού. Ο Κρύσινγκ δεν είχε ασπασθεί τον εθνικοσοσιαλιστικό ούτε ήταν οπαδός του Κλάουσεν, θεωρούσε

Ο τάφος του διοικητή

του σώματος των Δανών εθελοντών, αντισυντα γματάρχη φον Σάλμπουργκ. Η επιγραφή είναι χαρακτηριστική: «Επεσε μαχόμενος για την τιμή της Δανίας».

όμως ότι ο αγώνας κατά του κομμουνισμού έπρεπε να είναι το κύριο μέλημα όλων των ε­ λεύθερων ανθρώπων. Ενα νέο μέτρο των Γερμανών αποτέλεσε κίνητρο για πολλούς αξιωματικούς του Δανι­ κού Στρατού να καταταγούν στο «Frikorps Danmark». Σύμφωνα με μια διαταγή του Χίμ­ από την ισλανδική κοινωνία. Το 1934 έλαβε

μλερ, οποιοδήποτε πρώην στέλεχος του Δα­

στις εκλογές το 0,7% των ψήφων, αλλά απέτυ-

νικού Στρατού κατατασσόταν εθελοντικά στα

χε να κερδίσει κάποια έδρα ακόμη και σε δη­

Waffen S S , θα είχε τη δυνατότητα να φέρει

μοτικά συμβούλια. Τα μέλη δεν υπερέβησαν

τον βαθμό που είχε στις Δανικές Ενοπλες Δυ­

ποτέ τα 300 και περιορίσθηκαν σε ορισμένες

νάμεις. Ετσι περί τα τέλη Σεπτεμβρίου 1941 οι

επιδεικτικές ένστολες παρελάσεις στο Ρέι-

Δανοί εθελοντές είχαν ήδη

κιαβικ. Κατά τη διάρκεια του Β ’ Παγκοσμίου

1.000 και 300 από αυτούς είχαν αποσταλεί στο

Πολέμου οι Αμερικανοί αποβιβάσθηκαν στην

Σύνταγμα «Nordland» της μεραρχίας «Wiking».

Ισλανδία και έθεσαν υπό παρακολούθηση τα περισσότερα μέλη του κινήματος. Κάποιοι

Οι άνδρες του «Ελεύθερου Σώματος Δανών» έφεραν δανικές στολές, με εξαίρεση το κρά­

μεμονωμένοι Ισλανδοί κατόρθωσαν να διαφύ­

νος που ήταν γερμανικό και την «περιστρε­

γουν και να καταταγούν στα Waffen S S μαζί με

φόμενη» σβάστικα στα επιρράμματα του πε­

Δανούς και Νορβηγούς εθελοντές.

υπερβεί τους

ριλαίμιου. Υπήρχε ένα έμβλημα σε κίτρινο χρώμα, όπως το παραδοσιακό εθνόσημο της

ΤΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΩΜΑ ΔΑΝΩΝ» («FRIKORPS DANMARK») ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ Γ ΡΑΪΧ

Δανίας, με τρία μπλε λιοντάρια και εννέα κόκ­

Η γερμανική κατοχή στη Δανία, από τον

στριμμένη κλωστή για τους στρατιώτες και

Απρίλιο του 1940, εξελίχθηκε ομαλά, ωστόσο

κινες καρδιές. Οπως και στις άλλες μονάδες των Waffen S S , στα επιρράμματα του πέτου το περίγραμμα ήταν από μαύρη και ασημένια από ασημένια για τους αξιωματικούς.

είχε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Το κοι­

Τον Φεβρουάριο του 1942 τη διοίκηση του

νοβούλιο και το πολίτευμα της χώρας παρέ-

δανικού σώματος ανέλαβε ο υπεύθυνος νεο­

μειναν ανέπαφα, οι Δανικές Ενοπλες Δυνά­

λαίας του DNSAP, ταγματάρχης των S S Κρί-

μεις δεν διαλύθηκαν και το τοπικό Εθνικοσο-

στιαν Φρέντερικ φον Σάλμπουργκ (Cristian

σιαλιστικό Κόμμα (DNSAP) δεν επιβλήθηκε

Frederik von Schalburg). Τον Μάιο του ίδιου έ­

στην κυβέρνηση.

τους το «Frikorps Danmark» στάλθηκε στο Ανα­

To DNSAP είχε ελάχιστη απήχηση στη δα­

τολικό μέτωπο για να ενισχύσει τη μεραρχία

νική κοινή γνώμη και ο ηγέτης του, Φριτς Κλά-

των S S «Totenkopf», στον θύλακα του Ντεμιάν-

ουσεν, παρέμεινε στο περιθώριο των πολιτι­

σκ. Αψηφώντας την υπεροπλία των Σοβιετι­

κών εξελίξεων. Ο πιο ενθουσιώδης υποστηρι-

κών, οι Δανοί εθελοντές, μαχόμενοι σώμα με

κτής της Γερμανικής Νέας Τάξης ήταν ο υ­

σώμα, απέκρουσαν τις εχθρικές επιθέσεις.

πουργός

Ο

Στις 2 Ιουνίου ο διοικητής του «Frikorps

Σκαβένιους, υπέρμαχος της γερμανόφιλης

Εξωτερικών

Ερικ Σκαβένιους.

Danmark» έπεσε νεκρός. Ο επόμενος διοικη­

πολιτικής της Δανίας κατά τον Α ’ Παγκόσμιο

τής της μονάδας, αντισυνταγματάρχης των

Πόλεμο, ενέταξε τη χώρα του στη συνθήκη

Χανς Αλμπερτ φον Λέτοβ Φόρμπεκ, σκοτώθη­

της Αντι-Κομιντέρν και υποστήριξε με συνέ­

κε στις 11 Ιουνίου. Η μεραρχία «Totenkopf» πα-


ρέμεινε στο Ντεμιάνσκ μέχρι τον Οκτώβριο

ση έξι εβδομάδων στη Σχολή Schalburg. Μετά

του 1942 αποκρούοντσς συνεχείς εχθρικές ε­

το πέρας της εκπαίδευσης ακολουθούσε ο

πιθέσεις. Οι Δανοί, έχοντας χάσει το 22% της

όρκος του «Schalburg Korpset»: «Τα πάντα α­

αρχικής τους δύναμης, επέστρεψαν στην πα­

νήκουν στην πατρίδα, τα πάντα ανήκουν

τρίδα τους για ανασυγκρότηση και ξεκούραση.

στον λαό. Αυτός που μολύνει το αίμα μας δεν

Τον Δεκέμβριο του 1942 η δανική μονάδα

ανήκει εδώ, αυτός που δεν τηρεί τον όρκο

επέστρεψε στο Ανατολικό μέτωπο, στον το­

του και μολύνει τη φυλή μας, θα εξοντωθεί».

μέα Welikije Luki, όπου έλαβε μέρος στην κατα­

Τον Ιούνιο του 1944 το «Shalburg Korpset»

στροφή των εχθρικών θέσεων στο Taidy. Τον

βοήθησε τους Γερμανούς στην καταστολή

Μάρτιο του 1943, λίγο μετά το Στάλινγκραντ,

μιας γενικής απεργίας που οργανώθηκε από

οι Δανοί αναχώρησαν για το πεδίο εκπαίδευ­

τους φιλοβρετανικούς κύκλους της χώρας.

σης Γκράφενβορ στη Γερμανία. Νέος διοικη­

Μέχρι το τέλος του πολέμου το σώμα αυτό εί­

τής του «Frikorps Danmark» διορίσθηκε ο αντι-

χε έντονη δραστηριότητα κατά της δανικής

συνταγματάρχης

αντίστασης. Στις τάξεις της 11ης Τεθωρακι­

των S S

Κνούτ

Μπόργκε

Μάρτινσεν, ο οποίος τον Απρίλιο του ίδιου έ­

σμένης Μεραρχίας των S S «Nordland», υπαγό­

τους μετονόμασε τη μονάδα σε «Schalburg

ταν ένα σύνταγμα Δανών εθελοντών, το SS-

Korpset». Οι ανθρώπινες απώλειες που υπέ­ στησαν οι Δανοί στην Ανατολή, αναπληρώθη­

Panzergrenadierregiment 24 «Denmark». Το σύνταγμα αυτό πολέμησε στη Νάρβα

καν από δεκάδες νεοσύλλεκτους που παρου-

(στην Εσθονία) και την Κουρλάνδη. Τον Φ ε­

σιάσθηκαν στα γραφεία στρατολόγησης ε θ ε ­

βρουάριο του 1945 ρίφθηκε στη μάχη μαζί με

λοντών στην Κοπεγχάγη. Οι εθελοντές έπρε­ πε να ήταν άριας προέλευσης και να μην έ­

τις τελευταίες εφεδρείες των Γερμανών για ν ’

χουν καταδικασθεί για κανένα αδίκημα. Οσοι

μερανία. Συνολικά, 10.000 Δανοί υπηρέτησαν

αναχαιτίσει τη σοβιετική προέλαση στην Πομ-

δεν είχαν υποστεί την εμπειρία του Ανατολι­

στα Waffen SS, τρεις από αυτούς τιμήθηκαν με

κού μετώπου, υποβάλλονταν σε μια εκπαίδευ­

τον Σταυρό των Ιπποτών και δύο με τον Γερμα-

Η φρουρά του «Σώματος Σάλμπουργκ» έξω από το αρχηγείο της, στην Κοπεγχάγη.

Ο Κρίστιαν Φρέντερικ φον Σάλμπουργκ, διοικητής του Freikorps « Danmark».

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

65


Διακριτικά του «Σώματος Σάλμπουργκ». νό Σταυρό σε Χρυσό. Ο πιο γνωστός από ό­ λους και επανειλημμένα τιμηθείς για τη δράση του υπήρξε ο ταγματάρχης των S S Περ Σόρεν-

Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΔΑΝΙΑΣ

σεν από το Essenbank ο οποίος, ως διοικητής

Το φθινόπωρο του 1943 η αντίσταση των

του Τεθωρακισμένου Συντάγματος «Danmark»,

Δανών εντάθηκε. Σύμφωνα με τον διοικητή

σκοτώθηκε στις 24 Απριλίου 1945 κατά τη

της Αστυνομίας και της SD στη Δανία, Ρού-

διάρκεια της μάχης του Βερολίνου. Ενας Ρώ­ σος ελεύθερος σκοπευτής πέτυχε τον ψηλό-

ντολφ Μίλντνερ, «κάθε τρεις ημέρες εκδηλώ­

σωμο Δανό διοικητή στην πλάτη και ο τελευ­

Ολόκληρες

ταίος ξεψύχισε σε λίγα δευτερόλεπτα. Οι άν­

ενώ Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες πυ-

νονταν πράξεις σαμποτάζ στα εργαστήρια». αμαξοστοιχίες

ανατινάζονταν,

δρες του, με δάκρυα στα μάτια, τον έθαψαν

ροβολούντο πισώπλατα στο φως της ημέρας.

στο Waldfriedhof το απόγευμα της 24ης Απριλί­

Σε πολλά εστιατόρια στην Κοπεγχάγη και σε

ου, υπό τον ήχο του σοβιετικού πυροβόλου και

άλλες μικρότερες πόλεις, αλλά και γενικά σε

της κλαγγής των όπλων που πλησίαζαν.

χώρους όπου σύχναζαν άνδρες της Βέρμαχτ


και των S S με τις Δανέζες κοπέλες τους, το­ ποθετούντο ωρολογιακές βόμβες. Σε τρεις μήνες, σκοτώθηκαν 30 Γερμανοί, ενώ διπλάσι­ οι ήταν οι Δανοί συνεργάτες τους που έχασαν

N

O

R

D

M

E

N

N

τη ζωή τους. Ο Χίμμλερ έγινε έξω φρενών και έστειλε ένα τηλεγράφημα στον Μίλντνερ που ανέφε­ ρε τα εξής: «Για να αποτρέψετε τα σαμποτάζ και τις δολοφονίες Γερμανών στρατιωτών από τη δανική αντίσταση, προχωρείστε αμέσως σε πράξεις αντισαμποτάζ». Στη συνέχεια διευ­ κρίνιζε ότι, όταν δολοφονείτο ένας Γερμανός επιχειρηματίας ή ένας Δανός συνεργάτης, έπρεπε να δολοφονηθεί αμέσως ένας σημαντι­ κός Δανός. Οταν πάλι η αντίσταση ανατίναζε ένα εργοστάσιο που εξυπηρετούσε τις πολε­ μικές ανάγκες του Ράιχ, τότε οι γερμανικές Αρχές όφειλαν να καταστρέψουν ένα εργο­ στάσιο που χρησίμευε για τις ανάγκες της Δα­ νίας. Κάτι τέτοιο θα τρομοκρατούσε τους αγ­ γλόφιλους Δανούς και θα τους απέτρεπε από οποιαδήποτε πράξη σαμποτάζ. Ο Μίλντνερ, ω­ στόσο, είχε άλλη άποψη. Πίστευε ότι η εφαρ­ μογή τέτοιου είδους αντιποίνων θα κατέ­ στρεφε τη συνεργασία που είχε με τη Δανική Αστυνομία και το DNSAP. Συνολικά, 100.000 Δανοί εργάσθηκαν ε θ ε ­ λοντικά στο Γ' Ράιχ, ενώ, εκτός από εκείνους που στελέχωναν την εγχώρια «Βοηθητική Αστυνομία», άλλοι 6.000 πολέμησαν με τα Waffen S S στο Ανατολικό μέτωπο. Από αυ­ τούς, περίπου οι μισοί σκοτώθηκαν είτε πα­ ραμένουν αγνοούμενοι. Μια δανέζικη εφημε­ ρίδα (η οποία πρωτοεκδόθηκε ως παράνομο φύλλο κατά τη γερμανική κατοχή) δήλωσε (με αφορμή τη 60ή επέτειο από το τέλος του πο­ λέμου) ότι «περισσότεροι Δανοί σκοτώθηκαν στον αγώνα υπέρ των Γερμανών, παρά στον α­ γώνα εναντίον τους» (6λ. «Information (Κοπεγ­ χάγης), 3 Μαϊου 2005).

εργαζόταν ως αρχισυντάκτης στην εφημερίδα «Nationen». Ο Ερικσον κήρυττε την καθα-

Αψίσα στρατολόγησες των νορβηγικών SS.

ρότητα των βόρειων φυλών και την περι­ φρούρηση των παραδοσιακών αξιών. Την επο­ χή εκείνη οι περισσότερες φασιστικές οργα­

Ο ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ Ιδρυτής του «Nationalsocialistiska Arbetar-

νώσεις στη Σουηδία ήταν ασήμαντες. Η πιο σημαντική δημιουργήθηκε το 1924 και το 1930 πήρε το όνομα «Σουηδικό Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα» (SNP). Τα μέλη του δεν υπε-

parti» (N SA P) («Εθνικοσοσιαλιστικού κόμμα­

ρέβησαν τα 1.000 και στις βουλευτικές εκλο­

τος των εργατών»), στη Σουηδία το 1933, υ­

γές του 1932 το κόμμα κέρδισε μόνο το 0,6%.

πήρξε ο Σ8έν Ολουφ Αίντχολμ. Ο Λίντχολμ

Μια άλλη, μικρότερης εμβέλειας οργάνωση,

γεννήθηκε στις 8 Φεβρουάριου 1903 στο

ήταν το «Sveriges zation» («Σουηδική

Γιένσεπινγκ. Αφού υπηρέτησε στον Σουηδι­

Fascistiska Kamporgani­ Φασιστική Αγωνιστική

κό Στρατό, απολύθηκε το 1930 με τον βαθμό

Οργάνωση»), με αρχηγό τον Κόνραντ Οττο

του λοχία. Κατά τη διάρκεια της θητείας του

Χάλλγκρεν.

στη περιοχή του Oestermalm πληροφορήθηκε

από τη ρητορική δεινότητα του Χάλλγκρεν, α­

Ο

Λίντχολμ,

εντυπωσιασμένος

την άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη και

νέλαβε υπεύθυνος προπαγάνδας της οργά­

για το κίνημα του Αδόλφου Χίτλερ (1926). Σύ ­ ντομα ήλθε σε επαφή με τον αντισημίτη κα­

νωσης. Το 1929 επισκέφθηκε τη Νυρεμβέργη

θηγητή πανεπιστημίου Ελοφ Ερικσον, που

σοσιαλιστικού Κόμματος. Επηρεασμένος από

και παρακολούθησε τις εργασίες του Εθνικο-

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)


Ο ταγματάρχης των S S Περ Σόρενσεν, ο οποίος σκοτώθηκε στις 24 Απριλίου 1945 στο Βερολίνο.

Συνάντηση Σουηδών εθνικοσοσιαλιστικών στη Στοκχόλμη (1934).

Ο Δανός υπολοχαγός των ββΣόρεν Καμ φωτογραφίζεται μπροστά από ένα πορτραίτο του Χίτλερ.

τις μεθόδους και την προσωπολατρεία του

«Nationalsocialisten» και «Var Kamp». Τα κε­

Φύρερ, αποφάσισε να εγκαταλείψει τον φασι­

ντρικά γραφεία του NNF Βρίσκονταν στο Γκαί-

σμό και να αναζητήσει τη ναζιστική του ταυ­

τεμποργκ και η οργάνωση πρωτοστάτησε σε

τότητα. Επιστρέφοντας στη Σουηδία δρομο­

διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες κατά της κυ­

λόγησε συνομιλίες με το «Εθνικοσοσιαλιστι-

βέρνησης ακολουθώντας μια πιο έντονη α-

κό Κόμμα Εργατών και Αγροτών» που είχε ι­ δρύσει το 1924 ο γιατρός Μπίργκερ Φούρου-

ντικαπιταλιστική γραμμή. Στις εκλογές όμως του Σεπτεμβρίου του 1932, το NNF έλαβε μό­

γκαρντ. Το νέο κόμμα που προέκυψε από την

λις 15.000 ψήφους, γεγονός που προκάλεσε ε­

Ωστόσο,

ένωση των δύο οργανώσεων ονομάσθηκε

σωτερικές εντάσεις και επικρίσεις.

«Nysvenska

Foerbundet»

παρά την εκλογική ήττα, ο Χίμμλερ συνεχάρη

και είχε αργχηγό τον Φούρουγκαρντ. Ο τε­

την ηγεσία του NNF και υποσχέθηκε οικονο­

λευταίος είχε ταυτισθεί απόλυτα με τους Γερ­

μική βοήθεια.

Nationalsocialistiska

μανούς Ναζί και είχε καλές σχέσεις με τον

Η κρίση βέβαια δεν άργησε να εκδηλωθεί.

Χίμμλερ. Ο Λίντχολμ ανέλαβε τη διεύθυνση

Η προσωπική αντιπαλότητα μεταξύ του Φ ού­

των

ρουγκαρντ και του Λίντχολμ οδήγησε το κόμ­

εφημερίδων

■ | Π 8 σ Ε £ '&

sm mm γ vAR 55

T im m ) UKAMWE;

του

νέου

κόμματος

μα στη διάσπαση. Θέλοντας να δημιουργήσει ένα νέο κίνημα με έντονα επαναστατική και αντικαπιταλιστική χροιά, ο Λίντχολ αποχώρησε με μερικούς οπαδούς του το 1933 και ίδρυσε το «Nationalsocialistiska Arbetarparti» (NSAP), σύμφωνα με το γερμανικό πρότυπο που πρέ­ σβευε τον σφοδρό αντισημιτισμό, την προσω­ πολατρεία του ηγέτη, νεολαία και ομάδες προστασίας και τάξης, όπως τα SA. Πολιτικοί στόχοι του N SAP ήταν η παρεμ­ βατική οικονομία, η κρατικοποίηση των τρα­ πεζών, η στήριξη των μικρών εμπόρων και ε­ πιχειρηματιών, ο αποκλεισμός των κομμουνι­ στών από τη δημόσια ζωή και η πίστη στην α­ νωτερότητα και τη δύναμη του σουηδικού λα-

68


ού. Με το πρόγραμμα αυτό το N SAP κατήλθε

στον να εκφράσουν την αλλη­

στις βουλευτικές εκλογές του 1936, έλαβε ό­

λεγγύη τους σ’ αυτή τη θανάσι­

μως μόλις το 0,7% των ψήφων (17.483) και α­

μη πάλη ανάμεσα στους υπερα­

πέδειξε για μια ακόμη φορά πως ο εθνικοσο­

σπιστές της Ευρώπης και τον

σιαλισμός δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στη

κομμουνισμό. Οσο όμως η εξέ­

Σουηδία. Ο Λίντχολμ ήταν αναγκασμένος να

λιξη του πολέμου ήταν αρνητι­

αλλάξει κάποια πράγματα για να καταστήσει

κή για τους Γερμανούς, εντει-

το κόμμα του πιο ελκυστικό. Εγκατέλειψε τη

νόταν και η αδυναμία του S S S .

σβάστικα ως σύμβολο του N SA P με τα εθνικά

Στις εκλογές του 1944 το κόμ­

χρώματα της Σουηδίας και το 1938 μετονόμα­

μα έλαβε μόλις 2.204 ψήφους.

σε το N SA P «Svensk Socialistik Sämling» (S S S )

Οι περισσότεροι οπαδοί του

(«Σουηδική Σοσιαλιστική Ενότητα»), Ακόμη

προέρχονταν από τις τάξεις

και οι μαύρες στολές που παρέπεμπαν στα

του Σουηδικού Στρατού. Ενας

γερμανικά S S άλλαξαν, ενώ ο φασιστικός χαι­

Σουηδογερμανικός

ρετισμός «Kamp-hell» («Ζήτω ο αγώνας») απα-

σμος που αποτελείτο από 69 α­

γορεύθηκε. Παρά τις αλλαγές όμως, ο προσα­

νώτερους

νατολισμός και η διάρθρωση του S S S παρέ-

«Riksfoereningen

Σύνδε­

αξιωματικούς

Sverige-Tysk-

μειναν εθνικοσοσιαλιστικά: αυτάρκεια, αντι-

land») και μερικοί διανοούμε­

κομμουνισμός, κορπορατισμός και μια οικο­

νοι και καθηγητές, όπως ο δι­

νομία στην υπηρεσία του έθνους. Το μελλο­

ευθυντής του «Κρατικού Ινστι­

ντικό

απλά να θέτει τους οικονομικούς στόχους,

τούτου Ιστορίας της Καταγω­ γής των Λαών» στην Ουψάλα, δρ. Χέρμαν

ενώ οι ιδιωτικές βιομηχανίες όφειλαν να τους

Λούντμποργκ, ο καθηγητής Βοτανικής Μπεν-

εκπληρώνουν.

γκτ Λίντφορς, ο γεωγράφος Σβεν Χεντίν, ή­

Το 1938 ο Λίντχολμ έστειλε μια επιστολή στον βασιλιά απαιτώντας την έξοδο της χώ­

Τον Αύγουστο του 1942 ο Λίντχολμ έστειλε

εθνικοσοσιαλιστικά

κράτος

όφειλε

ταν ορισμένα από τα επιφανή μέλη του S S S .

ρας από την Κοινωνία των Εθνών. Το αίτημα

μια επιστολή στον Χίμμλερ, εκφράζοντας τον

του αρχηγού των Σουηδών εθνικοσοσιαλι-

προβληματισμό του για συγκρότηση ενός Μ ε­

στών υπέγραψαν 26.500 πολίτες. Ο βασιλιάς

γάλου Γερμανικού Ράιχ που θα περιλάμβανε

αγνόησε την επιστολή, και το S S S αύξησε την

και τους σκανδιναβικούς λαούς. Απαίτησε

επιρροή του στις περισσότερες πόλεις της

την ανεξαρτησία της χώρας του στο πλαίσιο

χώρας. Το 1939 πραγματοποιήθηκαν πορείες

μιας χαλαρής συνομοσπονδίας των βόρειων

κατά της «εισβολής των Εβραίων» στη Στοκ­

λαών. Ο Χίμμλερ όμως δεν απάντησε καθό­

χόλμη, την Ουψάλα και το Λουντ. Στο S S S

λου. Κύρια μέριμνα των Γερμανών εκείνη την

προσχώρησαν μερικές εκατοντάδες κομμου­

περίοδο ήταν η στρατολόγηση όσο το δυνα-

νιστές που έχασαν την εργασία τους και ήταν

τόν περισσότερων εθελοντών για το Ανατολι­

απογοητευμένοι από το Κομμουνιστικό Κόμ­

κό μέτωπο. Το 1944, ένα από τα πιο θαρραλέα

μα.

στελέχη

Οι

εφημερίδες _ του

Λίντχολμ

«Den

του

κόμματος,

ο

Αλμπερτ

Svenske», «Stormfacklan» και «Nationen Social­ ism» έκαναν άριστη προπαγάνδα. Το καλοκαί­

δοσία σε φυλάκιση πέντε ετών. Ο Ενγκστρομ

ρι του 1939, τα φασιστικά σκανδιναβικά κόμ­

ήταν επικεφαλής μιας εξτρεμιστικής ομάδας,

ματα αποφάσισαν να συνεργασθούν και να

της «Μαύρης Φρουράς», στο πλαίσιο του

Ενγκστρομ, καταδικάσθηκε για εσχάτη προ­

παρουσιάσουν μια κοινή πολιτική πλατφόρμα

S S S , και σχεδίαζε ν ’ ανατρέψει πραξικοπημα­

που περιλάμβανε τον σκανδιναβικό ρατσισμό.

τικά την κυβέρνηση. Ο Λίντχολμ κράτησε α­

Οταν ο Χίτλερ εισέβαλε στην Πολωνία, ο

ποστάσεις από τις ενέργειες της «Μαύρης

Λίντχολμ επιστρατεύθηκε και υπηρέτησε στο

Φρουράς» και δεν εκφράσθηκε ποτέ κατά

Στρατό Ξηράς με τον βαθμό του επιλοχία μέ­

της σουηδικής μοναρχίας και ανεξαρτησίας.

χρι το 1942. Με την ιδιότητα του υπαξιωματι-

Αφού δραστηριοποιήθηκε ακόμη επί μερικά

κού, έπεισε μερικές δεκάδες εθελοντές να

χρόνια, το 1950 παραιτήθηκε από αρχηγός

καταταγούν στα Waffen SS.

Ο Σβεν Ολαφ Λίντχολμ κατά τη διάρκεια ομιλίας του στη Στοκχόλμη.

και κήρυττε τον εθνικοσοσιαλισμό σε ομάδες

Παράλληλα, ως αρχηγός του S S S , απαίτη­

νέων και διανοουμένων. Στις αρχές του 1970

σε από τη σουηδική κυβέρνηση να απαγορεύ­

τέθηκε επικεφαλής μιας οργάνωσης που ή ­

σει τη μετανάστευση Εβραίων στη χώρα. Το

ταν αντίθετη με τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Πέ-

1942 ζήτησε από τον βασιλιά την είσοδο της

θανε στη Στοκχόλμη περί τα τέλη της δεκα ε­

Σουηδίας στο Αντικομμουνιστικό Σύμφωνο

τίας του 1990.

του Αξονα. Ο Λίντχολμ υπογράμμισε στο αίτη­ μά του ότι οι βόρειοι λαοί όφειλαν τουλάχι­

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

69


Συνεργάτες των Ναζί στα Βαλκάνια

Ενας Ιταλός υτταξιωματικός μοιράζει ψωμί σε Κροάτες στρατιώτες.

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΖΜΠΟΡ ΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ

70

στόχος του Ζμπορ ήταν η μεγάλη Γιουγκο­ σλαβία με την ενσωμάτωση βουλγαρικών εδα­

Το σύστημα της διακυβέρνησης της Γιου­

φών. Σύντομα η οργάνωση προκάλεσε την α­

γκοσλαβίας μετά τον Α ’ Παγκόσμιο Πόλεμο

ντίδραση της Αστυνομίας και της κυβέρνη­

αποτελεί μία περίπτωση επιβολής ενός δεξι­

σης. Τα μέλη του Ζμπορ αποκλείσθηκαν από

ού αυταρχικού πολιτικού συστήματος με τη

τις δημόσιες υπηρεσίες και παρακολουθού-

συγκατάθεση της μοναρχίας. Το πιο μαζικό ε ­

ντο συστηματικά. Ο Λζότιτς αναγκάσθηκε να

θνικιστικό κίνημα στη Σερβία ήταν η δεξιά ρι­

στραφεί για βοήθεια στο εξωτερικό και ήλθε

ζοσπαστική

(«Σύναξη»)

σε επαφή με τον Αλφρεντ Ρόζενμπεργκ, τον

(1934), του δικηγόρου Ντιμίτριγιε Λζότιτς από

επικεφαλής των Εξωτερικών Υποθέσεων του

οργάνωση

Ζμπορ

το Βελιγράδι. Το Ζμπορ αρχικά έδωσε έμφαση

NSDAP. Μέσω μιας εταιρίας εισαγωγών-εξα-

στις αξίες της θρησκείας και της εργασίας,

γωγών, το Ζμπορ χρηματοδοτείτο από τη Γερ­

αλλά ποτέ δεν κέρδισε περισσότερο από το

μανία. Η σημαντικότερη διαφορά ανάμεσα

1 % του εκλογικού σώματος. Ο Λζότιτς ήταν

στο Ζμπορ και τα άλλα φασιστικά κινήματα

πιο κοντά στις ιδέες του Γάλλου Σάρλ Μορά,

του εξωτερικού ήταν η ιδιαίτερη σχέση που

και αγωνιζόταν για ένα ιεραρχικό, απολυταρ­

είχε το κίνημα με τη χριστιανική παράδοση.

χικό κράτος, που θα ήταν ελεύθερο από κομ­

Μετά τη γερμανική εισβολή στη Γιουγκοσλα­

μουνιστές, Εβραίους και μασόνους. Υποστή­

βία, τον Απρίλιο του 1941, το Ζμπορ εξελίχθη­

ριζε έναν κορπορατιστικό αλλά οικονομικά ρι­

κε σε μια καθαρά φασιστική ομάδα. Ο Λζότιτς

ζοσπαστικό φασισμό, δίνοντας ιδιαίτερη έμ­

πρότεινε στον στρατηγό Νέντιτς να αναλάβει

φαση στη συμμετοχή της νεολαίας. Πολιτικός

τη διακυβέρνηση της χώρας και υποσχέθηκε


τη βοήθειά του. Για την καταπολέμηση των παρτιζάνων δημιουργήθηκε αρχικά με γερμα­ νικό εξοπλισμό μια μικρή μονάδα «Σερβικών Εθελοντικών

Σωμάτων»

(«Serbische

Freiwilligenkoprs»/SFK). Η ηγεσία των S FK αποτελείτο από στελέχη του Ζμπορ και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στρατολογήθηκαν 15.000 άνδρες. Το Ζμπορ είχε αρκε­ τές ομοιότητες με τη Σιδηρά Φρουρά στη Ρουμανία. Στελεχωνόταν από νέους, κυρίως φοιτητές, οι οποίοι διακατέχονταν από αντικομμουνιστικές και αντισημιτικές ιδέες, ενώ ήταν απόλυτα προσηλωμένοι στην Ορθόδοξη σέρβική παράδοση. Οι άνδρες των SFK φο­

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΝΕΝΤΙΤΣ Ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος της δωσι-

ρούσαν τη στολή του Βασιλικού Γιουγκοσλα­

λογικής κυβέρνησης της Σερβίας ήταν ο

βικού Στρατού και οι σημαίες τους έφεραν

στρατηγός Μίλαν Νέντιτς. Ο γηραιός Νέντις

την επιγραφή «Μ ε πίστη στον Θεό για τον βα­

είχε υπηρετήσει στον Αυστροουγγρικό Στρα­

σιλιά και την πατρίδα». Ο όρκος τους ήταν «για τον σερβικό λαό και την πατρίδα». Παρό­

τό και ήταν καθηγητής Στρατηγικής στη

λο που οι Σέρβοι εθελοντές είχαν αρκετές ε­

επέστρεψε

πιτυχίες κατά των παρτιζάνων, ο ανώτατος δι­

στους Βαλκανικούς Πολέμους. Στις αρχές

οικητής των S S στη Σερβία, υποστράτηγος

του 1919, ως διοικητής της 4ης Σερβικής

της Αστυνομίας Αύγουστος Μάιστσνερ, έβλε­

Στρατιάς, κατέπνιξε μια στάση στην Κροατία.

πε το όλο εγχείρημα με καχυποψία. Ενημέρω ­

Μέχρι την έκρηξη του Β ’ Παγκοσμίου Πολέ­

σε τον Χίμμλερ και αυτός με τη σειρά του διαμαρτυρήθηκε στην ηγεσία της Βέρμαχτ. Στις

ξιωματικού. Τον Αύγουστο του 1939 ανέλαβε

15 Μαϊου 1943, ο Κάιτελ υποσχέθηκε πως θα

το Υπουργείο Πολέμου. Παρόλο που ο οπλι­

Στρατιωτική Ακαδημία της Βιέννης. Το 1912 στη Σερβία

και έλαβε

μέρος

μου είχε τη φήμη ενός ικανού και έμπιστου α­

διέλυε τα «Σέρβικά Εθελοντικά Σώματα» δί­

σμός του Γιουγκοσλαβικού Στρατού εξαρτά-

χως καθυστέρηση. Η δραστηριότητα όμως

το σε μεγάλο βαθμό από τη Γερμανία, υπο­

των παρτιζάνων παρέμεινε αμείωτη και η Β έ ρ ­

στήριξε μυστικά τη συνεργασία της κυβέρνη­

μαχτ επέμεινε στη χρησιμοποίηση των SFK

σης Τσβέτκοβιτς με τις Δυτικές δυνάμεις. Λί-

για την καταπολέμησή τους. Οταν μάλιστα, περί τα τέλη Μαϊου 1944, οι Σέρβοι εθελοντές απέτρεψαν μια επίθεση του Τίτο στον ποταμό

Σέρβοι φασίστες παρελαύνουν στους δρόμους του Βελιγραδιού (1934).

Ο Ντράζα Μιχαήλοβιτς σε νεαρή ηλικία.

Ντρίνα, ο Γερμανός στρατιωτικός διοικητής ε­ πέτρεψε

την

αναβάθμιση

των

«Σερβικών

Εθελοντικών Σωμάτων» σε πέντε συντάγμα­ τα με δυναμολόγιο 13.842 άνδρες. Διοικητής των SFK ανέλαβε ο πρώην αξιωματικός του Αυστροουγγρικού Στρατού κατά τον Α ’ Πα­ γκόσμιο Πόλεμο, Μουσίκι. Την άνοιξη του 1945, καθώς ο πόλεμος πλησίαζε προς το τέ­ λος του, ο Λζότιτς πρότεινε την απόσυρση ό­ λων των σερβικών αντικομμουνιστικών δυνά­ μεων στη Σλοβενία για να δώσουν την ύστατη μάχη κατά των κομμουνιστών. Λίγο πριν συ­ ναντήσει στη Λουμπλιάνα μερικούς εκπρο­ σώπους της σερβικής Εκκλησίας, έχασε τη ζωή του σ’ ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα (23 Απριλίου 1945). Τα υπολείμματα των SFK παραδόθηκαν στους Αγγλους οι οποίοι, με τη σειρά τους, τους παρέδωσαν στον Τίτο. Η εκ­ δίκηση των παρτιζάνων ήταν αμείλικτη. Σχε­ δόν 3.000 Σέρβοι εθελοντές εκτελέσθηκαν και τα πτώματά τους ρίφθηκαν σε φαράγγια και τάφρους. Το κίνημα Ζμπορ έσβησε για πάντα.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

71


γο μετά όμως την ήττα της Γαλλίας, τον Ιού­ νιο του 1940, εκδήλωσε την επιθυμία του στην ηγεσία της γιουγκοσλαβικής κυβέρνη­ σης για συνεργασία με τη Βέρμαχτ. Ο Νέντις αναγκάσθηκε να παραιτηθεί, όταν οι αγγλό­ φιλοι κύκλοι πίεσαν τον Τσβέτκοβιτς. Υστερα από την κατάληψη της Γιουγκο­ σλαβίας από τα γερμανικά στρατεύματα, οι Γερμανοί αποφάσισαν να συγκροτήσουν μια «τοπική» σέρβική κυβέρνηση με επικεφαλής τον Νέντιτς. Την εποχή εκείνη ο Νέντιτς ή­ ταν πεπεισμένος ότι οι Αγγλοι ενέπλεξαν τη Σερβία στον πόλεμο για να την παραδώσουν αργότερα στους κομμουνιστές (Αύγουστος 1941). Διαθέτοντας την απόλυτη εμπιστοσύ­ νη των Γερμανών, ο γηραιός στρατηγός κινήθη κε επιδέξια στο εσωτερικό της χώρας του. Αρχικά δημιούργησε μια «Σέρβική Κρατική Φρουρά» δύναμης 10.000 ανδρών, αναθέτοντάς της αστυνομικά καθήκοντα. Στη συνέ­ χεια συγκροτήθηκαν η «Σέρβική Συνοριακή Φρουρά» και τα «Σέρβικά Εθελοντικά Σώμα­ τα» από πέντε τάγματα, με σκοπό την κατα­ πολέμηση των παρτιζάνων. Τα όπλα τους προήλθαν από τις αποθήκες του Γιουγκο­ σλαβικού Στρατού, με τη βοήθεια του Ανώτε­ ρου Γερμανού Στρατιωτικού Διοικητή Νοτιο­ ανατολικής Ευρώπης φον Λιστ. Μέχρι τα τέ­ λη του 1942, ο Νέντιτς κατόρθωσε με τη συ­ νεργασία του

Λζότιτς και του

κινήματος

Ζμπορ να απαλλάξει σχεδόν ολόκληρη την παλαιά Σερβία από τους παρτιζάνους. Ο φον Ρώσος ιππέας του

«Ρωσικού Σώματος Προστασίας», τελευταίου υπολείμματος του Τσαρικού Στρατού στα Βαλκάνια.

Με γερμανική υποστήριξη συγκροτήθηκε στη Σερβία ένα ρωσικό παραστρατιωτικό σώμα από Ρώσους εμιγκρέδες, για την προστασία των σερβικών χωριών.

72


Γερμανικά αντίποινα στα Βαλκάνια, μια σχεδόν καθημερινή σκηνή από το καλοκαίρι του 1941. Λιστ ήταν ενθουσιασμένος με τον Νέντιτς

τους κατά των παρτιζάνων του Τίτο. Ο Νοϋ­

και ενθάρρυνε μια συνεργασία με τον Πάβε-

μπάχερ είχε μια ακόμη επιτυχία: κατόρθωσε

λιτς και τους Κροάτες. Ο Σέρβος στρατηγός

να πείσει τον Χίτλερ να συναντήσει προσωπι­

όμως αρνήθηκε οποιαδήποτε συνομιλία με

κά τον Σέρβο πρωθυπουργό. Η συνάντηση έ-

τους Κροάτες, επειδή οι τελευταίοι εξαπέλυ­

γινε στο Βερολίνο στις 18 Σεπτεμβρίου 1943

σαν προγκρόμ κατά των Σέρβων της Κροα­

και το κλίμα ανάμεσα στις δύο πλευρές ήταν

τίας και της Βοσνίας. Παρά την

πίεση που

πολύ φιλικό. Οι επαφές συνεχίσθηκαν και κα­

δέχθηκα ν από τους Γερμανούς, τα στελέχη

τά τη δεύτερη συνάντηση των δύο ηγετών,

της κροατικής Ουστάσα συνέχισαν την εθνο­

που πραγματοποιήθηκε στο αρχηγείο του

κάθαρση κατά των Σέρβων καθόλη τη διάρ­

Φ ύρερ (Wofschanze) τον επόμενο μήνα. Ο Χίτ­

κεια του πολέμου. Το φθινόπωρο του 1943, ο ειδικός απεσταλμένος του Φ ύρερ στη νοτιο­

λερ αποφάσισε την αναβάθμιση των σερβι­

ανατολική Ευρώπη, Χέρμαν Νοϋμπάχερ, πέ­

όμως θα στρέφονταν αποκλειστικά κατά των

τυχε τη σύναψη μιας σημαντικής συμφωνίας

παρτιζάνων. Σε αντίθεση με τις μονάδες της

επικεφαλής του «Ζμπορ».

κών δυνάμεων σε 30.000 ενόπλους, οι οποίοι

ανάμεσα στον Νέντιτς και τον πρώην συνταγ­

Βέρμαχτ, δεν θα στρέφονταν κατά του άμα­

ματάρχη του Γιουγκοσλαβικού Στρατού και

χου πληθυσμού ούτε θα προέβαιναν σε αντί­

ηγέτη των ανταρτών Τσέτνικς, Ντράζα Μιχαή-

ποινα. Τα τελευταία θα ήταν αποκλειστικό

λοβιτς. Οι δύο πλευρές θα έπαιρναν όπλα

έργο του Γερμανικού Στρατού.

από τη Βέρμαχτ και θα ένωναν τις δυνάμεις

Ο Ντιμίτρι Λζότιτς,

Οι επιτυχίες της κυβέρνησης Νέντιτς στο

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

73


Βόσνιοι εθελοντές των Waffen S S παρουσιάζουν όπλα στον Μεγάλο Μουφτή των Ιεροσολύμων.

Στιγμιότυπο από την περιοχή του Σκούταρι (Αλβανία), τον Ιανουάριο του 1943. Συνεργάτες των Γερμανών, μέλη του «Μπάλι Κομπετάρ», σε επιχειρήσεις κατά των ανταρτών.

εσωτερικό της Σερβίας δεν πρέπει να παρα-

ρες δωσιλογικές κυβερνήσεις των κατεχόμε-

βλεφθούν. 0 στρατηγός υπήρξε αρκετά δη­

νων χωρών. Ο στρατηγός έβλεπε τη συνεργα­

μοφιλής και από τις αρχές του 1942 μέχρι τον

σία του με τις Αρχές κατοχής ως το τίμημα

Αύγουστο του 1944 επικράτησε σ' όλη τη χώ­

που έπρεπε να πληρώσει για να διατηρήσει

ρα μια σχετική ηρεμία. Οι περισσότερες μά­

στη χώρα του μια στοιχειώδη ειρήνη και ανά­

χες με τους παρτιζάνους έγιναν έξω από τα

πτυξη. Με συνεχείς απειλές παραίτησης εξα­

σύνορα της παλαιάς Σερβίας. Ο Νέντις έδω­

σφάλισε πολυάριθμες διευκολύνσεις από τις γερμανικές Αρχές προς όφελος του λαού

σε ώθηση στη γεωργία και στη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας του σε τέτοιο βαθμό, ώ­ στε το βιοτικό επίπεδο πολλών γεωργών να

Ο κατοχικός πρωθυπουργός της Σερβίας Νέντις στο αρχηγείο του Φύρερ (Wolfshcanze), τον Οκτώβριο του 1943.

του. Καθώς όμως τον Οκτώβριο του 1944 ο Ερυ θρός Στρατός πλησίαζε τα σέρβικά σύνο­

είναι ανώτερο απότι πριν τον πόλεμο. Οταν,

ρα, η κυβέρνηση Νέντιτς διέφυγε μαζί με τον

το φθινόπωρο του 1944, η Σερβία καταλή­

Σέρβο πατριάρχη Γαβριήλ και ένα πλήθος

φ θηκε από τους παρτιζάνους του Τίτο, ο τε­

Σέρβων δωσίλογων στη Βιέννη. Εκεί, στη μι­

λευταίος έμεινε έκπληκτος από τα τεράστια

κρή

αποθέματα τροφίμων που βρέθηκαν στις α­

μια «Εθνική Σέρβική Κυβέρνηση» η οποία

ποθήκες των σερβικών πόλεων. Η σχέση του

μαζί με την «ελληνική» του Εκτορα Τσιρονί-

κωμόπολη

Κιτσμπύχελ, σχηματίσθηκε

Νέντιτς με τους Γερμανούς δεν έμοιαζε με

κου και τη «βουλγαρική» του Τσάνκωφ, με­

τη σχέση που είχαν με αυτούς οι περισσότε­

τρούσαν τις τελευταίες ημέρες της ύπαρξής τους.

Μερικές

«Dinarische

χιλιάδες

Division»

Σέρβοι

παραδόθηκαν

της κοντά

στην περιοχή Ντράου στους Βρετανούς (12 Μαϊου 1945). Αυτοί, με τη σειρά τους, τους παρέδωσαν στον Τίτο και στους παρτιζάνους. Τις

επόμενες

ημέρες

στο

δάσος

του

Gottschee εξελίχθηκαν φρικιαστικές σκηνές: όλοι τους εκτελέσθηκαν αμείλικτα, ανάμεσά τους πολλές γυναίκες και παιδιά που τους συνόδευαν. Ο Νέντιτς παραδόθηκε από τους Συμμάχους στον Τίτο, τον Σεπτέμβριο του 1945. Λίγο πριν ξεκινήσει η προγραμματισμέ­ νη δίκη του στο Βελιγράδι, έπεσε από το πα­ ράθυρο του γραφείου στο οποίο ανακρινόταν (4 Φεβρουάριου 1946). Η επίσημη εκδοχή των Αρχών ήταν πως αυτοκτόνησε.

74


Τεργέστη, 8 Μαϊου 1945: μια γερμανική μονάδα οδεύει προς την αιχμαλωσία. Οι Κροάτες και Σλοβένοι συνεργάτες τους δεν στάθηκαν τόσο τυχεροί, καθώς οι περισσότεροι απ’ αυτούς εκτελέσθηκαν άγρια από τους παρτιζάνους του Τίτο.

Ο ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η Βουλγαρία, ύστερα από τις ήττες της

συγκρότηση ενός κράτους αυταρχικού, βασι­ σμένου στην εθνική κοινότητα, και μιας οικο­ νομίας με στόχο την ευημερία του βουλγαρι­ κού λαού και όχι τη διεθνή κεφαλαιοκρατία.

στον Β ’ Βαλκανικό και τον Α ’ Παγκόσμιο Πό­

Η ραγδαία αύξηση των ποσοστών του νεοσύ­

λεμο, απογυμνώθηκε από όσα εδάφη είχε

στατου κόμματος ανησύχησε το στράτευμα

κερδίσει μετά τη διάλυση της Οθωμανικής

και τα συντηρητικά στρώματα και τον Μάιο

αυτοκρατορίας. Μια στρατιωτική εξέγερση

του 1934 ο στρατός, με τη σύμφωνη γνώμη

το 1923 ανέτρεψε την κυβέρνηση της «Αγρο­

του βασιλιά Βόρι, ανέλαβε την εξουσία. Το

τικής Ενωσης» και για τα επόμενα 11 χρόνια

νέο συγκεκαλυμμένο μοναρχικό καθεστώς

η Βουλγαρία κυβερνήθη κε από ένα ολιγαρχι­

κυβέρνησε μέχρι τον θάνατο του βασιλιά,

κό κοινοβουλευτικό καθεστώς. Το γεγονός

τον Αύγουστο του 1943. Το καθεστώς δεν ε­

ότι ο αναδασμός της γης στη Βουλγαρία έγινε με πιο δίκαιο τρόπο από οπουδήποτε αλ­ λού στα Βαλκάνια, συνετέλεσε στην κοινωνι­ κή σταθερότητα και σε κάποιο βαθμό πολιτι­ κής συγκατάθεσης. Ολη αυτή την περίοδο α­ ναδύθηκαν πολλές μικρές αντικομμουνιστικές πρωτοφασιστικές ομάδες, όπως οι Ρατνίτσι («Πολεμιστές»), οι «Βουλγαρικές Εθνικές

Αμείλικτος πόλεμος στη Βοσνία, τον χειμώνα του 1943-44. Στη φωτογραφία εικονίζονται δολοφονημένοι Ουστάσα από παρτιζάνους του Τίτο.

Λεγεώνες» του στρατηγού Χρίστο Λούκωφ, και η δεξιά συντηρητική οργάνωση «Λαϊκή Ενότητα» («Naroden Sgovor») με επικεφαλής τον ακαδημαϊκό Αλεξάντερ Τσάνκωφ. Εμφα. ίσθηκαν επίσης ομάδες με βραχύβια παρου­ σία. όπως το «Βουλγαρικό Εθνικοσοσιαλιστι<ό Εργατικό Κόμμα» και η «Εθνική Φασιστική Ζαντρούγκα». Ο πιο αξιόλογος Βούλγαρος φασίστας ήταν ο καθηγητής Τσάνκωφ. Ο "σάνκωφ ίδρυσε το 1933 με στελέχη του πα•αιού του κόμματος το «Εθνικοσοσιαλιστικό Κίνημα» («Nacionalno-socialnodvizenie»). Στις δημοτικές εκλογές που έγιναν τον Ιανουάριο του 1934 συγκέντρωσε το 11,5% των ψήφων και αυτή ήταν η πρώτη μεγάλη επιτυχία του. Μ ένα μανιφέστο, ο Τσάνκωφ απαίτησε τη

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

75


Αλβανοί αντ/κομμουνιστές, συνεργάτες των Γερμανών, επιχειρούν βόρεια των Τιράνων (Μάρτιος του 1943). πιχείρησε να φυλακίσει τον Τσάνκωφ, διότι ή ­ ταν πολύ

Ο Βούλγαρος πρωθυπουργός Μποργκντάν Φίλωφ με τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών Ρίμπεντροπ στον σιδηροδρομικό σταθμό του Σάλτσμπουργκ.

76

γνωστός

και πολύ

τον πόλεμο. Παρά τις εκκλήσεις του Τσάν­

δημοφιλής.

κωφ για γερμανική υποστήριξη, ο Χίτλερ ανέ­

Ωστόσο, στη Βουλγαρία, για μια ακόμη φορά,

χθ η κε την κυβέρνηση Φίλωφ και μόνο μετά

ένα πρωτοφασιστικό κίνημα είχε καταπνίγει

την κήρυξη του πολέμου από τη Βουλγαρία

από ένα στρατιωτικό αυταρχικό καθεστώς. Ο

στη Γερμανία (5 Σεπτεμβρίου 1944) επιτράπη-

Τσάνκωφ επανήλθε στο προσκήνιο μόνο ύ­

κε στον Τσάνκωφ να δημιουργήσει στην Αυ­

στερα από τη γερμανική επίθεση στη Σοβιε­

στρία μια εθνική-βουλγαρική εξόριστη κυ­

τική Ενωση (22 Ιουνίου 1941), όταν η κυβέρ­

βέρνηση. Ο τελευταίος υποσχέθηκε στον Ρί-

νηση Φίλωφ πάγωσε τις διπλωματικές σχέ­

μπεντροπ να συνδράμει τη γερμανική πολε­

σεις με τον Στάλιν, χωρίς όμως να κηρύξει

μική προσπάθεια με εθελοντές στα Waffen


Αλβανοί παραστρατιωτικοί του «Μπόλι Κομπετάρ» εξοπλισμένοι με ιταλικό οπλισμό παρατάσσονται λίγο πριν από μια αντιανταρτική επιχείρηση (φθινόπωρο του 1943). S S , χωρίς όμως να καταφέρει κάτι αξιόλογο.

πιο ισχυρή και το 1943 εξαπέλυσε ένα κύμα

Τον Μάιο του 1945 συνελήφθη από τους Αμε­

τρομοκρατικών επιθέσεων με μεγαλύτερη ε­

ρικανούς στο Κιτσμπύχελ μαζί με άλλους

πιτυχία τη δολοφονία του στρατηγού Κρίστο

Βούλγαρους δωσίλογους. Αφού φυλακίσθηκε

Λούκωφ. Μετά τον θάνατο του βασιλιά Βόρι

μερικούς μήνες, απελευθερώθηκε και κατέ­

(Σεπτέμβριος 1943), ο Φίλωφ ανέλαβε την α-

φυγε στην Αργεντινή. Πέθανε σε ηλικία 80 ε­

ντιβασιλεία και προσπάθησε αδέξια να οδη­

τών στο Μπουένος Αϊρες (17 Ιουλίου 1959)

γήσει την χώρα του έξω από τον πόλεμο. Στις

περιστοιχιζόμενος από μερικούς αμετανόη­

5 Σεπτεμβρίου 1944, καθώς ο Ερυθρός Στρα­

τους Βούλγαρους φασίστες. Στη Σόφια ένα

τός περνούσε στα Βαλκάνια, ο Στάλιν κήρυξε

Λαϊκό Δικαστήριο τον είχε ήδη καταδικάσει

τον πόλεμο στη Βουλγαρία. Τέσσερις ημέρες

σε θάνατο. Ο μεγάλος αντίπαλος του Τσάνκωφ στην ηγεσία των γερμανόφιλων κύκλων

μετά, μια ομάδα αξιωματικών του στρατού που προέρχονταν από την οργάνωση «Ζβένο»

της Βουλγαρίας ήταν ο καθηγητής Αρχαιολο­

(«Δεσμός»), ανέτρεψε πραξικοπηματικά την

γίας Μπογκντάν Φίλωφ. Ο Φίλωφ καταγόταν

κυβέρνηση Φίλωφ. Η νέα κυβέρνηση του Λαϊ­

από τη Στάρα Ζαγορά και διέθετε την εμπι­ στοσύνη του βασιλιά Βόρι. Στις 16 Φ εβρουά ­

κού Μετώπου, στην οποία συμμετείχαν και

ριου 1940 έγινε πρωθυπουργός και έστρεψε

Στάλιν θα της παραχωρούσε ελευθερία κινή­

κομμουνιστές, θεώρησε λανθασμένα ότι ο

την πολιτική της χώρας οριστικά προς τη

σεων. Γι’ αυτό τον λόγο, το νέο καθεστώς άρ­

Γερμανία. Η προσπάθειά του να εκτοπίσει

χισε να καταδιώκει τα μέλη των πρωτοφασι-

τους 50.000 Εβραίους και τέκτονες από τη Βουλγαρία δεν στέφθηκε με επιτυχία, καθώς

στικών ομάδων και τους εκτεθειμένους γερ­ μανόφιλους. Σύντομα όμως οι ίδιοι οι αξιωμα­

. ια τον μέσο Βούλγαρο πολίτη εχθρός παρέ-

τικοί του

-ενε ο Τούρκος και ο Ελληνας και όχι οι

τους κομμουνιστές ως «αριστεροί φασίστες»

«Ζβένο»

αποστρατεύθηκαν από

Εβραίοι, οι περισσότεροι από τους οποίους ε.χαν αφομοιωθεί. Οσον αφορά τον εξοστρα­

της κυβέρνησης Φίλωφ και ο ίδιος ο αντιβασι-

κισμό των τεκτόνων από τη δημόσια ζωή, η ε-

λιάς οδηγήθηκαν στη Σοβιετική Ενωση, όπου

. έργεια του Φίλωφ δεν έφ ερε κανένα αποτέ-

ανακρίθηκαν και βασανίσθηκαν απροκάλυ­

■εομα, αφού οι περισσότεροι υπουργοί του,

πτα. Στη συνέχεια καταδικάσθηκαν από ένα

:πως ο Λόγκεν, ήταν μέλη της Τεκτονικής Στοάς της Σόφιας.

βουλγαρικό Λαϊκό Δικαστήριο και απαγχονί-

και οι περισσότεροι εκτελέσθηκαν. Τα μέλη

σθηκαν ομαδικά στις 2 Φεβρουάριου 1945 στη

Εξίσου αναποτελεσματικός υπήρξε ο Φί-

Σόφια. Συνολικά, 24 υπουργοί και 68 βουλευ­

λωφ και στο εσωτερικό μέτωπο της χώρας. Η κομμουνιστική αντιπολίτευση γινόταν όλο και

τές απαγχονίσθηκαν με την κατηγορία της συνεργασίας με τους Γερμανούς.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

77


Η Ουγγαρία και το κίνημα «Σταυρωτά Βέλη»

Παρατεταγμένοι Γερμανοί στρατιώτες στη Βουδαπέστη λίγο μετά την ανατροπή του ναυάρχου Χόρτυ (Οκτώβριος 1944).

78

Α

πό όλα τα κράτη της κεντρικής Ε υ ­

λη Κάσα τον Ιανουάριο του 1897 και ήταν γιός

ρώπης, η Ουγγαρία είχε υποστεί τις

ενός Αρμένιου με το όνομα Σαλοσιάν, που εί­

μεγαλύτερες απώλειες εδαφών και

χε μεταναστεύσει στην ουγγρική Τρανσυλβα­ πληθυσμού, μετά το πέρας του Α ’ Παγκοσμί­ νία τον 18ο αιώνα. Οπως γράφει ο ιστορικός

ου Πολέμου. Η απογοήτευση, η οικονομική

Στάνλεϊ Πέιν, «ο πατέρας του, γέννημα μιας

κρίση και η σύντομη κομμουνιστική δικτατο­

Αυστρογερμανίδας μητέρας, είχε με τη σειρά

ρία του Μπέλα Κουν το 1919, γέννησαν τα

του παντρευτεί μια γυναίκα σλοβακοουγγρι-

πρώτα ριζοσπαστικά φασιστικά κινήματα. Το

κής καταγωγής, κι έτσι ο Ζαλάσι, όπως και ο

δεξιό αυταρχικό καθεστώς του ναυάρχου

Κοντρεάνου, απείχε πολύ από το να είναι έ ­

Χόρτυ (που διαδέχθηκε τον Μπέλα Κουν) ευ­

νας καθαρόαιμος βλαστός της ομάδας που

νόησε τη δημιουργία και την ύπαρξη των α­

υπερασπιζόταν».

κροδεξιών οργανώσεων. Η πιο δημοφιλής ορ­

Αφού αποφοίτησε από τη Στρατιωτική

γάνωση πριν από τον Β ’ Παγκόσμιο Πόλε��ο

Ακαδημία της Βιέννης, υπηρέτησε στον Ο υγ­

στην Ουγγαρία ήταν το κίνημα των «Σταυρω­

γρικό Στρατό. Πολύ νωρίς ανέπτυξε τις αντι­

τών Βελών», του αρμενικής καταγωγής Φέ-

λήψεις του περί «ουγγρισμού» με στόχο τη

ρεντς Ζαλάσι. Ο Ζαλάσι γεννήθηκε στην πό­

δημιουργία της

Μεγάλης

Καρπαθοδουνά-


βιας Πατρώας Γης, που θα διαιρείτο στις πε­ ριοχές των Μαγυάρων, των Σλοβάκων, των Ρουθηνών, των Κροατών, των Σλοβένων και των Δυτικών Συνόρων με την Αυστρία. Αυτό το ομοσπονδιακό κράτος θα διοικείτο από τους Ούγγρους, γιατί αυτοί ήταν μια ξεχωρι­ στή φυλή και κατείχαν ιδιαίτερες ηγετικές και κυβερνητικές ικανότητες. Για τον Ζαλάσι, ο ουγγρισμός δεν ήταν σωβινιστικός, αλλά ε­ θνικιστικός.

Η

Μεγάλη

Καρπαθοδουνάβια

Πατρώα Γη θα γινόταν μια από τις τρεις ηγε­ τικές χώρες της καινούργιας Ευρώπης, μαζί με τη Γερμανία του Χίτλερ και τη φασιστική Ιταλία. Μετά το 1930, οι φασιστικές οργανώσεις στην Ουγγαρία πολλαπλασιάσθηκαν. Το πιο σημαντικό από όλα τα φασιστικά κινήματα της χώρας ήταν τα «Σταυρωτά Βέλη», με ένα πολιτικό πρόγραμμα καθαρά εθνικοσοσιαλιστικό και προσανατολισμό αντικαπιταλιστικό. Το κίνημα ιδρύθηκε στις αρχές του 1939 και

των 26 ετών. Παρά τις πιέσεις, ο εθνικοσοσια­

ήταν ένας συνασπισμός από διάφορες φασι­ στικές οργανώσεις. Το καθεστώς του ναυάρ­

λισμός σχηματισμός έλαβε σχεδόν το 25%

γής, συνέλαβε τον Ζαλάσι και τον καταδίκα­

μεγαλύτερη

σε σε φυλάκιση τριών ετών. Στις εκλογές που

στη χώρα και τα κυβερνητικά κόμματα συνα-

Στελέχη των «Σταυρωτών Βελών» κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Βουδαπέστης από τους Σοβιετικούς. Στο βάθος διακρίνεται ο περίφημος «ιερέας» Κουν, ένας από τους πιο φανατικούς

χου Χόρτυ με πρόσχημα ένα φυλλάδιο των

ποτελέσματα ήταν περισσότερα θεαματικά

των ψήφων και εξέλεξε 31 βουλευτές. Τα α­

«Σταυρωτών Βελών» που υπαινίχθηκε ότι η

στις εργατικές συνοικίες και στις αγροτικές

γυναίκα του Χόρτυ ήταν εβραϊκής καταγω­

περιοχές. Οι εθνικοσοσιαλιστές είχαν γίνει η ανεξάρτητη

πολιτική

δύναμη

έγιναν τον Μάιο του 1939, τα «Σταυρωτά Β έ ­

σπίσθηκαν εναντίον τους. Η είσοδος της

αντισημίτες της

λη» και άλλοι εθνικοσοσιαλιστές συνασπί-

Ουγγαρίας στον Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο στο

οργάνωσης.

σθηκαν σε ένα κοινό μέτωπο. Η κυβέρνηση, για να αποτρέψει την άνοδο των «Σταυρωτών

πλευρό της Γερμανίας, ανάγκασε το καθε­

Βελών», απέκλεισε από την εκλογική διαδι­

ταίος βγαίνοντας από τις φυλακές, τον Σ ε ­

κασία όλους τους νέους ψηφοφόρους κάτω

πτέμβριο του 1940, προχώρησε στη συγχώ-

στώς να απελευθερώσει τον Ζαλάσι. Ο τελευ­

Ο ταγματάρχης

των SS Σκορτσένυ λίγο μετά την επιτυχία της επιχείρησης «Panzerfaust», με τον υπολοχαγό των SS Αντριαν φον Φέλκερσαμ.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

79


ABOLSEVIZMUS ELLEN

tmow fs m m a sita fennmaraoäeäert «Μαζί στον αγώνα κατά του μπολσεβικισμού», αψίσα του κόμματος του Φέρεντς Ζαλάσι το 1944/45.

«Εναντίον αυτού, μάχεται για όλους εμάς η γερμανοουγγρική συμμαχία» (αψίσα των «Σταυρωτών Βελών»).

νευση των «Σταυρωτών Βελών» με το «Ο υγ­

Σεπτέμβριο του 1944, ενώ οι περισσότεροι

γρικό Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα» του Λάζλο

σύμμαχοι του

Μπάκι και του Φιντέλ Πάλφι, το οποίο με 15

πλευρά των Συμμάχων, ο ναύαρχος Χόρτυ ε­

βουλευτές

ήταν το

δεύτερο

Αξονα μεταπηδούσαν στην

μεγαλύτερο

πιχείρησε την έξοδο της χώρας από τον πό­

κόμμα της αντιπολίτευσης στο κοινοβούλιο.

λεμο. Οι Γερμανοί, με μια άμεση επιχείρηση

Τα πρόσκαιρα εδαφικά κέρδη της Ουγγαρίας

στη Βουδαπέστη («Panzerfaust») υπό τη διοί­

με την κατάληψη της Τρανσυλβανίας και της

κηση του Οττο Σκορτσένυ, απήγαγαν

Βοϊβοντίνας

δημοτικότητα

δεύτερο γιό του Χόρτυ, Νίκολας, την ημέρα

του Χόρτυ. Ο τελευταίος άρχισε στη συνέ­

που ο ναύαρχος θα κήρυσσε το τέλος του πο­

χεια μια βίαια εθνοκάθαρση των μη ουγγρι­

λέμου.

ανανέωσαν

τη

τον

κών πληθυσμών που κατοικούσαν στις περιο­

Στις 16 Οκτωβρίου γερμανικές μονάδες

χές αυτές από αιώνες. Μέχρι τα τέλη του

ανέλαβαν τον έλεγχο της διακυβέρνησης

1942 τα «Σταυρωτά Βέλη» έχασαν χιλιάδες ο­

της χώρας και τα «Σταυρωτά Βέλη» του Φ έ­

παδούς, καθώς τα περισσότερα μετριοπαθή

ρεντς Ζαλάσι κατέλαβαν την εξουσία. Ο τε­

στελέχη τους προσχώρησαν στα κυβερνητι­

λευταίος έγινε πρωθυπουργός με τον τίτλο

κά κόμματα, ενώ δυσάρεστημένοι ήταν και οι επαναστάτες, επειδή τους ενοχλούσε η έλ­

«Αρχηγός του Εθνους», και στις 4 Δεκεμβρί­ ου 1944 επισκέφθηκε τον Χίτλερ. Λίγο προ­

λειψη άμεσης δράσης, την οποία ο Ζαλάσι α­

τού οι Σοβιετικοί αποκλείσουν την ουγγρική

παγόρευσε λόγω του πολέμου.

πρωτεύουσα, η κυβέρνηση του Ζαλάσι κατέ­

Τον Μάρτιο του 1943 οι γερμανικές δυνά­

φυγε στη δυτική Ουγγαρία και αργότερα στη

μεις εισήλθαν στη χώρα, καθώς οι Σοβιετικοί άρχιζαν τη μεγάλη τους αντεπίθεση στο Ανα­

Βιέννη. Εκεί ο Ζαλάσι ασχολήθηκε με τη συγ­ γραφή των απομνημονευμάτων του και συνε-

τολικό μέτωπο. Ο Χίτλερ προσπάθησε δίχως

λήφθη από τους Αμερικανούς. Οι τελευταίοι

επιτυχία να δημιουργήσει έναν μεγάλο εθνι-

τον Οκτώβριο του 1945, παρέδωσαν τον Ζα­

κοσοσιαλιστικό συνασπισμό για να υποστηρί­

λάσι στην Ουγγαρία μαζί με άλλα 390 στελέ­

ξει την καινούργια κυβέρνηση. Ο Χόρτυ ό­

χη των «Σταυρωτών Βελών». Το Λαϊκό Δικα­

μως ήταν απασχολημένος με τις συνομιλίες

στήριο της Βουδαπέστης, ύστερα από μια δί­

του με τους απεσταλμένους των Συμμάχων

κη παρωδία (Μάρτιος 1946), τον καταδίκασε

και αντικατέστησε του γερμανόφιλους Ιμρέ-

σε θάνατο και λίγο αργότερα, ο Ζαλάσι

ντι-Ζτότζαϊ με μια περισσότερο μετριοπαθή

παγχονίσθηκε μαζί με 146 μέλη των «Σταυρω­ τών Βελών».

κυβέρνηση υπό τον στρατηγό Λάκατος. Τον

α-


Επίλογος ετά τον πόλεμο, πολλοί λίγοι

Μ

άνθρωποι θα μπορούσαν να ισχυρισθούν ότι είχαν αποφύγει εξ ολοκλήρου τη συναλλαγή

με

τους Γερμανούς. Ολόκληρες κοινωνίες, κρατικοί μηχανισμοί και οικονομίες, τέ­ θηκαν στην υπηρεσία του Γ ’ Ράιχ. Πρά­ ξεις που θα έπρεπε κανονικά να χαρακτηρισθούν αδικήματα εθνικής αναξιότητας, παρέμειναν ατιμώρητες. Σχηματίσθηκαν περιουσίες, σε οικονομική συ­ νεργασία με τους κατακτητές, την ώρα που πολλοί άνθρωποι πέθαιναν στους δρόμους από την πείνα. Υπήρξαν όμως και οι ιδεολόγοι εκείνην την εποχή που αποδέχθηκαν τη μοίρα τους και αναζή­ τησαν τον θάνατο στο πεδίο της μάχης, όταν ο κόσμος τους κατέρρεε. Λίγο με­ τά την πτώση των κομμουνιστικών κα­ θεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη, έ­ νας δημοσιογράφος του B B C επισκέφ θηκε έναν Γάλλο βετεράνο της LVF σ’ ένα προάστιο του Παρισιού. Ο απόμα­ χος γέροντας ήταν καθηλωμένος σ’ ένα αναπηρικό καρότσι, καθώς είχε χάσει στο σφαγείο του Ανατολικού μετώπου το δεξί του χέρι και το ένα του μάτι. Πα­ ρόλη όμως την αναπηρία του, είχε δη­ λώσει τότε την πρόθεσή του να ξαναπολεμήσει, και επέστρεψε στη μονάδα του. Οταν ο νεαρός δημοσιογράφος, α­ πορημένος, ρώτησε γιατί «το έκανε», ο υπερήφανος Γάλλος απάντησε πως επέ­ στρεψε επειδή δεν ήθελε να πέσει στη «μετριότητα». Μετά το 1945, όσοι απ’ αυτούς τους άνδρες απέφυγαν την πο­ ρεία κάποιας σφαίρας, αναζήτησαν μια νέα ταυτότητα στις φιλόξενες γι’ αυ­ τούς χώρες της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Λατινικής Αμερικής.

Στις 3 Ιουλίου 1942, 200.000 Τσέχοι πολίτες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Βέντσεσλας της Πράγας για να δηλώσουν την αντίθεσή τους στους «δολοφόνους» του Ρ. Χάιντριχ. Τέτοιου είδους φωτογραφίες δεν είδαν ποτέ τη δημοσιότητα στη μεταπολεμική Ευρώπη, επειδή προφανώς οι ίδιοι Τσέχοι εκδήλωσαν αργότερα (το 1945) τον ενθουσιασμό τους για την είσοδο των σοβιετικών στρατευμάτων.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (1939-1945)

81


Βιβλιογραφία

Ο Πιέρ Λαβάλ με τον Αδόλψο Χίτλερ.

Ο Νορβηγός δωσίλογος Φιν Κάας, συνοδευόμενος από Βρετανούς, υποδεικνύει Γερμανούς SS με αντάλλαγμα την απαλλαγή του από οποιαδήποτε κατηγορία.

82

1. Franz W. Seidler: DIE KOLLABORATION 1939-1945, Herbig-Verlag, Μόναχο 1995. 2. Karl Kohut (επ,ιμ.): LITERATUR DER RESISTANCE UND KOLLABORATION IN FRANKREICH, Βιαμηάντεν κ.α. 1982. 3. A. Steenberg: DAENEMARK IM Z. WELTKRIEG, Κοπεγχάγη 1950. 4. Wilfried Wagner: BELGIEN IN DER DEUTSCHEN POLITIK WAEHREND DES ZWEITEN WELTKRIEGES, Boppard am Rhein 1974. 5. Στάνλεϊ Πέιν: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ, Εκδ. Φιλίστωρ, Αθήνα 2000. 6. Alice Kaplan: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΕΧΘΡΟΥ,

Εκδ. Μοντέρνοι Καιροί, Αθήνα 2006. 7. Κωνοτ. Τσοπάνης: Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, Εκδ. Λόγχη, Αθήνα 2007. 8. Pierre Milza: ΟΙ ΜΕΛΑΝΟΧΙΤΩΝΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ, Εκδ. Scripta, Αθήνα 2004. 9. Robert Ο. Paxton: Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ, Εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2006. 10. Χάγκεν Φλάισερ: ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ, Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 2008. 11. Leon Degrelle: ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΑΤΟΛΑΣ, Εκδ. Λόγχη, Αθήνα 2006. 12. Κνοντ Χάμσουν: ΣΕ ΧΟΡΤΑΡΙΑΣΜΕΝΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ, Εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 1987. 13. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Ηλίας Νικολακόπουλος, Χάγκεν Φλάισερ: ΕΧΘΡΟΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ, ΟΨΕΙΣ ΤΟ ΥΔΩ ΣΙΑΟ ΓΙΣΜ Ο ΥΣΤΗΝ ΕΛΛΑΛΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2006. 14. Patrick Agte: EUROPAS FREIWILLIGE DER WAFFEN SS, Munin Verlag 2000. 15. Περ. TOTE, τχ. 10-48. 16. Hans-Adolf Jacobsen, Hans Dollinger: DER ZWEITER WELTKRIEG IN BILDERM UND DOKUMENTEN, Verlag Kurt Desch, 1963. 17. TEMOIGNAGES DE NOTRE TEMPS, ap. 7: «Dictatures et Dictateurs», Παρίσι 1934. 18. Krisztian Ungrary: DIE SCHLACHT UM BUDAPEST 1 9 4 4 /4 5 , H erbig Verlag, Μόναχο 1999. 19. Λεόν Ντεγκρέλ: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΑΦΦΕΝ SS, Εκδ. Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα 1992. 20. Περ. ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ, τχ. 117 (Μάρτιος 1978).


Κατά την εξάπλωσή του στα πέρατα της Ευρώπης το Γ ’ Ράιχ δεν συνάντησε μόνο εχθρούς. Σε κάθε χώρα υπήρχαν ήδη από την προπολεμική περίοδο τοπικά φασιστικά κινήματα τα οποία, αν και κινούντο στο πολιτικό περιθώριο, ήταν πρόθυμα να συνδράμουν τις δυνάμεις κατοχής με τοπικούς συνεργάτες («κουίσλινγκ»), αρκετοί από τους οποίους στελέχωσαν ακόμη και εγ��ώριες μονάδες των Waffen SS! Μ ε πρόσχημα τον αγώνα εναντίον του διεθνούς κομμουνισμού, θιασώτες του φασισμού στη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, την Ουγγαρία, τη Σερβία, τη Βουλγαρία, ακόμη και τη Μ. Βρετανία και τις ουδέτερες Ιρλανδία και Σουηδία, τάχθηκαν ανοικτά στο πλευρό του Χίτλερ, για να εξαφανισθούν στο τέλος του πολέμου εξίσου μετεωρικά, όσο αναδείχθηκαν στη διάρκειά του.

C α

α '

ISBN 978-960-9408-09-7

V I Ε Κ Δ Ο Ί Ε

9 789609 408097 >

I Σ

ΠΕΡΙΣ*(ΟΠΙΟ

www.periscopio.gr


Συνεργατες των Ναζι στην Ευρωπη 1939 1945