Issuu on Google+


Από τη στιγμή της συγκρότησης τ(ον πρώτων τακτικών τμημάτων το 1821 ως την καταστροφή του 1922, ο Ελληνικός Στρατός έλαβε μέρος σε πληθώρα επιχειρήσεων. Αφού συνέβαλε τα μέγιστα -συμφωνά με τις δυνατότητες τουγια την απελευθέρωση της χώρας, εξελίχθηκε σε δύναμη ασφαλείας και κατόπιν σε όργανο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Λυστυχώς ποτέ δεν έγινε δυνατό να μείνει έξω από τις πολιτικές καντρίλιες, οι οποίες του αφαιρούσαν σημαντικό μέρος της ζωτικότητας του. Σε ελάχιστες επίσης περιπτώσεις έτυχε σοβαρής υποστήριξης από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, οι οποίες φιλοδοξούσαν να τον έχουν υπό τον έλεγχο τους. Παρά τα όποια προβλήματα και λάθη πάντως, ο Ελληνικός Στρατός πολέμησε γενναία σε κάθε περίπτωση και όταν είχε και την κατάλληλη διοίκηση, θριάμβευσε στα πεδία των μαχών.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Η γένεση του τακτικού Ελληνικού Στρατού τους δυνάμεις, σε ότι αφορούσε την πολεμική προ­ σπάθεια αυτή καθαυτή, τουλάχιστον. Από τί απετελείτο, όμως η "πολεμική μηχανή" του Έθνους εκείνη την περίοδο; Ποιες ήταν οι ένοπλες δυνάμεις και κυρίως ο "στρατός" που η επαναστατημένη Ελλάδα ήταν σε θέση να παρατά­ ξει απέναντι στα πολυάριθμα οθωμανικά στρατεύ­ ματα;

Οι πρόμαχοι του Έθνους Φεβρουάριος 1821. H από καιρό προετοιμαζό­ μενη επανάσταση των Ελλήνων κατά των Τούρ­ κων δυναστών ξεσπά στη Μολδοβλαχία. Σύντομα στο "πανηγύρι της φωτιάς" θα έμπαινε και η κυρίως Ελλάδα. Ύστερα από 400 σχεδόν χρόνια φρικτής σκλαβιάς, το Έθνος εξεγέρθηκε κατά του μιαρού κατακτητή, για να διεκδικήσει την προγο­ νική ελευθερία και δόξα. Πού βασίστηκαν όμως οι Έλληνες για να προ­ χωρήσουν στο εγχείρημα αυτό με τις ενδεχόμενες ανυπολόγιστες συνέπειες; Οι μυημένοι, τουλάχι­ στον, γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να υπολογίζουν -άμεσα- στην επέμβαση των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Υπήρχε, βέβαια, διάχυτη η προσδοκία ρωσικής -υπέρ των Ελλήνων- παρέμβασης, η οποία όμως σύντομα εξανεμίσθηκε. Οι Έλληνες ήταν μόνοι και έπρεπε να στηριχθούν στις δικές

Σε ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα και την Πελο­ πόννησο, δεν υπήρχαν -σύμφωνα με τον Χρ. Βυζά­ ντιο (Ιστορία του Τακτικού Στρατού της Ελλάδας, Αθήνα 1837)- περισσότεροι από 4.000 οπλοφόροι, εντεταγμένοι στα διάφορα αρματολικά σώματα. Τα σώματα των κλεφτών ήταν ακόμα πιό ολιγάριθμα, ύστερα από τις συνεχείς διώξεις που είχαν υπο­ στεί. Τα περισσότερα είχαν διαλυθεί και πολλά στε­ λέχη τους είχαν καταφύγει στα Επτάνησα. Κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, πολλοί καταδιωκόμενοι κλέφτες κατατάχθηκαν στα δύο ελληνικά τάγματα ελαφρού πεζικού που είχαν συγκροτήσει οι Βρετανοί στα Επτάνησα. Το ένα τάγμα, μάλιστα, συμμετείχε στις επιχειρήσεις για την εκπόρθηση του φρουρίου της Αγίας Μαύρας, στη Λευκάδα. Έλληνες όμως υπηρέτησαν και στον Ρωσικό και στον Γαλλικό Στρατό στο διάστημα 1798-1814. Στον Ρωσικό Στρατό οι Έλληνες υπηρετούσαν, κυρίως, στις μονάδες των Κυνηγών (τύπος ελα­ φρού πεζικού) από παλιά. Ορισμένοι, όπως ο Λάμπρος Κατσώνης ή ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ανήλθαν στους ανώτερους και στους ανώτατους βαθμούς της στρατιωτικής ιεραρχίας. Ο τελευταί­ ος, μάλιστα, έχασε το δεξί του χέρι, πολεμώντας για τον Τσάρο, στη Δρέσδη, το 1813. Οι Γάλλοι από την πλευρά τους ενέταξαν Έλληνες στις δυνάμεις τους κατά τη διάρκεια της


κατοχής της Αιγύπτου και των Επτανήσων. Επρό­

σκέτα και στις ξιφολόγχες τους. H ξιφολόγχη εθε­

κειτο όμως για τμήματα ασφαλείας μόνο και όχι

ωρείτο "άτιμο" όπλο που η χρήση του, αντίθετα με

για μάχημα τμήματα.

αυτή της σπάθης, δεν προσέδιδε δόξα στον χρή­

Οι άνδρες των 1st και 2nd

Greek Light

στη. Εθισμένοι σε τακτικές μάχης ανταρτοπόλε­

I n f a n t r y του Βρετανικού Στρατού, ήταν οπλισμέ-

μου, όπου οι ατομικές συγκρούσεις και οι μονομα­

\ οι με το όπλο των περίφημων rifleman του 95ου

χίες αποτελούσαν συνηθισμένες καταστάσεις, δεν

Συντάγματος Πεζικού, το τυφέκιο ραβδωτής κάν-

μπορούσαν να

νης Baker. Έφεραν επίσης "γερμανικού" τύπου

χρήσης της ξιφολόγχης, ενός όπλου που προϋπέ­

κατανοήσουν

την

αναγκαιότητα

θετε έναν πιο συλλογικό τρόπο μάχης. H έλλειψη

μαχαίρια (Hirschfanger). Εκτός του επισήμου οπλισμού, οι άνδρες πολ­

της πάντως, φάνηκε αργότερα,κατά τη διάρκεια

λές φορές έφεραν και δικά τους όπλα (πιστόλες,

της επανάστασης, ιδιαίτερα σε συμπλοκές με το

γιαταγάνια). Οι αξιωματικοί έφεραν κυρτή σπάθη.

τουρκικό ιππικό.

H στολή τους βασιζόταν στην ελληνική παραδοσια­

Εκτός των αρματολικών και των κλέφτικων

κή φορεσιά, σε μίξη με βρετανικά στοιχεία. Οι

σωμάτων, υπήρχαν και κάποια άτακτα, επίσης,

άνδρες ήταν εκπαιδευμένοι πάνω στα βρετανικά

σώματα "πολιτοφυλάκων", όπως αυτά των Μανια­

πρότυπα και ήταν ικανοί να πολεμούν σε τάξη

τών και των Σουλιωτών. Τα σώματα αυτά ήταν

ακροβολισμού, κατά ζεύγη, ή σε πυκνή τάξη, σε σχηματισμό γραμμής δύο ζυγών. Στον Ρωσικό Στρατό, αντίθετα, οι Έλληνες φορούσαν την ίδια στολή με τους Ρώσους συνα­ δέλφους τους. Ήταν οπλισμένοι με μουσκέτο και ξιφολόγχη και πολεμούσαν είτε σε τάξη ακροβολι­ σμού, κατά ζεύγη, είτε σε σχηματισμό γραμμής, τριών

ζυγών,

είτε

σε

σχηματισμό

φάλαγγας

βάθους έξι, συνήθως, ζυγών. Αν και ο αριθμός των Ελλήνων που υπηρέτη­ σαν στους ξένους στρατούς ήταν περιορισμένος, εν τούτοις η σημασία του γεγονότος καθαυτού ήταν μεγάλη. Πολλοί από αυτούς έγιναν στελέχη του επαναστατικού στρατού, χάρις στην εμπειρία που είχαν αποκομήσει. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Θεό­ δωρος Κολοκοτρώνης, ο αρχηγέτης της επανάστα­ σης, υπηρέτησε ως αξιωματικός σε ένα από τα δύο ελληνικά τάγματα του Βρετανικού Στρατού. Π ί σ ω στην Ελλάδα, τα σώματα των αρματολών και των κλεφτών δεν ήταν παρά άτακτες ομάδες

στην πραγματικότητα μικροί τοπικοί στρατοί με

Η σημαία του Ιερού

ανδρών, χώρις σταθερή οργάνωση. Κάθε άνδρας

υποτυπώδη οργάνωση. Δεν διέφεραν, ουσιαστικά,

Λόχου του Αλέξαν­

είχε τον δικό του οπλισμό, προερχόμενο πολλές

από τα αντίστοιχα των κλεφτάρμαχολών. Είχαν τις

φορές από λάφυρα. Γιαταγάνια, καριοφύλια, πιστό­

ίδιες δυνατότητες και υπέφεραν από τις ίδιες αδυ­

λες και μαχαίρες ήταν ο συνήθης οπλισμός των

ναμίες, βασικότερη των οποίων ήταν η έλλειψη

ανδρών. Τα καριοφύλια, που ονομάστηκαν έτσι

συνοχής και η ανικανότητα εκτέλεσης ελιγμών, σε

από ένα υπόδειγμα του ιταλικού εργοστασίου

πεδινό έδαφος, ιδιαίτερα επί τη παρουσία εχθρικού

όπλων Κάρλο και υιός (Κάρλο ε Φίλιο) ήταν ουσια­

ιππικού, το οποίο αποτελούσε τον φόβο και τον

παράσταση των Αγίων

στικά μακρύκαννα εμπροσθογεμή τυφέκια λείας

τρόμο των άτακτων σωμάτων. Σε προπαρασκευα­

Κωνσταντίνου και

κάννης.

σμένες θέσεις άμυνας τα άτακτα σώματα απέδιδαν

Ελένης, με τη φράση

Είχαν μεγαλύτερο

βεληνεκές από τα

δρου Υψηλάντη. Έχει τα ίδια χρώματα με αυτή του Ρήγα. Έφερε

από την μία πλευρά

ευρωπαϊκά μουσκέτα, αν και το διαμέτρημα τους

εξαιρετικά. Δεν ήταν όμως τα τμήματα που απαι­

«Εν Τούτω Νίκα» και

ήταν συνήθως μικρότερο. Στα χέρια ενός έμπειρου

τούντο για να διεκδικήσουν από τον αντίπαλο το

από την άλλη έφερε

σκοπευτή το όπλο ήταν εξαιρετικά ακριβές. Το

έδαφος του πεδίου της μάχης. Το θετικό για τους

παράσταση του μυθι­

1801, Αλβανοί ακροβολιστές του Ο θ ω μ α ν ι κ ο ύ

Έλληνες άτακτους ήταν ότι και τα τουρκικά στρα­

Στρατού, οπλισμένοι με καριοφύλια, εξενάγκασαν

τεύματα, ακόμα και τα τακτικά, δεν διακρίνονταν

σε παράδοση ένα βρετανικό τμήμα στην Αίγυπτο.

για την καλή εκπαίδευση και την πειθαρχία τους.

Οι Έλληνες άτακτοι, όπως και οι Τούρκοι, δεν

Πολλοί δε Τούρκοι διοικητές δεν δίστασαν να εξα­

έτρεφαν ιδιαίτερη εκτίμηση στα ευρωπαϊκά μου-

πολύσουν κατά μέτωπο επιθέσεις, ακόμα και με

κού Φοίνικα με τη φράση «Εκ της τέφρας μου αναγεννώμαι».


ιππικό, εναντίον των "ταμπουρωμένων" Ελλήνων, με δυσάρεστα για αυτούς αποτελέσματα.

Τυπικός Έλληνας άτακτος μαχητής της περιόδου της επανά­ στασης. Φέρει καριοφίλι, γιαταγάνι και πιστόλες.

λαμβάνει και να αγκιστρώνεται σε πεδινό και ημιο­ ρεινό έδαφος, ακόμα και χωρίς την υποστήριξη

Αντίθετα με τους άτακτους, ένα τμήμα τακτι­

φίλιου ιππικού. Εμπρός στο συγκροτημένο, ομαδι­

κού πεζικού της γραμμής, όπως ονομαζόταν, οπλι­

κό του πυρ, οποιαδήποτε κατά μέτωπο επέλαση

σμένο και εκπαιδευμένο πάνω στα δυτικοευρω­

του κυρίως ελαφρού τουρκικού ιππικού, ήταν εκ

παϊκά πρότυπα, ήταν ικανό να διεκδικεί, να κατα­

των προτέρων καταδικασμένη σε αποτυχία. Ακόμα


και αν οι ιππείς "περνούσαν", σχετικά, αλώβητοι

δέχονταν όμως τα πυρά των ανδρών του δευτέρου

τον φραγμό πυρός, θα είχαν να αντιμετωπίσουν

ζυγού, τα οποία από τέτοια απόσταση (3-5 το πολύ

ένα δάσος από ξιφολόγχες επάνω στο οποίο τα

μέτρα) θα ήταν θεριστικά. Αν οι ιππείς δεν ήταν

άλογα θα αρνούνταν, κατηγορηματικά, να επιπέ-

λογχοφόροι δεν θα μπορούσαν καν να πλησιάσουν

σουν. Αν οι ιππείς έφεραν λόγχες θα έπλητταν

τους πεζούς για να τους πλήξουν με τις σπάθες

σίγουρα κάποιους πεζούς του πρώτου ζυγού. Θα

τους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι σπάθες του

Ο Δημήτριος Υψηλά­ ντης, με στολή ιερο­ λοχίτη, κυρήσει την επανάσταση στη Μολ­ δοβλαχία. Ο καλλιτέ­ χνης έχει αποδώσει λανθασμένα τη σημαία.


ιππικού σπάνια ξεπερνούσαν σε μήκος τα 110 εκα­

την ξιφολόγχη και ανέτρεψε τμήματα τουρκικού

τοστά. Αντίθετα το μουσκέτο με την ξιφολόγχη

ιππικού! Αυτό ήταν ένα εξαιρετικό επίτευγμα που

του προσαρμοσμένη πλησίαζε σε μήκος τα 2

μόνο άριστα εκπαιδευμένοι στρατιώτες (οι Πρώ-

μέτρα.

σοι, οι Αυστριακοί και οι Β��ετανοί) στο παρελθόν

Επίσης

ένα

ικανοποιητικά

εκπαιδευμένο

είχαν επιτύχει! Υπ'αυτές τις συνθήκες, η έστω και

τμήμα πεζικού γραμμής, εφόσον διατηρούσε την

περιορισμένη, αριθμητικά, παρουσία τακτικών

ψυχραιμία του ενώπιον του εχθρικού ιππικού,

τμημάτων εντός του

ήταν ικανό να αλλάξει σχηματισμό σε 30 με 60 δευ­

"στρατού", ήταν ζήτημα μείζονος σημασίας. Την

επαναστατικού

ελληνικού

τερόλεπτα. Ακόμα και αν ο διοικητής του τμήμα­

αλήθεια αυτή πρώτοι αντελήφθησαν οι αδελφοί

τος έκρινε ότι δεν θα ήταν δυνατό να ανασχηματι­

Υψηλάντη, οι οποίοι, ως αξιωματικοί του Ρωσικού

σθεί το τμήμα σε τετράγωνο, λόγω της ταχύτητας

Στρατού, γνώριζαν τις δυνατότητες των τακτικών

επέλασης του εχθρικού ιππικού, θα μπορούσε να

τμημάτων.

Ο Ιερός Λόχος αντιμε­

διατάξει τη λήψη σχηματισμού φάλαγγας ανά λόχο

Έτσι, αμέσως μετά την επίσημη κήρυξη της

τωπίζει το τουρκικό

ή διλοχία, με βάθος 12 ή 6, αντίστοιχα ζυγών, ο

επανάστασης (24η Φεβρουαρίου 1821) από τον Αλέ­

ιππικό στο Δραγατσά-

οποίος θα του εξασφάλιζε εξαιρετικές πιθανότητες

ξανδρο Υψηλάντη στο Ιάσιο της σημερινής Ρουμα­

επιβίωσης του τμήματος του.

νίας, ξεκίνησε η προσπάθεια συγκρότησης του

νι. Οι άνδρες φέρονται να φορούν στολές ανάλογες αυτών του στρατού του γερμανι­ κού κρατιδίου του

Μπράουνσβαϊγκ.

Σε .σχηματισμό φάλαγγας, το πεζικό της γραμ­

πρώτου τακτικού τμήματος, του περίφημου Ιερού

μής είχε ακόμα και τη δυνατότητα εκτόξευσης

Λόχου. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης έδωσε την ονο­

αντεπίθεσης κατά των σε αταξία ευρισκομένων

μασία αυτή στο τμήμα σε μιά προσπάθεια σύνδε­

ιππέων, ύστερα από την άσκοπη τους επέλαση.

σης της αρχαίας και της νεώτερης ελληνικής ιστο­

Υπάρχουν

ρίας.

δύο, τουλάχιστον,

καταγεγραμμένες

περιπτώσεις που το ελληνικό πεζικό γραμμής

Αρχικά ο Λόχος διέθετε 100 άνδρες. Σύντομα

αντεπετέθει, όντας σε σχηματισμό φάλαγγας, με

όμως η δύναμη του πενταπλασιάστηκε. H γενέ-


θλιος ημερομηνία του Ιερού Λόχου και μαζί του,

έφεραν και λόγχη μήκους 2,5-3 μέτρων.

του Ελληνικού Στρατού (των νεωτέρων χρόνων)

Οι πεζοί Ιερολοχίτες φορούσαν μία ιδιόμορφη

τοποθετείται εντός του Μαρτίου του 1821. Τόπος

στολή εμπνευσμένη από αυτή των παλαιών ρωσι­

γέννησης" ήταν το Φωξάνι της Μολδαβίας. Στον

κών τμημάτων των Στρέλτσι. Γερμανικές γκρα­

καθεδρικό ναό της πόλης αυτής οι Ιερολοχίτες

βούρες εποχής, ωστόσο, την παρουσιάζουν ως

έδωσαν, ενώπιον του Θεού, τον όρκο τον οποίο

ομοιάζουσα με την αντίστοιχη των ανδρών του

τήρησαν κατά γράμμα.

κρατιδίου του

Πρώτος διοικητής και εκπαιδευτής του Λόχου

Μπράουνσβαϊγκ. Το χρώμα της

ήταν μαύρο. Το μακρύ αμπέχωνο έφερε στο μπρο­

ήταν ο Γεώργιος Καντακουζηνός, συνταγματάρ­

στινό μέρος διακοσμητικά σειρίτια, μαύρου επίσης

χης ιππικού του Ρωσικού Στρατού. Τον διαδέχθη­

χρώματος, ανάλογα με αυτά των Ευρωπαίων ουσ-

κε ο Βασίλειος Καραβιάς και αυτόν ο Νικόλαος

σάρων. Το παντελόνι ήταν επίσης μαύρο, όπως και

Υψηλάντης, αδελφός του Αλεξάνδρου. Οι Ιερολοχί­

το τύπου "καλπάκι" καπέλλο, το οποίο έμοιαζε με

τες ήταν όλοι εθελοντές, Έλληνες της διασποράς,

το ευρωπαϊκό Shako, χωρίς το γείσο. Στο καπέλλο

φερόταν το έμβλημα του θανάτου, μία νεκροκεφα­

Πανδούροι του ηγεμό­

Το τμήμα οργανώθηκε ως τάγμα πεζικού των

λή με δύο χιαστί οστά, για να θυμίζει στους Ιερο­

να της Βλαχίας, υττο

5 Λόχων (εκατονταρχιών, όπως ονομάστηκαν). Διέ­

λοχίτες την απόφαση τους να πολεμήσουν ως τον

τον Σά66α Καμινάρη,

θετε δική του σημαία με παραστάσεις των Αγίων

θάνατο. Το έμβλημα αυτό ήταν καθαρά πρωσικής

Κωνσταντίνου και Ελένης και του Φοίνικα που

προέλευσης και φερόταν στα καπέλλα των ΓΤρώ-

αναγεννάται εκ της τέφρας του. Διέθετε ακόμα και

σων ουσσάρων "του θανάτου" του Μεγάλου Φρει­

δική του μουσική. Επίσης στον Ιερό Αόχο προ­

δερίκου, από τα μέσα του 18ου αιώνα, περίπου. H

κυρίως.

σκολλήθηκε τμήμα 200 ελαφρών ιππέων και πυρο­

υιοθέτηση του από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη δεί­

βολαρχία τεσσάρων πυροβόλων. Οι πεζοί ήταν

χνει τις επιρροές του από την τριβή με τους Πρώ-

οπλισμένοι με μουσκέτο και ξιφολόγχη και οι

σους κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέ­

ιππείς με κυρτή σπάθη και πιστόλες ή κοντόκαν-

μων. Στο καπέλλο, τέλος, οι Ιερολοχίτες έφεραν

νες, εμπροσθογεμείς καραμπίνες. Ορισμένοι δε,

λευκού χρώματος λοφίο.

δέχονται την έφοδο των Τούρκων στο Βουκουρέστι.


Ιερολοχίτες αντιμετωπίζουν τους Τούρκους στο Δραγα­ τσάνι. Οι άνδρες φέρουν στολές ρωσικού τύπου και ευρωπαϊκό οπλισμό.

H εξάρτυση τους ήταν απλή. Απετελείτο μόνο

H πλέον ένδοξη στιγμή του όμως σημειώθηκε

από μία δερμάτινη, μαύρη ζώνη επί της οποίας

στην τελευταία του μάχη στο Δραγατσάνι (7 Ιουνί­

εφαρμοζόταν η επίσης μαύρη δερμάτινη φυσιγγιο-

ου 1821).

θήκη και η θήκη της ξιφολόγχης. Οι ιππείς οι

H μάχη στο Δραγατσάνι ξεκίνησε όταν ο επικε­

οποίοι προσκολλήθηκαν στον Ιερό Αόχο φορούσαν

φαλής του ελληνικού ιππικού, Νικόλαος Καραβιάς,

στολές κοζάκων και ουσσάρων.

παράκουσε τις διαταγές του Αλεξάνδρου Υψηλά­

Ο Ιερός Αόχος συμμετείχε σε πληθώρα επιχει­

ντη και επιτέθηκε κατά των οχυρωμένων στο ομώ­

ρήσεων στο πολεμικό μέτωπο της Μολδοβλαχίας.

νυμο χωριό Τούρκων, με 800 ιππείς. Σύντομα


από 3.000 Τούρκους, υποστηρίζονταν εγκαίρως, η εξέλιξη της μάχης θα ήταν σίγουρα διαφορετική. Τα άτακτα όμως ελληνικά τμήματα δεν τόλμησαν, με την παρουσία του τουρκικού ιππικού, να αφή­ σουν τις θέσεις τους και να κινηθούν σε αναπεπταμένο πεδίο, προς ενίσχυση του Ιερού Λόχου. Μοιραία λοιπόν επήλθε η καταστροφή. Το πρώτο τακτικό τμήμα στη νεώτερη ιστορία του Ελληνικού Στρατού χάθηκε άδοξα, πριν προ­ λάβει να βοηθήσει, σύμφωνα με τις δυνατότητες του, τον αγώνα της Πατρίδας. Σύντομα όμως άλλα τακτικά τμήματα θα έπερναν τη θέση του.

Ο τακτικός στρατός της επαναστατημένης Ελλάδας Όταν ο Δημήτριος Υψηλάντης αφίχθη στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1821, η Επανάσταση είχε εδραιωθεί στην Πελοπόννησο, τουλάχιστον. Τα άτακτα στρατεύματα είχαν επιτύχει να επικρατή­ σουν έναντι των αιφνιδιασμένων Τούρκων. Παρά τον αρχικό αιφνιδιασμό πάντως, ήταν βέβαιο πως η Υψηλή Πύλη δεν θα έμενε αδρανής και σίγουρα θα έστελνε και νέες δυνάμεις της να καταπνίξουν το κίνημα. Ο Δημήτριος Υψηλάντης, ως έμπειρος αξιωμα­ τικός του Ρωσικού Στρατού, ήταν σε θέση να αντι­ ληφθεί την ανάγκη συγκρότησης τακτικών τμημά­ των, ενόψη της αναμενόμενης τουρκικής αντεπί­ θεσης. Γνώριζε ότι η επιτυχία της επανάστασης δεν εξαρτάτο μόνο από τον ενθουσιασμό των επα­ ναστατών. Χρειαζόταν η πειθαρχία και η εκπαίδευ­ ση τακτικών τμημάτων, ώστε στην ποσοτική υπε­ ροχή των Τούρκων να αντιπαραβάλουν οι Έλληνες την ποιοτική τους υπεροχή. Από τα Βέρβενα, όπου βρισκόταν, ο Δημήτριος Υψηλάντης εξέδωσε προκήρυξη με την οποία καλούσε εθελοντές για την επάνδρωση του "τακτι­ κού". Όταν συγκεντρώθηκαν περί τους 100 εθελο­ ντές, στάλθηκαν στην Καλαμάτα. Εκεί τους υποδέ­ χτηκε ο μέλλων διοικητής τους, ο Γάλλος ταγμα­ τάρχης Baleste (Παλεστρά, Μπαλέστρας ή Παλέσσας, κατά τους Έλληνες) βετεράνος και αυτός των Ναπολεόντειων Πολέμων. Μαζί με τον φιλέλληνα ταγματάρχη είχε αφιχθεί στη μεσσηνιακή πρωτεύ­ ουσα και ένα πλοίο, έμφορτο με μουσκέτα, ξιφο­ λόγχες, εξαρτύσεις και ιματισμό, αρκετά για τον εξοπλισμό 300 ανδρών. Το υλικό αυτό εστάλη μέσω της ελληνικής επιτροπής της Τεργέστης. Σταδιακά και άλλοι εθελοντές πύκνωσαν τις τάξεις του τακτικού. Λίγες μέρες μετά την αρχική του συγκρότηση το τμήμα οργανώθηκε σε τάγμα


δεν ήταν σε θέση να τους συντηρήσει. Παρά τις δυσχέρειες ωστόσο, υπό τον Baleste και τον Ιταλό λοχαγό Κουβερνάτι, το τάγμα άρχισε την εκπαί­ δευση του, εκπαίδευση επίπονη και εντατική, βασισμένη στον κανονισμό εκστρατείας του Γαλλι­ κού Στρατού του 1791, όπως αυτός είχε αναθεωρη­ θεί το 1818. Βασικοί σχηματισμοί μάχης ήταν η γραμμή βάθους τριών ζυγών, η φάλαγγα και το τετράγωνο. H γραμμή ήταν ο κατ'εξοχήν αμυντι­ κός σχηματισμός σε εμπλοκή με εχθρικό πεζικό. Στο σχηματισμό αυτό ένα τμήμα μπορούσε να εξα­ πολύσει ομοβροντία με το 70%, τουλάχιστον της παρατακτέας του δύναμης. Ο σχηματισμός της φάλαγγας χρησιμοποιείτο κυρίως στην επίθεση. Το τάγμα τασσόταν σε βάθος εννέα ζυγών. Στον σχηματισμό αυτό μόνο οι δύο πρώτοι ζυγοί του διατηρούσαν την ικανότητα βολής. Το μεγάλο βάθος όμως εξασφάλιζε άμεση αντικατάσταση των απωλειών των πρώτων ζυγών και ισχύ κρούσης κατά την επαφή. Συνήθως ένα τμήμα που δεχόταν έφοδο φάλαγγας έχανε τη συνοχή του. Αν δεν ήταν καλά εκπαιδευμένοι, οι άνδρες του έβαλλαν πρόω­ ρα και αναποτελεσματικά κατά της προσεγγίζου­ σας εχθρικής φάλαγγας και, με άδεια όπλα, εγκα­ τέλειπαν με τρόμο τις γραμμές τους στη θέα των εχθρικών ξιφολογχών. Ανέκαθεν η ξιφολόγχη υπήρξε ένα όπλο ψυχολογικό περισσότερο παρά πρακτικό. Στατιστικές μελέτες, μετά τη λήξη των Ναπολεόντειων Πολέμων, ανέφεραν ότι μόλις το 1% των απωλειών στις μεγάλες μάχες της περιό­ δου προερχόταν από πλήγματα ξιφολόγχης. Ο φόβος χρήσης της ξιφολόγχης παρέλυε τον αντίπαλο. Μόνο όταν το τμήμα που δεχόταν έφοδο φάλαγγας ήταν άριστα εκπαιδευμένο, όπως το βρε­ τανικό πεζικό, ήταν σε θέση να επιτύχει ψυχολογι­ κό πλεονέκτημα. Συγκρατώντας τα πυρά τους ως Ο Σκύτος συνταγμα­

γραμμής των τριών λόχων, παρατάσσοντας περισ­

τάρχης Τόμας Γκόρ-

σότερους από 250 άνδρες. Οι άνδρες φορούσαν

ντον, αρχηγός του

μαύρη στολή, έφεραν φέσι με εθνόσημο, δερμάτι­

Σώματος Γενικών Επι­

τελών του Στρατού στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα.

νη εξάρτυση με μαύρη φυσιγγιοθήκη και θήκη για την ξιφολόγχη και μουσκέτο διαμετρήματος 17,6 χλστ. Οι

άτακτοι

στρατιώτες αποκαλούσαν τους

τακτικούς συναδέλφους τους "μαυροφόρους"

Ο Γκόρντον πολέμησε

εξ'αιτίας της μαύρης τους στολής. Είναι γνωστό

υπέρ της Ελλάδας

ότι στο τάγμα δόθηκε τρίχρωμη σημαία (κόκκινο,

από το 1821.

μαύρο, λευκό) με παραστάσεις του σταυρού και των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Ελλειψη κατάλληλου χώρου στρατοπεδίας, οι άνδρες του τάγματος διέμεναν στις οικίες της Καλαμάτας, τρεφόμενοι επίσης από τους κατοί­ κους, αφού η υποτυπώδης ελληνική κυβέρνηση

την ύστατη στιγμή μετέδιδαν στους αντιπάλους τον φόβο για το αποτέλεσμα της ομοβροντίας που θα εξαπέλυαν. Όταν ο αντίπαλος πλησίαζε σε από­ σταση 5-10 μέτρων, δεχόταν κατά πρόσωπο ομο­ βροντία πυρών, που στην καλύτερη για αυτόν περίπτωση, ανέκοπτε την προέλαση του και στη χειρότερη τον έτρεπε σε φυγή. Ο τρίτος σχηματισμός, του τετραγώνου, χρησι­ μοποιείτο είτε για να αποκρουσθεί έφοδος εχθρι­ κού ιππικού, είτε για ολόπλευρη άμυνα του τμή­ ματος από επίθεση άτακτων πεζών. Το εγχειρίδιο εκστρατείας του 1791 προέβλεπε ακόμα την "από­ σπαση" αριθμού ανδρών του τμήματος, οι οποίοι δρούσαν ως ακροβολιστές. Τον Αύγουστο του 1821 το τακτικό τάγμα εκτέ­ λεσε την πρώτη του πολεμική επιχείρηση. Έ ξ ω από την Καλαμάτα αγκυροβόλησε ισχυρή μοίρα


αφού κατέστρεψε το Γαλαξίδι, αποχώρησε από τον

0 διορατικός Ιωάννης

Κορινθιακό κόλπο.

Μακρυγιάννης ήταν

Μετά την άρση της απειλής ο Υψηλάντης κινή­ θηκε προς την Τρίπολη και πάλι. Πριν φτάσει όμως πληροφορήθηκε πως η πόλη είχε καταλη­ φθεί εξ' εφόδου και είχε λεηλατηθεί. Οι Τούρκοι, στρατιώτες και άμαχοι, σφαγιάστηκαν κατά εκατο­

ένας από τους ελάχι­ στους οπλαρχηγούς που υποστήριξε τη συγκρότηση τακτικού

ντάδες, από τους διψασμένους για εκδίκηση, ύστε­

στρατού. «Χωρίς

ρα από αιώνες στυγνής καταπίεσης, Έλληνες.

τακτικόν δεν πάγει

Μόνο οι Αλβανοί στρατιώτες της φρουράς της Τρί­

ομπρός η Πατρίδα»

πολης σώθηκαν, με προσωπική παρέμβαση του

έλεγε.

Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Το τακτικό πήγε τελικά στην Τρίπολη. Ούτε εκεί όμως του παραχωρήθηκαν τα αναγκαία για τη συντήρηση του, αφού τα άτακτα τμήματα δεν είχαν αφήσει τίποτα για τους τακτικούς συναδέλ-


φους τους. Ε π ί δύο μήνες οι άνδρες του προβιβα-

πόλη από την πλευρά της θάλασσας, με το πυρο­

σθέντος σε συνταγματάρχη -από τον Υψηλάντη-

βολικό τους, αποσπώντας περισσότερο την προσο­

Baleste, δεν ελάμβαναν παρά μία μερίδα ψ ω μ ι ο ύ

χή των πολιορκημένων. Από την ξηρά, το σώμα

κάθε μέρα. Παρά την απαράδεκτη αυτή κατάσταση

του Κολοκοτρώνη και ένας λόχος του τακτικού θα

ο αριθμός των λιποταξιών στο τακτικό παρέμεινε

ενεργούσαν κατά του Παλαμηδίου και οι άλλοι δυο

εξαιρετικά χαμηλός.

λόχοι του τακτικού θα προσέβαλαν το τείχος της

Μετά την άλωση της Τρίπολης η προσοχή των

πόλης. H επιτυχία του όλου εγχειρήματος εξαρτά-

Ελλήνων στράφηκε προς το Ναύπλιο, το ισχυρό

το από τη σύγχυση και τον αιφνιδιασμό των εχθρών. Εφοδιασμένοι με κλίμακες οι Έλληνες κινήθη­ καν μέσα στη νύκτα και έλαβαν θέσεις κοντά στα τείχη, αναμένοντας το σύνθημα για την εκτόξευση της εφόδου. Το σύνθημα θα το έδιναν τα πλοία του στόλου με τις ομοβροντίες τους κατά των οχυρωμάτων της πόλης. Δυστυχώς το σύνθημα δεν δόθηκε ποτέ. Αντί­ θετος άνεμος δεν επέτρεψε στα ελληνικά πλοία να εισέλθουν στο λιμάνι του Ναυπλίου. Μάταια οι στρατιώτες περίμεναν όλη τη νύκτα κάτω από τις κάννες των τουρκικών πυροβόλων. Ό π ω ς ήταν φυσικό κάποια στιγμή έγιναν αντιληπτοί από την φρουρά. Ο Τούρκος φρούραρχος έστειλε τότε ισχυρό απόσπασμα να επιτεθεί στα ελληνικά τμή­ ματα. Κάτω από τα τείχη του Ναυπλίου το τακτικό έδωσε, επί τέσσερις ώρες, την πρώτη του κατά παράταξη μάχη με τον τουρκικό όχλο. Οι Τούρκοι με αλαλαγμούς και την ιαχή "Αλλάχ, Αλλάχ" επιτέ­ θηκαν. Οι "μαυροφόροι" τους ανέμεναν παραταγ­ μένοι,

έτοιμοι.

Ψύχραιμα

σκόπευσαν

και

από

μικρή απόσταση εξαπέλυσαν μία φονική ομοβροντία κατά της εχθρικής μάζας, στέλνοντας πολλούς Τούρκους να

συναντήσουν αυτοπροσώπως τον

Προφήτη. Με

συνεχείς βολές και με την ξιφολόγχη, οι

άνδρες του τακτικού έτρεψαν τελικά σε φυγή τους εχθρούς. Οι Τούρκοι πολέμησαν γενναία. Δεν άντε­ ξαν όμως στην πειθαρχία πυρός και στην επίθεση με τη λόγχη των Ελλήνων τακτικών. Αφήνοντας πίσω τους δεκάδες νεκρών, οι εχθροί κατέφυγαν στην ασφάλεια των τειχών της πόλης. Και το τακτικό βέβαια είχε απώλειες -17 νεκροί και αρκε­ τοί τραυματίες. Είχε ωστόσο κατορθώσει να επι­ κρατήσει σε αναπεπταμένο πεδίο πολύ ισχυρότε­ ρων, αριθμητικά, δυνάμεων. Παρά τον ηρωισμό Ο Βρετανός φιλέλλη­ σημείο στηρίγματος της τουρκικής εξουσίας στην νας και αρχιστράτη­ Πελοπόννησο. Γύρω του είχαν ήδη συγκεντρωθεί γος των χερσαίων ελληνικών δυνάμεων

Ρίτσαρντ Τσώρτς.

τους όμως οι άνδρες του τακτικού και πάλι δεν έτυχαν της αρμόζουσας φροντίδας από τους τότε

ελληνικά τμήματα. Σε λίγο αφίχθη εκεί και ο Υψη­

"υπευθύνους" και τους οπλαρχηγούς, οι οποίοι κοι­

λάντης, επικεφαλής του τακτικού. Αφού συναντή­

τούσαν με καχυποψία τους "φραγκοφορεμένους"

θηκε με τον Κολοκοτρώνη αποφάσισε την από κοι­

πολεμιστές με τα "στενά". Έτσι ο Υψηλάντης απέ­

νού προσβολή της πόλης και του φρουρίου της

συρε το τμήμα στο Αργός. Εκεί οι άνδρες αναπαύ­

(Παλαμήδι) από το σώμα του Γέρου του Μωριά και

θηκαν και επιτέλους ανεφοδιάστηκαν.

το τακτικό. Στην επιχείρηση θα συνέπρατταν και

Λίγες μέρες αργότερα το τακτικό αφίχθη στην

πλοία του στόλου, τα οποία θα προσέβαλαν την

Κόρινθο και συμμετείχε στις επιχειρήσεις για την


επίσημη τελετή, τις πολεμικές τους σημαίες, "δίχρωες, εκ κυανού και λευκού". Η Γαλανόλευκη πολεμική σημαία είχε γεννηθεί. Από τότε ως σήμε­ ρα αποτελεί τον πιστό σύντροφο και οδηγό του Έλληνα μαχητή. Οι άνδρες του Συντάγματος ήταν εξοπλισμένοι με μουσκέτο και ξιφολόγχη. Όσον αφορά τη στολή έγινε προμήθεια γαλλικού τύπου στολών. Οι στο­ λές αυτές ήταν γαλάζιου χρώματος. Το πηλίκιο τύπου Shako ήταν μαύρο, όπως και οι δερμάτινες εξαρτύσεις. Οι περισσότεροι, πάντως άνδρες δεν έφεραν στολή. H ανομοιομορφία αυτή δεν είχε επί­ δραση στο υψηλό πνεύμα μονάδος του Συντάγμα­ τος. Οι περισσότεροι αξιωματικοί ήταν Έλληνες. Αλλοι οκτώ ήταν Γερμανοί, έξι ήταν Ιταλοί, ένας ήταν Ολλανδός και ένας Πολωνός. Λίγο αργότερα εντάχθηκε στο Σύνταγμα και ένας ανεξάρτητος λόχος 120 φιλελλήνων. Στα τέλη της άνοιξης του 1822 η κεντρική κυβέρνηση αποφάσισε να οργανώσει μία εκστρα­ τεία στη δυτική Ελλάδα, με σκοπό την αποκατά­ σταση της γραμμής συγκοινωνίας, μεταξύ Μεσο­ λογγίου και Σουλίου. Στην εκστρατεία θα συμμε­ τείχε και το τακτικό. Επικεφαλής της όλης επιχεί­ ρησης τέθηκε ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος, άνδρας απαίδευτος στα πολεμικά. Το Ιο Σύνταγμα Πεζικού μαζί με τον λόχο των φιλελλήνων, τον λόχο πυροβολικού και ένα σώμα Επτανησίων τέθηκαν υπό την διοίκηση του Γερ­ μανού στρατηγού Καρλ Νόρμαν. Τα τμήματα αυτά από την Κόρινθο έφτασαν στην Πάτρα και από εκεί στο Μεσολόγγι. Τελικά κατέληξαν στο χωριό Κομπότι της Αρτας. Εκεί ιδρύθηκε "γενικό στρα­ τόπεδο" στο οποίο προσήλθαν και άτακτα τμήματα. Ο "στρατός" του Μαυροκορδάτου αριθμούσε τώρα περί τους 2.200 άνδρες, εκ των οποίων οι 700 τακτικοί. Στο Κομπότι έλαβε χώρα η πρώτη συμπλοκή, όταν τουρκικά τμήματα, ιππικού κυρίως, προσε­ βλήθησαν από το τακτικό και ανετράπησαν από επίθεση με τις λόγχες! Μετά από την επιτυχία αυτή τα ελληνικά τμήματα προώθησαν τις θέσεις τους και έφτασαν στα χωριά Πλάκα και Πέτα. Τα άτακτα ελληνικά τμήματα στην Πλάκα δέχθηκαν σφοδρή τουρκική επίθεση και αποσύρθηκαν στο χωριό Πέτα όπου στάθμευαν οι λοιπές ελληνικές δυνάμεις. Ύστερα από την εξέλιξη αυτή αποφασί­ στηκε η αμυντική εγκατάσταση των στρατευμά­ των στο Πέτα και η αναμονή εκεί του εχθρού. Τα άτακτα σώματα έλαβαν θέσεις στη δεξιά πτέρυγα της ελληνικής παράταξης, στην πλαγιά παρακείμενου βουνού, όπου και προχείρως οχυ-


ρώθηκαν. Στο κέντρο τάχθηκε το Ιο Σύνταγμα

κους, προσπάθησε να οπισθοχωρήσει. Με ηρωική

Πεζικού και τα δύο πυροβόλα του λόχου πυροβο­

έξοδο οι άνδρες του τακτικού διέσπασαν τον

λικού. Αριστερά τάχθηκαν ο λόχος των φιλελλήνων

εχθρικό κλοιό. Ορισμένοι όμως και μαζί τους ο

και οι Επτανήσιοι. Το σώμα, τέλος, του αρματωλού

λόχος των φιλελλήνων του Ιταλού συνταγματάρχη

Γκόγκα έλαβε θέσεις στα νώτα της παράταξης, ως

Α. Dania, δεν κατόρθωσαν να ξεφύγουν. Οι 150 αυτοί γενναίοι σχημάτισαν τετράγωνο και επί δύο ώρες θέριζαν με καυτό μολύβι τα τουρκικά στίφη. Στο τέλος όμως επικράτησαν οι αριθμοί. Έπεσαν όλοι, εκτός ενός ο οποίος αιχμαλωτίστηκε, βαριά τραυματισμένος. Οι συνολικές απώλειες του τακτι­ κού στην καταστροφική μάχη του Πέτα ξεπέρασαν τους 200 άνδρες. Ανάμεσα στους νεκρούς βρισκό­ ταν και ο διοικητής του Συντάγματος συνταγμα­ τάρχης Ταρέλα. Ύστερα από τη μάχη το τακτικό οπισθοχώρησε με σχετική τάξη ως την Αθήνα και από εκεί στο Ναύπλιο. Υπο τη διοίκηση του Κουβερνάτι το Σύνταγμα, που είχε στο μεταξύ ενισχυθεί, συμμε­ τείχε με ιδιαίτερη επιτυχία στις επιχειρήσεις που οδήγησαν, τελικά, στην πτώση της οχυρής πόλης και του περίφημου φρουρίου της. Αμέσως μετά όμως τόσο οι εμφύλιες διαμάχες, όσο και η εσκεμένη εγκατάλειψη του σώματος, οδήγησαν στην εκ νέου διάλυση του. Ο ��ιοικητής του 2ου Τάγματος Παναγιώτης Ρόδιος, με τις ευλογίες της "κυβέρνησης", σχημάτισε νέο τακτικό σώμα, "αποψιλώνοντας από προσωπικό, το ήδη υπάρχον! Τελικά και τα δύο σώματα, έλλειψη μέρι­ μνας, διαλύθηκαν. H επαναστατημένη Ελλάδα είχε τότε εμπλακεί στη δίνη του Α' Εμφυλίου Πόλεμου και καμμιά από τις αντιμαχόμενες μερίδες δεν ενδιαφερόταν για τη διατήρηση ενός σώματος που δεν θα ήταν, απαραίτητα πειθήνιο τους όργανο. Κύλησαν αρκετοί μήνες ως τον Ιούλιο του 1824, όταν αποφασίστηκε η ανασυγκρότηση του τακτικού στρατού. Στην απόφαση αυτή συνέβαλε και η κίνηση της Μεγάλης Βρετανίας να χορηγή­ σει, με επαχθείς όρους βέβαια, δάνειο στην Ελλά­ δα. Την εντολή σχηματισμού του νέου τακτικού σώματος έλαβε ο Παναγιώτης Ρόδιος. Παρά τις

Ο Γάλλος συνταγμα­

τμήμα ασφαλείας του στρατού.

αντιξοότητες, ο Ρόδιος κατόρθωσε να συγκροτή­

τάρχης Κάρολος

Οι δυνάμεις του Αχμέτ πασά της Αρτας -8.000

σει ένα τάγμα πεζικού των έξι λόχων. Τέσσερις

Φαβιέρος, διοικητής

πεζοί και 700 ιππείς- πλησίασαν τις ελληνικές

από αυτούς ήταν λόχοι γραμμής (κεντρικοί) ένας

του τακτικού Ελληνι­ κού Στρατού από το 1825 εως το 1828. Ο

Φαβιέρος υπήρξε ο

θέσεις και αφού οργανώθηκαν σε επτά φάλαγγες

επίλεκτων (γρεναδιέρων) και ένας ακροβολιστών

εφόδου, εξόρμησαν. Δυστυχώς το σώμα του Γκό-

γραμμής. Κάθε λόχος είχε δύναμη 80 περίπου

γκα τράπηκε σε φυγή αφήνοντας ακάλυπτα τα

ανδρών. H συνολική δύναμη του τάγματος ξεπερ­

νώτα της κύριας ελληνικής παράταξης. Αντιμετω­

νούσε τους 500 άνδρες.

πίζοντας τον κίνδυνο να περικυκλωθούν, τα λοίπα

Παράλληλα με το πεζικό αναπτύχθηκε και το

πραγματικός «πατέ­

άτακτα σώματα υποχώρησαν με τη σειρά τους.

πυροβολικό. Συγροτήθηκε ένας "Λόχος Πυροβολι-

ρας» του στρατού της

Υπο τις διαμορφωμένες συνθήκες και το τακτικό,

στών", δυνάμεως 150 ανδρών και τεσσάρων πυρο­

Ελλάδας.

που ως τότε αντιμετώπιζε επιτυχώς τους Τουρ-

βόλων των 4 λιβρών. Υπό τον Εμμανουήλ Καλλέρ-


γη, 80 πυροβολητές απεστάλησαν ως ενίσχυση στο πολιορκη­ μένο, από τον Ιμπραήμ, φρούριο του Ναυαρίνου. Από αυτούς οι μισοί χάθηκαν κατα τη διάρκεια των επιχειρήσεων. Επίσης ο λόχος ακροβολιστών του τάγματος, υπό τον λοχαγό Κάρπο, συμμετείχε και, εν πολλοίς, έδωσε τη νίκη στους Έλληνες στη μάχη των Μύλων. Το λοιπό τάγμα παρέμεινε, σύμφωνα με τον Χρ. Βυζάντιο, στο Ναύπλιο, ως φρουρά της κυβέρνησης!

Το "Τακτικόν" του Φαβιέρου Τον Φεβρουάριο του 1825 ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου αποβίβασε ανενόχλητος τις δυνά­ μεις του στην Πελοπόννησο. Τα τακτικά του στρατεύματα, εκπαιδευμένα με βάση το τακτικό δόγμα του

Γαλλικού Στρατού, επικράτησαν

χωρίς δυσκολία των διχασμένων Ελλήνων. Στο Μανιάκι οι λίγοι ήρωες του Παπαφλέσσα σφα­ γιάστηκαν χωρίς πρακτικό αντίκρυσμα. Η κυβέρνηση του Γ. Κουντουριώτη, θορυβη­ μένη

από

την

ακατάσχετη

προέλαση

του

Ιμπραήμ, αποφάσισε την ενίσχυση του τακτικού στρατού, του μόνου ικανού να αντιμετωπίσει, επί ίσοις όροις, τις δυνάμεις του Αιγυπτίου δυνάστη. Για τον σκοπό αυτό ψηφίστηκε, στις 10 Μαΐου 1825, ο υ π ' αριθμόν 14 "Περί Απογραφικής Στρατολογίας" νόμος. Με συγκεκριμένο νομοθέτημα καθοριζόταν το όριο ηλι­ κίας των στρατευσίμων καθώς και ο τρόπος στρατολό­ γησης τους. Ανα 100 κατοίκους θα κληρωνόταν να υπη­ ρετήσει στον στρατό ένας στρατεύσιμος. H διάρκεια της θητείας οριζόταν σε τρία έτη. "Αρχηγός των Τακτικών Στρατευμάτων της Ελλάδος" τοποθετήθηκε, με απόφαση της κυβέρνησης, ο Γάλλος συνταγματάρχης Κάρολος Φαβιέρος (Charles Fabvier). Ο Φαβιέρος ήταν επίσης βετεράνος των Ναπολεόντειων Πολέμων, ένας εξαιρετικά έμπειρος, γενναίος και ακριβο­ δίκαιος αξιωματικός. Την 30η Ιουλίου 1825 ο Φαβιέρος ανέ­ λαβε επίσημα τη διοίκηση του τακτικού από τον Π. Ρόδιο. Από την ημέρα αυτή άρχισε η χρυσή περίοδος του τακτικού. Ο Φαβιέρος ανέπτυξε αμέσως μεγάλη δραστηριότητα, τόσο στο επίπεδο της οργάνωσης του στρατού, όσο και στον τομέα εμπέδωσης της πειθαρχίας. Στρατολόγοι αξιω­ ματικοί και

υπαξιωματικοί περιόδευσαν τις ελεύθερες

περιοχές συγκεντρώνοντας άνδρες. Τότε συγκροτήθηκε, υπό τον Γάλλο επίλαρχο Ρενιώλ και τμήμα τακτικού ιππιΤυφεκιοφόρος του τακτικού στρατού του 1826. Οι στολές του τακτικού είχαν παραγγελθεί στη Βρετανία. Πολύ γρήγορα πάντως το δερμάτινο κράνος έπαψε να χρησιμοποιείται και αντικαταστάθηκε από φέσι. Οι στολές των αξιωματικών ήταν πιο πλούσια διακοσμημένες και έφεραν ασημόχρωμα σειρήτια στο ύψος του στήθους. (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου.)


σης και το πρώτο τακτικό ελαφρύ ελληνικό σώμα των "Σταυροφόρων". Το σώμα αυτό, δυνάμεως 200-250 ανδρών, ονομάστηκε έτσι από τον μικρό μαύρο υφασμάτινο σταυρό που οι άνδρες του είχαν ραμμένο στις παραδοσιακές φορεσιές τους. Το σώμα διέθετε δική του πολεμική σημαία. Σύντομα, χάρις στο σοβαρό έργο του Φαβιέρου η επαναστατημένη Ελλάδα βρέθηκε να διαθέτει τακτικό στρατό 4.000 ανδρών, αποτελούμενο από τμήματα όλων των όπλων. Αν εχρησιμοποιείτο σωστά ο στρατός αυτός θα μπορούσε να προσφέ­ ρει εξαιρετικές υπηρεσίες στην πατρίδα. Και πάλι όμως η αδιαφορία και οι εμφύλιες διαμάχες δεν επέτρεψαν στους κρατούντες να τον αξιοποιήσουν ως όφειλαν. Τον Φεβρουάριο του 1826 ο Φαβιέρος, επικε­ φαλής του Α' Τάγματος Πεζικού, του ιππικού, του πυροβολικού, 120 σταυροφόρων και 300 άτακτων, εξεστράτευσε

στην

Εύβοια

με

αντικειμενικό

σκοπό την απελευθέρωση της Καρύστου. Μπρο­ στά στην μανιασμένη αντίδραση των πολυαριθμότερων Τούρκων και στην ελλειπή υποστήριξη της από τον ελληνικό στόλο, η επιχείρηση απέτυχε, παρά τον ανδιαμφισβήτητο ηρωισμό που επέδει­ ξαν οι τακτικοί ιδιαίτερα στρατιώτες. H επιστροφή του αποσπάσματος στην Αθήνα συνέπεσε με την άφιξη από το Λονδίνο, των πρώ­ των "επισήμων" ελληνικών στολών. Ως τότε τα τακτικά σώματα ήταν ενδεδυμένα με

οτιδήποτε

διαθέσιμο, από στολές ίδιες με του γαλλικού ελα­ φρού πεζικού ως και πολιτικά ενδύματα ή και φου­ στανέλες. Οι νέες στολές ήταν εντυπωσιακές. Τα χιτώνια ήταν γαλάζια. Τα παντελόνια ήταν γκρίζα, ίδια με αυτά του Βρετανικού Στρατού. Οι χιαστί εξαρτύσεις ήταν από βαμμένο λεύκο δέρμα και Ο συνταγματάρχης

κού. Επίσης συγκροτήθηκαν μικρή επιτελική υπη­

υποστήριζαν τη μαύρη δερμάτινη φυσιγγιοθήκη

Δημήτριος Καλλέρ­

ρεσία και στρατιωτική μουσική, ενώ ανασυγκροτή­

και την επίσης μαύρη θήκη της ξιφολόγχης. Στο

θηκε και ο λόχος πυροβολιστών.

κεφάλι φερόταν μαύρο δερμάτινο κράνος, με

γης, ένας από τους

πρωτεργάτες του κινήματος της 3ης

H πρώτη στρατιωτική επιχείρηση του νέου τακτικού ήταν αποτυχημένη (απόπειρα ανακατά­

μαύρο χαμηλό λοφίο (ασπρόμαυρο για τους αξιω­ ματικούς).

ληψης της Τρίπολης) λόγω της παρασπονδίας των

Πέρα από την εμφάνιση όμως βελτιώθηκε

άτακτων σωμάτων. Παρά τις δυσκολίες όμως,

όταν λαός και στρα­

πολύ και το επίπεδο εκπαίδευσης των Ελλήνων

μέρα με τη μέρα, το τακτικό ισχυροποιείτο. Στο

τός επέβαλαν στον

στρατιωτών. Το γεγονός αυτό πιστοποιήθηκε σε

ζενίθ της ακμής του απετελείτο από τέσσερα τάγ­

πόλλες περιπτώσεις. Σε μία από αυτές το νεοσύ­

Όθωνα την παραχώ­

ματα γραμμής, τρεις ίλες ιππικού, μία πυροβολαρ­

στατο ελληνικό τακτικό ιππικό, υπο τον Πορτογά­

ρηση

χία και στρατιωτική μουσική. Τα τρία τάγματα

λο Αλμέιδα, διέλυσε κοντά στην Τρίπολη ένα τακτι­

ήταν ιδιαίτερα ενισχυμένης σύνθεσης, αποτελού­

κό αιγυπτιακό τάγμα. Η ταχύτητα επέλασης των

Σεπτεμβρίου 1843,

Συντάγματος.

μενα από οκτώ λόχους το καθένα (έξι κεντρικούς,

Ελλήνων ιππέων, δεν επέτρεψε στο εχθρικό τάγμα

έναν επίλεκτων, έναν ακροβολιστών). Το Δ' Τάγμο

να σχηματίσει τετράγωνο. Οι Αιγύπτιοι πανικοβλή­

διέθετε τέσσερις λόχους. Το ιππικό διέθετε μία ίλη

θηκαν, έχασαν τη

λογχοφόρων, μία ίλη καραμπινιέρων και μία ίλη

ελληνική έφοδο όντας σε αταξία και διαλύθηκαν.

πεζομάχων -ελλείψη ίππων- ιππέων. Κάθε ίλη

Περισσότεροι

αριθμούσε περί τους 80 άνδρες. Οργανώθηκε επί-

έναντι ελαχίστων Ελλήνων.

συνοχή τους, δέχτηκαν την

από 400 Αιγύπτιοι

σκοτώθηκαν,


κατάσταση ήταν κρίσιμη και ήδη το ηθικό των άτακτων ελληνικών σωμάτων έδειχνε σημεία κλο­ νισμού, λόγω κυρίως της δράσης του εχθρικού πυροβολικού, απέναντι στο οποίο ελάχιστα μπο­ ρούσαν να αντιπαραβάλλουν. Και πάλι όμως επε­ νέβη το τακτικό. Τα δύο τάγματα γραμμής, με τους πεζομάχους ιππείς και τους φιλέλληνες μπροστά τους σε διάταξη ακροβολισμού, επιτέθη­ καν σε σχηματισμό φάλαγγας κατά των θέσεων των εχθρικών πυροβολαρχιών!!! Οι Τούρκοι πυρο­ βολητές έβαλλαν με μανία κατά των Ελλήνων. Όταν όμως είδαν το "δάσος" των λογχών να τους πλησιάζει ατρόμητο, αγνοώντας τις απώλειες, δεν άντεξαν. Εγκατέλειψαν τα πυροβόλα και τράπηκαν σε φυγή μαζί με το ιππικό που τους υποστήριζε! Μετά την αρχική επιτυχία ο Φαβιέρος, με την υπο­ στήριξη και των τεσσάρων ελαφρών πυροβόλων, ανέλαβε γενική επίθεση και έτρεψε τους Τούρ­ κους σε άτακτη φυγή. Αν τότε το τακτικό ενισχυό­ ταν από τα άτακτα τμήματα είναι πολύ πιθανό ο στρατός του Κιουταχή να είχε υποστεί συντριπτι­ κή ήττα. Το μεγαλύτερο κατόρθωμα του τακτικού όμως, θεωρείται η διάσπαση του τουρκικού απο­ κλεισμού της Ακρόπολης και ο ανεφοδιασμός της φρουράς. Φορτωμένοι με τρόφιμα και πυρομαχι­ κά, ο Φαβιέρος και 500 εθελοντές στρατιώτες του διέσχισαν τις τουρκικές γραμμές και ενίσχυσαν τους πολιορκημένους (30 Νοεμβρίου 1826). Τον Σεπτέμβριο του 1827 το τακτικό εξεστράτευσε στη Χίο. Και πάλι όμως, αν και συνέτριψε τους Τούρκους και τους υποχρέωσε να κλειστούν στο φρούριο του νησιού, δεν υποστηρίχτηκε από τον στόλο, ο οποίος δεν κατόρθωσε καν να απο­ κλείσει το νησί. Έτσι οι Τούρκοι ανεφοδιάζονταν ανενόχλητοι από τις απέναντι μικρασιατικές ακτές. Μοιραία λοιπόν η εκστρατεία απέτυχε. Ύστερα από αυτό το τακτικό αφέθηκε και πάλι στην τύχη του. Ως την έλευση του Καποδίστρια (12 Ιανουαρί­ ου 1828) όλη η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση σύγχισης και αποδιοργάνωσης, με τον Κιουταχή να καταστρέφει τη Ρούμελη και τον Ιμπραήμ να λεη­ λατεί τον Μωριά.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Από τον Καποδίστρια ως το «μαύρο» '97

Άνδρες ελαφρού τάγ­ ματος πεζικού, περί το 1829. Τα ελαφρά τάγματα συγκροτήθη­ καν από τον Καποδί­ στρια και σε αυτά εντάχθηκαν οι πρώην άτακτοι μαχητές. Οι άνδρες φέρουν ελληνική παραδοσιακή στολή και ευρωπαϊκά μουσκέτα με ξιφολόγχη.


τυφέκια του τακτικού ήταν κυρίως γαλλικά, λειό-

0 Ιωάννης Καποδί­

καννα εμπροσθογεμή με εμπυρέα με πυριτόλιθο,

στριας στο σύντομο

διαμετρήματος 17,6 χλστ. υποδείγματος 1777 (ή

διάστημα στο οποίο

παρεμφερή) Charleville. Το 1830 δωρίστηκαν από τη Ρωσία 6.000 τυφέκια που αντικατέστησαν τα γαλλικά. Ή ξιφολόγχη ήταν τριγωνικής διατομής και είχε μήκος 45 εκατοστών. Οι άνδρες έφεραν επίσης ελαφρά κυρτό σπαθί με μήκος λεπίδας 40 Κάθε τάγμα ήταν οργανωμένο με βάση το γαλ­ ναπολεόντειο

κατέβαλε ιδιαίτερες προσπάθειες για την συγκρότηση ισχυρού στρατού. Ήταν ο πρώ­

περίπου εκατοστών. λικό

κυβέρνησε τη χώρα,

σύστημα. Διέθετε τέσσερις

τος πολιτικός που κατόρθωσε να εντάξει

κεντρικούς λόχους, έναν επίλεκτων γρεναδιέρων

στον τακτικό στρατό

και έναν ακροβολιστών. Η δύναμη κάθε τάγματος

τα άτακτα σώματα. Το

πλησίαζε τους 750 άνδρες. Το τακτικό επιχειρούσε

ανορθωτικό του έργο

βάσει του γαλλικού κανονισμού εκστρατείας του 1818. Τον Ιούλιο του 1828 ιδρύθηκε η Σχολή των Ευελπίδων -των καλών ελπίδων του Έθνους- με την ονομασία Κεντρικό Πολεμικό Σχολείο. Πρώ-

διακόπηκε με τον άδοξο και άδικο θάνα­ το του από χέρια Ελλήνων.


τος διοικητής του ήταν ο Κορσικανός Σαντέλλι, ο οποίος όμως κρίθηκε ανεπαρκής και αντικαταστάθηκε από τον Γάλλο ΓΤωζιέ. Ο τελευταίος ανέ­ λαβε λίγο αργότερα και τη διοίκηση του νεοσυσταθέντος τάγματος πυρο­ βολικού. Το αυτό τάγμα διέθετε έξι λόχους. Επίσης με διάταγμα της 28ης Ιουλίου 1829 συστήθηκε το όπλο του Μηχανικού, του σώματος "Οχυροματοποιών και Μηχανοποιών", όπως ονομάστηκε. Την ίδια περίοδο συστήθη­ κε και το σώμα της Οικονομικής Επιμελητείας του στρατεύματος. Τον Ιούλιο του 1829 τη διοίκηση του τακτικού στρατού ανέλαβε ο Γάλλος υποστράτηγος Τρεζέλ, στη θέση του παραιτηθέντος 'Ευδεκ. Το ίδιο έτος καταργήθηκαν οι χιλιαρχίες και στη θέση τους συγκροτήθη­ καν 13 τάγματα ελαφρού πεζικού. Οι άνδρες των ελαφρών ταγμάτων εξοπλίστηκαν επίσης με ευρωπαϊκά μουσκέτα και ξιφολόγχες. Το πλεονάζον προσωπικό των χιλιαρχιών εντάχθηκε σε ένα εφεδρι­ κό, θα μπορούσε να λεχθεί, σώμα το Ταξιαρχικό. Οι εντασσό­ μενοι στο σώμα απολάμβαναν όλα τα προνόμια του βαθμού χους χωρίς όμως να εκχελούν ενεργή υπηρεσία. Τον Οκχώβριο χου 1829 πραγμαχοποιήθηκαν σχην περιοχή χων Μεγάρων συνόιασμενα γυμνάσια χου χακχικού

σχραχού. Ασκήθηκαν δυο χάγμαχα πεζι­

κού γραμμής, δύο λόχοι πυροβολικού και δύο ίλες ιππικού. Τη ίδια περίοδο καθιερώθηκαν οι νέοι βαθμοί χων αξιωμαχικών που ήχαν οι εξής: ανθυ­ πολοχαγός, υπολοχαγός, πρωθυπολοχαγός, λοχα­ γός, επιλοχαγός, υποχαγμαχάρχης και χαγμαχάρχης· Το 1829 καχαρχίσχηκε από χον Τρεζέλ χο νέο οργανόγραμμα χου Ελληνικού Σχραχού, ο οποίος απεχελείχο από χο επιχελείο, με έδρα χο Ναύπλιο, από χα Α' και Δ' Τάγμαχα Ναυπλίου, χο Β' Τάγμα Παχρών, χο Δ' Τάγμα Ναυπάκχου, χο Σύνχαγμα Ιππικού (χων χεσσάρων ιλών) χο Τάγμα Πυροβολικού, χο Σώμα Μηχανικού, χο εργοσχάσιο επι­ σκευής

και

καχασκευής

όπλων

(οπλοσχάσιο), χο Κενχρικό Πολεμι­ κό Σχολείο και χα 13 ελαφρά χάγμαχα,

που

είχαν

αναλάβει

χην

φρούρηση χης μεθορίου. Το 1830 ο Τρεζέλ ανεκλήθη σχη Γαλλία και τη θέση χου ανέλαβε ο επίσης Γάλλος υποσχράχηγος Ζεράρ. Ο

ακαχαπόνηχος

κυβερνήχης

μερίμνησε για ό,χι είχε σχέση με χη • λειχουργία χου σχραχού. Το ανορθωχικό χου έργο όμως ανετράπη μεχά χη δολοφονία του. Σχη χώρα επικράχησε και άλι χάος και οι εμφύλιες συγκρούσεις επα-

Λογχοφόρος ιππέας του Συντάγματος Λογχιστών γύρω στο 1835. Η στολή του είναι εμπνευσμένη από την

αντίστοιχη των Πολωνών ιππέων. Φέρει λόγχη, κυρτή σπάθη και πιστόλι. (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου).


πράξε σε πολιτικό επίπεδο, εργάστηκε πραγματικά με ζήλο για την αναγέννηση του Ελληνικού Στρα­ τού. Είχε φυσικά κάθε λόγο να το πράξει αφού ένας ισχυρός στρατός θα αποτελούσε το καλύτερο στήριγμα της μοναρχίας. Ως πρώτο βήμα στην κατεύθυνση αυτή αποφα­ σίστηκε η επίσημη διάλυση των, θεωρητικά, υπαρ­ χόντων μονάδων και η θέσπιση νέου οργανισμού του στρατού. Βάσει του νέου οργανισμού ο Ελλη­ νικός Στρατός, στον οποίο ενσωματώθηκαν και οι Βαυαροί στρατιώτες που συνόδευαν τον Ό θ ω ν α ,

π αττοοιοαση του Όθωνα στο Ναύπλιο το 1833, μπροστά σε παραταγμένα βαυαρι­ κά τμήματα. Από τους 7.000 συνολικά Βαυα­ ρούς στρατιώτες που υπηρέτησαν, μεταξύ 1833-35 στην Ελλάδα, οι 5.000 εντάχθηκαν στον Ελληνικό Στρατό μόνιμα. Κάθε τάγμα γραμμής διέθετε δύο λόχους Βαυαοών. θα απετελείτο από οκτώ τάγματα γραμμής, δέκα τάγματα ακροβολιστών, ένα

σύνταγμα ιππικού

των έξι ιλών, τη Διοίκηση Πυροβολικού, το Μηχα­ νικό και τη νεοσυσταθείσα Χωροφυλακή. Τα τάγματα γραμμής διέθεταν έξι λόχους τέσσερις

κεντρικούς,

επίλεκτων και

-

ακροβολι­

στών. Οι άνδρες τους ήταν οπλισμένοι με το κλα­ σικό εμπροσθογεμές μουσκέτο, με ξιφολόγχη και μικρή σπάθη. Οι υπαξιωματικοί και δέκα οπλίτες κάθε λόχου ακροβολιστών γραμμής ήταν οπλισμέ­ νοι με εμροσθογεμές τυφέκιο ραβδωτής κάννης. Ήταν η πρώτη φορά που το όπλο αυτό θα εχρησιμοποιείτο, σε τέτοια κλίμακα τουλάχιστον, στον Ελληνικό Στρατό. Τα τυφέκια ραβδωτής κάννης είχαν, φυσικά, μεγαλύτερο βεληνεκές από τα λειό-


καννα μουσκέτα και πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια

την έφοδο) βήματα ανά λεπτό. Οι γρεναδιέροι ήταν

βόλης. Οι "σκοπευτές" των ταγμάτων έφεραν επί­

οι κατά τεκμήριο πιο εύρωστοι στρατιώτες του

σης και μεγάλου μήκους ξιφολόγχη -περίπου 60

τάγματος. Αναλάμβαναν τη διεκπεραίωση των

εκατοστών.

δύσκολων αποστολών. Ενίοτε ενίσχυαν τον λόχο

Το κάθε τάγμα ήταν αυτόνομη μόναδα ικανή

ακροβολιστών. Συνήθως αποτελούσαν την εφε­

να πολεμά σε σχηματισμό φάλαγγας μετώπου

δρεία του τάγματος. Στη μάχη οι λόχοι του τάγμα­

λόχου ή διλοχίας και σε σχηματισμό γραμμής,

τος τάσσονταν κατ' αρχαιότητα με τους γρεναδιέ-

βάθους τριών ζυγών. Ο λόχος ακροβολιστών ανα­

ρους δεξιά, τον Ιο, 2ο, 3ο και 4ο κεντρικό λόχο,

πτυσσόταν σε απόσταση 300 μέτρων μπροστά από

κατά σειρά και τον λόχο των ακροβολιστών αρι­

τον όγκο του τάγματος, είτε υποβοηθώντας με

στερά.

πυρά την ενέργεια του τάγματος κατά την επίθε­

Οι στολές ήταν χρώματος ανοικτού μπλέ χρώ­

ση, είτε προσδίδοντας βάθος κατά την άμυνα. Τα

ματος -το θερινό παντελόνι ήταν λευκού χρώμα-

Τμήμα πεζικού γραμ­ μής διασχίζει ποταμό σχηματίζοντας ανθρώ­ πινη αλυσίδα με τη

βοήθεια των μουσκέτων των ανδρών (οθω­ νική περίοδος).

πυρά εκτελούντο καχά ζυγό ή ομαδόν από το σύνο­

τος. Το καπέλλο ήταν μαύρο, τύπου Shako με ορει­

λο χων ανδρών του τάγματος. Ο τρίτος ζυγός

χάλκινο έμβλημα ακτινοβόλου ήλιου και το γράμμα

ανδρών δεν έβαλλε. Οι άνδρες του συνήθως ετη-

Ο (Όθων) με παράσταση στέμματος. Οι ακροβολι­

ρούντο σε εφεδρεία. Αλλες φορές ενίσχυαν τον

στές έφεραν επί της φυσιγγιοθήκης ένα μικρό

λόχο των ακροβολιστών ή εχρησιμοποιούντο για

ορειχάλκινο κέρας (βούκινο) και οι γρεναδιέροι

την επέκταση του μετώπου του τάγματος, το

φλογοφόρα χειροβομβίδα (αντίστοιχη με αυτές

οποίο στην περίπτωση αυτή τασσόταν σε γραμμή

που φέρονται και σήμερα στις επωμίδες των ανω­

βάθους δύο ζυγών.

τέρων αξιωματικών του στρατού). Τα πηλίκια ήταν εχρησιμοποιείτο

διακοσμημένα με λοφία χρώματος κόκκινου, για

κυρίως κατά την άμυνα απέναντι σε πεζικό. Για

τους γρεναδιέρους, λευκού για τους κεντρικούς

την επίθεση εχρησιμοποιείτο ο σχηματισμός της

λόχους και πράσινου για τους ακροβολιστές. Ε π ί

πυκνής (ανά λόχο) ή της απλής (ανά διλοχία)

του καπέλλου φέρονταν, στις επίσημες εκδηλώ­

φάλαγγας. Το πεζικό ήταν ικανό να βαδίζει με

σεις, πλεγμένα υφασμάτινα κορδόνια αναλόγου με

ρυθμό 50 (σε γραμμή) ως 120 (σε φάλαγγα κατά

το χρώμα του λοφίου χρώματος. Τα αντίστοιχα

Ο

σχηματισμός

γραμμής


Διοίκηση Πυροβολικού, ένα τάγμα πυροβολικού των έξι λόχων (οι δύο με πυροβόλα) έναν λόχο ζευ­ γιτών και από τη Διεύθυνση Κεντρικού Οπλοστα­ σίου, στην οποία υπαγόταν και ο λόχος τεχνιτών. Οι πυροβολητές φορούσαν ίδια στολή με το πεζικό γραμμής χρώματος μωβ. Ήταν οπλισμένοι με κοντόκαννα μουσκέτα, ξιφολόγχη και δίστομη σπάθη. Οι ζευγίτες έφεραν σπάθες ιππικού. Η Διοίκηση Μηχανικού διέθετε δύο λόχους σκαπανέων και εννέα αξιωματικούς "μηχανικούς" νομών. Η δύναμη της σε προσωπικό ήταν 207 άνδρες. Ο οπλισμός και η στολή ήταν ίδια με τα

Αξιωματικοί και άνδρες της Χωροφυ­ λακής στη Χαλκίδα. Η Χωροφυλακή υπήρξε από τη στιγμή της συγκρότησης της ένα «στρατιωτικό» σώμα ασφαλείας. Στα πρώτα 70 χρόνια ζωής του ελληνικού κράτους η κύρια αποστολή της ήταν η καταδίωξη των ένοπλων ληστρικών συμμοριών, που λυμαίνονταν τη χώρα.

αντίστοιχα του πυροβολικού. Αντί για

πηλίκιο

όμως φερόταν δίκοχο καπέλλο. H Χωροφυλακή, που εξ' αρχής θεωρείτο στρα­ τιωτικό σώμα, οργανώθηκε σε δέκα μοιραρχίες με συνολική δύναμη 1.064 ανδρών. Στον οργανωτικό τομέα συστήθηκαν, με βασι­ λικά διατάγματα, η επί των Στρατιωτικών Γραμμα­ τεία, το Σώμα των Γενικών Επιτελών και η Γενική Επιθεώρηση Στρατού. Συγκροτήθηκε επίσης ο Αόχος

Απομάχων, στον οποίο εντάχτηκαν οι ανί­

κανοι προς υπηρεσία βετεράνοι του Αγώνα. Επί­ σης καταργήθηκαν οι βαθμοί του πρωθυπολοχαγού και του επιλοχαγού και θεσπίστηκαν οι βαθμοί του λοχαγού Α και Β τάξης και ιδρύθηκε το Τάγμα


χους με άδειες αορίσχου χρόνου. H διεξαγωγή χης σχραχολογίας ήχαν επίσης προβλημαχική και ο αριθμός των κληρωχών που καλούνχο να υπηρε­ τήσουν

κατ'

έτος δεν

ξεπερνούσε τους

1.500

άνδρες. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ό θ ω ν α ο οργανισμός στρατού του

1833 τροποποιήθηκε

αρκετές φορές. Το 1836 τα οκτώ τάγματα γραμμής μειώθηκαν σε τέσσερα. Τα ελαφρά τάγματα μειώθηκαν επίσης σε τέσσερα από δέκα που ήταν. Στη θέση των τελευταίων συγκροτήθηκαν οκτώ τάγματα οροφυλακής, υπαγόμενα σε τρία αρχηγεία οροφυλακής. Κάθε τάγμα οροφυλακής παρέτασσε τέσσερις λόχους με συνολική δύναμη 254 ανδρών. Το 1843 καταργήθηκε ένα ακόμα τάγμα γραμμής και τα αρχηγεία

οροφυλακής.

Αντί

των

τελευχαίων

Λόχος ακροβολιστών

Αριστείας του Σωτήρος, σε ανάμνηση της σωτη­

συγκροχήθηκαν χέσσερα

τάγματος γραμμής σε

ρίας της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό.

κής, δύο χαγμάχων έκασχο. Το ίδιο έχος συσχάθη-

δράση το 1834, κατά τη διάρκεια ένοπλης εξέγερσης στη Μεσ­ σηνία. Διακρίνεται το

Έτσι χάρις στο έργο της αντιβασιλείας, στα τέλη του 1833 ο Ελληνικός Στρατός διέθετε 5.824

συνχάγμαχα

οροφυλα­

κε για πρώχη φορά και ο οργανισμός χης Εθνοφυ­ λακής.

πεζούς γραμμής, 2.040 ελαφρούς πεζούς, 681

Το 1854 και ενώ μαινόχαν ο Κριμαϊκός Πόλε­

ιππείς, 990 πυροβολητές, τεχνίτες και ζευγίτες,

μος και η εμπλοκή χης Ελλάδας θεωρείχο βέβαιη,

207 σκαπανείς, τρεις και αργότερα έξι αξιωματι­

ο σχραχός ενισχύθηκε. Επανασυγκροχήθηκαν χρία

πράσινου χρώματος

κούς επιτελείς, με επικεφαλής τον Σκώτο συνταγ­

χάγμαχα γραμμής και αυχά χων ακροβολισχών

λοφίο στα καπέλλα

ματάρχη Γκόρντον και έναν Γενικό Επιθεωρητή

συνενώθηκαν σε χρία, ισχυρά όμως, χάγμαχα. Επί­

και το κέρας του σαλ­

Στρατού.

στρατού

σης καταργήθηκε η οροφυλακή. Την περίοδο αυχή

πιγκτή. Μόνο οι λόχοι

ξεπερνούσε τους 10.000 άνδρες. Στην πραγματικό­

πολλά σχελέχη χου σχραχού παραιχήθηκαν και

ακροβολιστών διέθε­

τητα όμως μόλις το 50% των ανδρών υπηρετούσαν

μετέβησαν

ταν κέρας, αντί του

για λόγους οικονομίας. Οι περισσότεροι κληρωτοί,

ακόμα, επαρχίες της Ηπείρου και της Μακεδονίας.

μετά τη βασική εκπαίδευση στέλνονταν στα σπίτια

Στελέχη του στρατού, μαζί με άλλους εθελοντές,

τύμπανου που διέθε­ ταν οι λοιποί λόχοι του τάγματος.

Ελληνικό ελαφρύ πεζικό της οθωνικής περιόδου.

Θεωρητικά

η

δύναμη

του

σχις

επαναστατημένες,

οθωμανικές


σειρά της για να συσταθεί το Αρχηγείο Μηχανικού.

Ελαφρύ (δεξιά) και

Το 1854 συγκροτήθηκε η διλοχία Σκαπανέων-

της γραμμής (αριστε­

Πυροσβεστών. Πρόοδοι σημειώθηκαν επίσης στην οργανωτι­ κή δομή του στρατού. Συστήθηκαν η Υπηρεσία Οικονομικής Επιθεώρησης Στρατού, ένα αναθεω­ ρητικό στρατιωτικό δικαστήριο, ένα επιπλέον διαρ­ κές στρατοδικείο, τέσσερα στρατιωτικά αρτοποιεία

ρά) πεζικό επιτίθενται, με την υποστήριξη λογχοφόρων ιππέων κατά επαναστατών το 1834 στη Μεσσηνία.

και η Στρατιωτική Μουσική Φρουράς Αθηνών. Το

Οι ιππείς, λόγω της

1861 συγκροτήθηκε και ο λεγόμενος πειθαρχικός

διαμόρφωσης του εδά­

λόχος, στον οποίο τοποθετούντο οι οπλίτες που

φους, είναι ανεπτυγ­

κατ' εξακολούθηση υπέκυπταν σε βαριά πειθαρχι­

μένοι σε μεγάλο

κά παραπτώματα. Οι οπλίτες του λόχου εργάζο­

βάθος.

νταν στα δημόσια έργα.


To 1846 ιδρύθηκε χο Υπουργείο Σχραχιωχικών ανχί χης επί χων Σχραχιωχικών Γραμματείας, ενώ

στάθηκαν με αμπέχωνα που έφταναν ως τους μηρούς.

χο 1861 καχαργήθηκε η θέση χου Γενικού Επιθεω-

Αλλαγές και μάλιστα σημαντικές υπήρξαν στον

ρηχή και συσχήθηκαν έξι Επιμεληχήρια Διαχείρη-

οπλισμό του στρατού. Από το 1855 ο Ελληνικός

σης Οικονομικών και Υλικού.

Στρατός άρχισε να εξοπλίζεται με το γαλλικό

Σχον χομέα χης μέριμνας για χο προσωπικό,

εμπροσθογεμές, κρουστικό τυφέκιο ραβδωτής

από χο 1835 ήδη, συσχήθηκε η "Φάλαγγα" σχην

κάννης Mignet. Το νέο όπλο είχε σχεδόν τριπλάσιο

οποία καχαχάχθηκαν όσοι αγωνισχές χου '21 δεν

δραστικό βεληνεκές από τα παλαιά μουσκέτα

επιθυμούσαν να ενχαχθούν σχις χάξεις χου τακτι-

(περίπου 300 μέτρα) και ήταν πολύ πιο εύχρηστο.

κού σχραχού. Το 1853 ιδρύθηκε ταμείο περίθαλψης

Το Πυροβολικό εξοπλίστηκε με νέα οβιδοβόλα και

για χις οικογένειες των νεκρών αξιωμαχικών και

πυροβόλα των 6 και 12 λιβρών.

χο 1861 ιδρύθηκε το ταμείο των αποστράτων.

Όσον αφορά τις τακτικές μάχης, υιοθετήθηκε

Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Διακρίνεται έφιππος ο

συνταγματάρχης Δημήτριος Καλλέρ­

γης. Μπροστά στο παράθυρο στέκεται

βαθμοφόρος γρεναδιέρος.

Στον τομέα της εκπαίδευσης η προσπάθεια

ο γαλλικός κανονισμός εκστρατείας του 1845-46.

επικεντρώθηκε στην επιμόρφωση των στελεχών,

Βάσει του νέου κανονισμού το πεζικό πολεμούσε

κυρίως. Το Κεντρικό Πολεμικό Σχολείο μετονομά­

σε σχηματισμό γραμμής δύο ζυγών, σε φάλαγγα

στηκε, το 1834, σε Σχολή Ευελπίδων. Κατά καιρούς

ανά διλοχία και σε διάταξη ακροβολισμού. Ολόκλη­

λειτούργησαν και διάφορα άλλα σχολεία (αξιωματι­

ρο το τάγμα εκπαιδευόταν να ενεργεί σε κάθε

κών πυροβολικού, ριπής, σχολεία ταγμάτων κλπ.).

τύπο εδάφους. Σε ορεινό έδαφος το τάγμα ανέ­

Μία φορά κατ' έτος διεξάγονταν μεγάλα γυμνάσια

πτυσσε το σύνολο των ανδρών του σε διάταξη

με τη συμμετοχή μονάδων όλων των όπλων.

ακροβολισμού. Κατά την άμυνα προτιμάτο ο σχη­

Στη δεκαετία του 1850 ο στρατός εφοδιάστηκε

ματισμός της γραμμής. Στο σχηματισμό αυτό ήταν

και με νέες στολές. Τα διακριτικά χρώματα παρέ­

ικανό να βάλλει το σύνολο των ανδρών του τάγμα­

μειναν ίδια με πριν. Τα στενά χιτώνια αντικατα-

τος με ρυθμό τεσσάρων, περίπου, βλημάτων ανά


τασσόταν υποχρεωτικά μπροστά από χο μέτωπο του πεζικού, ή σε υπερυψωμένα σημεία. Κύρια αποστολή του ήταν η πρόκληση απωλειών στο αντίπαλο πεζικό και ιππικό. Οι αποστολές ανχιπυροβολικού θεωρούνχο δευχερευούσας σημασίας. Ο ρόλος χου ιππικού χέλος και λόγω χης εξέ­ λιξης σχον οπλισμό χου πεζικού και λόγω χης ορεινής διαμόρφωσης χου ελληνικού εδάφους, υποβαθμίστηκε. Κύρια αποσχολή χου ιππικού ήχαν η εκτέλεση αναγνωρίσεων προς συλλογή πληρο­ φοριών και η καταδίωξη του ηττημένου εχθρικού στρατού. Η χρησιμότητα του, ως όπλου κρούσης,

Ανδρες της οροφυλα­ κής. Το σώμα της ορο­

φυλακής είχε ως απο­

στολή τη φρούρηση της μεθορίου.

είχε και λόγω της μικρής του δύναμης (400 μόλις άνδρες, το 1863) περιοριστεί. H περίοδος της βασιλείας του Ό θ ω ν α ήταν εξαιρετικά ταραχώδης. Θα μπορούσε πάντως να χαρακτηριστεί και ως μεταβατική περίοδος για τον Ελληνικό Στρατό. Παρά τις τεράστιες δυσκολίες την περίοδο αυτή τέθηκαν, σε οργανωτικό κυρίως επίπεδο, τα θεμέλια για τη συγκρότηση ισχυρού στρατού. Μ οικονομική καχεξία, η λανθασμένη νοο­ τροπία των ανακτόρων, των πολιτικών ανδρών, αλλά και πολλών στρατιωτικών, δεν συνέβαλλαν


Η πολεμική σημαία

τουρκοκρατούμενο έδαφος! Ύστερα από αυτό, το

της Ελληνικής Λεγεώ­

τάγμα διεγράφη από τη δύναμη του Ελληνικού Στρατού.

νας, του εθελοντικού

Ακόμα και γεγονότα όπως αυτό πάντως, θα

σώματος που συμμε­

πρέπει να χρεωθούν ως "παιδικές ασθένειες" στον

τείχε στον Κριμαϊκό

Ελληνικό Στρατό, ο οποίος πέρα από τις αντιξοό­

Πόλεμο, υπέρ της

τητες συνέχισε να ενδυναμώνεται.

Ρωσίας. Το σώμα είχε μέγεθος τάγματος. Οι

H πρώτη περίοδος βασιλείας του Γεωργίου Α' (1864-97)

άνδρες του φορούσαν ελληνικές παραδοσια­ κές στολές. Διοικητής

H εκθρόνηση του Ό θ ω ν α (10 Οκτωβρίου 1862)

της λεγεώνας ήταν ο

σηματοδότησε την έναρξη μίας νέας χαοτικής

συνταγματάρχης

κατάστασης για τη χώρα. H ενθρόνιση του νέου

Πάνος Κορωναίος.

Η Ελληνική Λεγεώνα δίνει τον στρατιωτικό όρκο, ενώπιον Ρώσων αξιωματικών, στη Σεβαστούπολη το 1855.

βασιλιά Γεωργίου, έναν χρόνο αργότερα, κατασίγαστη δημιουργία αξιόμαχου στρατού. Η βασιλεία

σε προσωρινά τα πάθη και επέφερε σχετική ομα­

εξάλλου του Ό θ ω ν α δοκιμάστηκε από 28 κινήματα

λότητα. Σε αυτό βοήθησε και η παραχώρηση στην

και εξεγέρσεις. Κατά τη διάρκεια τους πόλλες

Ελλάδα των Επτανήσων.

φορές μονάδες του στρατού βρέθηκαν αντιμέτω­

Αναφορικά με τον στρατό πάντως η κατάσταση

πες μεταξύ τους ή αντιμέτωπες με ενόπλους πολί­

εξακολουθούσε να είναι ζοφερή. Ο οργανισμός του

τες και ληστές. Σε όχι λίγες περιπτώσεις έρρευσε

1833, με τις πολλές τροποποιήσεις του, ίσχυε

αδελφικό αίμα ενώ δεν έλλειψαν και τραγελαφικά

ακόμα και δεν αναθεωρήθηκε παρά το 1876.

συμβάντα, όπως η στάση του 8ου Τάγματος Ορο­

Βάσει του οργανισμού ο Ελληνικός Στρατός

φυλακής το 1847, το οποίο, καταδιωκόμενο από

έπρεπε να αριθμεί 12.000 άνδρες. Αντ' αυτού διέ-

πιστά στον θρόνο στρατεύματα, κατέφυγε στο


κάννης. Το έτος αυτό όμως δόθηκαν, δοκιμαστικά, σε ορισμένες μονάδες τα γαλλικά οπισθογεμή τυφέκια Chassepot. Το 1868 υπήρξε έτος ανασυ­ γκρότησης και του ιππικού. Πρώτα απ' όλα εξαφα­ νίστηκε η λόγχη από το οπλοστάσιο του ιππικού και η Ιππαρχία των Ακροβολιστών, όπως ονομά­ στηκε, απέκτησε και πέμπτη ίλη. Την περίοδο αυτή η εκπαίδευση των ιππέων εντατικοποιήθηκε και δόθηκε έμφαση στην απόκτηση ικανότητας πεζομαχίας. H δύναμη του Μηχανικού αυξήθηκε επίσης και το 1866 συγκροτήθηκε το πρώτο τάγμα μηχανικού, δυνάμεως τεσσάρων λόχων σκαπανέ­ ων. Τότε περίπου συγκροτήθηκε η βασιλική φρου-

Στρατιώτες οδηγούν «αιχμάλωτους» επα­ ναστάτες στη φυλακή, μετά την καταστολή της αντιδυναστικής επανάστασης στο Ναύπλιο το 1862. Οι στρατιώτες φέρουν τα νέου τύπου μακριά αμπέχωνα. ρά με την ονομασία

Άγημα. Απετελείτο από δύο

λόχους πεζικού και μία ίλη ιππικού. Παράλληλα επεκτάθηκε και το Υπουργείο Στρατιωτικών, που απέκτησε νέα τμήματα ενώ ιδρύθηκαν και τρία αρχηγεία (τα δύο καταργήθη­ καν λίγα χρόνια αργότερα). Το 1870 από το τμήμα Προσωπικού του Υπουργείου ξεπήδησε το Γεω­ δαιτικό Απόσπασμα, το οποίο είχε ως αποστολή τη χαρτογράφηση του ελλαδικού χώρου. Ύστερα από όλες αυτές τις αλλαγές η δύναμη του

στρατού

σταθεροποιήθηκε

στους

16.500

άνδρες. Από αυτούς 11.200 ανήκαν στο Πεζικό, 517 στο Ιππικό, 1.076 στο Πυροβολικό, 577 στο Μηχα-


Ιππέας με τη στολή που ήταν σε χρήση από το 1868 ως το 1908 περίπου. Είναι οπλισμένος με αραβίδα ιππικού Γκρα και με κυρτή σπάθη. (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου).


Ο συνταγματάρχης Πάνος Κορωναίος, διοκητής της Ελληνι­ κής Λεγεώνας στη Σεβαστούπολη. Το 1866 ανέλαθε τη διοί­ κηση των επαναστα­ τημένων Κρητών. Εδώ εικονίζεται με τη στολή του 1866 με το γαλλικού τύπου καπέλλο (κεπί).

καν

με

χην ανχίσχοιχη

αραβίδα,

μήκους

1,171

μέχρου και βάρους 3,750 κιλών. Οι λοιπές μονάδες εφοδιάσχηκαν με χην αραβίδα πυροβολικού Gras, μήκους 99 εκαχοσχών και βάρους 3,3 κιλών. Σχο όπλο αυχό προσαρμοζόχαν η σπαθοειδής, μήκους 50 περίπου εκαχοσχών, ξιφολόγχη χου χυφεκίου Chassepot. Το περίσχροφο Μ.1874 είχε βάρος ενός κιλού, διαμέχρημα 11,4 χλσχ. και χροφοδοχείχο με έξι φυσίγγια. Το Πυροβολικό εφοδιάσχηκε χο 1866, με γαλλι­ κά εμπροσθογεμή πυροβόλα ραβδωχής κάννης χων 4 και χων 12 λιβρών. Λίγο μεχά όμως, χο 1877 εξοπλίσχηκε με χα γερμανικά οπισθογεμή πυροβό­ λα K r u p p χων 75 χλσχ. Το φρουριακό πυροβολικό εφοδιάσχηκε με πυροβόλα χων 87 χλσχ. Τα πυρο­ βόλα K r u p p είχαν δοκιμασχεί με απόλυχη επιχυχία σχον Γαλλο-πρωσικό Πόλεμο χου 1870-71. Είχαν διπλάσιο σχεδόν βεληνεκές από χα παλαιά εμπρο­ σθογεμή πυροβόλα και εξαιρεχική ακρίβεια βολής. Το 1877 υπήρξε έχος σχαθμός για χον Ελληνικό

Σαλπιγκτής του ιππι­ κού με τη στολή του 1877. Είναι οπλισμέ­ νος με σπάθη και

Σχραχό. Εκχός από χην ανανέωση χου οπλισμού

περίστροφο Μ 1874.

και χου υλικού, καχαβλήθηκε προσπάθεια για χη

Τοτυλιγμένο στον

βελχίωση χου οργανωχικου πλαισίου λειχουργίας

ώμο κλινοσκέπασμα

χου. Φυσικά όλη η προσπάθεια έγινε καχόπιν εορ-

αποτελούσε και ένα

χής και υπό χην πίεση χων γεγονόχων (έκρηξη

είδος «θώρακα»,

Ρωσο-χουρκικού Πόλεμου). Τον Ιούνιο χου

1877 αποφασίσχηκε η για

πρώχη φορά συγκρόχηση σχημαχισμών μεγέθους χαξιαρχίας

και

μεραρχίας.

Συγκροχήθηκαν

δύο

καθώς ήταν σε θέση να αντέξει σε πλήγμα τα σπάθης.


Τμήμα Ευζώνων επιτί­ θεται κατά των τουρ­ κικών θέσεων κατά τον πόλεμο του 1897. Ο αξιωματικός φορά την κανονική στολή του πεζικού και είναι οπλισμένος με περί­ στροφο Μ. 1874 των 11,4 χλστ. και με σπάθη. Οι άνδρες φέρουν τυφέκια Γκρα των 11 χλστ.


Η μάχη των Πέντε Πηγαδιών στο μέτωπο Ηπείρου.

Τ ο ύ ρ κ ο ι ιππείς κ α τ α ­ διώκουν Έ λ λ η ν ε ς πρόσφυγες, μετά την υποχώρηση του Ελλη­ νικού Στρατού.


Ελληνικό πυροβολικό μαχόμενο εν Μάτι. ( φ ω τ . Π.Μ.)

Επιστράτευση 1912. Τμήμα επιστράτων στις σ τ ή λ ε ς του Ολυ­ μπίου Δ ι ό ς . ( φ ω τ . Π.Μ.)


Ο Στρατηγός Δαγκλής επιθεωρεί το πυροβόλο του. ( 1 9 0 0 ) . ( φ ω τ . Π.Μ.)

Είσοδος του Τουρκι­ κ ο ύ Ιππικού στη Λάρισα.


Έλληνες στρατιώτες τ ο υ Π ε ζ ι κ ο ύ . (Από τ ο περιοδικό Navy & Army Illustrated 1897) ( φ ω τ . Π.Μ.)

Έλληνας στρατιώτης τ ο υ Π ε ζ ι κ ο ύ . (Από τ ο περιοδικό Navy & Army Illustrated 1897) ( φ ω τ . Π.Μ.)


και Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η Π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ . Οι αλλαγές σ υ ν ε χ ί σ τ η κ α ν και στο Μηχανικό π ο υ ως το 1887 δ ι έ θ ε τ ε το Ιο Σ ύ ν τ α γ μ α Μηχανικού (τρία τ ά γ μ α τ α ) , τη Σχολή Σ υ ν τ ά γ μ α τ ο ς (τη μετέ­ πειτα Σχολή Μηχανικού), ε π τ ά τ ο π ι κ έ ς διευθύν­ σεις, τ η ν Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η Μηχανικού, τ ο ν ανεξάρτητο λόχο Τ η λ ε γ ρ α φ η τ ώ ν και τον λόχο Σ ι δ η ρ ο δ ρ ό μ ω ν . Μέσα σε α υ τ ό ν τ ο ν κ α τ α ι γ ι σ μ ό τ ω ν σ υ ν ε χ ώ ν αλλαγών και α ν α δ ι ο ρ γ α ν ώ σ ε ω ν , ήταν α μ φ ί β ο λ ο αν υ π ή ρ χ ε χ ρ ό ν ο ς για τ η ν ε κ π α ί δ ε υ σ η τ ο υ π ρ ο σ ω π ι ­ κ ο ύ και τη δημιουργία π ν ε ύ μ α τ ο ς μ ο ν ά δ α ς . Το βάρος φ υ σ ι κ ά τ ω ν ε υ θ υ ν ώ ν βαραίνει τις τ ό τ ε πολι­ τ ι κ έ ς η γ ε σ ί ε ς και τ ο υ ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ο ύ ς σ υ μ β ο ύ λ ο υ ς τ ο υ ς . Χωρίς ε μ π ε δ ο μ έ ν η τ η ν πειθαρχία, χ ω ρ ί ς στα­ θ ε ρ ή ο ρ γ ά ν ω σ η , ε ν μ έ σ ω κ ο σ μ ο γ ο ν ι κ ώ ν αλλαγών στα Βαλκάνια (δημιουργία σερβικού και ρουμανι­ κού

κράτους,

Ρωμυλίας

βίαιη

από

κατάληψη της ανατολικής

τους

Βουλγάρους)

ο

Ελληνικός

Σ τ ρ α τ ό ς , τ ο κ ύ ρ ι ο όργανο δ ι ε ξ α γ ω γ ή ς δ υ ν α μ ι κ ή ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ η ς χ ώ ρ α ς , δεν ή τ α ν δ υ ν α τ ό να α ν τ α π ο κ ρ ι θ ε ί στην α π ο σ τ ο λ ή του. Σα να μ η ν έ φ τ α ν ε αυτό, χάρις στην α ν ε π ά ρ κ ε ι α τ η ς ελληνικής διπλωματίας,

ο

Ελληνικός

Στρατός

έφτασε

σε

σημείο να γ ε λ ο ι ο π ο ι η θ ε ί ακόμα, όταν ανέλαβε τ η ν "εκστρατεία" τ ο υ Δ ο μ ο κ ο ύ (21 Ιανουαρίου 1878). Υπο τ ο ν υ π ο σ τ ρ ά τ η γ ο Σ κ α ρ λ ά τ ο Σ ο ύ τ σ ο , ελλη­ νικά τ μ ή μ α τ α , δ υ ν ά μ ε ω ς 25.400 α ν δ ρ ώ ν και 24 πυροβόλων,

εισέβαλαν

στην

τουρκοκρατούμενη

Θεσσαλία και π ρ ο ω θ ή θ η κ α ν αναίμακτα ω ς τ ο ν Δ ο μ ο κ ό . Κ ά τ ω α π ό τ η ν π ί ε σ η ό μ ω ς τ ω ν Μεγάλων Δ υ ν ά μ ε ω ν και τ η ν απειλή π ο λ έ μ ο υ , α π ό τ η ν πλευ­ ρά τ ω ν Τ ο ύ ρ κ ω ν , η ελληνική κ υ β έ ρ ν η σ η διέταξε τον

στρατό να

αποχωρήσει

α π ό τα

θεσσαλικά

ε δ ά φ η . Φ υ σ ι κ ά οι τότε κ υ β ε ρ ν ώ ν τ ε ς δ ε ν έλαβαν υ π ό ψ η τ ο υ ς τ ο π λ ή γ μ α στο ηθικό τ ο υ σ τ ρ α τ ε ύ μ α ­ τος. Τ ο 1880, μετά τ η ν υ π ο γ ρ α φ ή τ η ς σ υ ν θ ή κ η ς τ ο υ Βερολίνου με τ η ν οποία α ν α θ ε ω ρ ή θ η κ ε η σκανδα­ λ ώ δ η ς , για τα ελληνικά σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α , σ υ ν θ ή κ η τ ο υ Αγίου Σ τ ε φ ά ν ο υ , η Ελλάδα κ έ ρ δ ι ζ ε τη Θεσσαλία και μ ι κ ρ ό τ μ ή μ α τ η ς Η π ε ί ρ ο υ . H άρνηση ό μ ω ς τ ω ν Τ ο ύ ρ κ ω ν να π α ρ α χ ω ρ ή σ ο υ ν τα ε δ ά φ η αυτά, όξυνε τ η ν έ ν τ α σ η μ ε τ α ξ ύ τ ω ν δ ύ ο χ ώ ρ ω ν . H Ελλάδα κήρυξε

επιστράτευση,

συγκεντρώνοντας

83.000

ά ν δ ρ ε ς υ π ό τα όπλα. H νέα κ υ β έ ρ ν η σ η τ ο υ Χαρί­ λαου Τ ρ ι κ ο ύ π η α π α ί τ η σ ε α π ό τις Δ υ ν ά μ ε ι ς τ η ν

Π υ ρ ο β ο λ η τ έ ς , ιππείς και π ε ζ ο ί τ ο υ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Σ τ ρ α ­ τού τ η ς περιόδου 1877-1912. Ως το 1908 οι άνδρες τ ω ν όπλων και τ ω ν σ ω μ ά τ ω ν φ ο ρ ο ύ σ α ν δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς μεταξύ τους στολές. Το έτος αυτό όμως καθιερώθηκε η διάσημη χακί στολή.


Τυφεκιοφόρος του Ελληνικού Στρατού το 1897. Φέρει τυφέκιο Γκρα κ α ι ξ ι φ ο λ ό γ χ η . (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου.'


Τ μ ή μ α ιππέων φ ω τ ο ­ γραφίζεται μετά τα μεγάλα γυμνάσια του 1896. Οι άνδρες φ έ ρ ο υ ν σ π ά θ η και α ρ α β ί δ α Γκρα. ( φ ω τ . Π.Μ.) για τ ο Έ θ ν ο ς . Σ τ ο μ ε τ α ξ ύ οι σ υ ν ε χ ε ί ς κ ρ η τ ι κ έ ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ι ς (1885, 1888-89) υ π ο δ α ύ λ ι ζ α ν σ υ ν ε χ ώ ς τ η ν έ ν τ α σ η στις σ χ έ σ ε ι ς Ελλάδας και Ο θ ω μ α ν ι κ ή ς Αυτοκρατο­

Πυροβολητές τις παραμονές της έκρη­ ξης του πολέμου του 1897. Οι άνδρες φ έ ρ ο υ ν τ υ φ έ κ ι α Γκρα και ξ ι φ ο λ ό γ χ ε ς Σ α σ ε πό. Τ α π υ ρ ο β ό λ α ε ί ν α ι τ ύ π ο υ Κρούπ τ ω ν 7 5 χιλιοστών,

πεδινό

( α ρ ι σ τ ε ρ ά ) και ο ρ ε ι β α ­ τικό (δεξία). ( φ ω τ . Π.Μ.)

κ ο ύ , ε ν ό ς τ ά γ μ α τ ο ς μ η χ α ν ι κ ο ύ , μ ί α ς πυροβολαρ­ χ ί α ς και έ ν ο ς λόχου ε υ ζ ώ ν ω ν , υ π ό τις δ ι α τ α γ έ ς του σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ χ η Τιμολέοντα Βάσσου. Οι

μικρές τακτικές

ελληνικές δ υ ν ά μ ε ι ς ,

σε

ρίας. H κρίση τελικά ξ έ σ π α σ ε με τ η ν έ κ ρ η ξ η τ η ς

συνεργασία μ ε τ ο υ ς Κ ρ ή τ ε ς ε π α ν α σ τ ά τ ε ς κ α τ ά φ ε ­

ν έ α ς κ ρ η τ ι κ ή ς ε π α ν ά σ τ α σ η ς , το 1896. Τ ο ν Φ ε β ρ ο υ ­

ραν σοβαρά π λ ή γ μ α τ α στον ε χ θ ρ ό .

άριο τ ο υ 1897 η ελληνική κ υ β έ ρ ν η σ η έστειλε στην

Π α ρ ά τ η ν ουσιαστική ε μ π λ ο κ ή τ η ς Ελλάδας η

Κ ρ ή τ η ένα μ ι κ τ ό α π ό σ π α σ μ α δ ύ ο τ α γ μ ά τ ω ν πεζι­

Ο θ ω μ α ν ι κ ή Αυτοκρατορία δεν τ η ς κήρυξε, αμέ-


στην Ή π ε ι ρ ο . Οι μ ε ρ α ρ χ ί ε ς στη Θεσσαλία σ υ γ κ ρ ό ­ τ η σ α ν τ ο ν Σ τ ρ α τ ό Θεσσαλίας, δ υ ν ά μ ε ω ς 40.000 α ν δ ρ ώ ν και 96 π υ ρ ο β ό λ ω ν , υ π ό τη διοίκηση τ ο υ διαδόχου τ ο υ θ ρ ό ν ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ . H 1η Μεραρ­ χία Π ε ζ ι κ ο ύ δ ι έ θ ε τ ε π έ ν τ ε σ υ ν τ ά γ μ α τ α π ε ζ ι κ ο ύ , τέσσερα τ ά γ μ α τ α ε υ ζ ώ ν ω ν , δ υ ο σ υ ν τ ά γ μ α τ α ιππι­ κού, δ ύ ο σ υ ν τ ά γ μ α τ α π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ , δ ύ ο λ ό χ ο υ ς μ η χ α ν ι κ ο ύ και υ π η ρ ε σ ί ε ς . H 2α Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ δ ι έ θ ε τ ε τ έ σ σ ε ρ α σ υ ν τ ά γ μ α τ α π ε ζ ι κ ο ύ , τρία τ ά γ μ α -

Τ υ φ ε κ ί ο Γκρα τ ω ν 1 1 χιλιοστών, με την ξιφολόγχη του.

Α ρ α δ ί δ α ιππικού Γκρα.

Αραθίδα πυροβολικού Γκρα μ ε ξ ι φ ο λ ό γ χ η Σασεπό.


Γκραβούρα εποχής που ε ι κ ο ν ί ζ ε ι τ η ν ί κ η του Αποσπάσματος Βάσσου κατά των Τούρκων στο Βουκάλι Χανίων.

Γκραβούρα εποχής που ε ι κ ο ν ί ζ ε ι τ η ν μάχη της Μελούνας.


Γ κ ρ α δ ο ύ ρ α που ε ι κ ο ν ί ­ ζει τη μάχη του Βελε­ στίνου, τη μόνη νικη­ φόρα για τον Ελληνι­ κό Σ τ ρ α τ ό , στον πόλε­ μο τ ο υ 1 8 9 7 . Η 3 η Ταξιαρχία Πεζικού, υπο τ ο ν σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ ­ χη Σμολένσκη, ανα­ χαίτισε την τουρκική προέλαση, προκαλώ­ ντας βαριές απώλειες στον εχθρό. Στο άκρο δεξιό της ελληνικής παράταξης διακρίνε­ ται ομάδα «Γαριδαλδινών», ερυθροχιτώνων εθελοντών.

0 νικητής της μάχης του Βελεστίνου σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ χ η ς Κ. Σμολένσκυ. Μόνο α υ τ ό ς και οι ά ν δ ρ ε ς τ ο υ ε π έ π λ ε υ σ α ν από το ελληνικό ναυάγιο.


μ ί ε ς και υ π ο χ ρ έ ω σ ε τις ελληνικές δ υ ν ά μ ε ι ς σε υ π ο χ ώ ρ η σ η . Σ τ ο μ έ τ ω π ο τ η ς Η π ε ί ρ ο υ , οι 22.000 ά ν δ ρ ε ς τ ο υ σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ χ η Θ ρ α σ ύ β ο υ λ ο υ Μάνου, π α ρ ά τις α ρ χ ι κ έ ς ε π ι τ υ χ ί ε ς , η τ τ ή θ η κ α ν τελικά. Ο σ τ ρ α τ ό ς σε κ ά θ ε π ε ρ ί π τ ω σ η π ο λ έ μ η σ ε γεν­ ναία. H νίκη τ η ς 3ης Ταξιαρχίας Π ε ζ ι κ ο ύ του συνταγματάρχη

Κωνσταντίνου

Σμολένσκη,

στο

Βελεστίνο α π έ δ ε ι ξ ε π ω ς ο π ό λ ε μ ο ς τ ο υ 1897, το "μαύρο '97", ό π ω ς έ μ ε ι ν ε γ ν ω σ τ ό , μ π ο ρ ο ύ σ ε αν όχι να κ ε ρ δ η θ ε ί , τουλάχιστον να μη χαθεί. Χάθηκε ό μ ω ς , όχι α π ό τ ο υ ς ά ν δ ρ ε ς , αλλά α π ό τ η ν ηγεσία, πολιτική

και

στρατιωτική.

Περίπου

25 χρόνια

αργότερα, με π α ρ ό μ ο ι ο τ ρ ό π ο αλλά με τραγικότε­ ρ ε ς σ υ ν έ π ε ι ε ς , ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς θα

θ ρ η ν ο ύ σ ε το\

α φ α ν ι σ μ ό τ η ς ι ω ν ι κ ή ς π α τ ρ ί δ α ς . Δ υ σ τ υ χ ώ ς τα ίδια σφάλματα

επαναλαμβάνονται, ως το

πρόσφατο

π α ρ ε λ θ ό ν , το 1996. Σε γ ε ν ι κ έ ς γ ρ α μ μ έ ς , τα π ρ ώ τ α 33 χρόνια τ η ς βασιλείας τ ο υ Γ ε ω ρ γ ί ο υ Α', π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή θ η κ α \ μερικά σ η μ αντ ι κ ά βήματα για τ η ν ισχυροποίηση τ ο υ στρατού. Καλές π ρ ο θ έ σ ε ι ς υ π ή ρ χ α ν α π ό πολ­ λούς. Αίγοι ό μ ω ς είχαν το ειδικό βάρος να τις κάνουν πράξη. Ο Ε λ λ η ν ι κ ό ς Σ τ ρ α τ ό ς , όλη α υ τ ή τ η ν περίοδο, έ π α σ χ ε , ό π ω ς και σήμερα, α π ό τις ίδιες ασθένειες π ο υ ταλάνιζαν τ η ν ελληνική κοινωνία, τ η ς οποίας άλλωστε, α π ο τ ε λ ο ύ σ ε μ έ ρ ο ς . Και τ ό τ ε "ημέτεροι", ανίκανοι, εν πολλοίς, αξιωματικοί καταλάμβανα\ τις α ν ώ τ α τ ε ς θ έ σ ε ι ς τ η ς ιεραρχίας. Ως το 1882 ανώ­ τατοι και ανώτεροι αξιωματικοί, εν ενεργεία, ήτα\ στελέχη π ο λ ι τ ι κ ώ ν σ χ η μ α τ ι σ μ ώ ν και εξαρτούσα\ τ η ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή τ ο υ ς εξέλιξη α π ό τ η ν ε π ι κ ρ ά τ η σ η

Επίθεση τμήματος ευζώνων κατά των εχθρικών θέσεων στην περιοχή Νεζερ ο ύ . ( φ ω τ . Π.Μ.)

Η μάχη του Δομοκού (5 Μ α ί ο υ 1 8 9 7 ) ή τ α ν η τελευταία του πολέμου.


τ ω ν π ο λ ι τ ι κ ώ ν τ ο υ ς φ ί λ ω ν , για τ η ν οποία κ ά π ο ι ε ς φ ο ρ έ ς α γ ω ν ί σ τ η κ α ν ακόμα και με τα όπλα. H ενα­ σχόληση τ ω ν σ τ ε λ ε χ ώ ν και τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ γενικότε­

Μονάδα πυροβολικού παρά τ α

Ηπειρωτικά

σύνορα. 1897 (φωτ. Π.Μ.)

ρα με κ α θ ή κ ο ν τ α έ ξ ω α π ό τη δικαιοδοσία τ ο υ ς , π ο υ ήταν -και είναι- η π ρ ο ς π ό λ ε μ ο π ρ ο π α ρ α σ κ ε υ ή και η ε κ τ έ λ ε σ η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ώ ν ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν , υ π ή ρ ­ χε και τ ό τ ε ως φ α ι ν ό μ ε ν ο , χ ω ρ ί ς τουλάχιστον να

Έλληνες στρατιώτης τ ο υ Π ε ζ ι κ ο ύ . (Από τ ο

βαπτίζεται "κοινωνική π ρ ο σ φ ο ρ ά " . Λίγοι πολιτικοί

περιοδικό Navy &

τ η ς ε π ο χ ή ς κ α τ α ν ό η σ α ν ότι ο σ τ ρ α τ ό ς υ π ή ρ χ ε για

A r m y Illustrated 1897,

να π ρ ο ε τ ο ι μ ά ζ ε τ ε για επιχειρήσεις, σε καιρό ειρή-

φ ω τ . Π.Μ.)

τ ο υ το ε π ι τ ρ έ π ο υ ν . Λίγοι κ α τ α ν ό η σ α ν ότι ο στρα­ τ ό ς δ ε ν ήταν π α ρ ά ένα ό ρ γ α ν ο ά σ κ η σ η ς εξωτερι­ κ ή ς πολιτικής, εξαιρετικά π ο λ ύ τ ι μ ο για να φθείρε­

ρομιχάλης με την Ταξιαρχία του. (φωτ. Π.Μ.)

ται ά σ κ ο π α .

Έλληνας στρατιώτης τ ο υ Π ε ζ ι κ ο ύ . (Από τ ο περιοδικό Navy & A r m y Illustrated 1897, φ ω τ . Π.Μ.)


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 H αναγέννηση

Μετά τη θύελλα

μεραρχία δ ι α λ ύ θ η κ ε και στη θ έ σ η τ η ς σ υ γ κ ρ ο τ ή ­

H λήξη τ ο υ π ο λ έ μ ο υ τ ο υ 1897 βρήκε τ η ν Ελλά­

θ η κ ε μία α ν ε ξ ά ρ τ η τ η ταξιαρχία π ε ζ ι κ ο ύ .

δα τ α π ε ι ν ω μ έ ν η και α φ α ν ι σ μ έ ν η οικονομικά. Ο

Μόλις το 1900 ε π α ν α λ ή φ θ η κ α ν οι π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς

σ τ ρ α τ ό ς τ η ς , ε π ί συνόλου 80.000 α ν δ ρ ώ ν είχε α π ω -

α ν α σ υ γ κ ρ ό τ η σ η ς του σ τ ρ α τ ο ύ . Ψ η φ ί σ τ η κ ε τ ό τ ε ο

λέσει λ ι γ ό τ ε ρ ο υ ς α π ό 3.500 (680 νεκροί). Δεν ήταν

προσωρινός οργανισμός του στρατού. Στη Γενική

η όποια ι σ χ ύ ς τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ π ο υ είχε καίρια πληγεί.

Διοίκηση Σ τ ρ α τ ο ύ , π ο υ είχε ε π ι κ ε φ α λ ή ς τ ο ν διάδο­

Ή τ α ν τ ο η θ ι κ ό τ ο υ π ο υ είχε καταπέσει. Σ ε γ ε ω π ο ­

χο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο , υ π ή χ θ η σ α ν όλες οι μ ο ν ά δ ε ς και

λιτικό ε π ί π ε δ ο η χ ώ ρ α δ ε ν ζ η μ ι ώ θ η κ ε ιδιαίτερα

οι υ π η ρ ε σ ί ε ς , ε κ τ ό ς τ η ς Χ ω ρ ο φ υ λ α κ ή ς , τ η ς Διεύ­

α π ό τ η ν ήττα. Η Κ ρ ή τ η μάλιστα α π έ κ τ η σ ε αυτονο-

θ υ ν σ η ς Υλικού Π ο λ έ μ ο υ κ.ά. Ε π α ν α σ υ γ κ ρ ο τ ή θ η κ ε η 3η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ και σ χ η μ α τ ί σ τ η κ α ν δύο σ υ ν τ ά γ μ α τ α ε υ ζ ώ ν ω ν . Το 1903 έγιναν μ ι κ ρ έ ς τρο­ π ο π ο ι ή σ ε ι ς τ ο υ ο ρ γ α ν ι σ μ ο ύ ε ν ώ τ ο ε π ό μ ε ν ο έτος τ έ θ η κ ε σε ισχύ ν έ ο ς ο ρ γ α ν ι σ μ ό ς σ τ ρ α τ ο ύ . Οι τρείς μ ε ρ α ρ χ ί ε ς π ε ζ ι κ ο ύ δ ι α τ η ρ ή θ η κ α ν και κ ά θ ε μιά τ ο υ ς α π ε τ ε λ ε ί τ ο α π ό δ ύ ο ταξιαρχίες π ε ζ ι κ ο ύ (τέσ­ σερα σ υ ν τ ά γ μ α τ α τ ω ν τ ρ ί ω ν τ α γ μ ά τ ω ν έκαστο) δ ύ ο τ ά γ μ α τ α ε υ ζ ώ ν ω ν , ένα σ ύ ν τ α γ μ α πυροβολι­ κού, ένα σ ύ ν τ α γ μ α μ η χ α ν ι κ ο ύ , ένα σ ύ ν τ α γ μ α ιππι­ κ ο ύ , έναν λόχο μ ε τ α γ ω γ ι κ ώ ν , έναν λόχο υγειονομι­ κ ο ύ και μ ε ρ α ρ χ ι α κ ή μ π ά ν τ α . Σ τ ι ς μ ε ρ α ρ χ ί ε ς πεζι­ κ ο ύ δ ε ν ε ν τ ά χ θ η κ α ν δ ύ ο μ ο ί ρ ε ς ορειβατικού πυρο­ βολικού και μία μοίρα β α ρ έ ω ς π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ . Τα π ρ ο β λ ή μ α τ α ό μ ω ς εξακολουθούσαν. Μεγά­ λος α ρ ι θ μ ό ς κ λ η ρ ω τ ώ ν τ ο π ο θ ε τ ε ί τ ο στα Σ ώ μ α τ α Ασφαλείας. Υ π ή ρ χ α ν ε π ί σ η ς τ ρ α γ ι κ έ ς έλλειψης σε υλικό ε π ι σ τ ρ α τ ε ύ σ ε ω ς , ώ σ τ ε , ως το 1906 δ ε ν ήταν δ υ ν α τ ή η π ρ ό σ κ λ η σ η υ π ό τα όπλα ο ύ τ ε καν μίας ηλικίας σ τ ρ α τ ε υ σ ί μ ω ν . Το

Πυροδολητες με τις στολές του 1908.

μία, υ π ό τ η ν επικυριαρχία βέβαια τ ο υ σουλτάνου. Ο σ τ ρ α τ ό ς , μετά τ η ν ήττα ε π α ν ή λ θ ε στην, εν

1904,

το

ξέσπασμα

ενός

νέου

εθνικού

αγώνα, του Μακεδόνικου, αφύπνισε κ ά π ω ς το ελληνικό κ ρ ά τ ο ς . Σ τ ε λ έ χ η τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ ανέλαβαν

του.

H

εθελοντικά τ η ν ηγεσία ε ν ό π λ ω ν α π ο σ π α σ μ ά τ ω ν

άνδρες,

οι

στο έ δ α φ ο ς τ η ς Μακεδονίας. Τ α α π ο σ π ά σ μ α τ α

περισσότεροι α π ό τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς α π α σ χ ο λ ο ύ ν τ ο μ ε

αυτά έ δ ω σ α ν π ρ α γ μ α τ ι κ έ ς μ ά χ ε ς μ ε τ ο υ ς Βούλγα­

καιρώ ειρήνης προβλεπόμενη δύναμη

του

κατήλθε

στους

σύνθεση 26.000

τ η ν κ α τ α δ ί ω ξ η τ ω ν ε κ α τ ο ν τ ά δ ω ν λ η σ τ ρ ι κ ώ ν συμ­

ρ ο υ ς κ ο μ ι τ α τ ζ ή δ ε ς , π ρ ο α σ π ί ζ ο ν τ α ς τ η ν ελληνικό­

μ ο ρ ι ώ ν π ο υ σ υ σ τ ή θ η κ α ν μ ε τ ά τ η ν ήττα. H μία

τητα τ η ς αρχαίας α υ τ ή ς ελληνικής π ε ρ ι ο χ ή ς . Με τη


Εύελπις με την επίση­ μη στολή το 1912. Είναι οπλισμένος με αραβίδα Μάννλιχερ. (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου.)


Σ π ά θ η ιππικού.

Τυφέκιο Μάννλιχερ τ ω ν 6.5 χ ι λ ι ο σ τ ώ ν .

Αραβίδα Μάννλιχερ.

Πολυβόλο

Σβάρτσλοζ

τ ω ν 6.5 χ ι λ ι ο σ τ ώ ν .


Αγκυρα. Αργότερα, με τα ίδια σύμβολα ξαναπελευ-

0 ανθυπολοχαγός

θ ε ρ ώ θ η κ ε η Βόρεια Ή π ε ι ρ ο ς και ξ α ν α τ α π ε ι ν ώ θ η -

Παύλος Μελάς,

καν οι ισχυροί τ η ς γ η ς στο Καλπάκι, στο 731 τ η ς Τ ρ ε μ π ε σ ί ν α ς και στα οχυρά. Με τ ο ν τ ρ ό π ο α υ τ ό δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ ε μια ακόμα ζ ω ν τ α ν ή , σε π ε ί σ μ α πολλών, π α ρ ά δ ο σ η . Βέβαια οι ε π ο χ έ ς έ χ ο υ ν αλλά­ ξει. Το Μάννλιχερ και το χακί α π ο τ ε λ ο ύ ν π α ρ ε λ θ ό ν . Η π α ρ ά δ ο σ η ό μ ω ς , η σπίθα, μένει, υ π ά ρ χ ε ι ακόμα π α ρ ά τις ά ο κ ν ε ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς ο ρ ι σ μ έ ν ω ν να τη θάψουν.

Βαλκανικοί Πόλεμοι Τ η ν 5η Ο κ τ ω β ρ ί ο υ 1912 η Ελλάδα βρισκόταν σε ε μ π ό λ ε μ η κ α τ ά σ τ α σ η π ρ ο ς τ η ν Ο θ ω μ α ν ι κ ή Αυτο­ κρατορία.

Η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή τ η ς μ η χ α ν ή είχε ό μ ω ς

ήδη αρχίσει να λ ε ι τ ο υ ρ γ ε ί -για π ρ ώ τ η φ ο ρ ά με επι-

ο ήρωας Μακεδονομάχος.


Ο Βασιλεύς Γεώργιος Α'. 1 9 1 2 κ α τ ά τ η ν περίοδο των Βαλκανι­ κών Πολέμων. Δολο­ φ ο ν ή θ η κ ε στη Θεσσα­ λονίκη στις 5-3-1913. ( φ ω τ . Π.Μ.)

χυχία- α π ό xo β ρ ά δ υ χης 17ης Σ ε π χ ε μ β ρ ί ο υ . Οι χέσσερις μ ε ρ α ρ χ ί ε ς π ε ζ ι κ ο ύ χου

ενεργού

σχραχού.

α φ ο ύ σ υ μ π λ ή ρ ω σ α ν χ η δ ύ ν α μ η χ ο υ ς μ ε επισχράχ ο υ ς , κ ι ν ή θ η κ α ν π ρ ο ς χα σύνορα και ανέλαβαν χην προκάλυψη. συγκρόχηση

Σχα χων

μεχόπισθεν εφεδρικών

συνεχιζόχαν

μεραρχιών.

η

Ήταν

χόσο μ ε γ ά λ η η π ρ ο σ έ λ ε υ σ η χ ω ν ε φ έ δ ρ ω ν μάλισχα π ο υ σ υ γ κ ρ ο χ ή θ η κ α ν έξι ε π ι π λ έ ο ν χάγμαχα π ε ζ ι κ ο ύ και π λ η θ ώ ρ α μ η μ ε ρ α ρ χ ι α κ ώ ν μ ο ν ά δ ω ν ασφαλεί­ ας. Π ε ρ ι σ σ ό χ ε ρ ο ι α π ό 8.000 ά ν δ ρ ε ς α π ό όλη χην Ελλάδα, ε λ ε ύ θ ε ρ η και χ ο υ ρ κ ο κ ρ α χ ο ύ μ ε ν η , κατατάχ θ η κ α ν σε διάφορα " π ρ ο σ κ ο π ι κ ά " σ ώ μ α χ α εθελονχών. Επίσης εθελονχές επάνδρωσαν χο σώμα χων Ε ρ υ θ ρ ο χ ι χ ώ ν ω ν (Γαριβαλδινών).

Οι 2.300 Έ λ λ η ­

ν ε ς και Ιχαλοί ε θ ε λ ο ν χ έ ς χ ο υ σ ώ μ α χ ο ς αυχού, υ π ό χ ο υ ς Αλέξανδρο Ρ ώ μ α και Ριχσιόχι Γαριβάλδι αντίσχοιχα, π ο λ έ μ η σ α ν ηρωικά σχο π λ ε υ ρ ό χου Ελλη­ νικού

Σχραχού. Ε ρ υ θ ρ ο χ ί χ ω ν ε ς ε θ ε λ ο ν χ έ ς είχαν

ενισχύσει χον Ελληνικό Σχραχό και χο 1897. Το β ρ ά δ υ χης 4 η ς Ο κ χ ω β ρ ί ο υ η Σχραχιά Θεσ­ σαλίας

βρισκόχαν σχις θ έ σ ε ι ς ε ξ ο ρ μ ή σ ε ω ς σχην

Ήπειρος. Ασκήσεις

π ε ρ ι ο χ ή βόρεια και δυχικά χ η ς Λάρισας. Απεχελεί-

Πυροβολικού,

χο α π ό χ η ν 1η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ , υ π ό χον υπο-

( φ ω τ . Π.Μ.)

σχράχηγο Ε μ μ . Μ α ν ο υ σ ο γ ι α ν ν ά κ η (χρία συνχάγμαχα

πεζικού,

δύο

μοίρες

πυροβολικού) χην

Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ , υ π ό χον υ π ο σ χ ρ ά χ η γ ο Κωνσχανχίνο Καλλάρη (χρία σ υ ν χ ά γ μ α χ α π ε ζ ι κ ο ύ , δ ύ ο μ ο ί ρ ε ς πυροβολικού), χην 3η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ υ π ό χον υ π ο σ χ ρ ά χ η γ ο Κωνσχανχίνο Δαμιανό (χρία συνχάγμαχα π ε ζ ι κ ο ύ , χρεις μ ο ί ρ ε ς πυροβολικού), χ η ν 4 η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ υ π ό χον υ π ο σ χ ρ ά χ η γ ο Κωνσχανχίνο Μ ο σ χ ό π ο υ λ ο (χρία συνχάγμαχα πεζι­ κ ο ύ , χρεις μ ο ί ρ ε ς πυροβολικού), χην 5η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ υ π ό χον σ υ ν χ α γ μ α χ ά ρ χ η Δημ. Μαχθαιόπουλο

(χρία

συνχάγμαχα

πεζικού,

δύο

μοίρες

πυροβολικού), χ η ν 6η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ υ π ό χον σ υ ν χ α γ μ α χ ά ρ χ η Κ ο μ ν η ν ό Μηλιώχη (χρία συνχάγ­ μαχα π ε ζ ι κ ο ύ , μια μοίρα πυροβολικού), χην 7η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ υ π ό χον σ υ ν χ α γ μ α �� ά ρ χ η Κλεο­ μένη

Κ λ ε ο μ έ ν η (χρία συνχάγμαχα

π ε ζ ι κ ο ύ , μία

μοίρα π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ , μία μοίρα πολυβόλων), χην Ταξιαρχία Ι π π ι κ ο ύ , υ π ό χον υ π ο σ χ ρ ά χ η γ ο Αλέξαν­ δρο Σ ο ύ χ σ ο (Ιο και 3ο Σ υ ν χ ά γ μ α χ α Ι π π ι κ ο ύ , χέσσερα χ ά γ μ α χ α ε υ ζ ώ ν ω ν και υ π η ρ ε σ ί ε ς ) . Συνολικά η Σχραχιά π ε ρ ι ε λ ά μ β α ν ε 59 χάγμαχα π ε ζ ι κ ο ύ , 4 χάγμαχα ε υ ζ ώ ν ω ν , 8 ίλες ι π π ι κ ο ύ χ η ς χαξιαρχίας ιππικού, 6

μεραρχιακές

ημιλαρχίες

ιππικού,

7

λόχους σκαπανέων, 2 λόχους χηλεγραφηχών, 2 λ ό χ ο υ ς γ ε φ υ ρ ο π ο ι ώ ν και 32 π υ ρ ο β ο λ α ρ χ ί ε ς και 4 αεροπλάνα. H δ ύ ν α μ η χ η ς Σχραχιάς ανερχόχαν σε 100.000 ά ν δ ρ ε ς και 23. 000 άλογα και η μ ι ό ν ο υ ς , ε ξ ο π λ ι σ μ έ ν ω ν με 96 π ε δ ι ν ά , 24 ορειβαχικά και 54 χ ο π ο μ α χ ι κ ά πυ ρ ο βό λα και 70 πολυβόλα.


Ιππέας τ ο υ 1 9 1 2 - 1 3 . ( φ ω τ . Π.Μ.) ε π ί θ ε σ η . Οι Τούρκοι α ν τ ι σ τ ά θ η κ α ν με η ρ ω ι σ μ ό . Ο υ π ε ρ κ ε ρ ω τ ι κ ό ς ε λ ι γ μ ό ς τ η ς 4 η ς Μεραρχίας ό μ ω ς , ο δ ή γ η σ ε στη δ ι ά σ π α σ η τ η ς α μ υ ν τ ι κ ή ς τ ο υ ς γραμ­ μ ή ς και τ ο υ ς υ π ο χ ρ έ ω σ ε τ ο β ρ ά δ υ τ η ς ίδιας ημέ­ ρας σε υ π ο χ ώ ρ η σ η . Τ η ν ε π ο μ έ ν η τα ελληνικά τ μ ή -

Λ ι θ ο γ ρ α φ ί α που εικονίζει τη μάχη του Σαρανταπόρου.


Η μάχη των Γιαννι­ τσών σε γκραβούρα επόχης.

Η μάχη και η κ α τ ά λ η ­ ψη της Κορυτσάς. Σε διάστημα 27 ε τ ώ ν η Β ό ρ ε ι α Ή π ε ι ρ ο ς απε­ λ ε υ θ ε ρ ώ θ η κ ε δύο φ ο ρ έ ς από τ ο ν Ε λ λ η ­ νικό Στρατό.


Ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος εισέρ­ χεται στα Ιωάννινα.

Εύζωνοι στην Αετορά­ χη σε απόσταση 250 β η μ ά τ ω ν από τ ο ν εχθρό το 1912. Μέτω­ πο Η π ε ί ρ ο υ . Το Α μικτό

Απόσπασμα

(εδώ άνδρες του 3ου Ανεξ. Τάγματος Ευζώ­ νων), κ α τ έ λ α β ε το υ ψ . 921 της Αετοράχης στις 2/12/1912. ( φ ω τ . Π.Μ.)

53


Τμήμα πεζικού βάλει κατά του εχθρού στη μάχη των Γιαννιτσών 19-20/10/1912. Μέτω­ πο Μακεδονίας. Στη μάχη των Γιαννιτσών κατά του κυρίου ό γ κ ο υ κ α ι ε χ θ ρ ο ύ επι­ τ έ θ η κ α ν οι II, III κ α ι VI Μεραρχίες, ( φ ω τ . Π.Μ.) μ α τ α εισήλθαν στα Σερβία α π ' ό π ο υ μόλις είχαν

τα αυτά σ υ ν τ ο ν ι σ μ ο ύ ο φ ε ί λ ο ν τ α ν τόσο στο συγκε­

α π ο χ ω ρ ή σ ε ι οι Τούρκοι, α φ ο ύ π ρ ώ τ α είχαν σφάξει

ν τ ρ ω τ ι κ ό διοικητικό σ ύ σ τ η μ α , σ ύ μ φ ω ν α

70 πολίτες και π έ ν τ ε ιερείς.

ο π ο ί ο κ ά θ ε μ ε γ ά λ η μονάδα έ π ρ ε π ε να λάβει διατα­

H

Φάλαγγα πυροβολικού οδεύει στη γραμμή μάχης άνωθεν της περιοχής του Σιδηρο­ κάστρου. Β' Βαλκανι­ κός Πόλεμος 1913. ( φ ω τ . Π.Μ.)

με το

κ α τ α δ ί ω ξ η σ υ ν ε χ ί σ τ η κ ε παρά τις, λ ό γ ω

γ έ ς α π ε υ θ ε ί α ς α π ό τ ο Γ ε ν ι κ ό Σ τ ρ α τ η γ ε ί ο τ ο υ δια­

έ λ λ ε ι ψ η ς σ υ ν τ ο ν ι σ μ ο ύ , δ υ σ χ έ ρ ε ι ε ς . Τα προβλήμα­

δ ό χ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ , όσο και στα μέσα διαβιβάσε-


Τα αθάνατα Ευζωνάκια. Α ν α χ ώ ρ η σ η από Ι ω ά ν ν ι ν α , ( φ ω τ . Π.Μ.)

Δωρεά Χαρ. Δ. Χαλί­ κια. Ο Β α σ ι λ ε ύ ς Κων­ σταντίνος και το όραμα της απελευθέ­ ρωσης τ η ς Κωνσταντι­ νούπολης, ( φ ω τ . Π.Μ.)

55


H π ρ ώ τ η νίκη τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ κατά τ ο υ π ρ ο α ι ώ ν ι ο υ ε χ θ ρ ο ύ είχε π ά ν τ ω ς ε π ι τ ε υ χ θ ε ί και με μικρό μάλιστα κ ό σ τ ο ς σε αίμα. Οι απώλειεα έ φ τ α σ α ν τ ο υ ς 182 ν ε κ ρ ο ύ ς και 955 τ ρ α υ μ α τ ί ε ς . Θο μ π ο ρ ο ύ σ α ν να ή τ α ν α κ ό μ α μ ι κ ρ ό τ ε ρ ε ς αν δε\ ε κ τ ε λ ο ύ ν τ ο μ ε τ ω π ι κ έ ς ε π ι θ έ σ ε ι ς κατά τ η ς ισχυρό ο ρ γ α ν ω μ έ ν η ς ε χ θ ρ ι κ ή ς τ ο π ο θ ε σ ί α ς και επιχειρείτο εξαρχής υ π ε ρ κ ε ρ ω τ ι κ ό ς ε λ ι γ μ ό ς κατά τ η ς κύριαο

Ελληνοτουρκικός

γ ρ α μ μ ή ς αντίστασης τ ο υ ε χ θ ρ ο ύ . Οι α π ώ λ ε ι ε ς των

Πόλεμος. Τμήμα του

Τ ο ύ ρ κ ω ν κ υ μ ά ν θ η κ α ν στα ίδια π ε ρ ί π ο υ ε π ί π ε δ α .

υπό τ ο ν Σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ ­

Από τ ο ν στρατό μ α ς ό μ ω ς κ υ ρ ι ε ύ θ η κ α ν 2 2 πυρο­

χη Αντώνιο Καμπάνη

βόλα με τα βλητοφόρα τ ο υ ς και μ ε γ ά λ ο ς αριθμόα

8ου Συντάγματος

τ υ φ ε κ ί ω ν Μ ά ο υ ζ ε ρ και π ο λ υ β ό λ ω ν Μαξίμ.

Πεζικού, παρατεταγ­

Μετά τη νίκη η Ελληνική Στρατιά κινήθηκε

μ έ ν ο έ ξ ω από τ α Ιωάν­

βόρεια α π ε λ ε υ θ ε ρ ώ ν ο ν τ α ς τ η ν Κ ε ν τ ρ ι κ ή Μακεδο­ νία.

νινα π ρ ο ς α π ο ν ο μ ή

Την

περιοχή

τιμών στον Διάδοχο

18η των

Οκτωβρίου Γιαννιτσών

όμως

βρέθηκε

απέναντι

σε

στη\

ισχυρέα

τ ο υ ρ κ ι κ έ ς δ υ ν ά μ ε ι ς , οι ο π ο ί ε ς είχαν διαταγή να

Κωνσταντίνο κατά την

α π ο κ λ ε ί σ ο υ ν τις ο δ ε ύ σ ε ι ς π ρ ο ς τ η Θεσσαλονίκη.

ε ί σ ο δ ο τ ο υ σ τ η ν απε-

Κατά τ η ς τ ο π ο θ ε σ ί α ς τ ω ν Γ ι α ν ν ι τ σ ώ ν επιτέθη­

λ ε υ θ ε ρ ω θ ε ί σ α πρω­

κ α ν α π ό το π ρ ω ί τ η ς 19ης Ο κ τ ω β ρ ί ο υ τα ελληνικά

τεύουσα της Ηπείρου.

τ μ ή μ α τ α . Ύστερα α π ό σ φ ο δ ρ ή σ ύ γ κ ρ ο υ σ η η τουρ­

( φ ω τ . Π.Μ.)

κική τ ο π ο θ ε σ ί α δ ι α σ π ά σ τ η κ ε τόσο ανατολικά όσο και δυτικά τ η ς λ ί μ ν η ς τ ω ν Γ ι α ν ν ι τ σ ώ ν . H νέα νίκη

Ελληνοτουρκικός Πόλεμος. Μπιζάνι. Π ρ ο β ο λ έ α ς επισημάν­ σεως επίγειων στόχων

ων χης ε π ο χ ή ς , αλλά και σχη σ υ μ π ε ρ ι φ ο ρ ά ορισμέ­

ε π έ τ ρ ε ψ ε στον Ελληνικό Σ τ ρ α τ ό να κ ι ν η θ ε ί σχε­

ν ω ν διοικηχών. Χαρακχηρισχικό π α ρ ά δ ε ι γ μ α είναι

δόν

η

ακωλύτως

προς

τη

Θεσσαλονίκη.

H

πόλη

χ η ς Ταξιαρχίας

π α ρ α δ ό θ η κ ε στις 23.00 τ η ς 2 6 η ς Ο κ τ ω β ρ ί ο υ 1912.

Ι π π ι κ ο ύ και χης 5ης Μεραρχίας Π ε ζ ι κ ο ύ . Π α ρ ά χις

Στα χέρια τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ έ π ε σ α ν 26.000 Τούρκοι αιχ­

επανειλημμένες

σε

μάλωτοι, 70 π υ ρ ο β ό λ α , 30 πολυβόλα και 1.200 ίπποι

β α θ μ ό , μ ε ρ ά ρ χ ο υ π ρ ο ς χον υ π ο σ χ ρ ά χ η γ ο , διοικηχή

μ ά χ η ς . Ύστερα α π ό 482 χρόνια σκλαβιάς η ελληνι­

έλλειψη

συνεργασίας

μεχαξύ

συστάσεις,

χου

καχωχέρου

χ η ς χαξιαρχίας, για ά μ ε σ η κίνηση χ η ς π ρ ο ς χη

κή Θεσσαλονίκη, η πόλη π ο υ έ φ ε ρ ε το όνομα της

του ελληνικού Πυρο­

γ έ φ υ ρ α χ ω ν Σ ε ρ β ί ω ν , ώ σ χ ε να α π ο κ ο π ο ύ ν χα u n o -

α δ ε λ φ ή ς τ ο υ Μεγάλου Αλεξάνδρου, α π ε λ ε υ θ ε ρ ω ­

βολικού,

χ ω ρ ο ύ ν χ α χουρκικά χ μ ή μ α χ α , ο τ ε λ ε υ τ α ί ο ς κινήθη­

νόταν τ η ν η μ έ ρ α τ η ς γ ι ο ρ τ ή ς τ ο υ π ο λ ι ο ύ χ ο υ της,

κε με εξαιρετική β ρ α δ ύ τ η τ α .

Αγίου Δ η μ η τ ρ ί ο υ .

( φ ω τ . Π.ΝΙ.)

Δ ύ ο η μ έ ρ ε ς ν ω ρ ί τ ε ρ α ό μ ω ς , στην π ε ρ ι ο χ ή του Α μ ύ ν τ α ι ο υ Φ λ ω ρ ί ν η ς , η 5η Μεραρχία π ο υ είχε απο­ σ π α σ τ ε ί α π ό τ η Στρατιά, α ι φ ν ι δ ι ά σ τ η κ ε α π ό μικρό τ ο υ ρ κ ι κ ό τ μ ή μ α και διαλύθηκε, τ ρ ε π ό μ ε ν η σε άτα­ κ τ η φ υ γ ή ω ς τ η ν Κοζάνη. Χρειάστηκαν προσπά­ θ ε ι ε ς δ ύ ο η μ ε ρ ώ ν για να α ν α σ υ γ κ ρ ο τ η θ ε ί η μεραρ­ χία και να αποτελέσει και πάλι μ ά χ ι μ ο σχηματισμό. Τελικά η κ α τ ά σ τ α σ η σ τ α θ ε ρ ο π ο ι ή θ η κ ε τ η ν 28η Ο κ τ ω β ρ ί ο υ , ύστερα α π ό τ η ν ε π έ μ β α σ η τ ο υ διοικη­ τ ή τ ο υ Α π ο σ π ά σ μ α τ ο ς Ε υ ζ ώ ν ω ν Σ τ έ φ α ν ο υ Γεννάδ η . Ο σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ χ η ς Γ ε ν ν ά δ η ς ανέλαβε με δια­ ταγή

της

Στρατιάς

τη

συγκρότηση

Τμήματος

Σ τ ρ α τ ι ά ς στο οποίο ε ν τ ά χ θ η κ α ν το α π ό σ π α σ μ α του και η 5η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ . Ύστερα α π ό τ η ν α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ η τ η ς Θεσσαλονί­ κ η ς , η Στρατιά σ τ ρ ά φ η κ ε βορειοδυτικά π ρ ο ς τη Δ υ τ ι κ ή Μακεδονία. Α φ ο ύ ν ί κ η σ ε τ ο υ ς Τ ο ύ ρ κ ο υ ς στις μ ά χ ε ς τ ο υ Κ ύ μ α ι ο υ και τ η ς Αρνισσας, η Στρα­ τιά π ρ ο ω θ ή θ η κ ε π ρ ο ς Φλώρινα και Καστοριά και


Η ε π ι κ ή μ ά χ η σ τ ο Κιλ­ κίς ( 1 9 - 2 0 Ι ο υ ν ί ο υ 1 9 1 3 ) , όπως παρου­ σ ι ά ζ ε τ α ι από τ ο ν λαϊκό καλλιτέχνη της εποχής.

Η μάχη του Λαχανά σε γκραβούρα της εποχής.


Ελληνικά τμήματα δια­ σχίζουν τον Στρυμόνα στην περιοχή της Κρέσνας. ( φ ω τ . Π.Μ.)

Ανάπαυση

Ευζώνων

στην Αετοράχη μετά τη μάχη. Μέτωπο Ηπείρου, ( φ ω τ . Π.Μ.)


Κατασκευή πρόχειρων Θέσεων για την τ ά ξ η στοιχείων βαρέως πυροβολικού, ( φ ω τ . Π.Μ.;

Μ α χ η τ έ ς προ τ ο υ Μ π ι ζανίου έτοιμοι για εξόρμηση. Το οχυρό ύ ψ ω μ α " Μ π ι ζ ά ν ι " απο­ τελούσε τμήμα του συνολικού φρουριακού σ υ γ κ ρ ο τ ή μ α τ ο ς Ιωαννίνων. Η επίθεση κατά του Μπιζανίου ξ ε κ ί ν η σ ε τ η ν 1-121 9 1 2 και το οχυρό κ α τ ε λ ή φ θ η μετά την πτώση των Ιωαννίνων στις 21-2-1913. ( φ ω τ . Π.Μ.]


Ο Βασιλιάς Αλέξαν­ δρος επιθεωρεί το Στρατό το 1917. ( φ ω τ . Π.Μ.)

Μεταφορά Πολεμοφο­ δίων στη Μ α κ ε δ ο ν ί α . Έξω από τ η ν Ε λ α σ σ ώ να. Ε λ λ η ν ο τ ο υ ρ κ ι κ ό ς Πόλεμος, ( φ ω τ . Π.Μ.)


Τα ελληνικά πυροβό­ λα βομβαρδίζοντα εκ της κανέτας το Μπιζάνι. 1 9 1 2 - 1 3 . ( φ ω τ . Π.Μ.)

Πυροβολητές κατά την εκπαίδευση, ( φ ω τ . Π.Μ.)


Σκοπός Γέφυρας ποταμού Αξιού, ( φ ω τ . Π.Μ.)

Εφοδος του Ευζωνικού. ( φ ω τ . Π.Μ.)


Ελληνοτουρκικός Πόλεμος. Προφυλακές, ( φ ω τ . Π.Μ.)

Διμοιρία Πεζικού κατά τη διάρκεια αναπαύσε­ ως. Σ τ ο β ά θ ο ς δ ι α κ ρ ί ­ ν ε τ α ι σ υ σ κ ε υ ή οπτι­ κού τηλέγραφου, ( φ ω τ . Π.Μ.)


Πυροβολικό σε δράση κατά τους Βαλκανι­ κούς Πολέμους (191213). Β' Β α λ κ α ν ι κ ό ς Πόλεμος. Επιχειρή­ σεις στην πεδιάδα Στρωμνίτσας. ( φ ω τ . Π.Μ.) παρά τ η σ θ ε ν α ρ ή αντίσταση τ ο υ ε χ θ ρ ο ύ , μ έ σ ω τ η ς διάβασης Π ι σ ο δ ε ρ ί ο υ , εισήλθε στη Βόρειο Ή π ε ι ρ ο . Τ η ν 7η Δ ε κ ε μ β ρ ί ο υ , η ημιλαρχία τ η ς 3ης Μεραρ­ χίας α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ ε τ η ν Κορυτσά. Οι Τούρκοι ό μ ω ς κατείχαν α κ ό μ η τη νότια Ή π ε ι ρ ο . Τελικά ύ σ τ ε ρ α α π ό σειρά ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν , π ε ρ ι ο ρ ί σ τ η κ α ν στην γ ύ ρ ω α π ό τα Ιωάννινα περιο­ χ ή , στην ο χ υ ρ ή γ ρ α μ μ ή Μπιζανίου. Μετά α π ό τ η ν άφιξη ε ν ι σ χ ύ σ ε ω ν α π ό τ η Μακε­ δονία α ν ε λ ή φ θ η γ ε ν ι κ ή ε π ί θ ε σ η π ο υ κατέληξε στη διάσπαση

του

εχθρικού

μετώπου.

Την

21η

Φ ε β ρ ο υ α ρ ί ο υ 1913, υ ψ ώ θ η κ ε η γαλανόλευκη στα Ιωάννινα. Μέχρι τ η ν 5η Μαρτίου 1913, ο Ελληνικός Σ τ ρ α τ ό ς είχε προελάσει ω ς τ ο Τ ε π ε λ έ ν ι . Σ τ ο μετα­ ξύ είχαν α π ε λ ε υ θ ε ρ ω θ ε ί και τα νησιά τ ο υ Ανατολι­ κ ο ύ Αιγαίου. Οι συνολικές α π ώ λ ε ι ε ς τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ κατά τ ο ν Α ' Βαλκανικό

Πόλεμο έφτασαν τους

2.374 ν ε κ ρ ο ύ ς και τ ο υ ς 9.353 τ ρ α υ μ α τ ί ε ς . Σ τ ο υ ς α ρ ι θ μ ο ύ ς α υ τ ο ύ ς δ ε ν περιλαμβάνονται οι ν ε κ ρ ο ί και οι τ ρ α υ μ α τ ί ε ς α π ό άλλες, π έ ρ α τ η ς ε χ θ ρ ι κ ή ς δ ρ ά σ η ς αιτίες. Χάρις στο αίμα τ ω ν π α �� δ ι ώ ν τ η ς η Ελλάδα, μέσα σε π έ ν τ ε μ ή ν ε ς είχε διπλασιαστεί. Είχε επα­ νεντάξει στην αγκάλη τ η ς τ η ν Ή π ε ι ρ ο , τ ο μεγαλύ­ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ η ς Μ α κ ε δ ο ν ί α ς και τα νησιά τ ο υ Αιγαί­ ου, ε κ τ ό ς τ ω ν Δ ω δ ε κ α ν ν ή σ ω ν .


i Ωριαία στάση πεζικού τμήματος. ( φ ω τ . Π.Μ.)

Ελληνοτουρκικός Πόλεμος. Αξιός. -

( φ ω τ . Π.Μ.)


Β ο υ λ γ ά ρ ω ν ήταν ε π ί σ η ς

βαριές.

Συνελήφθησαν

ε π ί σ η ς 2. 500 Βούλγαροι αιχμάλωτοι και κυριεύτη­

14-7-1919. Παρίσι. Π α ρ έ λ α σ η για τη νίκη των συμμάχων στην Κεντρική Λεωφόρο του Παρισιού, ( φ ω τ . Π.Μ.)

Διχασμός

κ α ν 19 πυροβόλα. Ακολούθησε νέα φ ο ν ι κ ή μ ά χ η

Α μ έ σ ω ς μετά τ ο π έ ρ α ς τ ω ν Βαλκανικών Πολέ­

σ τ η ν π ε ρ ι ο χ ή τ η ς λ ί μ ν η ς τ η ς Δοϊράνης, ό π ο υ και

μ ω ν , α π ο φ α σ ί σ τ η κ ε νέα α ν α δ ι ο ρ γ ά ν ω σ η τ ο υ στρα­

πάλι με τη λ ό γ χ η α ν α τ ρ ά π η κ α ν οι Βούλγαροι. Ακο­

τού. Τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο τ ο υ 1913 σ υ γ κ ρ ο τ ή θ η κ ε μια

λ ο ύ θ η σ α ν ν έ ε ς σ φ ο δ ρ έ ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς στη Μ π ο υ -

α κ ό μ η μεραρχία, η 11η Μεραρχία Π ε ζ ι κ ο ύ , ε ν ώ

μ π ί ν α , σ τ η ν Κοπρίβλιανη, στα στενά τ η ς Κ ρ έ σ ν α ς

π ρ ο ς τα τέλη τ ο υ ίδιου έ τ ο υ ς ψ η φ ί σ τ η κ ε ο ν έ ο ς

και στο Σιμιτλή, για να υ π ο χ ρ ε ω θ ο ύ ν οι Βούλγαροι

προσωρινός

να α ν α γ ν ω ρ ί σ ο υ ν τ η ν ήττα τ ο υ ς .

π ε ζ ι κ ό α ν α σ υ γ κ ρ ο τ ή θ η κ ε και π ε ρ ι ε λ ά μ β α ν ε τώρα

οργανισμός

του

στρατεύματος.

Το

Ο ν έ ο ς π ό λ ε μ ο ς , αν και δ ι ή ρ κ ε σ ε έναν μόλις

37 σ υ ν τ ά γ μ α τ α π ε ζ ι κ ο ύ και 5 σ υ ν τ ά γ μ α τ α ε υ ζ ώ ­

μήνα, ή τ α ν κατά π ο λ ύ α ι μ α τ η ρ ό τ ε ρ ο ς τ ο υ π ρ ο η ­

ν ω ν . Τα τελευταία είχαν τ η ν π ε ρ ί φ η μ η δ ι π λ ή αρίθ­

γ ο υ μ έ ν ο υ . Οι ν ε κ ρ ο ί τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ ξεπέ­

μ η σ η , δηλαδή τ ο Ι ο Σ ύ ν τ α γ μ α Ε υ ζ ώ ν ω ν έ φ ε ρ ε

ρασαν τ ι ς 5.800 και οι τ ρ α υ μ α τ ί ε ς έ φ τ α σ α ν τ ι ς

παράλληλα και τ ο ν α ρ ι θ μ ό 38 στη διάταξη μ ά χ η ς

24.000 ά ν δ ρ ε ς . Ωστόσο χ ά ρ ι ς στις θ υ σ ί ε ς α υ τ έ ς

τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ , το 2ο έ φ ε ρ ε τ ο ν α ρ ι θ μ ό 39 ως το 5ο

α π ε λ ε υ θ ε ρ ώ θ η κ ε και η Ανατολική Μακεδονία και

π ο υ έ φ ε ρ ε τ ο ν αριθμό 42. Έ τ σ ι τ α Σ υ ν τ ά γ μ α τ α

π ρ ο σ ω ρ ι ν ά η Δ υ τ ι κ ή Θ ρ ά κ η . Χάρις στις Μεγάλες

Ε υ ζ ώ ν ω ν α ρ ι θ μ ο ύ ν τ ο ως ε ξ ή ς 1/38, 2/39, 3/40, 4/41

Δυνάμεις όμως, η Δυτική Θράκη παραχωρήθηκε

και 5/42. Το ό π λ ο τ ο υ Ι π π ι κ ο ύ σ υ γ κ ρ ο τ ε ί τ ο α π ό 8

σ τ η ν η τ τ η μ έ ν η Βουλγαρία και η Βόρεια Ή π ε ι ρ ο ς

σ υ ν τ ά γ μ α τ α ι π π ι κ ο ύ και μία ανεξάρτητη επιλαρχία.

στο ν ε ο σ ύ σ τ α τ ο κρατικό μ ό ρ φ ω μ α π ο υ ονομάστη­

Τα 4 σ υ ν τ ά γ μ α τ α ι π π ι κ ο ύ σ υ γ κ ρ ό τ η σ α ν τη Μεραρ­

κε Αλβανία. H λήξη τ ω ν Β α λ κ α ν ι κ ώ ν Π ο λ έ μ ω ν

χία Ι π π ι κ ο ύ τ ω ν δ ύ ο ταξιαρχιών ι π π ι κ ο ύ (η μία

βρήκε

ενεργή,

τ η ν Ελλάδα π α ν ί σ χ υ ρ η στα πλαίσια τ ο υ

η

άλλη

επιστρατευόμενη).

Τα

άλλα

4

γ ε ω π ο λ ι τ ι κ ο ύ τ η ς χ ώ ρ ο υ , μ ε έναν ε μ π ε ι ρ ο π ό λ ε μ ο

σ υ ν τ ά γ μ α τ α ε ν τ ά χ θ η κ α ν ω ς οργανικά στα νεοσυ-

στρατό με υ ψ η λ ό φ ρ ό ν η μ α , καλά ε ξ ο π λ ι σ μ έ ν ο και

γ κ ρ ο τ η μ έ ν α σ ώ μ α τ α σ τ ρ α τ ο ύ . Σε αυτά ε ν τ ά χ θ η κ α ν

ε φ ο δ ι α σ μ έ ν ο . Σίγουρα υ π ή ρ ξ α ν π ρ ο β λ ή μ α τ α , ειδι­

ε π ί σ η ς και τα σ υ ν τ ά γ μ α τ α π ε δ ι ν ο ύ π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ ,

κά σ τ ο ν σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό τ ω ν ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν , τα οποία

ε ν ώ στις μ ε ρ α ρ χ ί ε ς δ ι α τ έ θ η κ α ν ορειβατικά π υ ρ ο ­

εν πολλοίς δ ε ν ε π ι λ ύ θ η κ α ν δραστικά ως το 1922

βόλα.

τουλάχιστον.

φρουριακού

Συγκροτήθηκαν

επίσης

πυροβολικού

δύο

συντάγματα

(Θεσσαλονίκης

και


μ α τ ι κ ο ύ ς ό π λ ω ν και σ ω μ ά τ ω ν . Από τα τελευταία, πολλά μόλις το 1914 σ υ σ τ ή θ η κ α ν ε π ί σ η μ α . Βάσει τ ο υ π ρ ο σ ω ρ ι ν ο ύ ο ρ γ α ν ι σ μ ο ύ η χ ώ ρ α δ ι α ι ρ έ θ η κ ε σε π έ ν τ ε σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ έ ς π ε ρ ι ο χ έ ς -μία ανά σ ώ μ α σ τ ρ α τ ο ύ . Με τ η ν έναρξη τ ο υ Α' Π α γ κ ο σ μ ί ο υ Π ο λ έ μ ο υ , μ ε τ ε κ λ ή θ η η γαλλική σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή α π ο σ τ ο λ ή π ο υ

Συμμετοχή της Ελλά­ δας στον Α' Παγκό­ σμιο Π ό λ ε μ ο . Παρέλαση τμήματος Διαβιβαστών, ( φ ω τ . Π.Μ.)

είχε π ρ ο σ φ έ ρ ε ι πολλά στην α ν α γ έ ν ν η σ η τ ο υ Ελλη­ νικού Σ τ ρ α τ ο ύ . Α π ό τα τέλη τ ο υ 1913 ε π ί σ η ς , έγινε συστηματι-

Από τ η ν ε π ι θ ε ώ ρ η σ η τμήματος Στρατού της Εθνικής Αμυνας στη Μ α κ ε δ ο ν ί α από τ ο ν Ελευθέριο Βενιζέλο. Διακρίνεται ο Στρατη­ γός Reqnand. ( φ ω τ . Π.Μ.)


Τυφεκιοφόρος πεζι­ κού το 1 9 2 1 . Φορά τη διάσημη χακί στολή και είναι οπλισμένος με τυφέκιο Μάννλι­ χερ. Φέρει γαλλικού τύπου ε ξ ά ρ τ η σ η και κράνος τύπου «Αντριάν». (Πίνακας του Στέλιου Νιγδιόπουλου.)


κράτη με σύνορα στην π ε ρ ι ο χ ή τ ο υ Ο λ ύ μ π ο υ . Ακο^

Άνδρες του ηρωικού

λ ο ύ θ η σ α ν τ α ρ α χ έ ς . Σ τ η ν Αθήνα σ υ μ μ α χ ι κ ό αποβα­

5/42 Σ υ ν τ ά γ μ α τ ο ς

τικό άγημα, α π ό τ ο ν στόλο π ο υ ν α υ λ ο υ χ ο ύ σ ε στο

Ε υ ζ ώ ν ω ν σ τ ο Πατταζ-

Φάληρο, α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ τ η κ ε με τα όπλα ε π ι τ υ χ ώ ς . Ο

λί. Δ ι α κ ρ ί ν ο ν τ α ι τ α

ν α υ τ ι κ ό ς α π ο κ λ ε ι σ μ ό ς τ η ς ΑΝΤΑΝΤ ό μ ω ς προκά­ λεσε λοιμό στην "παλαιά" Ελλάδα. H διορισμένη α π ό τ ο ν βασιλιά Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο κ υ β έ ρ ν η σ η αναγκά­ στηκε, υ π ό τη σ υ μ μ α χ ι κ ή πίεση, να εκδόσει διά­ τ α γ μ α α π ο σ τ ρ ά τ ε υ σ η ς . H κατάσταση ω σ τ ό σ ο εξα­

γαλλικής προέλευσης ολττοττολυδόλα Σ ω σ ά υποδ. 1 9 1 5 . ( φ ω τ . Π.Μ.)

κ ο λ ο υ θ ο ύ σ ε να είναι έ κ ρ υ θ μ η . Σ τ η Θεσσαλονίκη, μ ε τ η ν ενίσχυση τ ω ν Συμ­

Τάξη πολυβόλου

μ ά χ ω ν , ο Βενιζέλος ως το Φ ε β ρ ο υ ά ρ ι ο τ ο υ 1917

Σβάρτσλοζ στη γραμ­

σ υ γ κ ρ ό τ η σ ε τ ο Σ ώ μ α Σ τ ρ α τ ο ύ τ η ς Ε θ ν ι κ ή ς Αμύ-

μ ή μ ά χ η ς . ( φ ω τ . Π.Μ.)


Π ε ζ ι κ ο ύ ) ήχαν η π ρ ώ χ η π ο υ σ υ μ μ ε χ ε ί χ ε σχις επι­ χ ε ι ρ ή σ ε ι ς χου

Μακεδόνικου

Μ ε χ ώ π ο υ , χο

Μάιο

χ ο υ 1917 (Καχάληψη Ραβίνε). Τ ο ν Ιούνιο χ ο υ 1917, μεχά χον ε ξ α ν α γ κ α σ μ ό σε π α ρ α ί χ η σ η χου Κωνσχανχίνου, ο Βενιζέλος επέσ χ ρ ε ψ ε σχην Αθήνα. H Ελλάδα ε π α ν ε ν ώ θ η κ ε και κ ή ρ υ ξ ε χον π ό λ ε μ ο σχις Κ ε ν χ ρ ι κ έ ς Δ υ ν ά μ ε ι ς . Αμέ­ σως

μεχά

καχεβλήθη

προσπάθεια

ανασύνχαξης

χ ο υ σχραχού για να πολεμήσει σχο π λ ε υ ρ ό χ ω ν δ υ ν ά μ ε ω ν χ η ς ΑΝΤΑΝΤ. Το όλο έργο ανέλαβε γαλ­ λική σχραχιωχική αποσχολή υ π ό χ ο υ ς σ χ ρ α χ η γ ο ύ ς Μ π ρ ε κ έ αρχικά και Μ π ο ρ ν χ ώ αργόχερα. Αποφασίσχηκε η σ υ γ κ ρ ό χ η σ η δ ύ ο σ ω μ ά χ ω ν σχραχού, χα οποία, μ α ζ ί με χο Σ ώ μ α Ε θ ν ι κ ή ς Α μ υ ν α ς , θα σ υ γ κ ρ ο χ ο ύ σ α ν σχραχιά. Κάθε σ ώ μ α θα περιελάμ­ βανε χρεις μ ε ρ α ρ χ ί ε ς . Κάθε μεραρχία θα διέθεχε χρία συνχάγμαχα π ε ζ ι κ ο ύ , χρεις μ ο ί ρ ε ς πυροβολι­ κ ο ύ και μία μοίρα π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ υ π ο σ χ ή ρ ι ξ η ς πεζι­ κ ο ύ , μία ημιλαρχία ι π π ι κ ο ύ , δ ύ ο λ ό χ ο υ ς μ η χ α ν ι κ ο ύ και

υπηρεσίες.

Διαχέθηκαν

μεγάλες

ποσόχηχες

γαλλικού κ υ ρ ί ω ς ο π λ ι σ μ ο ύ , ό π ω ς χ υ φ έ κ ι α Αεμπέλ, οπλοπολυβόλα Σ ω σ ά υ π ο δ ε ί γ μ α χ ο ς 1915, πολυβόλα Σενχ Ανδρες της 2ης Μεραρχίας Πεζικού σε χ α ρ α κ ώ μ α τ α , κάπου στο μικρασιατικό μέτωπο, ( φ ω τ . Π.Μ.)

Εχιέν,

χυφέκια

με

μηχανισμό

εκχόξευσης

ν η ς . Απεχελείχο α π ό χρεις μ ε ρ α ρ χ ί ε ς , χη Μεραρχία

ο π λ ο β ο μ β ί δ ω ν Α ε μ π έ λ κλπ. Κάθε χ ά γ μ α διέθεχε

Κρήχης, χη Μεραρχία Σ ε ρ ρ ώ ν και χη Μεραρχία

χώρα χρεις λ ό χ ο υ ς χ υ φ ε κ ι ο φ ό ρ ω ν και έναν λόχο

Αρχιπελάγους. Αίγο π ρ ι ν χην ε π ί σ η μ η είσοδο χ η ς

π ο λ υ β ό λ ω ν . 'Εχσι κ ά θ ε χ ά γ μ α μ π ο ρ ο ύ σ ε να παρα-

Ελλάδας σχον π ό λ ε μ ο , η Σχραχιά Ε θ ν ι κ ή ς Α μ ύ ν η ς

χάξει 18-24 οπλοπολυβόλα και 8-12 πολυβόλα. Επί­

έ φ χ α σ ε να α ρ ι θ μ ε ί 55.000 ά ν δ ρ ε ς . H Μεραρχία Σ ε ρ ρ ώ ν (η π ρ ώ η ν 6η Μεραρχία

σης 40 ά ν δ ρ ε ς ανά λόχο ε φ ο δ ι ά σ χ η κ α ν με χ υ φ έ κ ι α Λεμπέλ με μηχανισμό εκχόξευσης οπλοβομβίδων. Το

Πυροβολικό

ενισχύθηκε

επίσης

με

76

νέα

χαχυβόλα πυ ρ ο βό λα χ ω ν 75 χλσχ. Αυχή χην περίο­ δο χ ο ρ η γ ή θ η κ α ν για Ελληνικό

Σχραχό.

πρώχη

Ήχαν

φορά

γαλλικής

κράνη

σχον

προέλευσης

χ ύ π ο υ Ανχριάν. Το ηθικό ωσχόσο χου σχραχού δεν ήχαν υ ψ η λ ό εξαιχίας χου δ ι χ α σ μ ο ύ . Σ χ η ν 3η Μεραρχία εκδηλώ­ θ η κ ε ακόμα και αιμαχηρό σχασιακό κίνημα. Οι σ υ ν έ π ε ι ε ς χ η ς διχόνοιας ε κ δ η λ ώ θ η κ α ν π ο λ ύ πιο ένχονα αργόχερα και ο δ ή γ η σ α ν σχη μικρασιαχική καχασχροφή. Το Μάϊο χου 1918 χο Σ ώ μ α Ε θ ν ι κ ή ς Α μ ύ ν η ς ε π ι χ έ θ η κ ε καχά χ η ς α π ό χ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο β ο υ λ γ ά ρ ο υ ς κ α χ ε χ ο μ έ ν η ς ε ξ έ χ ο υ σ α ς χου Σκρα. Ύσχερα α π ό σ φ ο δ ρ ή σ ύ γ κ ρ ο υ σ η οι ελληνικές δ υ ν ά μ ε ι ς έκαμ­ ψ α ν χην ε χ θ ρ ι κ ή ανχίσχαση και π ρ ο ω θ ή θ η κ α ν ε π ί μ ε χ ώ π ο υ μ ή κ ο υ ς 12 χιλιομέχρων. H νίκη αυχή είχε 0 Κύπριος επίλαρχος

κ υ ρ ί ω ς ε π ί δ ρ α σ η ε π ί χου η θ ι κ ο ύ χ ω ν ελληνικών

Ιωάννης Τσαγγαρίδης,

δ υ ν ά μ ε ω ν . 'Εχσι, όχαν χ η ν 1η Σ ε π χ ε μ β ρ ί ο υ 1918

έ ν α ς από τ ο υ ς χ ι λ ι ά ­ δες

ήρωες της

Μικρασιατικής Εκστρατείας, ( φ ω τ . Π.Μ.)

άρχισε η γ ε ν ι κ ή σ υ μ μ α χ ι κ ή ε π ί θ ε σ η σχο Μακεδό­ νικο Μ έ χ ω π ο , ο Ελληνικός Σ χ ρ α χ ό ς δ ε ν έ δ ω σ ε α π λ ώ ς χο π α ρ ό ν , αλλά π ο λ έ μ η σ ε με εξαιρεχική γενναιόχηχα.

Ελληνικές

δυνάμεις

συμμεχείχαν

σε

όλες χις ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς , ε ν χ ε χ α γ μ έ ν ε ς σε συμμαχι-


Έλληνες άμαχοι σ φ α γ μ έ ν ο ι από τ ο υ ς Τούρκους στο Παπαζλί το 1919. Οι ελληνι­ κοί μ ι κ ρ α σ ι α τ ι κ ο ί πλη­ θυσμοί υπέφεραν τα π ά ν δ ε ι ν α από τ η ν τουρκική βαρβαρότητα σ ε π ο λ λ έ ς περιπτώ­ σεις. Το κεμαλικό καθεστώς ωστόσο

Η Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών Στις

2

Μαΐου

1919,

ύστερα

από

συστηματοποίησε τ ο υ ς δ ι ω γ μ ο ύ ς επιδιώ­ συμμαχική

κοντας την εθνική

εντολή, τ μ ή μ α τ α τ η ς 1ης Μεραρχίας Π ε ζ ι κ ο ύ απο­

εκκαθάριση των μη

βιβάστηκαν στην π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ η ς Ιωνίας Σ μ ύ ρ ν η .

μουσουλμανικών

Αρχιζε έτσι έ ν α ς ε π ι κ ό ς α γ ώ ν α ς π ο υ έμελλε να διαρκέσει τρία χρόνια και να στοιχίσει, ελέω Συμ­

πλη­

θ υ σ μ ώ ν , ( φ ω τ . Π.Μ.)

μ ά χ ω ν και ελληνικής διχόνοιας, π ο τ α μ ο ύ ς ελληνι­ κού αίματος. Α π ό τ η ν π ρ ώ τ η κιόλας σ τ ι γ μ ή τ α ελληνικά τ μ ή μ α τ α α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ α ν έ ν ο π λ η αντίστα­ ση. Το 2ο Τ ά γ μ α τ ο υ 1/38 Σ υ ν τ ά γ μ α τ ο ς Ε υ ζ ώ ν ω ν δέχτηκε πυρά καθώς παρήλαυνε στους δρόμους τ η ς Σ μ ύ ρ ν η ς υ π ό τις ε π ε υ φ η μ ί ε ς τ ω ν Χριστιανών κ α τ ο ί κ ω ν της. Από τα

πυρά

έ π ε σ α ν ν ε κ ρ ο ί οι

Ε ύ ζ ω ν ε ς Βασίλειος Δάλαρης και Γ ε ώ ρ γ ι ο ς Π α π α Τ ο 5/42 Σ ύ ν τ α γ μ α Ευζώνων του συνταγ­ ματάρχη Νικόλαου Πλαστήρα, υπήρξε ίσως η πιο ξ α κ ο υ σ τ ή μονάδα του Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ στη Μικρά Ασία. Με εντολή του διοικητή του το σύνταγμα

οργάνωσε

και τ μ ή μ α ιππικού. Ο ι έφιπποι ε ύ ζ ω ν ε ς ε κ τ ε ­ λούσαν αποστολές αναγνώρισης του σ υ ν τ ά γ μ α τ ο ς και ή τ α ν οι πρώτοι που κ α τ α ­ δίωκαν τον ηττημένο εχθρό. Πολεμούσαν σ υ ν ή θ ω ς π ε ζ ο ί , όπως ακριβώς οι δραγώνοι του 17ου αιώνα, ( φ ω τ . Π.Μ.)


Η πόλη του Αφιόν Καραχισάρ. (φωτ. Π.Μ.)

Το Εσκί Σεχήρ, το βυζαντινό Δορύλαιο. Γύρω από την πόλη αυτή διεξήχθησαν σφοδρές, νικηφόρες για τον Ελληνικό Στρατό, μάχες, (φωτ. Π.Μ.)


κώστας. Ή τ α ν οι πρώτοι Έ λ λ η ν ε ς στρατιώτες που

για τα ελληνικά σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α . H εκλογική ήττα

Άνδρες του 3ου

έ π ε σ α ν στη γ η τ η ς Ιωνίας.

ό μ ω ς τ ο υ Ε λ ε υ θ ε ρ ί ο υ Βενιζέλου -1η Ν ο ε μ β ρ ί ο υ

Συντάγματος Ιππικού

τον

1920- ήταν το έ ν α υ σ μ α για το ξ έ σ π α σ μ α τ η ς θύελ­

στο Εσκί Σεχήρ.Το

Φεβρουάριο τ ο υ 1920, οι ελληνικές δ υ ν ά μ ε ι ς στη

λας, η οποία ε ν τ ά θ η κ ε μετά τ η ν ε π ι σ τ ρ ο φ ή τ ο υ

Σύνταγμα διακρίθηκε

Μικρά Ασία είχαν α υ ξ η θ ε ί σε έξι μεραρχίες. Τα δύο

Κωνσταντίνου

ιδιαίτερα στη μάχη

σώματα στρατού, το Α' (1η και 2α Μεραρχίες) και

βριο τ ο υ ίδιου έ τ ο υ ς . Πολλοί φιλοβενιζελικοί αξιω­

το Σ μ ύ ρ ν η ς (13η Μεραρχία, Μεραρχία Σ μ ύ ρ ν η ς ,

ματικοί, μεταξύ τ ω ν ο π ο ί ω ν και ο διοικητής τ η ς

Λόγω

της

αυξανόμενης

έντασης,

ως

στον ελληνικό θ ρ ό ν ο τον Δεκέμ­

Μεραρχία Κ υ δ ω ν ι ώ ν και Μεραρχία Αρχιπελάγους)

του Εσκί Σεχήρ. (φωτ. Π.Μ.)

σ υ γ κ ρ ό τ η σ α ν τη Στρατιά Κ α τ ο χ ή ς Μικρός Ασίας. Το καλοκαίρι τ ο υ 1920, υ π ό τις ευλογίες τ ω ν Συμμάχων, ο

Ελληνικός Σ τ ρ α τ ό ς ε π έ κ τ ε ι ν ε τη

ζ ώ ν η κ α τ ο χ ή ς π ρ ο ς τα βόρεια κ α τ α λ α μ β ά ν ο ν τ α ς την Π ά ν ο ρ μ ο , τα Μουδανιά, και την Π ρ ο ύ σ α . Σ τ ο κέντρο είχε κ α τ α λ η φ θ ε ί το Αξάριο, η Φιλαδέλφεια, και το Σαλιχλή. Από την αρχή ω σ τ ό σ ο π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν πρα­ κτικές δυσκολίες. Η π ρ ώ τ η α φ ο ρ ο ύ σ ε τον ανεφο­ διασμό τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ σε σ υ ν δ υ α σ μ ό με την πανσπερμία του υλικού. Υπήρχαν τουλάχιστον τέσσε­ ρις δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ο ί τ ύ π ο ι τ υ φ ε κ ί ω ν , τ ρ ε ι ς διαφορετι­ κοί τ ύ π ο ι

πολυβόλων

και

πολλοί

περισσότεροι

π υ ρ ο β ό λ ω ν , α ν α μ ε μ ι γ μ έ ν ο ι στις μεραρχίες. H δεύ­ τερη δυσκολία α φ ο ρ ο ύ σ ε τ ο μ ή κ ο ς τ ο υ μ ε τ ώ π ο υ το οποίο ήταν π ο λ ύ ε κ τ ε τ α μ έ ν ο για να κρατείται ε π α ρ κ ώ ς και η τρίτη είχε να κάνει με τ η ν ελαττω­ ματική επικοινωνία τ ο υ αρχηγείου τ η ς Στρατιάς στη Σ μ ύ ρ ν η μ ε τ ι ς α π ο μ α κ ρ υ σ μ έ ν ε ς μ ο ν ά δ ε ς τ η ς . Ωστόσο, ως το Νοέμβριο τ ο υ 1920 και παρά το

Στρατιάς Μικράς Ασίας, Αεωνίδας Π α ρ α σ κ ε υ ό π ο υ -

Αποβίβασητου του 1/38 1/38 Αποβίβαση

φλερτ τ ω ν Γάλλων και Ιταλών Σ υ μ μ ά χ ω ν μ ε τον

λος, α π ο χ ώ ρ η σ α ν α π ό το στράτευμα. Οι πλέον

Συντάγματος ΕυζώΕυζώ­ Συντάγματος

Κεμάλ, η κατάσταση εξελισσόταν σχετικά ευνοϊκά

φανατικοί κ α τ έ φ υ γ α ν στην Κωνσταντινούπολη

νων νωνστη στηΣμύρνη. Σμύρνη, (φωτ. Π.Μ.)


Το πεζικό σε δράση στο Γιλντίζ Νταγ. (φωτ. Π.Μ.)

Εύζωνες εφορμούν κατά του εχθρού. Ορι­ σμένοι φορούν κράνη. (φωτ. Π.Μ.)


Σ ώ μ α Σ μ ύ ρ ν η ς , ήταν η δ ι ε ρ ε ύ ν η σ η τ ω ν δ υ ν α τ ο τ ή ­

Τα υψώματα του Καλέ

τ ω ν τ ο υ κεμαλικού στρατού. Μετά α π ό αντιπερι-

Γκρότο. Εδώ διεξή­

σ π α σ τ ι κ ή ενέργεια τ ο υ Α ' Σ ώ μ α τ ο ς Σ τ ρ α τ ο ύ , τ ο Γ '

χθησαν οι φονικότε-

Σ ώ μ α (7η και 10η Μεραρχίες) εξόρμησε κατά τ ο υ ε χ θ ρ ο ύ και α π ό τις π ρ ώ τ ε ς ώ ρ ε ς α ν έ τ ρ ε ψ ε τις α σ θ ε ν ε ί ς αρχικά αντιστάσεις του. Τ η ν 27η Δεκεμ­

ρες μάχες του πολέ­ μου, (φωτ. Π.Μ.)

βρίου η 7η Μεραρχία ε π ι τ έ θ η κ ε στις ο χ υ ρ ω μ έ ν ε ς τ ο υ ρ κ ι κ έ ς δ υ ν ά μ ε ι ς στη γ ρ α μ μ ή Κοβαλίτσα- Ακπι-

ν α ς και τις α ν έ τ ρ ε ψ ε ύστερα α π ό σ φ ο δ ρ ό αγώνα,

Εφοδιοπομπές διέρχο­

π ο υ διήρκεσε ω ς την 28η. Τ η ν ε π ο μ έ ν η τ ο Σ ώ μ α

νται πλωτή γέφυρα,

π ή ρ ε το δ ρ ό μ ο τ η ς ε π ι σ τ ρ ο φ ή ς και ο Κεμάλ συνε­ χάρη το διοικητή τ η ς π ε ρ ι ο χ ή ς Ι σ μ έ τ Ινονού για τη "νίκη" τ ο υ . Τ η ν ά π ο ψ η τ ο υ δ υ σ τ υ χ ώ ς υ ι ο θ έ τ η σ α ν και υ ι ο θ ε τ ο ύ ν οι περισσότεροι Δυτικοί ιστορικοί ω ς τις μ έ ρ ε ς μας, π ι σ τ ώ ν ο ν τ α ς έτσι τον τ ο υ ρ κ ι κ ό στρατό με μια α ν ύ π α ρ κ τ η νίκη.

κατά τη διάρκεια της προέλασης του στρα­ τού μας στην καρδιά της Ανατολίας, (φωτ. Π.Μ.)


H ε π ι θ ε τ ι κ ή α ν α γ ν ώ ρ ι σ η τ ο υ Γ' Σ ώ μ α τ ο ς έπει­

( Γ ' Σ ώ μ α Σ τ ρ α τ ο ύ ) . Τ η ν 25η Μαρτίου ό μ ω ς , τα

σε το νέο διοικητή τ η ς Σ τ ρ α τ ι ά ς Μικρός Ασίας ότι

ελληνικά τ μ ή μ α τ α α δ υ ν α τ ώ ν τ α ς να διατηρήσουν

χρειαζόταν η ανάληψη μ ε γ ά λ η ς κλίμακος επιθετι­

ε π ' α ό ρ ι σ τ ο ν τις ν έ ε ς τ ο υ ς θέσεις, σ υ μ π τ ύ χ θ η κ α ν

κ ή ς ε π ι χ ε ί ρ η σ η ς για τη συντριβή τ ω ν κ ε μ α λ ι κ ώ ν

στις θέσεις ε κ κ ί ν η σ η ς τ ο υ ς . H διοίκηση τ η ς Στρα­

δ υ ν ά μ ε ω ν . Κύριοι στόχοι ήταν οι πόλεις βάσεις

τιάς ό μ ω ς ε κ π ό ν η σ ε ν έ ο σχέδιο π ο υ π ρ ο έ β λ ε π ε

τ ω ν Κεμαλικών, Εσκί-Σεχήρ, Κιουτάχεια και Αφιόν

την π ε ρ ι κ ύ κ λ ω σ η και κ α τ α σ τ ρ ο φ ή τ ω ν κ ε μ α λ ι κ ώ ν

Καραχισάρ. Για το σ κ ο π ό αυτό η Στρατιά ενισχύ­

δ υ ν ά μ ε ω ν στη γ ρ α μ μ ή Ε σ κ ί Σεχήρ-Αφιόν Καραχι­

θ η κ ε και η δ ύ ν α μ η τ η ς ανήλθε σε 220.000 μάχι­

σάρ. H Στρατιά θα κινείτο σε δύο κ ύ ρ ι ο υ ς άξονες.

μ ο υ ς ά ν δ ρ ε ς . Ιδιαίτερη π ρ ο σ π ά θ ε ι α κ α τ ε β λ ή θ η για

Βόρεια, με αντικειμενικό σ κ ο π ό το Ε σ κ ί Σ ε χ ή ρ , θα

τ η ν ο μ ο γ ε ν ο π ο ί η σ η τ ο υ ο π λ ι σ μ ο ύ ανά μεραρχία.

κ ι ν ο ύ ν τ ο το Γ' Σ ώ μ α Σ τ ρ α τ ο ύ (7η και 10η Μεραρ­

Ε ν ν έ α μ ε ρ α ρ χ ί ε ς εξοπλίστηκαν με τ υ φ έ κ ι α Μάν-

χίες και ένα σ ύ ν τ α γ μ α τ η ς 11ης Μεραρχίας) και το

νλιχερ, μία με Μάουζερ και μία με Λεμπέλ. Οι βοη­

Βόρειο Σ υ γ κ ρ ό τ η μ α Μεραρχιών (3η και 11η Μεραρ­

θ η τ ι κ έ ς μ ο ν ά δ ε ς εξοπλίστηκαν με τ υ φ έ κ ι α Μάου­

χίες). Νότια θα ε π ι τ ί θ ε ν τ ο τα Α' και Β' Σ ώ μ α τ α

ζερ και Γκρα. Αγοράστηκαν ε π ί σ η ς 150 πολυβόλα

Σ τ ρ α τ ο ύ , το Νότιο Σ υ γ κ ρ ό τ η μ α Μεραρχιών και ένα

Χαρτογραφικό από­ σπασμα του Γ' Σώμα­ τος Στρατού,

(φωτ. Π.Μ.)

Σβάρτσλοζ, 20.000 τ υ φ έ κ ι α Λεμπέλ, τόννοι π υ ρ ο -

ανεξάρτητο κλιμάκιο, με π υ ρ ή ν α την 9η Μεραρχία.

μαχτκών και 1.750 αυτοκίνητα. Έ γ ι ν ε ε π ί σ η ς προ­

Συνολικά

μήθεια 37 β α ρ έ ω ν π υ ρ ο β ό λ ω ν τ ω ν 105, 120 και 155

Ταξιαρχία Ι π π ι κ ο ύ . Οι απέναντι τ ο υ ρ κ ι κ έ ς δυνά­

θα

επιτίθεντο

10

μ ε ρ α ρ χ ί ε ς και μια

χλστ. και α ρ ι θ μ ο ύ ορειβατικών π υ ρ ο β ό λ ω ν ικανού

μ ε ι ς υ π ο λ ο γ ί ζ ο ν τ α ν σε 12 μ ε ρ α ρ χ ί ε ς και 4 Μεραρ­

να εξοπλίσει 8 πυροβολαρχίες. Παράλληλα ιδρύθη­

χίες Ι π π ι κ ο ύ .

καν ν έ ε ς α π ο θ ή κ ε ς υλικού, αρτοποιεία και νοσοκο­

H μ ε γ ά λ η ε π ί θ ε σ η άρχισε τ η ν 25η Ιουνίου 1921

μεία. Ωστόσο δ ε ν ήταν όλα ρόδινα και ο α ρ ι θ μ ό ς

και σ η μ ε ί ω σ ε εξ αρχής σ η μ α ν τ ι κ ή π ρ ό ο δ ο . Σ τ ο

τ ω ν α ν υ π ό τ α κ τ ω ν άρχισε να αυξάνεται επικίνδυνα.

νότιο τ μ ή μ α τ ο υ μ ε τ ώ π ο υ οι Τούρκοι εκγατέλει-

Τ η ν 9η Μαρτίου τα Α' και Γ' Σ ώ μ α τ α Σ τ ρ α τ ο ύ

iygv το Αφιόν Καραχισάρ π ο υ κ α τ ε λ ή φ θ η α μ α χ η τ ί

με π έ ν τ ε μ ε ρ α ρ χ ί ε ς και τ η ν Ταξιαρχία Ι π π ι κ ο ύ επι­

την 30η Ιουνίου α π ό τ μ ή μ α τ α τ η ς 4 η ς Μεραρχίας.

τ έ θ η κ α ν . Ως την 14η Μαρτίου τα ελληνικά τμήμα­

Σ τ ο βόρειο τ μ ή μ α τ ο υ μ ε τ ώ π ο υ ό μ ω ς , τα ελληνικά

τα έ φ τ α σ α ν ως το Αφιόν Καραχισάρ (Α' Σ ώ μ α

σ τ ρ α τ ε ύ μ α τ α α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ α ν λυσσαλέα αντίσταση

Στρατού) και τ η ν τ ο π ο θ ε σ ί α Ακπναρ-Κοβαλίτσα

από Τούρκους που προσπαθούσαν απεγνωσμένα


π ο τ α μ ο ύ . Τ η ν 1η Α υ γ ο ύ σ τ ο υ τα Α', Β' και Γ' Σ ώ μ α ­

Τιμητικό άγημα στην

τα Σ τ ρ α τ ο ύ με 9 μ ε ρ α ρ χ ί ε ς και μια ταξιαρχία ιππι­

πόλη του Αξαρίου. Οι

κ ο ύ κ ι ν ή θ η κ α ν και πάλι ανατολικά. Νέος στόχος η

άνδρες φέρουν κράνη

Αγκυρα! Ύστερα από ιδιαίτερα ε π ί π ο ν η πορεία και υ π ό τη σ υ ν ε χ ή παρενόχληση τ ο υ ρ κ ι κ ώ ν τ μ η μ ά τ ω ν τα ελληνικά σ τ ρ α τ ε ύ μ α τ α διέσχισαν τον Σαγγάριο και

τύπου «Αντριάν» και τυφέκια Μάννλιχερ. (φωτ. Π.Μ.)

από την 10η Α υ γ ο ύ σ τ ο υ άρχισαν τ η ν ε π ί θ ε σ η κατά τ η ς κύριας τ ο π ο θ ε σ ί α ς αντίστασης τ ο υ ε χ θ ρ ο ύ . Οι Τούρκοι είχαν οργανώσει την ά μ υ ν α τ ο υ ς σε π ο λ ύ μεγάλο βάθος μ ε επάλληλες σειρές χ α ρ α κ ω μ ά τ ω ν ,

Ουλαμός πολυβόλων τιου 1/38 Συντάγματος Ευζώνων, (φωτ. Π.Μ.)


πολυβολεία και θ έ σ ε ι ς π υ ρ ο β ο λ ι κ ο ύ . Γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς

Σίγουρα δεν ήταν θέμα θέλησης, ό π ω ς αναφέ­

ο Κεμάλ ότι έδινε τον υ π έ ρ π ά ν τ ω ν αγώνα έταξε

ρει στο βιβλίο τ ο υ ο Ξ ε ν ο φ ώ ν Σ τ ρ α τ η γ ό ς , θ έ λ η σ η

πολυβόλα π ί σ ω α π ό τ ι ς α μ υ ν τ ι κ έ ς θ έ σ ε ι ς τ ο υ στρα­

υ π ή ρ χ ε , ό π ω ς υ π ή ρ χ ε και θάρρος. Υπήρχε ό μ ω ς

τ ο ύ τ ο υ με την εντολή να βάλουν κατά τ ω ν υ π ο ­

και κ ό π ω σ η και έλλειψη ε φ ο δ ί ω ν και αντικαταστά­

χωρούντων!

σεων. Δύο μ ε ρ α ρ χ ί ε ς είχαν σταλεί τις π α ρ α μ ο ν έ ς

Επί δύο

σχεδόν

ε β δ ο μ ά δ ε ς διεξήχθησαν

οι

τ η ς ε π ί θ ε σ η ς στην Ανατολική Θ ρ ά κ η και ο α ρ ι θ μ ό ς

πλέον φ ο ν ι κ έ ς μ ά χ ε ς τ ο υ π ο λ έ μ ο υ . Σ τ ο Πολατλί

τ ω ν α ν υ π ό τ α κ τ ω ν ξ ε π έ ρ α σ ε τις 100.000 άνδρες.

και στο Κάλε Γ κ ρ ό τ ο , ο Κεμάλ υ π ο λ ό γ ι ζ ε να ανοί­

Εξίσσου μ ε γ ά λ ο ς ήταν και ο α ρ ι θ μ ό ς τ ω ν λιποτα­

ξει τον τ ά φ ο τ η ς Ελλάδας, ό π ω ς είπε. Υπολόγιζε

κ τ ώ ν . Σ τ η ν Κρήτη σ η μ ε ι ώ θ η κ α ν ακόμα και αιμα­

ό μ ω ς χ ω ρ ί ς την ελληνική ψ υ χ ή και λόγχη. Οι 5η, η

τηρά επεισόδια και σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς μεταξύ α π ο σ π α ­

9η και η 13η Μεραρχίες ε ξ ό ρ μ η σ α ν με α π ί σ τ ε υ τ ο

σ μ ά τ ω ν τ ο υ στρατού και τ η ς Χ ω ρ ο φ υ λ α κ ή ς κατ

θ ά ρ ρ ο ς π ρ ο ς τις ο χ υ ρ έ ς ε χ θ ρ ι κ έ ς θ έ σ ε ι ς στο φαλα­

α ν υ π ό τ α κ τ ω ν . Δ υ σ τ υ χ ώ ς τα θλιβερά αυτά φαινό­

κρό βουνό. Το 5/42 Σ ύ ν τ α γ μ α Ε υ ζ ώ ν ω ν τ ο υ Πλα­

μενα είχαν, εν πολλοίς να κ ά ν ο υ ν με τ η ν αέναη δια­

στήρα, το 2ο Σ ύ ν τ α γ μ α Π ε ζ ι κ ο ύ τ ο υ σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ -

μ ά χ η β α σ ι λ ο φ ρ ό ν ω ν και βενιζελικών. H αποτυχία

χη Ζήρα, η Επιλαρχία τ ο υ Κ υ π ρ ί ο υ επιλάρχου

ό μ ω ς κ α τ ά λ η ψ η ς τ η ς Α γ κ υ ρ α ς βαραίνει και τ η ν

Τσαγγαρίδη,

θέση τους

ηγεσία τ η ς Στρατιάς. Ο σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς τ ω ν ενεργει­

Τ ο ύ ρ κ ο υ ς . Ο "Αέρας" τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ τ ο υ ς

ώ ν μεταξύ τ ω ν σ χ η μ α τ ι σ μ ώ ν ήταν π ρ ο β λ η μ α τ ι κ ό ς .

π α ρ έ σ υ ρ ε . Ο ίδιος ο Κεμάλ ε π έ σ τ ρ ε ψ ε στην Αγκυ­

Σε πολλές π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς οι κατά μ έ τ ω π ο ε π ι θ έ σ ε ι ς

Το αρχαιολογικό από­ σπασμα της Στρατιάς Μικρός Ασίας κατά τη διάρκεια ανασκαφών.

(φωτ. Π.Μ.)

ξεφώλιασαν

από

κάθε

ρα μ ε λ ε τ ώ ν τ α ς την ε κ κ έ ν ω σ η τ ο υ ς . Σ τ ο

Κάλε

θα μ π ο ρ ο ύ σ α ν να α π ο φ ε υ χ θ ο ύ ν με στοιχειώδεις

Γ κ ρ ό τ ο η γαλανόλευκη σ τ ή θ η κ ε π ε ρ ί φ α ν η . Σ τ ο

υ π ε ρ κ ε ρ ω τ ι κ ο ύ ς ελιγμούς, ε ν ώ ακόμα και σε περί­

Τ ο υ ρ μ π ε τ ε π έ τ ο 34ο Σ ύ ν τ α γ μ α Π ε ζ ι κ ο ύ π ο λ έ μ η σ ε

π τ ω σ η ε π ι τ υ χ ο ύ ς κ α τ ά λ η ψ η ς τ η ς Αγκυρας ήταν

μόνο τ ο υ

δύο τ ο υ ρ κ ι κ έ ς

μεραρχίες! Το Αρντίζ

Νταγ, το Τσαλ Νταγ, όλα τα φ ο β ε ρ ά υ ψ ώ μ α τ α

βέβαιο π ω ς ο Ελληνικός Σ τ ρ α τ ό ς δ ε ν θα μ π ο ρ ο ύ ­ σε να παραμείνει για π ο λ ύ εκεί.

κ α τ ε λ ή φ θ η σ α ν . Ως και η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ο υ αρχαίου

Τελικά η Στρατιά έ δ ω σ ε την εντολή οπισθοχώ­

βασιλιά Μήδα, το Γόρδιο, βρισκόταν στην κατοχή

ρησης στη γ ρ α μ μ ή Ε σ κ ί Σ ε χ ή ρ , Κιουτάχεια, Αφιόν

του Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ . H Άγκυρα βρισκόταν 60

Καραχισάρ. Οι Τούρκοι ακολούθησαν διστακτικά.

π ε ρ ί π ο υ χιλιόμετρα ανατολικότερα, δ ε ν κ α τ ε λ ή φ θ η

Απέναντι α π ό τ ο Αφιόν Καραχισάρ ό μ ω ς συγκέ­

όμως ποτέ.

ν τ ρ ω σ α ν εννέα μεραρχίες τ ο υ ς με σ κ ο π ό να επιτε-


f θ ο ύ ν κατά τ ο υ Α ' Σ ώ μ α τ ο ς Σ τ ρ α τ ο ύ . Τ ο Σ ώ μ α

τελειώσει. Το όνειρο είχε σβήσει στη φ λ ε γ ό μ ε ν η

ό μ ω ς τ ο υ ς πρόλαβε και μ ε ε π ι τ υ χ ή ε π ί θ ε σ η τ ο υ ς

Σ μ ύ ρ ν η . Οι α π ώ λ ε ι ε ς τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ στην

διασκόρπισε.

τρίχρονη π ε ρ ι π έ τ ε ι α υ π ή ρ ξ α ν εξαιρετικά βαριές:

Ύστερα α π ό την μεγάλη ε π ί θ ε σ η ακολούθησε μία π ε ρ ί ο δ ο ς " α μ α ρ τ ω λ ή ς ησυχίας" π ο υ δ ι ή ρ κ η σ ε ως τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο τ ο υ 1922. Μικρής κλίμακας επι­ χειρήσεις μ ό ν ο σ η μ ε ι ώ ν ο ν τ α ν . Ό λ ο αυτό το διά­ στημα οι Τούρκοι ενίσχυσαν τις θ έ σ ε ι ς τ ο υ ς σε πολιτικό

και

στρατιωτικό

ε π ί π ε δ ο . Αντίθετα

η

Ελλάδα, α π ο μ ο ν ω μ έ ν η δ ι ε θ ν ώ ς , με τεράστια οικο­ νομικά βάρη και έναν στρατό π ο λ ε μ ο ύ ν τ α ε π ί 10 χρόνια, είχε α π ο σ τ ρ α γ γ ι σ τ ε ί α π ό τις ζ ω τ ι κ έ ς τ ι ς δ υ ν ά μ ε ι ς και δ ε ν υ π ή ρ χ ε και η ισχυρή π ρ ο σ ω π ι κ ό ­ τητα π ο υ θα τ η ς έδινε νέα ώ θ η σ η . Τ ο ν Ιούνιο τ ο υ 1922 σ η μ ε ι ώ θ η κ ε νέα αναδιάτα­ ξη τ ω ν δ υ ν ά μ ε ω ν τ ο υ στρατού. Οι σ τ α θ μ ε ύ ο υ σ ε ς στη Ο ρ ά κ η δ υ ν ά μ ε ι ς ε ν τ ά χ θ η κ α ν στο Δ ' Σ ώ μ α Σ τ ρ α τ ο ύ , ε ν ώ στη Στρατιά Μικρός Ασίας στην οποία υ π ή χ θ η και το Δ' Σ ώ μ α , κ α τ α ρ γ ή θ η κ α ν τα διάφορα σ υ γ κ ρ ο τ ή μ α τ α και

όλες οι

μεραρχίες

ε ν τ ά χ θ η κ α ν στα Α', Β' και Γ' Σ ώ μ α τ α Σ τ ρ α τ ο ύ . Τ η ν 13η Α υ γ ο ύ σ τ ο υ 1922 οι Τούρκοι ε ξ α π έ λ υ σ α ν σφο­ δρή

επίθεση

κατά τ ω ν

ελληνικών

θέσεων

στο

Αφιόν Καραχισάρ. Το ελληνικό μ έ τ ω π ο διασπάται. Παρόλα αυτά η

κατάσταση

δ ε ν δικαιολογούσε

π α ν ι κ ό . Και πάλι ό μ ω ς δ ε ν υ π ή ρ ξ ε σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς και επικοινωνία μ ε τ α ξ ύ τ ω ν σ χ η μ α τ ι σ μ ώ ν , οι διοι­ κ η τ έ ς τ ω ν ο π ο ί ω ν κ ι ν ο ύ ν τ ο στα τυφλά. Σ τ ο Αλή Βεράν π α γ ι δ ε ύ τ η κ α ν τ μ ή μ α τ α τ ω ν Α' και Β' Σ ω μ ά ­ των Στρατού. Ο Ουλαμός Υποψηφίων Ε φ έ δ ρ ω ν Αξιωματικών μέχρι

ενός.

του Ο

Αφιόν

Καραχισάρ

πολέμησε

αντισυνταγματάρχης Αθανάσιος

Σ α κ έ τ α ς με το σ π α θ ί στο χέρι τ έ θ η κ ε ε π ι κ ε φ α λ ή ς τ μ ή μ α τ ο ς και ε π ι τ έ θ η κ ε στον ε χ θ ρ ό βρίσκοντας η ρ ω ι κ ό θάνατο ανάμεσα στα σ π α θ ι σ μ έ ν α κουφά­ ρια τ ω ν Τ ο ύ ρ κ ω ν . H σ ύ γ χ υ σ η ό μ ω ς ήταν π λ ή ρ η ς . Π έ ν τ ε μόλις μ έ ρ ε ς μετά την έναρξη τ η ς τ ο υ ρ κ ι κ ή ς ε π ί θ ε σ η ς , η κ υ β έ ρ ν η σ η α π ο φ ά σ ι σ ε να εγκαταλήψει τη Σ μ ύ ρ ν η . Σ τ ο μ έ τ ω π ο όλα είχαν καταρρεύσει λ ό γ ω του π α ν ι κ ο ύ . Ορισμένοι ψ υ χ ω μ έ ν ο ι διοικη­ τές υποχώρησαν με τα τμήματα τους συντεταγμέ­ να, δίνοντας ν ι κ η φ ό ρ ο υ ς α γ ώ ν ε ς . Ό λ α ό μ ω ς είχαν

25.000 νεκροί, 18.000 α γ ν ο ο ύ μ ε ν ο ι και 49.000 τραυματίες. Από τ η στιγμή τ η ς σ υ γ κ ρ ό τ η σ η ς τ ω ν π ρ ώ τ ω \


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ε κ δ ό σ ε ι ς ΔΙΣ / Γ Ε Σ 1) Ο Μ α κ ε δ ό ν ι κ ο ς Α γ ω ν και τα εις Θ ρ ά κ η ν γεγο­ νότα. 2) Ε π ί τ ο μ η ιστορία τ ω ν Βαλκανικών Π ο λ έ μ ω ν 3) Η σ υ μ μ ε τ ο χ ή τ η ς Ελλάδας εις τον π ό λ ε μ ο 191618 4) Το Ελληνικό Ε κ σ τ ρ α τ ε υ τ ι κ ό Σ ώ μ α εις Μεσημ­ βρινή Ρ ω σ ί α 5) Ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς Φιλαδελφείας-Σμύρνης-Ουσάκ 6) Ε π ι θ ε τ ι κ έ ς επιχειρήσεις Δ ε κ ε μ β ρ ί ο υ 1920-Μαρτίου 1921 7) Ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς Ιουνίου-ΐουλίου 1921 8) Ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς π ρ ο ς Αγκυρα (Α' και Β' μ έ ρ ο ς ) 9) Ε π ί τ ο μ ο ς ιστορία Μικρασιατικής Ε κ σ τ ρ α τ ε ί α ς 10) Ιστορία τ ο υ Ελληνικού Σ τ ρ α τ ο ύ 1821-1997 11) Σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η ε τ ώ ν 1883-84 Έ λ λ η ν ε ς και ξένοι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς 1) Ι ά κ ω β ο ς

Ακτσόγλου:

Χρονικό

Μικρασιατικού

Ιστορία

του

Π ο λ έ μ ο υ , Αθήνα 1998 2) Χ ρ ή σ τ ο υ

Βυζάντιου:

Τακτικού

Σ τ ρ α τ ο ύ τ η ς Ελλάδος, Αθήνα 1837 3) B r e n t Nosworthy: B a t t l e t a c t i c s of Napoleon and his e n e m i e s , London 1995 4) Ε ν τ ο υ ά ρ Ντριό: Ελλάδα

και Α' Π α γ κ ό σ μ ι ο ς

Π ό λ ε μ ο ς , Αθήνα 1999 5) S t e v e n Ross: E r o m Elintlock to rifle. I n f a n t r y t a c t i c s 1740-1866, L o n d o n 1996 6) Ξ ε ν ο φ ώ ν τ ο ς Σ τ ρ α τ η γ ο ύ : Ή Ελλάδα στη Μικρά Ασία, Αθήνα 1992 Ε γ κ υ κ λ ο π α ι δ ι κ ά έργα 1) Ιστορία Ελληνικού Έ θ ν ο υ ς , Ε κ δ ο τ ι κ ή Α θ η ν ώ ν 2) Ιστορία Ελληνικού Πολιτισμού, Ε κ δ ό σ ε ι ς Χάρη Πάτση 3) Το

Πανόραμα

της

Ελληνικής

Εκδόσεις Κουμουναρέα Με το Μάνλλιχερ στο χέρι ο σαλπιγκτής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων προστάζει την επίθεση.

Επανάστασης,


Eλληνικος Στρατος 1821 1922