Issuu on Google+

Nafarroa 1512-2012

Nafar estatua gogoan

Tolosa, 2012ko Maiatza


Maiatzeko ekitaldiak Hitzaldiak Herri baterako mapak Mapas para una nación

Jose Mari Ezparza

Maiatzak 3, osteguna, 19:30ean, Aranburu jauregiko erakusketa aretoan. Ondoren bisita gidatu bat egingo da. Sarrera: dohainik

Navarra y sus relaciones con Castilla y la Santa Sede

Xosé Estevez Jose Luis Orella Unzue

Maiatzak 10 osteguna 19:30ean Tolosako Udaletxeko batzar aretoan. Sarrera: dohainik

La Guerra de Navarra. Crónica de la conquista española

Peio Monteano

Maiatzak 17 osteguna 19:30ean Tolosako Udaletxeko batzar aretoan. Sarrera: dohainik

Nafarroa konkistaren aitzakiaz gure geroari buruzko gogoeta

Mahai ingurua: Floren Aoiz Bixente Serrano Izko Joseba Asiron

Maiatzak 24 osteguna - 19:30ean Tolosako Udaletxeko batzar aretoan. Sarrera : dohainik

Herri guztiek kartografiaren bitartez beren nortasun kulturala eta politikoa islatu dute. Erakusketa honetan aukera izango duzu azken mila urteetako gure lurraldearen mapa esanguratsuak ikusteko.

Maiatzak 3 - 26 . 17:30 - 20:30 asteartetik larunbatera. Aranburu jauregia Sarrera : dohainik

Erakusketa Herri baterako mapak Mapas para una nación

Istorioek hasiera eta bukaera izan ohi dute…Historiak ez ordea. Orain kondaira dena etorkizunean ere kondaira izango da, eta gogoratzen dugun heinean, ezin amaituko da. Historiak ez du amaierarik, ez behintzat ahazten ez badugu. 500 urtez gordeta egon ondoren, kutxa ireki,eta ezagutu dezagun Nafarroako erresuman gertaturikoa. Hautsak harrotu eta ekar dezagun

Maiatzak 25, ostirala

Izanak dirau 1512 Alurr Dantza Taldea 20:30ean Leidor Antzokian

gure memoriara. Kondairak etorkizunean ere iraun dezan. Iraganik gabeko herriak ez baitu etorkizunik. Sua (2008) eta Oinazez (2010) ikuskizunak aurkeztu ondoren, ikuskizun berri batekin dator Alurr Dantza Taldea.


Maiatzak 26, larunbata 09:00

Gaiteroen dianak Tolosako auzoetan.

10:00

Gaiteroen dianak alde zaharreko kaleetan barna.

11:00

Tolosako Musika Bandaren diana alde zaharrean.

11:30

Harrera Baztango Udalari eta Amaiurko herriari Tolosako Udaletxean. Segidan Plaza Zaharretik buruhaundiak, gaiteroen bandak, Tolosako Musika Banda, dantzariak, udal ordezkariak eta herritarrak Nafarroa etorbidera abiatuko dira.

12:00

Nafarroa etorbideko haur parkeari “Amaiur parkea” izena jarriko zaio. Bertan monumentu bat inauguratuko da eta partaide guztiekin omenaldi bat egingo da.

12:30

Alde zaharrean erraldoiak, gaiteroak, dantza taldeak, Bonberenea txaranga, Iparraldeko Kuxkuxtu eta Tolosa Kantari arituko dira.

14:30

Herri bazkaria, Zerkausian. Bukaeran Larrain dantza, Zerkausia kalean.

22:30

Erru Gabe, Kaskezur eta Ufestuek, Baztan aldeko taldeekin, rock kontzertua Plaza Berrian.

Maiatzak 19 larunbata

Maiatzak 20 igandea

Goizeko 10:00etan Urkizuko auzo elkartean Mendikute-

Goizeko 8,30etan Baztanera, San Frantziskoko au-

ko gazteluari buruzko 20 minutuko proiekzioa, Juantxo

tobus geltokitik irtenda. 10etan Amaiurko gaztelu

Agirre Mauleon arkeologoaren eskutik. Bertan, Antxon

elkartean kafea, eta Juantxo Agirre Mauleonekin gaz-

Bandres ikerlari eta arkeologiazalearen omenez koadro

teluaren indusketa arkeologikoari buruzko proiek-

bat jarriko da. Gero, oinez, Mendikuteko gaztelura, 45

zioa. Gero, gaztelura bisitaldi gidatua, eta bukatzeko,

minutuko ibilaldia. Gazteluan “Nafarroa Bizirik 1512-201”

Amaiurko errotan talo dastaketa. Ordu bietan bazka-

izeneko eragileak plaka bat jarriko du eta omenaldi bat

ria Tolosako Mendialde jatetxean.

egingo da.

Izena emateko: Tolosako Kultur Etxean. Prezioa (baz-

Izena emateko: Tolosako Kultur Etxean. Prezioa : dohainik

karia barne) : 30 €

Mendikuteko (Albiztur) gaztelura bisitaldia

Amaiurko (Baztan) gaztelura bisitaldia


Nafar estat 1032 urteko Euskal Herria: Antso III.a “Euskaldunen Erregea”

Iruñeko Erresuma, Gaztelako eta Aragoeko Konderriak, Baskoniako Printzerria eta beste, Pirinioez bi aldeetan

Gaztelako Tutoretza

Baskoniaren basailutza

Baiona Arber

Bizkaia

Baigo

Durango

Leongo Erresuma

Ataporta

Iruñea

Araba

Lexur

Naiara Ebro Burgos

Gaztela Lara

Zarrakaztelu


tua gogoan Garona Doneseber

Akitania Konderria

Baskonia

roa

Amikuze Oztibarre orri Zuberoa

ri

u

Sauze

Aragoe Xaka Sobrarbe Ribagorza Loarre

Kordobako Kaliferria

Tolosa Konderria


Euskararen historia Historiaurrea

• Euskara da hizkuntza indoeuroparrak hego-mendebaldera zabaldu aurretik zegoen eta bizirik mantendu den Europako antzinako hizkuntza bakarra. Historiaurretik gaur arte, gure arbasoek euskara sortu, eratu eta garatu dute elkarrekin Pirinioen bi aldeetan. • Neolitiko Garaiko hainbat tresnak (aizkora, aiztoa, zulakaitza ;“aitz” erroa dute) euskal izena edukitzeak adierazten du euskara gutxienez garai horretakoa badela. Hau da, 6.000 urte badituela behintzat.

Historia

• Duela 2.000 urte, Aturri eta Garona ibaien artean, euskal leinua bizi zen. Akitaniako hilarrietan aurkitu dira euskarazko lehen hitzak, latinezko hitzen artean: “andere”, “bihox”, “cison”, “nescato”, “sembe” edota “umme”. • Handik aurrera, baskoien hizkuntza zaharra, Euskara, Latinarekin bizi izan zen urte asko; eta gero, baita Latinetik sortu ziren erromantzeekin ere.

Erdi Aroa

• Orain dela 1.000 urteko testuek diote “(Nabarra) herriko hizkuntza naturala euskara dela”; “denbora hartako nafar erregeek euskara zerabiltela beren hizkuntza pertsonal eta natural bezala”; Antso Vl.a Jakitunak 1167ko agiri batean “lingua navarrorum” deitzen dio euskarari. Hau da, “nafarren hizkuntza”.

Aro Modernoa

• 1545, Bernard Etxeparek, euskarazko lehenengo liburua, “Linguae Vasconum Primi¬tiae”. • 1571ean, Joannes Leizarragak Bibliaren lehenengo euskarazko itzulpena egin zuen, Nafarroako Joana III. Albretekoaren aginduz. • 1643an, Axularrek aditzera eman zuen euskararen hedadura: “Zeren anhitz moldez eta diferenteki minzatzen baitira euskal herrian. Nafarroa garaian, Nafarroa beherean, Zuberoan, Laphurdin, Bizkaian, Gipuzkoan, Alaba herrian, eta bertze anhitz lekhutan”. Nafarren hizkuntza desagerrarazteko eta euskaldunak asimilatzeko gertaera nagusiak: Pirinioen iparraldean, • 1539an, frantsesa inposatu zuten bizitza ofizialean. • 1793an, frantsesez “hitz egitera, irakurtzera eta idaztera” behartu zen;. • 1789ko iraultzaz geroztik frantsesa da hizkuntza ofizial bakarra. Pirinioen hegoaldean, • 1492an: Nebrijak Isabel ll.ari “Siempre la lengua fue compañera del imperio”. • 1759an: Karlos lll.ak: “se extinguen los demás idiomas; como está mandado”. • 1843an,Victor Hugok dio: “Gaztelania hemen hizkuntza arrotza da, frantsesa bezalaxe” (Les Pyrénées). • 1857an: derrigorrezko eskola ezartzen da espainiera hutsez. • 1939 – 1978 bitartean, frankismoak euskara debekatu zuen.


Euskal Herriaren historia Historiaurrea

• Pirinioetako bi aldeetan, Lascaux-tik Altamiraraino zibilizazio bat da Goi Paleolitoan. Kulturaren bilakaera dinamiko horretan sortu zen Euskal Herria, euskaldunen herria. • Antzinako euskaldunak zabaldurik zeuden Kantabria mendikate eta Duero ibaiaren iparraldetik Garona ibairaino eta Pirineoetan, Kataluniako lurretaraino.

Historia

• Baskoiek zibilizazio erromatarra bere egin eta Erromarekin federazioa eratu zuten.

Erdi aroa

• V. mendetik aurrera, barbaroen inbasioek erromatar inperioaren gainbehera eragin zuten. Errege bisigodoek ez zituzten inoiz baskoiak erabat mendean hartu. • 711 urtean mulsumanak Iberiar Penintsulan sartu ziren eta mende asko iraun zuten. Pirinioen iparraldean, Eudon Handia, Baskoniako dukeak musulmanak garaitu zituen. • 778 urtean Karlomagno enperadoreak baskoien hiriburua, Iruñea, suntsitu zuen. Baskoiek segada prestatu zioten Orreagan eta frankoen militar asko hil zituzten. Haien artean Errolan gerlari mitikoa. • 832 urtean Iruñeko erresuma sortu zen, geroago Nafarroako Erresumako izena hartu zuena. Lehenengo erregea, Eneko Aritza (781- 852). Euskaldunek inoiz izan duten egitura politikorik sendoena eta egonkorrena jaio zen. 1032 urtean, Nafarroako Antso Nagusia euskaldun guztien erregea da, musulmanen kroniketan. • Espainiak eta Frantziak Nafar Estatua suntsitzea. 800 urteko gatazkaren erreferentzia nagusiak: • 1200 -1202: Gaztelako Alfontso Vlll.ak Gasteiz, Donostia eta Durangaldea konkistatzea, antolamendu juridiko nafarra desegin gabe. Baina herri harresituen lerroa eraiki zuen: Gasteiz, Agurain, Segura, Ordizia, Tolosa, Hernani, Donostia… Horrek, Nafar Estatuaren lurraldea zatikatu, mendebaldearen zatia bereizi eta 1512 – 1522ko konkista prestatu zuen.

Aro modernoa

• 1512: Albako Dukeak Nafarroa inbaditzea eta ondoren konkistatzea, okupatzea eta menderatzea. Nafarroako erregeek, Henrike II.ak (1503 – 1555) eta haren alaba Joana III.ak (1528 - 1573), Nafarroa Beherean eta Pirinioetatik iparraldera koroari lotuta zeuden lurraldeetan erreinatu zuten. • 1620: Luis II.ak Nafarroa independentea, Zuberoa eta Biarno Frantziara anexionatu zituen.

Aro garaikidea

• 1789: Frantziako Iraultzak Nafarroa, Lapurdi eta Zuberoako instituzioak deuseztatu zituen. Nafarroako erreinua desagertu zen. • 1841: Nafarroako Estatuaren konstituzioa ezabatu zuten, “Lege Pakzionatua” izenekoaren bitartez. Nafarroak erreinu izateari utzi zion eta probintzia soil bilakatu zen. Mugak Ebrotik Pirinioetara aldatu zituzten. • 1876: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan irauten zuten Foruak desagerrarazi zituzten. • 1936 -1939: Espainiako gerra. Francoren diktadura eta beste 40 urteko okupazio militarra


Nafarroa 1512-2012

Nafar estatua gogoan TOLOSAKO

Albizturko Udala

Urkizu Elkartea

UDALA

Baztango Udala

Amaiur Gaztelua Elkartea

Lizardi Kultur Elkartea


"Nafar Estatua Gogoan" jardunaldiak Tolosan.