Issuu on Google+

5

Een heidense koning en een christelijke martelaar Red b ad en B oni f at i u s  659-754

sen

Utrecht Munster

Sak

Angelsaksen

O pgaven

Franken

1. Kleur op het kaartje Israel rood, Italië oranje,

het Frankische Rijk blauw, Ierland groen. 2. Schrijf in Engeland: Angelsaksen; in Frankrijk:

Franken, en in Duitsland: Saksen.

3. Zet op de tijdbalk bij

1-33: Jezus Christus 65: dood van Petrus en Paulus 306-337: Constantijn de Grote 392: christendom staatsgodsdienst 498: Clovis wordt christen

T ijdbalk Jezus Christus

Constantijn de Grote

dood van Petrus en Paulus 0

100

200

300

Christendom staatsgods­ dienst 400

Clovis wordt christen 500

30 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 30

12-04-13 15:47:01


4. Wat is het grootste verschil tussen de

godsdienst van de joden en christenen en de godsdiensten van de Romeinen en bijvoorbeeld de Friezen?

De joden en christenen aanbidden één god, de Romeinen en Friezen meer dan één god. Het eerste wordt monotheïsme genoemd, het tweede polytheïsme.

Keizer Constantijn moet in 312 een belangrijke veldslag leveren. De nacht ervoor droomt hij dat een stem zegt: “In dit teken zul je de slag winnen.” Tegelijk ziet hij in zijn droom een kruis. Constantijn weet dat dit het teken is van de christenen. De volgende morgen laat hij de letters X (Griekse chi) en P (Griekse rho) op de kleding en schilden van zijn soldaten aanbrengen. Hij wint en draagt de overwinning op aan de god van de christenen. 9. Waar staan de letters X en P voor?

Die letters staan voor CHRestos, dus

Christus. De X is de Griekse letter voor 5. Welke ideeën in het christendom spreken

de ch en de P is de Griekse letter voor

vooral de arme mensen en slaven aan?

de r.

1. Dat ieder mens gelijk is voor God. 2. Dat, ook al heb je op aarde een slecht

10. In 392 wordt het christendom de

leven, het na de dood beter wordt in de

staatsgodsdienst. Iedereen moet christen worden. Bedenk een voor- en een nadeel van het feit dat het christendom de staatsgodsdienst wordt.

hemel. 6. Petrus is waarschijnlijk gekruisigd op de

Vaticaanse heuvel in Rome. Hier is een klein heiligdom teruggevonden, dat aan hem gewijd is. Welke grote kerk staat daar nu?

De Sint-Pieter. 7. Welke naam heeft het gebied van die heuvel nu?

Vaticaanstad. 8. Wie staat aan het hoofd van dat staatje?

Voordeel: De christenen hoeven niet

meer bang te zijn dat ze vervolgd zullen worden om hun geloof. Nadeel: Iedereen moet nu christen worden.

Mensen zullen net doen alsof ze christen

Dat staatje is de kerkelijke staat, met

zijn, terwijl ze stiekem hun eigen

als hoofd de paus, nu Benedictus XVI.

godsdienst houden.

Bonifatius Liudger bisschop van Münster Willibrord aartsbisschop van de Friezen 1100

31 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 31

12-04-13 15:47:01


11. Welk voordeel heeft het voor een koning als

Clovis om in zijn rijk het christendom in te voeren?

Hij krijgt nu de steun van de paus, en dat is een belangrijk en rijk man met veel macht.

12. Zoek de goede combinaties tussen het linker

a. staatsgodsdienst b. Winfried c. Angelsaksen d. Wulfram e. Friese missionaris f. Franken g. Israel

1 d,2 g,3 a,4 f,5 c,6 b,7 e. 13. Zet op de tijdbalk bij

695: Willibrord aartsbisschop van de Friezen 675-754: Bonifatius 804: Liudger bisschop van Münster 14. Zet op het kaartje van de vorige pagina:

Utrecht en Münster. 15. Zet in chronologische volgorde:

Keus door de leerlingen en motivering.

en rechter rijtje. 1. Redbad 2. Jezus Christus 3. Theodosius 4. Clovis 5. Willibrord 6. Bonifatius 7. Liudger

vindt dat de tempels kunnen blijven staan, maar de beelden in de tempels moeten worden stukgeslagen. Zo’n heidense tempel kan dan gebruikt worden als kerk. Welke methode lijkt jou de beste en waarom?

a. De paus benoemt Bonifatius tot missiebisschop. b.  Petrus en Paulus in Rome. c.  Willibrord wordt aartsbisschop van de Friezen. d. Theodosius maakt het christendom tot staatsgodsdienst. e. Jezus Christus preekt in Israel. f. Bonifatius wordt bij Dokkum vermoord. g. Redbad laat zich niet dopen. h. Bonifatius probeert de Friezen voor het eerst te bekeren. 1 e ,2 b ,3 d ,4 c ,5 g ,6 h ,7 a ,8 f .

17. Sommige heidense gebruiken zijn opgenomen

in het christendom. Bedenk twee heidense gebruiken die opgenomen zijn in het kerst- en paasfeest.

Kerstfeest: de datum van Christus’ geboorte is geplaatst bij het midwinterfeest (de terugkeer van het daglicht, het lengen van de dagen); de kerstboom; de versiering met lichtjes. Pasen: de datum van Christus’ opstanding is gekoppeld aan het begin van het voorjaar; paastakken, paasvuur; nieuw leven. 18. Maak een indeling van hoog naar laag voor

de verschillende geestelijken (de hoogste bovenaan).

1. paus 2. aartsbisschoppen, bisschoppen 3. priesters en pastoors Deze geestelijken nemen deel aan de wereld; buiten de wereld, in het klooster, leven abten, monniken en nonnen.

16. Willibrord en Bonifatius bekeren de mensen

met harde hand: ze vernielen hun tempels en kappen de heilige eiken. Paus Gregorius I

32 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 32

12-04-13 15:47:02


‘s-Hertogenbosch, Roermond en

Ex tra opgaven Geestelijken kunnen lezen en schrijven. De taal die gebruikt wordt in de kerk is het Latijn. De gewone mensen kunnen niet lezen en schrijven. In de kerk wordt de Bijbel uitgelegd door de pastoor. Dankzij bepaalde hulpmiddelen kunnen de mensen de verhalen uit de Bijbel zien en daardoor beter begrijpen. 19. Welke hulpmiddelen zijn er in de (katholieke)

Rotterdam. Samen behoren ze tot de kerkelijke provincie Utrecht. 25. In de tijd van de christenvervolgingen tekenen

de christenen vaak een vis om aan te geven dat ze christen zijn. Het Griekse woord voor vis is ‘ichthus’. Waarvoor staan de Griekse letters ι, χ, θ, υ en ς?

kerk? Bedenk er twee.

Ièsos Chrestos Theou Uios Soter = Jezus

Beelden, muur- en plafondschilderingen

Christus Gods Zoon Redder.

en glas-in-loodramen met voorstellingen uit het leven van Jezus Christus, de apostelen of andere personen uit de Bijbel. 20. In de middeleeuwen bestaat alleen de

katholieke Kerk. Wat zorgt ervoor dat er andere kerken komen?

De Hervorming of Reformatie. 21. Wanneer begon dat?

De Reformatie laten wij meestal

26. Vul de juiste woorden in:

Volgens het Nieuwe Testament

leeft in

het begin van onze jaartelling in Israel Jezus

Christus

. Zijn leer wordt doorverteld

door zijn apostelen . Die verkondigen de leer ook in het buitenland. Twee van hen komen in Rome terecht. Dat zijn: Petrus

en

Paulus

. Zij verliezen in deze stad hun leven, maar dan zijn er al verscheidene kleine christelijke gemeenten

Onder keizer Nero

.

worden de christenen

stellingen aan de deur van de slotkapel

wreed vervolgd. Keizer Constantijn bekeert zich tot het christendom. In 392 maakt keizer Theodosius het christendom tot

in Wittenberg hangt.

staatsgodsdienst

beginnen in 1517, als Luther zijn 95

22. Zoek in een plaatselijke krant of een

gemeentegids op welke kerken er in jouw woonplaats zijn.

Voor de leerlingen. 23. In de 9e eeuw horen de tegenwoordige

provincies Friesland en Groningen bij twee verschillende bisdommen. Welke bisdommen zijn dat?

De bisdommen Utrecht en Münster.

. Gallië wordt door koning Clovis met steun van de paus

christelijk. De Angelsaksische

monnik Willibrord probeert als eerste de Friezen te bekeren. Hij krijgt hulp van

Winfried

, die later van de paus de naam Bonifatius krijgt. Het lukt maar niet om de Friezen over te halen christen te worden. Bonifatius probeert het voor het laatst in

754

. Maar hij wordt bij Dokkum vermoord. Een Friese missionaris is

Liudger 24. Welke bisdommen zijn er nu in Nederland?

Utrecht, Groningen-Leeuwarden, Breda, Haarlem-Amsterdam,

. Hij wordt in 804 bisschop van Münster. Volgens de verhalen geneest Liudger de blinde bard Bernlef . Monniken en nonnen wonen in een

33 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 33

12-04-13 15:47:02


klooster

. De Bijbel wordt in de kerk

uitgelegd door de pastoor

. De bisschop

is het hoofd van een bisdom. De paus is de bisschop van Rome. Hij is het hoofd van de Kerk. Monniken, bisschoppen en de paus noemen wij geestelijken

.

27. Lees het kader over de Heliand. Waarom

Tegen: het gedicht is geschreven in het Oudsaksisch; beheerst Bernlef die taal goed genoeg?

is, volgens jou, Bernlef wĂŠl de schrijver, of waarom niĂŠt. Schrijf voor beide standpunten een argument op.

Antwoord door de leerling.

Te denken valt aan:

Voor: Volgens Liudger reisde Bernlef, net

als de hoofdpersoon van de Heliand, door

het hele land; en Bernlef is een dichter.

P u zzel 28. Zet de woorden en begrippen in de puzzel.

1. Hoofd van een kerkelijke provincie 2. Aanstichter van de Reformatie 3. Volgelingen van Christus 4. Het werk van een zendeling 5. Hoogste bisschop van de Kerk 6. Plaatselijke gemeenschap van christenen 7. Verkondigers van het evangelie onder de heidenen 8. Bewoner van een klooster 9. Het geloof in een god of goden 10. De eerste verkondigers van het christendom 11. Het tweede deel van de Bijbel

1. B i s s c h o p 2. L u t h e r 3. C h r i s t e n e n 4. M i s s i e w e r k 5. P a u s 6. G e m e e n t e 7. Z e n d e l i n g e n 8. M o n n i k 9. G o d s d i e n s t 10. A p o s t e l e n 11. N i e u w e T e s t a m e n t

Het woord dat van boven naar beneden in de balk komt te staan, is een begrip uit dit Venster.

Christendom.

34 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 34

12-04-13 15:47:02


Opgaven Ex tra stof 1. Het verhaal van prins Friso is, net als het

verhaal uit het begin van dit Venster, een legende. Wat is een legende?

Een verhaal dat niet op historische feiten is gebaseerd, maar mondeling wordt doorverteld.

3. Wie worden bedoeld met de Moren?

De moslims die Spanje hebben veroverd, worden Moren genoemd. 4. Waarom is Friso de beschermheilige geworden

van (dienstplichtige) soldaten? 2. Welke dingen in de legende vind je

onwaarschijnlijk?

Door de leerlingen.

Omdat hij ook een soort van soldaat was.

35 Werkboek+antwoorden_Deel-1_NL_CS3.indd 35

12-04-13 15:47:02


Hoofdstuk 5 Werkboek Een heidense koning en een christelijke martelaar