Issuu on Google+

5

Een heidense koning en een christelijke martelaar Redbad en Bonifatius 659-754 Rond 700 is Redbad koning van de Friezen. De Frankische bisschop Wulfram reist door Friesland om daar het christendom te prediken. Sommige Friezen bekeren zich en laten zich dopen. Koning Redbad zal zich ook laten dopen. Hij staat al met één voet in de doopvont, als hij aan Wulfram vraagt: “Zie ik mijn voorouders terug in de hemel?” Wulfram antwoordt: “Nee. Die hebben zich niet laten dopen en zijn in de hel.” Redbad trekt zijn voet terug. Hij is liever in de hel bij zijn voorouders dan alleen in de hemel. Of deze legende waar is, is niet zeker. Koning Redbad is in elk geval nooit christen geworden.

Leertekst Het ontstaan van het christendom Volgens het Nieuwe Testament, het tweede deel van de Bijbel, leeft Jezus Christus in het begin van de jaartelling in Israel. Hij preekt, verricht wonderen en geneest zieken. Zijn leerlingen vertellen dat Jezus gestorven is aan het kruis. Drie dagen later is hij opgestaan en opgenomen in de hemel. Zijn volgelingen geloven dat hij de zoon van God is. De leerlingen van Jezus, de apostelen, vertellen deze verhalen aanvankelijk alleen aan de Joden in Israel. Later reizen ze ook daarbuiten en vertellen ze over Christus in de landen rondom de Middellandse Zee. Dat gaat gemakkelijk door de goede wegen in het Romeinse Rijk. Zo ontstaan er overal in dit gebied kleine christelijke gemeenten, tot in Italië. Twee zendelingen van het christendom komen zelfs in Rome terecht: Petrus en Paulus.

Het christendom in het Romeinse Rijk De keizers van Rome moeten niet veel hebben van de nieuwe godsdienst. Hij wordt verboden. In de tijd van keizer Nero worden de christenen zelfs wreed vervolgd. Petrus en Paulus worden ook gedood: Petrus ondersteboven aan het kruis en Paulus met het zwaard. Onder keizer Constantijn (306-337) komt er verandering. Constantijn bekeert zich tot het christendom. Arme mensen spreekt het christendom

wel aan. Zij hebben het vaak bar slecht en als christen krijgen ze in ieder geval ná hun dood in de hemel een prachtig leven. Bovendien is er voor God geen verschil tussen rijk en arm: iedereen is gelijk. In 392 maakt keizer Theodosius het christendom tot staatsgodsdienst. Alle mensen moeten nu christen worden.

De Franken en het christendom Buiten Italië is de macht van de keizers in Rome niet zo groot meer. In het Westen aanbidden de meeste volkeren en stammen nog hun eigen heidense goden. Nadat de Romeinen zich hebben teruggetrokken achter de Alpen, ontstaat in het eerdere Gallië het rijk van de Franken. In 498 bekeert koning Clovis zich tot het christendom. Als christen krijgt hij steun van de leider van de christelijke Kerk in Rome: de paus. Het lukt hem om zijn koninkrijk uit te breiden en daarmee ook het christendom in het Frankische Rijk.

Willibrord De Kelten blijven, als de Romeinen zich hebben teruggetrokken, in Ierland. Zij zijn christen. De Angelen en Saksen, die zich tijdens de volksverhuizing in Engeland hebben

Keizer Constantijn, beeld in het Louvre,

Sint Willibrord op een

Parijs

oude prent

21 Handboek_Deel-1_NL-14-7.indd 21

30-03-13 10:08:45


VENSTER 5  Een heidense koning en een christelijke martelaar

gevestigd, zijn dat niet. De paus stuurt zendelingen naar de Angelsaksen. Hun bekering lukt zo goed, dat er al gauw zendelingen vanuit Engeland naar het tegenwoordige Nederland en Duitsland oversteken. Een van die zendelingen is de Angelsaksische monnik Willibrord. Hij wordt in 695 door de paus benoemd tot aartsbisschop van de Friezen. Zijn opdracht is: de Friezen bekeren. Maar dat lukt niet meteen.

Bonifatius

Bron 1

In 675 wordt in Wessex (Engeland) in een rijk en voornaam gezin Winfried geboren. Winfried wil zich wijden aan het dienen van God. Zijn grootste verlangen is zijn Saksische verwanten in Nederland en Duitsland te bekeren. In 716 steekt Winfried de Noordzee over om Willibrord te helpen de Friezen te bekeren. In de periode 719 tot 722 komt hij hier voor de tweede keer. Maar het lukt niet erg goed om de Friezen te overtuigen van het ware geloof. Winfrieds hart ligt bij het Saksische volk. Hij reist naar Rome om steun van de paus te vragen voor zijn missiewerk. De paus benoemt hem tot missiebisschop van Germanië en geeft hem de naam Bonifatius. Wat in Friesland geen succes heeft, lukt in Midden- en Zuid-Duitsland wel. Met ijzeren hand bekeert Bonifatius de Saksen. Hun heilige eiken laat hij omhakken en de heiligdommen voor de heidense goden worden met

Reliëf in de sokkel van het standbeeld van Bonifatius in Fulda

de grond gelijk gemaakt. Zo bouwt Bonifatius daar een sterk fundament voor de christelijke Kerk.

Bonifatius en de Friezen Het steekt Bonifatius dat de Friezen nog steeds niet zijn bekeerd. Hij besluit, als hij bijna tachtig is, om het nog één keer te proberen. Met 52 volgelingen reist hij naar het noorden van Friesland. Veel Friezen bekeren zich dan. In

De Heliand De Heliand is een Christusgedicht uit de vroege middeleeuwen. Heliand staat voor Heiland, een van de namen voor Jezus Christus. Het is ± 830 geschreven in het Oudsaksisch in de vorm van een heldendicht. Het gedicht gaat over het leven van de Heiland, maar dan in de eigentijdse context. Christus is een adellijke heer, die met zijn gevolg van kasteel naar kasteel trekt. Het landschap en klimaat zijn ook West-Europees. Er zijn meerdere handschriften van dit gedicht bewaard gebleven, maar het slot van het gedicht ontbreekt.

Over Liudger doet het verhaal de ronde dat hij de blinde Friese bard Bernlef het licht in zijn

De schrijver van de Heliand is misschien afkomstig uit de omgeving van Liudger. In dat geval kan de blinde bard Bernlef de schrijver zijn. Bernlef wordt geboren in Warffum. Hij komt aan de kost als zanger/dichter, maar er zijn geen teksten van hem bewaard gebleven. Er is dus tot nu toe ook geen enkel bewijs dat Bernlef de schrijver is van de Heliand.

ogen teruggeeft. Jammer genoeg heeft Bernlef dat verhaal niet opgeschreven, tenminste, het is niet

bewaard gebleven.

22 Handboek_Deel-1_NL-14-7.indd 22

30-03-13 10:08:46


juni 754 hebben Bonifatius en zijn gezelschap hun kamp opgeslagen onder Dokkum. Van heinde en verre komen daar mensen naar toe. Maar dan opeens komt een groep Friezen, met het zwaard in de hand, het kamp binnen. Bonifatius roept zijn helpers op geen geweld te gebruiken. Zelf beschermt hij zich door een Bijbel boven zijn hoofd te houden. Het baat hem niets. Eén houw met een zwaard en Bonifatius valt dodelijk gewond ter aarde. Zo wordt Bonifatius een martelaar van het christendom.

Liudger Ook de dood van Bonifatius houdt het christendom in Friesland niet tegen. In de tijd van Karel de Grote komt hier zelfs een Friese missionaris: Liudger. Hij predikt onder de Friezen ten oosten van de Lauwers en onder de Saksen in het noorden van Duitsland. In 804 wordt hij de eerste bisschop van Münster. Tot dit bisdom behoren de Friezen ten oosten van de Lauwers. De Friezen ten westen van de Lauwers blijven onder het bisdom Utrecht.

Woorden en begrippen

VENSTER 5  Een heidense koning en een christelijke martelaar

Aartsbisschop de belangrijkste bisschop

van een kerkelijke provincie. Apostelen de eerste verkondigers van

het christendom. Bijbel het Oude en Nieuwe Testament;

het boek van de christenen. Bisdom kerkelijke provincie, met aan

het hoofd een bisschop. Christendom de leer van de christelijke

godsdienst. Christenen volgelingen van Christus. Geestelijken mensen die hun leven

in dienst van de christelijke godsdienst stellen. Gemeente vereniging van christenen in

een plaats of streek.

De organisatie van de Kerk Mensen die een functie hebben binnen de Kerk, zijn geestelijken. Pastoors en priesters werken in de plaatselijke gemeenten en prediken in de kerk. Monniken en nonnen leven in kloosters. Een geestelijke aan het hoofd van een groter gebied, een bisdom, is een bisschop. Petrus, de leerling van Jezus die in Rome over hem predikt, wordt gezien als de eerste bisschop van Rome. Het gezag van de bisschop van Rome is hierdoor zo groot, dat hij het hoofd van de hele christelijke Kerk wordt. Hij krijgt de naam ‘paus’ en wordt gezien als de plaatsvervanger van Christus op aarde.

Godsdienst het geloven in een god. Klooster gebouw waar monniken of

nonnen afgezonderd van de wereld leven om zich te wijden aan God. Martelaar iemand die vanwege zijn

geloof sterft. Missiebisschop een bisschop die als

zendeling werkt in een bepaald gebied. Missiewerk het werk van een zendeling. Missionaris ander woord voor

zendeling. Monnik mannelijke bewoner van een

klooster (vrouwelijk: non). Nieuwe Testament het tweede deel van

de Bijbel met daarin het leven van Christus en de reizen en brieven van de apostelen. Paus hoogste geestelijke in de

christelijke Kerk. Staatsgodsdienst als enige door de staat

erkende godsdienst. Verwanten familieleden, mensen van

Reliekhouder van

hetzelfde volk.

Liudger in Billerbeck

Zendelingen verkondigers van het

evangelie van Christus onder de heidenen.

23 Handboek_Deel-1_NL-14-7.indd 23

30-03-13 10:08:46


VENSTER 5  Een heidense koning en een christelijke martelaar

Extra stof Een Friese heilige in Frankrijk

foto DAT

Volgens een legende is koning Redbad getrouwd met een Frankische prinses. Ze krijgen samen een zoon, Friso. Hij wordt door zijn moeder opgevoed in het christelijke geloof, ook al is dat helemaal tegen de principes van zijn vader. Op een dag komt het uit dat prins Friso christelijk is. Koning Redbad is woest. De zoon ziet geen andere uitweg dan te vluchten naar zijn oom Karel Martel in Frankrijk. In deze tijd hebben de Franken veel last van invallen van de Moren vanuit Spanje. Friso dient als aanvoerder in het Frankische leger. In 732 moet hij slag leveren tegen de Moren. Onder zijn leiding winnen de Franken en worden de Moren verslagen. Groot is het verdriet bij de Franken, als blijkt dat Friso door een verdwaalde pijl dodelijk is getroffen. Hij wordt met alle eer begraven. Het graf van Friso raakt in het vergeetboek. Maar rond 900 gebeurt er een wonder. Een kudde koeien graast in de omgeving van Bassoues (dicht bij de stad Toulouse). Eén koe, de beste van de hele kudde, doet heel vreemd. Telkens weer gaat hij naar een bepaalde plek en likt daar steeds aan dezelfde steen. Hij is er al vaak weggehaald, maar het helpt niets. De boer heeft er schoon genoeg van, maar hij vindt het wel zó merkwaardig, dat hij de steen onderzoekt en omhooghaalt. Zo wordt het graf van prins Friso weer ontdekt. Zijn lichaam wordt op een wagen, getrokken door de koe, naar het dorp gebracht en daar in een mooie

Saint Fris

kist opnieuw begraven. Op die plek bouwt men een grote kerk, een basiliek. En op de plek waar het lichaam eerder lag, ontspringt een bron. Daar wordt een kapel gebouwd en ontstaat een meer. Prins Friso staat sedertdien bekend als Saint Fris. Elk jaar wordt hij op 16 januari herdacht als beschermheilige van de soldaten. En als je aan de rand van het Lac du Saint Fris staat, is het net alsof je een stukje Friesland in Frankrijk ziet: groene weilanden, koeien en een meer.

De basiliek van Saint Fris in Bassoues

foto DAT

24 Handboek_Deel-1_NL-14-7.indd 24

30-03-13 10:08:47


Hoofdstuk 5 Een heidense koning en een christelijke martelaar