Issuu on Google+

Орал өңірі ОБЛЫСТЫҚ Қоғамдық-саяси газет

-1 -4

С

0

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл №21 (19940)

www.zhaikpress.kz

Газет 1918 жылғы 17 қарашадан шығып келеді. 1968 жылы "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталған

Қазақстандық үлес

С

0

oral_oniri@inbox.ru

жаңғырық

арта беруі тиіс "Ауғанстаннан кейін Ангола жұмақтай көрінді" мәселе

3 Суретті түсірген Рафхат ХАЛЕЛОВ

8-9

"Қазақтың ақбас тұқымы америкалық герефордтан еш кем емес!"

10

"Қоныс құтты болсын!" - «Қолжетімді баспана - 2020» бағдарламасы бойынша биыл 8 көппәтерлі тұрғын үйдің құ­рылысын аяқтадық. Биыл осындай 14 үйді салып, пайдалануға береміз, - деген Серік Шәпкенов баспаналы болғандарға қоныс құтты болсын деген тілегін жеткізді. Оның қолынан жаңа пәтердің кілтін бірінші болып Ұлы Отан соғысы­ ның ардагері Иван Власов алды.

Қалалық тұрғын үй-коммунал­ дық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің сектор меңгерушісі Арман Бисембалиевтің айтуынша, баспаналы болғандардың ішінде Ұлы Отан соғысының 5 ардагері, балалар үйінде тәрбиеленген 40 жас және өзге санаттағы азаматтар бар. Бұл – жалға берілетін үй, сон­дықтан коммуналдық тө­лем­дердің

сыртында 1 бөлмелі пә­тердің ай­лық төлемі 7 мың теңгедей, 2 бөлмелінікі 9-10 мың теңге, 3 бөлме­ лінікі 12 мың теңге көлемінде бол­ мақ. Жаңа үйлерді «Болашақ-Т» ЖШС, «Домостроитель» ӨК, «Отделст­рой» ЖШС компаниялары салды.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА, «Орал өңірі»

Суретті түсірген Александр КУПРИЕНКО

Кеше Зашаған кентінде жаңадан салынған бес қабатты 75 пәтерлік үш үй пайдалануға берілді. Салтанатты рәсімге облыс әкімінің бірінші орынбасары Серік Шәпкенов, Орал қаласының әкімі Алтай Көлгінов қатысып, қуаныш иелерін құттықтады.


2

АҚПАРАТ Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

«Науқасты қарап, дәрі жазып берумен шектелмейік»

P

Ақжайық ауданының ірі елді мекені – Тайпақтағы «Жа­ йықтехсервис» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының филиалы жергілікті бюджет қаржысына «МТЗ-82» тракто­ рын иеленді. Филиалда қазір бір «Кировец», бес су таси­ тын машина, екі «МТЗ» тракторы бар.

P

Теректі ауданында баға­ның негізсіз өсуіне жол бер­меу мақсатында жұмыс тобы құрылып, күн сайын екі рет сауда орындарындағы бағалар­ға мониторинг жүргі­зілуде. Жұмыс тобына аудан әкімі Жеңіс Серікқалиев жетекшілік етеді. Аудан басшысы сауда нүктелерінде болып, ондағы бағаға көз жеткізді. Мониторингке сәйкес соңғы күндері нан, ұн, макарон өнімдері, қант, өсімдік майы, тұз, дәрі-дәрмек жә­не басқа халық күнделікті тұтынатын тауарлар бағасы тұрақты болып отыр. Бағаға бақылау орнату үшін жедел желі де тәулік бойы жұмыс жасайды.

Кеше облыс­тық денсаулық сақтау басқармасында кеңей­тілген алқа отырысы болып өтті. Оның жұ­ мысына облыс әкі­мінің орынбаса­ ры Бақтияр Мәкен қатысып, сөз сөйледі.

Еламан ӘЙПІШЕВ, «Орал өңірі»

Дереу хабарласыңыз! Теңгенің жаңа бағамына байланысты азықтүлік, мұнай өнімдері бағаларының негізсіз көтерілу фактілеріне куә болсаңыз және валюта айырбас­тау кезінде белгіленген межеден көтеріп сату оқиғасын бай­ қасаңыз, мына телефонға хабарласыңыз: 50-42-04. Сондайақ банктер мен ақша айырбастау пункттерінде алыпсатар­лық жағдай орын алса, 50-93-28 телефонына дереу хабарла­сыңыз.

Арнайы бөлме бөлінбек Елбасы биылғы Жолдауында: «Мүмкіндігі шектеу­ лі азаматтарға көбірек көңіл бөлу керек. Олар үшін Қазақстан кедергісіз аймаққа айналуы тиіс. Бұл – қоғам алдындағы біздің парызымыз. Мүмкіндігі шектеулі адам­ дар тұрмыстық қызмет көрсету, тағам өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жұмыс істей алады. Мен барлық кәсіпкерлерге оларды жұмысқа орналастыруға көмектесіңіздер деп тағы да айтқым келеді» – деген еді.

Осыған орай «Нұр Отан» партиясы төрағасының бірінші орынбасары Б.Байбектің тапсырмасы­на сәйкес, барлық жерде жергі­ лікті атқарушы орган, әлеуметтік сала және қоғамдық бірлестік­тер мен бизнеске жетекшілік ету­ші органдардың қатысуымен қо­ ғамдық қабылдаулар өткізілуде. Әсіресе, жүріп-тұрулары шектеулі азаматтардың тұрмыс-тіршілікте­ рін жақсарту үшін оларға арнап қабылдаулар да өткізілуде. Оған мысал, жақында аудандық мү­ге­ дектер қоғамының төрағасы Т.Ке­ реев «Нұр Отан» партиясы фи-

лиалында қоғамдық қабылдауда болды. Қабылдауға өтінішпен келген Т.Кереев мүгедектер қоғамы жұ­мысының жандануы және мүге­дек­термен әңгімелесуге жағ­дай жасау мақсатында арнайы орын беруін сұрады. Филиал төрағасының бірінші орынбасары Т.Қалиев мүгедектер үнемі назарда болатынын айтып, оларға арнайы бөлме беруге уәде етті.

А.МҰСА, Шыңғырлау ауданы

А

лқа мәжілісінде «20112015 жылдарға ар­ налған «Саламат­ты Қа­зақстан» мемлекеттік бағ­дар­ла­ масының бірінші кезеңін орындау аясында Батыс Қазақстан облысы денсаулық сақтау бас­ қармасының 2013 жылдағы жұ­­мыс қорытындылары және 2014 жылға арналған міндеттері туралы» облыстық денсаулық сақ­­тау басқармасының басшысы Қамидолла Ирменов, «Медицина ұйымдарын кадрлық ресурс­ тар­мен қамтамасыз етудің жағ­да­йы және кадр әлеуетін дамыту жолдары туралы» басқарма бастығының орынбасары Мән­ шүк Аймырзиева баяндама жасады. – «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы еліміз­де денсаулық сақтау саласын не­ ғұрлым тиімді етуге және медицинаны әлемдік стандарттарға сәйкес сапалы жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік берді, – деп бастады өз баяндамасын басқар­ма басшысы Қамидолла Мүти­ғол­ лаұлы. Баяндамашы бұдан соң бағдарлама аясында атқарылған жұмыстарды саралады. 20112013 жылдары бұл бағдарлама­ ны жүзеге асыруға 6 млрд, тең­геден астам қаржы бөлінді. Осы жылдар ішінде облыста 17 ден­саулық сақтау нысаны салынып, осыншама денсаулық мекеме­ле­рінің ғимараттары күрделі жөн­деуден өткізілді. Нәти­жесінде об­лыста негізгі медициналықдемографиялық көрсеткіштер жақ­­сара түсті. Оған профилак­ тикалық іс-шаралар, скринингтік зерттеулер, негізгі әлеуметтік ма­ңызды ауруларды диагности­ калау, емдеу және оңалту шара­ ларын күшейту ықпал етті. Бала туу көрсеткіштерінің арт­уы жә­не өлім-жітімнің тұрақтануы нә­ тижесінде облыста халықтың та­ биғи өсімі ұлғайды. Жедел медициналық көмек көрсетуді жетілдіру өзекті болып отыр. Қызметті жүйелі жаңар­ту шеңберінде республикалық бюд­ жет қаражаты есебінен 289 же­дел жәрдем көлігі сатып алынды. Бұл жұмыс биыл да жалғасын табады. Бағдарлама аясында облыста кардиология және кардио­

Суретті түсірген Темірболат ТОҚМАМБЕТОВ хирургиялық қызмет жақсара түсті. Осы бағытта кешенді жұ­ мыс жүргізудің нәтижесінде жү­ рек-қан тамыры ауруларымен сырқаттану тұрақтала баста­ды. Өткен жылы ауылдық жерден 277 науқас жіті коронарлық син­дром диагнозымен облыс ор­ талығына жеткізілді. «Облыстық клинкалық аурухана» МК нев­ро­ логия бөлімінің негізінде инсульттік орталық ашылды. Онда қазірдің өзінде 180-нен астам науқас ем алды. Онкологиялық көмекті дамыту бағдарламасы шеңберінде об­­лыста 2013 жылы скрининг­ тік тексерулер кезең-кезеңмен жүргізілді. Нәтижесінде өткен жылы 1287 адамда онкология­ лық ауру анықталды. Бастапқы медициналық көмек көрсетуді жақсартудың арқасында ауруды ерте анықтау 54,4 пайызға жет­ті, асқынушылық төмендеп, сырқаттанушылар 7 пайызға азай­ды. Алқа отырысында денсау­лық сақтау саласында қол жеткізген жетістіктермен қатар жұмыс­тың кемшін тұстары да айтылды. Са­ла басшысы қалалық емханалар мен облыстық, аудан­дық ау­ру­ханалар басшыларынан «Сала­матты Қазақстан» бағдарлама­ сы­ның орындалуы қатаң талап етілетінін ескертті. Денсаулық сақтау жүйесін да­мыту және жетілдіруде кадр әле­­уетін нығайту ерекше орын алады. Облыстық денсаулық сақ­­тау басқармасы басшысы орын­ басарының баяндамасында мә­лім болғандай, облыста ме­ди­ цина кадрларының тапшы­лы­ғы таяу жылдары шешімін табады деу қиын. Мәселен, 2012 жы­лы облыс бойынша 1839 дә­рі­гер, 6192 орта медициналық қыз­ меткерлер болса, олардың саны 2013 жылы тиісінше 1925 және 6213-ке жеткен. Өсім 4 пайыз ғана. Жоғары білімді кадрлар­ дың жетіспеушілігі, әсіресе, Бөр­лі, Жаңақала, Жәнібек және Зеленов аудандарында айқын се­зіліп отыр. Орал қаласында да жағдай мәз емес. Қала тұрғын­ дарының өсуіне байланысты об­лыстық және қалалық ден­сау­ лық сақтау мекемелерінің штат­ тық кестесін өзгертуге тура ке­леді. Дегенмен соңғы жылда­ры жоғары оқу орындарын бітір-

ген мамандар облысқа келе бас­ тады. Облысқа тек соңғы үш жыл­да 249 жоғары білімді жас ма­ман­дар келді, олардың 110-ы ауыл­дар­ға жіберілді. Сонымен қатар дәрігерлердің кәсіби шеберліктерін арттыру қолға алы­на бастады. Өткен жылы 856 дә­рігер, 2634 орта медициналық кадлар қайта даярлау курстарында бі­лімдерін жетілдірді. 22 маман шетелде білім алды, олардың 16-сы «Болашақ» бағдарламасы­мен Оңтүстік Корея және Из­ раильда оқыды. Алқа жиналысында сөз алған облыс әкімінің орынбасары Бақ­тияр Мәкен Елбасының ден­сау­ лық сақтау саласын дамытуға ерекше көңіл бөліп отырғанына соңғы жылдары осы салада жү­ зеге асырылып жатқан рефор­малар дәлел екеніне тоқтала ке­ліп, облыста атқарылған жұмыс­ тар­ға көңілі толатынын білдірді. – Алайда қол жеткен жетіс­ тігімізді одан әрі жетілдіріп, кем­шін тұстарымызды түзеуге тиіспіз. Қазіргі таңда алда тұрған басты мақсат – адамдарға меди­ циналық қызмет көрсету сапасын арттыру. Емханаға немесе ауру­ханаға келген әрбір адамға 100 пайыз қызмет көрсетілуі тиіс. Сонда ғана ол өзін жайлы сезінеді, сырқатынан тез сауыға­ды. Жасыратыны жоқ, жергілікті жер­лердегі қазіргі заман тала­бына сай салынған, жаңа ме­ дициналық жабдықтармен қам­ тылған аурухана дәрігерлері жұ­ мыстарын тек науқасты қарап, дәрі жазып берумен шектейді. Жаңа технологияларды өмірге енгізу, интернет арқылы білімдерін жетілдіру, әр түрлі емдеу шараларын пайдаланумен айналыспайды. Тұрғындар арасында ақпараттық-түсінік жұмыстары жүргізілмейді. Сондықтан бас дә­рігерлерден ай сайын мониторинг жүргізіп, қызмет көр­сету сапасын қатаң бақылау­ға алуларын сұраймын, – деді Бақтияр Мәкенұлы. Басқарма басшысы Қамидол­ла Ирменов бұл айтылған ұсыныс­ ты алқа отырысының екінші бө­­лігінде талқылап, тиісті шара аламыз деп сендірді. Түстен кейін облыстың барлық аудандары­нан келген денсаулық сақтау ме­кемелері басшыларымен алқа отырысы одан әрі жалғасты.


ҚОҒАМ oral_oniri@inbox.ru Кеше Батыс Қазақстан облысына ҚР Мұнай және газ министрі Ұзақбай Қа­ рабалин екі күндік жұмыс

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Қазақстандық үлес

сапарымен келді. Үкімет

арта беруі тиіс

мүшесін Орал әуежайынан өңір басшысы Нұрлан Ноғаев күтіп алды.

Тоқтар КЕНЖЕҒАЛИЕВ, «Орал өңірі»

Б

ұдан әрі министрдің сапары Бөрлі ауданы аумағында орналасқан Қа­­рашығанақ мұнайгаз­кон­ден­ саты кенішінде жалғасты. Кеніш­ ті игеруші оператор – «ҚПО б.в.» компаниясының кеңсесінде өт­ кен келелі кеңесте қос тараптың арасындағы тиімді байланысты одан әрі жақсарту, қазақстан­дық мазмұнды ұлғайту, жас ма­ мандарға әлеуметтік жағдай ту­ ғызу, баспанамен қамтамасыз ету және т.б. мәселелер тал­қы­лан­ды. Алдымен сөз алған «ҚПО б.в.»ның өндіріс жөніндегі ди­ректо­ ры Лука Виньяти 2013 жыл­ғы қол жеткен жетістіктер, биыл­ғы белгіленген жоспарлар тура­лы әңгімелеп берді. Оның ай­ туынша, мұнай мен газ конденсатын өндіру көлемі жыл сайын артуда. Соған сай кенішті одан әрі дамыту мен жайландырудың кешенді жоспары жасалған. Жалпы, «ҚПО б.в.» іс-әреке­ тіндегі қазақстандық үлеске тоқ­ талар болсақ, өткен жылы компания бұл бағыттағы 55 пайыз көрсеткішке қол жеткізсе, биыл ол 50 пайызға дейін төменде­ген. Мұның бір себебі – компания Қазақстанда шығарылмай­тын жабдық түрлері мен тауар­ ларды шеттен көбірек сатып алыпты. Ал қазақстандық үлесте­ гі Батыс Қазақстан облысының бүгінгі сыбағасы 54 пайызға жуық. Яғни жергілікті кәсіпорындар­ға тапсырысты орындағаны үшін 580 млн. АҚШ доллары төленген. – Қарашығанақты игеруші альянс пен облысымыздың қа­рым-қа­ тынасы қалыпты деңгейде. Со­ған қарамастан әлі де көңіл бө­ летін тұстар өте көп. Соның бі­рі – қазақстандық, соның ішін­де жергілікті кәсіпорын-мекемелерге «ҚПО. б.в.» тарапынан жұмыс беру мәселесі. Өкінішке қа­ рай, қазақстандық үлесті ұлғайту жөніндегі біраз сұрақтар жыл­дан-жылға айтылып, шешімін таппай келе жатыр. Бізді сендіреді,

Суретті түсірген Рафхат ХАЛЕЛОВ

бірақ іс жүзінде олай емес. Жергілікті зауыттардың мүмкіндігін қараймыз деп бітпейтін комис­ сиялар келеді, тексереді, нәти­же­сі өте мардымсыз. ҚПО-ның тен­дерлеріндегі қисынсыз, кейде орындалмайтын талаптардың кесірінен біздің мекемелер одан тиісті үлестерін ала алмай жүр. Бұл, әрине, наразылық туғызады. Келешекте кенішті кеңейту барысында біздің ұсыныс-тілегіміз ескерілсе деген өтінішіміз бар, – деді облыс әкімі Нұрлан Ноғаев. – Қарашығанақ – Қазақстан үшін аса маңызды жобалардың бі­рі. Сондықтан осында аяқтай келіп, іс барысымен танысуды ұй­ғардым. Рас, көптеген шаруа жасалып жатыр, келешекте атқа­рылатындары да бар. Сонымен қатар кейбір күрмеулі мәсе­ лелерге де назарларыңызды ау­дарғым келеді. Мәселен, жоға­ рыда айтылғандай, қазақстандық мазмұн 2013 жылғы 55 пайыз­ дан биыл 50 пайызға дейін тө­мендеген. Мұнайгаз саласын иге­руге қатысты көптеген замана­уи технологиялық желілер мен жаб­дықтардың Қазақстанда өн­ді­ріл­мейтінін білемін. Дегенмен алыс­тан арбалағанша ҚПО басшылы­

«Қазақстан жо­лы – 2050: Бір мақ­сат, бір мүдде, бір болашақ» атты жа­ңа Жолдау нақты тапсырмалар мен биік мақсаттарға құрылған.

Нұрсұлтан Әбішұлы жасампаз идеялар айтып, инновациялық даму, индустрияландыру, элек­ трондық жүйеге көшу туралы нақты тапсырмалар берді. Елбасы Қазақстанның байлығын тиімді пайдалану, экономиканы, ғылымды, аграрлық секторды т.б.

салаларды дамытуды да атап айт­ты. Менің ойымша, Жолдауда көрсетілген білім мен медицинаны дамыту, салауатты өмір салтын қалыптастыру, қарттар мен балаларға қамқор болу – бүгінгі қоғамға ең керегі. Н.Назарбаев­ тың әр сөзінен еліміздің жар­ қын болашағына деген сенім, бар­ша қазақстандықтарға деген

ғына осы жұмысты өздері қолға алуына кім кедергі? Бұл – ниет болса жүзеге асатын іс. Тек же­ ріміздің байлығын игеріп, пай­ да табуды ғана ойламау керек. Елімізде келешегі зор әлі де талай кен орындары бар. Күні ертең соларда жұмыс болады. Сонда жұмыс істейтін жоғары бі­лікті мамандардың әлеуметтік жағдайларын жасауларыңыз ке­рек. Қазір Қашаған мен Теңіз­ дегі шетелдік компаниялар мұ­ны жақсы түсінді. Мысалы, олар өз­дерінде жұмыс істейтін маман­ дарға кепіл болу арқылы банктен ипотекаға үй сатып алып беру мәселесін ұтымды шешкен. Сіздер де осындай бастамаларға оң қабақ танытсаңыздар, бұдан барлығымыз ұтатын боламыз. Сонау шетелде оқыған, ондағы озық өмірді көрген жастар өз елінде тап сондай жағдай болса ғана бар күш-қуатын беріп, маңдай терін төгіп еңбек етеді. Тағы бір жәйт, жаңа облыс әкімі атап өткендей, жергілікті мекеме-кәсіпорындарға орындал­май­тын талап қоюға болмайды. Бұл жерде қос тарап өзара тү­сінісіп, екі жаққа да тиімді болатын мәмілеге келулері қажет.

Сонда ғана о баста көздеген мақ­ сат-мұратымыз орындалады, – деді Ұзақбай Қарабалин. Кеніштегі кеңестен кейін министр Ақсай қаласындағы индустриалды парктің жұмысымен танысып, осы жерде БАҚ өкілдеріне қысқаша сұхбат берді. – Батыс Қазақстан облысына келген мақсатым, біріншіден, Қа­ рашығанақ – елдегі мұнай мен газ өндіретін ірі жобалардың бірі. Жаңа жылдағы жұмыс қарқыны қандай, нендей мәселелер бар деген сұрақтарды осы жерде тал­ қылау қажет болды. Кеніште жұ­мыс жоспарға сай жүргізілуде екен. Елбасының тапсырмасы­на сәйкес, осындай үлкен кен орын­ дарының айналасында сер­вис­тік қызмет көрсететін, жаңа жаб­ дық өндіретін кластер қалыпта­ суы тиіс. Осыған орай Ақсайда индустриялды парк жасақтал­ған. Бастама жақсы. Дегенмен жұ­мысы әлі одағыдай жүріп кете қоймады. Арнайы келгеннен ке­йін бұл жерге соғып, себебін сұ­ растырдық, шешу жолдарын анықтадық. Жайық өңіріндегі жақсы бастамаларды өзге өңір­ лерге де үлгі ететін боламыз, – деді Ұ.Қарабалин.

Жолдауды қолдаймыз қамқорлық, әсіресе, мүмкіндігі шектеулі жандарға оң көзқарас айқын көрініп тұр. Бұл – әлеу­ меттік қолдау аясын кеңейту, зей­нетақыны өсіру, жаңа жұмыс орындарын ашу. Мүгедектерді қоғамға тарту, оларға жұмыс бе­ ру жайы да айтылды. Қазақстан көпұлтты мемлекет. Біз, сан түр­ лі ұлт өкілдері, бір үйдің баласындай, ортақ мақсат жолында тату-тәтті өмір сүрудеміз. Елба-

сы біз үшін ең қымбат осы дос­тықты сақтауға шақырды. Біз, «Диабет» қоғамдық ұйымы, яғни «БҚО Азаматтық альянс» мүше­лері Президентті қолдаймыз. Бү­гін­гі таңда мемлекеттік емес ұйым­ дар­ға үлкен көмек жасалып, зор міндеттер жүктеліп отыр. Сон­дықтан біздің міндетіміз – Елба­сының бізге көрсеткен сенімі үде­ сінен шығу.

Тамара ИСТОМИНА, «Диабет» БҚО қоғамдық ұйымының төрайымы

3

Кәсіпкерлерді қорғамақ Таяуда БҚО бойынша эко­ номикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қар­ сы күрес департаменті мен облыстық кәсіпкерлер палатасы кәсіпкерлердің құқығын қорғау бойынша өзара меморандум жасасты. Бұл құжатқа сәйкес іс-шаралар өткізу, орын алған мә­ селелерді бірлесіп шешу жә­не кәсіпкерлік субъектілерінің қыз­метін заңсыз тексеруін болдырмау, бизнестің дамуына тосқауыл қоюдың алдын алу шаралары жүзеге асырылмақшы. Жиын барысында сөз ал­ған аталмыш департамент бас­шы­сы Айдар Балтағұлов Ел­ба­ сымыздың Жолдауы негізінде қолға алынып жатқан бұл шара мемлекеттік органдар мен кәсіпкерлер арасындағы сыбайластықты азайтуға негіз болатынына сенім білдірді. Ал кәсіпкерлер палатасының директоры Кеңес Абсатиров меморандум бизнес өкілдерінің құқығын қорғаудың тиімділігін арттыратын және қаржы полициясы адал кәсіпкерлердің құқығын қорғауда сенімді се­ ріктес болуына мүмкіндік ту­ ғызатынын айтты.

Өнер иелері марапатталды Жақында Шыңғырлау ау­да­ ны әкімдігінде аудан өнер­­паз­­­да­ры­ның еңбегі баға­ланды. Аудан әкімі Алдияр Хале­лов Қазақстан Республи­касы Мәдениет министрлігінің бұй­рығымен жоғары орындау шеберлігі және көркем­өнер­паздар шығармашы­лығының дамуына үлес қосқаны үшін Шыңғырлау аудандық мәденидемалыс орталығы жанындағы хор ұжымын (жетекшісі Сәуле Бисенғалиева), «Шаңырақ» ба­ лалар театрын (режиссеры Асы­лай Көпжанова), және «Торатбас» фольклорлық ансамблін (жетекшісі Б.Темірғалиев) «Халықтық» атағын алуымен құттықтап, арнайы куәлік пен гүл шоқтарын тарту етті.

Құдай сақтады... Ақпанның 18-інде Ақжа­йық аудандық ауруханасы­ның «Жедел жәрдем» бөлім­ шесі­нен төтенше жағдайлар бөліміне Чапаев ауылының тұрғындары – кәмелетке тол­ маған (2008 жылы туған) И. мен Ж.-ның (1962 жылы туған) «Жеңіл дәрежелі газға улану» деген хабар келіп түсті. Олар тұратын үйді қараған кезде анықталғаны: 2 қабат­ты ғимараттың кіреберісінде орна­тылған газ ошағынан газ бөлмеге тараған. Ж. таңертең ұй­қыдан тұрған кезде басы ауырғанына байланысты «Жедел жәрдем» шақыртып, баланы тұрғызған. Сірә, қатты жел ыстың сыртқа толық шығуын болдырмаған. Оқиға орнында газ шаруашылығының, ішкі іс­тер бөлімінің және төтен­ше жағдайлар бөлімінің қыз­мет­­керлері болып, тиісті тексерулер жүргізді. Аталған екі тұрғынның жағ­ дайы қазір бірқалыпты.


4

ЭКОНОМИКА Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Мал шаруашылығын дамытпаған әкімдер ҚЫЗМЕТТЕН босатылады Сейсенбі күні ҚР Премьер-министрі Серік Ахметовтың төраға­ лығы­мен «2011-2015 жылдарға арналған ірі қара малы етінің экспорттық әлеуетін дамыту» кешенді жоспарының іске асырылуы жөнінде үкімет отырысы өтті. Селекторлық жүйеде өткен жиынға облыс әкімі Нұрлан Ноғаев қатысты.

Сәкен ӘБІЛХАЛЫҚОВ, «Орал өңірі»

Ж

иында баяндама жасаған ҚР Ауыл шаруашылығы ми­нистрі Асылжан Мамытбеков асыл тұқымды мал басын арттыру жобасын іске асыру басталғалы бері елімізге 40,4 мың бастан астам ірі қара импортталғанын айтты. Былтыр етті бағыттағы асыл тұқымды ірі қараның өсімі 55,3 мың басты немесе 2012 жылғы көрсеткішке қарағанда 25 пайызды құрады. Бұл ретте өткен жылы негізгі өсім асыл малды импорттау есе­бінен емес, ішкі малдың көбеюі арқы­лы орын алды. «Сыбаға» бағдар­ла­масы шеңберінде аналық табынды сатып алу бойынша 2011-2013 жылдар­ға арналған жоспар 124 мың бас болатын. Ал іс жүзінде ол 166 мың бас зеңгі баба түлігін құрады. Тек былтырдың өзін­де фермерлер 50,7 мың бас ірі қа­ра малын алған. Биылға арналған жос­пар 50,0 мың басты құрайды. Ағым­дағы жылы инвестициялық салымдар­­ды және ет жобасының басқа да ба­ғыт­тарын ынталандыру көзделуде. – Кешенді жоспардың орындалуына байланысты министрлік еліміздің бар­ лық ауданы бойынша рейтинг жүргізу­ де. Соның нәтижесінде сол өңірдегі шаруашылықтардың аналық мал басын тұқымдық түрлендірумен қамту көр­ сеткіші бойынша 10 үздік және 10 кенже қалған аудандар анықталып отыр. Үздіктерде тұқымдық түрлендіруге 21-ден 34 пайызға дейін, көрсеткіші төмен аудандарда 2 пайызға дейін мал тартылған, – деді министр. Соған орай Үкімет басшысы көрсет­ кіштері төмен 10 аудан басшысын жұ­ мысынан босату туралы мәселені об­лыс әкімдерінің алдына төтесінен қойды. «Біз өткен жылы министрліктің алқа мәжілісіне мал шаруашылығымен айналысатын барлық аудан әкімін шақыр­ ған едік. Олардың алдына экспорттық әлеуетті арттыру мәселесі қойылған болатын. Екі жылда мал шаруашылы­ғын дамыту үшін нақты міндеттер жүк­телді. Көрсеткіші нашар он ауданда неге тиісті жұмыстар атқарылмаған, - деді Серік Ахметов. - Сіз министр ретінде осы мәселені көтеріп, облыс басшыларының алдына неге қоймадыңыз? Бү­гінгі таң­дағы негізгі мәселенің бірі аналық мал басының сапалы құрамын жақсарту. Егер министрлік бұл бағыт­та тиіс­ті талап қойып, істі бақыламаса, мақ­сатымыз орындалмайтыны анық. Енді облыс әкімдерінен сұрағым ке­ле­ді, мал шаруашылығын дамытумен айна­лыс­паған, яғни Елбасының тап­сыр­масын орындамаған ауыл, ау­дан әкім­дері неге жұмыстан босатыл­ маған?»

Суретті түсірген Александр КУПРИЕНКО

Өз кезегінде сөз алған «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ-ның басшысы Дулат Айтжанов етті қара мал шаруашылығын дамыту мен ет өнімін алыс-жақын шетелдерге экспорттау мәселелеріне тоқталды. Ақбас тұқымды ірі қара ма­лы республи­ка­лық палатасының ди­ректоры Қабыл Исабекұлы жергілікті асыл тұқымның ерекшеліктері мен артықшылықтары туралы әңгімеледі. Облыс әкімдерінің ішінен баянда­ма жасаған өңіріміздің басшысы Нұрлан Ноғаев облысымызда 2014 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша 415 мың бас ірі қара, соның 187 басы аналық малы барын айтты. «Қазір 9,6 мың бас­ қа арналған барлық инфрақұрылы­ мы дамыған мал бордақылау кешендері жұмыс жасауда. Ағымдағы жылы 1500 басқа арналған мал бордақы­лау алаңдарын іске қосу жоспарлануда, – деді Нұрлан Асқарұлы. – Осы кә­ сіпорындармен Ресейге былтыр 300 тонна ет экспортталды. Оның көлемі­нің аз болуы 2007 жылы өңірімізде шыққан аусыл ауруына байланысты қойылған шектеудің 2013 жылдың қа­зан айына дейін алынбауымен байланысты. Қазір бұл мәселе толығымен шешілді. Үстіміздегі жылдың 1 қаң­та­рындағы жағдайға сәйкес, «Кроун Батыс» ЖШС кешенінде 3226 бас мал бордақылауда тұр және оның «Қаз­ АгроӨнім» АҚ алдындағы берешегі­ нің мерзімін ұзарту, қажетті айналым қаражатын бөлу мәселесін Ауыл шар­ уашылығы министрлігімен бірлесе ше­­ше отырып, ет экспортын биыл 3 мың тоннаға дейін жеткізуді жоспарлау­ дамыз. Бұл ретте экспортқа бағыттал­ған бордақылау алаңына өткізетін бір бас бұқашыққа 15 мың теңге субси­дия төлеу шаруашылықтар үшін айтар­лық­ тай ынталандыру екенін де атап айт­ қым келеді. 2011-2013 жылдары облыс шар­уашылықтарымен алыс-жақын шетелдерден 713 асыл тұқымды ірі қара малы сатып алынды. Мал азықтық егіс көлемін ынталандыру үшін 1 гектар­ға 9 мың теңге көлемінде субсидия тө­леу жоспарлануда және қажетті қара­ жат бюджетте қарастырылған. «Сы­ба­ ға» бағдарламасы бойынша 2,8 млрд. теңгеге 13970 бас аналық мал және 586 бас бұқа сатып алынды. Бұл белгіленген жоспардан 65 пайызға ар­тық. Аталған бағдарламаны іске асыру үшін ағымдағы жылға 4,2 мың бас жоспарланса, «ҚазАгро» АҚ облысымыз­ға 500 бас сатып алу үшін 111 млн. тең­ ге қаражат бөлді. Бұл қаржы берілген тапсырманы орындауға жеткіліксіз. Осы бағытта тиісті қолдау көрсетілсе дейміз».

«Өңіріміздің инновациялық әлеуеті мықты» Айша ӨТЕБӘЛІ, «Орал өңірі»

Өткен жылдың аяғында облыс әкімдігі жанынан инновациялық даму жөніндегі облыстық ғылымитехникалық кеңес құрылған болатын. Сейсенбіде Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-дың мәжіліс залында аталмыш кеңестің алғашқы отырысы өтті.

Б

ұған облыстағы кә­ сіпорын басшылары мен кәсіпкерлік саласының мамандары жә­не қаладағы жоғары оқу орын­­дарының оқытушы-ға­лым­да­ ры қатысты. Кеңес отырысы алдында аталмыш оқу ор­нында инновациялық жоба­­лар көрмесі ұйымдастыры­ лып, жоба авторлары олар­дың тиімділігі жөнінде әңгі­ меледі. Бұдан соң кеңес отырысы басталып, мұны облыс әкімінің орынбасары Марат Кәрімов жүргізді. Ең алдымен кеңестің күн тәртібімен таныстырған ол ке­ңес қатысушыларына осы жиынды өзі өткізуді жоспар­ лаған облыс әкімі Нұрлан Ноғаевтың Үкіметтің маңыз­ды тапсырмасына орай ісса­ парға кеткенін айтып, оның баяндамасына шолу жасады. Облыс әкімінің баяндамасында ҚР 2010-2014 жылдар­ ға арналған үдемелі индустриалды-инновациялық да­му мемлекеттік бағдарлама­ сы аясында елі­мізде ауқым­ды шаруалар ат­қарыл­ғанын айтып, осы ба­ғытта облыс көлемінде жа­сал­ған жұмыс­тар айтылған. Осы уақыт ішінде индустрияландыру картасы шеңберінде об­лыс­та барлығы 286,7 млрд. тең­ геге 36 инвестициялық жо­ ба жүзеге асырылып, 1700 жұмыс орны ашылған. Оның ішінде 31 жоба іске қосы­ лып, бұған 251,8 млрд. теңге жұмсалған. Осы жобалар бо­йынша 1300 жұмыс орны құрылған. Бүгінгі таңда елі­ мізде инновациялық да­му­дың 2020 жылға дейінгі тұжы­ рымдамасы қабылданып, ол оңтайлы жүзеге асырылуда. Бұл бағытта өңірімізде де ауқымды жұмыстар атқары­ луда. Біздің облысы­мыз елі­­­ міз бойынша инно­вация­-

­ ық белсенділігі жөнінен биыл л да алдыңғы қатарда. 2012 жылы республикалық орташа көрсеткіш бойынша кә­сіпорындардың иннова­ция­ лық белсенділігі 5,7 пайыз болса, біздің өңірімізде бұл көрсеткіш 9,6 пайызды құра­ ды. Бұл ретте инновация­лық белсенді кәсіпорындардың саны 26-дан 57-ге дейін өсті. Бұл көрсеткіште өңіріміздегі өнеркәсіп орындарымен бірге жоғары оқу орындарының да үлесі бар. Бұдан соң Марат Кәрімов өңі­ріміздің инновациялық жү­йе­сі жөнінде әңгімеледі. – Біздің облыстың иннова­ циялық әлеуеті мықты. Өңі­рі­ міздегі заманауи құрал-жаб­ дықтармен жабдықталған кә­сіпорындардың әлемдегі ең озық технология әдісімен жұмыстануға мүмкіндіктері бар, – деді ол жиын бары­ сында. – Мысалы, 2013 жы­лы «Батыс Қазақстан маши­на жасау компаниясы» АҚ-да инновациялық мұнай қыз­ дыру пеші өндіріске енгізілді. Бұл технологияны аталмыш кәсіпорын мамандары құрастырған. Қазақстандық үлес 97 пайызды құрайды. Құ­­рылғының тек уақ-түйек құрал-жабдықтары ғана Ре­сейден алынды. Зауытта әс­кери және азамат­тық ба­ ғыттағы авиациялық қозғалт­қыштар жасалады жә­не жөнделеді. Ол – елі­міз бойынша теңдесі жоқ инно­ вациялық жұмыс. Сондай-ақ Жәңгір хан атындағы БҚАТУда бағалы бекіре тұқым­дас­тарды өсіру бағытында жа­ ңа жоба қолға алынды. 2012 жылдың қорытындысы бо­ йынша облыста өндірістік ин­ новациялық өнімдер көлемі 4,4 млрд. теңгені құрады жә­ не инновациялық бағытта 1,3 млрд. теңгенің қызметі

көр­сетілді. Өңіріміздегі бизнес пен ғылымның өзара бай­ ланысы нашар. Инновацияны дамыту үшін ғылым мен бизнес және мемлекет ты­ғыз байланыста жұмыстануы тиіс. Осы бағыттағы жұмыс­ ты жандандыру «Технопарк Алгоритм» ЖШС-ға жүктел­­ді. Инновациялық жобаларды қаржыландыру үшін облыс­та технопарктің қамқоршылар ке­ңесі құрылды. Иннова­ция­лық қор құру да жоспарда бар. Оның сө­зін­ше, ин­новациялық жоба­ларды об­ лыстық ғылыми-тех­ни­калық кеңес іріктейді. Және бұл жо­баларға тех­но­парктің қам­ қоршылар кеңесі мен же­ке инвесторлар және та­ғы бас­қа да ерікті жарналар қар­ жылай қол­дау көрсетпек. Бұдан кейін «Технопарк Алгоритм» ЖШС директо­ры Арман Есекенов сөйлеп, аталмыш мекеменің жыл бойы атқарған қызметі жөнінде баяндады. Арман Есекеновтің сөзін­­ше, өткен жылы технопарк жанынан өңірлік техноло­гия­ ларды коммерция­­­­лау орта­ лығы және арнайы топ құ­­­рылған. Топ құрамын­да жер­­­гілікті ЖОО-ның өкіл­де­рі бар. Бүгінде аталмыш ор­та­ лық өңіріміздегі ғылы­митех­никалық қызмет пен же­ ке кәсіпкерлік нысанда­ры арасындағы байланысты ны­ғайту бағытында жұмыс­та­ну­да. Қазіргі таңда орта­лық­ тың базасында жергілікті жо­ғары оқу орындары мен же­ ке тұлғалардан түскен 150ден астам жоба тіркелген. Алдағы уақытта Ақтөбе жә­не Маңғыстау облыстарын да тарту жоспарлануда. Кеңесте жергілікті ға­лым­­­дардың әрқайсысы өз ұжы­мының жаңа жобаларын көп­шілік назарына ұсынып, олар­ дың тиімділігін дәлелдеді. Олар сондай-ақ өңіріміздің ин­новациясын дамыту үшін ЖОО-дағы ғылыми ұжымның әлеуетін тиімді пайдалану ке­ректігін айтып, ғылыми бі­­лім беру консорциумын құ­ру жө­нінде ұсыныс жасады.


ҚАРЖЫ-ҚАРАЖАТ oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Экспортерлардың айы оңынан туды, өңдеушілерге аздап қиындау...

Реттелген коммуналдық қызмет­тер­ге баға өспейді. Бұл жөнінде ҚР Табиғи монополияларды реттеу жө­ ніндегі агенттігінің төрағасы Мұрат Оспанов хабарлады.

Коммуналдық қызметтердің құны өспейді

ҚР Ұлттық банктің теңге девальвациясына қатысты қадамын ше­ телдік сарапшылар да оң бағалауда.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА, «Орал өңірі»

М

ысалға, РФ Президенті жанындағы Эко­номикалық ке­ңестің мүшесі Александр Ау­­зан деген білгір экономистғалым бағамды түзету анағұр­ лым ауыр кеселден, табыстың және жұмыс орын­дарының бір бөлігінен айырылып қалу­ дан құтылу, қашан да отандық өндірісті дамыту және ел бюджетін толықтыру мүмкіндігі, жұ­ мыс орындарын көбейту, орта мерзімді перспективада ин­фляцияны азайту мүмкіндігі екенін алға тартады. Өткен жы­лы Аргентина, Түркия, Бразилия, Чили, Ресей, Индия, Индонезия, Оңтүстік Афри­ка Рес­публикасы мемлекеттерінің ұлттық валютасына қатысты АҚШ долларын нығайту үрдіс­тері өт­кен. Соған орай 2014 жылдың басында доллар да­мушы елдер­ден ағылған ка­ питалдың есебінен ны­ғая түс­кен. Бағам айырбасының өз­ геруіне байланысты отандық та­уарлар мен экспортқа, им­ портал­масу саласында жұ­мыс істейтін кәсіпкерлерге бәсе­ келестік жағ­дайдың жақса­ра­тынын мамандар жоққа шы­ғар­майды. Соңғы жылдары нарықта импорттың өсуі бай­қалды. Сауда нүктелерін сықа толтырған шетелдік өнімдер­ мен отандық өнімдер «иық ті­ресе» алмай, өтпей жатыр дес­ тік. Енді, міне, мамандардың айтуынша, теңге бағамының өзгерісі сырттан келетін им­порттық тауарларға сұ­раныс­ ты төмендетіп, отандық өнім­ дерге сұранысты күшейтуі тиіс. Импорттық тауардың қым­­бат­тауына байланысты оны ішкі нарықта отандық өнім­мен ал­ мас­тыру мүмкіндігі туып отыр. Орал­дық кәсіпорын­дар бұл мүм­­кіндік­ті қолдан жіберіп алмаулары керек. – Облысымызда күнделікті тұты­ну тауарларының бағасы бақы­лауға алынған. Бірақ сырт­тан доллармен, рубльмен са­тып әке­лі­не­тін кейбір тауар­ лардың бағасында аз-мұз өз­ геріс болуы ықтимал. Кейбір кәсіпкерлер оңтайлы сәт­ті пай­ даланып, дайын тауарларға 5 емес, бірден 10 теңге қосып үстемелеп, мол табыс табуға тырысады. Әлеуметтік жауапкершілік деген түсінік болуы керек қой. Өйткені мемлекет кәсіпкерлерге ба­рынша қол­-

дау көрсетуде. Құ­рылыс ма­териалдарының басым көп­шілігі өзімізде шығарылады. Алайда Ресейден келетін сантехника, қаптама материал­да­рының ба­ға­сы өскені бай­ қалуда. Мысалға, «Фасад-Оптима» ЖШС компаниясы сата­тын қаптама кірпіштің баға­сын 20 пайызға өсіріп қойған. Тамақ өнеркәсібі саласын­да­ ғы кә­сіпорындардың өнімде­­рінің ба­ғасында тұрақтылық

бар. Ал қа­ра базарлар­дағы көкөністің, қа­ра құмықтың (гречка) бағасы 5-7 пайызға қымбаттаған, - деді облыстық кәсіпкерлік және индустриал­ ды-инновациялық даму бас­ қармасы басшысының орынбасары Миржан Сатқанов. Аталмыш басқарма маман­­дарының айтуынша, облы­сы­мыз­да 50-дің үстіндегі кә­сіп­ орын өз өнімдерін экспорт­тайды. Олар «Орал механи­

ка­лық зауыты», «Стекло-сервис», «Батыс Кроун», «Орал сау­да-өнеркәсіп компа­ния­сы» және өзгелері болып жал­­ғаса береді. Рас, девальвация үдерісі шикізатты шетелдер­ ден алатын өндіріс орын­дарын, яғ­ни өңдеу саласында­ ғы кәсіпорындарға қиындау тиіп отыр. Бірақ өз өнімде­рін сыртқа шығаратындар­дың бұл жағдайда айы оңы­нан туып отыр.

5

– Теңгенің долларға шаққандағы бағамы­ның өзгеруіне байланысты, реттелген коммунал­ дық қызмет түрлерінің бүгінгі бағасы өспейді. Соның ішінде осы жылдың 1 мамырына дейін реттелген қызметтердің барлық түріне баға өзгермейді, - деп сендірді Мұрат Оспанов. Оның айтуынша, келешекте де ұлттық валюта бағамының өзгеруінің күшті әсерінің болуы­на алғышарттар жоқ, өйткені ол жергілікті өндіріс тауарларының болуына байланысты. – Электр-жылу-су-газбен қамту қызметте­ ріне бағаны мемлекет реттейтіндігін және тұ­ рақты бақылауға алынғандығын атап өткен жөн, - деді М.Оспанов. Сонымен оның пайымдауынша, барлық реттелетін коммуналдық қызметтерге енгізілетін өзгерістер үкімет ұсы­ натын құнсызданудың жоспарлы есебіне сай жүргізіледі.

Өз тілшіміз

Бекітілген бағамның шамасында Сейсенбі күні облыс орталы­ғын­ дағы валюта айырбас­тау орында­

Валерий КРЫЛОВ, «Орал сауда-өнеркәсіп компаниясы» ЖШС-ның директоры: – Өнімдерімізді Ресейдің Екатеринбург өңіріне, Башқұртстанға экспортқа шығарудамыз. Іргелес Орынбор, Самара облыстарымен келіссөздер жүргізілуде. Қазіргі теңге бағамының долларға шақ­қандағы бағамының өзгеруінен біздің компания ұтылып жатқан жоқ. Экспортқа бағытталған өнімдеріміз 15 пайызға қымбаттады. Мысалға, бұрын өнімді рубльге шаққандағы 4,5 теңге бағамымен өткізетін болсақ, енді 5,5 теңге бағамымен ұсынудамыз. Әріптестерімізге өнімдердің бағасын бұрынғы қалпында ұстап отыратынымызды ескерттік. Алдағы уақытта өнім шығару көлемін ұлғайтқымыз келеді. Үкімет барлық мәселені нақты қарап, халыққа пайдалы шешімдер қабылдауда деп есептеймін. Талғат БЕРЕКЕШОВ, «Кублей» ЖШС-ның директоры: – Шикізатты жергілікті және халықаралық нарықтардан сатып алатындықтан, валюта бағамының әсері сезіледі. Түсетін табыс көлемі азаяды. Өз өнімдерімізді шығару үшін шамамен 100 шақты тауарды, қаңылтыр қалбырдан бастап желім, жапсырма қағазға дейін сатып аламыз. Олардың көпшілігі елімізде өндірілмейтіндіктен, сырттан тасымалдауға мәжбүрміз. Ке­дендік одақ құрылуымен бірге кәсіпорын Ресейдің, Бе­ ларусьтың өндіріс орындарымен теңсіз бәсекелестікке тап болды. Өйткені Қазақстанның жағырапиялық ерек­ше­лігіне байланысты халықаралық порттарға ашық жол жоқ. Оған қоса отандық балық өңдеушілер Ресейдегі әріптестеріміз сықылды қосымша құн салы­ғын төлеуден босатылмаған. «Кублейдің» жұмысы Кедендік одақтың ветқызметінің шешімдері­не тәуелді. Қазір КО-ның ветқызметі Норвегиядан, Эстониядан шабақ тасымалдауға тыйым салды. Ресейдің мұндай өндірісі бар, ал бізде мұндай балық түрі өспейді де. Осындай жағдай­да кәсіпорын өндірісті қысқартуға немесе Ресейден оны қымбатқа алуға мәжбүр. Нәтиже­сінде өнім бағасы қымбаттап, отандық өндірісші нарықтағы позициясын әлсіретуі мүмкін. Алексей ПОПКОВ, «Батыс продукт» ЖШС-ның директоры: – Тәулігіне 3 тонна тоқаш, вафли шығарып, оның 50 пайызын Ресейге экспорттаймыз. Бұрын өнімнің келісін 120 рубльден шығарсақ, енді баға өзгерісіне орай оны 150 рубльмен өткізіп, 20 пайыздай пайда табудамыз. Алайда өнім өндіруге жұмсалатын құмшекер, сары май, маргарин Ресейден тасымалданады. Әзірге бәрі жақсы, қинала қой­ған жоқпыз.

рын ара­ лап, ақ­ша бағамын сарап­ тадық.

Нұрлыбек РАХМАНОВ, «Орал өңірі» «Альянс банкте» АҚШ долларын сатып алу бағамы 184,2 теңге, сату 185,5 теңге. Еске сала кетсек, аталмыш банк 11 ақпан күні валюта бағамын 1 доллар үшін 210 теңгеге дейін ша­ рықтатып еді. Мұнда кеше 1 Ресей рублін сатып алу құны 5,00 теңге, сату 5,40 теңгені көрсетті. «Казкомда» АҚШ долларын сатып алу бағасы 183,70 теңге, сату 185,50, Ресей рублін сатып алу 4,62, сату 5,32; «Халық банкте» АҚШ долларын сатып алу 184,05 теңге, сату 185,25, Ресей рублін сатып алу 5,1, сату 5,3; «БТА банкте» АҚШ долларын сатып алу 183,50 теңге, сату 185,30, Ресей рублін сатып алу – 4,80, сату – 5,80 теңге; «Темірбанкте» АҚШ долларын сатып алу құны 183,80 теңге, сату 185,80, Ресей рублін сатып алу 4,85, сату 5,85 теңге; «Банк­центр­кредитте» АҚШ долларын сатып алу құны 183,50 теңге, сату 185,50, Ресей рублін сатып алу 5,16, сату – 5,32 теңге. Өздеріңіз көріп отырғандай, айырма 2 теңгеден аспайды. Ұлттық банк доллардың теңгеге шаққандағы жаңа бағамын 185 теңге деп бекітті. Еліміздің бас банкирі Қайрат Келімбетов елдегі барлық айырбастау пункттеріндегі шетел ақшасын сатып алу және сату айырмашылығы қатаң ба­қыланатынын ескертіп, ереже бұзғандарға тиісті шаралар қолданатынын айтқан болатын.


6

оқырман Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Таяуда мектеп-лицейімізде халықаралық «Алаш» сыйлығының және “Құрмет” орденінің иегері, ақын Ақұштап Бақтыгерееваға арналған апталық өтті.

Ақынға арналған апталық Шара барысында 5-10 сынып оқушылары «Өлең деген – құді­ рет қой, шынында...» атты мә­ нерлеп оқу байқауында ақын­ның өлеңдерін нақышына келтіріп оқудан сынға түстік. Бұл байқауда мен ІІІ орынға ие болдым. Мектепішілік «Жастар жа­лыны» газетінде ақынға арнайы бет арналды. Апталық «Жайық­тың ақ шағаласы» атты әдеби

кешімен қорытындыланды. Бұл кеште біз ақын жайлы бейнефильм қарап, әуезді әндерін тың­ дадық. Өлең мен өнерді сүйетін біздің сынып «Ең белсенді сынып» аталымына ие болды.

Біздің ауыл тұрғындары Осыдан екі-үш апта бұрын ауыл тұрғындарының демеушілік жасауымен мүмкіндігі шектеулі балаларды Орал қаласына бір күндік саяхатқа алып келдік. Алдын ала келіскеніміздей, балалар облыстық экология­ лық-биологиялық орталықтағы хайуанаттар бағын тегін тамашалады. Мұнда олар түрлі аңқұстарға тамақ беріп, суретке түсіп, ерекше әсерге бөленді. Бақтан шығып қамкөңіл бал­ғындарды сергітіп, демалысын одан әрі жалғастыру мақсатын­ да облыстық психологиялық д ә р і ге р л і к - п е д а г о г и к а л ы қ кеңес беру орталығына арнайы келдік. Бұл жер­-

осындай!

де мекеме мең­геруші­сі­ нен бастап әдіскерлер мен тәрбиешілер бізді жылы жүз­бен қарсы алды. Сергіту жаттығула­ рына қатысып, әдемі ертегі тың­даған балалар және бір серпіліп қалды. Он бір баланы дәм­ді тағамдарымен тегін ауқаттан­ дыр­ған «СМАК» кафесінің бас­ шылығына дән ризамыз. «Көп түкірсе, көл» дегендей, балаларымызды қуантқан жеке­ леген ауыл тұрғындары мен мейірімін аямаған жандардың

бәріне айтар алғысымыз шек­сіз. Ауыл адамдары - бірі жанармайын, бірі жеке көлігін, бірі қаржылай көмек беріп, ізгілікті іс жасады. Ауыл тұрғындары­ның ұйымшылдықпен қолдауы­ ның арқасында мүмкіндігі шектеулі балғындар қала аралап, ауылымызға шат-шадыман кө­ңіл күймен оралды.

Райса БИСЕМБАЕВА, Сайқұдық ауылы, Ақжайық ауданы

Жанна ЖҰБАНЫШӘЛИЕВА, «Сәулет» мектеплицейінің оқушысы, Тасқала ауданы

Достық орта мектебінің педагог-психологі Назгүл Қуанышалиева – өз жұмысына адал жандардың бірі. Ол үнемі ізденіс үстінде жүреді. Тынымсыз еңбегінің арқасында бұл күндері біраз жетістіктерге қол жеткізді.

Әкелер шықты алаңға М.Өтемісов атындағы БҚМУ-дың спорт кешенінде Орал қазақ-түрік лицейінде оқитын шәкірттердің әкелері арасында шағын футболдан жарыс өтті.

Кіші болса да, үйренерім көп Өзін қоршаған шәкірттері мен өзіне сынай қараған әріптесте­ рі, ата-аналары арасында тура жол тауып, жас ұрпақтың бүгінгі тәрбиесінің осал тұсын тап ба­сып, дәлелдеумен келеді. Бүгін­ гінің баласы «отыр» дегенге отырып, «тұр» дегенге тұратын бұрынғының баласы емес. Екіншіден, ата-ана да баласының «қы­ лығын» жасырып, мұғалімнен «мін» табуға әзір тұрады. Мек­теп өмірінде орын алған келең­­сіз көріністерге байыппен қа­рап, байсалды шешім қабыл­ дайтын мектеп психологі. Мек­тептегі оқушылар мен мұғалім­ дердің мінез-құлқын, әр алуан өмір сүру қалпын зерделеп алу – психологтың негізгі жұмыста­ры­ ның бірі. Адам психологиясы күрделі түйін. Оны тарқатып, әр жанның сырына үңілу бірер күн­ нің жұмысы емес. Мектеп пен жанұядағы тәрбиенің бір-бірі­мен қабыспауынан қаншама ол­қылықтар орын алып жүр. Наз­гүлдің мектептегі «қиын» оқушы­ лармен жүргізген жүмыстары, жазған күнделік беттері, атаанамен араласу дәптерінен-ақ керегіңді табасың. Ол көбіне оқушыларды сырттай бақылай­ ды. Оқушының сабақ үлгерімі­нің өзі психологқа көп жайдан хабар береді. Назгүл Мұрзайқызы оқушы мен мұғалімнің арасында болған түсініспеушілікті тарқатуда да

oral_oniri@inbox.ru

біраз тер төгіп жүр. Сонымен бірге оқушының отбасында болған қиын жағдайларды шешу де оңай емес. Мәселен, 9-сыныптағы Ж. деген оқушы қыз оқу жылының басында жанұясындағы жайлар­ға қатты алаңдап жүрді. Осы жайды Назгүл сезіп, онымен оңаша әңгімелесті. Үйіне барды. Кейін бәрі де ойдағыдай шешілді. Мен Назгүлден біраз жас үл­ кенмін. Соған қарамастан одан үйренерім көп. Бір-бірімізден сы­ рымызды жасырмай, мектептегі жағдайларды бірлесіп, оңаша талқыдан өткіземіз. Ол ортада өз ойын ашық айтады және оны қорғай біледі. Әріптесімнің еңбегі әр кез бағаланып келеді. Оған өткен жылы Астана қаласындағы От­ басылық тәрбиелеу институтынан «Отбасылық тәрбие бо­йын­ша кеңесші-психолог» біліктілі­гі берілді. I санатты ұстаз атанған Назгүл «Жанұя тәрбиесі мектебі» кабинетін ашты. 2013 жылдың қараша айында облыстық пси­хологтардың білгірлігі байқа­ уында «Жылдың үздік психологі» аталымын жеңіп алды. Сондай-ақ «Сен жалғыз емессің» ат­ты авторлық жобасы Астана қаласында өткен байқауда жүл­ делі орынға ие болды.

Лиза ЖАЗЫҚБАЕВА, Достық орта мектебі, Зеленов ауданы

Сайысқа 7 «а», 7 «б», 8 «а» мен 8 «б», 9 «а», 9 «б», 10 «а» сынып оқу­шыларының әкелері қа­ тысты. Бәсеке қорытындысында 9 «а» командасы бірінші орынды, 8 «а» және 8 «б» құрамасы екінші, 7 «а» командасы үшінші орынға ие болды. Лицей директоры А.Мұ­канов жүлдегерлерге арнайы сый­лықтарды табыс етті. Марат Кәрімов үздік шабуылшы, Ғалымжан Айтбаев үздік қорғаушы, Арнат

Сағынов үздік қақпашы, Нұрлы­ға­ ли Дүйсеков үздік ойыншы, Мақ­сот Сейітқалиев үздік ұйымдасты­ рушы аталымдары бойынша марапатталды. Мұндай дәстүрлі жарыстар лицейде ұдайы өткізіліп тұрады. Мәселен, өткен жылдың соңында Атырау, Ақтау, Ақтөбе, Орал қазақ-түрік лицейі арасында ата-аналардың қатысуымен волейбол мен теннис және шахматтан жарыс өткен болатын.

Осындай жарыстарды дәстүрлі ұйымдастыру ата-аналармен ты­ ғыз қарым-қатынас орнатуға зор мүмкіндік беруде. Ата-аналардың жарыстарға атсалысуы мектеп өміріне бейжай қарамайтынын көрсетеді. Мұндай жарыстардың оқушыларға берер тәрбиелік мә­ні де зор.

Шынболат ДАУМОВ, дарынды балаларға арналған Орал қазақ-түрік лицейінің дене шынықтыру пәнінің мұғалімі

Зашағандағы игі істер Орал қаласына қарасты Зашаған кентінде 36-37 мың халық тұрады. Соның 40 пайызын соғыс және еңбек, тыл ардагерлері мен зейнеткерлер құрайды. Олардың алды 90-92 жасты алқымдағандар. Бұл кенттің зейнеткерлері қоғамдық өмірге белсене араласатындардың қатарынан. Айталық, Темірәлі Сабырғали­ ев, Асыл Аяпқалиева, Ғалымжан, Ғибрат ақсақалдар – өз отбасында ғана емес, ауылға қадірлі жандар. Олардың салиқалы әңгімелері мен өнегесі жастарға үлкен тәрбие берері сөзсіз. Зашаған кенті барынша көр­­ке­йіп келеді. Елбасының қамқорлы­ ғы­ның арқасында қала­ның ішкі инфрақұрылымдары бі­раз жаңар­ ды. Осыдан бес жыл бұ­рынғы жағ­даймен салыстырған­да кентіміз едәуір жетістіктерге қол жеткіз-

ді. Жолы жоқ, күз бен көктемде су шәйіп, батпаққа айналатын жерлерге бүгінде жол са­лынып, асфальт төселді. Ел-жұрт­тың амандығы үшін жарық шам­дар қондырылды. Осыған дейін екі ав­тобуспен қала ішіндегі ау­рухана­ ға баруға мәжбүр болатын едік, енді жаңа жыл қарсаңында За­ шағанның іргесінен 2 қабатты, 250 орындық емхана пайдалану­ ға берілді. Сондай-ақ жас отба­ сыларға арналған бірнеше тұрғын үй бой көтеріп, жастарға қуаныш

сыйлауда. Болашақта спорт кешендері мен саябақтар салу жоспарлануда. Жеке кәсіпкерлер ау­ мақтан дүкендер ашып, халықтың мұқтаждарын дер кезінде қана­ ғаттандыруда. Осындай игі істер­ге халықтың ризашылығы шексіз. Қорыта айтқанда, Зашаған кен­тінің ардагерлері атынан тұрғын­ дарға барынша жағдай жасап отыр­ған әкімдік пен түрлі құры­ лыс компанияларына, жеке кә­ сіп­керлермен түрлі басқарма өкілдеріне «Орал өңірі» газеті ар­ қылы алғысымызды айтамыз.

Ардагер-зейнеткерлер Бисекен БЕКТІЛЕУОВ, Аманжол ЕСҚАЛИЕВ, Темірғали ЖАНҒАЗИЕВ, Социал ПҰСЫРМАН


сұхбат oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Рашит АХМЕТОВ, ҚР Парламенті Сенатының депутаты, қаржы және бюджет комитетінің төрағасы:

облысы жағырапиялық жағы­нан қолайлы орналасқан. Өңірдің тұр­ғындары белсенді, ширақ, экономикалық әлеуеті жоғары, мал және өсімдік шаруашылығы да дамыған. Соған орай тамақ өнеркәсібі де жаман емес, көкөніс өсіру жағы да қарқынды даму үстінде. Мұның бәрі облыстың қай-қай жағынан да өзін-өзі қам­ титынын көрсетеді. Мұнай, газ, жер асты қазынасын айтпағанда, өңірдің өнеркәсіптік қуаты күшті. Ірі кен орнынан басқа жаңа шағын кен орындары ашылып, игерілуде. Осының барлығы облыстың экономикалық күш-қуатының ке­ лешектегі өсіміне негіз барын көр­ сетеді. Бір мысал ретінде айтсам, Үкімет қазақстандық ірі агломерацияларды қалыптастыруға кіріс­ ті. Болашақ алып шаһарлардың

ғын сараптап отыру – өмір талабы. Соған орай теңгенің айырбас бағамын жасанды түрде ұстап тұру мүмкін емес. Мұндай өзгеріс мұнай және мұнай өнімдерін, өзге де қазақстандық тауарларды сыртқы рынокқа экспортқа шығаратындар үшін тиімді бол­ мақ. Еліміздің экспортталатын тауар­ларынан ел бюджетіне тү­ сетін қар­жы көлемі молаяды, ол отандық экономиканың өсіміне жол ашады. Ал ішкі нарықтағы бағалар Үкімет тапсырмасы бо­ йынша жер­гілікті атқарушы орган­ дардың ба­қылауына алынған. Ай­ та кетерлігі, мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында теңге­ нің айырбас бағамының өзгеруі­ не байланысты зейнетақы мен әлеу­меттік төлемдерді тағы да

7

тұрғысынан ресурстарды, қар­ жыны үнемді пайдаланып, барды үнемдеу маңызды. Жоғарыдан нұсқау күтпей, әркім өз бетінше ізденгені жөн. Стратегия бағыты мен осындай ізденімпаздық жағ­ дай біздің өмір сүру ғадетімізге айналуы керек деп түсінемін. Алға қойылған міндеттерді орындау жолында оның ұтымды жолдарын іздестіріп, дамыған алдыңғы қатарлы 30 елдің қатарына ену үшін тынбай еңбектенуіміз қажет. Бұл - үлкен міндет, ол бізге лайық­ ты тапсырма және оған жететіні­ мізге сенім нық. Ал оған жеткен кезде бізде қоғаммен бірге өсіп, жаңарып, өзіміз де сапа жағынан, интеллектуалдық жағынан өзге­ ше боламыз, еліміздің қаржылық, экономикалық жағдайы жоғары деңгейде болады.

«Халықтың тұрмысы төмендейді

деуге еш негіз жоқ»

- Рашит Сайранұлы, сіз бас­ шылық жасайтын қаржы және бюджет комитетінің жұмысы, еліміздің бюджеттік саясаты қандай бағдар ұстанатыны жа­ йында айтып берсеңіз? - Сенаттың қаржы және бюджет комитетінің негізгі жұмысы қар­жылық заңдылықтарды қабыл­ дау бюджеттік, салық, кедендік, сақтандыру және банк заңдылық­ тарын қабылдауға жұмыл­дырыл­ ған. Осындай заң­дылық­тармен жұмыстану барысында олар­дың түрлі экономика­лық құрылым­ дарда өзара үйлесімді әрі тиімді жұмысын және экономиканың жо­ғары өсімін қамтамасыз етуіне жете мән береміз. Бұл жағдай­ да экономиканың нақты секто­ рындағы, Оралдағы зауыттардағы іс-тәжірибеміз заңдылықтардың өмірден алшақ кетпеуіне көмек­ теседі. Жалпы өңірлерге жасаған іссапарларымыздың да жұмысы­ мызға септігі көп. Өйткені түрлі ұжымдармен кездесіп, Үкіметте қабылданған шешімдерге, заң жо­ баларына қатысты ел-жұрттың ой-пікірлерін естиміз. Мұның өзі заң жобасына қажетті түзетулер енгізуге мүмкіндік береді. Тек комитеттен өтетін профильді заң­ дарға ғана байланысты айтып отырғаным жоқ, іс жүзінде комитет арқылы барлық заң сүзгіден өтіп, өзге комитеттерге олар жө­нінде өз шешімдерімізді білдіреміз. Қаржы және бюджет комитетінен еліміздің барлық тыныстірлігінен маңызды орын алатын ең үлкен республикалық бюджет туралы заң өтеді. Сенатқа БҚО-дан сайланғаннан кейін біз өзімізге жақсы таныс облыс бойынша түйткілді мәселелерді шешуге барымызша сергек қараймыз. Бүгінде 2014-2016 жылдарға ар­налған үш жылдық бюджетте

өңірдің экономикалық, әлеуметтік бақуаттылығын арттыруға қатысты біраз мәселелер шешімін тапты. Бюджеттің негізгі құрамдас бөлігіне жалпы сипаттағы трансферттер туралы заң кіретін. Ол өңірлерге үш жылға бөлінетін республикалық трансферттерді анықтайтын және 3 жыл бойы өзгер­тілмейтін. Сондықтан үш жыл бұрынғы бюджетте жергілікті бюджеттің жетіспеушілігі ескерілмейтін. Соған байланысты облыстық бюджетте қаржы тапшы болатын. Қазіргі қабылданған үш жылдық бюджет туралы заңда бұл мәселелер өз шешімін тауып, одан басқа мақсатты трансферттер ағымдағы республикалық бюджеттен көрініс табады. Жаңа бюджеттік саясат бюджеттік шығыстар­ ды басқарудан оның нәтижесін бас­қаруға өтуге көмектеседі. Мұ­ ның өзі мемлекеттік бюджетте қомақты қаржы қарастырылған, шешімін табуы тиіс мәселелерді жүйелі қарауға септігін тигізеді. Сондықтан облыстағы әлеумет­ тік, инфрақұрылымдық сипаттағы көптеген мәселелер өз шешімін табады деген сенімдеміз. Жаңа бюджеттік саясаттың арқасында 2014-2016 жылдардың бюджеті нақты, жан-жақты ойластырылған сипатқа ие. - Елбасы Жолдауы өңірлер­ді, түрлі саланы, өңірді дамытуға қаншалықты әсер етеді? Ұлттық валютаның айырбас бағамының өзгеруіне қатысты не айтасыз? - Жолдауда айтылған міндеттер әр саланы дамытуға негіз болады. Қазіргі уақытта елімізде жүк, жолау­ шылар тасымалдайтын вагондар шығарыла бастады. Бұрындары оларды сырттан қажетті шамада ала алмаушы едік. Батыс Қазақстан

тізімін өз Жолдауында Елбасы бекітті. Оның қатарына Астана, Алматы, Шымкент, Ақтөбе және Ақтау кірді. Батыс өңірдегі Ақтөбе индустриялдық тұрғыдан жоғары қарқынмен дамуда. Сон­ дықтан біздің облысқа өсімдік ша­ руашылығымен айналысу тиімді болса, онда іргелес облысты өз өнімдерімен сенімді қамтушы неге болмасқа? Өйткені өңірде су, жер ресурстары жеткілікті. БҚО-ның индустриялдық мүмкіндіктерін ауызға алып отырғаным жоқ. Бәл­ кім, зауыттарымызды дамыту керек шығар. Қажет болса, жаңа зауыт құрған жөн болар. «Жұмыспен қамту - 2020», «Бизнестің жол картасы - 2020», «Сыбаға» және өзге де мемлекеттік бағдарламалар­ дың мүмкіндіктерін барынша пай­далану керек. Бұл бағдарлама­ лар Жолдаудағы тапсырмаларды орын­дауға базис болып табылады. Елбасы да кәсіпкерлікті да­мытуға мән беріп, оны дамыту қажеттігін үнемі айтып келеді. Жақында Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында бұл мәселені сын тезіне алып, қатты айтты. Кәсіпкерлікпен айналысамын дейтіндерге тосқауыл болмай, қолдау көрсеткеніміз орынды. Жұрттың бәрі кәсіпкер болып туған жоқ, бәлкім, сүрінер, ондай жағдайда қолтығынан демеген жөн. Кәсіпкер ретінде бюджет, қоғамға келтіретін пайдасын айтпағанда өз басын, отбасын асырайтын болады. Отандық экономиканы өркен­ детуде түрлі қиындықтар туындап жататыны рас. Өйткені өзге елдермен сауда-экономикалық, дип­ ломатиялық, іскерлік байланыс жасаймыз, өнімдеріміз экспортталады. Өзге дамыған елдердің экономикалық қадамын, әлемдік нарықтағы баға айырмашылы­

өсіруге Үкіметке тапсырма берді. Мемлекетіміз әлемдік қаржы дағдарысы кезінде де тұрмысы төмен отбасылар мен зейнеткерлерге әлеуметтік қолдау көрсетуді ұмытқан емес. Сондықтан ха­лық­ тың тұрмысы төмендейді деу­ ге еш негіз жоқ. Халық та баға өзгерісіне қатысты елімізде тиісті шешімдердің қабылданып жатқа­ нын қолдайды. - Рашит Сайранұлы, Елбасы­ ның Жолдауын ел-жұртқа насихаттау барысында қандай мә­ селелерге ерекше мән бересіз? - Елбасының биылғы Жолдауы «Қазақстан – 2050» стратегиясын орындауға бағыт беретін еліміздің бас жол картасы деуге болады. Өйткені маңызды құжатта қай бағытта жүретініміз, экономикалық, қаржылық және адами ресурстарға сүйене оты­­ рып алға жылжитынымыз, қан­ дай жолдармен қалай жүреті­ні­ міз, қай бағытта не істейтініміз айқын­далған. Міне, осының бар­ лы­ғын білу, мақсат-міндеттер­дің айқындығы сеніммен алға ба­ суға серпін береді. Өңірге іссапар барысындағы кездесулерде еліміздің әрбір азаматының, әр ұжымның мүшесінің, түрлі са­­ланың Президентпен алға қойыл­ ған мақсат-міндеттерді орын­дау­ға біркісідей жұмылуы қажет­тігіне екпін түсірудеміз. Бұл міндеттер әр бес жыл сайын нақтыланып, қосымша айқындала түседі. Сон­ дықтан әрқайсысымызға өз әлеуе­ тімізді көтеріп, жетістіктерімізге сүйене отырып, жеке басымызды дамытуға тура келеді. Жолдаудың әр бөлімі, әр бағыты жөнінде ұзақ әңгімелеуге болады. Жаңа технологиялар, жаңа инновация­ лар, жаңа көзқарастар базасы

Халқымыз әл-ауқатты, бірі өте бай, енді бірі тақыр кедей дегендей аралары жер мен көктей тым алшақтамай, орта тап өкілдері басым болатын болса, қоғамда тыныштық, тұрақтылық салтанат құрады. Өйткені әл-ауқаты ба­қуатты, базисі бар адамдардан құралған қоғамның маңызы зор. Ондай мемлекеттің келешегі ай­ қын әрі жарқын болады. Жолдауда айтылған Мәңгілік ел идеясы осыны көздейді. Жолдаудың өзі түрлі бағыттар бойынша қатып қалған жолды емес, өмірмен бірге алға жыл­жи отырып, соған орай оңтайлы жолдарды іздестіреді. Маңызды құжат «тірі» жұмыс жоспары іспеттес. Бүгінде Қазақстан әлем­ге танылды, оның экономикалық, қаржылық әлеуеті, Ұлттық қоры бар. Осының барлығына арқа сүйей отырып, еліміздің асықпай, алға даму үшін қажетті праг­мати­ калық шешім қабылдауға мүм­ кіндігі зор. Бізде жаңа технологиялар, инновациялар қат, бірақ бар нәрсені ойлап табудың қажеті жоқ, сондықтан шетелден инвестиция тарту бағытында тер төккен ләзім. Елбасының Жолдауы маған ұнады, ерекше күш-жігер берді. Оны оқыған әр адамның осындай көңіл күйге бөленері хақ. Жолдауды тұрғындарға түсіндіре­тін ақпараттық-насихаттық топтың мү­шелері ғана емес, барлығымыз ел болып жүрген жерлеріміз­­де, қонақтықтарда, көршілермен, әріп­­­­тестермен кездескенде ке­ңі­ нен түсіндіріп жүрсек, артық бол­ майды. Сонда талай белестерді бағындырып, алға қойған мақсат­ тарға жетеміз.

Сұхбаттасқан Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА, «Орал өңірі»


8

Жаңғырық Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Кеңес одағы мемлекет ретінде жойылып, идеологиялық темір пер­ де біржола түріліп, ең бастысы, ұлы мәртебелі Тәуелсіздіктің таңы атқалы бері алысты-жақынды шетелге барып келу таңсық болмай қалды. Дегенмен, Африканың оңтүстік-батысындағы Анголада болып қайтқан қазақ баласы әлі де ілуде біреу ғана. Бізді КСРО әскери меди­ цина қызметінің доғарыстағы майоры Жүнісов Төлеубай Жүнісұлымен әңгімелесуге жетелеген осы факті еді. Оның үстіне Кеңес әскерінің шектеулі контингентінің Ауғанстаннан шығарылғандығына биыл – 25 жыл. Ширек ғасырға жуық КСРО Қарулы күштерінің қатарында абыройлы қызмет етіп, Ауғанстан мен Анголадағы соғыстардың от-жалынынан аман шыққан Төлеубай ағаның өңірінде бүгіндері «Мінсіз қызметі үшін», «Ауған халқынан алғыс», «Жауынгерлік еңбегі үшін» секілді 11 медаль жарқырайды.

Әскери медицина қызметінің доғарыстағы майоры Төлеубай ЖҮНІСОВ:

Агостиньо Нето аталмыш елдің тұңғыш президенті ретінде танылды. Бірақ азаттық алысымен Анголада бірден қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған мамыражай заман орнай қойған жоқ. Тәуелсіздіктің таңы атысымен Ке­ңес одағына иек артқан МПЛА мен АҚШ дем берген Анголаны толық азат ету ұлттық ұйымының (УНИТА) арасында азамат соғысы басталды. Америка құрама штаттары қолтығына су бүріккен оп­ позицияның сойылын соққан На­мибия мен ОАР-дың (Оңтүстік Африка республикасының) әскерін Куба әскері Анголадан түріп айдап шыққан-ды. Мен барғанда ку­балықтар қару-жарағын, басқа да құрал-жабдығын тиеп, елдеріне ат­танып жатты. Кубалықтардың со­ғыс кезіндегі жанқиярлық ерлігі

«Ауғанстаннан кейін Ангола - 1965 жылы қазіргі Ақжайық ауданына қарасты Первомай мек-­ тебін күміс ме­дальмен бітіріп, сол жылы Ақтө­бедегі медициналық институтқа оқуға түстім. 1971 жы­лы осы жо­ғары оқу орнын емдеу факульте­ті бойынша тәмамдап, лейтенант шенімен әскери боры­шымды өтеуге аттандым. Айтпақ­ шы, осы сапардың алдында өзім­нің туған ауылым Алғабастың қы­зы, менен бір класс төмен оқыған Нәсіп екеуміз шаңырақ көтеріп, отау құрдық. Қалыңдығым ол кезде Орал педагогика институты­ның физика-математика факультетін тәмамдаған жас мұғалім болатын. Әскери міндетімді Ресей­дің Псков облысындағы дербес әскери бөлімдердің бірінде өте­ дім. Мерзімді уақыт біте келе қа­сымдағы жора-жолдастарым әс­ керде енді өз еркіммен қалып, әскери медицинаға біржола ден қоюға үгіттей бастады. Бұл идея­ ға менің тарапымнан ешқандай қарсылық болған жоқ. Сөй­тіп көп ұзамай әскери қызметім­ді Сара­тов облысына қарасты Энгельс қаласының маңындағы авиация­ лық дивизияда жалғас­тырдым. Әскери өмір осылайша бірсыдыр­ ғы өтіп жатты. Сөйтіп жүргенде ме­ні 1982 жылдың сәуір айында Ау­ ғанстанға жолдады. Содан 1983 жылғы мамыр айының соңына дейін Ауғанстандағы Шың­данд гар­низонында негізінен МИ-8 тікұша­ ғынан құралған тікұшақ (вертолет) эскадрильясы, сондай-ақ МИГ-21 жоюшы-бомбалаушы және СУ-24 шабуылдаушы ұшақтары эс­кад­ рильяларына арналған авиа­ция­ лық техникалық қамту жөнін­дегі дербес батальонның медици­на­ лық қызметінің бастығы ретін­де әскери қызметімді жалғастыр­дым. Үш бірдей эскадрильяға ар­нал­ған емдеу-сауықтыру нысаны бол­ғандықтан, сол кездері біздің құ­ зырымыздағы госпитальда аурусырқауға шалдыққандар мен жа­ ралыларға арнап 1000 кереуеттік ем-дом нысаны жасақталды. Әдет­те минаға түскендердің жағда­йы қиын болатын. Нағыз ауыр жара­лылар алғашқы жәрдем көрсетіл­ геннен кейін мүмкіндігінше дереу

елдегі іргелі госпитальдарға жө­нелті­луші еді. Кеңестік дәрігер­ лердің қолынан ем-дом алып, Ау­ғанстанның жараланған біраз әс­керилері де қатарға қосылған жағдайлар баршылық. Алайда біздің батальонның медқызмет­ керлері негізінен пұштындардан құралған жергілікті жұртпен аралас-құралас бола қойған жоқ. Өйткені олар кім ақша төлесе, соның жағында соғысуға пейілді болды. Оның үстіне жергілікті елді мекендердегі үйлердің айналасы тас дуалмен қоршалғандықтан, қабырғаның арғы жағында кімнің немен шұғылданып жатқандығы бір құдайға ғана мәлім-ді. Сапалы ауыз су өте қат болды. Сол себепті де жұқпалы дерттерге шалдығу, әсіресе, сүзек пен сары ауру (гепатитке) жұқтыру жиі орын ал­ ды. Оның үстіне сәуір-шілде айларында батыстан шығысқа қарай, Иран жақтан Ауғани деген жел, дәлірек айтқанда, құмды дауыл жиі соғатын. Онсыз да құлазып тұрған айналаны әлгі аңызақ жел онан сайын құлазытып, біржола айтақырға айналдырып тынатын. Жалпы, жылдар бойы тау жағда­ йында майдан салып, ұрыс жүргі­ зуге әбден машықтанған жергілік­ті жұртпен соғысу кеңес әскеріне өте ауыр тиді. Жаңа ғана көз ал­ дыңда жүрген адам көзді ашыпжұмғанша шейіт болып немесе ауыр жараланып жаны бебеу қа­ ғатын. Солардың басым көпшілігі өрімдей жап-жас жігіттер еді... Шамасы, Кеңес одағының бас­ шылығы Ауғанстандағы адам төз­ гісіз ауыр жағдайларды ескерсе керек, кеңестік әскерилердің ол елдегі бір айы үш айға, ал бір жы­ лы үш жылға есептелді. - Айдаладағы Анголаға қа­лай тап болдыңыз? - Біз әскери ант қабылдаған, оқалы киім киген, иығында пого­ны бар адамдармыз ғой. Ауған­ станнан оралғаннан кейін 1991 жылдың наурызына дейін Орын­ бордағы әскери ұшқыштар даяр­лайтын жоғары училищеде дәрі­ герлік сараптама қызметіне бас­

ХІХ ғасырдың ортасына дейін португалдықтардың Анголадағы негізгі кәсібі құл сату болған. Кейбір дереккөздеріне қарағанда, 400 жылда отарлаушылар 5 миллионға жуық анголалықты зар илетіп, кір жуып, кіндік кескен жерінен айырып құл ретінде сатқан. Отарлаушылар құлдарды негізінен Америка құрлығы мен Еуропа елдеріне жөнелтіп отырған көрінеді.

шылық жасадым. Тікелей мінде­тіміз курсант-ұшқыштарды денсау­лығын тексеру арқылы оқу бағ­дар­ ламасына сәйкес жоспарлы ұшуға дайындау болды. Сөйтіп жүргенде жоғары жақтың бұйрығымен 1991 жылдың наурыз айынан сол жыл­ дың соңына дейін бір топ совет­тік мамандар Анголаға аттандық. Ангола Республикасы – Африка құрлығының оңтүстік батысында­ ғы мемлекет. Халқы негізінен хрис­тиан дініне мойынсұнған зәңгі­лер (қара нәсілділер). Дегенмен біз жергілікті жұрттың арасында бірен-саран ислам дінін ұстана­ тындар да бар екендігін байқадық. Сонымен қатар ата-бабасының байырғы діни наным-сеніміне құл­ шылық ететіндер де баршылық. Біз болған кезде үшбу елдің хал­-

қы 11 миллионға жуық еді. Ангола ғасырлар бойы Порту­ галияның отары болғандықтан, мемлекеттік тілі – португал тілі. Диогу Кан бастаған португал­дық­ экспедицияның кеме­лері Ангола жеріне 1482 жылы алғаш рет тұмсық тіреген екен. Осы сапар барысында-ақ ақ нә­сілділер­дің аталмыш елге көз алартуы басталып, содан абори­гендердің (жер­гілікті халықтың) мойны бодан­ дықтың қамытынан ХХ ғасырдың төртінші ширегіне дейін босаған жоқ. Жылдар бой­ғы қажырлы ұлт-азаттық күрестің нәтиже­сін­де 1975 жылғы 11 қа­ра­шада Ан­гола өз тәуелсіздігін жария­лап, КСРО-ға арқа сүйеген Ан­голаны азат ету жолындағы бүкілхалық­ тық қозғалыстың (МПЛА) серкесі

мен майдан даласындағы ерен ісәрекетін талайды көрген совет офицерлерінің өздері сүйсіне әң­ гімелейтін. Елдің ресми билігі КСРО қол­дайтын МПЛА-ның уысында бол­ ғандықтан, біз барғанда 18 про­ винциядан тұратын Анголаның ірі елді мекендері, үлкен қалалары осы ұйымның саясатын жақтай­ тын. Ал шағын елді мекендер оп­ позицияның ырқында болды. Рес­ ми билік жағындағы анголалық әскери ұшқыштардың күнделікті ұшуға қатысты денсаулығын тексеру менің тікелей міндетім болды. Олардың арасында да уытты ішімдік ішіп қойып немесе уақты­лы демалмағандықтан, ұшуға жарамай қалатындары ұшырасатын. Жергілікті әскери ұшқыштар орыс тілін жақсы білетін және олардың дені біздің Жамбыл облысына қа­ расты Луговой стансасының ма­ңындағы ұшу полигонында даяр­ лықтан өткен екен. Мен құрамына енген кеңестік әскери мамандар Лубанго про­ винциясының орталығы Лубанго қаласындағы немістер салған 9 қа­батты орталық қонақүй «Грандотельде» қоныстандық. Әрқайсы­


ел-жұрт oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

мызға жатын бөлмесіне қоса, асүйі, ваннасы, тағы да анау-мынаусы бар бір-бір нөмірден тиді. Қонақүй­лік нөмірімізде қажет жиһаздың бәрі болды. Ауғанстанда қара су­дың өзіне жарымай, ет қалбы­ рынан әбден ығыр болсақ, Анго­лада тоңазытқышымызда жоғары сапалы дәм-тағам сықап тұрды. Оның үстіне әрбіріміздің дербес қызмет көлігіміз болды. Қонақүй­ дің алдында қажет жағдайда аяқ артатын бір БТР (брондалған әс­ кери транспортёр) үнемі тұрды. Қияметтің қыл көпірінен өткен­дей болып Ауғанстандағы тозақ отынан аман шыққан маған Анго­ладағы жағдай жұмақтай көрінді. Бізге Анголаның қалалық аймақ­ тарын аралауға шектеу қойылған жоқ. Сол себепті ара-тұра теңіз деңгейінен 1800 метр биіктікте-

дан соғысқа аттанатын болған... - Анголадан оралғаннан ке­йін КСРО Қорғаныс министрлі­ гінің орталық аппаратындағы әскери шенеуніктер сізге екі жылдай мерзімге Ливияға ба­руды ұсынған екен? - Иә, ондай ұсыныс болғаны рас, бірақ өзім бас тарттым. - Неге? - Ол кезде менің жасым 45-ке таяп қалған еді. Әрине, Муамар Кадафи тізгінін ұстаған Ливия хал­ қының ол кезеңдегі жағдайы кісі қызығарлықтай болатын. Бертін келе өздерін елдегі ресми билікке оппозиция санайтын ливиялық­ тар шетелдік арандатушылардың

мүшесі бол­масаңыз да, алыстыжақынды шетелдерде ұзақ мер­зімді іссапарларда болыпсыз. Мұның қалай орайы келіп, сәті түсті? Ол кезде­рі коммунист емес адамның аса жауапты, со­ ның ішінде әскери тапсырмамен шетелге іссапарға баруы мүмкін емес еді ғой? - Шынымды айтсам, осыған әлі күнге дейін өзім де таңмын. Сіз қойған жаңағы сұрақты Анголада жүргенде генерал Бочурин де қойған болатын. Шамасы, шетелдерге ұзақ мерзімді іссапарға аттануыма жастау кезімізде Кеңес одағының аумағында әскери қыз­ метімізді бірге бастап, кейін КСРО Қорғаныс министрлігінің Бас штабына қызметке ауысқан бір-екі жолдас-жораның ықпалы болды-

9

Баға

бетімен кетпесін! «Нұр Отан» партиясы Ақжайық аудандық филиалы­ ның партиялық бақылау тобы бірінші кезекте қажетті азық-түлікке бағаның «бұғалықсыз» кетуіне жол бер­ меу мақсатында сауда орындарына рейд жасауда.

жұмақтай көрінді» гі қонақүйден ирелеңдеген тау жолымен төмен түсіп, мұхитқа шомылып, жағажайда күнге қыз­ дырынып қайтатынбыз. Бірақ ел­ дің ішіндегі жағдай өте қиын-ды. Азамат соғысы жайлаған елдің хал­ қы ашаршылық пен кедейліктің, нақақ қантөгіс пен жұқпалы дерт атаулының азабын аяусыз тартуда еді. Халықаралық жаңалықтарға құлақ тігіп, ғаламторға зер салып отырамын, ол жақтағы жағдай әлі де біз болған кездегіден көп ілгерілей қойған жоқ. Ал жалпы батыс жағалауын Атлант мұхитының толқыны шаятын Ангола – тал-те­ регі, әсіресе, қымбат жиһаз жасайтын қызыл ағашы мол және алтын, алмас, кварц, мәрмәр, мұнай, мыс, темір сықылды қазба байлыққа бай ел. Әттең, маңдайының соры бес елі жергілікті жұрт ішкі ала­ уыздық пен сыртқы арандатудың салдарынан әлгіндей байлықтың игілігін әлі күнге дейін жарытып сезіне алмай отыр. Ретті жерінде мына жайтты да айта кетейін, жан­ға сая болар жасыл желекке жомарт және климаты да жанға жәй­лі қоңыр салқын болғандықтан, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік Германияның әскери ұшқыштары майданнан Анголаға келіп, біраз күн тынығып, қайта­-

айтағына еріп, тек өздеріне өздері ғана қас қылмай, туған елін тұтас сорлатты. Енді сіздің жаңағы сұрағыңыз­ дың төте жауабына көшейін. КСРОның Қарулы күштеріне арнаған өмірімнің 22 жылында мен отбасылы, балалы-шағалы бола тұра, гарнизоннан гарнизонға көшіп, бір елден екінші елге қоныс аударып, 7 жыл бойы салт басты, са­бау қамшылы жүрдім. Өз отбасым, ошақ қасымды аңсадым, ұл-қы­ зымды сағындым. Міне, осы фактор мені әскери қызметімді бір­ жола «туаруға» жетеледі. Сөйтіп, 1992 жылы әскери қызметтен ма­ йор шенінде доғарысқа шығып, туған өлкеме көшіп келіп, бүгінде Орал қаласында тұрып жатқан жайым бар.

ау деп жорамалдаймын. - Ұзақ жыл жат ел, жат жер­де һәм жат жұрттың арасында жүр­ген азамат ретінде адам баласы­ның қандай қадір-қаси­е­ тін ерекше бағалайсыз?

- Жоқ, ұлым Талғаттың маман­ дығы – зооинженер, қызым Эль­нара – халықаралық қарым-қаты­ настар бойынша экономист.

- Меніңше, ер-азамат үшін адал дос, айнымас жолдас та – жеті қа­ зы­наның бірі. Жауапкершілігі зор, қауіп-қатері мол әскери қызметте ұзақ жыл болу оңай шаруа емес. Қиын сәт, сын сағатта сыр бер­меген жүрегінің түгі бар, таба­ны­ның бүрі мықты Петр Устинов, Владимир Любимов сынды қанды­ көйлек достармен байланысым әлі күнге үзілген жоқ. Хабарласып, амандық-саулықтарын біліп тұра­мын. Әскери өмір бізді талай жерге апарып, көп жұрттың дәм-тұзын татқызды. Ылғи жат жерде жүріп менің көзім жеткен бір анық, кең дүниенің қай қиырын кезсең де, туған жерге жетер ештеңе жоқ. Сондықтан тәуелсіз Қазакстанның барша сардар-сарбазын Отанның мүддесі үшін қалтқысыз қызмет етуге шақырамын.

- Маған мәлім болған мәлі­мет­ке қарағанда, сіз Совет ода­ ғы коммунистік партиясының

Сұхбаттасқан Бауыржан ФАЙЗОЛЛАҰЛЫ, «Орал өңірі»

- Перзенттеріңіздің арасында жолыңызды қуып, әскери соқпақты таңдағаны бар ма?

Олар аудан орталығы – Ча­ паевтағы бес дүкенді аралады. Мониторинг қарақұмыққа, сә­ бізге, кейбір жеміс түрлеріне бағаның орташа алғанда 6 па­ йыз өскенін көрсетті. Сатушы­лар бұл тауарларды жеткізу­-

Бекем БЕКҰЛЫ, Ақжайық ауданы

*** Жақында аудан әкімдігінде тауарлар бағасының негізсіз өсуіне жол бермеу және оны тұрақтандыру жөніндегі жұмыс тобының отырысы өтті. Жиынды аталмыш жұмыс то­ бының басшысы, аудан әкімі Асхат Шахаров жүргізді. Отырыстың күн тәртібіне сай бұл топтың жұмысшы органы болып аудандық кәсіпкерлік, ауыл шаруашылығы және ветеринария бөлімі белгіленді. Күн сайынғы баға өзгерісі туралы мәлімет беріп отыру

аталмыш органға жүктелді. Бұл ретте ауылдық округ әкім­дері алынған мәліметтерді тәу­лігіне екі рет белгіленген уа­ қытта аудандық кәсіпкерлік, ауыл шаруашылығы және ветеринария бөліміне беріп отыруы тиіс.

Ерболат РАЙСОВ, Қаратөбе ауданы

«Алыс та жақын Ауғанстан»

Төлеубай ағайдың зайыбы Нәсіп жеңгей: - Қай заманда да, қандай қоғамдық формацияда да офицер болу оңай емес. Әскери адам жылдың кез келген мезгілінде, тәуліктің кез келген уақытында командирдің бұйрығы бойынша сапқа тұруға, атқа қонуға әр кез дайын болуы шарт. Сол себепті офицердің жұбайы ер-азаматының нағыз арқасүйер сенімді се­рігі болуы тиіс. Біздің отағасының шинелін біржола шегеге ілгенше бала-шағаға қарауға мұр­ша­сы болған жоқ. Өзім өмірі үкіметтің жұмысынан қалған кісі емеспін. Сөйтіп жү­ріп тамақ пісіру, үй жинау, кір жуу сықылды әйел адамның өзінің тікелей міндетіне қоса, ұл-қызымызды балабақша мен кішірек кездерінде мектепке апарып-алып келу, ата-аналар жиналысына қатысу, аға­йын-туысқа амандық-саулығымызды білдіріп хат жазып, хабарласу, әскерилер қызмет орнын жиі ауысты­ра­тын­дық­тан, көшіп-қонуға буынып-түйініп дайындалу, несін айтасыз, әйтеуір үйдің өмірі бітпейтін ішкі-түзгі шаруасы түгел менің мойнымда болды. Өз басым оған ешқашан мойып, налыған емеспін. Мен үшін ең үлкен бақыт перзенттерімнің амандығы мен ер-азаматымның Отан алдында ант берген әскери боры­шын абыроймен өтеуі болды. Қазақстан Қарулы күштерінің сардарларына жар болып жүрген сіңлі-келіндеріме, қыздарыма айтарым, «Азаматымның еңсесі биік болсын» десеңдер, уақ болмаңдар, не болса соған есептеспеңдер. Қазір ел аузында, халық арасында «ақ келін» атанып кеткен тұрмыстық техниканың неше түрі бар. Ғылым мен техниканың қарыштап дамуының арқасында сендердің қолдарың көп ұзарды. Мәселен, керек-жарағын салып, уақытын белгілесең тамақты өзі пісіретін мультиварканың ертегідегі сиқырлы қазаннан несі кем?! Біздің жастау кезімізде мұндай тұрмыстық техника атымен болған жоқ. Ең бастысы, елдің амандығы, жұрттың тыныштығы, туған жердің тұтастығы үшін күндіз күлкіні, түнде ұйқыны ұмытқан азаматың үйге келгенде жанға жәйлі жағдайдың бәрін жасай біліңдер, айналайындар!

шілер осындай пайызбен әке­ летінін, ал өздері 10 пайыз қо­сатынын айтты. Басқа азық-тү­ лікке баға бұрынғы деңгейде.

Ақсоғым ауылдық кітапханасында Кеңес әскерінің Ауғанстаннан шығарылғанына 25 жыл толуына орай «Алыс та жақын Ауғанстан» атты кездесу өтті. Кездесуге ауған соғысының ардагері Михаил Крутущенко мен Восход орта мектебінің оқушылары қатысты. Шара барысында кітапханашы Г.Бегилова ауған соғысына қатысқан жерлестеріміздің ерліктері туралы баяндады. Ал Михаил Крутущенко оқушылар­ дың сауалдарына орай майдан даласындағы оқиғалар, жауынгер жолдастарының ерліктері туралы әңгімелеп берді. Мектеп оқушылары ардагер ағаға арнап «Достық туралы әнді» хормен

тамылжыта орындап, Қазақ­стан, Отан туралы тақпақтарды жатқа айтты. Жиналғандар кеш соңына қарай «Жаралы жылдар жаңғы­ рығы» атты көрмемен танысты.

Жаздагүл АЙТҚАЛИЕВА, Ақсоғым ауылдық клубының саз жетекшісі, Теректі ауданы


10

мәселе Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

«давление отбора» шарасы ақсап жатыр, тұрақты жүргізілмейді, өне бойы атқарылмайды. Себебі шаруашылықтарда малды айтайық, қашарларды тұқымдық малдан бөлектеп шығару (выбраковка, выранжировка), яғни сұрыптау жасалмайды. Ол жа­ сал­ған жағдайда одан өткен мал бір жаққа кетуі керек, басқа жақ­қа сатыла ма, жаңадан табын жасақтала ма, әйтеуір асыл тұқымды табында қалмағаны дұрыс. Мысалы, асыл тұқымды табыннан сұрыпталған нашар деген малдың өзі қазір «Сыбаға»

oral_oniri@inbox.ru

жұмсалады? Қай-қай жағынан да, пайда келтіретін тұқым алғанша қанша жыл керек? Одан да әзір тұрған текті малды сатып алып, әрмен қарай көбейткен жақсы ғой, тиімді ғой... Бұл жерде біз бір оқпен екі қоянды атып аламыз. Біріншіден, асыл мал өсіріп жатқан шаруашылықты басы артық малдан тазартамыз. Екіншіден, класы төмен болса да тегі бар, өнімділігі, сапасы бар түлікке ие боламыз. Бұл мал сатып жатқан шаруаға да пайдалы. Мысалы, өткен жылы деп айталық, сатқан қашарлары орташа салмағы 200 килограмм

да ұмытпайық, асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылықтағы сиыр малы 200-300 бастан кем бол­мауы тиіс. Солардан туған бұ­қа­ шық­ты таңдап тұрып алған мал­­­шы ғана асыл мал өсіруге бір та­­бан жақындайды.

Т

ағы бір күйіп тұрған мәсе­ ле қосымша құн салығына (ҚҚС) қатысты. Мұны төртінші мысал деңіз. Мысалы, көршіміз Ресей­ден мал сатып алып жатқан шаруа­шылықтар бар. Соларға қо­­ сым­ша құн салығы салынады. Мысалы, біздің бір шаруа қо­жа­лығы

ты алу үшін күн сайын жем, түр­лі құ­нарлы витаминдер беру керек. Жемнің бағасы удай, оны былай қойғанда ол бидай, астық, стратегиялық байлығымыз. Сонда бізге қайсысы тиімді? Әрине, ақбасымыз тиімді экономикалық жағынан. Осы арада бұрын Ауыл шаруашылығы министрі болған, бүгінде С.Сейфуллин атын­дағы Қазақ агротехникалық универ­си­ те­тінің ректоры Ақылбек Күріш­ баевтың «Малды асылдандыру үшін шеттен тасымалданған мал уақыт өте келе өзінің тектілігін жоғалтады» - деген пікірін («ЕҚ»

Мақсот БАЛҚЫБАЕВ:

«Қазақтың ақбас тұқымы

америкалық герефордтан еш кем емес!»

Мақсот Балқыбаев десе, мал соңында жүрген ағайынның елең етпейтіні жоқ шығар. Өйт­кені жетпіске қарай желе жор­тып бара жатқан ағамыз бүкіл саналы ғұмырын сол мал шаруа­шылығы­на арнап келеді. Оқу бітіргеннен кейін жұмыс бабымен ол барма­ған ауылды айтасыз, аяғы тимеген малшы қыс­тағы, жайлауы жоқ шы­ ғар. Жас маман кезінен облысқа, республика мен одаққа белгі­лі селекционер-ғалымдарға еріп, олардан көп нәрсе түйіп өскен. Атақты Черекаевтың қасында жүріп, қа­зақтың ақбас тұқымды сиы­ ры­ның қалыптасу кезеңдеріне өзін­дік үлесін қосқанын өзі айтпаса да, былайғы жұрт жақсы білетін шығар. Қазақтың ақбас тұқымы­ ның атақты «Ветеран» - 7880, «Вьюн» - 712, «Каппертон» - 150к өн­ діруші бұқаларының зауыттық аталық іздерін, ақбас сиырдың «Батыс Қазақстан аймақтық сү­ле­сі», «Шағатай тоқал сиыр» түр­ ле­рін шығаруға мамандармен бір­ге тікелей қатысып, авторлық куә­лік­терге ие болды. Содан да бо­лар, бүгінде Мәкең - сонау 70жыл­дардан бермен қарай біздің ортамызда жүрген санаулы ғана жоғары білікті мал мамандарының бірі. Олардың да қатары бүгінде сиреп қалды. Ал Мәкең болса, сол баяғы кәсібінен қол үзген жоқ. Иншалла, қажыр-қайратының барында қырда жатқан малшы ауыл­ ға қарай «мүйізінің» сырқы­рауы басылмайтын шығар. Қалай басы­ лады, қырық жылдан астам осы салада келе жатса... Біз бүгін Мәкеңмен арнайы кездесіп, асылдандырудың қа­зіргі жай-күйі және болашақта оны қалай дамыта береміз, ол үшін облыста не істелуі керек, не іс­теліп жатыр деген және басқа да сауалдарымызбен әңгімеге тарттық.

азақта «Болмасын деген оңбасын» дейтін қат­ қылдау айтылса да, дәл ай­тыл­ған сөз бар. Сол айтқандай, мал со­ ңында жүрген малшылармен бірге осы төңіректі қаузайтын мамандар да «текті түлікті қайтіп сақтап қаламыз, қалай асылдандырамыз, әрі қарай қалай көбейтеміз» деген ой күн­діз өңінен, түнде түсінен кетпейді десем, еш артық айтпағаным. Қаражат мәселесіне келетін бол­ сақ, оны жоқ немесе жетпейді деп ауызды құр шөппен сүртуге болмайды. Үкімет соңғы жылдары бұл салаға қаржы құюға сараңдық танытып жатқан жоқ. Миллиард­ тап бөлініп жатыр, оған тіпті реніш айтуға болмайды. Енді осы төңіректен келгенде, бірінші айтатынымыз, селекцияда сұрыптау қысымы (давление отбора) деген құбылыс бар. Бұл не деген сөз? Ол - табынды үнемі, тұрақты сұ­ рып­тап, жақсысын таңдап бө­лек­ теп, оқшаулап отыру деген сөз. Қарапайым түсінікке салғанда, өне бойы тек жақсыларын ғана алып, өнімділігі, салмағы төмендерін бөлектеп, бөлек табында бағу керек дегенге келіңкірейді. Бұл тұрақты атқарылуы қажет. Онсыз асылдандыру ешкімге жалынан сипатпайды. Міне, бізде осы

бағ­дар­ла­ма­сымен сатып алынып жатқан тауарлы малдан сапасы анағұр­лым артық. Мұның класы төмен, бірақ асыл тұқымды малға жатады. Бұл жерде айтайын деп отырғаным, текті мал шығарумен айналы­сатын малшы өзіне қажет емес қашарларды сататын болса, онда оның табынында тек текті, жақсы мал қалады ғой. Ал ол мал бұрынғыша табында жүре беретін болса, селекциямыздың қазақша айтқанда, сұрыптауымыздың нә­ ти­жесі болмайды. Бұл мәселе бізде ақсап жатыр. Енді осы жерде «шаруалар, шаруа қожалықтары сол асыл малды неге сатып алмай­ ды» - деген сұрақтың төбесі қы­ лаң береді. Біріншіден, шаруаның тіке­лей сатып алатын қалтасында ақ­ша­сы жоқ. Сондықтан «Сыбаға­ ның» қазіргі тауарлы мал сатып алуға беріп жатқан қаржысынан гөрі нағыз текті мал сатып алатындай жеткілікті қаражат беру жағын қарастыру қажет. Тауарлы мал емес, асыл тұқымды мал өсірумен тікелей айналысатын шаруашылықтардан ата-тегінен бермен қарай текті болып келген түлік сатып алатын жағдай туғы­ зу керек. Тауарлы малды сатып ал­ған малшы оны қашан жақсар­ тып болады? Оған қанша шығын

болды делік. Сұрыптау, табынды жақсарту үздіксіз, тұрақты жүр­ гендіктен, енді оның келесі ұрпа­ ғының төлдері 10-15 килограм­­нан салмақ қосып, жақсара бере­ді.

Ү

шіншіден, бұрынғыдай асыл тұ­қымды шаруашылық, зауыт деп дәрежелеу бүгінде жоқ, оның орнына асыл тұқымды мал деп аталады. Осының да кейбір жерлерде кесірі тиіп жүр. Себебі қазір біреудің асыл тұқымды он шақты сиыры болса, одан алынған төлді сатады. Әрине, олардың тегі кезінде сұрыпталған асыл тұқымды мал болғаны рас. Мен мұны неге айтып отырмын? Республикалық палата деген шықты. Оған асыл тұқымды мал өсірушілер де кіріп жатыр, мүше болып. Он сиырым бар немесе 20, 50 сиырым бар деп кіреді. Айталық, 50 сиырдан 25 еркек бұзау туды делік. Осыдан сатып алушы таңдап, бес бұқашық алады. Шындығына келгенде, оның бесеуі бірдей керім болмайды, тек бір-екеуі ғана тұқымды жақсарта алуы мүмкін. Бір кездегі Чапаев, Аңқаты мал зауыттары­ ның ізіндегі шаруашылықтардан 100 бас­тың ішінен бес бұқашықты таң­дап алсаң, қателеспеуің ықти­ мал. Өйткені таңдау бар. Нақты­рақ айтқанда, он сиырдан туған екіүш бұқашық табынды жақсар­та алмайды. Сосын мына жағдай­ды

көршімізден 100 бас ірі қа­ра сатып алып, оған 3 млн. теңге қосымша құн салығын төледі. Сонда үкімет оған бір қолымен 11,8 млн. теңге демеуқаржы береді де, екінші қолымен ҚҚС ретінде 3 млн. теңгесін қайтарып алады. Менің айтайын дегенім, сол салықты салмайтын қылса қайтеді... Шаруаға көмек болар еді ғой. Бесінші, біздің қа­зақ­тың ақбас тұқымды малы Амери­ ка­дан келіп жатқан герефорд тұ­ қы­мы­нан салыстырмалы түрде алғанда еш кем емес. Бірінші­­ден, америкалық малдың ақша­ сы қым­­­бат, (қашарлары 4,0 мың, бұ­қа­­­шықтары 7,5 мың доллар) екіншіден, ол біздің ортаға, ауа райына, жемшөп, су, жайылыс т.б. бе­йім­делуі оңайға түспейді, қо­сым­ша шығын мен еңбекті қа­ жет етеді. Өзіміздің ақбасымыз бол­са, ол өзі­нің Отанына әб­ден көн­біс келе­тін түлік қой. Үшін­ші­ ден, қара­пайым мысалға жү­гін­ сек, ақ­бас тұқымдының тәу­лі­гі­не ала­тын 1000 грамм қо­сым­­ша сал­ мағы ге­ре­форд­тың тәулік­тік алатын 1200-1300 грамм қосымша сал­­ма­­ғына тең болады. Ал бізге ке­ле­тін гере­форд дегеніңіз, қазақ­ тың қара­пайым тілімен айтқан­да, байдың баласындай «ішкені ар­ тында, ішпегені алдында» болсын деп азыққа бөктіріп ұстайтын тү­ лік. Анау айтқан қосымша салмақ­-

газеті, 7.02.2014 жыл) де далаға тастауға болмайтын сияқты. Тағы бір айтайын дегенім – аналық малдың санын кө­бейтіп алуымыз керек. Ол үшін текті түлік өсіріп отырған шаруалар шамамен үш жылдай малын сатпай, өсірсе... Бірақ ол шаруалар үшін өте қиын мәселе. Мал сат­пай тұра алмайды, өйткені қара­жат керек. Бұдан шығудың жолы, мал сатуға мораторий жариялап, осы мерзімде үкімет шаруаны қажет қаржымен демеп отырса, жағдай оңалар еді. Жоғарыда айтқан шетелден мал сатып алу жәйіне қайтадан айналып соқ­сақ. Ол малдан племрепродуктор жасақтаймыз деп қарай­­ ған шы­ғынға батқанша, өзімізде асыл тұқымды мал өсіріп жатқан («Ай­сұлу» ШҚ (бұрынғы «Аңқаты»), «Чапаев» ЖШС, («Шағатай»), «Сәбит», «Шонайбеков» ШҚ-лары сияқты), былайша айтқанда, әзір тұрған шаруашылықтар бар ғой, қаржыны (кредитті) соларға құю керек. Осылайша тағы да 4-5 шаруашылық жасақтап алсақ, олар әрі қарай асыл малдың сапасын жақсартып, санын көбейтуге үлкен әсерін ти­ гізер еді деген ой мені күндіз-түні мазалайды.

Маманның пікіріне құлақ түрген Есенжол ҚЫСТАУБАЕВ


көкейкесті oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

11

«Тәртіп болмаса, әскерден келетін табыт тоқтамайды» дейді ұлынан айырылған ата-ана

Тоқтар ҒАБДІРЕШҰЛЫ, «Орал өңірі» toqtar_kenzhe@mail.ru

Ө

«

з-өзіне қол салды». Бұл – Отан алдындағы азаматтық міндетін өтеп жүріп, белгісіз жағдайда қайтыс болған сарбаздардың өлі­ міне қатысты айтылатын жауап­ ты мекемелердің жаттанды жауабы. Өз-өзіне қол салды деген сарбаздардың ата-аналары, туғантуыстары «сүйегі сынып, үсті-басы көк ала қойдай болып кеткен» деп шырылдап жатса да, болған жағдайдың ақиқаты анықталмаған күйі боздақтар жер қойнауына беріледі. Сонда да әскери құрам басшылары «әскерде әлімжеттік жоқ» дегеннен танар емес. Әрине, сарбаздар арасында әлімжеттіктің болмағанын, Отан алдындағы борышын өтеуге бар­ ған әрбір азаматтың әскери тәр­ тіпке бейімделіп, аман-есен атаанасымен қауышқанын әркімнің де тілері анық. Алайда, өкінішке қарай, бейбіт заманда Отан ал­ дындағы азаматтық борышын атқарып жүріп жарық дүниемен қош айтысып кетіп жатқан сарбаздар жайлы мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарында кем дегенде айына бір рет бой көрсетіп жатыр. Бұл – журналистер қауымына нақты белгілі болғандары. Өт­ кен жылы қанша сарбаз қайтыс болғаны жайлы ресми мәлімет алу қиынның қиыны. Өйткені жауапты орган мамандары түрлі сыл­ тау айтып, тура қойылған сауал­ ға бұлталақсыз жауап беруден қашқақтайды. Сол себепті тек 2013 жылы баспасөз беттерінде жария болған жағдайларды мысалға келтіргенді жөн көріп отырмыз.

әскери бөлімнің сарбазы тамырын кесіп, жарық дүниені тәрк етпек болды. 16 шілдеде Жамбыл облысында шекара қызметіндегі кіші сержант автоматтан ажал құшты. 31 шілдеде Маңғыстау облысында шекара бекетінде қызмет атқарып жүрген жауынгер асылып қайтыс болған. 8 тамызда Қостанайдағы 6697-әскери бөлімінің сарбазы, ба­тысқазақстандық Мейірбек Бә­ кі­ровтың өліміне қаруласы аты­ рау­лық Мұханбетов деген жауын­ гер себепші болған. Бейресми деректер бойынша Мұханбетов 7 жылға сотталғанымен, Бәкіровтың ата-анасы бұған сенбейді. Олар бұл қылмысқа шені жоғары коман­ дирлердің тікелей қатысы бар деген ойда. Қыркүйектің алғашқы күні Шы­ғыс Қазақстан облысындағы Зай­ сан шекара отрядында Отан ал­ дындағы әскери борышын өтеп жүрген 18 жасар сарбаз көз жұм­ған. Тергеу барысында анық­ талғаны, сарбаз шекара заставасы басшысының орынбасарына тие­ сілі қарудан атылған оқтан опат болған. Шекара басшылығының жауабы бәз баяғы – өз-өзіне қол жұмсады. Тағы бір түсініксіз өлім Қара­­ған­ дыдағы 6505-әскери бөлімінде орын алды. Осы жерде әскери қызметін өтеп жүрген қатардағы жауынгер, Батыс Қазақстан облы­сы Жаңақала ауылының тұрғыны Бекжан Бауыржанов үйіне қай­туына екі күн қалғанда желтоқсанның 4-і күні жарық дүниемен қош­ тасқан. Осы оқиғаға байланысты сарба��дың ата-анасын сөйлетсек.

нің қатысы болуы мүмкіндігін де олар жоққа шығармайды. Қаза тапқан жауынгердің әкесі Бауыржан Қазмағамбетов сотқа берген шағымында былай дейді: «Ұлым 4 желтоқсан күні таңертеңгі

12 айда 10 сарбаз қаза болған 24 қаңтар күні Жамбыл облысында мерзімдік әскери қызме­тін атқарып жүрген сарбаз жазатайым көз жұмған. 4 сәуір күні Астанадағы әскери бөлімшеде қатардағы сарбаз асылып қалған. 5 сәуір күні Қарағандыда сарбаз автоматты қарудан өзін-өзі атқан. 15 сәуірде 32 жастағы сержант табельдік пистолеттен атылып өлген. 7 маусым күні Өскемендегі

«Өз-өзіне қол салуы мүмкін емес!» Әскерде қаза болған сарбаз Бекжан Бауыржановтың Жаңақала ауылында тұратын ата-анасы ұл­ дарының өзін-өзі өлімге қиғаны­на мүлде сенбейді. Себебі ол ауылға қайтатын билетіне дейін сатып алып қойған екен. Бұл қылмысқа ақшаға қызыққан командирлері­

сағат 10.47-де ұялы телефон ар­ қылы әжесімен хабарласып: «Ма­ ма, мұнда «хай-вай» болып жатыр, сіз кеше телефон арқылы сөйлескен адамдардан кешірім сұраңызшы» деген. Ұлымның да­ уысы аянышты халде естілген және екі-үш рет «Мама, мама...» деп барып байланыс үзілген. Анам кімнен, не үшін кешірім сұрарын білмей қалған. Ұлым Бекжан 29

қараша күні анамнан үйге қайтуы үшін 10 мың теңге ақша салуды өтінген. Содан анам жергілікті «Халық банкі» АҚ-ның филиалына барып, №6762003504815290 шотына 10 мың теңге салған. Ұлым бұдан кейін 1, 2, 3 желтоқсан күндері ақ­ шаны әлі алмағанын айтып хабар­ ласқан. Анам банктен барып білсе, ақша 30 қараша күні шоттан алынған, бірақ ұлымның қолына 4 желтоқсанға дейін тимеген. Бұл есепшот Арғынбек деген адамға тиесілі екен. Ол Айдос Ермекбай есімді әскерде келісімшартпен жұмыс істейтін қызметкердің інісі дейді. Ұлымның нағашы ағасы Тимур Меңдіғалиев те 9 қараша күні осы шотқа 30 мың теңге жіберген. Ол ақшаны ұлым алыпты. Ме­нің ойымша, жоғарыдағы есепшот ие­лері ақшаның қызығына түсіп, соңғы жіберген 10 мың теңге үшін ұлымды ажалға қиюы мүмкін ғой» дейді Б.Қазмағамбетов. - Әскери бөлімнен келген қа­ ғазда өзі асылып өлген деп жазыпты. Олай болуға тиіс емес, өтірік. Асылып өлген адамның бет-жүзі қарайып кетпей ме? Мойнында із қалмай ма? Жауырындарында, қолдарында дақ бар. Балам 5-сыныптан бастап күреспен айналысты. Талай жарысқа барып, жүлде алып қайтты. Бір-екі жігітке ол әл бермейді. Әскерге де өзі сұранып, бір жыл жүріп кетіп еді... желтоқсанның 6-сы күні үйге келемін дегенде сол күні үйге өзі емес, сүйегі келгені жүрегімді қарс айырады, - дейді қайғыдан қан жұтқан Бекжанның әжесі Бақытжамал апай (суретте). «Бір ротада болған Жаңақаза­н­ның жігіті бар. Не болғанын білгім келіп, таныстарды салып сұ­растырып көріп едім, анасы ма­ ңайына да жақындатпады. Сол бала негізі не болғанын біледі. Қорқып айтпай отыр. Менің ес­ туімше, рота командирі Бекжанды кеңсеге кіргізіп алып, 45 минут бойы қинап, сабаған... Бізге айтқаны ауруханаға апарғанша бала тірі болған. Сонда асылған

адам қалай тірі болады? Әскерден кетуіне екі күн қалған, қайтуға билеті қалтасында жатқан адам не үшін асылады? Әскери-тергеу сараптамасының қорытындысын 45 күннен кейін беріп тұр. Асылып қалса, 45 күн бойы нені зерттеп, нені анықтап жатыр? Ол жағы да түсініксіз» дейді жауынгердің әке­сі Бауыржан Қазмағамбетов. Қазір Б.Қазмағамбетов бұл мә­ селенің ақ-қарасын айыру үшін сотқа шағым түсірген. Әзірге оның қаралатын мерзімі белгісіз көрінеді.

Қатаң жазаға тарту қажет

Аталмыш жағдайлардың басым бөлігінде әскери прокуратура мамандары «өз-өзіне қол жұмсауға жеткізген» деген күдік­ пен қайтыс болған сарбаздың қызметтестерінің үстінен қылмыс­ тық іс қозғап жатса да, әскери бөлім басшылары «қызмет барысында абайсызда өз-өзін атып алды, өзін-өзі белдігіне асып қойды, әскери бөлімде әлімжеттік жоқ» дегеннен танған емес. Бірақ әскердегі әлімжеттіктің бар еке­ нін жасырып жаба алмаймыз. «Дедтердің» жас сарбаздарды әскери жарғыдан тыс жазылма­ ған ережемен тәртіпке шақырып, бағынбағандарын күштеп, ұрыпсоғып бағындыру үрдісі – тәуелсіз Қазақстанның қарулы күштеріне кеңестік армиядан қалған мұра. Кеңес әскеріне бұл жазылмаған ережелер түрме жүйесінен ен­ген екен. Түрмеден келген мұраны түбегейлі жоймайынша, жаста­ ры­мыздың бірін табытқа, бірін түрмеге жатқызу тоқтамайды. Оны жоюдың бірден-бір жолы – сардарлардың (офицерлердің) жауапкершілігін арттыру. Яғни әскери бөлімде сарбаздарға қа­ тысты қайғылы жағдай орын алса, «өз-өзіне қол жұмсады» деп «қазанның қақпағын» жаба салмай, тікелей командирлерді қатаң жазаға тарту қажет.


12

деНсаулық Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Басты байлығымыздың Өткен ғасырдың жетпісінші жылдары іргетасы қаланған аудандық аурухана ұжымы «Дипломмен ауылға» бағдарламасымен келіп жатқан жас мамандармен толығып, кәсіби тұрғыдан шыңдала түсуде. Жас та болса, осы ұжымның тізгінін ұстап отырған бас дәрігер Қылыш Жолдыбайұлы Жазықбаевты әңгімеге тартып, аудандық денсаулық саласындағы бүгіндері атқарылып жатқан жұмыстарды баяндауын сұрадық.

Ш

-

ыңғырлау аудандық орталық ауруха­ на­сының ұжымы 2011-2015 жылдарға арналған «Сала­­матты Қазақстан» мемлекет­ тік бағдарламасы алға қойған мақсат­тарды және «Бірыңғай ұлт­ тық денсаулық сақтау жүйесінде­ гі» белгіленген міндеттерді жүзе­ ге асыру жолында жұмыстануда ау­дандық орталық ауруханасына қарасты 21 емдеу мекемесі бар, оның құрамында 1 аудандық ор­­талық аурухана емханасы, 1 ауыл­­дық дәрігерлік амбулатория, 5 фельдшерлік акушерлік пункт, 14 медициналық пункт халыққа қызмет көрсетеді. Жоғарыда атал­ ған мемлекеттік бағдар­ламалар­ дың басты бағыты алғашқы ме­ ди­циналық-санитар­лық көмекті да­мыту, жетілдіру және сапалы­ лық пен қолжетімділікті, үзіліссіз және қауіпсіз дәлелді медицина не­гізінде емделуші талаптарына жауап беруді қамтамасыз ету болып табылатындықтан, біз осы бағытта жұмыстарымызды жаңаша жолға қойып келеміз. Бүгінгі таңда қызметіміздегі қол жеткізіп келе жатқан артықшылығымыз - аурулардың алдын алу, сала­ уатты өмір салтын қалыптастыру және насихаттау, халықтың өз ден­саулығына саналылықпен қа­­­рауына ықпалымызды тигізу деп білеміз. Осыған байланысты біздің емханада отбасы, ден­ саулық, профилактика және әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету орталықтары, кон­суль­ тациялық-диагностика және ам­бу­ латориялық хирургия бөлім­дері құрылып, жұмыс жасауда. Бұған қоса барлық дәрігерлік амбулатория мен аудандық емханада күндізгі стационарлар емделушілерге қызмет көрсетеді. Соның ішінде аудандық емхана­ да 35 төсек орны, Лубен амбу­ла­ ториялық ауруханасында 10 тө­сек орны бар. Күндізгі стационар­­да өткен жылы 1637 адам емделсе, соның 90-ы – балалар. Сонымен қа­тар өткен жылдың 12 айында 162 науқас үйінен ем алса, соның ішінде дәрігерлік көмекке жүгінгендердің 115-і - балалар. Аудандық ауруха-

на жанында селолық округтердегі тұрғындарға медициналық көмек­ ті жақындату, алдын ала тексеру жұмыстарын жүргізу мақсатында жылжымалы дәрігерлік амбулатория қызмет көрсетеді. Жылжы­ малы амбулатория 2013 жылы 24 рет дәрігерлік көмек көрсетуге шы­ғып, 5374 ауыл тұрғынын тек­се­ ріп, 579 науқасты тіркеп, диспан­ сер­лік есепке 27 адамды алды. Өткен жылғы басты жаңалығы­ мыздың бірі – аудандық емханаға күрделі жұмыстардың жүргізілуі. Емханаға, жұқпалы аурулар бө­ ліміне, шаруашылық блок пен жылыту қазанына, мүрдеханаға, кәріз жүйелерін жаңғыртуға 149 676000 теңге бөлініп, бұл қаржы толығымен игерілді. - Өзіңіз білесіз, Елбасымыз жыл сайынғы халыққа арнаған Жолдауында ана мен бала ден­ саулығын қорғауға үнемі назар аударып отырады. Еліміздің болашағы – дені сау ұрпақ өсіру бағытындағы жа­са­лып жатқан шаралар қандай? - Аудан бойынша балаларға ме­дициналық көмек көрсету ха­ лықаралық стандартқа сай бала жасындағы ауруларды интегра­ циялап жүргізу бойынша жүргізі­ ліп келеді. Ана мен балаға сапа­­ лы, жоғары деңгейде дәрігерлік кө­мек көрсету мақсатында акушер-гинеколог, педиатор, онколог, неонатолог дәрігерлер және орта буынды медбикелер (нә­рес­телердің интенсивтік терапия палатасының медбикесі, балалар медбикесі) кәсіптік білімдерін жоғарылату мақсатында об­лыстық және Ақтөбе, Алматы медицина академияларында бі­ лімдерін жетілдіріп қайтты. Сонымен қатар нәрестелерді күту және емдеу бойынша, серіктес босануда жаңа технологиялық әдістемелер енгізілді. Бұл жолда аудандық перзентхана бөлімі­нің тиісінше құрал-жабдықтармен толық қамтамасыз етілгенін айта кет­кен ләзім. Салмағы аз, күтімді қажет ететін нәрестелер үшін «Кювез» аппараты жұмыс істейді.

бағасын білейік

Шыңғырлау аудандық орталық ауруха­на­сының бас дәрігері Қылыш Жолдыбайұлы Жазықбаев

Жыл басында осы перзентханада егіздердің дүние есігін ашқаны, оны өзіміздің мамандарымыздың аман-сау жеңілдетіп алғаны да біз үшін сүйінішті жағдай. Жалпы сәби күтіп жүрген аналарды уақы­ тымен тексеруден өткізу, жанама сырқаттары болса, ем белгілеу дәрігерлердің басты міндеті ретінде үздіксіз жүзеге асырылуда. - «Ауырып ем іздегенше, ау­ыр­­маудың жолын ізде» деген. Ау­ ру­дың алдын алуда скринингтік тексерулер қандай нәтиже беруде? - Иә, ауруды дер кезінде анық­ тау, оның алдын алу мақсатында скринингтік тексерулер аса ма­ ңыз­ды. Жалпы бұл бағыттағы жұ­ мыс­тардың оң жолға қойылып отырғаны шындық. Өткен жыл­ дың 12 айында 0-17 жасқа дейінгі ба­лалар мен жасөспірімдерді мақ­сат­ты қарау үшін жоспарлан­ған 3500 жасөспірімдердің 3507-сі (100%) қаралып, 675 (19%) науқас тіркеліп, сауықтырылды. Ересектер арасынан қан айналу ауруын анықтауға жоспарланған 1268 адамның бәрі (100%) тексерістен өтіп, 160-ы (12%) сырқат деп танылды. Ал әйелдер арасында жатыр мойнының қатерлі ісік ауруына қаралу жас кезеңдеріне байла­нысты жүргізіліп, жоспар­ дағы 362 адамның бәрі де ма­ мандарға келді, оның 15-і (4%) нау­ қас деп танылса, сүт безі қатерлі ісік ауруларын анықтау кезінде де жоспардағы 471 адамның 345-і дәрігердің алдынан өтті. Сол сияқты қант сусамырының алдын алу үшін жоспардағы 1268 адам тексеріліп, 8-і ауру деп танылып,

арнайы есепке алынды. Глауко­ма­ ға мақсатты қаралуға жоспардағы 1424 адам түгелімен тексеруден өтіп, 5-еуіне ем белгіленді. Тік ішек қатерлі ісік ауруына мақсат­ ты алдын алуға жоспарланған 883 тұрғынның 2-еуінен ауру белгісі анықталса, асқазан-өңеш қатерлі ісігі ауруын мақсатты алдын алуға жоспардағы 350 адам тексерістен өтіп, 14-і тиісті орындарға емделуге жолдама алды. Үстіміздегі жылы да осы скрининг жұмыстары жалғасын табуда. Әрине, аурудың алдын алу әр адамның өзіне тікелей байланысты ғой. Осы орайда аудан тұрғындарының арасында скринингтік тексерілуден өтуге деген ынта жоғары. Жас кезеңдеріне орай арнайы мамандарға өз ерікте­ рімен келушілердің саны жылданжылға артып отырғаны қуантады. Мемлекет басшысы Н.Назарбаев «Қазақстанның әлеуметтік жаң­ ғы­ртылуы: Жалпыға ортақ еңбек қоғамына қарай 20 қадам» атты бағдарламалық мақаласында «Өзі­ нің жеке басының денсаулығын алдымен әр адам өзі ойлауы керек. Егер денсаулықты ойлау әр отбасының шаруасы болса, онда мемлекет жүзеге асырып жатқан қадамдар әлдеқайда тиімді шығар еді» деген сөзін әр аудан тұрғыны жадына түйеді деп сенеміз. - Жас мамандарды ауылға тартуда «Дипломмен ауылға» жобасы үлкен септігін тигізіп келеді. Сіздің ұжымыңызда жұмысқа алынған жастардың әлеуметтік жағдайла­ры қалай шешілуде? - Осынау мемлекеттік бағдар­

ла­ма­ның денсаулық сақтау меке­ месінің қай-қайсы­сына да үлкен көмегін тигізіп жатқанына шүбәм жоқ. Облыстық денсау­лық сақтау басқармасының қолдауымен 2012 жылы ауданымызға 2 жас ма­ ман келсе, 2013 жылы 8 жас дәрігер тұрақты жұмысқа алынды. Олардың арасында жалпы тәжі­рибе дәрігерлері, терапевт, хирург, эпидемиолог, медстатист, салауатты өмір салты дәрігерлері бар. Барлығы да көтерме жәрде­ мақы алып, ауданымызда тұрғы­ зылған жаңа пәтерлерде қоныстойын тойлады. Ауылға жұмысқа жолданған 2 дәрігер де тиісінше көмектерді алды. Осы орайда аудан басшылығының жас мамандарды бірінші кезекте тұрғын үймен қамтамасыз ету жолындағы игі көмектерін де айта кеткен жөн деп ойлаймын. Аудан бойынша жалпы дәрігерлер саны 29 болса, орта буынды медбикелер саны – 120. Барлық мамандар тиісінше білімдерін жетілдіру курстарына баруда. Сонымен қатар өткен жыл­дан бері бізде жақсы бір үрдіс қалыптаса бастады. Алдын алуға болатын аналар және нәрестелер­ дің ауруларын анықтау, өлім-жітім­ нің болмауы, онкология және туберкулез ауруларын ерте кезеңде анықтау, сондай-ақ науқастардан арыз-шағым алмаған мамандарымыз өткен жылы тоқсан сайын жалақысына қосымша ақы алды. Үкіметтің өзі осы мақсатқа арнайы қомақты қаржы бөліп отыр. Осы игі дәстүрді үстіміздегі жылы да жалғастыру ойымызда. "Өткенсіз бүгін жоқ" дейді, ау­да­ нымызға белгілі білімді де білікті дәрігер болған, 1971 жылы Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланған, денсаулық са­ ласындағы республикалық, об­лыс­тық сиездеріне депутат ретінде қатысқан Сәния Медхат­қызы Дәулетжанова халықтың аманатын депутат ретінде орындарға жеткізіп, 1970 жылдары осы ау­ру­ хананың бой көтеруіне өлшеусіз үлес қосқан екен. Сол кездердегі аты халыққа мәлім дәрігерлер С.Үмбетова, Ө. Қырымбаев, бертін келе қызмет атқарған Т.Қалмен, Ө.Баймағамбетов, Ж.Жанғалиева, Э.Ткатов, Д.Жунусова сынды әріп­ тестерінің ізін бүгінде М.Хам­зиев, Ә.Мұхамбедьяров, Н.Байға­лиева, А.Бекжанова, Ж.Хайруллина, А.Неп­ люева тағы да басқа жас дәрігер­ лер лайықты жалғастырып келеді. Халыққа сапалы дәрігерлік қызмет көрсету жолында Гиппократ антын өмірлерінде бір-ақ рет айтатын ақ желеңді жандарымыздың өз мамандықтарына адалдықпен қарайтындықтарына сенімім мол. Тек әрбір жан басты байлығымыз - денсаулықтың қадірін білсе екен. ж

Сұхбатты жүргізген Гүлшат БОТАНОВА, Шыңғырлау ауданы


айналайын Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Ребус

13

Шынықсаң шымыр боласың!

Мына суреттерге қарап, үш қыздың есімін шығар.

Сау болып денем, Өссінші десең, Ерте тұр. Отыр, тұр. Отыр, тұр. Денеңді шынықтыр.

Сау болып денем, Өссінші десең, Таза ауамен Тыныста. Жаяу жүр ылғи Жалқаулыққа жұғыспа! Перизат РАМАЗАН, Пригород жалпы білім беретін бастауыш мектебінің 2-сынып оқушысы, Зеленов ауданы

Ақерке ЖАҚИЕВА, 2-сынып оқушысы, Шубин атындағы мектеп, Сырым ауданы

Аққала

Жұлдыздар Жарқыраған жұлдыздар, Түн ішінде жылтылдап. Аспанға сән береді, Жымыңдайды қол бұлғап. Мейрамгүл ХАБИБУЛЛИЕВА, 6-сынып оқушысы, Аманкелді ауылы, Шыңғырлау ауданы

ы болады. Шанас екті алмақшы ел ны ш О п . ғы ды ы ш ла үстіне нан құ . бота шалқасы айларында ді с Ақ се Қы п, тү . ті ап ке ды п ал ай м ы сырғ ан ұн жерге до н ра сы бо ба ң ей ны ыс мезгілі мағ үл ела -д Ек . қа ы мен бірге ақ р жауып, алай тұрғызып алад ді. жапалақтап қа таны орнынан аяз өрнектей . Олар бо ен ні Ақ ек зе я р ре са тұ те ан і ай Ж м күндер көтере ал р жауып, н қа сы се ба ң баң ре ны соғады. Суық бі ны ла п, ан аққа уі аққала күн жылыны ыр. Сулы рым ғой. Мағ ат та ж ас іп нд іт Енді, міне, бүгін ер ры ы қа і. менің р жауып, қард ауға тура келд п, Жансая біресе жаңбы Киініп шығы н қайтадан жас . сы ді ле . ке ік ст ақ рі қар жабысқ ам жасауға кі ЛИМОВ, соғып, қар ад Райымбек К , қолына ап ас ж н екеу­міз аққала шысы, ны ұр 3-сынып оқу тебі, н, сәбізден м Аққаламыз к. ді гіз Көмірден көзі ек ки м ек басына шел Белогор орта ауданы әжесі шелек ны таяқ ұстатып, та бо ау Ақ л і Шыңғыр лды. Көрш ланбастан өте әдемі бо ы. Ақбота ой пт са ұм ң ж ы ан ге ан алып келу екті көріп, ш сындағы шел аққаланың ба

Қ


14

гүлдәурен Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

«Жастар жұмыстан

тартынбау керек»

Облысымыздағы мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылу ба­ рысы жайлы облыстық жастар саясаты мәселелері басқармасының бас­ шысы Серік Молдағалиев әңгімелейді.

- Серік Берікұлы, соңғы бір жылда облыста жастар саясаты қалай жүзеге асты? Атқарылған қандай ауқымды істер бар? - Жалпы, облыс көлемінде 2013 жылы жастардың түрлі бағыттағы мәселелерін шешуге бағытталған 51 әлеуметтік маңызы бар жоба іске асты, оның 23-і БҚО жастар саясаты мәселелері басқармасы­ мен жүзеге асырылуда. Мемлекеттік жастар саясатын жүргізу барысында әлеуметтік ма­ ңызды жобаларды жүзеге асыру үшін 2013 жылы облыс бойынша 76,5 млн.теңге бөлінді (2012 жылы – 76,2 млн. теңге), соның ішінде 39,8 млн. теңге облыстық бюджет­ тен, 36,7 млн. теңге аудандық және Орал қаласының бюджеттерінен. Жалпы алғанда, былтыр жыл басынан бас­тап облыста 45 мың жасты қам­тыған 1100-ден астам іс-шара өтті. - Бүгіндері аты бар да заты жоқ қоғамдық ұйымдар да аз емес. Жастардың қанша қоғам­ дық ұйымы бар? Олардың қан­ шасы нақты жұмыс жасауда? - Қазіргі таңда облыста жастар мәселелері бойынша заңды түрде тіркелген ұйымдардың саны – 86, оның ішінде 61-і Орал қаласында, 25-і аудандарда қызмет атқарады. Облыстағы жастар саны 167 490 адамды құрап отыр, бұл облыстағы жалпы халық санының 27,5 пайызы, соның ішінде ауылдық жерде тұратын жастар саны – 85 703 (51,2%), қалада тұратын – 81 787 адам (48,8%). 2012 жылмен са­ лыс­тырғанда жалпы жастар са­ны­

ның 1,8 %-ға кемігені байқалады. Батысқазақстандық 23,8 мың жас жоғары оқу орындарында, 24,6 мың жас арнаулы техникалық жә­ не кә­сіптік білім беру ұйымда­рын­ да, 14 пен 18 жас аралығындағы 22,0 мың жасөспірім мектептерде білім алуда. - Жастар арасындағы жұмыс­ сыздықты жою мақсатында мем­ лекеттік бағдарламалардың іс­ ке асуын қалай бағалайсыз? - Бұл – жастар саясатын жүзеге асырудағы маңызды бағыттардың бірі. Осы бағытта «Жастар тәжі­ рибесі», «Дипломмен ауылға» жобаларын, «Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру жалғасуда. Былтыр бұл бағытта студент және жұмыссыз жастардың қомақты көлемі қыз­ метпен қамтылды: құрамында 486 адам бар 26 «Жасыл ел» және 476 адамды қамтитын 30 студенттік құрылыс еңбек жасақтары жұмыс жасады. «Жасыл ел» жастар еңбек жасақтары мүшелерінің орташа жалақысы шілде айында 29 мың теңге, студенттік құ­рылыс және жастар еңбек жасақ­тарын­да орташа жалақы 41 500 теңгені құрады. «Жасыл ел» жастар еңбек жасақтары­ мүшелерінің еңбек­ ақысын қам­тамасыз ету үшін 2013 жылға жер­гілікті бюджеттен 10,4 млн. теңге қарастырылса, жастар еңбек, құ­рылыс және педа­ гогикалық жа­-сақ­­тарының жұ­мы­ сын ұйымдас­ты­руға 4,8 млн. теңге бөлінді. Жастарды жұмыспен қамту мә­селесін шешу үшін 2013 жылы

облыс орталығында және аудан­­дарда 25 жұмыс жәрмең­кесі ұйым­ дастырылып, оған жоғары және орта арнаулы оқу орындарының бітірушілері, жұмыссыз жүрген жастар қатысты. Былтыр барлығы 2916 жас жұмысқа орналастырылды. Жылдың басында жастар тәжірибесі жобасы бойынша 1505 түлекті жіберу жоспарла��са, жыл қорытындысы бойынша 2358 тү­ лек жастар тәжірибесіне жолданды. «Дипломмен ауылға» жобасы бойынша 561 жас маманды жіберу жоспарланған болса, 528 маман қазіргі уақытта ауылдарда жұмыс атқарып жатыр.

28 ақпан күні сағат 9-00-де Орал қаласының мұз айдыны спорт сарайында «Бос орындар жәрмеңкесі» өтеді. - Кәсіпкер жастар көбейді ме? - «Жұмыспен қамту - 2020» бағ­ дарламасының «Ауылда кәсіпкер­ лікті дамыту арқылы жұмыс орындарын құру және тірек ауыл­дарды дамыту» 2-ші бағыты бойынша өз ісін ашу үшін, жеке ісін дамыту мақсатында ауылдық жерде тұ­ ратын 92 жас жеңілдетілген ша­ғын несие алды. - Жастардың баспана мәсе­ лесі қалай шешілуде? - Жас отбасыларды қолжетімді

баспанамен қамтамасыз ету мақ­ сатында өңірімізде «Тұрғын үй - жастарға» атты жас отбасылар­ ды қолдау жобасы - жастар сая­ саты саласындағы жеткен же­ тістіктердің бірі. Қазіргі кезде жобаны жүзеге асыру шеңберінде көп пәтерлі екі үй пайдалануға беріліп, қазіргі уақытта Орал қа­­ласының Жаңа орда шағынау­ данында 108 пәтерлі үшінші тұр­ ғын үйтапсырылды. Сонымен қа­ тар «Қол жетімді баспана - 2020» бағдарламасының «Жас отбасы» бағыты аясында Орал қаласында 180 пәтер берілді. - Серік Берікұлы, жаңадан ашылған ресурс­тық орталық жас­тар саясаты мә­селелері бас­­қар­масына қарай ма, әлде бөлек мекеме ме? - Қазіргі уақытта «Қазақстан 2020: болашаққа жол» мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес республика аймақтарында жастар бастамаларын қолдау және дамыту жөнінде ресурстық орталықтары құрылу­ да. Осындай ресурстық орталық коммуналдық мемлекеттік мекеме нысанында біздің басқарма жанынан да құрылды. Қазіргі уақытта орталықтың негізгі жұмыс бағыттары айқындалып, облыс жастарының өзекті мәселелерін шешу және олардың әлеуетін арттыру бойынша мақсатты шаралар жүзеге асыру қарастырылуда. 2014 жылы ресурстық орталық­ тың жұмысын қамтамасыз ету мақ­

сатында облыстық бюджеттен 36 млн. 827 мың теңге бөлінді. Бүгінде орталықта 19 қызметкер жұмыс жасайды. Болашақта Жастар сарайы салынса, орталық сонда орналасады деген жоспар бар. - Ресурстық орталық қай ба­ ғытта жұмыс жасамақ? - Орталық әр жаспен нақты жұмыс жүргізбек. Жастар­дың көбі жұмысты өз мекенжайына жақын, үйінің қасынан тапқы­сы келеді. Басқа жаққа барғысы кел­­ мейді. Біз өзге облыстардағы әріп­тестерімізбен бірлесіп, ортақ мәлімет базасын құру үшін жұ­ мыс­танудамыз. Еліміз кең байтақ, бос жұмыс орындарын өзіміздің шалғай аудандардан ғана емес, өзге облыстардан да қарастыруға болады. Елбасымыз мұнай өңдеу зауытын, атом электр стансасын, темір жолдар салу сияқты үлкен жобаларды айтқан болатын. Ол нысандардың құрылысына тек жергілікті жастар емес, еліміздің барлық жастары да атсалысуы керек. Ниет танытқандарды ол жақтарға да жіберуге болады. Облысымыздағы әр ауданның ерекшелігіне, шаруашылығына қа­­рай бос орындар да әр түрлі. Қыз­ мет көрсету саласында мықты шеберлер әлі жетпейді. Ауылдарда сапалы қызмет көрсету жағы ақсап тұр. Ата-анасына масыл бо­лудан арылмаған жастар да бар­ шылық. Қай жерде жұмыс болса да, жастар тартынбау керек. - Алда қандай жоспарлар бар? - Әр аудан, әр ауылда, ауылдық, кенттік округтерде өз өкіліміз болады. Жастарды толықтай қам­ тымақ ойдамыз. Жұмыссыз жас­ тар­ға тек жұмыс тауып бермей, кәсіпке оқытпақ та ниеттеміз. Ешкімді міндеттемейміз, тек қолұшын созамыз, барынша қолдаймыз. Жастар арасында жұмыссыздықты жою бағытында жұмыспен қамту орталығы ірі мекемелермен ме­ морандумға қол қояды деп жоспарлануда.

Сұхбаттасқан Нұрлыбек РАХМАНОВ, "Орал өңірі"

Мәдени өмірді мәнді етуде Жалпақтал ауылындағы халық жиналатын орындардың бірі – мәдениет үйі. Айту­ лы мерекелер мен атаулы күндерді, ауыл тұрғындарына арнап мәдени шараларды жиі ұйымдастыратын тәжірибелі қызметкерлері бар мәдениет үйі биыл күрделі жөндеуден өткен болатын. - «Жұмыспен қамтудың жол кар­тасы - 2020» бағдарла­масы бойын­ша 79 млн. теңге қар­жы бөлініп, ғимараттың төбесі, есік-терезелері ауыстырылды. Сонымен қатар жа­ ңа орындықтар әке­лінді, - дейді мәдениет үйінің директоры Жа­нат Мұқамбетов. Мәдениет үйінің балалармен жұмыс жөніндегі нұсқаушысы Гүл­ хан Елемесова концертті жүргізу, ұйымдастыру, ән салу секілді жұ­мыстарды атқарады екен. Көк­терек ауылында орта білім алған Гүлхан БҚМУ-ды «Педагог, мәдени демалыс ұйымдастырушы, халық аспаптар

оркестрінің жетекшісі» мамандығы бойынша тәмамдап, «Диплом­мен ауылға» бағдарламасы бойын­ша ауылға келген. Гүлхан Елемесова көптеген спектакльде, «Та­маша» ойын-сауық отауында, интер­­ме­­дия­ларда өзіне бекітілген рөл­­ дерді сом­дап, халық көңілінен шығып жүр. Аталмыш бағдарлама бойынша келген Азамат Дүйсеков пен Аманғазы Ғабдолов сықылды жас мамандар да өз істерін жауап­ кершілікпен атқаруда. Азамат Құр­манғазы атындағы Орал саз колледжін мәдени демалыс ұйымдас­

тыру және халықтық ұлт-аспаптар оркестрінің жетекшісі ма­мандығы бойынша тәмамдап, қазір Жал­ пақтал мәдениет үйінде мә­дени шара ұйымдастырушы болып қыз­ мет жасауда. Сонымен қатар ол БҚМУ-да одан әрі білімін жетілдіруде. М.Өтемісов атындағы БҚМУ-ды 2012 жылы бітірген Аманғазы да мәдени шара ұйымдастырушысы қызметін атқарып келеді. - Біз аталмыш бағдарлама бо­ йынша еңбек жолымызды ауылдан бастағанды жөн көрдік. Бұл бағдарламаның жастарға берері көп. Көтерме жәрдемақымызды да,

кейін тұрғын үйді де алып, қазіргі таңда мәдениет үйінде қызмет етудеміз, - дейді бізбен әңгімелескен жас мамандар. Осылайша бағдарламаның жү­ зеге асуына өзіндік үлес қосып жатқан Жалпақтал мәдениет үйі жастарының алдағы күндерге қой­ ған мақсаттары көп. «Дипломмен ауылға» бағдарламасы - ең біріншіден, ауылды көркейтуді көз­десе, екіншіден, екі қолға бір жұмыс таба

алмай жүрген жастарға жасалынып жатқан мүмкін­діктердің бірі деуге болады. Қалада бостан-босқа «арман» қуып, жұмыссыз атанып жүрген жас мамандарға көрсетіліп жатқан қолдаудың арқасында жас­ тарымыз ауыл-аймақтың мәдени өмірін жаңдандыруда деп айтуға толық негіз бар.

Тұрарбек АҚМУРЗИН, Қазталов ауданы


әлеумет oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Елбасымыз Н.Назарбаевтың биылғы Қазақстан халқына Жолдауында былай делінген: «... Мүмкіндігі шектеулі азаматтарымызға көбірек көңіл бөлу керек. Олар үшін Қазақстан кедергісіз аймаққа айналуға тиіс. Бізде аз емес ондай адамдарға қамқорлық көрсетілуі тиіс, бұл – өзіміздің және қоғам алдындағы біздің парызымыз. Бүкіл әлем осымен айналысады. Мүмкіндігі шектеулі адам­ дар тұрмыстық қызмет көрсету, тағам өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жұмыс істей алады. Мен барлық кәсіпкерлерге оларды жұмысқа орналастыруға көмектесіңіздер деп тағы да айтқым келеді. Сондай-ақ 5-10 адамға арналған арнайы квотаны енгізу мүмкіндігін қарастыруға болады. Біз оларды белсенді өмірге тарта­ мыз, олар тек жәрдемақы алып қана қоймайды, сонымен бірге өздерін қоғамның мүшесі, пайдалы еңбеккер ретін­ де сезінетін болады». Әрі қарай Елбасымыз осы ізгілікті іске «Нұр Отан» партиясының, барлық ҮЕҰ мен шетелдік компаниялардың да қатысқанын қалайтынын мәлімдеді.

Серік ИХСАНҒАЛИ, «Орал өңірі» Иә, қоғамның құрамдас бөлігі - мүмкіндігі шектеулі жандар қашан да қамқорлыққа ділгер. Биылғы Жолдауда оларға қатысты нақты қадам жасалған. Аталмыш санаттағы адамдар, әсіресе, кә­ сіпкерлік ісінде қолдауға мұқ­таж. Кәсіпкерлік кез келген он екі мүшесі сау адам үшін де оңай емес. Әркімнен тастай тәуекел мен төзімділікті, қайсарлықты талап етеді. Мүгедектердің облыстық ерікті қоғамының төрағасы Жұма­ жан Қожжановтың берген дерегі бойынша, өңірімізде соңғы үш жылда 42 мүмкіндігі шектеу­ лі жанға шағын несие беріл-

Әжесі төсек тартып жа­ тып қалғалы Еркебұланнан маза кетті. Үнемі күбірлеп, сөйлеп жататын әжесі тып-тыныш болып қалса, қасына барып жүрек тұсын тыңдап, әбден уайымдай­ тын болды.

ген. Соның жартысына жуығы өткен жылдың үлесінде. Мұның өзі жыл өткен сайын қоғамның осы санаттағы азаматтарға оң бетбұрысының қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Мәселен, өткен жылы шағын кәсіпкерлікті одан әрі дамытуға немесе тың ісін ашуға Сырым ауданынан бір адам (жалпы кәсіпкерлікпен шұғылданушының қатарында 8 мүмкіндігі шектеулі жан бар), Қа­ ратөбеден 2 адам (бұл ауданда аталмыш санаттағы 7 кәсіпкер бар) несие алған. Ал Ақжайық, Тасқала, Теректі, Зеленов аудандарыны­ ның әрқайсысынан екі адамнан несиеге ие болыпты. Ал Қазталов ауданының үш тұрғынына несие берілген. Негізінен несие алушылар алған қаржысын өз аумағында

Келешектен үміт күтуде мал шаруашылығын дамытуға жұм­сап отыр. Олардан басқа шаштараз, етікші, наубайхана және көкөніс өсіру сияқты іспен айналысып, ешкімге де алақан жаймай, нәпақасын тауып отыр­ ған­дар жеткілікті. Айтарлығы сол, олар тек өздері ғана еңбек етіп қой­май, өзгелерге жұмыс беріп отыр. Мұның өзі жұмыссыздық сынды күрделі мәселенің белгілі бір дәрежеде шешілуіне септігін тигізетіні анық. - Алайда арамызда қолынан іс келетін, еңбек етуге құштар мүмкіндігі шектеулі жан аз емес. Көбінің артық ақшасының болмауы, қала берді, іс-тәжірибе немесе оқып-үйренуден қалыс қалуы - аталмыш жандардың аяғына тұсау. Жеке ісін ашу үшін мүгедек­ те��ге шағын несие беруді ұйым­ дасты­ру, соған орай нақты ұсы­ ныс­тар белгіленген бағдарла­ма­­ны жүзеге асыру қажет. Осы мақ­­сат жолында мүмкіндігі шектеулі жан­ дар үшін кәсіпкерлікке бағыт беретін семинар-кеңестер өткізу, сол арқылы түсінік пен анық­тама алу, жеке істерін сауатты жүргі­зуге аудан, ауылдарда қолдау көрсету керек. Әрине, бұл орайда мем­ лекет пен жергілікті атқарушы би­­лік мүмкіндігі шектеулі жандар­ дың қиындықтарына сергектікпен қа­райды. Тек кейбір жекелеген ау­­дан және ауыл әкімдерінің қол­

дауы мен көмегі жетпей жатады. Жалпы, біздің қоғамда халық­тың осы әлеуметтік санатына оң көз­ қарас қалыптастырылуы қа­жет. Яғни мүмкіндігі шектеулі жан­ дар­дың қолы-аяғы бүтін азамат­ тардан жұмысты кем істемейтіндігін, кей жағдайда кәсіпкерлікке олардан гөрі жауапкершілікпен қарайтынын баса көрсету қажет. Олай болса, қашанда мемлекеттік органдар, халық қалаулылары, бизнес өкілдері және жұмыс берушілерден көмек пен қолдау, түсіністік пен ізгілік күтеміз. Әрі олармен қоян-қолтық жұмыс жасағанда қомақты нәтижелерге қол жеткізетінімізге сенімдіміз, дейді Жұмажан Қожжанов. Айтса айтқандай, соңғы жылдары ірі және орта кәсіпкерлер тарапынан мүмкіндігі шектеулі жандарға қолдау көрсету және көмек беру жағдаяттары жиілей бастады. Сондай-ақ Елбасымыз Н.Назарбаевтың таяудағы Жолдауынан туындайтын міндеттерге сай «Нұр Отан» партиясының облыстық филиалы да мүмкіндігі шектеулі жандарға көмек пен қолдау көрсету шараларын жүзеге асыра бастады. Енді жекелеген аудандар бо­ йынша атқарылған және жүзеге асырылып жатқан іс-әрекетке нақ­ ты тоқталсақ. Облыстың жер кө­ лемі жағынан үлкен ауданы саналатын Ақжайық аумағында өткен

жылы Қурайлысай ауылдық округі бойынша бір адам қайта оқыту­ дан өтіп, қазір шаштараз болып ең­бек етуде. Төрт мүмкіндігі шек­ теулі жан квота бойынша жұмыс­ қа тартылса, әлеуметтік қызмет­ке екі, ақылы қоғамдық қызмет­ке 14 адам орналастырылған. Уақыт­ша жұмыста бесеуі жүр. 2012 жылы 4 мүгедек кәсіпкерлігін ашу­ға тиесілі орындарға өтініш жа­зып, ол оң шешімін тапты. Атап айтсақ, Е.Ақжігітов, Ғ.Есен­ға­­риев, Ж.Ерментаевалар мал шар­уа­шы­ лығын қолға алса, Л.Мыр­заға­лие­ва наубайхана ашты. Тап сол жылы Сырым ауданында несие алған жеті адам бүгінде мыңғыртып мал өсіруде. Қаратөбеде 560 мүм­ кіндігі шектеулі жан есепте тұр. Солардың ішінен кәсіпкерлікпен айналысушының саны жеті адамнан аспайды. Өткен жылы осы ауданның тұрғындары - Айтуар Өмірзақ (үшінші топ мүгедегі, Аққозы ауылы), Тимур Көбешев несие алған. Бұлардан басқа өт­ кен жылы Жаңақала ауданының тұрғыны, екінші топтағы мүге­ дек Ұзақбай Өтешқалиев «Даму» қоры арқылы аяқ киім жөн­деу құрылғысын алып, бір жәр­дем­ ақыға телмірмей, өзін-өзі асырау­ға кірісті. Сөз жоқ, мұның бәрі – құптарлық жағдаяттар. Әрине, кә­сіп­керлікпен айналысқысы келе­тін­ дердің бұдан да көп екені сөзсіз. Енді олар келешектен үміт күтеді.

Жұмақтың бауырсағы

Гүлжамал ЖОЛДЫҒАЛИ, «Орал өңірі» Күнде кешкілік әжесі жатар алдында: «Е, Жасаған ием! Ой­да­ ғы-қырдағы балаларымды пә­лежаладан, ауру-сырқаудан, тіл-көз­ ден, өсек-өтіріктен, уайым-қай­­ ғыдан, барлық жамандық атау­лы­ дан сақтай гөр! О, Тәңірім, енді жұ­мақтың бауырсағынан дәм татар күнге аман-есен жеткізгейсің» деп күбірлеп, бетін сипайды. Кіш­кентай бала да әжесінен көр­ генін жасайды. Бірақ жұмақтың бауырсағын қайдан алуға болатынын түсінбейді. «Ол қандай бо­лады? Кәдімгі бауырсақтан қан­ дай айырмашылығы бар?» деген сұрақтарды анасына да қойып көрді. Бірақ анасы: «Балам, ол бауырсақ еш жерде жоқ, ертең тәтай апаң бөпе сатып әкелген күні әжең ол бауырсақтың дәмін тататын болады» дегеннен басқа түк айтпады. Қызық. Тәтай апаның ішінде өсіп жатқан бөпені олар неге сатып алады? Түсініксіз. Бұрын күн ұзағына тыным таппай жыбырлап жүретін әжесінің төсекке таңылғанына үйдегілердің еті әбден үйреніп кетті. Тек

15

Еркебұлан ғана әжесін жалғыз қалдырмауға тырысып, оның көңілін көтереді. Биыл бірінші сыныпқа барған ол мектептен үйге жеткенше асығатын болды. Өзі жоқта әжесі жалғызсырап, мұңайып қалатындай. Музыка қосып, екеуі ән тыңдайды, теледидар қарайды. Ертегі кітабын ашып, ертегі оқып береді. Әжесі күнненкүнге бала секілді боп барады. «Қасқыр әлгі қойды жеп қойды ма? Обал болды-ау» деп кәдімгідей күрсініп, қамығып қалады.

Бір күні тәтай апасы ауырып, «Жедел жәрдем» машинасымен ауруханаға алып кетті. Ертеңіне Еркебұланның әкесі: «Шөбере­ лі болдыңыз» деп әжесінен сүйінші сұрады. Көптен тө­ сек­тен тұрмаған әжесі басын көтеріп, сол күні асүйде отырып, қатармен шай ішті. Сосын сарайда шаң басып қалған бесікті үйге алдырып, жуып-сүртіп, аластап, шөбересіне дайындап қойды. Тәтай апасы бөпені үйге алып келген күні әжесі қатты қуанды. «Иттің күшігі, бар бол, бар бол» деп түкіріп, шарананы қолына алды. Сол сәтте Еркебұлан әже­ сін бауырынан аздап қызға­нып қалды. Бірақ ақылды бала әже­сі­ нің төсектен тұрғанына, көңі­лі көтерілгеніне қуанды. Ертеңіне үйдегілер көптен күткен бесік

тойға дайындала бастады. Апасы мен тәтай апасы қазанға май құ­ йып, бауырсақ пісіруге қамданды. Кіп-кішкентай шар секілді қыпқызыл болып піскен тыштырма бауырсақтарды апасы тегешке салып жатыр. Еркебұланға қарап: «Міне, жұмақтың бауырсағы» деп жымың-жымың етеді. Көптен күткен бесік той да басталды. Әжесінен біраз жас үлкендігі бар көрші әже бөпені бесікке салды. Ойнап жүрген балаларды шақырып, бесіктен алып, бәріне тыштырма бауырсақ пен тәттілер үлестірді. Әжесі ерекше көңілді. Айналасындағыларға қарап: «Осы күнге жеттім, шөбере сүйдім, жұмақтың бауырсағынан дәм таттым, енді арманым жоқ» деді. Бағанадан бері әжесін мұ­ қият бақылап жүрген Еркебұлан әжесінің төсектен тұруының сы­ ры жұмақтың бауырсағында деп түсінді. Ерекше жылдамдықпен асүйге барып, бір уыс бауырсақты өзі ұйықтайтын бөлмедегі шкаф­ тың суырмасына салып қойды. «Алда-жалда әжесі ауырып қал­са, таптырмайтын «дәріні» сақтап қойған дұрыс» деп ойлады ол. Әжесі жазылып, кішкентай бөпеге қарап, үй тірлігіне араласқалы Еркебұланның да көңілі көтерілді. Бұрынғыдай мектептен үйге асықпайтын болды. Сабаққа да құлшына кірісіп,

күнде «бес» алуда. Математика сабағында апайы: «Балалар, мен бүгін анамның сырқаттанып қалуына байланысты сұранып барамын. Бүгінше менің орныма Айнұр апаларың сабақ береді» деп үйіне кетіп қалды. Өзі кішкентай болса да, сезім­тал Еркебұланның есіне әжесі ауырған кез түсті. Апайының да дәл өзін­дей қиналғанын сезіп, аяп кетті. Үйге келген соң Ерке­ бұлан суырманы ашты. Әжесі та­ғы ауырып қалса, беремін деп сақ­тап қойған алты түйір ба­уырсақ­ тың үшеуін орап, сөмке­сіне салып қойды. Ер­теңіне балалардың кө­ зінше бауыр­сақты беруге ұялды. Сабақ біткен соң, аялдамада тұр­ ған апайы­ның қасына жақындады. - Апай, мен сізге бірдеңе берейін деп едім. - Иә, Еркебұлан, не берейін деп едің? - Менің әжем де өткенде қат­ ты ауырды. Бірақ жұмақтың ба­ уыр­сағын жеген соң сауығып кет­ті. Сіздің мамаңыз да осы ба­ уыр­сақты жесе, жазылып кетеді, деді сенімді түрде. Шәкіртінің періште тілегіне риза болған ұстазы мейірлене кішкентай ораманы ашты. Ораманың ішінде әбден тоңазып, қатып қалған үш түйір кәдімгі тыштырма бауырсақ бар екен. Жұмақтың бауырсағы...


16

тағзым Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Ағартушы Малабаев Тарихқа көз жүгіртсек, ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында Сәкен, Бейімбет, Ильяс, тағы басқа көрнекті әдебиет қайраткерлеріне ілесе, қазақ даласында жаңа, өкінішке орай, қоғам орнатуға атсалысқан, әсіресе, ағартушылық бағытында зор қызмет атқарған білімді тұлғалар еліміздің түкпір-түкпірлерінде болған. Солардың көпшілігі ұмытылған немесе ұмытылу қарсаңында. Сондай арыстардың бірі – Батыс Қазақстанның түлегі Рахметжан Малабаев.

Р

ахметжан Сәрсенбайұлы 1884 жылы 5 ақпанда Қа­ ратөбе ауданының қа­зіргі Саралжын округінде дү­ниеге келген. 7 жасында шешесінен, 10 жасында әкесінен айы­рылған. Жастайынан зерек, оқуға құмар болған. Орынбордағы мұғалімдер даярлайтын мектепке түсіп, оны 1910 жылы бітірген. Одан кейінгі жылдары Ақтөбе мен Батыс Қазақстан өңірінің ауылдарындағы, Орал қа­ ласындағы мектептерде мұғалім, облыстық оқу бөлімінде инспектор, облыстық «Қызыл ту» газетінде әдеби қызметкер болып еңбек еткен. 1924-25 жылдары Қызылор­ да облыстық білім басқармасын­да нұсқаушы, Қызылордадағы партия-кеңес басшы кадрларын даярлайтын мектепте оқытушы, 193246 жылдары Ақтөбе, Қызылорда, Орал мұғалімдер білімін жетілдіру институттарында ұстаздық етсе, 1946-47 жылдарда Қазақ КСР Ғылым академиясында ғылыми қызметкер болып жасаған. 1962 жылы қайтыс болды. Рахметжан Малабаевтың еліне сіңірген еңбегі жайлы энциклопедиялардан, белгілі ақын-жазу­шы­ лардың еңбектерінен көп­теп кездестіруге болады. КазААП-тың белсенді мүшеле­ рі деген фотосуретте С.Мұқанов, Б.Майлин, С.Сейфуллин, А.Тоқма­ ғам­бетовпен бірге түскен оның фотосуреті де қазақ қоғамындағы атқарған істерінің бір парасын айшықтап тұрғандай. Рахметжан Малабаев – мұғалім­ дік жұмыста жүргенде пьеса, өлең, әңгіме, очерктер жаза отырып, рухани тұрғыдан өз қо­ғамына зор еңбек сіңіргендердің бірі. Оның өлеңдері мен публи­цис­ ти­калық мақалалары Қазан революциясына дейін де «Қазақ» газеті мен «Айқап» журналында басылып тұрған. Р.Малабаевтың әр түрлі баспалардан шыққан еңбектері «Ғұрып күңі» 1927 ж, «Үй тұтқындары деген пьесалары 1927 ж. Қызылордада, «Надандық құрбаны» пьесасы 1926 ж. «Әйел теңдігі» журналының №4 санын-

да, «Қуларды кеңседен қу» деген шығармасы Ғабит Мүсіреповтің жәрдемімен 1928 ж. «Жаңа әде­ биет» журналының №10 санында, «Ашаршылық құрбан­дары» пове­ сі 1929 ж. «Жаңа әде­биет» жур­на­ лының №2,3,4 сандарында, «Атамандар жорығында» деген кітабы 1934 ж. Ташкентте, «Жұмбақ айтысы» 1966 ж. көп томдық «Айтыс» деген кітаптың 3-томында және «Айтыстар» деген кітапта басылған. Ол кісінің баспадан шыққан бұлардан басқа да еңбектері болуы мүмкін, бірақ алды 100 соңы 90 жыл болған кітаптардың қолға түсуі өте қиын. Рахметжанның жарқын міне­зі, адамгершілігі, кішіпейілділігі ең­­бекқорлығы жөнінде кезінде оқу­ шысы болған, кейіннен Қазақ­стан­ ның белгілі ғалымы, академик Қа­ жым Жұ­малиев «Жайсаң жан­дар» (1969 ж.) деген естелік кітабында: «Ол өзі оқытқан шәкірттерінің Мәс­кеу, Ленинград, Саратов, тағы басқа қалалардағы жоғары оқу орындарында оқып, үлкен білімді адамдар болғаны, кейбіреулерінің пар­тия, кеңес орындарында жауапты қыз­меттерде екендігін соншама бір жылылықпен, әрі қуаныш әрі мақтан ете сөйлеуі маған ерекше әсер етті. Толып жатқан ойқиялдардың арасында алыстағы таң белгісі, нәзік сәуле тәрізді оқытушылық - өмірдегі ең бір жақсы мамандық болып елестеді, не дана, не ғұламаларды алсақ та, Рахметжан сыңайлы мұғалім­дер алдын көрді ғой» деп жазған. Бұл – Рахметжанның ағартушылық қыры. Сондай-ақ осы естелікте оның өмірдегі зор адамгершілік бет-бейнесі жан-жақты әрі әсерлі жазылған. Рахметжанның ұл баласы бол­ ған жоқ. Қызылордада тұрғанда мені елден алып кетіп, «1 Май» мектебіне оқуға берді және фамилиямды Малабаев деп жаздырды. Мен оның ағасы Мұханбетжан­ның баласымын. Осыдан кейін мен Рахаңның баласы болып бірне­ше жыл бірге тұрдым және «папа» деп атап кеттім. Осы кездің өзінде оның адамгершілік қасиеттерін,

еңбекқорлығын, қолынан келгенше адамдарға жақсылық жасауға тырысатынын көрдім. Соғыс жылдарында шығарма­ шылығын дамытуға мүмкіндігі бол­май қалды. Жұбайы қайтыс бол­ды. Ең алдымен, денсаулығы, әсіресе, көру қабілеті нашарлап кетті. Екіншіден, Кеңестік дәуір­де, Рахметжан сияқты са­ уатты, ертеректе жазушылықпен айна­лысқан адамдарға күдікпен қарады, шығармаларын жаңартып бастыруға кедергі көп болды. Осы себептермен байланысты Батыс Қазақстан облысының шет аудандарының бірі Қаратөбе ау­ данында тұратын бізге келді. Біз оны шын ниетімізбен құшақ жая қарсы алдық. Мен әдеби кітаптарды, тари­хи деректерді, газет-журналдар­ды көп оқитын едім. Сол оқығанда­ рымнан Рахметжан жөнінде жазыл­ ған пікірлерді жиі кездестірдім. Бұл менің ол кісіге деген бала­-лық парызымды оятты. Сөйтіп, ол кісі жөнінде мәліметтерді ерінбей іздеу­ ге кірістім. Қолыма түскен деректерге сүйеніп, ол кісі жөнінде облыс­ тық, аудандық газеттерге ондаған мақала жаздым. Ол мақалаларды оқығандардан Рахметжанды білуге ынталылар көбейе бастады. Кейбіреулері ол кісінің еңбегіне қызығушылық білдірді. 2008 жылы 21 қарашадағы «Қаратөбе өңірі» газетінде «Рахметжан Малабаев­тың даңқы» деген мақалаға кез бол­дым. Мұны жазған Қаратөбе мектепинтернатының 9-сынып оқу­шы­сы Арайлым Мұратқызы екен. Ол «Рах­метжан Сәрсенбайұлы Малабаевты өлкеміздің әр адамы білуге тиіс» - деп жазған. Мен аға буын айналыспаған Рахметжан­ ның еңбегіне шөбересімен шамалас Арайлымның жазған пікіріне қуанып қалдым. Облыстық «Орал өңірінің» 2003 жылы 27 мамырда­ ғы №60 санында Қаратөбе ау­­дан­ дық мұрағатының директоры Ә.Мұ­ханбетрахимованың «Тарихи мұралар рухани байлығы­мыз» де­ген мақаласында «Бірде Ал­ ма­­тыға барғанымда, М.Әуезов

атын­дағы әдебиет және өнер институтында болып, ондағы Рахметжан Малабаевтың қорындағы қолжазбалардың тізімін алдық. Р.Малабаевтың еңбекқорлығына таңғалдық» - деп жазған. Рахаң, шындығында да, Қазақ эн­ циклопедиясында берілген бағаға лайық әдебиеттің барлық саласымен айналысқан адам болған. Ол – ең алдымен драматург. Рахметжан ауылдың сахналарына арналған пьесаларды 1920 жылдары жазған. Ол пьесаларында қазақ даласында байлардың, жа­лаң атқамінерлердің халыққа, әсіресе, кедейлерге көрсеткен оз­бырлығын, әйелдердің көрген қорлықтарын әшкерелеген. Жаз­ ған пьесаларының сол кездің өзінде шағын сахналарда жиі қо­ йыл­ғаны жөнінде көптеген ақын, жа­зушылардың еңбектерінде жа­ зыл­ғаны кездеседі. Қазақтың белгілі ақыны Са­ ғынғали Сейітов «Қырық жылда» деген әдеби очеркінде «Ертерек жазылған пьесалардың ішінде Рахметжан Малабаевтың «Қатесіз қарғыс» комедиясын атап өткен жөн. «Қатесіз қарғыс» қазақ драматургиясы тарихындағы алғаш­ қы тәжірибелердің бірі ретінде қаралуы тиіс, оның мәні де осында» – деп жазған. Рахаңның осы кезде көптеген пьеса жазғаны жөнінде Сә­бит Мұқановтың «Есею жылдары» деген кітабында да айтылады. Н.Львовтың «М.Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театрына 40 жыл» деген кітабында Р.Малабаевтың пьесалары Қазақтың мемлекеттік акдемиялық драма театрының алғашқы репертуарларына енгені жазылған. Бұл жазылған деректер оның қазақ драматургиясындағы алғашқы қарлығаштардың бірі болғанын дәлелдей түседі. Рахаң­ ның алғашқы пьесалары негізінен ауылдық жерлердегі ықшам сахналарда қоюға арналып, сөзі өт­ кір, халыққа түсінікті үгіт-насихат стилінде жазылған. Қызылордада тұрғанымызда, бала болсам да, ол кісінің асқан еңбекқорлығы жөнінде көп нәрсе есімде қалды. Ол күндіз негізгі жұмысында болады, ал түнге қарай үйдегі жұмыс үстелінде отырып, қағаз жазатын еді. Бұл оның пьеса жазуға құлшына кіріскен кезі екен. Сондай-ақ жазған пьесаларын қоюға лайықты орындарды, рольдерді ойнайтын адамдарды өзі іздеп жүретін. Кейде кешкісін үйге бір топ жігіттерді ертіп келіп, олармен жазған пьесасын талқыға салатын. Соңынан әрқайсысына роль беріп, сөздерін жаттатып, түннің бір уақытына дейін пьесаны ойнататын. Рольдерді ойнайтын адамдарды табу қандай қиын болса, оларға әрбір рольді қалай ойнау керектігін жеке-жеке үйрету одан да қиын болатын. Әсіресе, қойылымда ойнайтын қыз-келіншектер табылмай, көбіне әйел ролін ер адамдарға ойнататын. Бірнеше күнге созылған репетициялары аяқталғаннан кейін қала ішіндегі оқу орындары мен мекемелерге мүмкіндігінше жақын жердегі ауылдарға спектакльдерін қойып жүрді. Рахметжан «Атамандар жоры­ ғында» деген 1934 жылы Ташкентте басылып шыққан кітабын «Қызыл әскердің 16 жылдық мере-

кесіне тартуым» - деген. Бұл кітабында негізінен Батыс Қазақстан­­да болған азамат соғысының шай­­қасын, қызыл әскерлердің ер­лі­гін, ірі байлардың Кеңес үкіме­­­тіне риза болмай істеген аран­дату әрекеттерін, кедейлер­дің қы­ зыләскерге қолдау көр­сет­кенін жазған. Ал «Ашар­шылық құрбан­ дары» деген повесінде ХХ ғасыр­ дың отызыншы жыл­дарын­­дағы ашаршылықтың қазақ халқына келтірген алапат зияны, аштан өлгендердің көптігі, оны сол кездегі басқарушылардың қолдан жасағандары, асыра сілтеудің кең өріс алғаны жәйлі баяндайды. Рахметжан Малабаев – ақын. Қазақ Совет энциклопедиясының 1974 жылы шыққан 4-томындағы «Жұмбақ айтыс» деген тақырыпта «Жұмбақ арқылы айтысу ақындар айтысында кемелденіп, өзінің шыр­қау шыңына жеткен, Рахметжан мен Ыбыраштың айтысы ғылым, білім, өнер пайдасын паш еткен» деген баға беріліп жазылған. Бұл 1923 жылы Рахметжан Малабайұлының өзі сияқты мұғалім Ыбыраш Мырзалыұлы­мен хат арқылы өлең жазып айтысқа­ны. Ол «Айтыс» кітабының 3-томында басылған. Рахаңның ақын­ды­ғы жөнінде «Орал өңірі» газетінің 1967 жылғы 2 сәуірдегі санында Чапаев қаласының тұрғыны Жәлел Аймурзин былай деп жазған: Әлі есімде 1925 жылдың май айының қарсаңыда облыстық «Қызыл ту» газетінің жанынан «Қыр сәулесі» атты жинақ жарық көрді. Оны ұйымдастырған газет қызметкері, әдебиетші Р.Малабаев еді. Жинақтағы «Р.М» деп шыққан өлеңдері де соныкі. Сондай-ақ А.Бай­тұрсыновтың 1926 жылы шыққан «Сауат ашу» деген кітабында да оның «Қыз әкесіне» деген өлеңі бар. Рахметжанның өте еңбекқорлы­ ғын фольклор жинауынан да бай­ қауға болады. Ол Батыс аймақта­ ғы халық мұрасын көп жинаған адамдардың бірі болған. Қазақ Республикасы Ғылым академиясы кітапханасының сирек қорына өзі тапсырған 4 папкадағы 77 материалдардың 38-і ел аралап жүріп тікелей жазып алғанда­ ры екен. Олардың ішінде халық жақсы бағалаған сөзі өткір және тәрбиелік маңызы бар туындылар да бар. Тарихи деректер мен әдебиет­ шілердің жазғандары бойынша ХХ ғасырдың 50 жылдарына де­ йін түрлі кедергіге қарамастан, бар күш-жігерімен игілікті қоғам орнатуға атсалысқан дарындылар қазақ даласында мол болған. Бірақ қазір олардың көпшілігі ұмытылып қалу қаупінде. Сондықтан «Мәде­ ни мұра» бағдарламасы бойынша осы адамдарды еске алып, еңбек­ терін шығару арқылы халыққа таныстыру шараларын қолға алған жөн сияқты. Солардың бірі биыл Рахметжан Малабаевтың туғанына 130 жыл толуына байланысты ең болмағанда туған өлкесінде игі­ лікті шаралар өткізілсе, еңбектері іріктеліп болса да баспадан шы­ ғарылса, аруағы риза болып, кейінгі ұрпақ үшін тәлімі мол, өнегелі іс болар еді.

Серік МАЛАБАЕВ, жазушының баласы, Қаратөбе ауданының құрметті азаматы


иман Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Тағы да демография жөнінде 2012 жылы Мекке мен Мәдина қалаларына барғандардың қажылық сапарын дұрыс атқарып келуіне көмектесу және оларға теріс ағымдағы бүлдіргілер уағыз-насихат айтпауын қадағалау мақсатында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жолдамасымен қажылыққа барған едім.

С

ол сапарымыз Юнус де­ген дүнген жігіттің Са­ набль туристік фирмасы арқылы өтті. Негізінен бұл фир­мамен барған қажылардың дені – Жамбыл облысы Қордай ау­данына қарасты Шортөбе мен Масаншы ауылдарының және Алматы қаласының дүнгендері болды. Масаншы ауылында 2005 жылы болғанмын. Бір ауылда 15 мешіт бар, медресе жұмыс істейді, дүкендерінде арақ, темекі сатылмайды екен. Шопырымыз темекі таба алмай, үш күн қиналғаны есіме түсті. Жап-жас балаларының көбі Құранды түгел жаттағанын, мешіттегі имамдықты қой кезегі сияқты кез келген дүнген кезекпен атқаратынын көргендегі таңданғаным, бәрі есімде еді. Дүнгендер күзгі өнімін жинап алған соң ырыздығын берген Алла тағалаға шүкіршілік білдіру үшін

қажылыққа жиі-жиі барып тұрады екен. Арабияда бір айдың үстінде сол дүнгендердің арасында болып, салт-дәстүрімен әбден таныстым. 1982 жылы дүниеге келген Санхор деген шортөбелік жігітпен Мекке қаласында сөйлесіп отырып, әңгіме арасында «Неше балаң бар?» деп едім, «Әзірге бірінші әйелімнен сегіз» деп жауап берді. «Оны қалай асырайсың?» десем, «Қазақстанның жері неше балаң болса да асырайды ғой» - деді. «Мына жерде он екі, он бес баласы бар жас жігіт көп. Шалдар бізді 14-15 жасымызда үйлендіреді. Соңынан 18 жасқа толғанда заң­ ды некеге отырылады ғой, өз әйелің қайда кетеді. Оған дейін ақ некеге діни жолмен отырамыз. Шалдар немере-шөберелерін өз айнала­сына жинап, бәрін солар басқарады. – Ал енді бес-алты баламен

Ар-ұят,

иба – иманнан

Ислам үшін мән-маңызы зор Мәуліт айы да аяқталды. Бұл айда Аллаһтың дінін тәмамдап, әлемге Ислам игілігін тарту еткен пайғамбарымыз Мұхаммедке (с.ғ.с.) мұсылмандар қауымы сансыз салауат айтты.

Қ

асиетті Құран-Кәрімде Аллаһ Тағала (Ағзаб сү­ресі, 40-аят): «Біз сені Ал­лаһ­тың барша әлемге түс­кен рахымы есебінде жібердік», – десе, Қалам сүресінің 4-аятында: «Расында, сен ұлы мінезге иесің», – деп зор баға береді. Әлбетте, адамзат баласы Мұхаммед пай­ ғамбардың көркем ахлағынан, тұлғалық болмысынан көптеген үлгі-өнеге табары ақиқат. Ол иман тазалығы, ар-намыс, ұят турасындағы ғибратты өсиеттер қалдырды әрі соған лайықты түрде өмір бойы өнеге көрсете білді. Екі дүниенің сәруары, Аллаһ­ тың елшісінің: «Иба–иманнан», «Ибада игіліктен өзге еш нәрсе жоқ», «Ұят – иманның бір бұтағы. Ұяты жоқ адамда иман болмайды», – деп айтқаны

сенімді жолмен жеткен хадистерде көптеп келтірі­леді. Расымен де, Мұхаммед өзінің жұмсақ, қарапайым болмысынан ешқашан айныған емес. Үмбе­тін ізгі іске үгіттеп өтті. Аманатқа адал болды. Тура сөйледі. Таза­ лық­ты қош көрді. Баршасына мейірімді болуға, жоқ-жітікке қа­рай­ласуға, әлсізге жәрдем беруге бұйырды. Даурығып, дауыс көтеруді, дөрекілікті, балағат сөзді әсте ұнатпайтын. Тек, ренжіген сәтінде «Маңдайыңды шаң басқыр!» дейтін көрінеді. Ал оның астарлы мағынасы «шынайы ғи­ бадат қыл, маңдайың сәждеден арылмасынға» саяды екен. Иба сақтау – адамгершілік қа­ сиеттердің игі нышаны. Қазақ хал­­ қы ұрпақ тәрбиесінде бұған жете көңіл бөлген. «Әдепті бала–арлы бала» деп даналықпен түйіп отыр­

Cуретте: Санхор – сол жақта бірінші, төрде – автор. Мекке қаласы

ештеңе істей алмайсың. Кім егінді қарайды, кім базарға тасиды, кім сатады?! Мейрамхана, иә асханаң болмаса, тағамдарың қымбатқа өтпейді» - деді Санхор. Біз сияқты баланы жоғары білімді жасаймын деп азаптанбайды да. Мектептен басқа ештеңе оқымаған балалары жыл сайын қажылыққа барып келетіндей бақуат. Түсік тастату жалпы Ислам діні бойынша ауыр күнә саналып, ересек адамнан гөрі сәбиді өлтіргеннің күнәсі үлкен екенін санасына жете

ған. Арлы азамат ғұмырында елге сыйлы, абыройлы боп өтері анық. Ұлттық тәрбиедегі ұлы ұстаным­ ды біз де дінге діңгек қып аламыз. Әрбір мүміннің Аллаһ алдында шынайы амал етуі осыдан бас­ талады. Көрнекті сахаба Абу Са­­­ғид Әл-Худри пайғамбарымыздың өте ұялшақ болғанын, тіпті перде артында отырған қыздан бе­рі қысылатынын айтып жеткізген. Сондай-ақ Расулдың өзі ұялшақ­­ты­­ғы үшін туысын сөгіп жатқан адамды тоқтатып, оған бұл қа­ сиет­тің иманнан екенін айтып, бос сөзде тіліне ие болуын ескерт­ кен. Бір мәжілісте иба турасында сөз болады. Сонда болғандар: «Иә, Аллаһтың елшісі, ұят дінге кіре ме, жоқ па?» – деп сұрайды. Сонда пайғамбарымыз: «Дін де­ генің – ұяттың өзі», – деп жауап қатқан көрінеді. Ендеше, ағайын, ар-намысымызды, адалдықты ту қылайық. Жаман қылықтан, жат істен аулақ болайық. Жастарға тура жол сілтейік. Ардақты Мұхаммед ұят пен иманның бір-бірінен ажы­ ра­ғы­сыз екенін айтып өтті. Ақи­ қатында, ибалылық – көркем қа­­сиет. Соны санамызға, бол­мы­ сымызға сіңіре білейік.

Есенболат қажы АБДУҒАЛИЕВ, Жәнібек аудандық мұсылмандар мешітінің бас имамы

тоқығаны бұл халықтың көбеюіне әсер етсе, «он үште отау иесі» деген мұсылманшылығымызды біз тастап, бұлар әлі ұстап отырғаны түсінікті болды. Мұны ойлағанда, тұлабойымды қызғаныш билеп, «Бабалардан қалған ең үлкен жер қазақтікі еді, сырғып тоғызыншы орынға келдік. Ертең-ақ ұланғайыр жеріміз осылардың қолына өте ме?!» - деген қорқынышты әсерде болдым. Көп әйел алуды сынап, қажыға екі рет барған адамды күндеп,

17

алты балаға алқа берген қазақ, ойланайық. «Қолда барды қанағат тұтып, одан жақсыға ұмтыл» деген. Алты баласы бардың арманы бар ма? Бес баласы бардың теңдік алмай қалғаны бар ма? Төрт баласы бардың сөзінің жалғаны бар ма? Үш баласы бардың алдым-бердім әлі бар . Кеудесінде өкпе-бауыр, жалы бар. Екі баласы бардың шақ қана хәлі бар. Бір баласы бардың шықпаған жаны бар. Баласы жоқтың қандай сәні бар? - деген бабалардың сөзін бү­ гінгі қазақ ұмытып қалды ма? Төрт баласы бардың сөзінің жалғаны болмаса, менің де төрт ұлым бар. Бірақ өзіміз имам боп, күндіз-түні жұмыста жүріп, шам жарығы түбіне түспесе, одан не пайда?! Негізгі шаруашылық егін мен мал шаруашылығының дамуы да – осы көп баланың арқасы. Шошқаның майы қосылған маргарин мен мысықтың гені қосыл­ ған астық жеп отырған қазіргі ұр­ пақ қияметте бабаларымыздың бетіне қалай қарар екен?! «Үй­­ леніңдер, көбейіңдер. Қия­мет күні мен үмметімнің көптігі­мен мақтанамын», - деген Пайғамбары­ мыз саллаллаһу алей­һи уассал­ ламның сөзін үнемі жадымызда ұстайық, ағайын!

Мұратбек қажы ХАСБИОЛЛАҰЛЫ, Жаңақала ауданының бас имамы

«Секта. Оны қалай айыруға болады?» Осыдан біразырақ бұрын Сайқұдық ауылындағы Ж.Молдағалиев атындағы орта мектепте жоғары сынып оқушылары үшін «Секта. Оны қалай, қайдан білуге болады?» атты психологиялық тренинг өтті. «Өрмек торы» жаттығуынан басталған тренингте мектеп психологы Айнагүл Жанеділқызы оқушыларға сектаға кірген адамдар, секта ережелері, сектаның нашақорлықтан айырмасы жөнінде түсіндірді.

Е

л ішіне іріткі салатын секта ұйымдарының жеке тұлғаны қысу, пси­хологиялық қыспа жолымен адамды өз ыңғайларына ба­ғындырып алатыны жөнінде кеңінен мәліметтер берілді. Дінтану пәні мұғалімі Нафиса Баянғалиқызы «Қазақстан Республикасы аумағындағы тыйым салынған діни ағымдар мен бірлестіктер туралы» слайдтар­ ға шолу жасады. Оқушылар өздерін қызықтырған біраз сұ­ раққа жауап алды. Психолог оқушыларға «Жоқ деп айтуға үйрен» атты тест өткізді. Теріс

діни ағымнан зардап шеккендер туралы бейнефильм көрсетіліп, қатысушыларға «Деструктивті діни ағымның алдауына қалай түспеуге болады?» атты жадынама таратылды. Тренинг «Біз біргеміз» атты психологиялық жаттығу жасаумен аяқталды. Табиғат СЕРІКҚЫЗЫ, Ж.Молдағалиев атындағы орта мектеп директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары, Сайқұдық ауылы, Ақжайық ауданы


18

бұқара Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

21 ақпан – Бүкіләлемдік Ана тілі күні

«Аудармашы ұстайтындар әлі де бар...»

Айша ӨТЕБӘЛІ, «Орал өңірі»

Мемлекеттік тілдің тек бір ғана тіл – қазақ тілі болуын бекіткен «Тіл тура­ лы» заң сонау 1997 жылы қабылданғанымен, ана тіліміздің мәртебесін көтеру мәселесі әлі күнге дейін күн тәртібінен түспей тұр. Облыстық тілдерді дамыту бас­қармасы қызметкерлерінің мә­лімдеуінше, өңіріміздегі мемле­ кеттік мекемелердің құжат ай­ налымындағы мемлекеттік тіл­ дің үлесі 95,6 пайызды құрайды. Осы мәліметке қарап, облыстағы мемлекеттік тіл мәселесі толық шешілген бе деп қаласыз. Бірақ іс жүзінде мүлдем олай емес екенін біз күнделікті өмірде кө­ ріп жүрміз. Бұған редакцияға орыс тілінде келіп түсіп жатқан бас­пасөз мәлімдемелері мен түрлі мекемелердің қызметтік жазбалары дәлел. Кейбір мекеме, кәсіпорындарды мемлекеттік тілді білмейтін неме­­се ана тіліндегі әңгімесі аман­да­су­дан әрі аса алмайтын азаматтар бас­­қа­рып отыр. Бұлай дейтін се­бе­бі­міз, кейде жұмыс барысында қазақ тілінде сұрақ қойсақ, қанда­сы­мыз бола тұра, олардың кейбіреуі мемлекеттік тілді түсінбейтінін ашық­танашық айтып, бізден осы сұ­­рақты орыс тілінде жолдауы­мыз­ды талап етіп жатады. Сон­дай­да «Мемлекеттік тілді түсінбейтін адамдар қалай мемлекеттік қыз­метте жүр?» де­ген сауал ті­лі­міз­дің ұшына ер��ксіз оралады. Естуі­міз­ше, мем­лекеттік тілді білмейтін бас­шы­лар өздері­нің осы ол­қы­лы­ғы­ның орнын тол­тыру үшін қос тілді қатар мең­ гер­ген іс жүр­гізушіні жұмысқа ала­ды да, одан мекемедегі барша кіріс-шығыс қағазда­рының екі тілде жүргізуін қатаң талап етеді. Сөйтіп, әлгі қазақ тілді маман­ның еңбекққорлығы мен сауат­тылығының арқасында мұн­ дай мекемелердің құжаттары екі тілде – қазақ және орыс тілінде жүргізіледі. Осыдан келіп, жо­ға­ рыдағыдай статистикалық деректер пайда болады. Қызмет бабымен газет қыз­ мет­керлері облыс көлеміндегі жи­на­лыстарға жиі барады. Облыс басшылығы қатыс­қан жиындар негізінен мемлекет­тік тілде өтеді. Себебі басшы­лықтағы қызметкерлердің барлығы да қос тілді қатар меңгерген азамат­ тар. Ал олар қатыспаған жиын­­дар, шынын айту керек, көбі­не­се орыс тілінде өтеді. Мысалы, кейбір ірі кәсіпорындар мен жауапкершілігі шектелген серіктестіктердегі кездесулер мен мереке­лік шаралар, ҮЕҰ-дағы жиналыстар көбінесе орыс тілінде оздыры­ла­ ды. Өйткені олардың басшылы­ ғында өзге ұлттың өкілдері немесе орыс тілді өз қандастарымыз отыр. Кейде жиналыстар бірың­ ғай орыс тілінде өтеді. Мұндайда

басшыларына әдейі барып, өкпеназымызды жеткізсек, «Жиынға қатысып отырған өзге ұлт өкілдері түсінбейді» деген сылтау айтады. Қарасаңыз, сол жиынға қатысып отырған өзге ұлт өкілдерінің саны тек бір-екеу ғана. Соған бола, қалған қазақ тілдерін бұрап, өзге тілде сөйлеуге мәжбүр. Ұятақ! Бұған іштей намыстансақ та, әңгімені көбейтпеу үшін көбіміз үндемейміз. Ал бұл жағдай мемлекеттік тілге деген сұранысты азайтып, қазақ тілінің қажеттілігін жоғалтпай ма? Өткен ғасырдың бас жағында алаш арыстарының бірі Ахмет Байтұрсынов «Тілін жоғалтқан халықтың өзі де жо­ғалады» деген болатын. Ал біз содан бері арада бір ғасырға жуық уақыт өтсе де, Ахмет атамыз айт­қан қорқыныштан әлі күнге де­йін арыла алмай жүрміз... Еліміз­дің тәуелсіздік алғанына 23 жыл, ал «Тіл туралы» заңының қолда­ныс­қа енгізілгеніне 17 жылдың жүзі болды. Бірақ өз жерінде қа­ зақтың тілі әлі 100 пайыз сұ­ра­ныс­қа ие бол­ған жоқ. Неге? Осы сұрақты арқалап, біз жа­ қында бірнеше мекеменің та­бал­ дырығынан аттадық.

Вячеслав Иночкин, облыстық мәдениет, мұра­ғаттар және құ­жаттама басқармасы басшы­сы­ның орынбасары: - Қазақ тілінің мемлекеттік тіл екендігі Ата Заңда анық жазыл­ған. Олай болса, құжаттар тек мем­ лекет тілінде толтырылуы тиіс. Мен 40 жылға жуық уақыт облыс­ тық мұрағаттар және құжаттама басқармасында жұмыс істедім, осы бағыттағы жұмысымды әлі де жалғастырудамын. Архив құ­ жаттары білген кісіге халықтың тарихы. Осы құжаттар арқылы кейінгі ұрпақ халқының өткеніне үңіледі. Осыны ескеріп, біз тілге

қатысты заң күшіне енісімен, келешек ұрпақ үшін құжат жұмы­сын бір ғана тілде, мемлекеттік тіл­де жүргізуге шешім қабылдадық. Бұйырса, жұмысымызды алда­ғы уақытта да осы бағытта жал­ғас­ тыратын боламыз. Басшы ретінде құжатта не жазылғанын білмей тұрып, менің ешқандай қағазға қол қоюға құқығым жоқ. Сол үшін мен қызмет барысында анықтама және аударма сөздіктерді көп пайдаланамын. Мүмкін болғанша жұмыстағы қазақ тілді мамандардан көмек сұрамауға тырысамын, себебі оларға арқа сүйеп кете­ мін деп қорқамын. Соншама көп уақытым кетсе де, мемлекеттік тілде жазылған құжаттарды ешкім­ нің көмегінсіз өзім оқып шыға­ мын. Бастапқыда қиналғаныммен, қазір бұған үйрендім. Қазақша сөйлемегеніммен, көп нәрсені еркін түсінетін болдым. Меніңше, ынта танытса, қай тілді де үйренуге болады.

Виктор Фомин, облыстық балаларжасөспірімдер туризмі және экология орталығының директоры: - Мен басшылық жасайтын мекемеде құжаттар мемлекеттік тілде және орыс тілінде жүргізіледі. Себебі мұндағы қызметкер­ лер мен үйірме мүшелерінің кө­бісі – өзге ұлт өкілдері немесе орыс тілділер. Жеке өз басым көпшілік алдына шығып, мемлекеттік тілде сөйлемегеніммен, отбасында, ұжым арасында кейде қазақшалап қоятыным бар. Мекеме құжаттары мен қазақша газетжурналдар­ды ешкімнің көмегінсіз-ақ, өзім оқи беремін. Ықылас қойса, адамның үйренбейтін нәр­ сесі жоқ. Қазақ­ша үйрену қиын дегенге өз басым сенбеймін. Қазақ тілін үйрену ағылшын тілін меңгеруден қиын емес қой. Айналамызды қорша­ған ылғи қазақ, мемлекеттік тілде сөйлеп үйре­нуге осыдан артық не керек? Ме­ нің жақын-жуық, дос-жаранда­рымның көбісі жергілікті ұлт өкілдері, сондықтан мемлекеттік тілдің маған еш бөтендігі жоқ. Қазақ тілін жақсы түсініп қана қоймай, сол тілде тым тәуір сөйлеуге талпыныс жасап жүр­мін. Қазақ жерінде тұрып, қазақ тілін білмеу ұят емес пе?

«Қадыр оқулары» мәресіне жетті Жуырда Сырым ауданының орталығында ІІ облыстық «Қадыр оқулары» өтті. Облыстық білім басқар­ма­ сы­ның қолдауымен ұйымдас­ ты­рылған додаға бұған дейін іріктелген 42 үміткер қатысты. Қатысушылар «Сөздің бәрі құ­ діретті», «Кейбір жырым дән ұшырып қырманда, кейбір жырым бақташы боп жүр маңда...», «Қуып шығар қызыл сөзді ой кейін» аталымдары бойынша сынға түсті.

Байқау қорытындысында ақын өлеңдерін мәнерлеп оқудан бас жүлде Сырым ауданы, Жам­был орта мектебінің 6-сынып оқу­ шы­сы Меңсұлу Сәрсенге бұйыр­ са, ақынның сөзіне жазылған әндерді орындаудағы жоғары шеберлігі үшін ақжайықтық 7сынып оқушысы Мәдина Нұр­ сейілова үздік деп танылды, ал ақынға жүрекжарды жырын арнаған жаңақалалық Мәрлен Ғилымханов қатарластарының алды болды.

Ақмоншақ МАҚСОТҚЫЗЫ

Интернационалист жауынгерлерге құрмет Жуырда Қаратөбе ауданының орталығында Кеңес әскерінің Ауған елінен шығарылға­ нына 25 жыл толуына арналған сал­ танатты жиын болды. Жиынға аудан әкімі Асхат Шахаров, аудандық қорғаныс іс­тері жөніндегі бөлім бастығы Ғаб­ дыжәлел Ниязалиев, аудандық мәс­лихат депутаты Мағзом Есендосов қатысып, сөз сөйледі. Аудан әкімі ардагер жауынгер­ лер Аманжол Сарсенғожин, Ер­бо­лат Иманғалиев, Батырбек Жұ­мағалиев, Нұрбек Құлым­ баевтарды алғысхат және сый­ лықпен ма­рапаттап, мерекелік медальді табыс етті. Елімізде ауған соғысына 22 мың жауынгер қатысқан. Соның ішінде Қаратөбе ауданы бойын­ша 20 жауынгер барып, елге аман-есен оралған. Салтанатты жиын барысында ауған соғысының ардагері, ау­дандық салық басқармасы бас­ шысының орынбасары Ерболат

Иманғалиев интернационалист жауынгерлерге көрсетілген құр­­ метке орай аудан әкімдігі, ау­­дан­ дық қорғаныс істері жөнін­дегі бөліміне, аудандық ішкі сая­сат бөліміне ризашылығын біл­діріп: «Қазір арамызда жоқ қа­ру­лас жолдастарымыз Асан­ғали Табылдиев, Болат Жаншин, Тө­ле­ ген Аймурзиевтердің жар­қын бейнесі, ерлік істері ешқа­шан ұмытылмайды, олардың жан­ ұясына қай кезде болмасын өз тарапымыздан көмек көрсетіп отырамыз» деді. Ауданның көркем­өнерпаз­да­ ры дайындаған концерт те ардагер жауынгерлер көңілін бір көтеріп тастады.

Ерболат РАЙСОВ, Қаратөбе ауданы


мәселе oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

19

Орал қалалық әкімдігінің назарына!

Жолаушылар тасымалы Жоғары оқу орнын­ да алған білімім мен мамандығым жолаушы және жүк тасымалын ұйымдастыру ісіне қатысты болғандықтан, оның үстіне бүгінде колледжде «Жолаушы тасымалдау технологиясы және оны ұйымдастыру» пәнінен дәріс оқып жүргендіктен, өзіміз тұратын қаладағы бұл мәселенің жай-күйі менің ұдайы назарымда десем, артық болмас.

Оқушы жастарға теориялық білімдерді нақты практикалық мысалдармен өрнектеп түсіндірсең, неғұрлым тез және терең ұғады. Ол үшін, әрине, жағдайды өзім жақсы білуім керек қой. Сол себептен де Оралдағы жолаушы та­ сымалдаудың жетістіктеріне де, кемшіліктеріне де біршама қа­нық­ пын. Жолаушылар тасымалы кеңес­ тік дәуірмен салыстырғанда облыс орталығында қазір көш ілгері. Бұрын бұл міндет бір ғана автобус паркінің мойнына жүктелген болса, енді қалада жолаушы тасымалын бірнеше автокөлік кәсіп­орны, атап айтқанда, «ОралТехСервис» ЖШС, «Батыс Қазақстан автобус паркі» ЖШС, «Оралавтотранс» ЖШС, «№1 Жолаушы автокөлік кәсіпорны» ЖШС, «ПассажирАвто» ЖШС, «Батыс Дилижанс» ЖШС, «Ақ жол» ЖШС және т.б. жүзеге асырады. Яғни олар өзара бәсекелес деген сөз. Жолаушыларды неғұрлым өздеріне көбірек тарту үшін әрқайсысы көліктері­ нің техникалық жағдайы мен қыз­ мет сапасын үнемі жетілдіруге ұм­тылатыны сөзсіз. Әйтпесе жолаушы тасымалы қызметінің та­лап­ тарын орындай алмай, жылма-жыл өткізілетін тендерлерде же­ңі­­ліс­­ке ұшырайды. Бүгінде аялдамаларда көлік күтумен жүйкесі жұқарып тұр­ ғандарды немесе автобусқа кіру үшін есік көзінде таласып-тармасып, жұлқыласып жатқан ешкімді көрмейсің. Аялдамаға бірнеше

ешбір мінсіз болғай-ды...

маршруттың автокөлігі бір мезгілде қатар келе қалады да, жұрт емін-еркін аттанып кете барады. Жиырма жыл бұрынғы уақытпен салыстырғанда жанға жайлы тамаша жағдай. Алайда заманауи даму деңгейінен алғанда жолаушы тасымалдау қызметі бізде көп артта қалған. Автокөлік аялдамаларында жағымсыз газ иісі мүңкіп тұратыны көпшілікке кеңінен мәлім. Әсіресе, бірнеше маршруттың автобустары қатар келіп аттанғанда газдан тұншығып өліп кете жаздайсың. Аялдамада, автобуста жүрек талмасы ұстағандарға талай куә болғанымыз бар. Бұл – жолаушы тасымалдайтын автокөліктердің адамдардың өмірі мен денсаулығына зиянды газдарды көп мөлшерде шығарып, ауаны шамадан тыс л��стандырып жүргендігінің салдары. Біздің қаладағы №5, 35, 13 маршруттар бойынша жүретін ең тәуір деген автобустардың дені – Еуропа елдерінде жолаушы тасымалдауға жарамдылығы төмен деңгейде деп танылып, қолданыстан шыққан көліктер. Қазақстанда автокөлік құралдарының атмосфераға шы­ ғаратын зиянды қалдықтары жылына 1 миллион тоннадан асады. Ірі қалалардың көпшілігінде авто­ көліктердің ауаны ластау дең­гейі жалпы қалдықтардың 60%-дан астамын құраса, ал Алматыда ол 90%-ға тең. Автомобиль көліктерінің қор­ шаған ортаға тигізетін залалды әсерін барынша шектеп, азайту мақсатында «Еуро» халықаралық техникалық және экологиялық стандарттары белгіленіп қа­был­ данды. Келісіліп бекітілген ха­лық­ аралық норма болғандықтан, бұл стандарттарды көлік қызметіне енгізу біздің ел үшін де бұлжымас міндет. Сондықтан оны сатылап жүзеге асыру жоспарланып отыр. Осы мәселеге байланысты Үкімет арнайы қаулы қабылдаған. Оған сәйкес елімізде «Еуро-2» стандарты 2009 жылғы 15 шілдеден, «Еуро-3» 2011 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілуде. Ал «Еуро-4» стандартын енгізу 2014 жылғы 1 қаңтардан басталады. Сатылап енгізу деген, міне, осы. Эксперттердің есебі бойынша қазір республи-

када «Еуро-2» талаптарына бар­ лық автокөліктің 63%-ы сай. Ха­ лықаралық стандарттарды енгізу елге сырттан бұл талаптарға сай келмейтін автокөліктерді әкелуге және өзімізде өндіруге тыйым салады. Бірақ қолданыстағы көлік­ тер толығымен істен шыққанға де­ йін ТР нормаларын пайдалануға рұқ­сат етіледі. Әр елдің даму рейтингісі жолаушы тасымалдау қызметінің жай-күйіне тікелей байланысты. Біздің қалада кездесіп қалатын­ дай орындықтары лас, автокөлік­ тің ішіндегі ауа айналымы жүйесі дұрыс жұмыс істемесе, есік-терезелері дұрыс ашылып-жабылмаса, бұл – қызмет сапасының нашар екендігінің белгісі. Мұның өзі, сайып келгенде, жолаушылар тасымалдаушы шаруашылық ны­ сандарының, жол пайдалану кә­ сіпорындарының, жолаушылар кө­лігі мен автомобиль жолда­ры де­ партаментінің өздеріне жүк­тел­­ген міндеттерді тиісінше атқар­май отырғандығын көр­се­теді. Шындығына келсек, қала­мыз­­ дағы жолаушылар тасымалын осы заманға сай ұйымдастырудың талаптары сан алуан. Маршрут­­тар­ды тиімді ұйымдастыру, автомо­ биль көліктерінің техникалық жайкүйі турасында жоғарыда жұ­ қа­­на­­лап айтып өттік. Талаптардың тағы бір парасы аялдама пункттеріне байланысты. Өз қызметтеріне қарай олар бастапқы, соңғы және аралық болып бөлінеді. Бастапқы және соңғы аялдамалар жолаушыларды түсіру-мінгізу қызметінен өзге, автобустардың бұрылуы үшін, ауысымішілік дамылдауы, демалыста тұруы үшін және басқалай маневр­ лар жасау үшін де пайдаланылады. Аралық аялдамалар қаланың халық көп жиналатын тұстарында, әкімшілік және өндірістік ғима­ раттарға, мәдениет және сауда орталықтарына, оқу орындарына т.б. жерлерге жақын орналасуы шарт. Олар жолаушылардың автокөлікке мініп-түсуіне қауіпсіз, ыңғайлы, сондай-ақ маршруттағы автобустарды күткенде де жайлы болу керек. Халықтың аялдамаға келуге кеткен уақыты 10-15 минуттан артық уақыт алмауы тиіс.

Жаңақаладағы жаңа жоба

Елбасының «Бейбітшілік пен келісімнің жол картасы» мегажо­ба­­сының желісімен ау­ дан­­да «Бірлік пен достық» жобасы жа­сал­­ды. Жоба аясын­да ауыл­­дық округтер бір-біріне кезек тәртібімен мәдени, қоғамдық жұ­мыс, білім мен тәрбие тұрғысында сапар жасайды.

К

үні бұрын бекітілген кесте бо­йын­ша оны аудан орталығы – Жаңақала ауылы бастап, тілек кітабын Жаңақазан ауылына, жа­ңақазандықтар жаңажол­дықтарға, жаңажолдықтар мәстек­сай­лық­тарға табыстап, әрі қарай жалғаса бермек.

Таяуда аталмыш жобаның тұ­сауы кесілді. Жаңақаладан аттан­ ған керуен Жаңақазанға жетті. М.Жүнісов атындағы орта мектеп оқушыларына №3 қазақ ор­та мектебінің мұғалімі Лариса Қо­жахметова құқық тақыры­­бын­­да сабақ ұйымдастырып, әріп­ тес­теріне тәжірибесін ұсын­ды.

Ауылдық мәдениет үйінің әсем фойесіне жаңақалалық ше­бер­лердің қолынан шыққан өнер туындыларының көрмесі қо­­йылды. Ал кітапханашылар екі тарапқа бөлініп, бірі Елбасыға, оның қызметіне арналған көр­ме, отыз жас­қа дейінгі оқу­ға тиіс отыз кі­таптың тізімін,

Қаладағы жолаушылар қозға­ лысының қауіпсіздігін және жаяу жүргіншілердің жолдан өту қа­ уіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, жолдар қиылысының өт­кізу қа­ бі­летіне қарай және авто­бус­тар­ дың қозғалыс жылдамдығының сақталуы үшін аялдама пункттерін жол қиылысынан ең кемі 20-25 метр қашықтыққа орналастыру талап етіледі. Ал тар, жіңішке көшелердегі қарама-қарсы ба­ ғыт­тар аялдамаларының ара-қа­ шықтығы 25-30 метрден кем бол­ мағаны жөн. Біздің қаладағы жолаушылар тасымалы маршруттары бойында­ғы бірсыпыра аялдама пункттері­нің орналасуы бұл талаптарға сай емес. Мысалы, «Ахмедияр батыр», «4 емхана», «БҚМУ», «К.Циолковский» т.б. аялдамаларының екі бағыт­ та­ғы пункттері тура бір-бірінің қарсылығына тақау орналасқан. Көптеген аялдамалар жолдар қиылысына жақын болғандықтан, бірнеше автобус қатар келіп тоқ­­тағанда, жаяу жүргіншілерге бағ­даршамның көрсеткішіне қа­ рай жолдан өту мүмкін болмай қалады. Әбілқайыр хан даңғылы бойындағы (6-ықшамауданға қа­ рай бағыттағы) «Талап» аялдамасында дәл осындай жағдай. Мұн­да №1, 5, 13, 20, 22, 35, 39 авто­ бустары тоқтайды. Және олар­­дың бірқатары – сыйымдылығы үл­ кен, ұзын өлшемді автобустар. Автобустардың аялдамаларда тоқтап тұруының белгілі бір уақыт нормалары бар. Өкініштісі сол,

бұл нормалар кейде сақталмай­ ды. «М.Мәметова алаңы» аялда­­­ масында №5, 35 автобустар ке­ мінде 3-5 минуттай тоқтап жү­ре­тін болса, ал «Сороковая», «Азер­ бай­джанская» және т.б. аялда­ ма­ларда жолаушылар тұрмаса, тоқ­тамай өте шыға­ды. Сонымен бірге №5 авто­буста аялдамалар дұ­рыс хабар­ланбайды. Мемлекеттік тіл жөніндегі талаптың орындалуы мүлдем қанағаттанғысыз. Сол себептен осы автобуста жо­ лаушылардың түсетін аялдамадан асып кетіп, «Неге айтпайсыз, неге ескертпейсіз» деген айқай-шумен орта жолда түсіп қалып жатқа­нын көзіміз көрді. Әрине, қала ішінде жолаушылар тасымалдаудағы кемшіліктерді түгел тізіп айтуды мақсат етіп отырғанымыз жоқ. Көңіл толмайтын жағдайлар жетерлік. Бір ғана мысал, аялдамаларда күзгі жауын-шашын мен желден, жаздың ыстық аптабынан, қыста ызғырық бораннан қорғайтын қарапайым ықтасынның жоқтығы жанға батады. Ондай аялдамалар қаланың орталық көшелерінде де кездеседі. Мұндай әттеген-айларды келесі әңгіменің үлесіне қалдырайық.

жергілікті қаламгерлердің туын­ дыларын ұсынып, «Достық» оқыр­ мандар клу­бының ныша­нын та­быстады. Екінші топ бүлдіршін­ дерге сөй­лейтін кітап­тар­ды таныс­ ты­рып, қуыршақ театрын тама­ша­ лат­ты. Жұмбақ жасырып, ойын­дар ой­натты. Керуеннің жаңақазан­дықтар­ға арнаған басты тартуы – жуырда құрылған «Заман» театры­ның «Бір түп алма ағашы» қо­ йы­лымы көрермендер тарапынан жылы қабылданды. Қойы­лым алдында аудан әкімі Лавр Хайретдинов көпшілік алды­на

шығып, жобаның мән-мағына­сын түсіндіріп берсе, екі ауыл­ дық округтің әкімдері Дархан Зәкарин мен Сәдуақас Ғұбашев ауыларалық ұйғарымға қол қой­ ды. Пьеса барысында көрер­­мен бірде күлсе, бірде көзіне жас үйірді. Кеш соңында сахна­ ға Жа­ңақала ауылдық округінің әкімі Д.Зәкарин қайта көтері­ліп, Жаңақазан ауылдық округ әкімі­не тілек кітабын табыстады.

Гүлмира РАХМАТУЛЛИНА, Батыс Қазақстан инженерлік-технологиялық колледжінің оқытушысы, көлік саласында қызмет көрсету магистрі

Қаһарман ЗИНУЛЛИН, Жаңақала ауданы


20

ТЕЛЕЖОСЫҚ Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

ДҮЙСЕНБІ, 24 ақпан ҚАЗАҚСТАН

6.00 «ТАҢШОЛПАН». 8.30, 11.30, 16.30, 19.30, 22.40, 1.35 ЖАҢАЛЫҚТАР 8.40 «Апта. Kz» 9.45 «Айтуға оңай...» 10.30 «Арнайы репортаж» 10.50 «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм 11.25 «Сочи-2014». Күнделік 11.45 «Қазақтың қолөнері» 11.55 «Дауа» 12.30 «Ақсауыт». 13.05 «Еңбек түбі - береке» 13.10 «Зигби». 13.30 «Зерде». 14.05 «ӘЙЕЛ БАҚЫТЫ». Ток-шоу. Тікелей эфир 15.10 «КЕЛІН». 16.00 «Менің Қазақстаным» 16.50 «ӨЗЕКЖАРДЫ» 17.10 «Білгірлер отауы». 18.00 «ЗАҢ ЖӘНЕ БІЗ». Тікелей эфир 18.30 «Олимп шыңы». 20.05 «АЙТУҒА ОҢАЙ...» 20.50 «СЫРҒАЛЫМ». 21.40 «Шетелдегі қазақ балалары». 22.10 «ТҮНГІ СТУДИЯДА Нұрлан Қоянбаев» 23.15 «SPORT.KZ» 23.40 «Көкпар» Ұлттық ойын 0.20 «Келін». 1.05 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев» 2.05 «Дауа»

ОРАЛ

16.50 «Апта» 17.30 “Сыр толғау”

Қазақстан-Орал

06.55 Аңдатпа 07.00 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 07.25 «Телемаркет», жарнама 07.30 “Шырқайды Жайық” 08.00 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 08.30 “Болашақ”. Телехикая. 09.15 «Свое дело» 09.35 “Сыр толғау” 10.00 “Темірқазық” 10.20 “Балапаннан” базарлық 11.20 “БАЛА КҮТУШІ”. 11.50 Деректі фильм 12.45 “Десантура. Никто, кроме нас”. Телехикая. 13.30 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 13.45 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 13.55 «Телемаркет», жарнама, аңдатпа 14.00 17.55 Үзіліс 17.55 Аңдатпа 18.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары. Тікелей эфир 18.15 «Телемаркет», жарнама 18.20 Деректі фильм 19.00 Новости «АҚЖАЙЫҚ». Тікелей эфир 19.15 «Телемаркет», жарнама 19.20 “ЗАҢҒА СҮЙЕН” 20.00 “ЖАЙЫҚ ЖАУҺАРЛАРЫ”

20.30 “ТОПЖАРҒАН” 20.50 «Телемаркет», жарнама 21.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 21.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 22.00 “Болашақ”. Телехикая. 22.45 “Против течения”. Телехикая. 23.35 Деректі фильм 00.00 «Ақжайық» жаңалықтары 00.30 Новости «Ақжайық» 01.00 Аңдатпа

Ел арна

07.30 “Ән арна”. 08.20 Ауа райы 08.25 “Агент Z”. 09.25 “Ең қауіпті алпыс жыртқыш”. 10.00 “Қатпарлы құпия”. 11.15 Мультфильм. 11.40 “Сынақ” 12.30 “Жар@йсың”. 13.00 “Одноклассники”. 14.10 “Ерлердің ісі бітер ме?” 14.50 “Шыңғысхан”. 16.00 “Бакуган: Жанкешті жауынгерлер”. 17.00 “Ән арна”. 18.00 “Жар@йсың”. 18.40 “Туған өлке” 19.10 “Абайдың қара сөздері” 19.20 “Әйелдер әлемі”. 20.00 “Подарок судьбы”. 21.00 “Сынақ” 21.40 Прогноз погоды. 21.45 “После апокалипсиса”.

23.15 “Жар@йсың”. 23.55 Ауа райы

ХАБАР

06.00 «Жаңа күн». 08.00 Ақпарат арнасы – Жетi күн. Сараптау бағдарламасы. 9.00 Информационный канал - аналитическая программа Жетi күн 10.00 Бармысың, бауырым? 10.40 «Біз» 11.20 «Орталық Азия аймақтық және ұлттық қауіпсіздік».Д/ф. 11.45 Сочи-2014. Қысқы олимпиада ойындарының күнделігі 12.00, 16.00, 19.00, 23.15, 00.30 Жаңалықтар 12.15 Көзқарас 12.45 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 13.15 «Айтұмар». 14.00, 17.00, 20.00, 23.45 Новости. 14.10 Сочи-2014. Дневник зимних олимпийских игр. 4.20 «Свиридовы». 15.00 «Семейные мелодрамы». Документальная драма. 15.50 «Подари детям жизнь». 16.15 «Морган Фриманмен бірге: кеңістік пен уақыт тылсымына бойлау». Д/с. 17.15 «Оралу». Телехикая. 18.10 «Біз». Ток-шоу. 19.30 «Бюро расследований». 20.30 «Сулейман Великолепный». 4 сезон. 21.15 «След». 22.00 Көзқарас.

22.30 Журнал 22.45 Тотальный футбол 00.15 Журналдар Бизнес Ауа райы Спорт Журналдар

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ДӘРІГЕР АХМЕТОВА» 5.50 ЖАҢАЛЫҚТАР 6.00 Телеканал «ДОБРОЕ УТРО» 10.00 Новости 10.05 Х/ф «ВСЕГДА ГОВОРИ «ВСЕГДА» - 8 11.00 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 11.20 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 11.55 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 13.00 «АЙНАЛАЙЫН» 13.35 «П@УТINA» 14.00 «НОВОСТИ ДНЕМ» 14.25 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» 14.45 «СУДЕБНЫЕ ИСТОРИИ» 15.45 «ДАВАЙ ПОЖЕНИМСЯ» 17.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 17.30 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 18.25 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 19.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 19.30 «П@УТINA» 20.00 «НОВОСТИ В 20.00» 20.30 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 21.40 «ПЯТНИЦКИЙ. Глава вторая» 22.40 Х/ф «КАТЕРИНА. ДРУГАЯ ЖИЗНЬ» 0.30 «НОВОСТИ» 0.55 «МАРУСЯ. ИСПЫТАНИЕ» (каз.) 1.40 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 2.35 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.)

СЕЙСЕНБІ, 25 ақпан ҚАЗАҚСТАН

6.00 «ТАҢШОЛПАН». 8.30, 11.30, 16.30, 19.30, 22.40, 1.35 ЖАҢАЛЫҚТАР 8.45, 20.50 «Сырғалым». 9.40, 20.05 «Айтуға оңай...» 10.25 «Данышпан қарға». 10.35 «Өнер шежіресі» 10.55 «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм 11.45 «Sport.kz» 12.10 «Алаң» ток-шоуы 13.00 «Еңбек түбі - береке» 13.05 «Зигби». 13.30 «Білгіштер бекеті». Ғылыми14.05 «ӘЙЕЛ БАҚЫТЫ». Ток-шоу. Тікелей эфир 15.10 «КЕЛІН». 16.00 «Ұлттық өнім» 16.25 «Еңбек түбі - береке» 16.50 «Еңселі Елорда» 17.05 «Ас мәзірі» 17.35 «Сыр-сұхбат» 18.10 «EXPO ЖОЛЫ» 18.30 «Олимп шыңы». 21.40 «Шетелдегі қазақ балалары». 22.10 «ТҮНГІ СТУДИЯДА Нұрлан Қоянбаев» 23.15 «Еңселі Елорда» 23.25 «EXPO жолы» 23.50 «Ұлттық өнім» 0.20 «Келін». 1.05 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев»

ОРАЛ

16.50 «Ақжайық» жаңалықтары 17.15 “Темірқазық” 17.35 «Бәрекелді»

Қазақстан-Орал

06.55 Аңдатпа 07.00 «Ақжайық» жаңалықтары 07.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 07.55 «Телемаркет», жарнама 08.00 Новости «Акжайык» 08.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 09.00 “Болашақ”. Телехикая. 09.45 “Заңға сүйен” 10.20 “Бәрекелді” 10.40 «Арнайы репортаж» 11.05 “Замансөз” 11.35 “Молодежный проспект” 12.00 “БАЛА КҮТУШІ”. 12.30 Мультфильм 12.45 “Против течения”. Телехикая. 13.30 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 13.45 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 13.55 «Телемаркет», жарнама, аңдатпа 14.00 17.55 Үзіліс 17.55 Аңдатпа 18.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары . Тікелей эфир 18.15 «Телемаркет», жарнама 18.20 Деректі фильм

19.00 Новости «АҚЖАЙЫҚ» . Тікелей эфир 19.20 “ЕЛ АЛДЫНДА”. Тікелей эфир 19.50 «Телемаркет», жарнама 20.00 Деректі фильм 20.20 “АТАМЕКЕН” 20.40 “БУДЬТЕ ЗДОРОВЫ” 21.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 21.25 «Телемаркет», жарнама 21.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 22.00 “Болашақ”. Телехикая. 22.45 “Против течения”. Телехикая. 23.35 Деректі фильм 00.00 «Ақжайық» жаңалықтары 00.30 Новости «Ақжайық» 01.00 Аңдатпа

Ел арна

07.30 “Ән арна”. 08.20 Ауа райы 08.25 “Суперпапа”. 09.25 “Ең қауіпті алпыс жыртқыш”. 10.00 “Қатпарлы құпия”. 11.10 Мультфильм. 11.40 “Сынақ” 12.30 “Жар@йсың”. 13.10 “Культурное наследие”. 14.10 “Әйелдер әлемі”. 14.50 “Ана махаббаты”. 17.20 “Бакуган: Жанкешті жауынгерлер”. 17.50 “Абайдың қара сөздері” 18.00 “Жар@йсың”. 18.40 “Шіркін-Life” 19.20 “Әйелдер әлемі”.

20.00 “Подарок судьбы”. 21.00 “Сынақ” 21.50 Прогноз погоды. 21.55 “Препод”. 23.20 “Жар@йсың”. 00.00 Ауа райы

ХАБАР

06.00 «Жаңа күн». 08.00, 10.00, 12.00, 16.00, 19.00, 23.10, 01.00 Жаңалықтар 08.10 «Бюро расследований» 08.40 «Моя планета». Д/сериал 9.00, 14.00, 17.00, 20.00, 23.40 Новости 9.10, 18.10 «Біз». Ток-шоу. 10.10, 21.20 «След». 10.50, 20.30 «Сулейман Великолепный». 4 сезон. 11.30 «Табиғаттың тартуы». Д/с. 12.15 Көзқарас 12.45 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 13.15 «Айтұмар». 14.10 «Свиридовы». 15.00 «Семейные мелодрамы». Документальная драма. 15.50 «Подари детям жизнь». 16.15 «Морган Фриманмен бірге: кеңістік пен уақыт тылсымына бойлау». Д/с. 17.15 «Оралу». Телехикая. 19.30 Арнайы хабар 22.00 Көзқарас. 22.30 «Жансарай». Әшірбек Сығай.

00.10 Журналы Бизнес Ауа райы Спорт Журналдар

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ДӘРІГЕР АХМЕТОВА» 5.50 ЖАҢАЛЫҚТАР 6.00 Телеканал «ДОБРОЕ утро» 10.00 Новости 10.05 Х/ф «ВСЕГДА ГОВОРИ «ВСЕГДА» - 8 11.00 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 11.20 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 11.55 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 13.00 «АЙНАЛАЙЫН» 13.35 «П@УТINA» 14.00 «НОВОСТИ ДНЕМ» 14.25 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» 14.45 «СУДЕБНЫЕ ИСТОРИИ» 15.45 «ДАВАЙ ПОЖЕНИМСЯ» 17.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 17.30 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 18.25 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 19.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 19.30 «П@УТINA» 20.00 «НОВОСТИ В 20.00» 20.30 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 21.40 «ПЯТНИЦКИЙ. Глава вторая». Заключительная серия 22.40 Х/ф «КАТЕРИНА. ДРУГАЯ ЖИЗНЬ» 0.30 «НОВОСТИ» 0.55 «МАРУСЯ. ИСПЫТАНИЕ» (каз.) 1.40 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 2.35 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.)

СәрСЕНБІ, 26 ақпан ҚАЗАҚСТАН

6.00 «ТАҢШОЛПАН». 8.30, 11.30, 16.30, 19.30, 22.40, 1.35 ЖАҢАЛЫҚТАР 8.45, 20.50 «Сырғалым». 9.40, 20.05 «Айтуға оңай...» 10.25 «Данышпан қарға». 10.35 «Өнер шежіресі» 10.55 «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм 11.45 «Ұлттық өнім» 12.05 «EXPO жолы» 12.25 «Заң және біз» 13.00 «Еңбек түбі - береке» 13.05 «Зигби». 13.30 «Білгіштер бекеті». 14.05 «ӘЙЕЛ БАҚЫТЫ». Ток-шоу. Тікелей эфир 15.10 «КЕЛІН». 16.00 «Мың түрлі мамандық» 16.50 «ӨЗЕКЖАРДЫ» 17.10 «Еңбек түбі -береке» 17.15 «Толағай». Отбасылар сайысы 18.05 «ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗА» 18.30 «Олимп шыңы». 21.40 «Шетелдегі қазақ балалары». 22.10 «ТҮНГІ СТУДИЯДА Нұрлан Қоянбаев» 23.15 «Өзекжарды» 23.30 «Сыр-сұхбат» 0.00 «Ұлттық өнім» 0.20 «Келін». 1.05 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев» 2.10 «Мың түрлі мамандық»

ОРАЛ

16.50 «Ақжайық» жаңалықтары 17.15 “Арнайы репортаж” 17.35 «Жандауа»

Қазақстан-Орал

06.55 Аңдатпа 07.00 «Ақжайық» жаңалықтары 07.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 07.55 «Телемаркет», жарнама 08.00 Новости «Акжайык» 08.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 09.00 “Болашақ”. Телехикая. 09.50 “Ел алдында” 10.25 “Жайық жауһарлары” 10.55 «Топжарған» 11.15 “Женские секреты” 11.35 Мультсериал 12.15 “БАЛА КҮТУШІ”. 12.45 “Против течения”. Телехикая. 13.30 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 13.45 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 13.55 «Телемаркет», жарнама, аңдатпа 14.00 17.55 Үзіліс 17.55 Аңдатпа 18.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары. Тікелей эфир 18.15 «Телемаркет», жарнама 18.30 Деректі фильм 19.00 Новости «АҚЖАЙЫҚ». Тікелей эфир

19.15 «Телемаркет», жарнама 19.20 “ВРЕМЯ ВАШЕГО ВОПРОСА”. Тікелей эфир 19.50 Деректі фильм 20.40 “СТРАТЕГИЯ СОЗИДАНИЯ 2050” 21.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 21.25 «Телемаркет», жарнама 21.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 22.00 “Болашақ”. Телехикая. 22.45 “Против течения”. Телехикая. 23.35 Деректі фильм 00.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 00.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 01.00 Аңдатпа

Ел арна

07.30 “Ән арна”. 08.20 Ауа райы 08.25 “Суперпапа”. 09.25 “Ең қауіпті алпыс жыртқыш”. 10.00 “Қатпарлы құпия”. 11.15 Мультфильм. 11.40 “Сынақ” 12.30 “Жар@йсың”. 13.10 “Ер төстік және айдаһар”. 14.30 “Әйелдер әлемі”. 15.10 “Рам мен Лакхам”. 17.40 “Әсем әуен “Ел арнада” 18.00 “Жар@йсың”. 18.40 Абайдың қара сөздері 18.50 “Что наша жизнь...”. 19.20 “Ерлердің ісі бітер ме?” 20.00 “Подарок судьбы”.

21.00 “Сынақ” 21.50 Прогноз погоды. 21.55 “Қазақфильм” 23.20 “Жар@йсың”. 00.00 Ауа райы

ХАБАР

06.00 «Жаңа күн». 08.00, 10.00, 12.00, 16.00, 19.00, 23.00, 00.30 Жаңалықтар 08.10 Арнайы хабар 08.35 «Энергия будущего». 9.00, 14.00, 17.00, 20.00, 23.30 Новости 9.10, 18.10 «Біз». Ток-шоу. 10.10, 21.10 «След». 10.50, 20.30 «Сулейман Великолепный». 4 сезон. 11.30 «Табиғаттың тартуы». Д/с. 12.15 Көзқарас 12.45 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 13.15 «Айтұмар». 14.10 «Свиридовы». 15.00 «Семейные мелодрамы». Документальная драма. 15.50 «Подари детям жизнь». 16.15 «Морган Фриманмен бірге: кеңістік пен уақыт тылсымына бойлау». Д/с. 17.15 «Оралу». Телехикая. 19.30 Жаңа қоғам 22.00 Көзқарас

22.30 Көзкөрген . 00.00 Журнал Бизнес Ауа райы Спорт Журналдар

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ДӘРІГЕР АХМЕТОВА» 5.50 ЖАҢАЛЫҚТАР 6.00 Телеканал «ДОБРОЕ утро» 10.00 Новости 10.05 Х/ф «ВСЕГДА ГОВОРИ «ВСЕГДА» -9 11.00 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 11.20 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 11.55 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 13.00 «АЙНАЛАЙЫН» 13.35 «П@УТINA» 14.00 «НОВОСТИ ДНЕМ» 14.25 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» 14.45 «СУДЕБНЫЕ ИСТОРИИ» 15.45 «ДАВАЙ ПОЖЕНИМСЯ 17.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 17.30 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 18.25 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 19.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 19.30 «П@УТINA» 20.00 «НОВОСТИ В 20.00» 20.30 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 21.40 Х/ф «ЛЕГАВЫЙ» 22.40 Х/ф «КАТЕРИНА. ДРУГАЯ ЖИЗНЬ» 0.30 «НОВОСТИ» 0.55 «МАРУСЯ. ИСПЫТАНИЕ» (каз.) 1.40 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 2.35 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.)


Тележосық oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

21

бейСЕНБІ, 27 ақпан ҚАЗАҚСТАН

6.00 «ТАҢШОЛПАН». 8.30, 11.30, 16.30, 19.30, 22.40, 1.40 ЖАҢАЛЫҚТАР 8.45, 20.50 «Сырғалым». 9.40, 20.05 «Айтуға оңай...» 10.25 «Данышпан қарға». 10.35 «Өнер шежіресі» 10.55 «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм 11.45 «Агробизнес» 12.10 «Ұлттық өнім» 12.30 «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. 13.00 «Еңбек түбі - береке» 13.05 «Зигби». 13.30 «Жүзден жүйрік» 14.05 «ӘЙЕЛ БАҚЫТЫ». Ток-шоу. Тікелей эфир 15.10 «КЕЛІН». 16.00 «Мың түрлі мамандық» 16.50 «Қылмыс пен жаза» 17.10 «EXPO жолы» 17.35 «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. 18.00 «ШЕТЕЛДЕГІ ҚАЗАҚ БАЛАЛАРЫ» 18.30 «Олимп шыңы». 21.40 «Шетелдегі қазақ балалары». 22.10 «ТҮНГІ СТУДИЯДА Нұрлан Қоянбаев»

23.15 «Ұлттық өнім» 23.35 «Қылмыс пен жаза» 0.00 «EXPO жолы» 0.20 «Келін». 1.05 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев»

ОРАЛ

16.50 «Ақжайық» жаңалықтары 17.15 “Топжарған” 17.35 «Жайық жауһарлары»

Қазақстан-Орал

06.55 Аңдатпа 07.00 «Ақжайық» жаңалықтары 07.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 07.55 «Телемаркет», жарнама 08.00 Новости «Акжайык» 08.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 09.00 “Болашақ”. Телехикая. 09.45 «Время вашего вопроса» 10.15 «Атамекен» 10.35 “Будьте здоровы” 10.55 Мультфильм 11.40 Деректі фильм 12.15 “БАЛА КҮТУШІ”. 12.45 “Против течения”. Телехикая. 13.30 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары

13.45 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 14.00 17.55 Үзіліс 17.55 Аңдатпа 18.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары. Тікелей эфир 18.15 «Телемаркет», жарнама 18.20 Деректі фильм 19.00 Новости «АҚЖАЙЫҚ». Тікелей эфир 19.15 «Телемаркет», жарнама 19.20 “ЕЛ АЛДЫНДА”. Тікелей эфир 20.00 Деректі фильм 20.20 “ЖЕРГІЛІКТІ УАҚЫТ” 20.40 “АЛТЫН БЕСІК” 21.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 21.25 «Телемаркет», жарнама 21.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 22.00 “Болашақ”. Телехикая. 22.45 “Против течения”. Телехикая. 23.35 Деректі фильм 00.00 «Ақжайық» жаңалықтары 00.30 Новости «Ақжайық» 01.00 Аңдатпа

Ел арна

07.30 “Ән арна”. 08.20 Ауа райы 08.25 “Суперпапа”. 09.25 “Ең қауіпті алпыс жыртқыш”.

10.00 “Қатпарлы құпия”. 11.10 Мультфильм. 11.40 “Сынақ” 12.30 “Жар@йсың”. 13.10 “Ақ шанқан таулар”. 14.10 “Побочный эффект”. 14.30 “Ерлердің ісі бітер ме?” 15.10 “Отбасы”. 17.35 “Бакуган: Жанкешті жауынгерлер”. 18.00 “Жар@йсың”. 18.40 Абайдың қара сөздері 18.50 “Әзіл Tube” 19.20 “Ерлердің ісі бітер ме?” 20.00 “Подарок судьбы”. 21.00 “Сынақ” 21.50 Прогноз погоды. 21.55 “Подарок Сталину”. 23.30 “Жар@йсың”. 00.10 Ауа райы

ХАБАР

06.00 «Жаңа күн». 08.00, 10.00, 12.00, 16.00, 19.00, 22.30, 01.30 Жаңалықтар 08.10 Жаңа қоғам 08.20 «Моя планета». Д/сериал 9.00, 14.00, 17.00, 20.00, 00.30 Новости

9.10, 18.10 «Біз». Ток-шоу. 10.10, 21.20 «След». 10.50, 20.30 «Сулейман Великолепный». 4 сезон. 11.30 «Туған өлке». 12.15 Көзқарас 12.45 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 13.15 «Айтұмар». 14.10 Премьера на телеканале «Хабар» Владимир Епифанцев в детективе «Схватка». 15.00 «Семейные мелодрамы». Документальная драма. 15.50 «Подари детям жизнь». 16.15 «Морган Фриманмен бірге: кеңістік пен уақыт тылсымына бойлау». Д/с. 17.15 «Оралу». Телехикая. 19.30 Арнайы хабар 22.00 Көзқарас 23.00 Журналдар 01.00 Журналдар Бизнес Ауа райы Спорт Журналдар

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ДӘРІГЕР АХМЕТОВА» 5.50 ЖАҢАЛЫҚТАР 6.00 Телеканал «ДОБРОЕ утро»

10.00 Новости 10.05 Х/ф «ВСЕГДА ГОВОРИ «ВСЕГДА» - 9 11.00 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 11.20 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 11.55 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 13.00 «АЙНАЛАЙЫН» 13.35 «П@УТINA» 14.00 «НОВОСТИ ДНЕМ» 14.25 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» 14.45 «СУДЕБНЫЕ ИСТОРИИ» 15.45 «ДАВАЙ ПОЖЕНИМСЯ» 17.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 17.30 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 18.25 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 19.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 19.30 «П@УТINA» 20.00 «НОВОСТИ В 20.00» 20.30 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 21.40 Х/ф «ЛЕГАВЫЙ» 22.40 Х/ф «КАТЕРИНА. ДРУГАЯ ЖИЗНЬ» 0.30 «НОВОСТИ» 0.55 «МАРУСЯ. ИСПЫТАНИЕ» (каз.) 1.40 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 2.35 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.)

жұма, 28 ақпан ҚАЗАҚСТАН

6.00 «ТАҢШОЛПАН». 8.30, 11.30, 16.30, 19.30, 23.35, 1.55 ЖАҢАЛЫҚТАР 8.45 «Сырғалым». 9.40, 20.05 «Айтуға оңай...» 10.25 «Данышпан қарға». 10.35 «Өнер шежіресі» 10.55 «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм 11.45 «МЕНІҢ ҚАЗАҚСТАНЫМ» 12.20 «Жарқын бейне» 12.45 «Ұлттық өнім» 13.05 «Зигби». 13.30 «Жүзден жүйрік» 14.05 «ӘЙЕЛ БАҚЫТЫ».Ток-шоу. Тікелей эфир 15.10 «КЕЛІН». 16.00 «Жан жылуы» 16.25 «Еңбек түбі - береке» 16.50 «ӨЗЕКЖАРДЫ» 17.10 «ҚАЗАҚСТАН - 2050. МӘҢГІЛІК ЕЛ» 17.40 «ПАРЛАМЕНТ» 18.05 «ИМАН АЙНАСЫ» 18.30 «Олимп шыңы». 20.50 «ҰЛТТЫҚ ШОУ» 21.55 «Жайдарман».Үздік әзілдер 22.20 «Адамға ілтифат»

0.05 «Өзекжарды» 0.20 «Келін». 1.05 «Парламент» 1.30 «Иман айнасы»

Орал

16.50 «Ақжайық» жаңалықтары 17.15 «Атамекен» 17.35 “Алтын бесік”

Қазақстан-Орал

06.55 Аңдатпа 07.00 «Ақжайық» жаңалықтары 07.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 07.55 «Телемаркет», жарнама 08.00 Новости «Акжайык» 08.30 «АРАЙЛЫ АҚЖАЙЫҚ» таңғы сазды ақпараттық бағдарлама. 09.00 “Болашақ”. Телехикая. 09.45 «Ел алдында» 10.20 “Стратегия созидания 2050” 10.40 Мультсериал 11.20 “БАЛА КҮТУШІ”. 11.50 Деректі фильм 12.45 “Против течения”. Телехикая. 13.30 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 13.45 Новости «АҚЖАЙЫҚ»

13.55 «Телемаркет», жарнама, аңдатпа 14.00 17.55 Үзіліс 17.55 Аңдатпа 18.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары. Тікелей эфир 18.15 «Телемаркет», жарнама 18.20 Деректі сериал 19.00 Новости «АҚЖАЙЫҚ». Тікелей эфир 19.20 “ВРЕМЯ ВАШЕГО ВОПРОСА”. Тікелей эфир 19.50 «Телемаркет», жарнама 20.00 “МӘҢГІЛІК ЕЛ” 20.30 «ЖАНДАУА» 21.00 «АҚЖАЙЫҚ» жаңалықтары 21.25 «Телемаркет», жарнама 21.30 Новости «АҚЖАЙЫҚ» 22.00 “Болашақ”. Телехикая. 22.45 “Против течения”. Телехикая. 23.35 Деректі фильм 00.00 «Ақжайық» жаңалықтары 00.30 Новости «Ақжайық» 01.00 Аңдатпа

08.25 “Суперпапа”. 09.25 “Ең қауіпті алпыс жыртқыш”. 10.00 “Қатпарлы құпия”. 11.10 Мультфильм. 11.40 “Сынақ” 12.30 “Жар@йсың”. 13.10 “Эй вы, ковбои!”. 14.10 “Ерлердің ісі бітер ме?” 14.50 “День семьи, любви и верности”. 16.05 “Бакуган: Жанкешті жауынгерлер”. 17.00 “Ән арна”. 18.00 “Жар@йсың”. 18.40 “Жақсы адам”. 19.00 “Әсем әуен “Ел арнада” 19.20 “Ерлердің ісі бітер ме?” 20.00 “Подарок судьбы”. 21.00 “Жігіттерге 10 жыл”. 21.50 Прогноз погоды. 22.55 “Жар@йсың”. 23.40 Ауа райы

ХАБАР

06.00 «Жаңа күн». 08.00, 10.00, 12.00, 16.00, 19.00, 23.00, 00.15 Жаңалықтар 08.10 Арнайы хабар

Ел арна

07.30 “Ән арна”. 08.20 Ауа райы

08.35 «G-Global үлгісіндегі әлем». Д/ф. 9.00, 14.00, 17.00, 20.00, 23.30 Новости 9.10, 18.10 «Біз». Ток-шоу. 10.10, 21.45 «След». 10.50, 20.30 «Сулейман Великолепный». 11.30 «Туған өлке». 12.15 Көзқарас 12.45 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 13.15 «Айтұмар». 14.10 Детектив «Схватка». 15.00 «Семейные мелодрамы». Документальная драма. 15.50 «Подари детям жизнь». 16.15 «Морган Фриманмен бірге: кеңістік пен уақыт тылсымына бойлау». Д/с. 17.15 «Оралу». Телехикая. 19.30 Вектор развития 20.30 «Сол бір кеш...» 22.30 Көзқарас 00.00 Журналдар

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ДӘРІГЕР АХМЕТОВА» 5.50 ЖАҢАЛЫҚТАР

6.00 Телеканал «ДОБРОЕ утро» 10.00 Новости 10.05 Х/ф «ВСЕГДА ГОВОРИ «ВСЕГДА» - 9 11.00 «ЖҰМА УАҒЫЗЫ» 11.20 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 11.55 «ЖИТЬ ЗДОРОВО» (каз.) 13.00 «АЙНАЛАЙЫН» 13.35 «П@УТINA» 14.00 «НОВОСТИ ДНЕМ» 14.25 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» 14.45 Премьера. «ОЛЕГ ЯНКОВСКИЙ. «Я, НА СВОЮ БЕДУ, БЕССМЕРТЕН» 15.50 «ЖДИ МЕНЯ» 17.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 17.30 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 18.25 «КАРАОКЕ ТАКСИ» (каз.) 19.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 19.30 «П@УТINA» 20.00 «НОВОСТИ В 20.00» 20.30 «ПОЛЕ ЧУДЕС» 21.40 Х/ф «ЛЕГАВЫЙ» 22.40 Ксения Громова в детективе «ДВОЕ В ЧУЖОМ ДОМЕ» 0.35 ЧЕЛОВЕК И ЗАКОН 1.40 Мелодрама «БУДЬ ЧТО БУДЕТ» (каз.) 3.10 «МАРУСЯ. ИСПЫТАНИЕ»

СЕНБІ, 1 наурыз ҚАЗАҚСТАН

6.00 Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт 7.30 «СЕНБІЛІК ТАҢ». 8.35 «АГРОБИЗНЕС» 9.00 «ДАУА» 9.35 «Аc мәзірі» 10.10 «Әзіл әлемі» 11.50 «ТЕЛҚОҢЫР» 12.35 «Мың түрлі мамандық» 13.05 «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу 13.45 «Өнер шежіресі» 14.00 «Болашақ» 15.35 «КЕЛБЕТ» 16.05 «ҚАЗАҚСТАН - 2050. МӘҢГІЛІК ЕЛ» 16.30, 19.30, 23.50, 2.00 ЖАҢАЛЫҚТАР 16.50 «Еңселі Елорда» 17.05 «EXPO жолы» 17.25 «Адамға ілтифат»

18.40 «ЖАН ЖЫЛУЫ» 19.05 «АРНАЙЫ РЕПОРТАЖ» 20.05 «ЖІГІТТЕР» квартетінің 10 жылдығына арналған концерті 21.45 «СІЗ НЕ ДЕЙСІЗ?» 22.15 «Сәттілік» комедиясы 0.25 «Арнайы репортаж» 0.50 «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм 1.35 «Келбет»

Қазақстан-Орал

08.55 Аңдатпа 09.00 «Ақжайық» жаңалықтары 09.30 «Алтын бесік» 09.50 «Телемаркет», жарнама 10.00 Новости «Ақжайық» 10.30 “Время вашего вопроса” 11.05 “Жергілікті уақыт” 11. 25 Мультфильм 11.40 «Балапаннан» базарлық 12.40 Көркем фильм 13.50 “Телемаркет”, аңдатпа

14.00 16.55 Үзіліс 16.55 Аңдатпа, «Телемаркет», жарнама 17.00 «Балапаннан» базарлық 18.00 “Бірінші Халықаралық классикалық музыканың фестивалі және жас пианистер байқауы”. Үлкендер тобы. 3 айналым 19.00 «АПТА» 19.40 “ТЕМІРҚАЗЫҚ” 20.00 «ПАНОРАМА НЕДЕЛИ» 20.40 «СВОЕ ДЕЛО» 21.00 «СЫР ТОЛҒАУ» 21.20 «Телемаркет», жарнама 21.30 Көркем фильм 23.30 Көркем фильм 01.00 Аңдатпа

ХАБАР

06.00 «Махаббат мерейі». 07.35 Мультфильм 08.00 «Табиғаттың тартуы». Д/с.

08.20 Ұлт саулығы. 08.55 Подари детям жизнь. 9.00, 14.00, 17.00, 20.00, 00.15 Новости 9.10 Балалар уақыты. «Фархат». Мультсериал 10.00, 12.00, 16.00, 19.00, 23.45 Жаңалықтар 10.10 «Дело вкуса с Татьяной Веденеевой» 10.30 ПРОД.ВОПРОС 11.00 Юмористическое кукольное шоу “Сноски”. 11.30 «Әр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 12.10 «Жансарай». Әшірбек Сығай. 12.50 «Армысың, көктем!». Концерт. 14.10 Любимое кино. Сандра Баллок в драме «Предчувствие». 16.15 Бармысың, бауырым?

17.15 Журнал 17.40 Кино. Гүлнар Сілбаева «Сүт, қаймақ, ірімшік» комедиясында. 19.30 «Энергия будущего». 20.30 «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы 21.30 Мегахит по выходным. «Ешь, молись, люби» 00.45 Қазақтың мемлекеттік М.Әуезов атындағы академиялық драма театры. К.Гоцци. «Турандот ханшайым» думанды қойылым.

ЕУРАЗИЯ

5.00 Мелодрама «БУДЬ ЧТО БУДЕТ» (каз.) 6.45 «ИДЕАЛЬНЫЙ РЕМОНТ» (каз.) 7.30 «ТАҢҒЫ ПОШТА» 8.00 Новости 8.10 «СМАК»

8.45 «У БОГА СВОИ ПЛАНЫ» 10.35 «ФАБРИКА ГРЕЗ» 11.05 «ИДЕАЛЬНЫЙ РЕМОНТ» (каз.) 12.00 «ИГРЫ РАЗУМА». Многосерийный фильм (каз.) 12.50 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 13.10 «ДУ ҚОЛ ШОКОЛАД» 14.00 «Угадай мелодию» 14.40 Х/ф «ИДЕАЛЬНЫЙ БРАК» 19.00 «ЛУЧШИЙ ГОРОД.KZ» 20.00 «НОВОСТИ В СУББОТУ» 20.30 «СЕНБІЛІК ЖАҢАЛЫҚТАР» 20.45 «ТІЛШІ ТҮЙІНІ» 21.15 «СЕНБІЛІК ЖАҢАЛЫҚТАР» 21.35 Х/ф «ЭЛВИН И БУРУНДУКИ» (каз.) 23.10 Кино. «ОПАСНЫЙ ЧЕЛОВЕК» 1.20 Кино. «РОК-Н-РОЛЬЩИК» (каз.) 3.20 «ИСТИНА ГДЕ-ТО РЯДОМ» (каз.) 3.35 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.)

жекСЕНБІ, 2 наурыз ҚАЗАҚСТАН

6.00 Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт 7.05 «Мәлім де беймәлім Қазақстан» 7.35 «Умизуми командасы». 8.30 V маусым. «Айгөлек». Балалар байқауы 10.05 «СЫР-СҰХБАТ» 10.35 «АҚСАУЫТ» 11.10 «Сіз не дейсіз?» 11.40 «Ұлттық шоу» 12.45 «Шетелдегі қазақ балалары» 13.15 «ТОЛАҒАЙ». 14.05 «Сұңқар». 15.45 «Әли мен Айя». 16.05 «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. 16.30 «Арнайы репортаж» 16.55 «ЕҢСЕЛІ ЕЛОРДА»

17.05 «Әзіл әлемі» 18.40 «Ғасырлар үні». 19.30 «АПТА. КZ» 20.35 «ЖАЙДАРМАН». «Маусымашар - 2014» 22.10 «АЛАҢ» ток-шоуы 23.00 «КӨКПАР». Ұлттық ойын 23.40 «Сабалақ иттің оқиғасы» комедия 1.10 «Телқоңыр» 1.50 «АПТА. КZ»

Қазақстан-Орал

08.55 Аңдатпа 09.00 «Апта» 09.40 «Жандауа» 10.00 «Панорама недели» 10.30 «Телемаркет», жарнама 10.40 “Мәңгілік ел” 11.00 «Балапаннан» базарлық 12.00 Мультфильм

13.00 Деректі фильм 13.50 «Телемаркет», жарнама, аңдатпа 14.00 16.55 Үзіліс 16.55 Аңдатпа, «Телемаркет», жарнама 17.00 «Балапаннан» базарлық 18.00 “Шалқар шабыт” 19.30 Деректі фильм 20.00 «АРНАЙЫ РЕПОРТАЖ» 20.20 «БӘРЕКЕЛДІ» 20.40 “ДРУГОЙ “ 21.00 “ЗАМАНСӨЗ” 21.30 «Телемаркет», жарнама 21.40 Көркем фильм 23.45 Көркем фильм 01.00 Аңдатпа

ХАБАР

06.00 «Махаббат мерейі». 07.30 Айбын. 08.10 Балалар уақыты. «Фархат»

9.00 Куб удачи. Лотерея. 9.10 Х/ф «Джули и Джулия: Готовим счастье по рецепту». 11.20 «Робинзон Крузо: Предводитель пиратов». М/ф. 13.00 АС АРҚАУ 13.30 «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. 14.30 ТВ Бинго. 15.30 «Жүрегім» Нағима Есқалиева. 17.00 Көзкөрген. 17.45 «Сол бір кеш...» 19.00 Ақпарат арнасы – Жетi күн. 20.00 Информационный канал - аналитическая программа Жетi күн 21.00 «Посмотрим, обсудим» с Олегом Борецким. Кино.

«Тайная жизнь слов». 23.40 Леонардо ди Каприо «Авиатор» драмасында.

ЕУРАЗИЯ

5.00 «ЭЛВИН И БУРУНДУКИ» (каз.) 6.25 «КОНТРОЛЬНАЯ ЗАКУПКА» (каз.) 6.50 «СЕНБІЛІК ЖАҢАЛЫҚТАР» 7.05 «ТІЛШІ ТҮЙІНІ» 7.30 «СЕНБІЛІК ЖАҢАЛЫҚТАР» 7.45 «ВОСКРЕСНЫЕ БЕСЕДЫ» 8.00 Новости 8.10 «ЗДОРОВЬЕ» 9.10 «КАЗЛОТО». Прямой эфир (каз/рус) 9.55 Шоу «ЛУЧШИЙ ГОРОД. KZ»

11.05 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.) 12.00 «ИГРЫ РАЗУМА». (каз.) 12.55 «ВРЕДНЫЕ ПРИВЫЧКИ» (каз.) 13.55 «КТО ХОЧЕТ СТАТЬ МИЛЛИОНЕРОМ?» 14.50 «ДОБРЫЙ ВЕЧЕР, КАЗАХСТАН!» 15.55 Х/ф «А СНЕГ КРУЖИТ…» 20.00 «АНАЛИТИКА» 21.00 «П@УТINA+» 22.00 «ДУ ҚОЛ ШОКОЛАД» 23.00 «КЛУБ ВЕСЕЛЫХ И НАХОДЧИВЫХ». ВЫСШАЯ ЛИГА 1.25 Х/ф «ПРОПАВШИЕ РЕБЯТА. ПЛЕМЯ» 2.55 «В НАШЕ ВРЕМЯ» (каз.)


22

хабар-ошар Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

ҚР Үкіметінің «ҚР Үкіметінің 19 қараша 2009 жыл­ ғы №1888 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» 14.12.2010 жылғы №1357 қаулысын орындау барысында БҚО әкімдігі денсаулық сақтау басқармасы­ның «№4 қалалық емханасы» ШЖҚ МКК-мен 2013 жы­лы тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі азаматтарға амбулаторлық-емханалық кө­ мек нысанында медициналық-санитарлық алғашқы (МСАК) көмек және диагностикалық көмек (КДК) түрінде ұсынылады және мыналарды қамтиды: 1. Мамандардың тексеріп қарауы, кеңестері; 2. Ересек тұрғындарға консультациялық-диаг­нос­­тикалық медициналық көмек мынадай мамандық­ тар бойынша: хирургиялық, акушерлік және гинеко­ логиялық, гематология, тері-жыныстық, жұқпалы аурулар, ісік аурулары, жалпы терапия, кардиология, кәсіптік патология, жарақаттанушылық және орто­ педия, зәр шығару мен еркектердің жыныстық жүйе­сі аурулары, зертханалық және аспаптық зерттеулер; 3. Балаларға консультациялық-диагностикалық ме­ дициналық көмек мынадай мамандықтар бойынша: аллергология, педиатрия, ревматология, гинекология; 4. Қалпына келтіру және медициналық оңалту: уқалау, физиотерапия;

«Жалгер» ШҚ, БҚО, Тасқала ауданы, Чижа-2 ауылы, СТН 271220019687, БСН 360723300837, конкурстық басқарушысы БҚО, Тасқала ауданы, Чижа-2 ауылы мекенжайы бойынша тұрған борышкердің мүлкін бағалау бойынша қызметті сатып алу жөніндегі конкурсты жа­ риялайды. Борышкердің мүлкі құрамына 2 жеке үй, ауыл шаруашылығы техникалары, ауыл шаруашылығы құралдары, автокөліктер кіреді. Конкурсқа қатысу үшін өтінімдер осы хабарламаны жариялаған күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде Орал қ., Фрунзе көш., 47/1, 9-бөлме, тел.: 8 (7112) 51-0851, 8-701-849-21-39 мекенжайы бойынша сағат 9.00-ден бастап сағат 18.00-ге дейін қабылданады, түскі үзіліс сағат 12.00-ден бастап сағат 15.00-ге дейін. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар БҚО бойынша СД, Орал қ., Некрасов көш., 30/1, 206-бөлме мекенжайы бойынша сағат 9.00-ден бастап сағат 18.00ге дейін қабылданады, түскі үзіліс сағат 12.30-дан бастап сағат 14.00-ге дейін, тел.: 8 (7112) 51-25-45, электрондық пошта: taxwest@mgd.kz

«Медициналық орталық» ЖШС-да келесі бөлімдер бойынша ақылы түрде ем-шаралар жүргізіледі: • хирургиялық • гинекологиялық • көз аурулары

• құлақ, мұрын және тамақ аурулары • ішкі аурулар • жүйке аурулары

Қосымша ақпаратты мына телефон арқылы алуға болады: 53-72-59

oral_oniri@inbox.ru

5. Салауатты өмір салтын қалыптастыру жөніндегі іс-шаралар: салауатты өмір салтын насихаттау және тамақтану; тұрғындарды гигиеналық оқыту, отбасын, ана болуды, әке болуды және балалықты қорғау; халыққа қауіпсіз сумен жабдықтау және ұтымды тамақтану жөнінде түсіндіру жұмыстары; 6. Стационарды алмастыратын көмек – бір күннің ішінде ұзақтығы төрт сағаттан сегіз сағатқа дейін болатын медициналық бақылауы бар дәрігерге де­йінгі, білікті, мамандандырылған және жоғары ма­ мандандырылған медициналық көмек ұсыну нысаны; Медициналық көмектің барлық түрі кадрлар әле­у­е­тінде инновациялық технологияның қолданылуы­ мен мамандық сертификаттары бар 56 жоғары білімді, соның ішінде мына санаттағы дәрігерлер­мен көрсетіледі: жоғары біліктілік санаты – 8; бірін­ші біліктілік санаты – 11; екінші біліктілік санаты – 6. «№4 қалалық емханасы» ШЖҚ МКК «Халық ден­ саулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР кодексінің, сыртқы кешенді бағалау нәтижелері жә­не 2010 жылғы 8 қарашадағы №2 аккредиттеу ко­ миссиясының шешімі негізінде төрт жылғы аккре­диттелген (куәліктің берілген уақыты: 08.11.2010 жыл, тіркеу №Z-000453). Емхананың мекенжайы: Орал қаласы, Қапан Мусин көшесі, 62-үй, телефон: 8 (7112) 21-14-27.

«Жәнібек аудандық орталық ауруханасы» ШЖҚ МКК тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде келесі медициналық қызметтердің түрлерін көрсетеді: Бастапқы медициналық-санитарлық, диагнос­тика­ лық-консультативтік, жедел жәрдем, стационарлық, стационарды алмастыратын (күндізгі стационар). Медициналық қызметтің түрлері: дәрігерге де­йін қаралу, маманданған, мамандандырылған. Мекемеде 18 дәрігер, соның ішінде біліктілік жо­ ға­ры санат – 4, бірінші санат – 3, сонымен қатар орта буынды медициналық қызметкерлер – 121, соның ішінде біліктілік жоғары санат – 36, бірінші санат – 21, екінші санат – 9. Барлық маманның сертификаттары, медициналық қызмет көрсету лицензиялары бар. Қазіргі заманға сай стандарттық медициналық жабдықтар бар. Әкімшілік

Жоғары қабілетті және сәулелік жүктемесі ай­тар­лықтай төмен соңғы үлгідегі аппаратта компьютерлік то­мография (қабатталған рент­генология) өт­ кізіледі. Бағасы төмендетілді. Мекенжайымыз: Орал қа­ласы, Есенжанов көше­ сі, 19-үй (“Омега” зауыты ауданы) “Ме­дициналық орталық” ЖШС. Анықтама алу үшін телефон: 53-72-59, 53-67-78

Сауда-саттық Орал қаласы 6-шағынауда­ны­нан 5 бөл­­мелі пә­тер сатылады. 8 (9)-қа­бат, лифт жұмыс жасайды. Жақсы жөн­деу жасал­­ған, пласти­калық те­ре­зе­лер, 3-балконы бар. Қасында мектеп, бала­бақша, «Же­­ңіс» базары бар. Сондай-ақ 3 бөл­мелі пәтерге үстемақымен айырбастау нұсқала­ рын қа­рас­ты­ра­мыз. Құны – 78 000 $ Тел.: 8-705-156-25-10, 8-702-790-59-12, 26-41-56, assa.30@mail.ru Электриктер бригадасы үйлер мен кеңселердің электрлік монтаждау жұ­мыстарының барлық түрін жасайды. Тел.: 8-771-595-17-50, 8-775-409-79-49, 8-701-635-44-36, 8-777-075-75-25 Ағаш ұста шеберлігі, есік қонды­ру, балкон рамасын жасау. Тел.: 8-701-180-44-20, 8-777-390-97-16 Жаңақала ауылына фармацевт не­месе прави­зор қажет. Тұрмыс­қа

жайлы тұрғын үймен қам­та­масыз етеміз. Жалақысы – 60 000 теңге. Тел.: 8-705-389-87-68, 8-701-675-24-88 2 бөлмелі пәтер сатылады. «Гор­мол­завод» аялдамасы ауданы, кір­піш үй, 2-қабат (2). Су өл­шегіштері бар, пласти­ка­лық терезе, кабельді ТВ, тел., жөндеу жүргізілген, жағдайы жақсы, бал­­кон. Шұ­ғыл! Саудаласуға бола­ ды. Несиеге рә­сім­деу мүмкіндігі де қарастырылған. Тел.: 8-705-328-43-38, 8-775-896-39-34, 52-52-36 Орталықтан салық инспекциясы ауданынан 12 сотық жер телімі сатылады. Барлық коммуникация бар, үй құрылысын жүргізуге ыңғайлы. Тел.: 8-777-184-10-22, 8-702-547-16-02, 26-60-13 (18.00-ден кейін хабарласу) «Ескі», «темір», «кеңестік» үтіктер­ді (механикалық зауыт өнімдері) жөн­ деймін. Тел.: 8-747-436-18-74

Үлкен Шаған ауылынан, тас­жол­дың қасы, газ, су, электр жа­рығы жүріп жат­қан жерден мал жайылымы ыңғайлы жер телімін сатамын (10 сотық). Тел.: 22-03-21, 8-701-161-92-14 Үй салуға жер телімі сатылады. 12 сот­­ық. Жаңақала ауылы, бар­лық құжат­та­ры бар. 340 000 теңге. Тел.: 8-701-420-57-30, 8-777-734-51-37, 8-7172-37-00-37 Қызмет көрсету Құрылыс жұмыстары: сан­­тех­ни­к­­ а, су құ­бы­ры, кә­різ жүйе­сі, электр­­лік, ағаш ұс­та­сы­ның жұмыс­тары, ка­фель­дік жә­­не іш­кі жұмыс­тар­ды орын­дай­мын. ГВЛ, ГКЛ орнату, ір­ге­­­та­сын қа­лаудан тө­бе­­сін жабу­ға де­ йін­гі жұ­мыс­тарды жасай­мын, “кіл­тін тап­сыру”. Тас қалау. Дәне­кер­­леу жұ­ мыстары. Сапалы! Қым­бат емес! Тел.: 8-705-328-60-54, 8-701-849-07-78

Орал қаласының тұрғыны болған аяулы анамыз Збира Қапаева егер де ортамызда болса, 21 ақпанда 100 жасқа толар еді. Сұм ажалға не шара?! Бүгінде өмірден озғанына 9 жыл болды. Шүкіршілік қып, жақсылықты тіледің, Мейірімнен жаралған-ды жүрегің. Ұмытылмас үлгі-өнеге, ақылың, Қабыл болсын өзің айтқан тілегің. Жатқан жері жарық, топырағы торқа болсын!

Сағына еске алушылар: бала-келіндері, қыз-күйеу балалары, немере-жиендері, шөберелері Орал қаласының тұрғыны болған асыл жар, аяулы әке, қадірлі қайын аға Ізбасар Қапаев егер де ортамызда болса, 16 ақ­ панда 75 жасқа толар еді. Желеп-жебеп жата бер ұрпағыңды, Есіркеп қолдай берсін жан аруағың. Жоқтаушы ұл, немере, бауырларың Ардақтап өтер әр кез тұлғаңызды.

Сағына еске алушылар: зайыбы Баян, бала-келіні Қуат-Айсұлу, немерелері Дәрмен, Салтанат, іні-келіндері, қарындас-күйеу балалары

Қазталов ауданы Қазталов ауылының тұрғыны болған бірімізге адал жар, сүйікті әке Боранғали Жұмабайұлы Қабдолов 24 ақпан күні 63 жасқа толар еді. Аласұрды шыбын жан, аласұрды Бұл өмірде сен жоғын сезінгенде. Көргенде зар жылаған анашымды, Не істеймін жанға сыймас сағынышты.

Еске алушылар: зайыбы Нұрзифа, бала-келіндері Дамир-Динара, Данияр-Амина, қыз-күйеу баласы Гүлмира-Ғабит Орал қаласының тұрғыны болған ар­ дақты ұл, аяулы әке, адал жар Қалиолла Қабденұлы Малтабаров арамызда болса, 60 жасқа толар еді. Не шара, нұр бейнесін сағына еске аламыз... Жан әке, шаңыраққа болдың пана, Жамандық қылмаушы едің ешбір жанға. Амал не, жоқсыз бүгін ортамызда, Сағынды ата-анаң, немерелер, баршамыз да. Әкежан, ұл-қызыңның тірегі едің, Тірі болсаң, 60 жасқа толар едің. Сағынышпен жанұяң еске алады, Нұр бейнеңіз жадымызда сақталады.

Сағына еске алушылар: ата-анасы, жары, ұл-қыздары, немере-жиендері Қаратөбе ауданы Сәуле ауылының тұрғыны болған біріміздің баламыз, бауырымыз, адал жар, сүйікті әке бола білген Нұртас Мақсотұлының бақилық болға­ нына 3 жыл болуына орай сағынышпен еске аламыз. Өмір неткен алдамшы еді, өтпелі, 3 жыл өтіпті-ау сен өмірден өткелі. Әр кез сені сағынышпен еске алып, Көзден жас, көңілден мұң кетпеді.

Еске алушылар: әкесі Мақсот, анасы Сәнді, жары Алина, баласы Нұрәли, бауырлары


хат-хабар oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

Олимпиадашыларға қолдау

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің «Нива» спорттық-сауықтыру кешенінде Сочи олим­ пиадасында ел намы­ сын қорғап жүрген спортшыларымызды қолдау мақсатында шара ұйымдастырылды.

23

Кеше БҚО ІІД әкімшілік полиция басқармасы қызметкерлері 20 ерікті – ЖОО студенттерімен қала көшелерінде «Экосақшы» шарасын өткізді.

Экосақшылар көшеде жүр

Жоғары оқу орнының профессор-оқытушылар құрамы мен магистранттары шаңғымен жарысып, олимпиадашыларға қол­ дау көрсетті. Алты командаға бө­лініп, бес факультеттің және жо­­ғары оқу орнынан кейінгі білім беру бөлімінің намысын қорғаған­дардың жары­сы тартысты өтті. Олар на­ғыз олимпиадашыларша шаң­ғы жолында жан алысып, жан беріскендей әсер қалдырды. Жарыс қорытындысы бойынша

политехникалық факультет ко­мандасы жеңімпаз атанып, ауыс­палы кубокты иемденді. Жүл­ дегерлерге бағалы сыйлықтар та-

быс етілді.

Динара ЖҰМАБЕКҚЫЗЫ, Орал қаласы

Шаңғымен сайысқа түсті

Басқарманың аға инспекто­ры Нұртай Лезовтың хабарлағанын­ дай, еріктілер қаланы ластамау бағытында көрнекі үгіт парақ­ша­ ларын таратты. Жолға қоқыс қалдықтарын тастағаны үшін ҚР Әкімшілік құ­ қықбұзушылық кодексі 476-бабына сәйкес 926 теңге көлемін­де айыппұл қарастырылған. 2013

Қаламыздағы мәдениет және демалыс саябағында мектеп оқушылары мен аула клуб­ тары тәрбиеленушілерінің қатысуымен шаңғы жарысы өтті.

1997-2000 жылдары туылған жасөспірім­дер мен қыздар ара­сындағы жа­рыс тартысты өтті. «Намыс» спорт клубы ұйымдас­ тырған бұл додаға жалпы саны 80

шаң­ғышы қатысты. Нәтижесін­де 1 ша­қырым қашықтыққа шаң­ғымен сырғанаудан 1997-1998 жыл­ да­ры туылғандар арасынан облыс чемпионы С.Грецкеевич (№6 ор­та мектеп) мәре сызығын бәрінен бұрын қиды. 1999-2000 жылғылар ішінен Н.Ошкинмен және А.Мас­

тиковамен (екеуі де №6 мектеп оқушысы) ешкім теңесе алған жоқ. Ал 800 метрлік жарыста 19992000 жылдары дүниеге келген­ дер­ден Ж.Ерсайынова (№14 орта мектеп) үздік болды.

жылы БҚО-да қоқыс тастағаны және өз автоарғымағын лас күйінде ұстағаны үшін 16 мың­дай әкімшілік хаттама толты­ рылған болатын. Облыста жол ережесін сақтау, апатты оқиғалардың алдын алу бағытында басқа да шаралар ұйымдастырылуда.

Арман БОЛАТҰЛЫ

Біздің газетіміздегі жарнамаңыз – сіздің табысыңыз. Тел: 51-51-09

Өз тілшіміз

Бөрлі аудандық мәслихатының аппараты: 090300, Ақсай қаласы, Совет көшесі, 99-үй, 2-қабат, 28-бөлме, анықтама үшін телефон: 8-(71133) 20-1-36, электрондық мекенжайы: maslihat-2007@mail.ru, бос әкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жа­риялайды. Бөрлі аудандық мәслихат аппаратының ұйымдастыру және құқықтық жұмысы бө­ лімінің басшысы (Е-3 санаты, 1 бірлік). «Е-3» санаты үшін лауазымдық жалақысы қызмет өткерген жылдарына байланысты 78797 теңгеден 106344 теңгеге дейін. Функционалдық міндеттері: Ұйымдастыру және құқықтық жұмысы бөлі­ мінің қызметін ұйымдастырады және басшылық жасайды. Орындаушылық тәртіптің сақталуын бақылау. Мәслихат сессиясының өткізілуін іске асыру және ұйымдастыру. Бұқаралық ақпарат өкіл­ дерімен тығыз қатынаста жұмыс жасау. Әділет органдарымен және аудандық прокуратурамен тиісті құжаттарды рәсімдеу жұмыстарын жүргізу. Сайлау комиссиялары бойынша құжаттарды рәсімдеу және қадағалау. Мәслихаттың тұрақты комиссияларын, аппараттың, бөлімнің жұмыс жос­парын жасайды. Жұмыс жоспарындағы ша­ ралардың жүзеге асырылуын ұйымдастыру. Ше­ шімдер, өкімдер мен құқықтық сипаттағы басқа да құжаттар жобаларының заң талаптарына сәй­

кестігін бақылайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім, гуманитарлық ғылымдар, құқық (заң­гер), әлеуметтік ғылымдар және бизнес маман­ дықтары бойынша. Жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сәйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: - өкілетті орган белгілеген нысандағы өтініш; - 3х4 үлгідегі суретпен өкілетті орган белгі­ леген нысандағы толтырылған сауалнама; - білімі туралы құжаттардың нотариалдық куә­ландырылған көшірмелері немесе өзге де заңдарда белгіленген тәртіппен куәландырыл­ған көшірмелері (мемлекеттік қызметшілер тапсыратын құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың кадр қызметі куәландыра алады); - еңбек қызметін растайтын құжаттың нота­

риалдық куәландырылған көшірмесі немесе өзге де заңдарда белгіленген тәртіппен куә­лан­ дырылған көшірмелері (мемлекеттік қызметші­лер тапсыратын құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың кадр қызметі куәландыра алады). - Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министірлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы №907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Респуб­ ликасының Нормативтік-құқықтық актілерінің тізілімінде 2010 жылғы 21 желтоқсанда №6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы тура­лы анықтама; - Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігінің көшірмесі; - құжаттарды тапсыру сәтінде уәкілетті ор­ган­мен белгіленген шекті мәннен төмен емес нә­ тижемен тестілеуден өткені туралы қолданыс­тағы сертификат қабылдау мерзімі конкурс өт­кізу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күнінің ішінде, көрсе­тіл­ген мекенжай бойынша сәйкесті мемлекет­тік органға тапсырылуы тиіс. Конкурстық комис­

сияның қарауына құжаттарды қабылдау мерзі­мінде азаматтардың өздері әкеліп берген, пош­тамен немесе электрондық мекенжайға жіберіл­ген (қоса тіркелген құжаттардың тізбесі көрсе­ тілген құжат тігілетін папкада орналастырылған) құжаттары қабылданады. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну кон­ курстық комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды электрондық пошта арқылы берген азаматтар құжаттардың түп­ нұсқасын әңгімелесу басталғанға дейін бір жұ­мыс күн бұрын кешіктірмей береді. Осы құжат­ тардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға әңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Әңгімелесуге жіберілген үміткерлер оларды әңгімелесуге жіберу туралы хабардар ету күні­ нен бастап бес күн ішінде әңгімелесуді конкурс жариялаған аудандық мәслихат аппаратында өтеді. Аталмыш лауазымға орналасқан үміткер үшін көтермеақы шығындары, тұрғын үй және же­ңіл­ діктер берілмейді.

«ОРАЛ ӨҢІРІ» Батыс Қазақстан облыстық қоғамдық-саяси газеті. 090000, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1. Е-mаіl: оral_oniri@inbox.ru Меншік иесі: «Жайық Пресс» ЖШС Бас директор

Жантас Набиоллаұлы САФУЛЛИН

Бас редактор Бауыржан ҒҰБАЙДУЛЛИН Редакция алқасы: Есенжол Қыстаубаев, Сырымбек Тұяқов (бас редактордың орын­ба­са­р­лары), Жаннат ЕСПОЛАЕВА (жауапты хатшы), Тоқтар КЕНЖЕҒАЛИЕВ (қоғамдық-саяси бөлім), Қазбек ҚАБЖАНОВ (арнайы тілші), Сәкен ӘБІЛХАЛЫҚОВ (экономика бөлімі), Нұрлыбек РАХМАНОВ (гуманитарлық бөлім). Меншікті тілшілер: Тілес ЖАЗЫҚБАЙ (Ақжайық ауданы) Нұрымбек Жапақов (Жәнібек ауданы) Өмірзақ Ақбасов (Жаңақала ауданы) Серік Жұмағалиев (Қазталов ауданы) Мүсірбек Айташев (Сырым ауданы)

8-711-42-21-720, 8-711-35-21-770, 8-711-41-21-755, 8-711-44-31-468, 8-711-34-31-126

Телефондар: Бас редактор 51-25-80, Бас редактордың орынбасарлары 24-17-08, 51-18-08,

Жауапты хатшы 50-83-99. Жарнама қабылдау тел/факс: 51-51-09; Бухгалтерия 50-63-99.

Газет ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінде 2006 жылғы 4 мамырда тіркеліп, №7201-г куәлігі берілген

Е-mail: zhaikpress@inbox.ru Қолжазбаларға пiкiр айтылмайды және пай­­да­ла­ныл­маған хат автор­ларына жауап қай­та­рыл­май­ды. Деректердің дәлдiгi үшiн автор жауап­ты. Жарияланым авторларының пiкiрлерi ре­дак­ция көз­­қара­сын бiл­дiр­мейдi. Редакция тап­­сы­ры­сы­мен ­жа­зыл­ма­ған мате­риал­дар үшін қаламақы тө­лен­бейді. «Орал өңірінде» жа­рия­­лан­ған материалдарды сілтемесіз көшіріп ба­ су­ға бол­­май­­ды. Мақалалар электрондық нұсқада қабыл­да­на­ ды. Ж белгісімен жарияланған материалдар ақылы болып есептеледі.

Газет облыстық «Орал өңірі» га­зе­тi редакциясының компью­тер­­лiк орталығында терiлiп, бет­­тел­­дi. "Жайық Пресс" ЖШС баспаханасында басылды Индексі: 65428 Таралымы: 16607, 6 баспа табақ. Газет аптасына үш рет шығады. Корректорлар: Н.СҰЛТАНОВА, Д.шанкишева, ж.жайлауова Кезекшi редакторлар: с.әбілхалықов, ұ.сариева


24

керуен сарай Бейсенбі, 20 ақпан 2014 жыл

oral_oniri@inbox.ru

Жүкті әйелдерге арналған күнделік

Құттықтаймыз! Орал қаласының тұрғыны, әкеміз, атамыз Сұлтан ИДОЯТОВТЫ 85 жасқа толуымен шын жүректен құттықтаймыз! Әкежан, құтты болсын 85 жасың, Біз үшін қадірлі ғой алтын басың, Бүгінде ұрпағыңның қасындасың. Біздерге өмір сыйлап, тәрбиеледің, Аялап алақанда әлдиледің, Жақсыға үйреттің тек жанымызды. Елеулі еңбек еттің елімізге, Қалдырдың мақтаулы ат жерімізге.

Жақында Астана қаласында жүктілік пен босануға арналған ең алғашқы қазақ тілінде журналист, егіз қыздың анасы Жанар Көбекбайдың «Ана бақыты немесе жүкті әйелдерге арналған күнделік» атты кітабының тұсаукесер рәсімі өтті.

Гүлжамал ЖОЛДЫҒАЛИ, «Орал өңірі» Жаңа кітаптың тұсаукесер рә­ сіміне аяғы ауыр қыз-келіншек­тер мен денсаулық сақтау сала­сының өкіл­де­рі қатысты. Кездесу барысында автор жаңа кітаптың ерекшелігімен таныстырып, бола­ шақ ана­ларға тегін фотосессия

ұйым­дас­тырды. Бұл кітапта жүкті әйел білуі тиіс ана мен шарананың дамуы, қазақ танымындағы ана мен ба­лаға қатысты тыйымдар, егіздер тәрбиесі туралы жазылған. Кі­тап­тың жарыққа шығуына негіз бол­­ған автордың бойына нәресте біткен сәттен жүргізген күнделігі түрткі болған. Жанар Көбекбай өз ке­зегінде жүктілік пен босану

Игі тілекпен: балаларыңыз Берік, Серік, Қайыржан, келіндеріңіз, қыз-күйеу балаларыңыз, немере-шөберелеріңіз

ту­ра­лы қазақ тіліндегі толық­қан­ды ақ­параттарды таба алмаған­ дықтан, осы олқылықтың орнын толты­ру­ға асыққанын айтады.

Халықаралық деңгейдегі маман даярламақ Өткен жылы Атырау қаласында APEC PETROTECHNIC колледжі ашылған болатын. Ол мұнай-газ саласына мамандар даярлайды. Бүгінде колледж оқытушылары облыстарды аралап, өздеріне болашақ шәкірттерді таңдауға кірісіп кеткен. Талапкерлер іріктеу турынан өткізіледі. Осыған байланысты колледж өкілдері облысымыздың мектептерінде болып, оқушылармен ақпараттық кездесулер, түсіндіру жұмыстарын өткізіп жүр. Сондай кездесулердің бірі сейсенбі күні қаламыздағы №25 орта мектепте биыл мектеп бітіретіндермен өтті. Ақпараттық түсіндіру жұмыс­ тарынан басқа болашақ мектеп бітірушілер мен жетім балалар үйінде тәрбиеленушілер математика және ағылшын пәндерінен тест тапсырып, бірінші іріктеу турынан өту мүмкіндігіне ие болады. «Кәсіпқор» холдингі» АҚ-ға қа­ рас­ты колледж «Мұнай-газ өндіру технологиясы», «Бақылау-өлшеу құралдары және автоматтандыру технологиясы», «Кен орындарын пайдалану» мамандықтары бойынша білім береді. Колледж оқушыларды канадалық SAIT Polytechnic – Оңтүстік Альберта институтымен стратегиялық әріп­ тестік негізінде оқытпақ, яғни

оқу­ды Канададан арнайы келген оқытушылар ағылшын тілінде жүргізеді. Әзірге Атырау қаласында ға­на ашылған бұл колледжде 300-ге тарта жас білім алуда. Колледж­ ге түсу үшін ағылшын және ма­тематика, химия, физика пән­де­ рінен тестік тапсырмалар арқы­лы емтихан ұйымдастырылады. Мем­лекеттен арнайы грант бөлі­ нетін колледжде оқушылар үшін 480 орындық жатақхана, зама­науи құрал-жабдықтары бар оқу каби­неттері бар. Ұйымдастыру­­шы­лардың айтуынша, бүгін­гі таңда еліміздегі мұнай-газ ком­ панияларында көбінде шетел­ діктер жұмыс жасайды, осы ол­

қылықтың орнын толтырудың бірден-бір жолы – халықаралық үлгідегі колледждер құрып, мамандар даярлау. Сонымен қатар холдингтің студенттермен жұмыс жөніндегі департамент директоры Тоғжан Жұмағұлованың сөзіне сенсек, биылдан бастап колледжге түсе алмаған оқушылар үшін дайын­дық курсы жұмысын бастайды. Оған 160 орын бөлініп отыр жә­не мұны холдингтің әлеуметтік серіктестері қаржыландырады. Бұл да колледжге түсуші талап­ керлерге жасалып отырған жағ­ дай. Колледжде құны жылына 720 мың теңге тұратын ақылы оқыту бөлімі де бар, Ақпараттық, түсіндіру кездесулері Орал қаласынан басқа Ақсайда және Тасқала, Ақжайық аудандарының кейбір мектептерінде өтеді деп жоспарланған. «Колледжді таңдаған жастар­ ға қосымша ақпараттарды мына ұялы телефондардан (8-775-9133332, 8-701-576-3326) және www. kasipkor.kz сайты арқылы алуға болады», - дейді оқу орнының оқытушылары.

Ақмоншақ МАҚСОТҚЫЗЫ

www.zhaikpress.kz Облыстағы №1 медиахолдинг

Құрметті оқырман! Ғасырға жуық тарихы бар об­лыстық «Орал өңірі» мен «Приуралье» газеттерінің, сондай-ақ ау­дандық газеттердің электрондық нұсқасын оқи аласыздар. Сонымен қатар күн сайын­ғы жаңа­лықтармен танысуға да мүм­кіндік бар.

Орда ауданы Орда ауылының тұр­ ғыны, ардақты, аяулы анамыз Әзипа Әшекенқызы ИБРАШЕВАНЫ 75 жас туған күнімен құттықтаймыз! Мереке күн нұрға толсын жүзіңіз, Қуаныңыз, шаттаныңыз, күліңіз. Бала-шаға қызығына кенеліп, Ортамызда аман-есен жүріңіз.

Тілек білдірушілер: жұбайыңыз Таңатар, қызкүйеу балаларыңыз, келінбалаларыңыз, немере-жиендеріңіз Жәнібек ауданы Ақоба ауылының тұрғыны, сүйікті анамыз Зару Өтебаш­ қызы ЖАЙҒАЛИЕВАНЫ мерейлі 55 жасымен шын жүректен құттықтаймыз! Құтты болсын туған күн, мерекеңіз, Ұзақ жасап, молайсын берекеңіз. Балаларыңыздың қызығына кенеліп, Әлі талай асулардан асыңыз.

Құттықтаушылар: жұбайыңыз Бақтияр, құдағайыңыз Роза, келін-балаларыңыз МадиярМарина, Данияр-Нұргүл, қыз-күйеу балаңыз ГүлназАслан, немерелеріңіз Әлихан, Наргиз, Альбина, Дильназ, Назар, қызыңыз Гүлсім

«Мейірімді жүрек» Ауыл мектебінде «Мейірімді жүрек» шарасын өткізу игі дәстүрге айналды. Шара шеңберінде біз балалар­ ды көмекке зәру жандарға қолұшын беріп, кішілерге қамқор болуға, кәрілерді сыйлауға үйретеміз. Таяуда біз ауылдағы «Назерке» бала­бақ­шасының тәрбиелену­ші­ леріне түрлі ойыншық­тар сыйға тарттық. Балабақшада әдемі ойын­шықтар көп болса да, тосын­нан тартылған сый олар үшін үл­кен мерекедей болды. Сөйтіп, шә­кірт­терімізге қайырымдылық пен ме­йі­-

рімділік үлгісін көрсетіп, бүл­дір­ шіндерді қуанышқа бөледік. Бұл игілікті шара алдағы уақытта да жалғаспақ.

М.ЕРЗАҚОВА, Долин ауылы, Теректі ауданы

Облыстық қазақ драма театрының ақпан айындағы репертуары 21 ақпан С.Балғаб аев “Қыз 20 -ға толға нда” (драма) Басталу уақыты : 18.00 23 ақпан Е.Аманш аев “Қасірет драмасы ” (психоло гиялық драма) Басталу уақыты : 17.00

ллин Ә.Файзу 23 ақпан қ” а л н ға а “Үй таңд (ертегі) : 12.00 уақыты Басталу 26 ақпан Ш.Башбеков “Шойын қатын” (комедия) Басталу уақыты: 18.00 28 ақпан Б.Мұқай “Сергелдең болған серілер” (комедия) Басталу уақыты: 18.00


Орал Өнiрi №21