Issuu on Google+

\ i

I

J

'ilm n,

atm .-*,-d

-i;.tm

\

\t -\* -' ' '

t ir lt.sel(*I tll{a",.}n ïï

[JtI OO ^ffi-

n.:,r--

1l':. dYY o

vdn

vaneenstaatshoord deontvansst Hoeverloopt

lïfl:. --^: \ ;:.i:ïliilïn:'.i;3il'"Ïï"',ï* o

i:ï3:Êï il\ ffi fi-}ï fr'lffi I I:ï :ffihr::v*:iïJ5trn 32 VORSTEN Juti 2001

L*

.l

A CHT E RG RO N D

Onder: Tsjechisch glasservies 'het netje' in '1840gemaakt voor koning Willem ll. Links een kandelaber van verguld brons, vervaardigd voor koning Willem l. Overige foto's: feestelijk gedekte taÍels in de Burgerzaalvan het Paleis.

tl I

let Koninklljk Paleisop de Dam fungeert vanaf 1815 als oÍficieel ontvangstpaleis van de Oranjes. Staatshoofden, politici en diplomaten dineren en verblijven er in een vorstelijke ambiance, doch in strikt besloten kring. Wie zou niet graag eens willen aanschuiven aan de perfect gedekte tafels met kostbare serviezen en koninklijk tafelzilver, onder majestueuze kroonluchters in de adem-

Ë,atr sr ÍFr

d

benemende marmeren Burgerzaal? Deze zomer vindt een wel zeer bijzondere onwangst plaats; de belangrijkste gast: dat bent u zelf! Onder de titel 'Hoog Bezoek' gaan de paleisdeuren op 3Ojuni open voor het publiek.'Vonsrnu' mocht alvast naar binnen en werd persoonlijk geïnformeerd door de Hofmaarschalk van Hare Majesteit, de heerJ.W.S. van Eenennaam, die een belangrijke rol vervult bij alle ontvangsten. Ook de heer P.A.W.Beaujean, als Hoofd Interne Dienst verantwoordelljk voor de uiwoering van alle koninklljke 'feesten en partljen' en Zilverbewaarder de heer G. Zweekhorst waren aanwezig bij dit gesprek. Het zwaartepunt van de zomertentoonstelling ligt op de 20ste eeuw. Koningin Wilhelmina ontving tienmaal een staatshoofd ten paleize, koninginJuliana was tussen 1954 en 1980 35 keer gastvrouw en koningin Beatrix tot op heden 17 maal. Tljdens de tentoonstelling wordt de indrukwekkende, bijna2T meter(!) hoge Burgerzaal ingericht alsof de bezoekers zelf genodigd zijn en het grootse diner elk moment kan

Ëw) ;rsrf

r

\..-.t

///

,..:k

tl |

?"ff

1\(.

\u

aanvangen. Kleurrijk en informatief met historische foto's, videobeelden en actuele diashows; authentieke menukaarten laten de bezoekers watertanden. Enkele memorabele ontvangsten worden belicht: van de Duise KeizerWilhelm II in 1891, tot president Mandela van Zuid-Afrika in 1999. Veel serviezen zijn geschenken. Het 'Sèvres' met monogram JB uit 1948 is vervaardigd ter gelegenheid van de troonswisseling van Koningin Juliana, en recent nog gebruikt bij het jaarlijkse diner voor het Corps Diplomatique. Kleinere serviezen (bljvoorbeeld 12-delig) komen sporadisch uit de kast. De keuze bij grote diners en ontvangsten is beperkt tot twee à drie serviezen. Op de tentoonstelling ziet u ook serviezen van Imari, Royal Worcester, Meissen, en het

Juli 2001 VORSTEN 33

t.l

llliasl Uirdetlx)l's('[('l , | - va n .oe

t\()rl l ltgttl (servies dat de Japanse Keizer Hirohito in l9 2l aa n k oningin W ilhelm ina schonk. Naar verluidt zou zlj dit na de oorlog hebben 'omgedoopt' tot 'Chinees servies'. Zilverbewaarder de heer Zweekhorst, die ook de serviezen beheert: "We noemen het gewoon hetJapanse servies, al is het wel van Chinese makellj; alleen was dat stukje China destijds bezet doorJapan. Het is vorig jaar nog naar Japan geweest als onderdeel van een tentoonstelling ter gelegenheid van 400 jaar betrekkingen NederlandJapan." Geen servieszonder bestek; tot de collectie behoren Van Kempen, Begeer, en Bonebakker. Een deel.van het bestek ligt bij diners 'open' (met de achterzljde op tafel), en een deel 'gesloten'. De Zilverbewaarder legt uit dat dit bepaald wordt door het monogram: het rljkswapen wordt getoond naar de gast toe. "Dan kar.r het zijn dat een kopbestek open gedekt ligt en een zijbestek naar beneden. Het is veelal zo gemaakt dat we 'gesloten' dekken." 'Zilverbewaarder' doet denken aan iemand met witte handschoenen aan. "Die heb ik altijd bij me," zegt de heer Zweekhorst, die daar een praktische reden voor heeft. "Zo weinig mogelljk vies maken wat nog niet vies is. Zur.rrvan de handen is op het zrtver niet direct, maar wel na een paar uur zichtbaar. En we hebben al zoveel werk alles in tooconditie te houden. Het poetswerk is nooit klaar." Bezoekers kunnen tijdens 'Hoog Bezoek' ook genieten van zeldzaam glaswerk: Frans, Tbjechisch, efi het bijzondere Venetiaanse glasservies,in 1840 gemaakt voor Koning WillemI. Op het damast van het Koninklljk Huis ook een schat aan tafelstukken (Hunt & Roskell), kandelabers, bonbonnières, compotiers, bloem- en vruchtenschalen. Surtout de tables die normaal alleen te bewonderen zijn door hoge gasten. De schitterende bloemarrangementen worden in eigen beheer opgemaakt vanuit 'de bloemenkamer': medewerkers van de verschillende paleizen, onder wie de bloemschikster van Paleis Soestdijk: bij grote evenementen aangevuld met paleishoveniers en de bloemisten van Huis ten Bosch, die deze kr,rnstbeheersen. De tafelstukken zijn zodanig van constructie dat een willekeurige bloemschikster daar niet mee nit de voeten zou kunnen! "De Koningin is een zeer goede gastvrouw," vindt de heer Van Eenennaam. "Waar de gast tegemoet getreden kan worden met dat-

34 VORSTEN Juli 2001

gene wat mogelijk is, wordt dat gedaan." De heer Beaujean r,ult aan: "Vaak geeft zij haar personeel hele goede tips. Zo wordt bij contacten met Japan de kleur wit, daar de rouwkleur, zoveel mogelijk vermeden. Hare Majesteit weet dat soort dingen feilloosl Dat rvordt door betrokkenen zeer op prljs gesteld." De Hofmaarschalk stuurt normaliter zo'n 100 mensen aan, bij grote evenementen, zoals in het Paleis op de Dam zijn dat er meer. De personeelsetage (vierde verdieping) zit dan helemaal vol. Per acht gasten zijn er gemiddeld twee lakeien, bij grote ontvangsten dus een 70-tal, allen even bekwaam en veelzljdig. Maar wie een rumoerig en chaotisch gekrioel verwacht, heeft gerekend buiten de uiterst strakke generale repetities. Vóór elke ontvangst worden volgens betrokkenen 'tot in den treure' exercities gehouden. Veel lakeien zijn afkomstig van diverse krijgsmachtonderdelen. Niemand loopt 'zomaar' naar links of rechts of nadrukkelijk naar gasten toe. Dat alles geeft rust (in de hoge zaal wordt elk geluid veelvor.rdigweerkaatst) en snelheid: het diner voor het Corps Di-

I

F ;H

Èà

r

r' l" Í'f

ff

t*t

Grote foto: Kamerdi enaars en l ak ei en kort voor h et C D di ner 2001. Li nk s mi dden: hofmaarsc hal k V an E enennaa m. Mi dden: voorbeel d v an' ges l oten' en 'open'd ek k en. D aarnaast een z ogenaamde 'surtout de tabl e' .

plonratirlrrcrrrrigt' rrlurnrl korr irr arrcler.halÍ'rrttl tvot'dcn opqcrlienrll Rrrstcrr bulurrszijrr rrrlgerrsrle FIolinaalschalkbcpult'uclc Íuctolen: "Iicn gt'lijk aurrtulrrtt'usertloopt in gclijkn a t i g c t l t 'c l n r s t i g c l o o r - r l e z u u l , z o r r r l e r t r r r b r r l c r t t i ett' r 'cr . oolz:rkcn." l)r' l-Iolina:rlschalkhcerÍivunrrit zijn positie zorvel z i c l r t o P r l t 't o t l r l t 'z a r r l a l s o P H a l t 'M a j c s t c i t , c n ( x ) g c( ) n tu ( t l)t' olg:trtisatieis zoclanigclat cot-nrct rle (llrcÍ rl'C)r-clrt'stlr'. ligt'r't'urloptr-cclcrrnict rrotlie is. l)c oprllacltl is om tc \'(x)rk o r n t 'n , n i c t o r r r t c g e l l c l c n ! datnast, AIs ccn gast ()nvcfho()pt nlor-stop Irct srlr('tt('l()z(' z:rlrlt'gasl ('l'nuaslhct niet cens rrrerkerr,\veet(lc Itt'ct'I]t'att" I ) t 'l a k c i t 'n h c b b c r t c t 'r ) s o ( ) r t re se r ve . j e : r r ru i t e l v r r l i r t g . (iaat clc rvijn orrr gl:rzt'rtt'tr !i('l'\'('tt('ll. lnÍli:tjc nlcl c()lrvcr'ts, z()ut,(lcl)l)('ll,cn lcglr-ctret clan str'ooicrrzij srrcl crr lr<lerlrr:r:tt ()\'e kt'rrlig t't'n scr'\'e t rJ)ccrr,:rllesbirtrtt'rtt't'tr tnitrtttt." Iu ht't volgt'urk' nrrrrrrrrcr'p1-cvcrr n'ij spccialt'itattrlachtllan cll-

.{*

(

;.

I't'.

ll

è

Íi'

'at

k c l t ' t o p s t r r k k c nr r i t c l c c o l l c c t i e, c r r c x c l r r s i e v ta' c h t c t- g t'o n d inÍirrrrr:rtit'.'lloog [Jt'zot'k':tr lrcrrt varr lr:trte rvt'lkorrr!<Ó T t - K S TWA : L T EWr R . r r 'r r o v e r " F o l o 's : B r a r a n o R I B S A M E NR,V D / E nc M n a s

,r

vï\

TI

-t/.'^

[)c tt'ntoorrstcllirrgHoog l]t'zot'k is tc zicll v u r ri S O . j r r rtroi t I 0 s c p t t 'r r r b c r2.( X )l . O p e r r i n g s t i j c l e nv a n I 1 .0 0 t o t 1 7 . ( X )r r r r r ',i n s t 'p l t 'r n b c l 1 2 . : 1 0 - 1 7 . ( rXr )r r r .N a r l e l e i n l i ch rrl kon?alcisarnstcrclurrr. ti rrsr-rr : 020-(i20+0(j0oÍ rvrv*'. luli 2{)t)I

V()RS'fL,N 35

h-r h

F

i$

|Í:

'ti;. ,:i;:

,"Í

.r

EijdeKonitgin aa"tafel De e l tw ee van de reportageover de t e n t o o n s t e llin g' Ho o g B e z o e k ' in h e t Pale iso p de Dam over de grandios et a f e lc u lt u u ra a n h e t Ne d e rla n d s eHo f.

ll I loogtepunt van elk staatsbezoekis het staatsdiner.Via de tentoonstelling 'Hoog Bezoek' in het Paleis op de Dam, is zo'n exclusief banket nog tot en met 16 september tljdelljk 'toegankelijk' voor het publiek. In het vorige nummer gunde Vorsten u al een voorproefe. Er staat zoveel moois op het menu dat we de lezers nog eenmaal in de gelegenheid stellen zich te verplaatsen in de positie van Hare Majesteit; zij keurt immers als laatste vóór elk diner de gedekte tafels, het zilverwerk en de bloemstukken. Gedekte ontbijttafels zal men er niet aantreffen, er bestaat niet zoiets als een 'staatsontbijt'. Logerende staatshoofden, koningin en Hofhouding hebben een eigen ontbijtruimte. Wel is een gedekte lunchtafel te zien met het servies 'Rode Rand'uit 1901 (Berlijn), geschonken door de Duitse Keizer bij het huwelijk van koningin Wilhelmina en prins Hendrik. Het organiseren van een groots diner ten paleize mag een hele operatie zijn, het opruimen is dat eveneens. Na aÍloop van een diner wacht het personeel een afiuas van 2400 borden, 3600 stuks bestek, 400 schotels, sauskommen, koffiekannen en 1200 glazen. Alles met de hand! Zeldzaam porse36 VORSTEN

Ausustus 2001

lein wordt stuk voor stuk met een sponsje gereinigd, beslist niet met borstel of afwasmachine. Ook de keuken wordt zorglrrldig schoongemaakt en opgeruimd, en na tlvee dagen is deze weer helemaal 'spick-and-span'alsof er nooit een keukenbrigade geweest is. Voor diners ter gelegenheid van een staatsbezoeken van het corps diplomatique wordt doorgaans het meest bijzondere servies 'uit de porseleinkast' gehaald: het Sèvres uit 1892. Dit is zo kostbaar dat het zo weinig mogelijk getransporteerd wordt en eigenlljk permanent in Amsterdam verblijft. U ziet dit servies op de hoofdtafel, op damast met ingeweven naam van koningin-moeder Emma en omringd door het uit 80 stukken bestaand verguld bronzen 'surtout de table' dat behoorde tot de uitzet van koning Willeml ('Groot Frans Plateau', 1820). Verder op tafel: Kristallen glasservies, en op het bestek in zilver en verguld zilver zijn monogrammen van verschillende stadhouders, koningen en koninginnen te herkennen. Het oudste aanwezige bestek is uit 1769, hetjongste uit 1966. Het is pas sinds de l9e eeuw dat het bestek zo uitgebreid op tafel ligt. In woeger tuden

E X POSIT IE

#. t

t.lt í

Uiterst links: president Nelson Mandela tijdens het staatsbanket in 1999. Linksboven: compotière uit het Engels Plateau. Linksonder:tafelstuk uit het Frans Spiegelplateau.Boven: voorbereidingenvoor een diner. nam men bij grote diners eigen tafelzilver mee, of het werd tijdens het diner uitgereikt wanneer nodig. Op een andere tafel staan stukken uit het 'Engels Plateau', een set van maar liefst 251 tateldecoraties in verguld zilver uit 1848. Hier,staat ook het in St.Petersburg vervaardigde servies dat als bruidsschat geschonken was aan de prachtlievende koningin Anna Paulowna door haar broer tsaar Alexander I. Het damasten tafelkleed uit 1882 met ingeweven guirlande en gekroonde 'W' van koning Willem III. Voor het dekken van de tafel is tot op de centimeter nauwkeurig de plaats van porselein, glas en zilver berekend en uitgetekend! De logistieke operatie van een groots diner geschiedt voor een groot gedeelte vanuit de 'zilverkamer' van Paleis Noord-

Op 1 2 a ug ustus en 9 s ept em ber z ijn er om 14 uur sp e ciale lezingen bij de expositie 'Hoog Bezoek'. Kosten / 20 ,- (incl. e ntre e) .ln nov em ber z ijn er t hem a- r ond l e i dingen over de unieke collectie Empire meubelen, alsa?+a mede over de vredessymbolen in het Paleis en de ,iU,,t' mythologischeen Biibelse voorstellingen. ; í Inlichtingen: 020- 6204060 oÍ www. kon- paleisamsterdam. n I

einde. Daar bevindt zich ook de kluis waar tachtig procent van het zilver opgeslagen is. Vanuit deze werkplek verrichten lakeien ook het onderhoud van zilver en servies. Geen geringe opgave, ook de sierstukken die misschien maar twee keer perjaar uit de kast komen moeten permanent worden onderhouden! Er zijn dienbladen die al zo oud zijn en zo vaak gepoetst dat inscripties nog nauwelijks leesbaar zijn. Er is op de tentoonstelling ook aandacht voor recente staatsbezoeken, zoals van de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela op 1l en 12 maart 1999. De destijds S0jarige president had kort tevoren verkiezingen aangekondigd, waarmee zijn vertrek als staatshoofd spoedig een feit zou zijn en zljn komst naar ons land tevens een afscheidsbezoekwas. Na een privéJunch in het Paleis op de Dam, kranslegging bij het nationaal monument en rondvaart door de stad werd hem 's avonds een staatsbanketaangeboden door H.M. de Koningin en Z.K.H. Prins Claus. Het Koninklijk Paar en de President brachten een toast uit op beider gezondheid en op de goede betrekkingen tussen de landen, zoals er talloze malen aan de keurig gedekte tafels een heildronk is uitgebracht. @r ClprreLPuoros, RVD/EntcMnns TExsr:WerteRWr'rr'rHoveN/Foro's:

rreÈ\hr De tentoonstelling is nog te zien t/m 16 september. Dagelijks van 1í tot 17 uur. VanaÍ september van '12,30 tot 17 uur.

S e r vie s ' Ro d e Ra n d ' u it í9 O1

Augustus 2001

VORSTEN

37


Vorsten