Issuu on Google+

12|

FMT gezondheidszorg: Vakblad over huisvesting en technologie in de gezondheidszorg

GEZONDHEIDSZORG

11

FinanciĂŤle problemen zet infectiepreventie onder druk

Nieuwbouw OK kritische operatie in hart van AMC Na lange voorbereiding snelle nieuwbouw in Genk

Productie van zuivere zuurstof op locatie

Een rendabele, betrouwbare en veilige zuurstofproductie op locatie. Dat is mogelijk met de OGP-zuurstofgeneratoren van Atlas Copco. Ideaal voor de gezondheidszorg, maar ook geschikt voor ozonproductie, afvalwaterzuivering en glasindustrie. De OGP-zuurstofgeneratoren werken op basis van de Pressure Swing Adsorptie. Bij deze technologie worden moleculaire koolstofzeven gebruikt voor het selectief scheiden van zuurstofmoleculen en andere moleculen in perslucht. Het resultaat? Zuurstof met een zuiverheid van maar liefst 90 - 95%. Met de OGP-zuurstofgeneratoren behoort het aan- en afvoeren van zuurstofflessen tot het verleden. Daarnaast profiteert u van de volgende voordelen met dit systeem: • Lage bedrijfskosten. • 24/7 beschikbaarheid. • Hoge zuiverheidsgraad. • Eenvoudig te plaatsen. Voor meer informatie neem contact op via klaas.willem.roest@nl.atlascopco.com. Atlas Copco Compressors Nederland Merwedeweg 7, 3336 LG Zwijndrecht Postbus 200, 3330 AE Zwijndrecht Tel (078) 6230 230 Fax (078) 6100 670 www.atlascopco.nl

Download een QR-reader, scan de code en ga naar onze website.

V O O R W O O R D

I N H O U D

Doctors for Mozambique De stichting Doctors for Mozambique helpt talentvolle, maar arme studenten arts te worden, door hun studie aan de universiteit te financieren, zodat zij later zelf de geneeskundige zorg in Mozambique kunnen versterken. Zo draagt de stichting bij aan een structurele oplossing voor het schrijnend tekort aan artsen in dit Afrikaanse land. Sinds kort is FMT Gezondheidszorg mediapartner van deze stichting. Ik wil u graag in het kort kennis laten maken met deze organisatie die wij een warm hart toedragen.   In Mozambique heerst een ernstig tekort aan opgeleide mensen als artsen, leraren, economen en ingenieurs. Het Vaticaan richtte daarom in 2000 de Universidade Católica de Mozambique (UCM) op in Beira, de tweede stad van het land in het midden van Mozambique. De universiteit ontvangt anders dan de staatsuniversiteit in de hoofdstad Maputo geen ondersteuning van het rijk en heeft hierdoor een chronisch gebrek aan financiële middelen. De opleiding geneeskunde aan de UCM in Beira betreft een volwaardige, 7 jaar durende artsenopleiding die begint met een voorbereidend jaar om de geschiktheid van studenten te toetsen. Jonge buitenlandse artsen verzorgen de basisopleiding. Europese medisch specialisten helpen Mozambikaanse specialisten met de opleiding in de latere fase. Deze artsen en specialisten komen behalve uit Nederland ook uit Duitsland, België, Engeland, Italië en Spanje. Ontwikkelingsorganisaties, kerkelijke instellingen, universiteiten en regeringen van deze landen maken dit financieel mogelijk. Twee van de Nederlanders die sinds 2004 in Beira aan de medische faculteit werken zijn Harrie en Gitta van der Meeren, zij doen dit werk belangeloos. Harrie en Gitta hebben daarom het initiatief genomen tot de oprichting van Doctors for Mozambique. Zij zijn ervan overtuigd dat er met uw steun veel jonge artsen opgeleid zullen worden die de mensen in Mozambique weer hoop kunnen geven.

4

Kritische operatie in hart AMC.

I N

D E Z E

U I T G A V E

Nieuwbouw Huisvesting: Kritische operatie in hart AMC

4

Grontmij: OK-techniek anno 2015

9

Dräger: Betrouwbare gassendistributie

14

Infectiepreventie: Financiële problemen zetten

20

infectiepreventie onder druk

18

Nieuwbouw: Na gedegen voorbereiding snelle nieuwbouw in Genk

20

Normering: Nieuwe praktijkgids medische ruimten

24

Het bouwproces: Overeenkomsten in het bouwproces van een museum en een zorggebouw

28

IFHE congres 2012: St. Olav Trondheim, indrukwekkende ‘gezondheidszorgstad’

31

Kort Nieuws 34

28

NVTG Info 36 VCM Medical: ‘VCM Medical en Nihon Kohden een goede combinatie’

37

NVTG Najaarsstudiedag: Crisisbeheersing vraagt veel aandacht 38 Medische technologie: Lustrumcongres Health & Technology 40

Meer informatie over deze sympathieke stichting vindt u op: www.doctorsformozambique.org. Cor van Litsenburg, Uitgever FMT gezondheidszorg.

Wereldprimeur: ArteMis camera maakt tumoren zichtbaar 42 Bedrijvenindex 44

42

Agenda 50 Advertentie-index 50 VTDV TD

FMT gezondheidszorg

3

N I E U W B O U W

H U I S V E S T I N G

Nieuwbouw operatiecentrum

Kritische operatie in hart AMC

De medisch technische toepassingen in operatiekamers hebben de afgelopen jaren een grote vlucht genomen. Niet alleen op gebied van endoscopische toepassingen, beeldverwerking en opslag, maar ook op gebied van luchttechniek en de beheersing daarvan. Na 30 jaar intensief gebruik, was het dan ook tijd voor het AMC om te starten met de vernieuwbouw van haar Operatiecentrum.

I

n vijf fases wordt een volledig nieuw operatiecentrum met twintig operatiekamers gebouwd op de plek van het huidige operatiecentrum, terwijl de operaties doorgaan. Om in medische termen te blijven, een kritische operatie in het kloppend hart van het AMC. De eerste acht nieuwe operatiekamers zijn inmiddels opgeleverd en succesvol in gebruik genomen. Een goed moment om de tussenstand op te maken.

Door: Rutger Kriek, projectmanager Renovatie Operatiecentrum AMC

4

FMT Gezondheidszorg

In het ontwerp is gekozen voor het realiseren van twee blokken van acht en één blok van vier operatiekamers. Per blok is er een grote steriele ber-

ging met per operatiekamer een aparte opdekzone met een downflowplenum. De nevenruimten zoals kantoren, centrale balie, garderobes, restaurant en skillslab, worden rondom de centraal gelegen blokken met operatiekamers gebouwd. “Er is uitvoerig overleg geweest met de gebruikers van het operatiecentrum om voor hen het meest optimale ontwerp te maken”, zegt Coen Weber, projectleider nieuwbouw namens de gebruikers van het operatiecentrum, “Dit is noodzakelijk, omdat het gaat om het werkprocessen van vele zorgprofessionals en je met elkaar de vertaling daarvan moet maken naar een huisvestingsconcept waar

disch personeel te vergroten is gekozen voor twee temperatuurzones per plenum. In de laatste fase van deze operatie, worden twee zogenaamde hybride operatiekamers gebouwd. Deze kamers, met een vloeroppervlak van 70m2, worden beide uitgerust met een “state of the art” röntgenstatief waarmee röntgen-geleide interventies gedaan kunnen worden. Omdat de verdere inrichting van deze twee kamers gelijk is aan de inrichting van alle andere operatiekamers kunnen hier grote chirurgische ingrepen gecombineerd worden met radiologische technieken: dit noemt men hybride operaties Winkel open tijdens verbouwing

zij weer jarenlang dag in dag uit op efficiënte wijze zorg moeten kunnen verlenen. We hebben hier in het AMC het voordeel, dat er bij de oorspronkelijke bouw technische lagen zijn opgenomen tussen de verdiepingen. Daarom kan nu de grote hoeveelheid techniek direct boven de operatiekamers geplaatst worden. Ons uitgangspunt was een maximale flexibiliteit in het gebruik van de operatiekamers. Zo worden achttien operatiekamers uitgevoerd met een downflowplenum met een afmeting van 3,5 x 3,5 meter. Om de schone luchtstroom op de operatietafel zo stabiel mogelijk te laten zijn en om het comfort voor het me-

Vanwege de hoge kosten en logistieke problemen die gemoeid zijn met het inrichten van tijdelijke operatiekamers, is besloten om in het huidige operatiekamercomplex telkens vier operatiekamers buiten bedrijf te stellen en te verbouwen. “Zo wordt in vijf fases in een periode van circa vijf jaar het nieuwe operatiecentrum gebouwd terwijl de “winkel” open blijft.” zegt Rutger Kriek, project manager a.i. van AT Osborne. Deze keuze is niet zonder consequenties voor zowel de gebruikers als de bouwers. Rutger Kriek geeft aan dat dit complexe plan veel inzet vraagt van alle betrokken. Maar door een continue afstemming en coördinatie tussen het bouwteam en de gebruikers van het operatiecentrum verloopt dit goed. “Als er vanuit de bouw toch een keer te veel lawaai komt en er overlast bij het uitvoeren van operaties optreedt, is dit met één telefoontje naar de bouwprojectleiding verholpen”, aldus Weber.

Continuïteit van de ’operatiekamers staat natuurlijk voorop, maar ook het bouwproces moet conform de planning lopen. Weber: “Door op tijd de juiste afspraken te maken over risicovolle of verstorende werkzaamheden in de bouw, lukt het ons steeds weer voor beide partijen het werk door te laten gaan”. Dit houdt in dat gebruikers van het operatiecentrum af en toe wordt gevraagd een bepaalde ruimte even niet te gebruiken in verband met risicovolle bouwactiviteiten of omschakelmomenten. Met de bouwers is contractueel afgesproken dat zware sloop en boorwerkzaamheden buiten de reguliere OK- uren plaatsvinden. Diederich Cornelisse, Bedrijfsleider van het operatiecentrum: “Vanwege de fasering heeft het project een lange doorlooptijd van 2010 tot en met 2014. Dit vraagt veel van alle medewerkers van het Operatiecentrum, maar door een goede afstemming en begrip te houden voor elkaars belangen gaat dit goed”. Focus op bedrijfszekerheid

Het spreekt voor zich dat de “state of the art” ’operatiekamers ook qua installatietechniek om de modernste en bovenal de meest bedrijfszekere oplossingen vragen. De gebouwbeheerders van het AMC zijn na oplevering zelf zeker 20 jaar verantwoordelijk voor het beheer en exploitatie van de technische installaties. “Daarom is er ook veel tijd gestoken in overleg tussen de installatie adviseurs en de AMC installatiebeheerders van deze installatie” aldus Ed de Klerk, projectleider namens de afdeling Huisvesting. Niet alleen in het beheer, maar zeker ook in de bedrijfszekerheid is veel geïnvesteerd. Zo wordt het hele operatieFMT Gezondheidszorg

5

N I E U W B O U W

H U I S V E S T I N G

centrum uitgevoerd met een sprinklerinstallatie. De Klerk: “Dit is zeker geen standaard in de Nederlandse ziekenhuizen, maar wordt heel bewust wel toegepast in deze nieuwe operatiekamers’. De gedachte hierbij is dat als er, ondanks alle veiligheidsmaatregelen, toch brand uitbreekt, deze qua omvang zeer beperkt zal blijven”.

ICT, Instrumenteel bedrijf en Inkoop een grote rol in deze opgave. Bovendien zijn de onderlinge afhankelijkheden groot. “Valt de beeldverwerkende apparatuur van firma’s als Storz en Olympus nu onder verantwoordelijkheid van ICT, of zijn dit medische instrumenten?” zegt Peter Stoete, projectleider Instrumenteel Bedrijf. Hoe communiceren de medische apparaten via het ICT netwerk? Hoe zijn verantwoordelijkheden vastgelegd. Alleen met heldere afspraken, goede communicatie en een integrale projectaanpak kun je dit goed oppakken. Waar het mis gaat is namelijk niet in de aanschaf van de technische systemen zelf, maar op de raakvlakken. Daar waar de installateur van bijvoorbeeld medische gassen stopt en de leverancier van de pendel het op moet pakken. Kriek: “Het is een open deur, maar alleen met heldere communicatie , een goede demarcatie en een integrale projectaanpak kun je dit soort zaken goed oppakken”. De aanschaf van een OR1 van Storz, een Endoalpha van Olympus, de inrichting van het gehele ICT netwerk, dit zijn projecten op zich. In het AMC is er voor gekozen om eens per twee weken in een programmateam, waarin zowel de afdelingen huisvesting, ICT, Instrumenteel Bedrijf Inkoop en leiding van het operatiecentrum vertegenwoordigd zijn, te focussen op de onderlinge raakvlakken. Risicomanagement

Het voorkomen van persoonlijk letsel staat boven alles, maar beschikbaarheid van operatiekamers heeft ook hoge prioriteit. Als vertrekpunt voor het ontwerp is een risicobeheersplan opgesteld waarmee keuzes gemaakt konden worden voor de installaties en de eisen die daaraan worden gesteld als het gaat om patiëntveiligheid en bedrijfszekerheid. Zo is er voor gekozen systemen redundant uit te voeren om een zeer hoge mate van bedrijfszekerheid te bieden. “Van groot belang voor het AMC”, aldus Cornelisse, “de continuïteit van het operatiecentrum is van cruciaal belang binnen een academische medisch centrum`. Integrale projectaanpak

Bij de bouw van operatiekamers komen uiteenlopende technische disciplines bij elkaar. Naast de bekende bouwkundige, werktuigbouwkundige en elektrotechnische zaken, hebben we ook te maken met de integratie van medische apparatuur en beeldverwerkende technieken. “ ‘Bouwen doe je samen’ is een veel gehoorde uitspraak en dit geldt zeker voor operatiekamers ” aldus Rutger Kriek. Zo spelen naast de gebruikers van het operatiecentrum ook de afdelingen Huisvesting, 6

FMT Gezondheidszorg

Het bouwen binnen een operatiecentrum dat in bedrijf is, is geen sinecure. Uitgebreide bouwtechnische voorbereidingen zijn getroffen om het bouwgebied volledig te scheiden van de naastgelegen operatiekamers die in bedrijf blijven. Een zeer zwaar uitgevoerde scheidingswand is hier

speciaal voor gebouwd om elk risico van geluidsoverlast, trillingen en doorvalgevaar vanuit het bouwgebied naar het operatiecentrum te voorkomen. Het bouwgebied wordt voortdurend op onderdruk gehouden ten opzichte van het operatiecentrum. Inzet op fysieke en bouwtechnische maatregelen is in dit geval niet voldoende. Het gaat erom dat alle betrokken dag in dag uit beseffen dat ze binnen het operatiecentrum aan het werk zijn. Om dit besef bij iedereen tussen de oren te krijgen is er in alle lagen van de projectorganisatie veel aandacht voor risicomanagement. Voorafgaand aan de sloop en bouw van een fase worden risicosessies gehouden. Aan deze sessies doen niet alleen de ontwerpende en bouwende partijen mee, maar ook de gebruikers zijn hierin vertegenwoordigd. Juist door deze multidisciplinaire samenstelling krijgen bouwers, gebruikers,

In alle lagen van de projectorganisatie veel aandacht voor risicomanagement toezichthouders en adviseurs een goed beeld van de risico’s en de maatregelen die getroffen moeten worden om deze risico’s te voorkomen of de gevolgen te beperken. Het maakt ook duidelijk dat patiëntveiligheid en bedrijfszekerheid tijdens de bouw een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. “De gezamenlijke sessies zijn zeer waardevol”, zegt Ingrid de Jong, risicomanager en gespecialiseerd in OK renovaties en nieuwbouw bij AT Osborne. “Andere ziekenhuizen zouden veel van deze gezamenlijke aanpak van het AMC kunnen

leren, maar ook in dit project leren we met elkaar nog steeds. Risicomanagement gaat niet alleen om het voorkomen van risico’s maar ook over hoe te handelen als het niet goed gaat. We hebben daarom onder meer twee calamiteitenoefeningen gehouden. In de eerste oefening is een calamiteit nagespeeld waarbij OK personeel mét patiënten via het bouwgebied moest vluchten. Dan wordt het plotsklap voor iedereen zichtbaar waarom er geen bouwmaterialen tussen de rode lijnen mogen staan. OK-personeel en patiënten konden zonder problemen via het bouwgebied vluchten. Het bouwpersoneel, uiteraard niet geïnformeerd over de oefening, keek even op toen het vluchtend personeel en de patiënten langs raasden, en gingen vervolgens rustig verder met hun werkzaamheden. Goed voor de planning, maar niet voor hun eigen veiligheid. Met dit in het achterhoofd is later een oefening gehouden waarbij een calamiteit in het bouwgebied werd gesimuleerd. Er kwam een alarmmelding vanuit het bouwgebied naar de operatiekamer, waardoor aan beide kanten van de bouwscheiding de vluchtplannen in werking traden. Beide oefeningen zijn met alle betrokken partijen uitgebreid geëvalueerd en de noodzakelijke verbetermaatregelen zijn daar waar nodig getroffen”. Lessons learned

Ook al loopt het project nog door tot 2014, toch

is het leerzaam tussentijds de balans op te maken en te kijken welke lessen getrokken kunnen worden. • Vroegtijdige en goede samenwerking tussen het operatiecentrum en de afdelingen van Huisvesting is noodzakelijk. Denk niet vanuit huisvesting, we maken eerst een ontwerp en overleggen dan met het Operatiecentrum, en denk niet als Operatiecentrum we maken eerste een plan en gaan daarna naar huisvesting. De kans is groot dat er over en weer beperkende factoren zijn waar je vanuit je eigen expertise niet aan gedacht hebt. • Start met de visie op zorg, onderwijs en opleiding, maar realiseer dat de bestaande gebouwstructuur en logistieke ordening beperkende factoren kunnen zijn. • Betrek ook Instrumenteel Bedrijf en ICT vroegtijdig in het project en focus niet alleen op de afdelingen huisvesting en operatiecentrum. Leer van andere UMC’s / algemene ziekenhuizen, het wiel hoeft niet in elk ziekenhuis op nieuw uitgevonden te worden. • Risicomanagement en focus op patiëntveiligheid en bedrijfscontinuïteit verdienen veel aandacht en leidt tot intensieve samenwerking tussen alle betrokken partijen. • Blijf communiceren tussen de verschillende disciplines ook al lijkt het nog te vroeg in het traject is. Het kweekt begrip, vertrouwen en er wordt meegedacht. Vertel onderling waar aan

gewerkt wordt en wacht niet tot het moment dat het idee, ontwerp, installatiedeel geheel uitgewerkt is. • Houdt het team en elkaar voortdurend scherp. In meerjarige trajecten waarbij teams over een langere periode samenwerken ontstaat het gevaar dat men denkt dat de ander het wel oppakt, of “we weten het nog wel van de vorige fase”. n

Garantie van functionaliteit Ten behoeve van de renovatie van het OK-complex in het AMC is er door Cleanroom Combination Group intensief samengewerkt met een team van ziekenhuismedewerkers, architecten en adviseurs, wat leidde tot de ontwikkeling van het geheel nieuwe CCG OK concept. De bouwkundige wanden vormen in het CCG OK concept de fysieke scheiding tussen de OK’s onderling en overige ruimtes en zorgen daarmee voor een blijvende stralingsdichtheid en brandwerendheid. De afwerking in de OK’s wordt gerealiseerd door een vrij van de bouwkundige wand gemonteerd wandsysteem opgebouwd uit een HPL-frame en vrijstaand van de bouwkundige wand gemonteerd, waardoor de K3-norm blijvend wordt gegarandeerd. HPL-panelen van 10 mm dik worden met een hoogwaardig systeem tussen de ronde plafond- en vloeraansluiting geplaatst en blijvend demontabel aan het HPL frame bevestigd. De ronde hoeken, deurkozijnen en nissen zijn gemaakt van postgeformeerde HPL en sluiten volledig vlak aan op de wanden en kozijnen.

Betrokken partijen: Architect VALTOS architecten adviseurs Installatie adviseur Advies- en ingenieursbureau Grontmij Project/programmamanagement AMC en AT Osborne Aannemer Medicom Zes vof W-installatie Van Galen Installatietechniek E-installatie Imtech Building Services Pendels en OK lampen Dräger Medical Netherlands AV-ICT Olympus en Storz Wanden operatiekamers Cleanroom Combination Group Feiten en cijfers: Aantal OK’s Oppervlakten 6.200 m2 bvo technische laag Oppervlak per OK Bouwtijd

20 operatiekamers 6.200 m2 bvo operatiecentrum 18 operatiekamers van 50 m2 2 hybride operatiekamers van 70 m2 2010 – 2014

Buiten gebruik tijd geminimaliseerd Ondersteunende techniek in de vorm van flatscreens, whiteboards en bedieningspanelen wordt binnen dit concept volledig vlak in de wand geïntegreerd, evenals de geïntegreerde HPL-luchtretourkanalen. Deze aanpak van scheiding tussen bouwkundige wand en de OK-afwerking biedt de mogelijkheid aanpassingen aan de techniek in en achter de OKwanden in de kortst mogelijke tijd te realiseren. Hierdoor wordt de kostbare buiten gebruik tijd van de OK geminimaliseerd. Tijdens de aanpassing van de techniek vindt nauwelijks vervuiling van de OK plaats, omdat de wandelementen volledig geprefabriceerd worden aangeleverd. Het CCG OK concept is een state-of-the-art wandsysteem, waarmee de OK voor de gehele gebruiksperiode gereed is voor alle aanpassingen in de techniek. www.cleanroomcg.com info@cleanroomcg.nl

FMT Gezondheidszorg

7

IntroducIng the most advanced workplace for medIcal professIonals ENDOALPHA features cutting edge imaging solutions such as HDTV 1080, NBI and PDD. ENDOALPHA provides utmost support of workflow and documentation and integrates state-of-the-art technologies – for improved communication, ergonomics and efficiency within your endoscopy suite, operating theatre and throughout the hospital. the systems integration approach provides high-end video networking for enhanced teaching possibilities. In addition an advanced documentation system supports the complete workflow, enabling an easy data management and resource planning. for more information, please visit www.olympus.nl

postbus 18, 2380 aa Zoeterwoude | Industrieweg 44, 2382 nw Zoeterwoude | tel. 071 - 545 08 50 | www.olympus.nl

N I E U W B O U W

I N S T A L L A T I E T E C H N I E K

OK-techniek anno 2015 Advies- en ingenieursbureau Grontmij vervult bij de nieuwbouw van het Operatiecentrum in het AMC de rol van installatieadviseur. Innovatie, veiligheid en gebruikersinterface vormen daarbij de drie pijlers, aldus adviseur Mauk de Wildt en projectmanager uitvoering Arno van Bavel.

G

rontmij is sinds 2007 betrokken bij het project in het AMC. Bij eerste opdracht werd gekeken wat er richting de toekomst nog mogelijk was met de 30 jaar oude OK’s. “We waren er al snel uit dat er vernieuwbouw gepleegd moest worden”, vertelt Mauk de Wildt. In vijf fasen worden steeds vier OK’s aangepakt. Tussen de verschillende fases worden de bestaande OK’s ontmanteld, een technisch complex proces. “Veel installaties zijn verweven tussen meerdere OK’s. Sloop is daarom eigenlijk een risicovollere fase dan bouw en vergt nauwgezet overleg met de installateurs”, verklaart Arno van Bavel. Hij geeft aan dat het vervangen van meer OK’s per fase kostentechnisch gunstiger geweest was, maar niet opwoog tegen het verlies van kostbare OK-tijd. Bovendien kan het AMC als opleidingsziekenhuis niet meer OK’s missen tijdens de bouw.

Momenteel is de derde fase in uitvoering. Met de nieuwe OK’s moet het AMC zeker twintig jaar vooruit kunnen. Naast nieuw zijn de OK’s zonder meer innovatief te noemen. Dat heeft voor een deel te maken met het type operatiekamers. Een innovatief onderdeel van het nieuwe Operatiecentrum wordt nog gerealiseerd: twee hybride OK’s waarmee het mogelijk is om tijdens de operatie röntgendoorlichting te gebruiken. De röntgenboog is via een railconstructie aan het plafond in alle richtingen boven de operatietafel te bewegen. Arno van Bavel: “We zijn nu bezig met het ontwerp en de detailinvulling. Het is geen uniek systeem meer, maar aan de andere kant toch weer wel omdat elke klant zijn eigen toepassingen en specificaties eraan hangt.”

Door: Advies- en ingenieursbureau Grontmij

Ook in de installatietechniek zijn innovaties te zien. Een ervan zijn de uitgebreide audiovisuele systemen waarmee op grote beeldschermen in de OK maar ook elders de ingrepen, waaronder endoscopische ingrepen, inclusief alle medische informatie te volgen zijn. Simulaties

Het AMC is een van de eerste ziekenhuizen waar grote plenums worden toegepast van 3,5 bij 3,5 meter. Dat leverde in de praktijk de nodige problemen op, aldus Mauk De Wildt. “Een OK is relatief klein voor de luchthoeveelheid die erin geblazen wordt. Onder het plenum wil je laminair naar beneden blazen. Als de lucht beneden komt, moet hij weg. Heb je geen goed afzuigpatroon, dan wervelt de lucht terug en beïnvloedt deze de luchtcirculatie.” Via een CFDcomputersimulatie kon Grontmij in de ontwerpfase precies onderzoeken wat er gebeurt met de luchtstromingen. Een praktisch punt waren de verouderde voorschriften rond luchtcirculatie, die bijvoorbeeld stellen dat 30% van de lucht hoog moet worden afgezogen. “Die regels dateren uit de jaren ’80 en zijn gebaseerd op systemen van toen. Onze CFDberekeningen lieten zien dat je moet afwijken van die regels om een goed luchtstromingspatroon te realiseren. Dat moet je wel durven als ziekenhuis. We zijn erin geslaagd het AMC hiervan te overtuigen.” Ten aanzien van het ventilatiesysteem speelde iets vergelijkbaars. “Met lachgas opereren gebeurt niet meer. Dat betekent dat er vanwege de lagere De ingerichte OK. FMT Gezondheidszorg

9

N I E U W B O U W

I N S T A L L A T I E T E C H N I E K systeem continu de stofconcentratie op de OK gemeten. Veiligheid

Flush in de wand verwerkt AV-systeem. luchtvervuiling veel minder buitenluchtverversing nodig is dan de voorgeschreven 20-voudig per uur. Dat hebben we onderbouwd met uitgebreide risicoanalyses en het AMC is ook daarin meegegaan.” Bijkomend voordeel is dat het energieverbruik veel lager ligt. Samen met het toepassen van een warmtewiel in de luchtbehandelingskasten wordt maar 25% van de hoeveelheid energie gebruikt die voorheen nodig was. Zowel bij het simuleren als bij het testen van de werking van het plenum liet Grontmij zich leiden door de nog weinig toegepaste Duitse VDI 1946-T4-norm. Voor zowel de simulatieberekening als bij de test is uitgegaan van dezelfde gestandaardiseerde operatieopstelling. Mauk de Wildt: “In de CDF-berekening hebben we deze normopstelling opgenomen en daarmee kunnen we de stofconcentratie simuleren op de OK-tafel. Op basis daarvan kun je uitspraken doen over de bacteriologische verontreiniging van de OK.” Na de opleveringstesten wordt door een monitoringHet minimalistische hightech touchscreen.

Een tweede pijler bij het installatieontwerp is integrale veiligheid. In een validatieplan legde Grontmij de eisen aan installaties vast en - belangrijker - tevens hoe installaties op die eisen getest worden. “We nemen geen eisen op die niet te controleren zijn. Het uiteindelijke testrapport dat we opleveren, garandeert de gebruiker niet alleen dat alle schroefjes erin zitten maar vooral ook dat de installatie zijn prestaties levert”, stelt Mauk de Wildt. Hetzelfde geldt voor de medische gassen. De NEN-ISO 7396-1 waaraan medische gasseninstallaties moeten voldoen, stelt nogal wat eisen aan de borging van kwaliteit van medische gassen en het leidingsysteem. Ook op dit punt zorgt Grontmij door het organiseren van de kwaliteitscontrole en oplevering ervoor dat de installatie veilig is en aan de norm voldoet, via een eigen ontwikkelde systematiek. Voor een zo hygiënisch mogelijke ruimte zijn alle wanden van de OK flush: alle monitoren en bedieningspanelen van de pc’s zijn in de wand verwerkt. “Alles is glad ingebouwd, zodat de lucht langs de wand stroomt en er geen stof of bacteriën achterblijven. De OK is zo ook makkelijk schoon te maken.” Risicobeheersing tijdens de bouw

Gedurende het gehele project worden continue K3-metingen (klasse 3 NEN1010 elektrische veiligheid) uitgevoerd. Foutopsporing achteraf is erg

moeilijk en de gedachte is dat als je tussentijds monitort, je precies weet waar en wanneer het fout gaat en er minder afgebroken hoeft te worden. Ook wat de luchtdichtheid van wanden betreft, vinden om dezelfde reden tussentijdse metingen plaats. Met alle uitvoerende partijen werden risicosessies gehouden. “Kabels worden vervangen terwijl een paar meter verderop geopereerd wordt. Als een installateur een kabeltje doorknipt omdat hij ten onrechte denkt dat die voor het sloopgebied is, kan dat het werk in de OK’s verstoren. En je hebt altijd installaties die niet op de tekening staan. Daar moeten installateurs ook alert op zijn. Dat soort zaken leggen we vast bij de risicoanalyse”, zegt Arno van Bavel. Gebruikersinterface

Een derde leidend principe is de gebruikersinterface. De chirurg is verantwoordelijk voor de gehele operatie en moet er dus van op aan kunnen dat de installaties veilig werken. Mauk de Wildt: “Uitgangspunt is dat de chirurg hierover met zo weinig mogelijk informatie zo goed mogelijk wordt geïnformeerd”. Op het touchscreen dat Grontmij voor de OK’s ontwikkelde, is daarom de informatie tot de essentie teruggebracht. Elk touchscreen heeft slechts vijf aanraakvelden die groen (veilig) of rood (storing) kunnen zijn. Het gehele screen moet dus groen zijn bij een veilige situatie. Met een druk op een aanraakveld is in submenu’s meer gedetailleerde informatie over de storing af te lezen. “Dus niet hoe hoog de temperatuur of de luchtdruk in de OK is, maar: de luchtdruk is te hoog of te laag. We hebben nog gedacht aan oranje vooralarmen, maar dat bemoeilijkt de keuze voor de chirurg: doorgaan met de operatie of actie ondernemen op de gemelde storing”, verklaart Arno van Bavel. Voor Mauk de Wildt en Arno van Bavel is de verbouwing van het Operatiecentrum een uniek project waar ze trots op zijn. “Het bouwteam werkt heel goed samen. En het AMC wil het beste, gaat voor innovatie en is ook bereid daar voor te betalen.” Inmiddels werken beiden ook samen aan de innovatieve operatiecentra van het UMCU, waarbij de ervaring bij het AMC verder wordt gebruikt. “Verder zijn we ook bezig met samenwerkingsverbanden, waarbij de gehele nieuwbouw of vernieuwbouw kan worden geoutsourced en het ziekenhuis wordt ontzorgd.” n

10

FMT Gezondheidszorg

UMC St. Radboud, Nijmegen

St. Anna Ziekenhuis, Geldrop

OK concept tot in detail doordacht

AMC, Amsterdam

We hebben de kennis, de ideeën, de materialen... CCG Holding bestaat uit een groep gespecialiseerde bedrijven die zich richten op de inrichting en realisatie van hoogwaardige interieurs en geclassificeerde ruimtes en algemene bouw met een focus op de zorg, farma en biotech-markt. Alle bedrijven werken autonoom maar zullen daar waar mogelijk hun gezamenlijke kennis en vaardigheden voor uw project inzetten. Vanaf engineering, via project management en realisatie, tot en met maintenance. Van A/B ruimtes, OK’s of nucleaire hotlabs tot en met medium en low care ruimtes; de volledige inrichting in één hand. De bedrijven stellen zich graag aan u voor:

cleanroomcg.com

gebebouw.nl

rooms-for-care.nl

rfc-products.nl ccgholding.nl

Zorg voor de Eindgebruiker

Als adviseur van de Eindgebruiker zijn we de inter­

structies en duurzaamheid als verdienmodel in te zetten.

mediair naar beleggers, ontwikkelaars en aannemers.

We verbinden daarbij alle partijen die belang hebben bij

Wij werken voor ziekenhuizen, zorg­ en onderwijs­

de opgave.

instellingen, overheden en bedrijven. AT Osborne lost ruimtelijke vraagstukken op. Onder­ Door onze kennis van het primaire proces van de

scheidend is de verbinding tussen plannen en praktijk.

Eindgebruiker komen we tot haalbare én betaalbare op­

U kunt ons inschakelen voor strategische vraagstukken of

lossingen voor hun vastgoedvraagstuk. Dit doen wij door

een second opinion maar ook voor de volledige begelei­

het maken van gedegen analyses, slimme financiële con­

ding van uw investeringsproject.

AT Osborne Utrecht | Brussel | Parijs

AT Osborne is een multidisciplinair bureau met 150 spe足 cialisten. Samen leveren zij alle denkbare diensten, van project足 en procesmanagers tot experts op het gebied van techniek, financi谷n of juridische vraagstukken. Zij zijn snel en op uw maat inzetbaar. De mensen van AT Osborne zijn vindingrijk en daadkrachtig. Met als drive de beste oplos足 sing voor u. Meer weten? Kijk op www.atosborne.nl Huisvesting & Vastgoed | Infrastructuur, Gebiedsontwikkeling & Milieu

dr ä ger

Betrouwbare gassendistributie:

Essentieel voor hoogwaardige behandeling in de zorg Door: Dräger

Binnen ziekenhuizen groeit het besef dat naleven en implementeren van normen en richtlijnen bij installaties van medische gassendistributiesystemen een waarborg zijn voor de veiligheid van patiënt en organisatie. Dräger heeft als enige installateur in Nederland een gecertificeerd kwaliteitswaarborgsysteem om complete distributiesystemen te engineeren, samen te stellen met eigen producten en geheel te installeren en op te leveren volgens de vigerende Norm.

G

assendistributiesystemen hebben in de loop der jaren een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Van een éénop-één toediening vanaf een gasfles, ging het begin jaren ’50 naar een transportsysteem, waarbij het gas vanuit een centrale bron via een leidingsysteem naar de patiënt werd getransporteerd. Toepassing van meerdere gassoorten waren aanleiding voor de ontwikkeling van gasspecifieke afnamepunten. Doel van de ontwikkeling van distributiesystemen was de kwaliteit, veiligheid en continuïteit te waarborgen voor patiënten en organisatie. “Dat geldt nog steeds als uitgangspunt, hoewel de installaties uiteraard steeds verder zijn verfijnd”, zegt Arnold Overdevest, accountmanager Gas Management Systems bij Dräger. De Norm voor gassendistributiesystemen reflecteert de ontwikkelingen van 1953 tot nu: langzamerhand ontstond regelgeving, die vervolgens werd vertaald in normen. “Zo is de NEN-EN-ISO 7396-1 op dit moment de meest actuele Norm die van toepassing is. Daar conformeert Dräger zich aan. De Norm wordt binnen Europa en ver daarbuiten toegepast, maar navolging ervan kan per land verschillen. Ook in Nederland is de Norm actueel en in veel gevallen onderdeel van het contract tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Dat is maar goed ook want als je een installatie bouwt en er doet zich ooit een probleem voordoen, dan vormt deze Norm het enige toetsingskader waar de rechter op teruggrijpt”, stelt Overdevest.

belangrijk dat op de plaats waar het gas aan de patiënt wordt toegediend, dit veilig en kwalitatief goed gebeurt en dat het continu aanwezig moet zijn”, aldus Overdevest. “De apotheker zal daaromtrent dan ook eisen stellen aan de fabrikant.” Die moet bijvoorbeeld componenten gebruiken waarvan aantoonbaar is vastgelegd dat deze geen invloed hebben op de gaskwaliteit als dit er doorheen wordt gevoerd. De 7396-1 Norm omschrijft de algemene eisen rond een installatie. In bijlage ZA van deze Norm is een overzicht opgenomen waarin is aangegeven op welke essentiële eisen de NEN-EN-ISO 7396-1 en de EU-richtlijn 93/42/EEG voor medische hulpmiddelen met elkaar in overeenstemming zijn. Dräger volgt beide richtlijnen. “Dräger Duitsland is als fabrikant van medische hulpmiddelen gecertificeerd voor het kwaliteitswaarborgsysteem, overeenkomstig de ISO 13485, die de eisen rond medische hulpmiddelen specificeert. Als dochter van ons Duitse moederbedrijf mogen wij, als enige in Nederland, een compleet samenstel van een distributiesysteem - dus componenten en het leidingwerk produceren”, vertelt Overdevest. “Als fabrikant houden we ons strak aan het kwaliteitssysteem. We worden door een zogeheten notified body regelmatig geaudit om te zien of we aan alle eisen voldoen en alle stappen doorlopen om die kwaliteit te waarborgen.” Verder beschikt Dräger ook over het kwaliteitscertificaat ISO 9001, wat aangeeft dat de processen binnen het bedrijf goed geborgd zijn.

Medisch hulpmiddel

In 1996 is in Europees verband bepaald dat een medisch gas geldt als een geneesmiddel en als zodanig onder de verantwoordelijkheid van de ziekenhuisapotheker valt. “Het is dus 14

FMT Gezondheidszorg

Een installatie wordt opgebouwd met allerlei componenten die elk individueel hun eigen functie hebben. Ook deze componenten dienen aan vele criteria te voldoen voordat

Overleg bij ontwerp van gassendistributiesysteem. het toegestaan is om deze in een medisch gassendistributiesysteem toe te passen. Dräger ontwikkelt en fabriceert binnen het genoemde kwaliteitswaarborgsysteem alle toe te passen equipment in eigen huis. “Daarmee begint de kwaliteitsborging voor het geheel wat we opleveren in het ziekenhuis”, aldus Overdevest. “Dräger stelt hoge eisen aan appendages en de leidingen waardoor medische gassen worden gedistribueerd. Ook aan de ontwerpkant worden hoge eisen gesteld, zodat de juiste componenten worden ontwikkeld en gefabriceerd. Voor alle onderdelen en het hele samenstel van de installatie, wordt standaard een risicoanalyse uitgevoerd. Dräger is de enige fabrikant die dit doet.” Ook in Nederland wordt de Norm, de NEN-EN-ISO 73961, beschouwd als een belangrijk document. Het schept op papier duidelijkheid over hoe een installatie moet zijn uitgevoerd. Echter, in ons land zijn er maar een paar bedrijven met specifieke theoretische en praktische kennis van de materie die zich hebben toegelegd op het installeren van medische gassendistributiesystemen. Van die gespecialiseerde bedrijven is Dräger als enige in staat een systeem, vanaf ontwikkeling en fabricage van componenten tot en met een volledige installatie, te certificeren. Volgens Overdevest zien opdrachtgevers wel steeds meer het belang dat de werkzaamheden aan een gassendistributiesysteem worden uitgevoerd door ter zake kundige bedrijven. Meldingen van incidenten en (bijna) calamiteiten hebben

tot een strengere controle door de Inspectie geleid, wat resulteert in een zekere dwang. Ook de wetenschap dat gassen niet ongevaarlijk zijn, heeft mede tot een grotere bewustwording binnen ziekenhuizen geleid dat ze aan een bepaalde kwaliteit moeten voldoen met het oog op de veiligheid voor de patiënt, de omgeving en de eigen organisatie. “Bij nieuwbouw van ziekenhuizen vraagt men steeds vaker of een installatie gecertificeerd kan worden. Het is voor Dräger dan een pré dat wij dit kunnen verzorgen voor opdrachtgevers.” Toegenomen kennis

Daarnaast is er sprake van toegenomen kennis; ziekenhuizen weten beter waar systemen aan moeten voldoen, aldus Overdevest. “Dat speelt bedrijven in de kaart die het zo kunnen installeren. En tijdens de exploitatie moet het gassendistributiesysteem in stand worden gehouden, en is het ziekenhuis erbij gebaat dat voor het systeem in de loop van de tijd de certificering gehandhaafd kan blijven. Met het opstellen van een beheerplan beschikt een instelling over een goede tool om aan de richtlijnen te blijven voldoen. Bijvoorbeeld in geval van verbouwingen, maar ook voor onderhoud en aanscherping van de regelgeving naar de toekomst toe.” In dat licht waarschuwt Overdevest tegen doe-het-zelven. “Door zelf aan installaties te sleutelen, of werk te laten uitvoeren door minder gekwalificeerde ondernemingen loopt men het risico dat een systeem niet meer aan de Norm voldoet als er wijzigingen zijn doorgevoerd. Ook in het beheertraject kunnen instellingen een beroep doen op Dräger. “Het FMT Gezondheidszorg

15

R E P O R T A G E

Controle in één oogopslag. houdt voor ons niet op bij het installeren. Wij bieden eigenaren ook ondersteuning bij het up-to-date houden van hun installatie”, vertelt Overdevest. Een andere pré van een gecertificeerde installateur is volgens hem dat deze een installatie ook kan berekenen. “In geval van een uitbreiding kan de broncapaciteit wellicht te klein zijn of de leidingdiameter onvoldoende. Ook daarin kan Dräger adviseren. En als goede installateur die volgens de regelgeving werkt, zullen we bij een ontwerpplan soms moeten aangeven dat een systeemontwerp zo niet geïnstalleerd mag worden. Alle mogelijke situaties in een installatie die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van het medische gas, of de continuïteit van gastoevoer naar de patiënt kunnen verstoren, moeten vermeden worden. Zo kan een aftakking naar een laboratorium of werkplaats een negatieve invloed hebben op de gaskwaliteit, of zelfs gasvoorziening naar de patiënt doen afnemen.” Op 16

FMT Gezondheidszorg

basis van een risico-inventarisatie kan Dräger in kaart brengen waarom iets wel of juist niet kan bij een installatie. Ook bedenkt het bedrijf, binnen het kader van de regelgeving en van toepassing zijnde normen, technische aanpassingen om risico’s nog verder te verkleinen of zelfs teniet te doen. De afgelopen jaren heeft Dräger al bij een viertal nieuw gebouwde ziekenhuizen installaties conform de nieuwste en strengste normen gebouwd. “De keten dient van de eerste tot de laatste schakel beheerst te worden. Van ontwerp tot componenten, van oplevering compleet gassendistributiesysteem tot beheersplan en onderhoud van het systeem. Bij alle schakels kan Dräger ondersteuning bieden”, besluit Overdevest.

n

D r ä G e r

De totaaloplossing voor een gecertificeerde werkplek D

räger Medical ontwikkelt, produceert, engineert en verzorgt met hiervoor eigen opgeleide mensen de uitvoering en after sales van een compleet product portfolio voor de gezondheidszorg. Het productportfolio bestaat uit innovatieve producten, diensten en geïntegreerde totaaloplossingen voor patiëntenzorg en thuiszorg. Binnen Dräger Medical worden deze activiteiten door de afdeling Infrastructure Projects verzorgd.

De productportfolio van de afdeling Infrastructure Projects bestaat uit 3 onderdelen:

Uniek in Nederland en een kwaliteitsborging voor iedere ziekenhuis.

• Verzorgingseenheden; bedoeld om de werkplekken te optimaliseren; • Medische gassensystemen; vanaf de bron tot en met het gebruikerspunt; • Componenten / accessoires, als flowmeters, drukregelaars, railapparatuur en afzuiging.

Meer informatie kunt u vinden op de producten pagina van onze website www.draeger.nl.

KWALITEITSSYSTEEM

CE-CONFORMITEITSVERKLARING

De kwaliteit, veiligheid en continuïteit worden geborgd door een kwaliteitssysteem welke onderdeel uitmaakt van de richtlijn medische hulpmiddelen 93/42/EEG.

De producten zijn uitgevoerd met een CE-markering. De gehele uitvoering, vanaf ontwerp tot en met de after sales wordt uitgevoerd met een CE-conformiteitsverklaring.

Product Programma

Medische gasseninstallatie: - Centrales - Leidingnet - Afsluiterkasten - signalering en monitoring - Afnamepunten

Product Programma

Inrichting verzorgingseenheden: - Plafondzuilen - Balksystemen - Operatie- en onderzoekslampen - Bedwandpanelen - Accessoires (insteekapparatuur)

CONTACT INFORMATIE:

Dräger Medical Netherlands B.V. Afdeling Infrastructure Projects Postbus 874 2700 AW Zoetermeer Tel. 079-34 64 800

Dräger Medical Netherlands B.V. Postbus 874 2700 AW Zoetermeer Tel. +31 79 34 64 800 www.draeger.nl medisch@draeger.com

FMT Gezondheidszorg FMT Gezondheidszorg

17 53

I N F E C T I E P R E V E N T I E

Financiële problemen zetten infectiepreventie onder druk Infectiepreventie is een heikel onderwerp. Geen wonder, want het slecht naleven van de regels kan grote gevolgen hebben. En als de media er dan ook nog eens en masse opduiken, kijkt iedereen weer naar de controlerende en regelgevende instanties. “De richtlijnen zijn duidelijk en staan niet ter discussie. De naleving van die richtlijnen is een verantwoordelijkheid van de ziekenhuizen. Daar gaat het nog wel eens mis”, zegt Ingrid Spijkerman, arts-microbioloog en directeur bij de stichting Werkgroep Infectie Preventie (WIP).

D

e WIP is een samenwerkingsverband van drie wetenschappelijke verenigingen op het gebied van infectiepreventie en ziekenhuishygiëne: de Nederlandse Vereniging voor medische Microbiologie; de Vereniging voor Infectieziekten en de Vereniging voor Hygiëne en Infectiepreventie in de Gezondheidszorg. De stichting bestaat uit een Bestuur, een Regieraad Richtlijnontwikkeling en een ondersteunend bureau. Het doel van de stichting is het maken van richtlijnen op het gebied van infectiepreventie voor de gezondheidszorg, om hiermee een bijdrage te leveren aan het voorkomen van infecties bij patiënten en medewerkers. De Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) beschouwt de richtlijnen van de Werkgroep als professionele standaarden. Eigen verantwoordelijkheid

De WIP beheert in totaal 131 richtlijnen, die variëren van het protocol van handenwassen tot en met adviezen over de omstandigheden waaronder een bepaalde ingreep moet plaatsvinden. Sommige richtlijnen vallen volledig onder de verantwoordelijkheid van de WIP, andere richtlijnen geven beroepsgroepen (bijvoorbeeld chirurgen en anesthesiologen) ruimte voor eigen invulling. De concrete invulling van die richtlijnen 18

FMT Gezondheidszorg

valt dan onder de verantwoording van die diverse beroepsgroepen. “Over de detaillering van de richtlijnen bestaat een doorlopende discussie. Er zijn voorstanders van een verregaande detaillering, zodat er duidelijkheid is voor iedereen. Anderen zijn meer voor het aangeven van de grote lijn, waarbij instellingen meer zelf kunnen invullen en dus ook kunnen aanpassen aan lokale omstandigheden.” Draagvlak

De richtlijnen zijn van oorsprong gemaakt voor ziekenhuizen, maar in tweede instantie vertaald naar andere instellingen, zoals bijvoorbeeld huisartsgeneeskunde, verstandelijke gehandicaptenzorg, ambulancezorg, verpleeg-, woon- en thuiszorg, acupunctuurpraktijk en de tandheelkundige praktijk. “We stemmen onze richtlijnen ook af op die van de LCHV (Landelijk Centrum Hygiëne en Veiligheid) en de LCI-richtlijnen. De stichting neemt de richtlijnen iedere vijf jaar opnieuw onder de loep en kijkt of ze bijgesteld of aangepast moeten worden. En dat is nodig, want zaken veranderen voortdurend. Denk aan nieuwe resistente bacteriën, nieuwe technieken, nieuwe inzichten, maar ook wetenschappelijk onderzoek kan leiden tot andere inzichten en soms zorgen ervaringen op de werkvloer voor andere ideeën.

Door: Gerrit Tenkink

“Met de drie bovengenoemde moederverenigingen beschikt de WIP over voldoende draagvlak, maar ook over experts die een goede richtlijn kunnen maken. Wij zijn de professionele standaard en worden ook als zodanig erkend. Daar is in de regel geen discussie over. De discussie ontstaat over de naleving van die richtlijnen op de werkvloer. De naleving blijft namelijk altijd een verantwoordelijkheid van die instellingen en zoals gezegd de specifieke beroepsgroepen. Daarnaast voert de IGZ (Inspectie voor de Gezondheidszorg) inspecties uit, waarbij zowel de protocollen van een instelling worden beoordeeld, alsook de naleving ervan. Instellingen of medewerkers mogen afwijken van de richtlijnen, mits beargumenteerd en gedocumenteerd. In bepaalde gevallen is dat zelfs wenselijk, omdat de specifieke situatie dat vereist. Overigens wordt dat dan altijd wel getoetst door inspectie en visitatie. En voor wat betreft de beroepsgroepen ligt het nog iets gevoeliger. De WIP is van mening dat beroepsgroepen ruimte moeten krijgen voor uitwerking in hun eigen richtlijn. Dat komt de eigen verantwoordelijkheid en het draagvlak voor een richtlijn ten goede. Daarbij willen wij ook dat de beroepsgroepen gaan betalen voor hun infectiepreventierichtlijn, zoals zij ook voor hun andere richtlijnen betalen. Ook dat maakt dat je serieu-

kun je ze nooit. Bij het verminderen van de risico’s kun je zowel denken aan het naleven van hygiënerichtlijnen door artsen en verplegende personeel, maar ook aan de inrichting van je ziekenhuis, de protocollen en de financiën die je vrijmaakt voor bijvoorbeeld schoonmaak. Want ook op dat gebied zijn er ziekenhuizen die hierop bezuinigen. Persoonlijk vind ik het onwenselijk dat er steeds minder gekwalificeerd schoonmaakpersoneel komt, dat in minder tijd meer werk moet verzetten.” Inrichting

Directeur Stichting Werkgroep Infectie Preventie (WIP), arts-microbioloog Ingrid Spijkerman: “De WIP beweegt zich meer richting een professionele netwerkorganisatie, die zich meer en meer richt op zijn primaire doelgroep.”

zer omgaat met de aanbevelingen in de richtlijn. Er is een norm ontwikkeld door de verantwoordelijke beroepsgroepen voor het aantal fte’s dat vrijgemaakt zou moeten worden voor infectiepreventie in ziekenhuizen. Een minderheid van de ziekenhuizen voldoet aan deze norm en geven infectiepreventie de plek die het verdient.” 131 Richtlijnen die iedere vijf jaar opnieuw moeten worden bekeken. Het is te begrijpen dat die een enorme hoeveelheid werk met zich meebrengt. “Dat klopt, qua tijd zitten we ook enorm in de knoop. Je kunt stellen dat er bij de WIP sprake is van een structurele onderbezetting. Onze subsidie is niet meegegroeid met onze werkzaamheden. Wat dat betreft zijn we gewoon niet goed voorbereid op de toekomst.” Mee betalen

De WIP wordt bekostigd vanuit het RIVM, maar die heeft al te kennen gegeven dat er niet structureel meer geld kan worden vrijgemaakt voor de WIP. “Het RIVM is van mening dat de ziekenhuizen zouden moeten bijdragen. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) is ook overtuigd van het belang van infectiepreventie en goede richtlijnen, maar om dit te regelen met hun achterban, dat is moeilijk. Ziekenhuizen

zijn niet gewend om voor dit soort voorzieningen te betalen, terwijl we op jaarbasis praten we over 1.000 euro per ziekenhuis. Als er sprake is van een uitbraak, dan kunnen de kosten in de miljoenen lopen. Je hebt het kunnen zien bij de uitbraak van Klebsiella OXA-48 in het Maasstad ziekenhuis. Terecht overigens dat de ziekenhuizen daarvoor financieel verantwoordelijk zijn, want dat is de stok achter de deur om de richtlijnen goed na te leven.” Vermijdbaar

In sommige gevallen zorgen veranderende behandeltechnieken voor een vermindering van het aantal zorggerelateerde infecties. Een mooi voorbeeld daarvan is de nieuwste ontwikkeling rond het verwijderen van borsttumoren met behulp van ultrasoon geluid. Maar in zijn algemeenheid is het te verwachten dat het onderwerp de komende jaren steeds meer aandacht krijgt. Bijvoorbeeld omdat zorggerelateerde infecties door de maatschappij steeds vaker gezien worden als vermijdbare schade. “Dat is ook zo, maar met de nuancering dat dat slechts gedeeltelijk is”, zegt Spijkerman. “In hoeverre kun je een infectie vermijden? Er blijven altijd infectiebronnen bestaan, bijvoorbeeld de patiënten zelf en je kunt de risico’s verminderen, maar 100 procent wegnemen

Op het gebied van de inrichting van een ziekenhuis is er ook nog de nodige winst te behalen. In verband met hygiëne en infectiepreventie zou het bijvoorbeeld beter zijn om alle patiënten een eigen kamer te geven. Volgens Spijkerman zijn we in dat opzicht op de goede weg. “Alleen in de oude ziekenhuizen zien we nog de grote zalen. De nieuwe ziekenhuizen hebben allemaal al kleinere één- of tweepersoons kamers. Maar het kost veel geld om de oude ziekenhuizen opeens allemaal opnieuw in te richten. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor operatiekamers. Bij een operatie zie je vaak dat de patiënt wordt binnengereden om het moment dat de OK-assistent in dezelfde ruimte bezig is om de steriele instrumenten voor de operatie klaar te zetten. In een optimale situatie moet dat eigenlijk gebeuren in een aparte ruimte. Bij de bouw van nieuwe ziekenhuizen of operatiekamers wordt daar vaak rekening mee gehouden.” Zakelijker

Omdat de financiële positie van de WIP nijpend is kan het zijn dat de WIP zich in de toekomst gaat beperken tot het maken van richtlijnen voor de ziekenhuizen en verpleeghuizen. Alle andere beroepsgroepen kunnen gebruik maken van de bestaande richtlijnen, maar voor een revisie moeten ze dan betalen. “We gaan ons inderdaad wat zakelijker opstellen. De tijd dat iedereen vrijblijvend en gratis gebruik kon maken van onze diensten is voorbij. We zijn duidelijk aan het bewegen. De WIP had altijd een pioniersfunctie, maar we bewegen ons richting een professionele netwerkorganisatie, die zich meer en meer richt op zijn primaire doelgroep.”

n FMT Gezondheidszorg

19

N I E U W B O U W

Na gedegen voorbereiding snelle nieuwbouw in Genk auteur

Campus Sint-Jan van het Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL) ligt op een fraaie en strategische plaats ten zuidoosten van het Vlaamse Genk. Daarnaast omvat het ziekenhuis nog vier locaties in en om de stad. Het ZOL is het resultaat van een fusie tussen het André Dumontziekenhuis in Waterschei, het St.-Barbaraziekenhuis in Lanaken en het St.-Jansziekenhuis in Genk. Deze fusie dateert al van 31 december 1995 en was het logische vervolg van de nauwe samenwerking die reeds sedert 1992 bestond tussen deze ziekenhuizen.

Door: Gabriël van Neerven Foto’s: ZOL & Gabriël van Neerven

20

FMT Gezondheidszorg

D

it jaar is de laatste fase van het zorgstrategisch plan in uitvoering genomen. Dit leidt tot het integreren van de activiteiten van campus André Dumont in de andere campussen. Eerder al is campus Sint-Barbara helemaal gerenoveerd en werd op campus Sint-Jan het zo geheten J-blok gebouwd voor het Moeder en Kind centrum, met daarbij een nieuwe inkomhal, cafetaria en administratieve ruimten. Bijna twintig jaar na de fusie krijgt het laatste luik uit het masterplan concreet vorm in met name het K-blok op de campus St.Jan aan het Schiepse Bos. De verpleegafdeling, polikliniek en geriatrie verhuizen daarna van campus André Dumont in Waterschei naar de campus in Genk. Het werk

aan het Schiepse Bos concentreert zich in het zo geheten K-blok dat als een imposant bouwvolume voor het bestaande gebouw verrijst. Deze nieuwbouw krijgt vijf bouwlagen met in de kelders de bunkers voor radiotherapie, een dagkliniek en fysiotherapie. Op de verdiepingen komen de verblijfsafdelingen voor geriatrie en de raadpleging cardiologie, inclusief zeven interventionele zalen en een groot dagziekenhuis. Het werk op campus Sint-Jan begon in het voorjaar van 2012; het in gebruik nemen is voorzien voor april 2014. De kostprijs van de ruwbouw bedraagt acht miljoen euro; de afwerking is begroot op twintig miljoen. Het project wordt gefi-

• cardiale revalidatie; • twee verpleegafdelingen met 24 geriatrische bedden; • uitbouw van de dienst fysiotherapie; • gesloten afdeling 24 bedden voor psycho-geriatrie; • verpleegafdeling met 28 bedden voor inwendige geneeskunde; • daghospitaal en raadpleging cardiologie; • zeven interventiezalen. In totaal beschikt het Ziekenhuis Oost-Limburg over 814 bedden en 230 dagklinische bedden. Nagenoeg tweederde van de ZOL-patiënten zijn afkomstig uit Genk, Lanaken en de oostelijk gelegen gemeenten. In 2011 werden er 33.991 patiënten opgenomen en werden er 50.786 dagklinische behandelingen uitgevoerd. Gemiddeld verblijft de patiënt 7,07 dagen in het ziekenhuis. De poliklinieken registreerden 485.790 consulten van ambulante patiënten. In de operatiekamers werden 32.014 ingrepen uitgevoerd en in de verloskamers noteerde men 2.190 bevallingen. De dienst Spoedgevallen telde 43.488 patiëntencontacten. De bedrijfsopbrengsten van het ZOL bedroegen 312.302.900 euro. Op 31 december 2011 waren er 230 geneesheren verbonden aan het ziekenhuis en werkten er 2.859 medewerkers op 1.973 voltijds equivalenten. Trend doorbreken

nancierd door VIPA. Dat staat voor Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden. Als agentschap van de Vlaamse overheid verleent het VIPA financiële steun aan welzijns- en gezondheidsvoorzieningen die hun infrastructuur willen verbeteren. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de hedendaagse eisen inzake woon- en zorgcomfort, duurzaam bouwen en life cycle cost analyse. Concreet voor het K-blok betaalt de Vlaamse overheid 10% van de subsidies vanuit VIPA en 90% vanuit de FOD (Federale Overheidsdienst) Volksgezondheid. Langdurig proces

Het Ziekenhuis Oost-Limburg zocht al langer

naar middelen om dit project te kunnen realiseren. De accommodatie van campus André Dumont beantwoordt niet meer aan de hedendaagse normen en verwachtingen. Al in 2007 kreeg het ZOL een principieel akkoord voor het project maar pas in 2009 kwam de officiële goedkeuring. De nieuwe regeling omvat volgens projectingenieur Roel Ramakers “Veel meer voorwaarden, bij een lagere bouwprijs per vierkante meter.” Het ZOL wist dat op te lossen doordat het ziekenhuis zelf en de artsen ook bijdragen in de kosten. In meer detail komen in het K-blok aan de voorkant van campus Sint-Jan: • uitbreiding daghospitaal geneeskunde; • nieuw daghospitaal geriatrie;

Campus Sint-Jan bestaat uit paviljoens in maximaal driebouwlagen. In de loop der jaren is het gebouw vanuit de centrale kern fors uitgebreid zodat een uitgestrekt geheel met lange gangen is ontstaan, ofschoon wel allemaal in dezelfde bouwstijl. De nieuwbouw breekt met die trend door de hoogte in te gaan. “Het wordt ons beeldbepalend gebouw, het eerste wat hier aan de rand van Genk boven de boomgrens uitkomt,” aldus projectingenieur Roel Ramakers. Hoewel het grijs-bruine nieuwbouwblok scherp contrasteert met het bestaande gebouw, zal dit geen grauw geheel worden. Daarvoor zorgt onder meer het inhuren van de Nederlandse ‘lichtkunstenaar’ Joost van Santen, bekend van onder meer het station in Hilversum en diverse instellingen in onder meer Brugge, Zelzate en Leende. Deze kleedt de buitenkant aan, in vervolg op eerder werk op het ‘dorpsplein’ bij de hoofdingang. Hij heeft hier al diverse glassculpturen neergezet en bedacht de gekleurde glazen inrichting van de parkeergarage die zowel voor speels licht als als wegwijzer en oriëntatiepunt dient.

FMT Gezondheidszorg

21

N I E U W B O U W

ook hier loopafstanden te verkleinen. De oplevering van al deze werken volgt in fasen voorzien, tot 2016.

Het K-blok vormt medio 2012 de kern van de bouwactiviteiten in Genk maar is zeker niet het enige project. Tot de andere onderdelen behoren het N-blok met voornamelijk logistieke functies, waaronder magazijnen waardoor ruimte die nu nog extern gehuurd wordt naar de campus kan verhuizen. In dit functioneel gebouw aan de achterkant van het ziekenhuis worden ook het klinisch labo, de ziekenhuisapotheek, vier operatiezalen en een nieuwe loskade ondergebracht. In het M-blok (nu kinderpsychiatrie) komt een palliatieve eenheid van twaalf bedden met een eigen ingang, ver van de drukte van het acute ziekenhuis. Opzij van de parking naast het kinderdagverblijf bouwt de Katholieke Hogeschool Limburg een school voor verpleegkunde, waar-

mee de campus een totale gedaanteverwisseling ondergaat. Interne verbouwingen en nieuwbouw elders

Diverse interne verbouwingen zorgen voor uitbreiding van de afdeling KNO, MKA, medische beeldvorming en nucleaire geneeskunde. Deze mineure verbouwingen gaan hand in hand met een reorganisatie die als het goed is meer samenwerking tussen afdelingen en betere logistiek oplevert. Vervolgens staat op de planning de verpleegafdelingen (die uit de jaren 1983/84 dateren) tot op het beton af te breken en volledig te renoveren. Tegelijkertijd worden deze in u-vorm gelegd met de verpleegpost in het centrum om

Trots is het ZOL ook op het nieuwe multidisciplinair pijncentrum. Dit wordt gebouwd op campus Sint-Barbara in Lanaken, aansluitend bij de revalidatiemogelijkheden aldaar. Het aantal consultaties en behandelingen van het pijncentrum stijgen zo sterk dat de maximumcapaciteit van het huidige gebouw bereikt is. Eind dit jaar dient de nieuwbouw van twee verdiepingen klaar te zijn. Deze kost 6,1 miljoen euro en maakt deel uit van het VIPA-project. Het Multidisciplinair Pijncentrum (MPC) van het Ziekenhuis Oost-Limburg kreeg in september 2011 van het World Institute of Pain de erkenning van Centre of Excellence. Het MPC is het eerste centrum in BelgiĂŤ dat deze erkenning te beurt viel. Voor campus AndrĂŠ Dumont in Waterschei wordt intussen een nieuw masterplan uitgewerkt. Daar bouwt het ZOL een diagnose- en expertisecentrum met beperkte ambulante activiteiten en medisch-technische diensten. Ook het Wit-Gele Kruis zal hier een onderkomen vinden. Daarnaast werkt de vzw Menos aan een rustoordproject met 120 bedden, een dagzorgcentrum voor bejaarden en een geronto-psychiatrisch expertisecentrum in samenwerking met het ZOL in Waterschei.

n 22

FMT Gezondheidszorg

Naar een autoluwe binnenstad

Duurzaamheid

De gemeente IJsselstein is de afgelopen decennia sterk gegroeid en werkt aan de ontwikkeling van haar binnenstad. Het Structuurplan binnenstad IJsselstein verwoordt de ambitie helder: realiseer een centrumgebied met een aantrekkelijke openbare ruimte en een kwalitatief goed aanbod van winkels en woningen.

Duurzaamheid leefde lang als containerbegrip in donkere congreszalen en werd omhuld met visionaire ideeën over hoe de burger en het bedrijfsleven anders moest, wilde en ging handelen. Langzamerhand lijkt dit werkelijkheid te gaan worden, met uiteindelijk gevolgen voor het parkeren.

Lees meer

Om bereikbaar te blijven en de kwaliteit van de openbare ruimte tot zijn recht te laten komen, is een parkeerbeleidsplan opgesteld. Dit beleidsplan geeft onder meer aan hoe strategisch wordt omgegaan met de bestaande parkeercapaciteit en de realisatie van parkeervoorzieningen. Het toevoegen van parkeercapaciteit in een dergelijke omgeving brengt een niet geringe financiële en organisatorische inspanning met zich mee. Verklaar hierbij het profijtbeginsel van toepassing op de parkeerexploitatie en een bestuurlijk complexe opgave is daar.

Lees meer

Er wordt veel georakeld, zelfs door grootheden in de branche, getuige recente tv-programma’s. Maar toch kan een oplettende burger zelf een aantal onmiskenbare trends waarnemen, door gewoon op straat op te letten. Zo lijkt de nieuwe generatie parkeerders minder geïnteresseerd in het bezit van een auto, maar acht toegang tot een individueel vervoermiddel op bepaalde momenten cruciaal. Met andere woorden: het auto-bezit en het autogebruik zal in belangrijke mate wijzigen. Autodelen zal verder groeien en ook het type vervoermiddel en de aandrijving daarvan zal wijzigen.

Spark analyseert parkeervraagstukken. Van auto’s en fietsen. Wij ontwikkelen samen met de opdrachtgever een oplossing die duurzaam is. Oplossingen die haalbaar zijn. Functioneel, technisch, organisatorisch, en natuurlijk ook financieel. Bij het ontwikkelen van onze visies, plannen en oplossingen houden wij altijd de (latente) wensen en verlangens van parkeerders in ons achterhoofd. Want als we voor deze groep de beste oplossing bedenken, is dat

Nieuwstraat 4 | 2266 AD Leidschendam | T 070 317 70 05

automatisch ook de beste oplossing voor onze opdrachtgevers.

info@spark-parkeren.nl | www.spark-parkeren.nl @sparkparking linkedin.com/company/spark-parking

N O R M E R I N G

Nieuwe praktijkgids medische ruimten De vernieuwde praktijkgids ‘Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten’ is er. Hij behandelt de doorgevoerde wijzigingen in de NEN 1010 zoals die in de vorige editie (uit 2004) nog als “aangekondigde wijzigingen” waren opgenomen. Deze is ontwikkeld door NEN in samenwerking met TNO en wordt aanbevolen door Josée Hansen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).

I

n de nieuwe versie is veel aandacht besteed aan duidelijke plaatjes, foto’s en overzichtelijke tabellen, die de elektrotechnische adviseurs en installateurs helpen bij het veilig maken en houden van medisch gebruikte ruimten volgens de nieuwste versie van de (elektrische) installatienorm NEN 1010. Een aantal onderwerpen (naar hoofdstukindeling) van deze veelomvattende gids wordt in dit artikel kort behandeld. De gids bevat die onderwerpen die in de praktijk interpretatieproblemen geven en geregeld consequenties hebben voor de doorloop van (nieuw) bouwprocessen. Deze praktijkgids kan naast de officiële norm(en) als ‘het’ hulpmiddel worden gebruikt, als men een medisch gebruikte ruimten gaat ontwerpen of (ver)bouwen, waarbij veel-

24

FMT Gezondheidszorg

Door: Ing. Mark van Abkoude

voorkomende valkuilen worden besproken. Risicoanalyse

Het eerste hoofdstuk besteedt onder meer aandacht aan verantwoordelijkheden en risicomanagement. Hierbij wordt met voorbeelden uitgelegd hoe bepaalde risico’s in te schatten en hoe men kan rekenen met risico’s om de eventuele gevolgen tot een acceptabel niveau te verlagen. Dit dient men te onderbouwen en vast te leggen in een risicoanalyse document. Biologische effecten

In het hoofdstuk “Elektriciteit en het menselijk lichaam” wordt aandacht besteed aan de “waarom vraag”: de reden waarom een installatie moet voldoen aan de verschillende eisen en normwaar-

De auteur, Mark van Abkoude, is werkzaam als lead auditor en inspecteur medische technologie bij TÜV Rheinland Nederland (voorheen TNO Quality). Hij is actief betrokken bij het (inter)nationale normalisatieproces over elektrische veiligheid in de medische omgeving. Daarnaast is hij docent van de NEN-cursus: “Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten”.

den. Hierin wordt ook het biologische mechanisme uitgelegd: de invloed van elektrische stromen op het menselijk lichaam. Ook worden de limietwaarden uitgelegd die in de norm als eis worden gesteld.

en word de relatie gelegd tussen die apparatuur en de elektrische installaties waaruit ze gevoed wordt. Besparen op transformatoren

Het ziekenhuis kan met het uitkomen van de NEN 1010+C1/A1+C1:2011 bepaalde medische ingrepen, waarbij het uitvallen van de netspanning in een elektrisch medisch toestel geen onacceptabel risico voor de patiënt kan opleveren, onder bepaalde restricties terugbrengen van ruimte klasse 2 naar ruimte klasse 1. Hiermee kan men in vergelijking met de oudere versie van de NEN 1010 significant kosten besparen, zonder dat er wordt ingeboet aan veiligheid.

gekeken. Na het uitvallen van het distributienet moet de elektrische installatie voor veiligheidsdoeleinde bijkomen. In de meeste gevallen zal dit een noodstroomaggregaat zijn, die binnen 15 seconde weer spanning op (de preferente delen van) het net terugzet. Dit houdt in dat, bijvoorbeeld in een operatiekamer, gedurende die 15 seconde “bijna alles” uitvalt. De operatielampen en vitale (levensondersteunende) elektromedische toestellen mogen slechts maximaal 0,5 seconde uitvallen. In de praktijk wordt deze tijd opgevangen door een UPS (Uninterruptable Power Supply, t=0). Een UPS is ook handig als het uitvallen van apparaten lang kan duren – bijvoorbeeld doordat het besturingssysteem opnieuw moet opstarten.

Netspanningscontinuïteit: beschermingstransformator versus UPS

Classificeren

Het boek behandelt niet alleen specifiek installatietechnische onderwerpen, maar ook belangrijke onderwerpen als het classificeren van medisch gebruikte ruimten. Hiervoor is een handige en duidelijke tabel opgenomen. Een medicus of een klinisch fysicus moet op basis van het medisch handelen de ruimte classificeren. Veelal gebeurt dit in samenspraak met de installatieverantwoordelijke.

Een rode lijn in dit boek is ‘netspanningscontinuïteit’. Op dat punt zijn namelijk essentiële veranderingen in de NEN 1010 aangebracht. Met het begrip ‘netspanningscontinuïteit’ doelt men in de NEN 1010 op netspanningscontinuïteit bij een aardfout in een ander toestel dat is aangesloten op dezelfde eindgroep. Een aardlekschakelaar zal dan aanspreken (de spanning zal wegvallen). Echter, als een beschermingstransformator wordt toegepast, zal de voedingsspanning op het levensondersteunende toestel blijven staan. Deze ‘netspanningscontinuïteit’ betreft dus niet de spanning van het openbare distributienet (energiebedrijf) of het wegvallen daarvan. Als die spanning uitvalt, zal naar de totale keten moeten worden

Accu’s in medische apparaten Als verlengstuk van het onderwerp “netuitval” wordt uiteengezet in welke medisch apparaten een accu zit. In de praktijkgids is een lijst opgenomen bij welke toestellen dit minimaal verplicht is. Het wel of niet verplicht zijn van een accu in een medisch apparaat staat echter los van de installatie eisen uit de NEN 1010. Gerelateerde onderwerpen

De praktijkgids bevat een tabel hoe men kan ‘upgraden’ van de “oude” S classificatie naar de nieuwe K classificatie. Overigens komt S1 niet overeen met klasse 1 en S2 niet met klasse 2. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan de operatiekamerbrand in Almelo. Ook wordt ingegaan

Aarden, vereffenen en geïsoleerd opstellen Het verschil tussen ‘aarden’ en ‘vereffenen’ wordt uitgelegd. Hoewel beiden gebeurt met een geel/ groen gekleurd draadje, zitten er toch belangrijke verschillen in. Een uitgebreid deel gaat over de ontwerpvalkuilen in medisch gebruikte ruimten, het voorkomen van (bouwaarde)lussen, het nut van geïsoleerd opstellen (veelal bouwkundige zaken) en wanneer men in databekabeling een galvanisch scheiding moet aanbrengen, etc. Installaties en de Medische apparatuur vormen een keten In een hoofdstuk over de veiligheid van medische elektrische apparatuur en systemen wordt de nieuwste editie van de IEC 60601-1 toegelicht FMT Gezondheidszorg

25

N O R M E R I N G op onderwerpen als medische gasinstallaties, luchtbehandelingsinstallatie, elektrochirurgie, di­a­lyseruimten en incidenten met medische apparatuur. Verder worden onderwerpen zoals stekerbaar installeren en het verrichten van metingen in medisch gebruikte ruimten behandeld. Bouwkundige zaken, waaronder vloerbedekking

Over de elektrische eigenschappen van vloerbedekking is veel verwarring. Dat is ook niet zo vreemd, want duidelijke normen die specifiek over dit onderwerp gaan zijn nauwelijks te vinden. De betreffende eisen zijn verdeeld over meer normen en lijken elkaar tegen te spreken. Normen die gaan over elektrostatica zeggen vaak terloops iets over vloeren. In de praktijkgids worden een paar belangrijke zaken uitgelegd zoals de maximale bovengrens en de minimale ondergrens qua elektrische geleidbaarheid. Een veel terugkomend probleem is dat ‘partijen’ voor een elektrische geleidende vloer (ECF) kie-

zen waarbij het risico op een te lage vloerweerstand groot is. Als men spreekt over de ondergrens is de veiligheidseis 50 kΩ. Dit komt overeen met een maximale stroom (< 5 mA) door het lichaam waarbij men nog los kan laten. In de praktijkgids wordt uiteengezet dat de vloer een belangrijke stroom beperkende beschermingsrol speelt in diverse foutcondities. Afvoeren van statische lading Het afvoeren van statische ladingen via een vloer is een tweede aspect. Hierbij speelt de bovengrens van de geleidbaarheid de hoofdrol. Deze bovengrens werd in de ingetrokken norm NEN 3134:1992 op 1 MΩ gesteld. In het verleden had men te maken met explosiegevaarlijke gassen, waardoor de medisch gebruikte ruimte aan dezelfde eisen moest voldoen als een explosiegevaarlijke ruimten zoals bijvoorbeeld munitieopslagplaatsen. Omdat deze explosiegevaarlijke gassen werden gebruikt in operatiekamers en Intensive Care’s werd het onterecht gekoppeld aan de toen bestaande classificatie S3. Onterecht, want dit heeft niets met elkaar te maken. Als men last heeft van statische oplading (omdat men bijvoor-

adv. 9 x 12,8 cm:advertentie 9 x 12,8 cm

12-01-2009

Medisch elektrische scheiding met gezond verstand

Compacte energiezuinige trafo(verdelers) voor medisch elektrische scheiding in geclassificeerde ruimten volgens NEN1010-7/A3 en netwerkisolatoren voor scheiding van data-installaties volgens IEC60601-1

Informatie: info@geveke-besturingstechniek.nl

26

FMT Gezondheidszorg

11:22

beeld niet kan voldoen aan een luchtvochtigheid van tenminste 50 %) kan men maatregelen nemen/eisen stellen aan een vloerbedekking. Nu is het lastige dat de luchtvochtigheid niet meer in de genoemde normen wordt genoemd. Daarom is het verstandig om een zogenaamde dissipatieve vloer (DIF) toe te passen met een weerstandswaarde tussen de 1 MΩ (1.106 Ω) en 100 MΩ (1.108 Ω). Een vloer die ruim voldoet aan de minimale ondergrens (Arbo) en die voldoende statische lading kan laten afvloeien (afvoeren). De praktijkgids gaat ook in op de bepalende rol die schoeisel en kleding hebben bij het ontstaan van statische oplading. n

Dit artikel geeft een beknopt overzicht van de 246 pagina tellende praktijkgids. Voor meer informatie of bestellen, ga naar www.nen.nl/evmr Voor wie zich nog verder wil verdiepen in de veiligheid van elektrische installaties in medisch gebruikte ruimten, bieden TNO en NEN ook praktische cursussen en bedrijfstrainingen op dit gebied.

Congres

Mobile Healthcare 12 en 13 december | EXPO Houten Kennispartners:

Het Mobile Healthcare Congres & Expo belicht de kansen van mobile devices in de zorg en de talrijke nieuwe ontwikkelingen en oplossingen voor onder meer: > > > > >

Demissionair Minister van Volksgezondheid, Schippers: “Mobiele gezondheidszorg is vol groeikansen. De inzet van technologie in de zorg biedt voordelen zoals meer vrijheid, zelfredzaamheid en veiligheid voor de patiënt en een oplossing voor het naderende personeelstekort en de stijgende kosten in de zorg”.

Monitoring op afstand Videocommunicatie in de vorm van beeldtelefonie Online consultatie Management van patient data (Electronic Medical Record) Toegang tot elektronische medicatievoorschriften

Experts geven u hun visie op: > Kernpunten voor een geslaagde m-health > Kosten/baten voor de zorginstelling > Succesvolle business en partnership modellen > Wet- en regelgeving, uniformering en standaardisatie > Cultuur en draagvlak bij zorgvrager en medische professionals > Praktijkcases van kosteneffectieve en innovatieve m-health Dit event brengt de gehele value chain bij elkaar. Het 2-daagse congres en expo zijn gratis toegankelijk voor (ICT-)directeuren en artsen van zorginstellingen, beleidsmakers, zorgverzekeraars en farmaceuten.

Kijk voor het congresprogramma en sprekers op: www.mobilehealthcare.nl en schrijf u snel (kosteloos) in! Profileer u als leverancier, adviseur of partner op het gebied van mHealth! Bel voor meer informatie: Igor Dirkx, 06 - 29 52 44 28 | i.dirkx@euroforum.nl

Mobile Healthcare 2012 wordt mede mogelijk gemaakt door: PHONE PARTNERS

H E T

B O U W P R O C E S

Overeenkomsten in het bouwproces van een museum en een zorggebouw

Foto: Hermitage Amsterdam.

Door: Henk Postema en Fred Penders

FMT gezondheidszorg sprak in de Hermitage te Amsterdam met Pieter van Empelen en Bert Beijersbergen. Het werd een geanimeerd gesprek waarin Van Empelen enthousiast vertelde over ‘zijn’ Hermitage en zijn visie op het bouwproces, die, volgens Beijersbergen, ook voor de zorg van toepassing is. Over de rol van de opdrachtgever en de beperking van de rol van een managementbureau waren Van Empelen en Beijersbergen het volledig met elkaar eens. Goed opdrachtgeverschap is een vak, een plezierig vak. In dit interview leest u hoe Van Empelen en Bert Beijersbergen daar tegen aankijken.

“De bouw van een museum kan alleen een succes worden als er een goed plan is en de ontwikkeling van dat plan kan niet worden uitbesteed maar moet het museum zelf oppakken. Ontwikkel als organisatie een eigen visie op wat het beste is voor nu en voor de toekomst en benut daarbij alle aanwezige kennis binnen de eigen organisatie. Betrek externe expertise zo beperkt mogelijk en alleen daar waar het in de eigen organisatie ontbreekt. Wees kritisch op de inbreng van de externe deelnemers” aldus Van Empelen. Beijersbergen geeft aan dat exact het zelfde geldt voor de bouw van een ziekenhuis of verpleeghuis, ook daar moet de organisatie eerst zelf heel goed vaststellen wat er nodig is. “Wat is de visie van het ziekenhuis of verpleeghuis op de marktontwikkelingen en hoe kan het daar op inspelen”. Strategische keuzes van de opdrachtgever

Beijersbergen: “voor ziekenhuizen/verpleeghuizen ligt het nu bovendien anders dan in het verleden. In het verleden 28

FMT Gezondheidszorg

konden ziekenhuizen/verpleeghuizen zorgeloos bouwen volgens regelgeving van de overheid. Dat is voorbij, nu moeten eerst strategische keuzes en businessplannen worden gemaakt. Beijersbergen is het volledig met Van Empelen eens dat hiervoor het beste een team vanuit het huis kan worden gevormd. Van Empelen: “Adviezen van derden zijn vaak kopieën van andere projecten; weinig vernieuwend en onvoldoende afgestemd op het project waar het om gaat. Zorg daarom dat er mensen van uit het huis in het team zitten die weten wat er in het huis omgaat en vergeet daarbij niet de facilitaire dienst! Stel dan zelf het programma op. Zorg ook voor de goede ‘toon’ in het team en voor voldoende draagvlak in de organisatie. Beijersbergen is het daar mee eens maar ziet daar wel een verschil tussen ziekenhuizen en een museum. In een ziekenhuis werkt veel hoog opgeleid personeel en vind dan maar eens een breed draagvlak voor een ingrijpend plan.

voor je het weet moeten de plannen worden herzien en dat kost meestal veel geld”. Het maken van de juiste keuzes wordt volgens Beijersbergen steeds lastiger. Hij beschrijft de situatie van een ziekenhuis waarin de afweging moet worden gemaakt om op de huidige locatie een daghospitaal te maken en op de andere locatie het ziekenhuis te concentreren. Beijersbergen geeft aan; “het gaat dan om zwaarwegende besluiten met grote consequenties voor de ziekenhuisorganisatie. Daar moet je als ziekenhuis eerst ruim de tijd voor nemen voordat je met bouwplannen begint. Planvorming Hermitage

Van Empelen bevestigt dat het maken van de juiste keuze niet gemakkelijk is en dat planvorming doorzettingsvermogen vraagt. Hij schets de ontwikkeling van de Hermitage. In 1998 besloot het bestuur Een goed ontwerpteam is de van Verpleeghuis Amstelhof dat het gebouw verantwoordelijkheid van de opdrachtgever, niet langer geschikt kon werken met plezier! worden gemaakt voor verpleging, dat de bewoners zouden verhuizen naar nieuwbouw of andere locaties van de stichting en dat het gebouw zou worden terug gegeven aan de Gemeente Amsterdam. De directeur van de Nieuwe Kerk, Ernst Veen, kwam toen op het idee er een dependance van de Hermitage in te vestigen. In een leeg deel van de Amstelhof is in 1999 na een korte verbouwing een kleine aanzet van de Hermitage gemaakt. Het duurde uiteindelijk nog tot 9 mei 2007 voordat de laatste patiënt vertrok. Op 14 mei 2007 startte de sloopaannemer en de bouw werd in juni 2009 afgerond. De periode van 1998/2007 is benut om de planvorming met businessplan en financiering rond te krijgen en de bouwplannen te ontwikkelen. Het financieren van de bouw zonder subsidie was zeker geen eenvoudige opgave. Vernieuwingen en uitdagingen

Ontwerpteam

Van Empelen; ‘Een gebouw moet zich dienstig tonen aan wat de bezoekers/patiënten/gebruikers prettig vinden met voldoende licht, lucht en regelmaat.” Beijersbergen sluit zich hierbij aan. “in ziekenhuizen/verpleeghuizen hadden we vroeger het ‘breitfuss model’ nu hebben we het over ‘healing environment’ wat zich onder andere vertaalt in gebouwen met veel glas en plaza’s. We hebben het dan echt over de uitdaging er iets goeds van te maken.” Hier en daar zien we daarvan al mooie resultaten.

Over de uitwerking van de plannen met de architect en de adviseurs heeft Van Empelen een duidelijke visie. Van Empelen: “Schakel de architect en de adviseurs pas in, nadat het plan en de businesscase zijn vastgesteld en zorg ervoor dat de personen die aan tafel zitten goede kennis van zaken hebben. Het mogen geen accountmanagers zijn die na elke ontwerpvergadering met een vragenlijst naar huis gaan om vervolgens bij de volgende vergadering met een langere vragenlijst weer terug te komen. In het ontwerpteam moeten de goede mensen zitten die in een open en goede sfeer met elkaar het ontwerp maken. Bij de keuze van de architect speelde kennis en ervaring een belangrijke rol. Alleen als de ontwerpteamleden met plezier mee doen is het goed en het is de taak van de opdrachtgever daarop toe te zien en zonodig in te grijpen”. Van Empelen is daarin heel duidelijk; “iemand die de verkeerde toon aan slaat past niet in mijn team. Alleen als alle verhoudingen goed zijn is het een plezier om aan het

Goede keuzes maken is moeilijk

Beijersbergen heeft recentelijk nog meegemaakt dat een gezondheidszorgorganisatie al opdracht had gegeven aan een architect terwijl de visie op de zorg nog niet was vast gesteld. Achteraf moet dan worden getoetst of het ontwerp past bij de zorgvisie. “De kans dat dan het plan goed aansluit bij de zorgvisie en de bijbehorende businesscase is heel klein en

FMT Gezondheidszorg

29

H E T

B O U W P R O C E S

project mee te werken en zullen de projectteamleden graag hun beste beentje voor zetten”. Kwaliteit en de rol van de opdrachtgever

De rol van de opdrachtgever is daarmee nog lang niet uitgespeeld maar vraagt om continue alertheid op het ontwerp; klopt de logistiek, is de kwaliteit goed? Van Empelen; “Jassen, tassen, plassen”, zeggen we altijd over de entree van het museum, of wel zit het ontwerp goed in elkaar en kloppen de logistiek en de uitvoering van het museum. Van Empelen is trots op de resultaten van de Hermitage waar, in een historisch pand, alles op de goede plaats ligt met de juiste routing met een regelmatig helder gangenstelsel, goede logistiek en goede kwaliteit. “Je kunt zien dat onze architect, Hans van Heeswijk, die nog bij Aldo van Eyck en Wim Quist in de leer is geweest, zijn vak verstaat. Dat zie je o.a. terug in de detaillering van de gevel en de structuur van de gangen, dat noem ik kwaliteit.” Met die kwaliteit heeft Van Empelen zich persoonlijk bemoeid. “Alleen als je als opdrachtgever bereid bent daarin veel inspanning en tijd aan te geven kan het resultaat goed worden. Kwaliteit zit in de details en je daarmee bemoeien vraagt veel tijd, zoals bijvoorbeeld de keuze van de wand-, vloer- en plafondafwerking. Die keuze is heel bepalend voor het eindresultaat. Hoe goed worden de installaties weggewerkt en welke verlichting wordt er gekozen? Zijn de installaties goed onderhoudbaar of vervangbaar? Klopt de brandbeveiliging of springen bij een brandmelding de deuren open en kunnen de kunstwerken zo worden mee genomen? Klopt de inbraakbeveiliging en kan het restaurant ook na bezoektijd worden gebruikt? Het inbrengen van de kennis en ervaring van de opdrachtgever speelt daarbij een belangrijke rol” aldus Van Empelen. Beijersbergen; “Voor een ziekenhuis of verpleeghuis is het niet anders is. Ook daar gaat het om de goede logistiek en kwaliteit van het ontwerp. Klopt de structuur van het gebouw? Is de logistiek van het gebouw goed? Liggen de poliklinieken, het priklab, de diagnostiek enz. enz. op de goede plaats of lopen patiënten van ‘hot naar haar’ naar de afdelingen waar ze moeten zijn en sluit het ontwerp van het ziekenhuis goed aan bij de organisatie van het ziekenhuis?” Ook hier ligt volgens Beijersbergen een belangrijke rol voor de opdrachtgever. Hoe meer tijd de opdrachtgever hier insteekt des te beter zal het resultaat worden.

30

FMT Gezondheidszorg

Zorg voor een goed bouwteam met goede verhoudingen

Na de planvorming volgt de bouw en komt het er op aan. Hoe vind je de juiste bouwpartners. “Bij de selectie van de juiste aannemers komt het aan op de juiste insteek”aldus Van Empelen, “wij hebben een aantal aannemers uitgenodigd om te laten zien wat het plan inhield en hoe enthousiast we er zelf over waren en hoe leuk het zou zijn om daaraan mee te werken. We hebben de aannemers daarna nog een paar keer uitgenodigd zonder over geld te praten, alleen om ons enthousiasme over te brengen en dat is ons gelukt. De Hermi-

tage is verbouwd door een familiebedrijf dat ons enthousiasme, om zo goed mogelijke kwaliteit te leveren, volledig heeft overgenomen. Het werd een bouwteam waaraan alle partijen met plezier hebben samen gewerkt en waarbij we met enige regelmaat iets bijzonders met elkaar hebben ondernomen. Een eigenwijze projectmanager die alle aannemers alleen maar op hun taken en verantwoordelijkheden wijst paste daar niet in. De verhoudingen waren goed. Vaak aan schort het daaraan en is er onduidelijkheid, wie de klant is en wie de opdrachtgever?” Goed opdrachtgeverschap is een vak, een leuk vak, daar zijn Van Empelen en Beijersbergen het volledig over eens. n

Pieter van Empelen

Bert Beijersbergen

Pieter van Empelen studeerde elektrotechniek aan de TH te Eindhoven en Nederlands aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Hij was in 1967 betrokken bij de oprichting van Cabaret Don Quishocking, voor welk gezelschap hij met een korte onderbreking tien jaar lang voornamelijk als pianist, componist en tekstschrijver werkte. Pieter van Empelen werd in 1977 directeur van het maritiem museum Prins Hendrik in Rotterdam, zat in het bestuur van de Stichting “Werf ‘t Kromhout” in Amsterdam, waar volgens oude technieken historische schepen worden gerestaureerd en waar hij verantwoordelijk werd voor de bouw van de nieuwbouw van het museum. Momenteel is Pieter van Empelen nog betrokken bij de bouw van het Stedelijk Museum te Amsterdam. Kwaliteit van een bouwproject zit volgens Van Empelen in de details en kan worden bereikt met een betrokken staf waarbij plezier in het werk voorop staat.

Vanuit de oorsprong bezig om mooie en goede gebouwen met kloppende interieurs te maken. Daar ligt zijn hart en ook zijn hartstocht en doel. Ondernemend ingesteld en in jaar 2000 met bouwbagage de zorg binnengestapt. Na vele bouw- en verbouwtrajecten van ziekenhuizen, GGZ-instellingen ervaring opgedaan met projectontwikkeling. Vanaf 2003/2004 aan de slag als bouwcoördinator / bouwdirecteur voor Raden van Bestuur van ziekenhuizen en GGZ-instellingen. Beijersbergen werkt op grond van bouwkennis -logistieke - financiële kennis maar bovenal met durf en overtuigingskracht om ziekenhuizen door de onzekerheid van het bouwtrajecten te coachen waarna het weer terug gaat in de lijn. De bouwstenen zijn daarbij het sluitstuk zijn van een langdurig traject wat daaraan vooraf moet gaan waarbij architect en de overige adviseurs pas dan aan tafel komen.

Van Empelen: “Schakel de architect en de adviseurs pas in, nadat het plan en de businesscase zijn vastgesteld.”

Beijersbergen heeft recentelijk nog meegemaakt dat een gezondheidszorgorganisatie al opdracht had gegeven aan een architect terwijl de visie op de zorg nog niet was vast gesteld.

I F H E

C O N G R E S

2 0 1 2

Ziekenhuisexcursie tijdens het IFHE Congres 2012

St. Olav Trondheim, indrukwekkende ‘gezondheidszorgstad’ Tijdens het congres van de IFHE (International Federation of Hospital Engineering) in april 2012 waren zoals gebruikelijk bij dergelijke congressen ook een aantal ziekenhuisexcursies gepland. Daarbij was ook het internationaal bekend staande St. Olav Ziekenhuis in Trondheim, dat model staat voor de Noorse opvattingen over ziekenhuisbouw.

V

oorafgaand aan de excursies zelf kregen de deelnemers een briefing op de congreslocatie, waar o.a. de managing director van het ziekenhuis een presentatie hield. De renovatie van het ziekenhuis omspant een periode van 2002 tot 2012 en zal in totaal 12,5 miljard Noorse Kronen gaan kosten (circa 1 miljard euro). St. Olav is een academisch/algemeen ziekenhuis en heeft een adherente bevolking van 270.000 burgers. Daarnaast verzorgt het ziekenhuis specialistische zorg voor een totale bevolkingsgroep van 600.000 personen in centraal Noorwegen. Het ziekenhuis heeft 1.000 bedden en ontvangt 370.000 bezoekers in de poliklinieken op jaarbasis. Het personeelsbestand bedraagt 8.000 medewerkers, waarnaast ook nog eens 2.000 studenten praktische ervaring opdoen.

Wat betreft demografische en economische ontwikkelingen kampt Noorwegen met vergelijkbare problemen als Nederland. In de afgelopen vijftig jaar is de gemiddelde leeftijd van de Noren met 7,2 jaar gestegen. Met de toenemende zorgvraag door die vergrijzing houden ook in Noorwegen de budgetten geen gelijke tred. Er moet met in verhouding minder geld en minder personeel méér worden gepresteerd. Het ziekenhuismanagement Afbeelding 1. Diverse klinieken verbonden met loopbruggen, met op de achtergrond het helikopterdek.

ziet dit echter als een uitdaging voor verbeteringen, efficiënter werken en een strikt veiligheidsbeleid dat moet leiden tot minder medische missers. Gesterkt met deze kennis vertrokken ruim 150 congresdeelnemers naar het ziekenhuis om daar in de twee groepen (architectuur en technologie) aan de excursie deel te nemen. Locatie in het stadscentrum

Er is bewust gekozen om het ziekenhuis op de bestaande locatie te herbouwen, deels omdat oude bouwmaterialen hergebruikt konden worden (o.m. beton van gemalen puin). Ook heeft de bevolking en het personeel aangegeven dat ze het ziekenhuis graag dichtbij wilden hebben en dus niet buiten de stad. Indien wel voor een locatie buiten de stad was gekozen, had dit zeker grote invloed gehad op de verkeersstromen van de stad. Het ziekenhuis, ontworpen door Ragnhild

Door: Pieter Kamp, Willem Boeke en Leo van Namen

Aslaksen, is gebouwd als een soort stadscampus, het bestaat uit verscheidene blokken die onderling verbonden zijn door middel van bruggen op de eerste etage en via keldergangen (plattegrond, zie afbeelding 1). In ieder blok zijn één of meer medische disciplines ondergebracht. De loopbruggen tussen de gebouwen zijn vooral ook bedoeld om tijdens de strenge winters binnendoor naar de diverse gebouwen te kunnen oversteken. Systematische indeling van de gebouwen

In totaal heeft het ziekenhuis ruim 200.000 m2 nuttig vloeroppervlak waarvan 30.000 m2 hergebruikt is. Van de afgebroken materialen is ruim 95% gerecycled. De universiteit speelt een belangrijke rol voor het ziekenhuis. Op een gemiddelde dag zijn er meer studenten aanwezig dan patiënten. Ondanks dat het een groot ziekenhuis betreft is toch geprobeerd om de menselijk schaal te handhaven. Zo zijn afdelingen opgedeeld in modules van 8 patiëntkamers (afbeelding 2) met een zusterpost. Lange gangen zijn met een knik aangelegd om visuele lijnen te breken. De opbouw van de blokken volgt telkens dezelfde systematiek (schematische indeling, zie afbeelding 3). De lobby en de kliniek bevinden zich op de begane grond, met meteen daarboven de operatiekamers en faciliteiten voor medisch onderzoek. De FMT Gezondheidszorg

31

I F H E

C O N G R E S

2 0 1 2

Afbeelding 2. Standaard eenpersoonskamer.

Afbeelding 4 .Uitgebreid gangenstelsel voor logistiek en techniek.

tweede verdieping wordt als technische etage en voor de wetenschappelijke afdelingen gebruikt. Daarboven bevinden zich de patiëntenkamers.

het publiek wordt onttrokken is er voor gekozen om voor de AGV’s geen aparte technische gangen te maken. Indien een persoon of obstakel voor een karretje komt stopt deze automatisch. Als de weg weer vrij is rijdt de AGV weer verder, als hij langere tijd stilstaat, gaat er een waarschuwingssignaal uit naar de technici dat er op een bepaalde positie een probleem moet worden opgelost. Bij de nieuwbouw heeft men op velerlei gebied gestreefd naar technologische optimalisatie, waarbij als wapenfeit werd genoemd dat het Olav Ziekenhuis een energiegebruik heeft van slechts 60% van wat in Noorwegen als standaard wordt beschouwd.

Technologisch vooruitstrevend

Het nieuwe ziekenhuis loopt in technisch opzicht voorop. In de kelderverdiepingen bevinden zich de technische ruimten, de servicetunnel en het gangenstelsel t.b.v. de logistiek (afbeelding 4). Het ziekenhuis bezit het grootste buizenpostsysteem ter wereld van ruim 10 kilometer lengte. Dit wordt gebruikt voor ongeplande transporten, maar ook bijvoorbeeld voor medicatieverstrekking. De medicatieverstrekking geschiedt door een PillPick machine die de aangevraagde geneesmiddelen automatisch bij elkaar zoekt en per buizenpost verstuurt. Ook de monsters voor het lab worden per buizenpost verstuurd. Bij ontvangst worden de buizenpostmodules automatisch geopend en leeggemaakt en wordt er een scheiding gemaakt tussen reguliere zendingen en spoedzendingen. Voor geplande en grote zendingen (o.m. linnengoed, afval, voeding) wordt er gebruik gemaakt van zogenaamde AGV’s (Automatic Guided Vehicles, afbeelding 5). Dit zijn zelfstandig opererende robotvoertuigen die standaard transportkarren op hun rug naar de plaats van bestemming brengen. Hoewel de meeste techniek aan het oog van Afbeelding 3. Indeling van de gebouwblokken.

32

FMT Gezondheidszorg

Opvallend gebruik van materialen en kleuren

Lopend door de diverse gebouwen valt het op dat er bepaald niet gewoekerd behoefde te worden met de vierkante meters. Bij aangrenzende gebouwen is er bewust voor gekozen met totaal verschillende gevelmaterialen te werken. Zo koAfbeelding 6. Afwisselende gevelmaterialen.

Afbeelding 5. AGV haalt container op. men we hout, steen en metaal gebroederlijk naast elkaar tegen (afbeelding 6). Aan de diverse gevels valt ook op dat er een zeer creatief kleurgebruik heeft plaatsgevonden. Dit kleurgebruik zet zich ook door in de kunstwerken die in de diverse gebouwen hangen (afbeelding 7) en zelfs tot in de kelderruimten is driftig met kleuren gewerkt. Afbeelding 8 toont een rij afvalcontainers, die ook van diverse tinten zijn voorzien. Volgens een medewerker van het ziekenhuis: “Dat komt er van als je een vrouw als architect hebt…..

Afbeelding 7. Kunstwerken met intens kleurengebruik.

Afbeelding 8. Afvalcontainers staan er gekleurd op.

Afbeelding 9. Nieuwbouw ziekenhuis Stokmarknes.

Is St. Olav de norm?

Het excursieprogramma van het congres bood de deelnemers ook nog de mogelijkheid een nieuwbouwproject van een 70 beds ziekenhuis in Stokmarknes te bezoeken. Echter, het was toen zaterdagmiddag, er was niemand op de bouwplaats aanwezig en om veiligheidsredenen was het betreden van het terrein niet toegestaan. De deelnemers aan de excursie hebben een kwartiertje buiten de bus gestaan en door de bouwhekken heen wat foto’s genomen (afbeelding 9). De zo

op afstand gemaakte vergelijking met St. Olav bevestigde echter wel de opvatting van de Noorse collega’s dat er hier en daar ook wel bescheidener wordt gebouwd. Over het geheel genomen bleef bij de Nederlandse deelnemers wel de indruk achter dat de rijkdom van Noorwegen, zich voor de bevolking ook vertaalt in hoogstaande en riant uitgevoerde gezondheidszorgvoorzieningen.

Met deze vraag bleven verschillende deelnemers aan de excursie achter. Wanneer de bouw en inrichting van het St. Olav worden beoordeeld komen toch wel termen als ‘zeer riant’ en ‘kostbaar’ naar voren. Noorse collega’s verzekerden ons echter dat dit zeker niet de standaard is voor alle Noorse ziekenhuisbouw. Daarnaast zouden door verregaande automatisering de exploitatiekosten relatief laag blijven.

n

Unieke inruilactie van Miele Professional

Ruil nu uw professionele vaatwasser of huishoudvaatwasser in, voor de beste professionele afwasautomaat voor de zorgsector. Uitermate geschikt voor verpleegafdelingen in verpleeg- en ziekenhuizen, kleinschalige woongroepen en groepswoningen.      

Korte programmatijden; tussen 6 en 23 minuten Twee beladingsniveau‘s Ingebouwde waterontharder Voorbereid op automatische vloeibare zeepdosering Zuinig met water en energie Lange levensduur

Nu met € 500,extra inruilpremie*! * Bij aankoop van een Miele professionele afwasautomaat G 7855 of G 7856. Geldig van 1 oktober t/m 31 december 2012. Prijzen exclusief btw.

Voor meer informatie: www.miele-professional.nl Telefoon: (0347) 37 88 84

Alle apparatuur van Miele Professional is KIWA gecertificeerd.

FMT Gezondheidszorg

33

KORT NIEUWS

Eerste complete CSA voor Miele professional Op dinsdag 30 oktober vond na een intensieve voorbereiding de opening plaats van de Centrale Sterilisatie Afdeling (CSA) in het Catharina Ziekenhuis te Eindhoven. Deze afdeling verzorgt de reiniging, desinfectie, controle en sterilisatie van alle re-usable instrumenten, die gebruikt worden tijdens de diagnostiek en behandeling van patiënten in het Catharina Ziekenhuis. Om hun krachtig partnership en gezamenlijke kwaliteitsmissie te onderstre-

pen, hebben de heer Batenburg, voorzitter van de Raad van Bestuur van het Catharina Ziekenhuis, en dr. Markus Miele, algemeen directeur van Miele & Cie. KG, de opening van de CSA verzorgd. Het is de eerste complete CSA die Miele Professional als totaalleverancier wereldwijd in opdracht kreeg en ingericht heeft. In editie 12 van FMT gezondheidszorg leest u meer over deze nieuwe CSA. n

Integrale archiefoplossing voor zorginstellingen Met de beeldmanagement oplossing syngo. share en de documentmanagement oplossing Siemens Health Archive, heeft Siemens Healthcare nu een – voor de Nederlandse markt uniek – integraal portfolio voor centraal beheer van zowel beelden als documenten binnen zorginstellingen. De op IHE profielen gebaseerde technologie van het product sense kan aanvullend worden ingezet voor regionale uitwisseling van de bestanden. De producten zijn complementair en zowel afzonderlijk als volledig geïntegreerd inzetbaar. Siemens Health Archive kan worden geïntegreerd met het EPD/ZIS én SAP, op basis van een gecertificeerde ArchiveLink. Naast klinische informatie biedt het pakket archiveringsscenario’s voor onder meer e-mail, financiële informatie, Office-documenten, personeelsdossiers en contracten. Zodoende wordt een totaaloplossing geboden voor archief- en documentmanagement, van zowel klinische als administratieve informatie. De beeldmanagement 34

FMT gezondheidszorg

oplossing syngo.share is een tweede generatie PACS (ofwel PACS-II). Schaalbaarheid van de oplossing blijkt uit een internationale referentielocatie die uitgegroeid is tot één van de grootste regionale multimedia archieven van Europa. Het voldoet volledig aan de internationale standaarden en tevens aan alle relevante IHE (Integrating the Healthcare Enterprise) profielen. Beelden worden gearchiveerd in een leveranciersonafhankelijk XDS(-I) compliant archief (‘Vendor Neutral Archive’) en kunnen ziekenhuisbreed worden geraadpleegd met de universele viewer, én regionaal worden uitgewisseld. Voor meer informatie: www.siemens.com

n

Service at Home-platform Ascom, specialist in kritieke communicatieoplossingen voor de gezondheidszorg, introduceerde Zorg op afstand. Dankzij beeldcontact begeleiden verpleegkundigen en mantelzorgers ouderen op afstand bij medicatie, het oefenen met zelfzorg of door het beantwoorden van praktische vragen. Zorg op afstand bevat bovendien welzijnsdiensten voor informatievoorziening, vermaakt en sociaal contact. Ascom breidt hiermee haar platform Service at Home verder uit. De module Zorg op afstand, ontstaan dankzij de samenwerking met Boomerweb, de specialist voor zorg op afstand en welzijn, brengt mensen dichter bij elkaar. Terwijl ouderen de regie houden, zijn zij zeker van de juiste zorg. De oplossing is cloud-gebaseerd en zodoende overal toegankelijk vanaf een pc, laptop, smart Phone of tablet. Via het scherm wordt eenvoudig een mantelzorger of verpleegkundige geraadpleegd. Zorgverleners kunnen ook onderling de situatie bespreken. Voor hulp in geval van nood maken ouderen eerst gebruik van de geborgde Ascom alarmeringsgateway in de woning. Aanvullend vraagt de zorgverlener of beeldcontact toegestaan is, zodat de situatie beter kan worden ingeschat. Tijdens het beeldcontact wordt er vertrouwelijke, vaak medische, informatie uitgewisseld. Het voldoet daarom aan de norm NEN 7510 voor informatiebeveiliging in de zorg. Voor meer informatie: www.ascom.nl

n

BeagleBoxx

Indoor-communicatiesysteem voor Maasstad Ziekenhuis Koning & Hartman heeft voor het Maasstad Ziekenhuis een zeer innovatief indoor-communicatiesysteem en een NEXEDGE communicatieoplossing voor de bedrijfsbeveiliging van het ziekenhuis geïnstalleerd en opgeleverd. Voor het in stand houden en beheren van dit systeem en communicatienetwerk is op 9 juli een Service Level Agreement (SLA) contract voor vier jaar getekend. Het Maasstad Ziekenhuis heeft onlangs verbeteringen aangebracht met betrekking tot de beveiliging en communicatiemogelijkheden. Dankzij deze communicatieoplossing kunnen werk-

nemers van het Maasstad Ziekenhuis bellen en gebeld worden op zijn of haar GSM binnen het ziekenhuis. Naast het GSM gebruik, is er ook een indoor- communicatiesysteem opgeleverd voor C2000 dekking, wat gebruikt wordt door de ambulance, politie en brandweer. Het Maasstad Ziekenhuis weet zich met deze innovatieve communicatieoplossing te onderscheiden van de meeste andere Nederlandse ziekenhuizen.

BeagleBoxx is een innovatief Informatie, Communicatie- en Entertainment service concept dat voor patiënten ‘het wachten wil verzachten’. Door gebruik te maken van de Apple iPad en het ruimste aanbod (kranten, boeken, films, games ….) voegt men gericht differentiërende waarde toe aan de kwaliteit en beleving van de service aan patiënten. Onderzoek toont aan dat een patiënt die opgenomen wordt gemiddeld 5 dagen in het ziekenhuis verblijft. Gedurende deze 5 dagen zal hij meer dan 70 uur niets te doen hebben. Patiënten zullen zich dus vervelen, en kunnen

n

Nieuwe website Innoselect Het selecteren van de juiste partner voor het bouwen, onderhouden of beheren van vastgoed is vaak een tijdrovende kwestie. De nieuwe website www.innoselect.nl belooft daar verandering in te brengen. Via deze site is het mogelijk snel de partners te vinden die aan de specifieke criteria van een opdrachtgever voldoen. Aan de hand van o.a. referentieprojecten kunnen opdrachtgevers beoordelen of een partner bij een project past. Innoselect is niet de zoveelste adressensite, maar een presentatiesite waar bedrijven zich kunnen on-

derscheiden door hun unieke professionaliteit, maar ook door hun visie op belangrijke maatschappelijke en economische aspecten zoals kostenoptimalisatie, duurzaamheid en menselijke maat, en biedt zoekende partijen kosteloos een selectiesysteem. De kosten voor aanbieders zijn gering. In My Innoselect kunnen bedrijven zelf hun account op elk gewenst moment aanpassen en nieuwe referentieprojecten plaatsen. Innoselect is mede een initiatief van FMT gezondheidszorg. n

AAL Awards uitgereikt Tijdens het AAL Forum 2012, in september gehouden in Eindhoven, is de Europese AAL Award uitgereikt. De jury koos voor het HELP-project. HELP staat voor Home-based Empowerment Living for Parkinson’s Disease Patients en is gericht om de kwaliteit van leven van parkinsonpatiënten zo lang mogelijk hoog te houden. Het project wordt gedragen door een ziekenhuis, universiteiten, onderzoekscentrum, mkb en telecomaanbieders uit Spanje, Israël, Italië en Duitsland. Ook ontvingen vier groepen jonge onderzoekers uit Europa de Young Researchers Awards. AAL

staat voor ambient assisted living; het stimuleren van innovatieve op ICT-gebaseerde producten die helpen bij het op een goede en gezonde manier ouder worden, thuis, onderweg en op het werk met als doel kwaliteit van leven, zelfstandigheid en deelnemen in de maatschappij te bevorderen. Het Europese Ambient Assisted Living (AAL) Joint Programma (www.aaleurope.eu) is opgezet om hiervoor innovatieve ICT-oplossingen te ontwikkelen en de vele onderzoeksprojecten financieel te ondersteunen. n

zich eenzaam en geïsoleerd voelen. Anderzijds hebben ziekenhuizen voortdurend te maken met budgettaire uitdagingen. Budgetten focussen op een uitstekende zorg, patiëntenentertainment en communicatieservices komen daardoor zelden op de eerste plaats. Door te kiezen voor de BeagleBoxx-services kunnen patiënten via mobiele technologie gebruikmaken van entertainment en communicatie, waarbij het gebruiksgemak centraal staat. Het doel van de service is om het welbevinden van de patiënt te verhogen. De oplossing om voor patiënten het wachten te verzachten is van de hoogste kwaliteit en dat tegen een competitieve investering. De boxx-service hoeft het ziekenhuis niet exclusief te reserveren voor de patiënten. Artsen en verpleegkundigen kunnen hier ook gebruik van maken. Ook de administratie bijvoorbeeld kan bij deze innovatieve en flexibele oplossing gebaat zijn. Voor meer informatie: www.beagleboxx.com n FMT Gezondheidszorg

35

N V T G

I N F O

NVTGINFO Kennismakingsbijeenkomst potentiële NVTG-leden Voor een kennismakingsbijeenkomst op 27 november 2012 zijn uitnodigingen verstuurd naar instellingen waar de NVTG nog geen lid heeft. Deze bijeenkomst staat echter ook open voor belangstellenden uit instellingen waar al iemand NVTG-lid is. Mocht u als NVTG-instellingslid een collega hebben waar het NVTG-lidmaatschap interessant voor is, vraagt het NVTG-bestuur u de kennismakingsbijeenkomst onder zijn/haar aandacht te brengen. Hieronder treft u de tekst van de uitnodiging aan.

voetlicht in meerdaagse congressen, studiedagen, masterclasses en cursussen. Voor het actuele aanbod verwijzen wij u naar de website www.nvtg.nl.

In een dynamische wereld van snel opeenvolgende handelingen in het werk en de sterke invloed van social media, is het soms prettig om even van persoon tot persoon te praten over actuele problemen. Helemaal als dit kan met collega’s uit andere zorginstellingen of met een bedrijf wat gerelateerd is aan de zorg. Dit allemaal in een ongedwongen sfeer en geheel vrijblijvend.

Tijdens deze bijeenkomst zullen wij u verder informeren over wat de NVTG voor u kan betekenen en wat de activiteiten zijn. Daarnaast zal de gastspreker Jochem Klijn van Netwerken.nl u het een en ander vertellen over netwerken en de kracht van een goed netwerk.

De NVTG biedt hiervoor hét collegiale platform aan professionals die zich bezighouden met het bouwproces en het beheren van zorgvastgoed. Specifiek aandacht krijgt daarbij de technologie, waar deze bijdraagt aan een comfortabele en veilige behandel- en/of woonomgeving van patiënten en cliënten. De NVTG staat primair voor kennisdeling en organiseert hiervoor diverse bijeenkomsten op zowel landelijk niveau als in zeven regionaal werkende kringen. In de belangstelling staande onderwerpen en specifieke thema’s komen voor het 36

FMT Gezondheidszorg

Om u de mogelijkheid te bieden om nader kennis te maken met de NVTG willen wij u uitnodigen voor (kosteloze deelname aan) de: “NVTG Kennismakingsbijeenkomst” 27 november 2012, 15:00 uur Van der Valk Hotel, Veluwezoom 45, te Almere

NVTG-Secretariaat: L.W. Schouten, Baars 12, 1261 PE Blaricum T: 035 526 0329 F: 035 523 4169 M :06 532 66 110 E: secretaris@nvtg.nl I: www.nvtg.nl

Ledenmutaties

Nieuwe leden • E.P.P. de Borst, bouwcoördinator, Amphia Ziekenhuis, Postbus 90158, 4800 RK Breda, 0765954064, e-mail: edborst@amphia.nl, kring West-Brabant/Zeeland • R. Bosch, teamleider, Bureau Veritas, Postbus 2620, 3800 GD Amersfoort, 088-4505500, e-mail: remco.bosch@nl.bureauveritas.com, kring Centrum • R. Broekman, manager facilitair bedrijf, Zorggroep Maas & Waal, Postbus 98, 6658 ZH Beneden Leeuwen, 048-7599600, e-mail: ruudbroekman@zmw.nl, kring Zuid • F. Schotman, sales manager, Kingspantarec, Visbeekstraat 24, B-2300 Turnhout, +32 14442525, e-mail: frank.schotman@kingspantarec.com, kring Zuid

U kunt zich aanmelden voor de bijeenkomst door een e-mail te sturen aan k.bijl@nvtg.nl. De bijeenkomst zal tot circa 18.00 uur duren en wordt afgesloten met een hapje en een drankje.

• B.G. Seffinga, hoofd facilitaire dienstverlening, Promens Care, Lauwers 17-19, 9405 BL Assen, 088-8789700, e-mail: b.seffinga@promens-care. nl, kring Noord

Met vriendelijke groet, Douwe Kiestra, Voorzitter NVTG.

• M.V. de Vries, algemeen directeur, TIBN Installatietechniek B.V., Postbus 28, 3950 AA Maarn, 034-3431644, e-mail: m.vries@tibn.nl, kring Centrum Opzeggingen • C.A.M. Heessels, Breda, kring West-Brabant/ Zeeland; J. Schultinga, Beilen, kring Noord. n

V C M

M E D I C A L

‘VCM Medical en Nihon Kohden een goede combinatie’ door: vcm medical

VCM Medical in Leusden verkoopt en onderhoudt medische diagnostische apparaten en accessoires op het gebied van Cardiologie, Neurologie, Gastro-enterologie en Urologie. “Wij zorgen voor goed werkende apparatuur bij onze klanten. Daartoe beschikken wij over de benodigde technische en functionele kennis over alle producten, installaties en daarnaast de gebruikerskennis om de verpleegkundigen op de juiste wijze te kunnen adviseren” aldus Albert Kramer, directeur.

O

p neurologisch gebied werkt VCM Medical met Nihon Kohden, een toonaangevende Japanse producent. Nihon Kohden heeft distributeurs in vrijwel elk land van de wereld en staat bekend om zijn kwaliteit en gebruiksgemak. Dit bedrijf draagt actief bij aan de ontwikkeling van de medische techniek. Researchmedewerkers van het bedrijf hebben gepubliceerd in vooraanstaande medische, technische en wetenschappelijke tijdschriften. VCM Medical levert een zeer groot aanbod aan Nihon Kohden producten en heeft sinds 1 november 2012 een product applicatiespecialist in dienst om klanten van een nog betere service te voorzien. NIEUW MEB-2300 Neuropack X1

Het nieuwste lid van de productfamilie – de Neuropack X1 – voldoet aan de hoogste eisen op het

gebied van uitrusting en gebruiksgemak. Hoogtepunten, zoals de 6- of 12 kanalen input versterkers en een vernieuwde toetsenbordfunctie, stellen de nieuwe normen in neurofysiologische diagnostiek. Polaris.one V2.0

Met de Polaris.one V2.0 en de bijbehorende EEGsoftware V50-91 is het mogelijk om eindelijk ook de oude EEG-1100-eenheden op te nemen in een Polaris.one netwerk. Zoals altijd, zijn vele andere verbeteringen gedaan voor het product die hieronder worden beschreven. Naast de nieuwe besturingssystemen is er één nieuwe eigenschap die moet worden gemarkeerd omdat deze een enorme impact heeft op het werk van de servicetechnici. Deze functie is de nieuwe ‘Support Collector’, een programma dat hopelijk zelden zal worden gebruikt. Het programma stelt zelfs een ongeschoolde gebruiker instaat om zijn/ haar probleem met alle relevante supportdata

naar u toe te sturen. Van hieruit kunt u het probleem zelf oplossen of contact met VCM Medical opnemen voor verder support. Nihon Kohden is dit jaar uiteraard te vinden op de MEDICA beurs in Dusseldorf, hal 9 – stand 9015. Wilt u meer weten? Kom gerust een kijkje nemen op de beurs, of neem contact op met VCM Medical via onderstaande gegevens. VCM Medical v.o.f. Hamersveldseweg 135 3833 GN  Leusden tel: 033 434 50 60 info@vcmmedical.nl www.vcmmedical.nl

FMT Gezondheidszorg

37

N V T G

‘ B I J S P I J K E R E N ’

Najaarsstudiedag

Crisisbeheersing vraagt veel aandacht De najaarsstudiedag van de NVTG op 4 oktober behandelde het thema crisisbeheersing. Hoe kun je de kans op een crisis verkleinen en hoe pak je een crisis aan als die optreed.

O

nder de sprekers waren experts met naam als Prof. Dr. Ben Ale, hoogleraar ‘Veiligheid en Rampenbestrijding’ aan de TU Delft, recent nog betrokken bij de stillegging van olieterminalbedrijf Odfiell en Prof. Dr. Leon Eijsman optredend als crisismanager in het Maasstad Ziekenhuis bij de problemen rond de klebsiella bacterie. Onder de leiding van de dagvoorzitter Niels van der Schaaf werd het een boeiende dag. Al is de crisisbeheersing nog zo goed, een ramp is niet te voorkomen. De vraag is: ‘zijn we goed voorbereid’ en als het vandaag goed voor elkaar hebben, ‘is het dan morgen ook nog goed’ en hoe zorgen we daar dan voor?

processturing en controles zijn vaak onvoldoende. Een goede crisismanager is er zich van bewust dat hij blind wordt voor de risico’s en dat alleen structurele controles werken. Denk maar eens aan de stadionbrand van het Euroborg Stadion dat met brandvertragende materialen is uitgevoerd maar waarbij de risico’s van brand, tijdens de openingswedstrijd tegen Ajax een ‘sfeeractie’ met zo’n vier ton brandbaar toiletpapier, ‘over het hoofd werd gezien’. Verantwoordelijkheid ziekenhuizen: ‘benoem risico-eigenaars’

Volgens Willem van Oppen van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV)

Door: Henk Postema en Wim van Gurp

gaat het vooral om goede communicatie. De boodschap komt vaak niet goed over. De ramp, vijfentwintig jaar geleden, met de Herald of Free Enterprise was een voorbeeld: door slechte communicatie bleven de boegdeuren openstaan. Van Oppen benadrukte het belang van een goed integraal brandveiligheidsplan waarbij de risico’s worden geïnventariseerd en risico-eigenaars worden aangesteld. De instellingen zijn zelf verantwoordelijk, voldoen aan wet- en regelgeving op zich is niet voldoende! De reconstructie van de brand bij Rivierduinen, waarbij drie patiënten om het leven kwamen, toonde aan dat aan alle brandveiligheidseisen werd voldaan, maar dat de instelling desondanks

Zijn zorginstellingen voldoende voorbereid op een ramp?

Prof. Ben Ale van de TU-Delft: “Risicobeheersing is een moeilijk vak. Je moet volhouden en als je dat goed doet gebeurt er niets, en ben je eigenlijk niet nodig”. De Raad van Bestuur wil geen risico’s en wil de risicobeheersing van een heel ziekenhuis graag op een A-viertje maar daarvoor is het toch echt te ingewikkeld. Ben Ale waarschuwt voor de wet van Murphy. Mensen zien risico’s door een roze bril maar ook risico’s met een kleine kans treden op. Ga ervan uit dat het fout kan gaan en zorg ervoor dat je dan goed bent voorbereid op risico’s van stroomuitval waardoor allerlei apparatuur niet meer functioneert. Hij waarschuwt ervoor dat ziekenhuizen over het algemeen niet goed scoren op de veiligheidsladder. De meeste ziekenhuizen zitten op het reactieve niveau en zouden meer in het calculatieve of proactieve niveau moeten zitten. De 38

FMT Gezondheidszorg

Drie sprekers tijdens de paneldiscussie. Vlnr: Willem van Oppen, Leon Eijsman en Hein Griffioen.

brand, waarbij een patiënte om het leven kwam. Bij het benoemen van de vermeende oorzaak: twintig jaar achterstallig onderhoud, komt er weerwoord. Piet Visser, in het ZGT verantwoordelijk voor techniek, laat vanuit de zaal weten dat een en ander anders ligt dan wordt gesuggereerd. Piet wordt uitgenodigd op het podium zijn verhaal te doen. Voor het eerst na het afhandelen van dit tragisch voorval, wordt er informatie uit de eerste hand in de openbaarheid gebracht. Anders dan de verhalen over slecht onderhoud die hardnekkig de ronde doen, geeft hij aan dat de oorzaak van de brand zeer waarschijnlijk ligt in de constructie van (het binnenwerk van) de pendel. Bij onderzoek van identieke pendels bleken dezelfde gebreken op meer plaatsen te worden gevonden. Alle soortgelijke pendels zijn daarop aan nader onderzoek onderworpen en zo nodig aangepast. Douwe Kiestra, voorzitter NVTG, bedankt de dagvoorzitter Niels van der Schaaff. niet goed was voorbereid op een brand. De conclusie van de onderzoeksraad luidde dat de BHV van de instelling beter had moeten zijn afgestemd op de situatie. Michel Du Bois van verpleeghuis Maassluis liet aan de hand van een voorbeeld zien dat het ook goed kan gaan. Daarvoor is wel nodig dat er voldoende budget is voor goede opleiding en oefening van de BHV. Leo Pors coördinator infectiepreventie van de Rivas Zorggroep te Gorinchem benadrukte het belang van actieve monitoring op bacteriën. Zo worden patiënten uit het buitenland niet alleen Willem van Oppen tijdens zijn presentatie.

op MRSA gescreend maar ook op BMRO’s (bijzonder resistente Micro-organismen). Weerwoord

Organisatieadviseur Hein Griffioen is geïnteresseerd in de wijze waarop eindverantwoordelijken van zorginstellingen calamiteiten binnen hun organisatie hebben gemanaged. Hij interviewde een zestal bestuurders over hun ervaringen met een ‘ramp’ die zich in hun organisatie voordeed en publiceerde daarover. Eén casus betrof die van het ZGT Almelo: de OK-

Betrokkenheid en gezond verstand

Prof. dr. Leon Eijsman is een ervaren crisismanager, door meerdere organisaties ingehuurd om orde op zaken te stellen. Daar waar het fout gaat, blijkt een in het oog springende gemeenschappelijke factor de (vaak zelfs letterlijk) ‘grote afstand van de bestuurders tot de werkvloer’ te zijn. Kantoren van directies die soms in aparte gebouwen zijn gelegen en/of achter gesloten deuren, waartoe slechts enkele bevoorrechten toegang hebben. Deze bestuurders zien het onheil niet aankomen, of hebben er een geheel eigen kijk op, die niet strookt met wat op de werkvloer realistisch is. Een belangrijk advies van Leon aan bestuurders en directies is: werk met betrokkenheid, toewijding en ga altijd aan de slag met een flinke dosis gezond verstand. Discussie tot slot

De studiedag werd besloten met een paneldiscussie tussen de inleiders Eijsman, Griffioen en Oppen, onder enthousiaste leiding van de dagvoorzitter Niels van der Schaaff. De zaal reageerde zeer betrokken op de geponeerde stellingen waardoor er een geanimeerde discussie ontstond.

n FMT Gezondheidszorg

39

M E D I S C H E

T E C H N O L O G I E

Lustrumcongres Health & Technology Door: Wim Wijdenes

Dagvoorzitter Bart Blokhuis van Medtech partners stelt zich de vraag “hoe lossen we op dat we briljant zijn in technologische innovatie, maar dat we de innovatie niet op de markt kunnen brengen?”. Blokhuis doet ook een oproep: “Koopt Nederlandse waar, zo helpen wij elkaar”, om even­tuele aanbestedingen niet voor een paar euro minder naar een buitenlandse producent te laten gaan, zoals soms gebeurt.

J

oris van den Hurk, voorzitter “Holland Health Tech”, ziet een viertal trends: vergrijzing en meer chronische ziekten, toenemende vraag naar zorg, niet gezond genoeg leven en het verwachten van betere keuzemogelijkheden. Daarnaast twee grote uitdagingen voor de zorg: de explosieve kostenontwikkeling en het tekort aan arbeidskrachten. Het Zorginnovatieplatform (ZIP) stelde in 2009 in haar adviesrapport “Zorg voor mensen, mensen voor de zorg” dat de zorg in 2025 kampt met een tekort van 450.000 FTE. Van den Hurk noemt vier voorbeelden van medische technologie die hierbij kan helpen. Het plaatsen van wegwerpbare sensorstickers in luiers, deze geven aan wanneer de luier verzadigd is, kan in verpleeghuizen geschat 200 miljoen besparen. Het behandelen van prostaatkanker met invasieve radiotherapie, even effectief en minder bijwerkingen, kan ook 10 miljoen opleveren. Minimaal invasieve operaties, bijvoorbeeld hartoperaties via een katheter, kunnen het aantal dure en arbeidsintensieve ligdagen beperken. Als vierde voorbeeld: het toepassen van telehealth en telecare (zorgop-afstand) in de thuisomgeving van de patiënt.

40

FMT Gezondheidszorg

“De cost gaet voor den baet uyt”

Cor Spreeuwenberg, vice voorzitter IMDI-koepels: In 15 jaar zal de zorgvraag met 50% toenemen, terwijl de ontgroening in 15 jaar zal zorgen voor 5% minder handen aan het bed. In 2025 zal 24% van de beroepsbevolking zorgwerker zijn, in 2010 was dat 15%. Ook wordt het zorgbudget geschat op 20% van het bnp in 2025 tegenover 13% in 2010. Daarmee staan duurzaamheid en houdbaarheid van de zorg onder druk. Dat geldt overigens niet alleen voor Nederland, maar voor de gehele EU. De oplossing voor de zorg in Nederland is een organisatorische, sociale en technologische vernieuwing. Dat kan door het zorgaanbod efficiënter te maken en de precisie, snelheid en bruikbaarheid van de diagnostiek te verbeteren. Maar ook door organisatieveranderingen als extramuralisering, wijkzorg en flexibilisering in netwerken. Verder kunnen de mogelijkheden van zelfzorg en mantelzorg verder onderzocht worden. Het menselijk brein als voorbeeld

Bart ter Haar Romeny van TU/e vertelt over nieuwe beeldtechnieken die onderzoekers in staat hebben gesteld de technieken en filters die ons visuele brein voor beeldvorming gebruikt steeds beter te doorgronden en te begrijpen. En deze wetenschap kan de beeldtechnieken als “diffusion tensor imaging” (DTI), vooral gebruikt voor het visualiseren van hersenbanen, weer verder verbeteren. Zo kan ruis onderdrukt worden en kunnen delen die wel behandeld moeten worden onderscheiden worden van delen die juist ontzien moeten worden. Of gezonde delen onderscheiden worden van aangedane delen. Daarmee kan in de behandeling van epilepsie voorkomen worden dat gedeeltelijke blindheid optreedt en kunnen de juiste banen gevonden worden voor hersenstimulatie van Parkinson patiënten.

peld moeten worden, zoals jongeren aan ouderen. Maar ook huizen zullen intelligenter gemaakt moeten worden, voor een hogere zelfredzaamheid thuis. We gaan van een kenniseconomie naar een transformatie-economie, we zullen moeten gaan samenwerken zoals in het project “Slimmer leven 2020. Ook wordt nagedacht over “Experiential Design Landscapes”: hoe je de fysieke omgeving zo kunt inrichten dat deze uitdaagt tot een gezonde leefstijl. Bijvoorbeeld een trap waarbij de treden als pianotoetsen werken. Slapen zonder apneu Gezond ouder worden

Oscar Rietkerk van TNO buigt zich over het onderwerp “gezond ouder worden, een duurzame adoptie van gezond gedrag”. Vrij vertaald luidt de gezondheidsdefinitie van Huber uit 2011: “In staat zijn tegenslagen aan te kunnen”. Maar de patiënt moet ook leren omgaan met de gevolgen van een ziekte of aandoening en daarbij geholpen worden: “Gevolgengeneeskunde”. De visie vanuit TNO is dat mensen met een chronische aandoening zelfredzaam hun zorg organiseren, dat professionele zorg zo dicht mogelijk bij huis geleverd wordt, passend bij het functioneren en het participeren van de patiënt. Verder stelt technologie de patiënt in staat contact te houden met het (in)formele netwerk. Een voorbeeld daarvan is e-cardiocare waarbij patiënten met chronisch hartfalen op afstand gemonitord kunnen worden, waardoor én patiënten meer inzicht in hun ziekte krijgen én zorgverleners weten welke patiënt op een bepaald moment de meeste zorg behoeft (op basis van de uitgelezen waarden). Slimmer leven 2020

In het kader van “een open en innovatief ecosysteem” ziet Anne Landstra van Brainport Development heil in een samenvoeging van allerlei functies die je kunt monitoren. Bijvoorbeeld in het project “zorgcirkels”, de Kempen: het gezamenlijk organiseren van nachtzorg met zorgdomotica en een zorgcentrale kan mensen veiligheid en assistentie bieden, bijvoorbeeld het bewaken van het dag- en nachtritme van dementerenden. Met minder menskracht en meer innovatiekracht kun je van alles bereiken wat niet ten koste gaat van de kwaliteit van zorg. De technologie die dat mogelijk maakt is een economische kans. Slimmer leven 2020 kent drie inhoudelijke programmalijnen: zelfredzaamheid mensen, preventie en gezondheidsbevordering en geïntegreerde cure en care. Transformatie van zorg én onszelf

Een fundamentele omslag is nodig om de uitdagingen in de gezondheidszorg het hoofd te bieden, betoogt Caroline Hummels van TU/e: meer mensen zullen afhankelijk zijn van een steeds duurdere gezondheidszorg, betaald door steeds minder mensen. Verschillende groepen zullen gekop-

De NightBalance is een Slaap Positie Trainer. Met wisselende trilpatronen en een trilsterkte op basis van slaapgedrag, krijgt de patiënt actieve feedback en wordt voorkomen dat deze op de rug slaapt. Het apparaat geeft een trilling als de patiënt in een staat van natuurlijke alertheid verkeert, een inslaapperiode op de rug is instelbaar en er hoort een trainingsprogramma bij. Zo stimuleert het de therapietrouw en met software kan zowel de patiënt als de arts zien hoe je geslapen hebt. Als startend bedrijf heeft van Beest de nodige hobbels moeten nemen met NightBalance. De financiering bleek moeilijk, zeker als je nog geen staat van dienst hebt, en de subsidies zijn óf gericht op een technisch product óf op klinisch onderzoek: klinisch onderzoek op een technisch product valt tussen wal en schip. Dokterstas 2.0

Michiel Oderwald van TNO wil een dokterstas 2.0 waarmee, zoals ook de NZa wil, de eerstelijnsdiagnostiek versterkt kan worden: snelle onderzoeksuitslagen ter voorkoming van onnodige verdere diagnosestellingen. Meer van deze eerstelijnsdiagnostiek zou een netto besparing van 900 miljoen kunnen opleveren. Een goede poortwachtersfunctie bij de huisarts: testwaardes naast diagnoses, naast anamnese en het “pluis niet pluis gevoel”. Er zijn 17 essentiële meetwaarden die binnen vijf minuten gemeten moeten kunnen worden. Wel geldt: hoe ernstiger, hoe minder vals negatieven getolereerd worden(wel ziek, geen doorverwijzing). Medische technologie is geen kostenverhoger

Yves Verboven, directeur EHTI: historisch gezien is de geneeskunde gegroeid van een op ervaringen gebaseerde geneeskunde, zoveel mogelijk doen, naar een meer op bewijzen van werkzaamheid gestoelde geneeskunde, waarbij meer goed dan kwaad gedaan wordt. Nu komen we in de fase waar we ons af gaan vragen of een bepaalde ingreep het waard is, of deze voldoende waarde toevoegt. De perceptie is echter dat medische technologie alleen maar kostenverhogend is. Onderzoek hierover is niet eensluidend, de ene keer lijkt deze voor de ene onderzoekspopulatie de kosten te verhogen, de andere keer te verlagen. Wat blijft staan is dat medisch technologie steevast 1% van het bnp blijft uitmaken, en daarmee niet de alsmaar stijgende zorgkosten kan verklaren. n FMT Gezondheidszorg

41

W E R E L D P R I M E U R

ArteMis camera maakt tumoren zichtbaar:

Oplichtende tumoren tijdens operatie ‘Met beeldvormende technieken als CT, MRI en PET kun je tegenwoordig bijna alles zien, maar zodra je in de operatiekamer komt, kan je deze technieken niet eenvoudig gebruiken. En juist bij patiënten met kanker wil je tijdens de operatie de tumoren goed zichtbaar maken’. Aan het woord is Clemens Löwik, hoofd Moleculaire Endocrinologie en Moleculaire Beeldvorming van het Leids Universitair Medisch Centrum. ‘We hebben overal op de wereld gezocht naar een camera voor beeldgestuurd opereren. We vonden die uiteindelijk in Nederland.’

L

öwik: ‘De ArteMis camera van Quest Innovations kwam toevallig op ons pad. De camera is oorspronkelijk ontwikkeld voor het zichtbaar maken van bloedvaten, met het doel het aanprikken van bloedvaten van te vroeg geboren kinderen en nadelige gevolgen van misprikken bij chemokuren te voorkomen. Wij zagen in deze camera mogelijkheden voor het zichtbaar maken van tumoren tijdens operatie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van nabij-infrarode fluorescerende stoffen (NIRF probes) die specifiek aan tumorweefsel binden, waardoor dat zichtbaar wordt tijdens een operatie.’ Het onderzoekprogramma MUSIS waaraan Löwik leiding geeft en waarbinnen de camera verder is ontwikkeld , komt voort uit het CTMM-programma (Center for Translational Molecular Medicine). De camera wordt momenteel ook in de VS gebruikt in het Memorial Sloan Kettering Cancer Center (MSKCC). Löwik: ‘Zoals gezegd maakt de camera gebruik van nabij-infrarood licht en kan enkele centimeters diep kijken omdat licht met deze golflengte veel minder wordt tegengehouden door weefsel. De methode heeft nog andere belangrijke voorDe ArteMis ontving kortgeleden de CE-markering, dat betekent dat het voldoet aan de regels die Europese wetgeving aan dergelijke apparaten stelt. 42

FMT Gezondheidszorg

delen: minder achtergrondstoring, minder verstrooiing en minder autofluorescentie. De ArteMis MI is multi-inzetbaar: handzaam, handbediend en je kunt er een standaard endoscoop of laparoscoop opzetten en is tevens te gebruiken bij open chirurgie. Om achtergrondsignalen en

Door: Wim Wijdenes

autofluorescentie te minimaliseren, moet je signalen van verschillende golflengten van elkaar kunnen onderscheiden, dit noemen we “spectral unmixing”. Je hebt hiervoor drie verschillende camera’s nodig of één camera, zoals de ArteMis die wij gebruiken, met een prisma die vijf verschil-

gen van dien, zoals lymfoedeem, waarbij levenslang vochtophoping in de arm plaatsvindt. We willen dat deze nieuwe techniek de standaardbehandeling wordt. De nieuwe uitdaging is nu een andere nabij-infrarode fluorescente kleur te kunnen geven aan de tumor zodat je snel kan zien of de lymfeklier al dan niet tumorcellen bevat. Je kan dit doen door een fluorescente stof toe te voegen aan bestaande antistoffen of geneesmiddelen die de eigenschap hebben dat ze zich specifiek binden aan bepaalde tumorcellen, de zogenaamde tumor specifieke probes. De regelgevers van de FDA zien deze combinatie als nieuwe stof en dan moet je via toxiciteitsstudies de niet-giftigheid aantonen. Een dergelijke studie moeten we vooralsnog zelf betalen, al is de lichtgevende stof zelf gratis. We zijn nu bezig om de toxiciteit­ Wij zagen in deze camera mogelijkheden voor het zichtbaar maken van studie te gaan doen.’ Het LUMC tumoren tijdens operatie. beschikt daartoe over een GMP faciliteit, hetgeen inhoudt dat het centrum stoffen zelf onder de schoonste condilende golflengtes tegelijk kan onderscheiden. Andere voordelen die deze camera heeft is dat het ties kan maken en testen. Löwik: ‘We proberen beeld direct zonder enige vertraging wordt weer- fluorescente toevoegingen en nieuwe lichtgevengegeven en dat elke pixel van de sensor over- de probes versneld goedgekeurd te krijgen door eenkomt met een beeldpixel, tot op een micron de FDA. Er is een grote groep mensen in Amerika waaronder ook Nobelprijswinnaar Roger nauwkeurig.’ Y. Tsien die zich hier ook mee bezig houdt. Zijn groep en de groep van John Frangioni, waar wij Goedkeuring lichtgevende probes Löwik: ‘Bij kanker is het zeer belangrijk de lymfe- mee samenwerken, hebben nu ook fluorescente klier te vinden waarop de tumor zijn afvoer heeft stoffen ontwikkeld die specifiek aan zenuwen een omdat in deze klier, de poortwachterklier, de eer- andere kleur kunnen geven. Het sparen van kriste uitzaaiingen te vinden zijn. Bij het opsporen tiek weefsel, door het zichtbaar te maken, doen van de poortwachterlymfeklier is de camera al toe we bij galblaasoperaties nu al met de urineleider, te passen in combinatie met de nabij-infrarood dan kunnen we die tijdens de operatie ontzien. fluorescerende stof ICG, vooralsnog het enige Eind 2012 hopen we een goedgekeurde antistof te door de regelgevers van de FDA toegestane flu- hebben die specifiek de tumor herkent en kleurt. orescentiemiddel. Het ICG wordt vlak bij de tu- Onze verwachting is dat door deze ontwikkelinmor ingespoten en vindt zijn weg via de lymfeva- gen het radicaal verwijderen van al het aanwezige ten naar de poortwachterlymfeklier waar het zich tumorweefsel veel zal verbeteren waardoor niet tijdelijk ophoopt. Met een geoptimaliseerde dosis alleen het aantal heroperaties zal afnemen maar ICG kunnen we de poortwachterlymfeklier doen hopelijk ook de levensverwachting van kankeroplichten. Bij borstkanker volstaat een kleine in- patiënten. cisie in de oksel om de lichtgevende poortwachterlymfeklier te vinden en te verwijderen. Vroeger ArteMis klaar voor marktintroductie moesten alle lymfklieren er uit, met alle gevol- We praten met Hendrik Jan van Es en Richard

Meester, respectievelijk financieel en algemeen directeur bij Quest Innovations. Zij vertellen dat er oorspronkelijk een camera was ontwikkeld om zuurstof te kunnen meten om zo, op afstand, aderen te kunnen visualiseren. Al snel bleek de camera te mooi en geavanceerd voor dit doel en waren er goedkopere en handzamere apparaten die hetzelfde konden. Eenmaal in contact gekomen met Clemens Löwik bleek een heel andere toepassing mogelijk: het zichtbaar maken van kanker. Daarvoor moest het apparaat wel doorontwikkeld worden. Het moest handzamer worden en technisch aangepast: Het optische gedeelte, de software en de lichtbron werden aangepast om de kankercellen zichtbaar te kunnen maken. De ArteMis ontving kortgeleden de CE-markering, dat betekent dat het voldoet aan de regels die Europese wetgeving aan dergelijke apparaten stelt. Voor Quest Innovations betekent dit dat niets meer een verdere marktintroductie in de weg staat. De nieuwe website www.Quest-MI. com is als we bellen net in de lucht. Na drie tot vier jaar investeren en doorontwikkelen is het nu tijd om de markt op te gaan. In het LUMC wordt de camera al gebruikt voor vrouwen met borstkanker om de poortwachterlymfeklier op te sporen. Buiten de toepassing voor open chirurgische ingrepen is ook een laparoscoop ontwikkeld, waarmee ook minimaal invasieve operaties met ‘fluorescent imaging’ kunnen worden uitgevoerd. Deze techniek is een grote stap voorwaarts. Naast deze toepassing kan het apparaat ingezet worden bij maag- of leverkanker, maar ook bij het zichtbaar maken van de doorbloeding in bijvoorbeeld brandwondweefsel. Voor deze nieuwe toepassingen moeten wel, in samenwerking met chirurgen, verschillende protocollen ontwikkeld worden. Ook kan de camera ingezet worden om te zien of er bloedingen optreden na hersteloperaties van aderen. Elke nieuwe toepassing vereist wel een technische doorontwikkeling: met name de camera en de lichtbron moeten aangepast worden aan de specifieke toepassing.

n FMT Gezondheidszorg

43

B E D R I J V E N I N D E X Adviesbureau

Fleminglaan 10 2289 CP Rijswijk Postbus 1211 2280 CE Rijswijk T: +31 (0)88 - 374 0000 F: +31 (0)88 - 374 0010 E: contact@deerns.nl I: www.deerns.nl _______________________________

A. P. (Alex) de Block de Block Consultant Duizendblad 16 - 8607 EA Sneek T:  +31 (0)6 417 480 88 F: +31 (0)8 471 990 78 E: alex@deblockconsultant.nl I: www.deblockconsultant.nl _______________________________

Valstar Simonis Veraartlaan 4 2288 GM Rijswijk T: 070 307 22 22 F: 070 307 22 07 E: rijswijk@valstar-simonis.nl I: www.valstar-simonis.nl _______________________________

VAN LOOY GROUP NV Noordersingel 19 B – 2140 Antwerpen T: +32 3 235 35 08 E: info@vanlooy.com I: www.vanlooy.com _______________________________

Carrier Airconditioning Benelux BV
 Rijndijk 141
 2394 AG Hazerswoude-Rijndijk
 T: +31 (0) 71 – 341 71 11 
 E: info@carrier.nl
 I: www.carrier.nl/klimaatoplossingen

afbouw (droge)

Fermacell BV Loonse Waard 20  6606 KG Wijchen Postbus 398 6600 AJ Wijchen  T: +31 (0)24 649 51 11 F: +31 (0)24 649 51 26 E: fermacell-nl@xella.com  I: www.fermacell.nl

alarmering

Goudsbloemvallei 31 5237 MH Den Bos Postbus 417- 5201 AK ‘s-Hertogenbosch T: (073) 641 13 00 / F: (073) 642 43 16 I: www.swebru.nl _______________________________

EGM adviseurs Wilgenbos 20 3311 JX Dordrecht T: +31(0)78 633 06 60 E: info@egm.nl I: www.egm.nl T: twitter@EGMarchitecten.nl _______________________________

New Bridges (Softamed Nederland B.V.) Calandstraat 44 3316 EA Dordrecht T: (078) 654 87 87 F:(078) 654 87 88

architecten DWA installatie- en energieadvies Duitslandweg 4 2411 NT Bodegraven T: 088 – 163 53 00 E: dwa@dwa.nl I: www.dwa.nl ______________________________

Volantis B.V. Sint Jansweg 20c (Villa Flora) Postbus 470 5900 AL  VENLO T: 077 - 351 55 51
 F: 077 - 354 87 41
 E: venlo@volantis.nl _______________________________

44

FMT Gezondheidszorg

Twynstra Gudde Postbus 907 3800 AX Amersfoort T: 033 4677777 F: 033 4677666 E: info@tg.nl I: www.twynstragudde.nl

airconditioning

Trane Airconditioning B.V. Postbus 58 3760 AB SOEST T:  +31 35 6039 300 _______________________________

RS |Roeleveld-Sikkes Architects Alexanderstraat 1 2514 JL Den Haag T:  +31 70 346 9508 F: +31 70 361 7442 E: office@roeleveld-sikkes.eu I: www.roeleveld-sikkes.eu _______________________________

Artès architecten Hereplein 6 Postbus 949 9700 AX GRONINGEN T: 050-318 21 02 E: info@artes.nl I: www.artes.nl _______________________________

EGM architecten Wilgenbos 20 3311 JX Dordrecht T: +31(0)78 633 06 60 E: info@egm.nl I: www.egm.nl T: twitter@EGMarchitecten.nl _______________________________

de Jong Gortemaker Algra Las Palmas, Wilhelminakade 310 3072 AR Rotterdam Postbus 51113 3007 GC Rotterdam T: 0102973030 E: info@djga.nl I:  www.djga.nl _______________________________

Alberts & Van Huut B.V. Keizersgracht 169 1016 DP Amsterdam T: +31 (0) 20 - 6220082 E: info@albertsenvanhuut.nl I: www.albertsenvanhuut.nl

BESCHERMINGSTRANSFORMATOREN

Geveke Besturingstechniek Barajasweg 60 1043 CP Amsterdam Postbus 820, 1000 AV Amsterdam T: 020-5829111 F: 020-5822496 E: info@geveke-besturingstechniek.nl

beveiliging

Ascom (Nederland) B.V. Postbus 40242 3504 AA Utrecht T:. (030) 240 91 03 / F: (030) 241 19 46 E: info@ascom.nl I: www.ascom.nl

BOUWMANAGEMENTBUREAU

InterBouwconsult bv. Duwboot 9 3991 CD Houten T: 030 6361009 E: info@interbc.nl I: www.interbouwconsult.nl

BRANDWEREND GLAS

VETROTECH SAINT-GOBAIN BENELUX Hulsenweg 21, 6031 SP Nederweert Postbus 15, 6000 AA Weert T: +31 (0)495-57 44 35 F: +31 (0)495-57 44 36 I: www.vetrotech.nl

deuren

Vestiging Doorwerth Record Automatische Deuren B.V. Cardanuslaan 30 Postbus 67, 6865 ZH Doorwerth T 026-3399777 F 026-3399770 info@record-automatischedeuren.nl www.record-automatischedeuren.nl Vestiging Oosterhout Record/Van Nelfen Deurtechniek Houtduifstraat 6 Postbus 565, 4900 AN Oosterhout T 0162-447720 F 0162-447730 _______________________________

elektrotechniek Vari-Doors Schuifdeursystemen gedistribueerd door: Berkvens B.V.                                                       tel. +31 (0) 493 499 911                                            Limburgia B.V.                                                      tel. +31 (0) 493 441 410 _______________________________

KONE Deursystemen B.V. Accustraat 21, Veenendaal Postbus 94, 3900 AB Veenendaal T: 0318 - 53 23 33 F: 0318 - 53 23 39 E: deursystemen@kone.com I: www.kone.com/nl _______________________________

cleanrooms

Cleanroom Combination Group bv Postbus 87, 5570 AB Bergeijk T: 0497 - 55 65 65 E: info@cleanroomcg.nl I: www.cleanroomcg.com

Besam Nederland B.V., Postbus 8155, 6710 AD Ede T: 0318 - 69 89 69 E: info@besam.nl I: www.besam.nl _______________________________

Boon Edam Nederland B.V. Postbus 26, 1135 ZG Edam Ambachtstraat 4, 1135 GG Edam T: 0299 38 08 08 F: 0299 37 28 59 I: www.boonedam.nl _______________________________

communicatie

Mpluz Kerkhofstraat 21 5554 HG Valkenswaard T: 040 - 20 89 227 F: 040 - 20 89 245 E: Info@Mpluz.nl I: Mpluz.nl

Metaflex Doors Europe Postbus 300 7120 AH Aalten  Nederland tel: +31 (0)543-477333 fax: +31 (0)543-477222 I: www.metaflex.nl _______________________________

Limburgia Utiliteitsdeuren B.V. Postbus 65, 5710 AB Someren Broekstraat 1, 5711 CT Someren T: 0493 441 410 F: 0493 441 429 E: info@limburgia.nl I: www.limburgia.nl

ITBB Toppers in techniek. It Dok 19 8447 GL HEERENVEEN T: 0513-650088 E: info@itbb.nl I: www.itbb.nl

energie

E.ON Benelux Dr. Holtroplaan 2-28 5652 XR Eindhoven I: www.eon.nl/zakelijk

facilitymanagement

Egemin Consulting NV Baarbeek 1 2070 Zwijndrecht T: +32 3 641 12 12 F: +32 3 641 13 13 E: info@egemin.be I: www.egemin.com

GEBOUWBEHEERSYSTEMEN

domotica

corRosiebescherming

Blygold Nederland B.V. Postbus 10, 3991 KA Houten, T: 030 634 43 10 F: 030 634 43 11

Bender Benelux BV Takkebijsters 54 4817 BL BREDA T: +31-76-5878713 F: +31-76-5878927 E: benderbenelux@benderbenelux.com I: http:/www.benderbenelux.com _______________________________

Berkvens B.V. Postbus 2 5710 AA - Someren T: 0493 49 91 11 F: 0493 49 62 95 E: info@berkvens.nl _______________________________

Van Dorp zorg en welzijn Koraalrood 161 2718 SB  Zoetermeer 0900-9070707 I: www.vandorpzorgenwelzijn.nl

Sauter Building Control Nederland BV Postbus 20613, 1001 NP Amsterdam T: 020 - 587 67 00 I: www.sauter-controls.com _______________________________

FMT Gezondheidszorg

45

B E D R I J V E N I N D E X huisvesting

Priva Zijlweg 3 2678 LC De Lier Postbus 18 2678 ZG De Lier T: +31 (0)174 522 600 F: +31 (0)174 522 700 E: contact.priva@priva.nl I: www.priva.nl _______________________________

Honeywell Building Solutions Lange Amerikaweg 55, 7332 BP  Apeldoorn Postbus 243, 7300 AE Apeldoorn T: + 31 (0) 55 549 499 F: + 31 (0) 55 542 728 E: Info.hbs.nl@honeywell.com I: www.honeywell-buildingsolutions.nl

GROOTHANDEL

Technische Unie B.V. Bovenkerkerweg 10-12 1185 XE Amstelveen Postbus 900 1180 AX Amstelveen T: 020 - 545 03 45 F: 020 - 545 02 50 E: communicatie@technischeunie.com I: www.technischeunie.com

hang- en sluitwerk

ASSA ABLOY Nederland B.V. Postbus 40, 4940 AA Meerval 3 - 5 4941 SK Raamsdonksveer T: +31 (0)88 - 639 46 00 F: +31 (0)88 - 639 46 75 E: info@assaabloy.nl I: www.assaabloy.nl

46

FMT Gezondheidszorg

Wagenbouw B.V. Rivierdijk 2 3361 AP Sliedrecht Postbus 98 3360 AB  Sliedrecht T: 0184 – 411 766 E: info@wagenbouw.nl I: www.wagenbouw.nl

luchtbehandeling

Royal HaskoningDHV George Hintzenweg 85 Postbus 8520 3009 AM Rotterdam www.royalhaskoningdhv.com

it & software

_______________________________

Grontmij Nederland B.V. De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt T: +31 30 220 79 11 E: info@grontmij.nl I: www.digitaaldossierzorgvastgoed.nl _______________________________

Bussman Verhuur B.V. JJzerwerf 1 6641 TK  Beuningen T: +31 (0)24-6790102 F: +31 (0)24-6790101 E: info@bussman-verhuur.nl I: www.bussman.nl

Ultimo Software Solutions bv Waterweg 3 8071 RR Nunspeet T: +31(0)341 – 423737 F: +31(0)341 – 421172 E: info@ultimo.net I: www.ultimo.net/nl

KLIMAATPLAFONDS

Interalu Nederland BV. Seeligsingel 7 4811 CN Breda T: 0031 – (0)76 513 99 97 F: 0031 – (0)76 514 19 79 E: : info@interalu.eu I : www.interalu.eu

ingenieursbureaus

Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. Rijksstraatweg 59 7231 AC  Warnsveld T: 0575 - 58 15 00 F: 0575 - 52 91 22  I: www.wolterendros.nl _______________________________

_______________________________

HygroTemp B.V. Edvard Munchweg 25 1328 MA Almere T: +31(0)36 5383020 F: +31(0)36 5377551 E: info@hygrotemp.nl I: www.hygrotemp.nl

MEDISCHE APPARATUUR

klimaattechniek

ICT

Detron Healthcare Solutions Postbus 313 4940 AH Raamsdonksveer T: 073 - 750 15 32 E: info.healthcare@detron.nl

Altena Group Postbus 135, 5140 AC  Waalwijk  Keurweg 10,  5145  NX  Waalwijk                                                       T: (+31) 0416 670 700 
 F: (+31) 0416 670 709
 E: post@altena.com

ITBB Toppers in techniek It Dok 19 8447 GL HEERENVEEN T: 0513-650088 E: info@itbb.nl I: www.itbb.nl

landschapsarchitecten

MTD Landschapsarchitecten Postbus 5225 5201 GE  ’s-Hertogenbosch T: 073-6125033 F: 073-6136665 E: vandenakker@mtdls.nl I: www.mtdls.nl

Mindray Medical International Drs. W. van Royenstraat 8 3871 AN Hoevelaken The Netherlands Tel: 033-25 44 911 Fax: 033-25 34 280 Mobile: 06-12 333 467 _______________________________

Toshiba Medical Systems Nederland  Postbus 119, 2700 AC Zoetermeer  Zilverstraat 1, 2718 RP Zoetermeer  T: 079- 368 99 99  F: 079-3689090  E: tmsnl@tmse.nl  I: www.toshiba-medical.nl _______________________________

medische gassendistributie systemen Stöpler Instrumenten & Apparaten B.V. Middenwetering 1, 3543 AR Utrecht Postbus 2445, 3500 GK Utrecht T: 030 264 49 11 F: 030 261 37 66 E: info@stopler.nl I: www.stopler.nl

MEDISCHE PERSLUCHT

Dräger Medical Netherlands B.V. Postbus 874 2700 AW Zoetermeer T: +31 793 464 800 F: +31 793 422 747 E: gms@draeger.com I: www.gasmanagementsystems.nl

OPLEIDINGEN

Hogeschool Rotterdam G.J. de Jonghweg 4-6 3015 GG Rotterdam T: 010 794 48 90 I: http://gezondheidszorgtechnologie.nl

oproepsystemen

Verkerk Groep Postbus 49 3330 AA Zwijndrecht T: 078 610 77 00 E: info@verkerk.com I: www.verkerkgroep.nl

PARKEER­VOOR­ZIENINGEN

OPERATIEKAMERS

MEDISCHE PRODUCTEN

Berko Kompressoren Havenweg 14 6603 AS Wijchen T: 024 - 641 11 11 F: 024 -642 15 72 E: info@berko-perslucht.nl I: www.berko.eu _______________________________

B.Braun Medical B.V. Postbus 659, 5340 AR Oss Euterpehof 10, 5342 CW Oss T: +31 (0)412 67 24 11 F: +31 (0)412 67 24 90 E: info.bbmnl@bbraun.com I: www.bbraun.nl

MEDISCHE gassen

Linde Healthcare Benelux De keten 7 Postbus 325, 5600 AH Eindhoven T: +31 40 28 25 825 F: +31 40 28 16 875 I: www.linde-healthcare.nl

_______________________________

Vanguard Healthcare Rob van Liefland Benelux & Nordic E: rvanliefland@vanguardhs.com M: +31 6 54 78 58 76 W: www.vanguardhs.com

Spark Nieuwstraat 4 2266 AD Leidschendam T: 070-3177005 E: info@spark-parkeren.nl I: www.spark-parkeren.nl

sanitair

mobiele operatiekamers

Partner van Dräger BOGE KOMPRESSOREN B.V. Spaceshuttle 8B 3824 ML Amersfoort T: +31 33 456 15 86 F: +31 33 453 01 36 E: benelux@boge.com I: http://www.boge.com/nl/

Cleanroom Combination Group bv Postbus 87, 5570 AB Bergeijk T: 0497 - 55 65 65 E: info@cleanroomcg.nl I: www.cleanroomcg.com

Interflow De Stek 15 1771 SP Wieringerwerf T. (0227) 60 28 44 F. (0227) 60 31 65 info@interflow.nl www.interflow.nl _______________________________

Sanitair Consultancy Nederland Van Abcoudehof 73 3911 BM RHENEN T: 06 -204 241 51 veening.scn@veening.org

stralingswering

NETWERKINFRASTRUCTUREN

Forehand Netwerken Driemanssteeweg 174 3084 CB Rotterdam T: 010-240 41 21 / F: 010-240 41 20 E: info@forehand.nl I: www.forehand.nl

Vokes-Air BV Nijverheidsweg 15, 3401 MC IJsselstein Postbus 309, 3400 AH IJsselstein T : 088-8653427 - F : 088-8653400 E : infonl@vokesair.com www.vokesair.com _______________________________

ontwikkelaar

BAM Utiliteitsbouw bv Contactweg 60 1014 BW  Amsterdam T: (020) 410 84 10 F: (020) 410 84 11 E: noordwest@bamutiliteitsbouw.nl I: www.bamutiliteitsbouw.nl

INTEC shielding Waarderweg 44, 2031 BP Haarlem Postbus 141, 2000 AC Haarlem T: 023 531 9039 / F: 023 531 4821
 E: intec@intos.nl I: www.intec.nl

Dräger Medical Netherlands B.V. Postbus 874 2700 AW Zoetermeer T: +31 793 464 800 F: +31 793 422 747 E: gms@draeger.com I: www.gasmanagementsystems.nl

FMT Gezondheidszorg

47

B E D R I J V E N I N D E X telecare systemen

Tunstall Healthcare Oslo 28 2993 LD Barendrecht T :0180-696 696 F: 0180- 696 699 E: marketing@tunstall.nl I: www.tunstall.nl

verpleegoproep

Heijneman Medical BV Postbus 408 3400 AK IJsselstein T: 088 11 81 000 / F: 088 11 81 081 E: info@heijnemanmedical.nl I: www.heijnemanmedical.nl _______________________________

THERMOHARDENDE KUNSTSTOFFEN

Bolidt Kunststoftoepassing BV Nijverheidsweg 37 3341 LJ Hendrik Ido Ambacht T: 078 - 684 54 44 E: info@bolidt.nl / I: www.bolidt.nl

INTOS interieurmakers Waarderweg 44, 2031 BP Haarlem Postbus 141, 2000 AC Haarlem T: 023 531 9039
 F: 023 531 4821
E: intos@intos.nl I: www.intos.nl

Vacuümpompen / vacuüminstallaties

TOEGANGSTECHNIEK

ADT Fire & Security  Hoofdkantoor Vlierbaan 6-12  2908 LR Capelle aan den IJssel T:  +31(0)88 - 260 28 99  F: +31(0)88 - 260 24 90 M: +31(0)6 – 525 35 302 E: dvzijl@tycoint.com I: www.adtfireandsecurity.nl

Vestiging Doorwerth Record Automatische Deuren B.V. Cardanuslaan 30 Postbus 67, 6865 ZH Doorwerth T 026-3399777 F 026-3399770 info@record-automatischedeuren.nl www.record-automatischedeuren.nl Vestiging Oosterhout Record/Van Nelfen Deurtechniek Houtduifstraat 6 Postbus 565, 4900 AN Oosterhout T 0162-447720 F 0162-447730

TOTAALINRICHTING

Rooms For Care bv Postbus 87 - 5570 AB Bergeijk De Waterlaat 2 – 5571 MZ Bergeijk T +31 (0)497 – 55   61 11 E info@rooms-for-care.nl I www.rooms-for-care.nl _______________________________

48

FMT Gezondheidszorg

verlichting

Nora flooring systems B.V. Belgiëstraat 14 5171 PN Kaatsheuvel T: 0416-286140 I: www.nora.com/nl

Vescom Nederland B.V. Sint Jozefstraat 20, 5753 AV Deurne Postbus 70, 5750 AB Deurne T: +31 493 350 767 F: +31 493 350 779 E: nederland@vescom.com I: www.vescom.nl

wasmachines Philips Nederland B.V. Divisie Lighting Postbus 90050 5600 PB Eindhoven T: Licht infoservice: +31 (0) 40 27 87 500 E: lichtmail@philips.com I: www.lighting.philips.nl _______________________________

Waldmann B.V. Lingewei 19 4004 LK Tiel T: +31-344-631019 F: +31-344-627856 I: www.waldmann.com

BWT Nederland B.V. Energieweg 9 2382 NA Zoeterwoude T +31 (0)88 750 90 00 F +31 (0)88 750 90 90 _______________________________

vloeren

wandbekleding

Becker Druk- en Vacuümpompen B.V. Postbus 573, 8440 AN Heerenveen Eurolaan 11, 8466 SM Nijehaske T: 0513-651800 / F: 0513-651855 E: info@beckerdvp.nl I: www.beckerdvp.nl

waterbehandeling

Miele Professional Postbus 166, 4130 ED Vianen T: 034-73 78 884 F: 034-73 78 429 www.miele-professional.nl E: professional@miele.nl

Pure Water Group Korte Hei 3 4714 RD  Sprundel T: 0165 348 252 F: 0165 348 254 I: www.purewatergroup.com

45%

BESPAART U MEER DAN

ActieAAnbieding

Nog niet eerder konden wij onze kasten met ingebouwde VarioTilt™ draagwand tegen zo‘n gunstige prijs aanbieden. Gebruik deze kans om uw afdelingen van nieuwe kasten te voorzien of om oude kasten te vervangen.

koRTING oP DE BRUToVERkooPPRIjS!

De kasten zijn uitgevoerd in het beproefde Topline-design, dat staat voor de hoogste kwaliteit. Deze kasten waren de afgelopen jaren de bestverkochte opbergkasten voor ziekenhuizen en andere zorginstellingen.

De aanbieding is geldig van 1 november 2012 tot 1 januari 2013. Zie voor meer informatie: www.shs-eu.com/45procent Stanley Healthcare Solutions is een toonaangevende producent van archief- en materiaalbeheeroplossingen in de gezondheidszorg. Wij leven kasten, planken, modulen, functie- en transportwagentjes en RFID-ondersteunde materiaalbeheersystemen. Stanley Healthcare Solutions staat bekend om zijn hoge kwaliteit. Al meer dan 100 jaar staan onze Scan Module-producten voor hoogwaardige archief- en logistieksystemen in ziekenhuizen. © 2012 Stanley Healthcare Solutions Europe. 05-66029.NL

Stanley HealtHcare SolutionS europe i Tel: +31 306 345 345 | Fax: +31 306 345 300 i SHS-NeTHerlaNdS@SbdiNc.com

COLOFON

AGENDA NOVEMBER TVVL Techniekdag 2012 21 november 2012, Congrescentrum De Cantharel, Apeldoorn Inlichtingen: www.tvvl.nl

VTDV TD

Topics in Intensive Care 12 – 13 december 2012, de Werelt, Lunteren Inlichtingen: www.topicsinic.nl

JANUARI 2013

MAART Elektro Vakbeurs 5 – 7 maart 2013, E venementenhal, Venray Inlichtingen: www.evenementenhal.nl

Beurs Domotica & Slim Wonen 21 – 22 november 2012, Evoluon, Eindhoven Inlichtingen: www.smart-homes.nl

Vakbeurs Facilitair 16 – 18 januari 2013, Brabanthallen, Den Bosch Inlichtingen: www.holapress.com

Beurs Zorg & ICT 2013 13 – 15 maart 2013, Jaarbeurs, Utrecht Inlichtingen: www.zorg-en-ict.nl

Masterclass ‘Anders ondernemen in de Zorg!’ 22 november 2012, Coevorden Inlichtingen: www.nvtg.nl

Installatie Vakbeurs 29 – 31 januari 2013, Evenementenhal, Gorinchem Inlichtingen: www.evenementenhal.nl

Aqua Nederland Vakbeurs 19 – 21 maart 2013, Evenementenhal, Gorinchem Inlichtingen: www.evenementenhal.nl

‘Het laatste BIM congres’ 22 november 2012, Jaarbeurs, Utrecht Inlichtingen: www.bouwendnederland.nl

Klimaatvak 29 – 31 januari 2013, Evenementenhal, Gorinchem Inlichtingen: www.evenementenhal.nl

APRIL

Zorg voor Energie 28 november 2012, Thermo Staete, Bodegraven Inlichtingen: www.dwa.nl/zorgvoorenergie

FEBRUARI

DECEMBER

Smart Lighting 2013 6 – 8 februari 2013, City of Arts & Sciences, Valencia, Spanje Inlichtingen: www.smartlighting.org

Elektro Vakbeurs 11 – 13 december 2012, Evenementenhal, Hardenberg Inlichtingen: www.evenementenhal.nl/hardenberg

Internationale Bouwbeurs 2013 4 - 9 februari 2013, Jaarbeurs, Utrecht Inlichtingen: www.bouwbeurs.nl

Installatie Vakbeurs 16 – 18 april 2013, Evenementenhal, Venray Inlichtingen: www.evenementenhal.nl NVTG Congres 2013 18 – 19 april 2013, Evoluon, Eindhoven Inlichtingen: www.nvtg.nl

Bezoekadres: Bogardeind 219 5664 EG Geldrop Volg FMT Gezondheidszorg via Twitter: twitter.com/fmtmagazine FMT Gezondheidszorg wordt gemaakt met medewerking van o.a. NVTG, VTDV en KIVI NIRIA. FMT Gezondheidszorg verschijnt 10x per jaar. Uitgever: Cor van Litsenburg Eindredactie: Wim van Gurp NVTG Redactieraad: Mw. B. (Barry) S. van der Graaf W. (Wim) van Gurp Ing L. (Leo) van Namen Ing. G. (Fred) T.J.M. Penders Ir. H. (Henk) C. Postema FMT komt tot stand met redactionele medewerking van: Ir. René Drost CEIM Drs. L. (Leendert) van der Ent Ir. G. (Geert) Geleijnse Prof. dr. ir. J (Jos) Lichtenberg A. (Astrid) Melger Dr. ir. M. (Masi) Mohammadi G. (Gabriël) van Neerven Drs. F (Floor) Scholten Drs. A. (Alinda) Wolthuis F. (Frank) van Wijck W. (Wim) Wijdenes Fotografie: Jasper Scheffers, Peter Bouritius. e.a. Vormgeving: Peter Bouritius Advertenties: T +31 (0)513 68 48 08 E sales@fmtgezondheidszorg.nl

ADVERTENTIE-INDEX

Medische Technologie: Jacques Beelen T +31 (0)6 51108895 Druk: Scholma Druk

Atlas Copco

2

Metaflex Doors Europe

AT Osborne

12

Miele-professional 33

Besam Nederland bv

51

Mobile Healthcare 2012

27

Abonnementen: Nederland: e 107,50 België e 117,50 Buiten Europese Unie: e 169,50

11

Olympus Nederland bvw

8

Losse nummers e 15,95

Cleanroom

52

Dräger 10

Spark 23

Geveke Besturingstechniek

Stanley Healthcare Solutions Europe

49

VCM Medical

37

26

Grontmij 9

50

FMT Gezondheidszorg is een uitgave van: Van Litsenburg BV Eendenven 14 5646 JN Eindhoven T +31 (0)40 29 30 186 M: +31 (0)653 310657 E info@fmtgezondheidszorg.nl I www.fmtgezondheidszorg.nl

FMT gezondheidszorg

ISSN 1873 - 8877

Een abonnement kan op elk gewenst moment ingaan. Een abonnement wordt automatisch verlengd, tenzij tenminste twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode schriftelijk wordt opgezegd. Disclaimer: Van Litsenburg BV heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. Van Litsenburg BV en haar auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op de informatie in deze uitgave.

Sluitende oplossing Besam Hermetische Deuren De vernieuwde serie Besam hermetische deuren bestaat uit een ruim assortiment voor toepassingen in de gezondheidszorg, farmaceutische industrie en laboratoria. Doordat zij klasse 4 zijn getest volgens de EN 12207 norm voor luchtlekkage, beschikken ze ook over sterke rookwerende capaciteiten.

✓ ✓ ✓ ✓

Geluidswerend Stralingswerend Brandwerend Semi-hermetisch

Kijk op www.besam.nl

Besam Nederland BV • Tel: 0318-698969 • Fax: 0318-638346 • info@besam.nl • www.besam.nl ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions

Verder kijken dan de deur breed is Alle denkbare oplossingen De hermetisch sluitende schuifdeursystemen van Metaflex Doors voldoen aan de strengste en meest actuele normen. Bovendien leveren wij voor iedere situatie met zijn specifieke eisen een maatwerkoplossing. Door onze voeling met de markt en wat er in de wereld om ons heen gebeurt, zijn wij in staat onze opdrachtgevers maximaal te ontzorgen. Met duurzame innovaties en een professioneel serviceapparaat. Wilt u ook een sluitend verhaal? Kijk op www.metaflex.nl of bel 0543 - 477 333.

open to the world

close to you


FMT Gezondheidszorg 11/2012