Issuu on Google+

1.ÜNİTE 

VÜCUDUMUZDAK İ  SİSTEMLER  Hazırlayan:  Cem DEMİR 

Fen ve Teknoloji Öğretmeni

BESİN MADDELERİ VE SİNDİRİM SİSTEMİ

Canlıların büyümesinde ve yaraların  onarılmasında kullanılan,enerji veren,  düzenleyici olarak görev yapan yiyecek ve  içeceklere “ besin”  denir.  Besin maddelerinin canlı tarafından alınıp,  hücrelerin kullanabileceği hale getirilmesine  “ beslenme”  denir.  Besin maddeleri hayvansal (et,süt, yumurta,  bal gibi)kaynaklı veya bitkisel(fasulye,nohut,  ıspanak gibi) kaynaklı olabilir.

Besin maddeleri yapılarına göre; 

Organik Besinler  ­ Karbonhidratlar  ­ Proteinler  ­ Yağlar  ­ Vitaminler

İnorganik Besinler  ­ Minerealler(Madensel tuzlar)  ­ Su 

Organizmadaki görevlerine göre;  a)Enerji Verici Olanlar  ­Karbonhidratlar  ­ Yağlar  ­ Proteinler 

b)Düzenleyici Olanlar  ­ Proteinler  ­ Vitaminler  ­ Su  ­ Madensel tuzlar 

c)Yapıcı­onarıcı Olanlar  ­ Proteinler  ­ Yağlar  ­ Karbonhidratlar  ­ Su  ­ Madensel tuzlar

İNORGANİK BESİNLER  SU  ­  Vücudumuzun%65­70 kadarı sudur.  ­  Sindirime uğramdan kana geçer.  ­  Düzenleyicidirler. 

MİNERALLER  ­  Düzenleyicidirler.  ­  Sindirime uğramaz,enerji vermezler.

ORGANİK BESİNLER  Karbonhidratlar:  • Vücuttaki esas enerji kaynaklarıdır.  •Yeşil bitkiler fotosentezle üretirler;tüketiciler  dışarıdan alırlar.  •Karbonhidratların en küçük yapıtaşı  glikozdur.  *(bitkiler fazla glikozu nişasta;hayvanlar ise  glikojen olarak depo ederler.)

3)Proteinler:  • Yapıcı ve onarıcı olarak görev yaparlar.  •Enerji verici ve düzenleyicidirler.  •Büyümek,gelişmek,vücut direncinin  arttırılması için gereklidir.  •Proteinlerin yapıtaşları aminoasitlerdir.

2)Yağlar:  • Enerji verici olarak görev yaparlar.  •Ayrıca yapıcı ve onarıcıdırlar.  •Organların etrafında bulunarak çarpma ve  darbelere karşı koruyucu görev yaparlar.  •Yapıtaşları yağ asitleri ve gliseroldür.  1 molekül gliserol + 3 molekül yağ asidi = yağ

4)Vitaminler:  • Düzenleyicidirler.  •Sindirime uğramadan doğrudan kana  geçerler.  •Enerji verici değildirler.  •Büyüme,gelişmeyi sağlarken;vücut direncini  arttırarak hastalıklardan korur.

Vitaminler;yağda ve suda erimelerine göre 2’ye  ayrılırlar.  Suda eriyen vitaminler;  •  B ve C vitaminleridir. Bu vitaminlerin fazlası  depo edilmez,idrarla dışarı atılır.  (peynir,limon) 

Yağda eriyen vitaminler;  •  A,D,E,K vitaminleridir.Bu vitaminlerin  fazlası karaciğerde depo edilir.  (yumurta,tavuk,domates)

Enerji verme miktarlarına göre;  Yağlar > Proteinler > Karbonhidratlar 

*Yağların parçalanması zor olduğu için enerji  elde etmek için öncelikle  kullanılır.

SİNDİRİM SİSTEMİ  Dışarıdan alınan büyük moleküllü besin  maddelerinin kendisini oluşturan küçük yapı  birimlerine parçalanmasına “ sindirim” , bu olayı  gerçekleştiren sisteme de “ sindirim sistemi”  denir.  Sindirim olayının gerçekleşmesi için su ve enzim  gereklidir. 

Besinlerin sindirimi;  a)Fiziksel(mekanik) sindirim       b)Kimyasal sindirim  olmak üzere 2 şekilde gerçekleşir.

a)Fiziksel(mekanik) Sindirim:  Besinlerin enzim kullanılmadan fiziksel  olarak(dil,diş,mide,bağırsak hareketleriyle)  parçalanmasıdır. 

b)Kimyasal Sindirim:  Besinlerin su ve enzimler yardımıyla  parçalanmasıdır.Enzim dediğimiz organik  maddeler hızlandırıcı görev yaparlar.

Gerçekleştiği yere göre sindirim 2’ye ayrılır;  ­Hücre İçi Sindirim  ­Hücre Dışı Sindirim 

Hücre İçi Sindirim:  Büyük moleküllü besinlerin hücre içine alınıp  lizozom organeli içinde sindirilmesidir.  Amip,paramesyum,öglena gibi tek  hücrelilerde,süngerlerde ve akyuvarlarda  görülür.

Hücre Dışı Sindirim:  Besinlerin hücre dışında,enzimlerin etkisiyle  sindirilmesidir.  Zar yardımıyla dışarı boşaltılan enzimler  besinleri parçalar ve besin yapıtaşları hücre  zarından içeriye alınır.  Hücre dışı sindirim;çürükçül yaşayan  saprofit canlılarda,böcekçil bitkiler ve sindirim  sistemine sahip canlılarda görülür.

İNSANDA SİNDİRİM SİSTEMİ  İnsanda sindirim sistemi;  ­ Ağız  ­ yutak  ­ yemek borusu  ­ mide  ­ ince bağırsak  ­ kalın bağırsak  ­ anüsten oluşur.  Yardımcı organlar ise;  ­ Karaciğer  ­ Pankreas

AĞIZ  Sindirim ağızda başlar.  Ağızda bulunan dişler bütün besinlerin  mekanik sindirimini yapar.  Tükürük bezlerindeki amilaz enzimi ile de  kimyasal sindirim yapılır.

Dil; çiğnenen besinlerin hareketini ve  yutulmasını sağlar. 

Tükürük; yapısında su,mineraller ve amilaz  enzimi bulunur. 

Dişler; Besinleri ufak parçalara ayırmaya  yarar.besinlerin parçalaması sayesinde  enzimler  daha etkin olurlar.  *En dışta sert­parlak kısım  Ortada kemik kısım  İçte diş özü (sinirler,kan damarları)

YUTAK  Yenilen ve içilen besinleri yemek  borusuna,alınan havayı ise soluk borusuna  iletir.  Eğer besin maddesi alınmışsa soluk  borusunun üzeri gırtlak kapağı ile kapanarak  yemek borusuna geçmesi saplanır.  *Yutakta sindirim gerçekleşmez.

YEMEK BORUSU  Yutak ile mide arasında 20­25 cm.  uzunluğundaki kısımdır.Düzenli olarak kasılıp  gevşemelerle besinleri mideye iletir.  Yemek borusunda sindirim olmaz.

MİDE  Sindirim kanalının en geniş bölümüdür.  Karın boşluğunun sol üst bölgesinde  bulunur.  Yapısında bulunan düz kasların kasılıp  gevşemesiyle besinler parçalanır (mekanik  sindirim) ve bulamaç haline getirilir.  Midenin iç duvarında bulunan mide  bezlerinin salgıladığı pepsin enzimiyle  kimyasal sindirim gerçekleşir.  Pepsin enzimi proteinleri parçalayarak daha  küçük polipeptitlere dönüştürür.

İNCE BAĞIRSAK  İnce bağırsak;kimyasal sindirimin  tamamlandığı ve besinlerin emildiği yerdir.  İnce bağırsağın mide ile birleşen ilk kısmına  “ on iki parmak bağırsağı”  Pankreas ürettiği pankreas özsuyunu,  karaciğer ise ürettiği safrayı on iki parmak  bağırsağına salgılar.

KALIN BAĞIRSAK  İnce bağırsaktan sonra gelir.Kalın bağırsakta  kimyasal sindirim gerçekleşmez.  Su ve mineraller gibi yararlı maddeler kalın  bağırsak tarafından emilir.Geriye kalan ve  canlı için önemli olmayan artık maddeler  rektuma(kalın bağırsağın son kısmı) gönderilir  ve oradan anüsle dışarı atılır.  Ayrıca kalın bağırsakta yaşayan yararlı  bakteriler K ve B vitaminlerini sentezlerler.

Sindirime Yardımcı Organlar  PANKREAS  Pankreas özsuyunu on iki parmak  bağırsağına salgılar. Pankreastan; amilaz,  lipaz,tripsonejen enzimleri salgılanır.  Tripsonejen pasif bir enzimdir.İnce  bağırsaktan gelen bir başka enzimle aktif olan  tripsin enzimine dönüşür.

KARACİĞER  • Kan şekerini düzenler,fazla şekeri glikojen halinde  depo eder.  • Amonyak gibi zehirli artıkları daha az zehirli olan  üre ya da ürik aside çevirir.  • A,D,K gibi yağda eriyen vitaminleri depo eder.  • Alyuvar üretimini gerçekleştirir.  • Kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinleri üretir.  • Yaşlı alyuvarları parçalar.  • Safra üretir ve on iki parmak bağırsağına  salgılayarak yağların sindirimini kolaylaştırır.

BESİNLERİN KİMYASAL SİNDİRİMİ 

Karbonhidratların Kimyasal Sindirimi:  Karbonhidratların sindirimi ağızda başlar.İnce  bağırsakta tamamlanır.Midede karbonhidrat  sindirimi olmaz.

Proteinlerin Kimyasal Sindirimi:  Proteinlerin sindirimi midede başlar ve ince  bağırsakta tamamlanır.

Yağların Kimyasal Sindirimi:  Yağların sindirimi ince bağırsakta başlar ve  ince bağırsakta tamamlanır.


7.SINIF SİNDİRİM SİSTEMİ KONU ANLATIMI