Issuu on Google+

ISSN 2080-0827

Wozy SanoTMR Profi w każdym gospodarstwie

NR

4 grudzień 2012

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Ukryta choroba krów, często kończy się ich śmiercią

Tylko u nas skuteczne metody leczenia ketozy! str 12-15

Nieoceniona gnojowica – ściółka doskonała

Wymagające prosięta, dlaczego okres „niemowlęctwa” jest taki ważny

str 20-23

str 32-35

Najszybszy tucz, najwyższa mięsność 

najwyższej jakości białko doskonale bilansuje się z własnym zbożem

aminokwasy: 4,5 % lizyna, 1,6 % treonina, 1,4 % met+cys. powodują lepsze wykorzystanie białka

duża zawartość witamin i związków mineralnych zwiększa przyrosty dzienne i korzystnie wpływa na zdrowotność świń

Tuczniki

Zapewnia wysokie przyrosty dzienne > 900 g, przy mięsności > 57% i dobrym wykorzystaniu paszy <2,8 kg.

Loszki hodowlane

Dobra płodność, mocny i stabilny kościec oraz równomierny wzrost i rozwój loszek, bardzo dobra kondycja.

Dawkowanie Protamino Premium Forte®: 15-20 % na początku tuczu, 10-15 % na końcu tuczu

Spis treści: Sano Agrar Institut Nauka i praktyka w Sano Agrar Institut. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4-5 Jeżeli opas, to tylko z SanBull HP®.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6-7 Cielętom jak najwięcej mleka i paszy . . . . . 8-11 Ukryta choroba krów. . . . . . . . . . . . . . . . . . 12-15 Przyjazna obora dla krów. . . . . . . . . . . . . . 16-19 Separowana gnojowica to doskonała ściółka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20-23

Wiadomości z Sano Wiadomości branżowe . . . . . . . . . . . . . . . . 42-25 Zwierząt mniej ale produkcja rośnie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26-27 Daleka i bliska Ameryka. . . . . . . . . . . . . . . 28-29

Żywienie świń Śruta sojowa w żywieniu świń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30-31 Dla prosiąt tylko najlepsza pasze . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32-35

Sano Dairy Farm Lubin – najnowocześniejsza obora w Polsce

W

Sano Agrar Institut prowadzimy nieustanne badania i  doświadczenia. Dzięki nim poprawiliśmy receptury wielu produktów Sano. Ostatnio w Lactoma-HP, Protamilk-HP i SanBull-HP, co powoduje dalszy wzrost wydajności zwierząt. Oznaczone są jako HP=High Production. Opracowaliśmy niezwykle skuteczny, wręcz rewelacyjny, preparat przywracający pracę żwacza Stimudigest®. Dzięki czemu można uratować wiele krów przed wybrakowaniem i ochronić przed problemami w okresie powycieleniowym. Obecnie zakończyliśmy badania nad nowym, również niezwykle skutecznym preparatem dla cieląt Calf Digest®, który przywraca im chęć do picia mleka i  pobierania paszy. Wkrótce będzie on w sprzedaży. W Sano Agrar Institut zajmujemy się nie tylko żywieniem krów, ale także całym kompleksem spraw związanych z działalnością gospodarstwa. Bardzo ważne są warunki w  jakich krowa żyje i  produkuje mleko. W ciągu naszej 3-letniej działalności zostały zmodernizowane wszystkie dotychczasowe obory, a na początku listopada została oddana do użytku nowoczesna obora na 350 krów dojnych. Zostały w  niej uwzględnione wszystkie nasze dotychczasowe doświadczenia oraz najnowocześniejsze rozwiązania jakie stosuje się w  USA. Stąd fermę krów mlecznych nazwaliśmy Sano Dairy Farm Lubiń. Bo to prawdziwa fabryka mleka. Życzę wszystkim hodowcom współpracującym z Sano równie dobrych inwestycji, by uzyskiwane przez nich wyniki były coraz lepsze.

Technika TMR Wozy SanoTMR Profi w każdym gospodarstwie . . . . . . . . . . . . . . 36-39

Bernhard Waldinger Prezes Sano

Technika Sano u hodowców. . . . . . . . . . . . 44-43

IMPRESUM

Wydawca:

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Prezes: Bernhard J. Waldinger Prokurent: Joanna Geiger Redakcja: dr Ryszard Kujawiak Tomek Przymusiński

ISSN 2080-0827

Magazyn dla nowoczesnych rolników numer 4 (60) grudzień 2012

Sano – Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp. z o.o., ul. Lipowa 10, 64-550 Sękowo tel. (061) 29 41 100, fax (061) 29 19 655, sano@sano.pl, www.sano.pl

Nakład:

80.000 egz.

Przygotowanie graficzne i skład: Tomek Przymusiński Druk: Top-Druk s.c., Bolechowo, ul. Obornicka 1, 62-005 Owińska, tel./fax (061) 870 58 03, info@topdruk.com.pl © Sano Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp z o.o. zastrzeżone.

Wszelkie prawa listopad-grudzień 2008

3

Sano Agrar Institut

Nauka i praktyka w Sano Agrar Institut Obecnie praca zawodowa staje się coraz bardziej wyspecjalizowana. Sama szkoła, czy studia już nie wystarczą. Dużo ważniejsze jest dalsze szkolenie praktyczne. Zadanie to spełnia Sano Agrar Institut.

S

zkoła i  uniwersytet dają podstawy do dalszego zdobywania wiedzy, gdyż w  miarę upływu czasu, z  każdym rokiem zostaje jej mniej i  częściowo staje się nieaktualna. Stąd trzeba się dokształcać. Ważne jest, aby praktyka odbywała się w  dobrym ośrodku, gdzie można się wiele nauczyć. Takie zadania spełnia Sano Agrar Institut.

Nowatorskie rozwiązania

Sano Agrar Institut to nowoczesna baza produkcyjna i  doświadczalna, na którą składa się ok. 1000 krów o  wydajności ponad 10.400 kg mleka o  średniej zawartości 4,3 % tłuszczu i 3,4 % białka. Uwzględniając jakość mleka jest to najlepsze gospodarstwo tej wielkości w  Polsce. W ciągu

W Sano Agrar Institut nauczamy nowego systemu odchowu cieląt w oparciu o najwyższej jakości siarę. Jakość siary jest badana za pomocą siaromierza i tylko najlepsza jest zamrażana i służy do odpajania cieląt.

4

grudzień 2012

trzech lat działalności wszystkie obory zostały zmienione, unowocześnione i  bardziej dostosowane do potrzeb zwierząt. W  Sano Agrar Institut przez cały czas testowane są nowe produkty i  nowe rozwiązania, związane głównie z  żywieniem zwierząt, ale nie tylko. Zostały sprawdzone wszystkie programy i produkty Sano dla bydła, co zainicjowało powstanie nowych produktów i  polepszenie składu dotychczasowych. Został wprowadzony nowatorski program odchowu cieląt na wysokiej jakości siarze, najpierw zamrażanej, a  później automatycznie odmrażanej. Poszukiwano i  zastosowano różne rozwiązania pozwalające w  szybkim czasie obniżyć liczbę komórek somatycznych w  mleku do poziomu poniżej 200 tys. W tym celu między innymi wprowadzono i gruntowanie przetestowano nową technologię ścielenia boksów legowiskowych separowaną gnojowicą.

Wszystkiego można się nauczyć. Również tego jak sobie dobrze radzić z ciężkimi porodami

Sano Agrar Institut

W Sano Agrar Institut prowadzone są prace badawcze oraz testowane są różne urządzenia i rozwiązania, aby najlepsze z nich wprowadzić do praktyki. W Sano Agrar Institut zastosowano nową technologię zbioru pociętej słomy w  balotach, aby było można łatwiej mieszać ją w  wozie paszowym. Tu również wszechstronnie przebadano sposób i  dokładność mieszania wozów paszowych Sano TMR Profi. Ciągle poszukiwane są nowe rozwiązania mogące przyczynić się do poprawy wyników i zwiększenia opłacalności produkcji, zarówno na własnej fermie, jak i  u  hodowców współpracujących z Sano. Baza szkoleniowa dla przedstawicieli

Dobry doradca żywieniowy musi być przede wszystkim pragmatykiem, łączącym najnowszą wiedzę z praktyką. Zadaniem Sano Agrar Institut jest pokazanie jakie wyniki można osiągnąć stosując program i  produkty Sano. A  nic tak dobrze nie działa jak własny przykład. Jeżeli chcemy, aby hodowcy współpracujący z  Sano uzyskiwali wydajność krów 10.000 kg mleka, to trzeba przede wszystkim samemu taką wydajność uzyskać i  pokazać sposoby jak do takiej wydajności dojść. Jeżeli zalecamy wszystkim hodowcom jedną dawkę dla krów w laktacji i jedną dawkę dla krów zasuszonych to trzeba też pokazać jak taka dawka działa w praktyce i  jakie wyniki można osiągnąć. Jeżeli mówimy o  jakości pasz objętościowych to dobrze jest zobaczyć, powąchać, dotknąć kiszonki bardzo dobrej jakości, aby mieć

ją za wzór, gdy przyjdzie zmierzyć się z  szarą rzeczywistością, gdzie jakość kiszonek jest zupełnie inna.

Niezwykle cenne są szkolenia w Sano Agrar Institut dla doradców żywieniowych Sano. Ważne jest aby doradcy żywieniowi Sano uczyli się na dobrych przykładach, by później swoje doświadczenia i  wiedzę mogli przekazywać dalej hodowcom. Wzorcowa obora

Założeniem jest, aby Sano Agrar Institut było gospodarstwem referencyjnym dla hodowców polskich i  z  innych krajów. Stąd od czasu do czasu organizowane są specjalistyczne wyjazdy

seminaryjne, aby zapoznać się z działalnością Sano Agar Institut. We wrześniu gościła grupa hodowców z Węgier i z Niemiec, która szczegółowo zapoznała się z  produkcją zwierzęcą i  roślinną prowadzoną w  gospodarstwie oraz z produkcją pasz w Sękowie. Goście byli pod ogromnym wrażeniem skali, zaplecza technicznego i  bardzo dobrej organizacji produkcji w  obu zakładach. Ten dwudniowy pobyt i to co zobaczyli, jak podkreślali, znacznie więcej im dał niż wcześniejsze wyjazdy. Niektóre z  rozwiązań, z  którymi się zapoznali chcą zastosować też u siebie. Można wiele dyskutować na temat hodowli, ale za słowami muszą podążać czyny i wyniki. A to właśnie w Sano udaje się znakomicie. U nas nie ma słów bez pokrycia. (rk)

„ Praca w Sano Agrar Institut „

daje wiele satysfakcji

Anna Kępska, zootechnik, Sano Agrar Institut

Jeszcze w  czasie studiów na Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w  Szczecinie odbyłam praktykę w Sano Agrar Institut, która przekonała mnie, że praca ze zwierzętami, to jest to, co chciałabym robić w życiu zawodowym. Dlatego po ukończeniu uczelni podjęłam pracę w Sano Agrar Institut i dzięki wcześniejszej praktyce dość dobrze sobie radzę na fermie. Praca, choć nie jest łatwa, daje mi wiele satysfakcji.  ■

grudzień 2012

5

Sano Agrar Institut

Jeżeli opas, to tylko

z SanBull HP

®

Wyniki opasu bydła mogą być znacznie lepsze dzięki zastosowaniu specjalnej, ulepszonej mieszanki paszowej SanBull HP. Wystarczy kiszonka i SanBull HP®, aby uzyskać bardzo dobrą dawkę dla opasów.

I

ntensywne żywienie opasów pozwala na pełne wykorzystanie potencjału genetycznego, szczególnie u buhajków ras ciężkich, szybko rosnących, takich jak Limousine, Charolaise, Simental, czy Blonde d’Aquuitaine. W wieku 300 dni uzyskują one masę ciała ponad 500 kg.

Ale takie opasy muszą być bardzo intensywnie żywione paszami o  wysokiej jakości i  wartości pokarmowej. Ponieważ w  żywieniu przeżuwaczy obowiązują te same prawa, dlatego przy opasaniu bydła należy przestrzegać tych samych zasad, co w  żywieniu krów mlecznych.

Przykładowe dawki (kg) dla opasów w żywieniu TMR Kiszonka z traw Kiszonka z kukurydzy Słoma Ziarno zbóż SanBull HP®

15 0,5 1,5 1,5

8 8 0,5 1,5 1,5

12 4 0,5 1,5 1,5

16 1 1 1

Przykładowe dawki (kg) dla opasów w żywieniu tradycyjnym Masa ciała (kg) SanBull HP®

Zboże

Słoma

Kiszonka z traw 5 6 7 8

do 200 1,0 0,5 0,25 200-300 1,5 1 0,5 300-400 2,0 1,5 0,75 >400 2,5 2 1 Uwaga: Zaleca się skorzystać z doradztwa żywieniowego przedstawicieli Sano.

6

grudzień 2012

Kiszonka z kukurydzy 8 6 7 8

Dzień w dzień ta sama dawka

Patrzymy na przeżuwacza, a  tak naprawdę żywimy głównie mikroorganizmy żwacza. Przez cały czas potrzebują one tej samej pożywki. Stąd też w dawce pokarmowej powinny się znaleźć wyłącznie te komponenty, które będą dostępne przez cały rok. A więc znacznie lepsze będą kiszonki niż okresowo dostępne i o zmiennym składzie zielonki czy pastwisko.

W żywieniu opasów należy przez cały czas stosować te same komponenty Powinno się zrezygnować ze wszystkich pasz, które są dostępne tylko okresowo, ponieważ mikroflora potrzebuje długiego czasu, z reguły około miesiąca, aby przystosować się do nowych komponentów, które będzie trawić.

Sano Agrar Institut TMR - wszystkie pasze wymieszane

W żywieniu opasów najlepiej sprawdza się system TMR, kiedy wszystkie pasze, czyli objętościowe, treściwe i różne dodatki są ze sobą razem dobrze wymieszane. W ten sposób za każdym razem mikroorganizmy żwacza otrzymują tę samą pożywkę, przez co wydajnie pracują. Pasze powinny być dobrze rozdrobnione, aby opasy nie segregowały paszy, co tym samym chroni je przed ketozami i  kwasicami spowodowanymi różnym pobieraniem poszczególnych komponentów. Pasza i woda dostępne przez 24 h

Aby uzyskać wysokie przyrosty i skrócić czas opasu zwierzęta muszą pobierać duże ilości dobrze zbilansowanej paszy. Z tych wzlędów pasza powinna być dostępna przez cały czas, najlepiej podawana do woli. Stół paszowy nigdy nie powinien być pusty. Kilka razy w ciągu dnia powinno się podgarniać paszę w  korycie, szczególnie gdy jest zadawana tylko raz dziennie. Jeszcze większe znaczenie ma woda, która jest najtańszym składnikiem dawki. Opasy również potrzebują ogromne ilości wody, trzy razy więcej niż zjadanej paszy. Ponieważ woda ma tak duże znaczenie, należy codziennie kontrolować stan poideł.

„ SanbBull HP

®

- nie ma nic lepszego

dr Ryszard Kujawiak, Sano Agrar Institut

Opas bydła powinien być intensywny, aby móc w  jak najkrótszym czasie wyprodukować jak największą ilość żywca wołowego. Opas, w zależności od masy końcowej trwa ponad rok i dłużej. Im lepsze będą wyniki, tym szansa na wyższą opłacalność jest wieksza. Stosując SanBull HP można uzyskac przyrosty dzienne dochodzące do 1.500  g dziennie i  znacznie poprawia się wykorzystanie pasz objętościowych. Dzięki temu można skrócić czas opasu nawet o miesiąc i więcej. ■ Sanbull HP zwiększa przyrosty dzienne

gwarantuje wysoką zdrowotność zwierząt.

Dobre wyniki w  opasie bydła można uzyskać stosując zbilansowane żywienie w oparciu o wysokiej jakości pasze. Wbrew niektórym poglądom samo pastwisko nie wystarczy. Sano opracowało specjalistyczną mieszankę uzupełniajacą pasze objętościowe SanBull, która uzupełnia w  dawce białko oraz pokrywa zapotrzebowanie opasów na składniki mineralne i witaminy.

SanBull HP® najbardziej opłacalny dla opasów

Najlepsza dawka dla opasów Kiszonka + zboże + Sanbull HP® Uzupełnienie dawki w Sanbull HP pozwala na osiągnięcie wysokich przyrostów dziennych, często przekraczających 1.500 gram oraz

Kupując SanBull  HP® trzeba spojrzeć nie tylko na jego cenę, ale także na efekty stosowania. Na rynku jest wiele tanich pasz, których stosowanie jest nieopłacalne. O powodzeniu w opasie bydła decyduje końcowy wynik finansowy, czyli zysk. Już nie jeden raz hodowcy przekonali się, że czasami lepiej wydać na paszę parę złotych więcej, aby zarobić jeszcze więcej. Dobrym tego przykładem jest mieszanka paszowa dla opasów Sanbull HP, która być może nie jest najtańszą paszą na rynku, ale za to gwarantuje najwyższą opłacalność opasu. Wystarczy ją zastosować, aby samemu się o  tym przekonać.  (rk)

Pasza „po byku”dla opasów

Korzyści stosowania:

HP

High Production

 wysokie przyrosty > 1.500 g  dobre wykorzystanie paszy  skrócenie czasu opasu o 30 dni  zdrowe zwierzęta  zadowoleni hodowcy SanBull HP® + zboże + kiszonka grudzień 2012 = najlepsza dawka dla opasów

7

Sano Agrar Institut

Cielętom jak najwięcej mleka i paszy Cielęta są jak małe dzieci. Radość sprawia, kiedy dużo piją i jedzą, a przy tym są zdrowe. Żywienie do woli przynosi korzyści cielętom i hodowcom.

J

uż w  pierwszych miesiącach życia cielęcia zaczynają kształtować się najważniejsze dla wydajności narządy wewnętrzne takie jak serce, płuca, wątroba, wymię i wielokomorowy żołądek. Krowa wysokowydajna musi posiadać bardzo sprawny organizm. Wystarczy, że serce czy żołądek będą zbyt małe, albo płuca i  wątroba będą źle funkcjonować lub nie będzie odpowiedniej ilości tkanki gruczołowej wymienia, to nigdy nie uzyska się wydajności 10.000 litrów mleka w laktacji.

Cielę, które będzie chore, nigdy nie będzie wysokowydajną krow�� Doświadczenia w  Sano Agrar Institut pokazują, że cielęta mogą być także żywione do woli, co przynosi znacznie lepsze rezultaty niż ograniczanie im paszy. Nie ograniczać paszy i mleka !

Cielę rodzi się bezbronne i musi otrzymać potrzebne prze-

Wyniki odchowu cieląt w Sano Agrar Institut Wiek Urodzenie 21 dni 90 dni

8

Masa ciała (kg) 42,0 52,0 123,0 grudzień 2012

Przyrost dzienny (g) 0 477 900

ciwciała wraz z  siarą. Im więcej przeciwciał pobierze, tym lepiej. Powinno wypić jak najwięcej wysokiej jakości siary. „Na oko” trudno jest określić jakość siary. Powinno się w tym celu zastosować siaromierz. Badaj jakość siary siaromierzem

Obecnie każdy hodowca może kupić w Sano siaromierz. Tylko siara najwyższej jakości, o  gęstości powyżej 1.050 g/l powinna być po uzupełnieniu preparatem zawierającego przeciwciała Cotosan® podawana cielęciu przy pierwszym pojeniu. I tylko taką siarę można zamrażać. Siara o niższej zawartości przeciwciał może być skarmiana, ale

Sano Agrar Institut począwszy od drugiego i  następnych pojeń.

Cielę w pierwszej godzinie życia musi wypić 4 l wysokiej jakości siary. Cielę w pierwszej godzinie życia musi otrzymać 4 litry dobrej siary. W Sano Agrar Institut aby mieć pewność, że ciele otrzyma niezbędną porcję bezwzględnie aplikuje się siarę sondą. W ten sposób uratowano wiele cieląt przed wycieńczeniem. Następne pojenie następuje po 12 -24 h. Okazuje się, że cielęta najbardziej mlecznej rasy HF mogą pić bez większych problemów mleko z wiaderka bez smoczka. Ten system podawania mleka znacznie ułatwia pracę obsłudze, a ponadto ma się pewność, że cielę rzeczywiście siarę wypiło. Wyrywkowe kontrole prowadzone przez lekarza weterynarii pracującego na fermie wykazały, że od momentu wprowadzenia odpajania siary za pomocą sondy nie było żadnego przypadku nie podania lub podania zbyt małej ilości siary. Wcześniej takie przypadki występowały ponieważ odpajanie niektórych opornych sztuk było zbyt żmudne. Podawanie sondą 4 l siary ma jeszcze tę zaletę, że jest to najlepsza

Cielęta bardzo wcześnie, już po pierwszym miesiącu życia są przyzwyczajane do pobierania paszy TMR.

siara z  pierwszego dojenia z  największą zawartością przeciwciał. Podając 4 l siary z  wiaderka na 2 lub 3 razy nie mamy już tak dużej ilości przeciwciał, bo z  każdym zdajaniem jest ich coraz mniej. Nie samą paszą cielę żyje

Dla cieląt, szczególnie w pierwszym okresie życia niezwykle ważne są warunki środowiskowe. W  pierwszych 2 minutach życia cielę musi zacząć oddychać. Dlatego porody powinny być nadzorowane i  odbywać się w  czystym i  w  higienicznym miejscu. Zaraz po porodzie cielę musi być dobrze wytarte do sucha.

Cielę nie powinno być podstawianie krowie do lizania. W ten sposób zapobiega się przenoszeniu chorób, a także wy-

stępowaniu stresu związanego z instynktem macierzyńskim u  krów. Należy jak najszybciej podać cielęciu siarę z rozpuszczoną 1 torebką preparatu Cotosan zawierającego przeciwciała odpornościowe, które zapobiegają chorobom w  pierwszym okresie odchowu. W pierwszych 2 godzinach cielę musi już stać na nogach, być silne i  należy je umieścić na dworze w specjalnej budce typu igloo. Doświadczenie praktyczne w  Sano Agrar Institut dowiodło, że z chwilą rezygnacji z cielętników, w których wcześniej odchowywano cielęta, znacznie poprawiła się ich zdrowotność oraz wyniki odchowu. Najlepsze rezultaty daje utrzymywanie cieląt w  budkach Sano Igloo, nawet zimą, przy niskich temperaturach. Cielęta, podobnie jak krowy, nie mają dobrego systemu termoregulacji i znacznie lepiej sobie radzą zimą z  temperaturą -30°C niż latem z  +30°C. Cielęta i krowy wyróżniają się także małą

Hodowco potrzebujesz tylko 50 g

aby cielęta: i mleko jest  były pełne temperamentu odpowiednie  nie miały biegunek dla cieląt  chętnie piły mleko  były zdrowe i dobrze rosły  szybko pobierały Meggi Musli® grudzieństarter 2012 9

Sano Agrar Institut do specjalnego otwartego cielętnika.

Dobrze wysuszone i napojone cielę lepiej sobie radzi zimą przy -30°C niż latem przy +30°C.

Cielęta dla prawidłowego odchowu potrzebują dużej ilości świeżego powietrza. Dlatego zdemontowano jedną ścianę, która nawet zimą jest otwarta.

pojemnością płuc np. 2 x mniejszą w  stosunku do koni, w  związku z tym muszą mieć ciągle zapewnioną odpowiednią ilość świeżego powietrza. Tego warunku nie spełniają ciepłe, szczelne cielętniki.

Cielęta powinny od razu po urodzeniu opuścić oborę i zostać umieszczone w specjalnych osłoniętych od wiatru budkach na zewnątrz, które zapewnią im duże ilości świeżego powietrza.

W cielętnikach koncentracja zarazków jest wysoka i  cielęta często narażone są na choroby płuc i  wyniszczające biegunki. Dowodzą tego też wyniki odchowu cieląt w  wielu krajach, gdzie stwierdzono, że upadki w  typowych cielętnikach są kilkukrotnie wyższe niż w budkach typu igloo. Podobnie przyrosty dzienne przy odchowie w igloo są o wiele wyższe niż w  tradycyjnym systemie odchowu. Optymalnym rozwiązaniem są pierwsze 3 tygodnie odchowu w  budkach, a  następnie przeniesienie ich do igloo grupowego lub

Ostatnie rozwiązanie doskonale sprawdza się w Sano Agrar Institut, gdzie na cielętnik została zaadaptowana obora uwięziowa, w której usunięto ścianę od strony południowej, aby dostęp do świeżego powietrza był jak największy. Ściana ta również zimą pozostaje niezamknięta. Ponadto jest to jedna z nielicznych już obór (obok porodówki i  igloo dla cieląt), gdzie zostało jeszcze ścielenie słomą. W pozostałych budynkach znakomicie się sprawdza jako ściółka separowana gnojowica. Zakwaszanie mleka chroni przed biegunkami

Po siarze można cielęciu już podawać mleko lub preparat mlekozastępczy. Jeżeli decydujemy się na mleko, to powinno być to mleko zakwaszone. Doświadczenia przeprowadzone w Sano Agrar Institut wykazały, że znacznie lepiej sprawdza się mleko zakwaszone niż słodkie, szczególnie latem,

Najdelikatniejszy i najsmaczniejszy starter dla cieląt  piękne, zdrowe cielęta  wysokie przyrosty  bez biegunek  chętnie zjadane  dobry rozwój  szybki rozwój żwacza

Sano Agrar Institut kiedy warunki do rozwoju bakterii są znacznie lepsze. Zakwaszanie działa bakteriostatycznie i wystarczy obniżyć pH mleka do 5,5, aby uniknąć biegunek żywieniowych. Do zakwaszania sprawdza się kwas mrówkowy. Ponieważ jest on bardzo silnym kwasem, należy najpierw rozcieńczyć go z  wodą w stosunki 1:9, a następnie 1 l takiego roztworu zastosować na 100 l mleka. Doświadczenia z większym zakwaszaniem (do 3 l roztworu na 100 l mleka) powodowały mniejsze pobieranie mleka, a ponadto większe koszty jego przygotowania.

Temperatura mleka powinna wynosić ok. 20°C W Sano Agrar Institut wszystkie cielęta w  pierwszych tygodniach życia otrzymują do picia 2 razy dziennie po 3 litry zakwaszonego mleka. Jednak lepiej pijące dostają po 4 litry, a  byczki nawet do 5 litrów. Aby skład mleka był odpowiedni dla cielęcia i  aby uniknąć biegunek, każdorazowo dodawane jest Latteccino® w ilości po 50 g na sztukę. Przez cały czas cielęta mają do dyspozycji wodę do picia oraz znakomity starter Meggi Musli®. Natomiast kiedy cielęta dostają Milli®, to koncentracja składników pokarmowych jest większa, gdyż mieszane jest 150 g preparatu w 1 l wody. Po 3 tygodniowym okresie indywidualnego odchowu cielęta ważą średnio ponad 50 kg, czyli przyrosty dzienne w  tym okresie wynoszą ok. 500 g.

Sano Igloo na 4 cielęta

w atrakcyjnej cenie, doskonały odchów bez biegunek, wysokie przyrosty, bez chorób płuc, szybki wzrost i rozwój

ok. 30 sztuk. Tutaj dla przyzwyczajania podawane są już niewielkie ilości TMR oraz mleko i  starter Meggi Musli do woli. Cielęta chętnie piją mleko i jedzą paszę. Do 10 tygodnia życia spożycie mleka wynosi średnio 10,4 l na cielę, czyli 5,2 l na jedno pojenie. Natomiast w  tym okresie spożywają ok. 75 kg Meggi Musli®, czyli średnio 1,5 kg dziennie. Na początku zjadają mniej, ok. 0,5 kg dziennie, a  na końcu odchowu znacznie więcej, do 2,5 kg

dziennie. Cielęta w tym budynku przebywają średnio do 90 dnia życia i  ważą średnio 123 kg, co daje znakomite przyrosty dzienne rzędu 900 g. Dlatego również zimą wyniki odchowu cieląt są bardzo dobre, a często nawet lepsze niż latem. Żywiąc w ten sposób cielęta dobrze przygotowujemy żwacz do trawienia paszy stałej i dzięki temu lepiej przyrastają i znacznie więcej pobierają paszy, przez co wcześniej stają się przeżuwaczami. (rk)

Odchów cieląt w Sano Agrar Institut 1 minuta

– cielę musi oddychać, zabranie od krowy, wytarcie do sucha, ważenie

do 1 godziny – cielę dostaje sondą 4 l siary 12-24 godzin – pojenie 3 l mleka z dodatkiem Latteccino® 2-21 dni

– 3-4 l mleka 2 x dziennie z dodatkiem Latteccino®, Meggi Musli® do woli

22-70 dni

– 4-5 l mleka 2 x dziennie z dodatkiem Latteccino®, Meggi Musli®, TMR

Ilość wypijanego mleka przez cielęta przy żywieniu do woli

litry 10

Mleko z 8 6

Po 3 tygodniu żywienie do woli

4

W Sano Agrar Institut po 3 tygodniu życia cielęta przechodzą do otwartego cielętnika na utrzymanie zbiorowe w  grupach po

2 0

1

2

3

4 5 6 tygodnie życia grudzień 2012

7

8

9

10

11

Sano Agrar Institut

Ukryta choroba krów Najczęściej występującą chorobą przemiany materii u krów jest subkliniczna ketoza. O tyle niebezpieczna, że jej nie widać gołym okiem, natomiast następstwa są często tragiczne i nieodwracalne, kończące się niejednokrotnie brakowaniem krów ze stada.

K

etoza, a szczególnie jej subkliniczna postać, jest jedną z  najczęściej występujących chorób przemiany materii u  krów. Ketoza powstaje wskutek ujemnego bilansu energetycznego mającego najczęściej miejsce w  pierwszych tygodniach po wycieleniu, kiedy energia zawarta w  dawce nie jest w  stanie pokryć rosnącego zapotrzebowania krów. Niedobór związków energetycznych powoduje uruchomienie re-

zerw znajdujących się głównie w  tłuszczu zapasowym w  tkance podskórnej. Zachodzi wówczas niepełne spalanie tłuszczów i  zwiększenie się ilości związków ketonowych we krwi, w  moczu oraz w mleku. Metodami pozwalającymi rozpoznać ketozę są testy na obecność ciał ketonowych, głównie kwasu β-hydroksymasłowego (BHB) we krwi, gdyż jego stężenie jest tu 4–krotnie wyższe niż w moczu i 2–krotnie wyższe niż w mle-

Ciała ketonowe po wycieleniu a ryzyko zachorowania u krów (top agrar 11/2012) Choroba Zapalenie macicy Kliniczna ketoza Przemieszczenie trawieńca Kulawizny

12

Wartość graniczna mmol/l >1,4 >1,1 >1,7 >1,1

grudzień 2012

Ryzyko zachorowania u krów 2 razy wyższe 14 razy wyższe 11 razy wyższe 2 razy wyższe

ku. Ketoza może występować z  wyraźnymi objawami chorobowymi, czyli w  postaci klinicznej lub z  objawami utajonymi, czyli w postaci subklinicznej. Ketoza pokarmowa, pierwotna, wtórna

Podanie krowom pasz zawierających dużo kwasu masłowego lub z nadmiarem łatwo strawnych węglowodanów powoduje powstanie ketozy pokarmowej. W nabłonku przedżołądków dochodzi do przemiany kwasu masłowego w  kwas β-hydroksymasłowy. Już dawka 50-100 g kwasu masłowego pochodzącego ze złej kiszonki może być przyczyną subklinicznej ketozy pokarmowej. Ketoza pierwotna jest skutkiem obniżenia apetytu, a  wtórna na-

Sano Agrar Institut stępstwem innych zaburzeń, w wyniku których zmniejsza się pobieranie paszy. Szacuje się, że zapada na nią około 70% chorych krów. W zapobieganiu występowania ketozy ważne jest prawidłowe zarządzanie żywieniem, przede wszystkim unikanie podawania pasz ketogennych, a więc kiszonek zawierających kwas masłowy oraz nadmiernych ilości pasz zawierających łatwo przyswajalne cukry. Należy na bieżąco kontrolować kondycję krów oraz poziom tłuszczu i  białka w  mleku. Ważna jest też systematyczna kontrola odchodów oraz poziomu ciał ketonowych we krwi. Ketoza kliniczna i subkliniczna

Przy znacznym niedoborze energii w  paszy i  przy otłuszczeniu krowy zachodzące w  organizmie przemiany prowadzą do choroby zwanej ketozą. Występuje ona szczególnie u  krów wysokoprodukcyjnych, będących w  dobrej kondycji, przeważnie 5-30 dni po wycieleniu. Główną przyczyną tej choroby jest nieprawidłowe żywienie, to jest pobranie zbyt małej ilości energii w stosunku do zapotrzebowania krowy. Wówczas na pokrycie niedoboru energii w  organizmie krowa zaczyna zużywać nagromadzony tłuszcz. Dochodzi wówczas do tzw. niepełnego spalania kwasów tłuszczowych i zwiększania się ilości związków ketonowych. W zależności od stężenia tych związków we krwi, mleku, ślinie, moczu, ketoza może przebiegać w postaci klinicznej, z wyraźnymi objawami chorobowymi lub w postaci utajonej, czyli subklinicznej. Ketoza oprócz strat w  wydajności i jakości mleka ma także negatywny wpływ na płodność krów. Obserwuje się wtedy częściej porody z powikłaniami, rodzenie się martwych cieląt, zatrzymanie ło-

Nie leczona subkliniczna ketoza prowadzi do klinicznej ketozy, nadmiernego wychudzenia krowy i brakowania ze stada.

żyska, zapalenie macicy i  jałowość. W miarę nasilania się procesu chorobowego można wyczuć acetonową woń wydychanego powietrza. W ostrym przebiegu choroba może prowadzić nawet do upadków zwierząt. Szczególnie narażone na nią są krowy, będące w  szczytowym okresie laktacji. Wystąpienie ketozy może być przyczyną poważnych strat w produkcji powodując spadek wydajności mlecznej krów nawet o 30%.

Zapobieganie ketozie polega na prawidłowym żywieniu, ze szczególnym uwzględnieniem zapotrzebowania na węglowodany. Należy dbać o  prawidłowy bilans wszystkich składników pokarmowych, odpowiedni poziom witamin i  składników mineralnych oraz w  miarę możliwości wykluczyć lub zmniejszyć skarmianie pasz ketogennych. W stadach o  wysokiej wydajności należy przeprowadzać badania kontrolne

Charakterystyczne objawy ketozy: • • • • • • • • • •

utrata apetytu, apatia spadek wydajności utrata masy ciała i kondycji osłabienie przeżuwania zaparcia, twarde, suche, pokryte śluzem odchody wyczuwalna woń acetonu w wydychanym powietrzu oraz w mleku i w moczu spaczone łaknienie, krowa pije brudną wodę, gnojówkę lub zjada ściółkę zanieczyszczoną odchodami mleko zawiera dużo tłuszczu (>5 %), a mało białka (<3,2 %), stosunek tłuszcz : białko wynosi > 1,5 mleko jest gęste i ma podwyższoną liczbę kwasową brak owulacji, skłonność do innych chorób i zaburzeń przemiany materii

grudzień 2012

13

Sano Agrar Institut • skarmianie pasz zawierających substancje ketogenne, takich jak złej jakości kiszonki z dużą zawartością kwasu masłowego, makuchy zawierające znaczne ilości tłuszczu.

Stimudigest® stosowany jako wlew dożwaczowy doskonale sprawdza się w zapobieganiu subklinicznej ketozie.

na zawartość we krwi kwasu β-hydroksymasłowego pozwalające wykryć zagrożenie i  podjęcie odpowiedniego leczenia. Zapobieganie ketozie poprzez właściwe żywienie polega na:

• zbilansowaniu dawki pokarmowej na wydajność 1/3 najlepszych krów w stadzie • zapewnieniu krowom wystarczającej ilości dobrej jakościowo paszy • unikaniu w  żywieniu nagłych zmian dawki i pasz • nie skarmianiu kiszonek złej jakości, szczególnie zawierających kwas masłowy • prawidłowym żywieniu krowy w okresie zasuszania - te same pasze co w  laktacji, a  dawkę rozcieńczyć 3-4 kg słomy

• w  okresie okołoporodowym nie stosować zbyt dużych ilości pasz ketogennych, zawierających cukry proste, takich jak buraki, melasa, kiszonka z liści buraczanych • stosowaniu preparatów profilaktycznych wzmacniających organizm po porodzie, takich jak BoviFit® i Stimudigest®. Do głównych błędów powodujących ketozę należą:

��� podawanie dawek pokarmowych zawierających zbyt mało energii w  stosunku do wydajności i aktualnego stanu fizjologicznego krów • podawanie niezbilansowanych dawek pokarmowych zawierających nadmiar białka i niedostateczną ilość włókna

Zachorowania krów w Niemczech (top agrar 11/2012) Choroba Subkliniczna ketoza Zatrzymanie łożyska Gorączka mleczna Metritis Mastitis Kliniczna ketoza Kulawizny Przemieszczenie trawieńca

14

Częstotliwość występowania (%) 20 6,4 4,2 4,0 1,8 2,0 4,3 1,0

grudzień 2012

U krów mlecznych najczęstsze schorzenia metaboliczne, takie jak ketoza, zaleganie poporodowe czy zatrzymanie łożyska, objawiają się już we wczesnym stadium laktacji. Oznacza to, że ich przyczyny powstają znacznie wcześniej, czyli w  czasie końca laktacji, zasuszania i na początku nowej laktacji. Do głównych przyczyn należy często drastyczna zmiana dawki w okresie zasuszania i  stosowanie zbyt bogatej dawki na początku laktacji, której krowa nie może dobrze wykorzystać, bo jest jeszcze do niej nieprzyzwyczajona. Subkliniczna ketoza – podstępny wróg

Badania przeprowadzone przez prof. dr Wolfganga Heuwiesera z  Wolnego Uniwersytetu w  Berlinie wykazały, że co piąta krowa w Niemczech cierpi z powodu subklinicznej ketozy. Ale nie tylko w Niemczech, gdyż z 10 badanych państw najwięcej, bo aż 36,6 % zanotowano we Włoszech natomiast najmniej 11,2 % w Turcji. Nie wiadomo, ile mamy ketoz w  Polsce, gdyż dokładne badania nie zostały przeprowadzone. Subkliniczna ketoza jest tylko początkiem, ponieważ po niej często następują powikłania, takie jak zapalenie macicy i przemieszczenie trawieńca, co niesie za sobą później fatalne skutki. Wykazano, że kiedy występuje subkliniczna ketoza, to częstotliwość zapalenia macicy wzrasta 2-krotnie, a  występowanie przemieszczenia trawieńca aż 11-krotnie, a klinicznej ketozy 14-krotnie.

Sano Agrar Institut Rozpoznać wcześnie ketozę

Na pewno łatwiej po charakterystycznych objawach można rozpoznać kliniczną ketozę. Ponieważ subkliniczna ketoza występuje w postaci ukrytej dlatego do jej badania trzeba posłużyć się wskaźnikami. Pewna i  dokładna diagnoza subklinicznej ketozy możliwa jest poprzez ustalenie poziomu niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych (NEFA – non esterified fatty acids) i  ciał ketonowych (BHB kwas β-hydroksymasłowy) we krwi. Wolne kwasy tłuszczowe już w okresie 2 tygodni przed wycieleniem mogą wskazywać na ketozę, ciała ketonowe dopiero po wycieleniu. Jednak badanie wolnych kwasów tłuszczowych jest możliwe tylko w laboratorium, podczas gdy ciała ketonowe można łatwo zmierzyć na miejscu za pomocą podręcznego glukometru, tego samego, który stosowany jest do mierzenia poziomu glukozy we krwi u ludzi. Badania wykonywane na miejscu w oborze, są szybkie, bo po kilku sekundach ma się gotowy wynik. Dzięki temu moż-

„ Opłaca się diagnozować subkliniczną ketozę „ lek. wet. Michał Stachowiak, specjalista chorób bydła, Łubowo

Od kiedy zaczęliśmy w Sano Agrar Institut badać rutynowo każdą krowę dwa razy po wycieleniu na zawartość ciał ketonowych, czyli diagnozować w ten sposób subkliniczną ketozę, to nie dość, że nie mamy problemów z ketozą, to wyraźnie zmalała liczba zapaleń macicy oraz wyeliminowane zostały praktycznie przemieszczenia trawieńca. Dlatego polecam, aby w każdym stadzie badać i leczyć subkliniczne ketozy, bo często występują one w formie ukrytej i hodowcy o nich nie wiedzą.  ■ na rutynowo, tak jak ma to miejsce w Sano Agrar Institut przebadać wszystkie krowy po wycieleniu na zawartość ciał ketonowych we krwi. W przypadku ketozy subklinicznej koncentracja kwasu β-hydroksymasłowego we krwi jest podwyższona i wynosi od 1,0 do 1,4 mmol/l, bez wyraźnych symptomów choroby. Tym samym aparatem można tez zbadać poziom glukozy we krwi, który powinien wynosić 40-60 mg/dl. Dzięki temu można od razu przystąpić do leczenia. Miedzy innymi poprzez zastosowanie wlewów dożylnych glukozy oraz

wlewów dożwaczowych Stimudigest®.

Krowy z subkliniczną ketozą dostają dożylnie glukozę i dożwaczowo Stimudigest®. Takie postępowanie, nie tylko chroni krowy przed kliniczną ketozą, ale także przed przemieszczeniem trawieńca. Na pewno subklinicznej ketozy nie ma ten hodowca, który jej nie bada. Ale skutki takiego postępowania są fatalne.  (rk)

Kiedy krowy nie mają apetytu

Stimudigest powinien być stosowany jako wlew dożwaczowy za pomocą Sano Drenching Set

Zdarza się, że krowa po wycieleniu lub po przebytej chorobie nie chce jeść paszy, mimo że teoretycznie jest zdrowa. Lekarz zrobił wszystko co możliwe, ale mimo to krowa chudnie, traci wydajność i w efekcie końcowym zostaje skierowana na ubój. Wspólnie z lekarzami weterynarii opracowaliśmy nowoczesny produkt, bez antybiotyku po którym krowa odzyskuje apetyt i zaczyna jeść. Żwacz pracuje i jest aktywny.

Potrzebujesz tylko 1 kg Stimudigest®. Nowość !!!

Na ratunek krowom

Do nabycia u lekarzy weterynarii i doradców żywieniowych Sano. http://www.sano.pl/Produkty-dla-krów-Stimudigest grudzień 2012 15

Sano Agrar Institut

Przyjazna obora dla krów

Warunki utrzymania zwierząt są istotne dla ich zdrowotności, wydajności i dobrego samopoczucia. Sano Agrar Institut dąży do osiągnięcia warunków komfortowych, w których zwierzęta czują się najlepiej.

P

odstawową funkcją obory jest ochrona zwierząt i  ludzi w  niej pracujących przed opadami (deszczem, śniegiem) oraz latem przed zbyt dużym nasłonecznieniem. Prawo zezwala na stosowanie tylko takich technologii chowu, które zabezpieczają zwierzęta przed głodem, pragnieniem, niedożywieniem, stresem, strachem 16

i  cierpieniem. Ponadto krowom mlecznym należy stworzyć takie warunki, które ograniczają ryzyko pojawienia się urazów i  uszkodzeń ciała, cierpienia i uszczerbku zdrowia, zapewniają swobodę ruchu, w tym kładzenia się i wstawania oraz umożliwiają kontakt wzrokowy z  innymi zwierzętami. W pomieszczeniach inwentarskich obieg powietrza, stopień za-

grudzień 2012

pylenia, temperatura, względna wilgotność powietrza i  stężenie gazów powinny być utrzymywane na poziomie nieszkodliwym dla zwierząt. Warunki komfortowe

Praktyka zootechniczna wymaga czegoś więcej niż spełnienia tylko warunków minimalnych. Zwierzęta powinny być utrzymywane w przyjaznym dla nich środowisku, w  którym będą się dobrze czuły, a  tym samym będą wykazywały wysoką zdrowotność i wydajność. Krowa w oborze zdana jest wyłącznie na człowieka. To od jego wiedzy, doświadczenia i chęci zależy w jakich warunkach będzie przebywać. Wiele przyczyn brakowania krów ma właśnie początek w  niewłaściwych warunkach utrzymania. Dlatego po przejęciu gospodarstwa przez Sano Agrar Institut wszystkie obory zostały zmodernizowane, bardziej dostosowane do potrzeb krów.

Sano Agrar Institut Przede wszystkim zlikwidowano obory uwięziowe i  zamieniono je na wolnostanowiskowe. Wszystkie posadzki zostały na nowo przefrezowane, wtedy krowy mogą po nich swobodnie chodzić. By krowy dobrze się czuły w  oborze posadzki nie mogą być śliskie, mokre, zbyt mocno zabrudzone. Drogi przepędowe powinny być szerokie i  krótkie, tak by krowy nie traciły zbyt dużo energii na ich pokonywanie. Boksy legowiskowe muszą mieć odpowiednią wielkość i  być dobrze wyścielone, aby krowy w  nich chętnie leżały. Przeżuwanie na leżąco jest bardziej efektywne. Stąd ważne jest, aby krowy miały wystarczającą ilość legowisk i  przeżuwały podczas leżenia. Ponad 80 % krów, które leżą powinno przeżuwać paszę. Boksy legowiskowe muszą być na tyle wygodne, aby krowy w  nich mogły swobodnie leżeć, a nie stały na legowisku. Bezwzględnie należy dbać o  czystość boksów legowiskowych. Krowy w oborze powinny być spokojne, zaciekawione pojawieniem się nowych osób, nie mogą przed nimi uciekać. Dużo świeżego powietrza

Organizm krowy, aby mógł prawidłowo funkcjonować potrzebuje duże ilości tlenu. Stąd też w  oborze musi być stały dopływ

Komfortowe warunki to takie w których zwierzęta się dobrze czują. Nowe obory są bardziej dostosowane do potrzeb zwierząt.

Jako ściółka na legowiska doskonale nadaje sprawdza się separowana gnojowica. Słomy do ścielenia jest coraz mniej, a zdarza się, że jest ona droższa od ziarna.

świeżego powietrza. Zawartość szkodliwych gazów można mierzyć różnymi aparatami. Ale wystarczy też nos.

W oborze nie powinien być wyczuwalny zapach krów, ani amoniaku. W pomieszczeniach inwentarskich obieg powietrza, stopień zapylenia, temperatura, względna wilgotność powietrza i  stężenie gazów powinny być utrzymywane na poziomie nieszkodliwym dla zwierząt. Dopuszczalne stężenia gazów: • 3.000 ppm dwutlenek węgla (CO2) • 20 ppm amoniak (NH3) • 5 ppm siarkowodór (H2S).

Najwięcej świeżego powietrza zapewniają krowom obory wolnostanowiskowe z  kurtynami, które w okresie lata są podnoszone, a zimą opuszczane. Gorzej jest w starych oborach uwięziowych z małymi oknami, które w  dodatku zimą często są jeszcze zamknięte. Dlatego wszystkie obory uwięziowe, które zastał Sano Agrar Institut, zostały zamienione na obory wolnostanowiskowe. Były to jedne z  pierwszych inwestycji. A jeszcze wcześniej zostały wymontowane z  nich wszystkie okna, tak aby dopływ świeżego powietrza, również zimą, był jak największy. Demontaż okien miał jeszcze jeden pozytywny wydźwięk. Została wprowadzona większa ilość światła, co bardzo pozytywnie wpłynęło na rozród krów.

Sano Agrar Institut

W oborach powinny być instalowane wygodne, o właściwych wymiarach legowiska, w których krowy będą się dobrze czuły. Krowa produkuje najwięcej mleka, kiedy leży i przeżuwa.

W poczekalni do doju oraz na porodówce, gdzie krowy mają najbardziej komfortowe warunki, dodatkowo latem włączane są wentylatory SanoFan. Światło korzystnie wpływa na rozród

Krowy, aby mogły produkować duże ilości mleka i aby prawidłowo działał układ hormonalny odpowiedzialny za rozród, potrzebują dużej ilości światła. Natężenie światła powinno wynosić ponad 100 luksów. Można je zmierzyć luksometrem, ale wystarczy też gazeta. Jeżeli w każdym miejscu potrafimy ją przeczytać, to znaczy, że natężenie jest prawidłowe. Aby zapewnić odpowiednie natężenie światła między godziną 5.00 a 22.00 zapalane są specjalne lampy o  długości fali światła dziennego. Przedłużenie dnia świetlnego przy-

czynia się do wzrostu wydajności, ale przede wszystkim korzystnie wpływa na występowanie rui. Krowy śpią tylko parę minut dziennie. Chętnie pobierają paszę i wodę również nocą. W tym celu nocą włączane są tylko żarówki dające słabe światło, aby krowy bez problemów mogły swobodnie dojść do stołu paszowego i do poidła z wodą. Dużo miejsca na gankach

Obecnie krowa przebywająca w  oborze wolnostanowiskowej musi dużo chodzić. Do doju, do stołu paszowego, do poidła, do czochradła. Dlatego musi być zapewniona możliwość ruchu i odpowiednio szerokie ganki, aby krowy dominujące nie blokowały przejścia. Przy tym drogi powinny być jak najkrótsze, gdyż ich wy-

dłużenie naraża krowy na niepotrzebny wysiłek, co w efekcie końcowym może powodować niechęć do poruszania się. W nowej oborze na 340 krów liczącej 140 m długości i 28 m szerokości przypada ponad 10 m2 powierzchni na 1 krowę. Do tego ganki przepędowe są bardzo szerokie (5 m), tak aby krowy mogły bez problemu się poruszać i wszędzie dojść. Jakie legowiska?

Najbardziej efektywna produkcja mleka u krowy odbywa się na leżąco. Stąd powiedzenie „jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz” można odnieść też do krów. Ponieważ krowy śpią niewiele, można powiedzieć, „jak pościelisz krowom, tyle będziesz miał mleka”. Zapewnienie wygodnego legowiska jest dla krowy niezwykle ważne, bo większość czasu powinna spędzać leżąc, co pozwala jej na wypoczynek i na produkcję mleka. Na kilka rzeczy należy tu zwrócić uwagę. Ilość legowisk

Idealnie jest kiedy każda krowa ma legowisko. Sytuacja dopuszczalna to 10 % krów więcej niż legowisk, gdyż nie wszystkie krowy

Drogi przepędowe nie mogą być gładkie i śliskie. W tym celu należy je pokryć odpowiednim materiałem lub przefrezować.

18

grudzień 2012

Jeżeli w oborze zamiast ścian są kurtyny oraz otwarta jest kalenica (również zimą) następuje idealna wymiana powietrza.

Sano Agrar Institut

Duże znaczenie dla wydajności krów ma woda. Dlatego zainstalowano długie poidła, które nie zamarzają zimą. Ganek przy poidłach musi być szeroki, aby dominujące krowy nie blokowały dostępu.

leżą w tym samym czasie. Większa obsada niż 10 % w stosunku do legowisk jest nie do przyjęcia, gdyż młodsze krowy (jałówki) będą narażone na długie stanie, brak odpoczynku i nadmierne obciążenie racic. Wymiary legowiska

Najwięcej problemów z  wymiarami legowisk jest w  starych oborach, gdyż są one z  reguły za małe w stosunku do coraz to większych gabarytów współczesnych krów HF. W nowo wybudowanej oborze legowiska mają 1,20 m szerokości i  2,40 m długości. Odległość znajdującej się na wysokości 1,25 m rury karkowej od tylnej belki ograniczającej wynosi 2 m. Ścielenie legowiska

We wszystkich oborach legowiska dla krów ścielone są separowaną gnojowicą. Ścielenie odbywa się 2 razy w  tygodniu każdorazowo podczas doju ściółka jest, w miarę potrzeb podgarniana. Na powierzchni legowiska powinna być utworzona miękka warstwa, na której krowa może swobodnie leżeć. Po dwóch latach stosowania ściółka ta sprawdza się znakomicie. Krowy są czyste, zdrowe i do-

skonale się czują na legowiskach ścielonych separowaną gnojowicą. Stół paszowy i poidła

Do podstawowych czynności krowy należy jedzenie, picie, leżenie i  przeżuwanie oraz dój. Oprócz dobrych dróg dojścia, musi być również odpowiedni stół paszowy i poidła. Stół paszowy powinien być położony 20 cm nad posadzką, bo taka wysokość jest najbardziej fizjologiczna dla krowy. Jest to niezwykle ważne, gdyż krowa zjadając ponad 50 kg paszy dziennie musi kilka godzin spędzić nad stołem paszowym. Gdy będą się męczyć jej mięśnie karku, będzie pobierała paszy mniej. Na krowę powinno przypadać ok. 70 cm miejsca przy sto-

le paszowym. W  pierwszych 100-dniach laktacji wskazane jest, aby przy stole paszowym były bramki zatrzaskowe, by było można krowy przytrzymać do badań czy inseminacji. Mleko składa się aż w  87 % z wody. Do jego produkcji krowy potrzebują aż 3-5 razy więcej wody niż dają mleka. Przy produkcji 30 l mleka krowa potrzebuje do picia 100-150 l wody dziennie. Najchętniej krowy piją wodę ze stojących długich koryt umieszczonych na wysokości ok. 80 cm. Na krowę powinno przypadać co najmniej 7 cm linii brzegowej poidła. W Sano Agrar Institut bardzo dobrze sprawdzają się szczególnie zimą izolowane amerykańskie poidła Richie o długości 4 m. (rk)

„ Warunki utrzymania są bardzo ważne „ Albert Aigner, Sano Agrar Institut

Aby uzyskać jak najlepsze wyniki produkcyjne należy obok żywienia zadbać o odpowiednie warunki utrzymania: wygodne legowiska, swobodny dostęp do paszy i wody, dostateczną ilość powietrza i  światła oraz sprawdzić czy hala udojowa, ganki i drogi przepędowe są odpowiednie dla krów. Krowy utrzymywane w dobrych warunkach środowiskowych będą zdrowe, dzięki temu będą miały wysoką wydajność, a tylko wówczas można liczyć na opłacalność z produkcji mleka. ■ grudzień 2012

19

Sano Agrar Institut

Separowana gnojowica to doskonała ściółka Do ścielenia legowisk najczęściej stosowana jest słoma. Mamy jej jednak coraz mniej, dlatego trzeba ją zastąpić innymi materiałami. Najlepszym dla większych obór jest separowana gnojowica.

S

łoma przez wieki była stosowana jako ściółka dla większości zwierząt gospodarskich, w tym również dla

krów. Główną zaletą słomy była jej dostępność oraz dobre właściwości chłonne. Niestety w  ostatnich latach, kiedy zaczęto skracać zbo-

że, zbieranej słomy jest coraz mniej, a ponadto doszło jej nowe przeznaczenie jako ekologiczne źródło opału. Stąd w wielu gospo-

Zawartość zarazków (jtk/g) w słomie i w separowanej gnojowicy (Rohweder 2010, według Elitte 5/2012) Liczba drobnoustrojów Słoma, mat. wyjściowy Gnojowica, mat. wyjściowy Słoma, mat. wyjściowy Gnojowica, mat. wyjściowy Słoma+wapno Gnojowica+wapno Gnojowica, głębokie legowisko

20

Zarazki kolipodobne

Escherichia coli

Materiał wyjściowy do ścielenia stanowisk, sierpień 2010 125.000.000 1.300.000 < 1.000 72.000.000 <1.000 < 1.000 Różne warianty ściółki, wrzesień 2010 380.000.000 1.210.000 n.stw. 410.000.000 1.250.000 n. stw. 8.200.000 7.250.000 570.000 3.580.000 > 300.000 > 300.000 6.080.000 3.000.000 n.stw.

grudzień 2012

Streptokokki eskulino-pozytywne 500 < 100 n.stw. 140.000 105.000 435.000 820.000

Sano Agrar Institut wodzeniem mogą zastąpić słomę, mają jednak też wady. Głównie to, że nie ma ich w  gospodarstwie i  trzeba je zakupić z  zewnątrz. W związku z tym są droższe w stosowaniu niż słoma. Ponadto nie zawsze da się dobrze zmechanizować ich ścielenie, dościelanie i  usuwanie z  legowisk, przez to wymagają także więcej pracy. Maty gumowe, nawet te typu komfort nie zawsze są na tyle miękkie, aby nie dochodziło u leżących na nich krów do odleżyn i aby nie powstawały otarcia, powodujące później stany zapalne skóry i  racic. Doświadczenia i  praktyka ostatnich lat skłaniają do stosowania w boksach legowiskowych, szczególnie w  większych oborach, separowanej gnojowicy, czyli odseparowanych z niej części stałych. darstwach brakuje słomy nawet na paszę, a do ścielenia trzeba poszukiwać innych materiałów. Czym ścielić

Na legowiska zamiast słomy mogą być stosowane maty gumowe, trociny, piasek. Ściółki te z po-

Separowana gnojowica - najmniej uszkodzeń skóry i stawów

Pierwsi filtrowaną gnojowicę jako ściółkę na boksy legowiskowe zaczęli stosować Amerykanie. Jednak stwierdzono, że filtrowana gnojowica sprawdza się również jako ściółka na legowiska w  kra-

jach o  klimacie chłodniejszym. Stąd też zapadła decyzja, aby również w  Sano Agrar Institut jako ściółkę zastosować filtrowaną gnojowicę. Przez dwa lata zebrano ciekawe doświadczenia z zastosowaniem filtrowanej gnojowicy z dodatkiem różnych ilości wapna palonego oraz słomy, aby w efekcie końcowym dojść do wniosku, że żadne dodatki nie są potrzebne. Jednak jest jeden podstawowy warunek. Filtrowana gnojowica musi mieć ponad 35 % suchej masy.

Filtrowana gnojowica powinna mieć co najmniej 35 % suchej masy. W tym celu zastosowano lepsze separatory oraz umieszczono je pod dachem. Wychodząca z  nich gnojowica jest lekko wilgotna, ale to nie szkodzi, gdyż dosusza się na legowisku. Szczególnie, że leżące na niej krowy produkują olbrzymie ilości ciepła. Dzięki lekko wilgotnej konsystencji lepiej dopasowuje się do kształtu krowy.

przypadki na 100 krów

Wpływ gnojowicy na zdrowotność krów (według Elitte 5/2012) 600 Odleżyny i otwarte rany > 2 cm Skóra bez włosów > 2 cm 400

Odleżyny i otwarte rany < 2 cm

200

0

Kompost

Gnojowica

Słoma + Gnojowica + Mata

Mata komfort

Luźna słoma

Mata gumowa

Wpływ ściółki na występowanie zranień u krów (Buchwalder, Schaub i in. 1999)

Krowy leżące na separowanej gnojowicy mają mniej uszkodzeń stawów skokowych niż krowy leżące na matach gumowych lub matach typu komfort grudzień 2012

21

Sano Agrar Institut

Gnojowica jest codziennie filtrowana przez wysoko wydajny separator pod zadaszeniem, a jej części stałe służą jako doskonała ściółka na legowiska. Gnojowica ma świetne właściwości aseptyczne

Przy stosowaniu na ściółkę separowanej gnojowicy pojawiają się obawy,  co z zarazkami, które mogą mieć negatywny wpływ na zdrowotność wymion. Praktyka dnia codziennego zarówno w  USA, ale

także w  Holandii i  w  Niemczech wykazała, że nie ma z  tym większych problemów.

Ściółka z separowaną gnojowicą zawiera mniej zarazków niż ściółka ze słomy.

Nie ma żadnych różnic zarówno w  ilości zarazków w  materiale wyjściowym przed ścieleniem, jak również podczas użytkowania ściółki na legowisku. Doświadczenia w USA wykazały, że jeżeli chodzi o ryzyko wystąpienia zapalenia wymienia i mastitis to dużo ważniejsze od rodzaju ściółki jest regu-

Bardzo ważne jest aby po każdym wyjściu krów do doju wyrównać legowiska. W przeciwnym razie powstają nierówności, które przeszkadzają krowom podczas leżenia. 22

grudzień 2012

Sano Agrar Institut

Doświadczenie przeprowadzone w Sano Agrar Institut wykazało, że kiedy krowy mają możliwość wyboru, to kładą się wyłącznie na legowiskach ścielonych gnojowicą a nie na matach gumowych.

larne czyszczenie legowisk i  ganków przepędowych. Dawka ma wpływ na jakość ściółki

Aby zapewnić wysoki komfort legowiskowy i  aby ryzyko wystąpienia mastitis było minimalne pozostałe po wyciśnięciu gnojowicy frakcje stałe powinny zawierać jak najwięcej części organicznych. Zbyt drobne, maziste pozostałości będą powodowały, że będzie papką. Im więcej w  dawce niestrawnych części strukturalnych, tym więcej substancji organicznych zawiera gnojowica i w związku z tym jest lepszym materiałem na ściółkę.

Zalety stosowania separowanej gnojowicy: • surowiec dostępny w każdej oborze • duża wydajność separatora • najłatwiejszy sposób zmechanizowanego ścielenia • materiał aseptyczny • najmniej zranień i stanów zapalnych

Powstaje tu sprzeczność interesów, bo z żywieniowego punktu widzenia lepiej kiedy zostaje jak najmniej niestrawionych resztek z dawki. A ze względu na ściółkę lepiej kiedy jest ich jak najwięcej.

Przy żywieniu kiszonką z  kukurydzy i traw separowana gnojowica zawiera ok. 35 % s.m. i separowanie trwa szybciej (0,42 t/ godz), a  przy żywieniu kiszonką z traw pozostaje ok. 30 % s.m. i separowanie trwa wolniej (0,22 t/ godz). Ścielenie dwa razy w tygodniu

Doświadczenia Sano Agrar Institut wykazały, że najlepszą jakość legowiska mają wówczas, gdy ścielenie odbywa się dwa razy w tygodniu. Dościelana warstwa nie powinna być zbyt gruba, najwyżej do 1 cm. Wówczas najlepiej się dosusza i dostosowuje do kształtu krowy. Gnojowicy nie można separować zbyt dużo na zapas, gdyż ze względu na dużą wilgotność łatwo się zagrzewa i gorąca nie nadaje się do ścielenia.

Separowana gnojowica głównie dla większych obór

Im większa obora tym bardziej opłacalny może być zakup separatora do gnojowicy. Przy zakupie separatora o  możliwości produkcyjnej 1.000 m3 gnojowicy rocznie należy się liczyć z  wydatkiem ok. 35.000 euro. Wówczas koszt uzyskania 1 m3 części stałej gnojowicy mieści się poniżej 4 euro. Według obliczeń holenderskich zakup seperatora jest opłacalny przy oborach liczących od 80 krów wzwyż. Oczywiście opłaca się tylko separowanie gnojowicy z własnej obory. W Sano Agrar Institut zanotowaliśmy największy spadek komórek somatycznych po wprowadzeniu do ścielenia separowanej gnojowicy. To dowód na to, że znaczna część zarazków ginie i nie przenosi się na wymię krowy. (rk)

„ Separowana gnojowica sprawdza się znakomicie „ Adam Majchrzak, zootechnik, Sano Agrar Institut

Na początku nie sądziliśmy, że separowana gnojowica może być tak znakomitą ściółką. Ale do wszystkiego trzeba było dojść samemu, bo nikt nie miał żadnych doświadczeń. Teraz po ponad 2 latach stosowania i wstawieniu nowych separatorów mogę stwierdzić, że nie ma nic lepszego. Krowy mają zapewniony komfort i znakomicie się czują na takich legowiskach. ■ grudzień 2012

23

Aktualności

Wiadomości branżowe Unia Europejska największym producentem mleka

N

ajwięcej mleka krowiego na świecie produkuje Unia Europejska - prawie 150 mln t rocznie. Drugie miejsce zajmują Stany Zjednoczone Ameryki ok 90 mln t, a trzecie Indie (50 mln t), czwarte Chiny -prawie 37 mln t, a piąte i szóste Rosja i Brazylia (ok. 31-32 mln t.) Na siódmym miejscu uplasowała się Nowa Zelandia, w której produkcja mleka wzrosła do ponad 16,5 mln t. Łącznie 6 największych producentów mleka wyprodukowało ponad 456 mln t mleka, w tym prawie 386 mln t (65 %) mleka krowiego. W sumie największym na świecie krajem produkującym mleko są Indie - ponad 112 mln t, z czego aż 62 mln t (55 %) stanowi mleko bawole i innych gatunków zwierząt użytkowanych mlecznie. Ponad 70% mleka wyprodukowanego w Europie pochodziło

z krajów członkowskich Unii Europejskiej, przy czym ponad 58% z UE-15. Jednak udział krajów Unii Europejskiej w światowej produkcji mleka spadł obecnie poniżej 21%, podczas gdy w 1990 r. było to ponad 30%, a w 2000 r. 26,5%. O spadku produkcji mleka zadecydowała przede wszystkim redukcja pogłowia krów w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. W Unii Europejskiej czynnikiem stabilizującym produkcję mleka są kwoty mleczne, administracyjnie ograniczające produkcję. Wskaźnik samowystarczalności Europy w produkcji mleka zmalał z około 126 % w 1990 r. do 114 % w 2000 r. i prawie 106 % w 2010 r., a w Unii Europejskiej ze 119 % do 106,5 %. Unia Europejska pozostaje jednak rejonem o najwyższej intensywności produkcji mleka z ponad 300 kg na 1 mieszkańca. n

Unia Europejska 150 mln ton

USA ok. 90 mln ton

Indie 50 mln ton

Brazylia 32 mln ton

24

Rosja 31 mln ton

grudzień 2012

Chiny 37 mln ton

Ceny wołowiny idą w górę

W

edług danych Komisji Europejskiej w sierpniu 2012 roku średnia cena tusz z bydła dorosłego w krajach UE wynosiła 392,59 EUR za 100 kg (wzrost o 13,5 %. w stosunku do sierpnia 2011 roku), stanowiąc 176,5 % ceny bazowej - podaje FAMMU/FAPA. W Polsce wynosiła ona około 341 EUR/100 kg. Cena referencyjna wołowiny (młode bydło) dla Unii osiągnęła pułap 388,41 EUR za 100 kg (wzrost o 11,9 %). W Polsce cena młodego bydła kształtowała się na poziomie około 340,30 EUR za 100 kg, tj. była o 8,4 % wyższa niż w sierpniu 2011 roku. Średnia cena tusz z wolców w Unii zwiększyła się o 15,4 % do 405,35 EUR za 100 kg w stosunku do analogicznego okresu 2011. Natomiast średnia cena tusz z krów wzrosła o 16 % do 326,17 EUR za 100 kg. Ponadto średnia cena tusz jałówek zwiększyła się o 13,7 % do 393,41 EUR za 100 kg w porównaniu ze średnią ceną z sierpnia 2011. W sierpniu br. średnia cena cieląt płci męskiej w wieku 6-12 miesięcy życia oraz masie ciała do 300 kg wynosiła 263,90 EUR za 100 kg żywca (wzrost o 17,5 %). Natomiast średnia cena cieląt płci męskiej w wieku od 8 dni do 4 tygodni kształtowała się na poziomie 247,90 EUR za sztukę (wzrost o 12,5 %). W tym samym okresie średnia cena cieląt rzeźnych obniżyła się o 3,1 % w stosunku do sierpnia 2011 roku do poziomu 523,02 EUR za 100 kg (waga poubojowa). n

Aktualności

17 mln świń za 10 lat

M

inisterstwo rolnictwa przygotowuje program odbudowy pogłowia trzody chlewnej, który będzie zachęcał rolników do specjalizacji w produkcji materiału hodowlanego oraz stwarzał im możliwości udziału kapitałowego w ubojniach i przetwórniach. Jak przewiduje minister rolnictwa Stanisław Kalemba, program powinien przynieść zwiększenie pogłowia trzody z obecnych 11 mln sztuk do około 17 mln sztuk w ciągu 10 lat.

Jednym z podstawowych rozwiązań jest pomoc finansowa w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2014-2020, tym gospodarstwom, które zdecydują się wyspecjalizować w produkcji prosiąt i macior. W ostatnich latach duże partie prosiąt przyjeżdżają z innych państw. Rocznie sprowadzanych jest nawet 2,5-3 mln sztuk prosiąt, które są chętnie kupowane,

gdyż są lepiej zabezpieczone, mniej chorują, a w dodatku można kupić ich dużą partię. Krajowe gospodarstwa wyspecjalizowane w produkcji i odchowie prosiąt powinny tę sytuację zmienić. n

Polska potęgą drobiarską

W

tym roku Polska może awansować na pierwsze miejsce wśród unijnych producentów mięsa kurcząt. Mięsa drobiowego, a więc oprócz kurcząt także indyczego i kaczego, więcej niż my wytwarzają już tylko Francuzi, Niemcy i Brytyjczycy. W 2011 r. łączna produkcja drobiu sięgnęła w Polsce 1,51 mln ton.

W 2012 r powinna być o 15 proc. wyższa. Motorem napędzającym rozwój branży drobiarskiej jest eks-

port. W ciągu ośmiu lat zwiększył się dwunastokrotnie. Niższe od wołowiny i wieprzowiny ceny sprawiają, że drób chętnie kupują także Polacy. IERiGŻ prognozuje, że będzie on jedynym mięsem, którego spożycie wzrośnie w tym roku. Przeciętny Polak zjada 26 kg drobiu, głównie kurczaków.  n

Więcej produktów spożywczych z Polski

P

olska staje się coraz większym unijnym przetwórcą mięsa, a także producentem owoców, mleka i wódki. W tym roku sprzedaż zagraniczna polskiej żywności sięgnie 16 mld euro, a dodatnie saldo wyniesie około 3 mld euro. Najbardziej dynamicznie rozwija się produkcja drobiu. W tym segmencie jesteśmy numer trzy, a jeżeli tempo rozwoju się utrzyma, to mamy szanse, że będziemy numerem dwa w Europie. Z kolei w produkcji jabłek osiągnęliśmy już pierwszą pozycję. Przedstawiciele branży zgodnie twierdzą, że eksport będzie rósł, choć niekoniecznie tylko dzięki odbiorcom z krajów Unii Europejskiej. Polskie mięso, szczególnie wołowe, najbardziej sobie cenią kraje Bliskiego i  Dalekiego Wschodu. Dzięki nowym przepisom, które znoszą obowiązek butelkowania wódki w Polsce, producenci liczą, że dzięki obniżce kosztów transportu w tym roku sprzedaż eksportowa wzrośnie o 4-6 proc. n

grudzień 2012

25

Aktualności

Zwierząt mniej ale produkcja rośnie Z roku na rok maleje liczba zwierząt w Polsce. Wynika to głównie ze zbyt małej wielkości gospodarstw, których przez to też ubywa. Jednak wiele ferm dobrze prosperuje i ciągle się rozwija.

W

ostatnich latach zachodzą w  rolnictwie bardzo dynamiczne zmiany. Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej spadło pogłowie zwierząt gospodarskich. Liczba krów mlecznych, która jeszcze kilka lat temu wynosiła 3,5 mln obecnie nie przekracza 2,5 mln sztuk. Jeszcze w 2009 roku mieliśmy ponad 494 tys. gospodarstw utrzymujących krowy, a  już dwa lata później było ich 427 tys., czyli prawie 70 tys. mniej. Z roku na rok również spada liczba gospodarstw sprzedających mleko, których

obecnie mamy 167 tys. W 2004 roku było ich jeszcze 480 tys. Ponieważ kwota mleczna ulega zwiększeniu o 1 % rocznie, w związku z tym wzrasta też ilość sprzedanego mleka z  gospodarstwa, która przekracza ponad 50 tys. l. Wzrasta obecnie wydajność krów, szacowana na ponad 5.tys. kg mleka. Krowa, krowy, stado, ferma Najwięcej gospodarstw, bo aż ponad 171 tys. posiada tylko 1 krowę, a  następne 72 tys. gospodarstw tylko 2 krowy. Na pewno

Struktura gospodarstw utrzymujących krowy w Polsce Liczba krów 1 2 3-4 5-9 10-19 20-29 30-49 50-99 100-199 >200

26

2009 209.000 50.000 56.000 54.000 51.000 18.400 9.000 2.180 227 49

2011 171.000 72.000 50.000 50.000 56.000 17.000 10.000 2.244 420 235

grudzień 2012

2011/2009 (%) Struktura (%) 82 40 144 17 89 12 93 12 110 13 92 4 111 2 103 0,5 185 0,1 480 0,05

nie są to krowy wysoko produkcyjne. Trudno nastawiać się na duże zyski mając zaledwie 1-2 krowy. Na pewno w  większości przypadków mleko zużywane jest na potrzeby własne, ewentualnie w gospodarstwach domowych sąsiadów, czy znajomych. W gorszej sytuacji są gospodarstwa posiadające 3-10 krów, których mamy ponad 100 tysięcy. Tu zazwyczaj koszty skupu mleka będą zbyt wysokie, aby jego produkcja była opłacalna. Większości tych gospodarstw grozi wypadnięcie z  rynku, chyba, że same znajdą kanały dystrybucji lub będą sprzedawać mleko w  formie przetworzonej.

W Polsce wystarczy 30 tys. gospodarstw posiadających średnio 50 krów o wydajności 7.000 kg mleka aby wyprodukować ponad 10 mld kg mleka.

Aktualności Struktura ocenianych krów i obór w Polsce Obory % Krowy %

< 10 1.240 7 8.859 1

10-20 5.954 31 88.059 14

20-50 9.436 50 283.908 45

Dzisiaj mamy zaledwie 30 tysięcy gospodarstw liczących ponad 20 krów. Gdyby średnio liczyły one 50 krów o  wydajności 7.000 kg mleka od krowy, czyli 350 tys. kg mleka rocznie, to zupełnie wystarczą aby produkować więcej mleka (10,5 mld kg) niż wynosi obecna kwota mleczna (9,9 mld kg). Najlepsze krowy pod oceną Nieco lepiej wygląda struktura obór objętych kontrolą użytkowości mlecznej. Pod oceną znajduje się jednak zaledwie co 4 krowa i co 25 gospodarstwo utrzymujące krowy oraz co 9 gospodarstwo sprzedające mleko. Wśród ocenianych w 2011 roku 18.918 obór, najczęściej ich wielkość mieściła się w przedziale 20-49 krów (50 %), następnie 1019 krów (31 %) oraz do 10 krów (7 %). Obory od 50-150 krów stanowiły 10 %, a powyżej 150 krów zaledwie 2 % wszystkich ocenianych stad. Ponad 62 % ocenianych obór posiadało ponad 20 krów. Wydajność kontrolowanych krów wyno-

50-150 1.931 10 145.530 23

150-300 233 1,2 48.441 8

siła 7.315 kg mleka, co jest już wynikiem dobrym, ale szkoda, że dotyczy to tylko 23 % krów. Z ponad 634 tys. krów pod oceną aż 45 % znajduje się w oborach wielkości 20-49 krów, następne 23  % w  oborach 50-150 krów i 14 % w oborach 10-20 krów. Zdecydowana większość krów (85 %) znajduje się w  oborach powyżej 20  sztuk, oraz niespełna 10 % w oborach powyżej 300 sztuk.

Ogółem (tys.) 41 51 43 59 74 74 31 15 7 3

500-1000 37 0,2 24.619 4

>1000 3 0,02 2.084 0,3

które zostają uzyskują znacznie lepsze wyniki produkcyjne i mają szanse utrzymać się na rynku. Ale również one muszą jeszcze popracować bo do najlepszych ferm w Danii, Holandii czy Niemczech jeszcze im daleko. Mamy tu bowiem do czynienia z wieloletnimi zaniedbaniami i  problemami, z którymi w ciągu najbliższych lat musimy się uporać.

Świń coraz mniej O ile pogłowie krów spada powoli i nieznacznie, to w przypadku świń spadki są szybkie i duże. Jeszcze kilka lat temu mieliśmy 19 mln. świń, a dzisiaj z trudem można się doliczyć 11 mln. sztuk. (spadek o ok. 50 %). Jeszcze dwa lata temu w czasie spisu rolnego (2010) było 397 tys. gospodarstw utrzymujących ponad 15 mln świń i 252 tys. gospodarstw utrzymujących ponad 1,4 mln loch. Dzisiaj gospodarstw i świń mamy o ponad 25 % mniej. Ale znowu pozytywne jest to, że fermy,

Struktura gospodarstw utrzymujących trzodę chlewną w Polsce Liczba sztuk 1 2 3-4 5-10 10-20 20-50 50-100 100-200 200-500 >500

300-500 84 0,5 31.617 5

(%) 10 13 11 15 19 19 8 4 2 1

Lochy (tys.) 79 60 52 35 16 7 1,4 0,5 0,2 0,1

(%) 31 24 21 14 6 3 0,5 0,2 0,1 0,04

Ministerstwo rolnictwa chce zwiększyć pogłowie świń, głównie poprzez zwiększenie produkcji prosiąt

Liczy się skala produkcji Oprócz dobrych wyników produkcyjnych liczy się też skala produkcji.

Wystarczy 20 tys. ferm sprzedających średnio 1.000 tuczników rocznie aby wyprodukować ponad 20 mln świń. Obecnie tylko 10 tys. ferm produkuje rocznie co najmniej 1000 tuczników, czyli może uzyskiwać dochody które pozwalają na utrzymanie rodziny.  (rk) grudzień 2012

27

Aktualności

Daleka i bliska Amer USA to największy na świecie producent mleka (90 mln ton) i drugi kraj po Chinach w produkcji wieprzowiny (ponad 10 mln ton).

U

SA, mimo że pod względem powierzchni (9166 tys. km2 ) znajdują się na 4 miejscu w świecie (po Rosji, Kanadzie, Chinach), a  pod względem ludności (300 mln) na trzecim miejscu (po Chinach i Indiach) to pod wieloma względami, w  tym w  produkcji rolniczej są świato-

wym liderem. W Stanach Zjednoczonych jest ok. 2 mln farmerów, a  większość farm posiada powierzchnię powyżej 100 ha. Dominują duże fermy liczące często kilka tysięcy sztuk zwierząt. Najwięcej farm bo ponad 600 tys. hoduje bydło opasowe, krowy mleczne posiada 60 tys. farm, trzodę chlewną

W Fair Oaks Farm w stanie Indiana, każdy również dzieci mogą zobaczyć nie tylko fermę, ale także dużo dowiedzieć się na temat krów i produkcji mleka.

Powierzchnia: 9.612 tys km2 Ludność: 300 mln Stolica: Waszyngton Podział adm.: 50 stanów + 1 okręg stołeczny Pogłowie krów: 9,2 mln Wydajność: 9.700 kg mleka 55 tys. farm, a  owce ok. 60 tys. farm. Daje się również zauważyć specjalizację stanów w  produkcji zwierzęcej. Niektóre, jak np. Kalifornia i Wisconsin wyraźnie dominują w  produkcji mleka, a  Iowa i Płn. Karolina w produkcji świń. Krowy w USA W USA tylko niecałe 60 tys. farm posiada krowy mleczne (w Polsce ok. 300 tys.). Dominują farmy duże, liczące często kilka ty-

28

grudzień 2012

Wiskonsin - stan mleczny w USA 14 000 ferm mlecznych 1,25 mln krów mlecznych 136 mleczarni 1 miejsce w produkcji serów

r

la

A me

ic

nd

Aktualności

a's D air y

ryka sięcy krów, czy nawet tak jak Fair Oaks Farms, 32 tysięcy krów. Pogłowie krów w  USA liczy 9,215 mln krów, które produkują ok. 90 mln ton mleka. A więc na fermę przypada średnio150 krów, o wydajności około 9.700 kg mleka. Z tym, że trzeba zaznaczyć, że wydajność ta jest często wspomagana hormonami i  antybiotykami paszowymi, których stosowanie w  USA jest dozwolone. Dla porównania: w Polsce mamy ok. 2,5 mln krów, które produkują niecałe 10 mln ton mleka. W produkcji mleka wyraźnie dominują stany: Kalifornia (1,6

mln krów), Wisconsin (1,3 mln krów), Nowy York (0,7 mln krów), Pensylwania (0,6 mln krów) i  Minnesota (0,5 mln krów). W tych pięciu stanach znajduje się ponad 50 % pogłowia krów. Na wysoką wydajność krów i dużą produkcję mleka składa się zarówno wspaniała genetyka, większa masa krów (wynosząca często ponad 800 kg), wyższa wartość pokarmowa i  lepsza jakość kiszonki z  kukurydzy i  z  lucerny oraz dodatkowe wspomaganie wydajności krów. Wisconsin – kraina mlekiem płynąca Najbardziej popularnym stanem kojarzonym z  krowami jest Wisconsin zwany American’s Dairyland - amerykańska kraina mleka. Wynika, to z tradycji i zaangażowania hodowców, co spowodowało, że tu właśnie odbywa się światowa wystawa krów mlecznych World Dairy Expo oraz działa znany uniwersytet w madison. Wisconsin jest stanem najbardziej klimatycznie zbliżonym do Polski, gdzie również zimą zdarza-

ją się temperatury dochodzące do -300C. Stąd lepiej przyglądać się rozwiązaniom w  tym stanie niż np. w ciepłej Kalifornii, gdzie temperatury są znacznie wyższe, klimat bardziej suchy, a  spadający zimą śnieg wywołuje sensacje. W Wisconsin cielęta odchowywane są przeważnie w  budkach Igloo, również zimą, gdy jest śnieg, ponieważ cielętom nie przeszkadzają temperatury minusowe i zimny wychów. Amerykanie generalnie lubią proste, ale niezawodne rozwiązania. We wszystkich zwiedzanych fermach stosowany był wyłącznie system żywienia TMR. World Dairy Expo w Madison W stolicy stanu Wisconsin w  Madison odbywa się co roku światowa wystawa krów mlecznych World Dairy Expo. W tym roku wystawę zwiedziło 72 tys. osób, głównie Amerykanie, bo z zagranicy przyjechało 3 tys. osób, ale za to aż z 95 krajów. Superczempionką została kanadyjska krowa czerwona HF Goldwyn Hailey. W czasie wystawy odbywają się też aukcje prezentowanych krów i  jałówek. W tym roku sprzedano 159 sztuk. Najdrożej krowę rasy czerwonej HF Elm-Park Geisha za 122 tys. dolarów. (rk)

W Madison, stolicy stanu Wisconsin co roku odbywa się światowa wystawa krów mlecznych World Dairy Expo, na którą przyjeżdżają hodowcy z calego świata, a krowy są głównie amerykańskie.

grudzień 2012

29

Żywienie świń Podstawową paszą białkową stosowaną w wielu krajach w żywieniu świń jest poekstrakcyjna śruta sojowa. Częściowo można ją zastąpić innymi komponentami białkowymi.

zwiększone zapotrzebowanie na inne komponenty białkowe, szczególnie na śrutę sojową. Śruta sojowa ma wiele zalet

Śruta sojowa w żywieniu świń D

ominująca pozycja poekstrakcyjnej śruty sojowej wśród komponentów białkowych wynika z  jej dużej wartości pokarmowej i stosunkowo małej zawartości składników antyżywieniowych. Zaletą jej jest też duża dostępność. Dlatego nie jest łatwo zastąpić śrutę sojową innymi komponentami. W dodatku na rynku mamy mniej surowców

białkowych, do czego przyczyniło się również wprowadzenie w Unii Europejskiej zakazu stosowania mączek zwierzęcych w  żywieniu zwierząt gospodarskich. Przed wstąpieniem do UE (2004 r.) Polska produkowała ok. 240 tys. ton, mączek zwierzęcych a import wynosił ok. 300 tys. ton. Zakaz stosowania mączek zwierzęcych w  żywieniu zwierząt spowodował

Wartość pokarmowa białkowych surowców paszowych (g/kg).

Śruta sojowa Śruta rzepakowa Groch Bobik Łubin biały Mączka rybna Wywar suszony (DDGS)

30

Białko ogólne 400-460 350 210 270 330 550-700 260-310

Włókno surowe 50-80 100 60 70 80 80-90

grudzień 2012

Metionina + cystyna 11-13 17 5 5 8 20 9

Lizyna 24-27 20 15 17 17 41 7-9

O czołowej pozycji poekstrakcyjnej śruty sojowej w  żywieniu zwierząt zadecydowała najwyższa zawartość białka i  aminokwasów, a co się z tym wiąże również najniższa cena rynkowa w przeliczeniu na jednostkę białka. Dodatkową zaletą jest dostępność dużych, jednolitych partii.

Śruta rzepakowa, śruta arachidowa, nasiona roślin strączkowych oraz mączki rybne nie mogą całkowicie zastąpić śruty sojowej. Problemem są jednak rosnące ceny śruty, stąd gorączkowe poszukiwania innych komponentów. Jeszcze kilkanaście lat temu, kiedy na rynku były mączki zwierzęce cena poekstrakcyjnej śruty sojowej wynosiła ok. 200 $ za tonę. W roku 2007 cena śruty wzrosła do ponad 500$ za tonę, a obecnie wynosi 620 $. Na ceny śruty sojowej duży wpływ ma rosnący popyt, wywołany pojawieniem się na rynkach światowych dużych odbiorców, takich jak Chiny i Indie, które nie są samowystarczalne w zakresie produkcji soi. Największym dostawcą śruty sojowej dla Polski jest Argentyna (1,6 mln

Żywienie świń ton). Zużycie śruty sojowej na cele paszowe w Unii Europejskiej wynosi ok. 34 mln ton, z czego zaledwie ok. 1,9 mln (5,6%) przypada na Polskę. Pod względem żywieniowym, śruta sojowa charakteryzuje się najwyższą zawartością białka i aminokwasów egzogennych metioniny i lizyny. Wyróżnia ją także najwyższa strawność białka i aminokwasów, przy niskiej zawartości włókna i substancji antyżywieniowych.

Świnie dla prawidłowego rozwoju potrzebują pełnowartościowego białka, którego najlepszym źródłem jest poekstrakcyjna śruta sojowa.

Śruta sojowa dominuje

Strączkowe nie zastąpią soi

Rocznie wykorzystuje się w  Polsce ok. 2,8 mln ton surowców białkowych, z czego 1,9 mln ton przypada na śrutę sojową, 0,8 mln na śrutę rzepakową, 0,2 mln na nasiona strączkowe. Dzięki programowi rozwoju produkcji biopaliw, jeśli będzie nadal realizowany, zwiększy się ilość dostępnej śruty i makuchu rzepakowego, a także suszonego wywaru gorzelnianego. Pasze te stanowią ok. 90 % surowców białkowych wykorzystywanych do produkcji mieszanek paszowych pełnoporcjowych i koncentratów wysokobiałkowych. Obecnie nie mogą być stosowane w  żywieniu świń mączki zwierzęce (oprócz mączki rybnej, plazmy z  krwi i  komponentów mlecznych). Jednak temat krzyżowego stosowania mączek (z  drobiu dla świń i ze świń dla drobiu) ciągle powraca i powinien być zakończony pozytywnie. Europosłowie chyba zapomnieli z  lekcji przyrody, że oba te gatunki zwierząt należą do wszystkożernych. Mączki, wobec braku możliwości ich wykorzystania w  żywieniu zwierząt gospodarskich są utylizowane lub jako tzw. „polepszacze glebowe” stosowane do nawożenia gruntów ornych, co zwiększa koszty ich zagospodarowania.

Nasion roślin strączkowych, w  tym grochu, peluszki, bobiku i  łubinów słodkich mamy ok. 0,2 mln ton, co stanowi zaledwie 5,3% surowców białkowych zużywanych w  żywieniu zwierząt. Część tej puli pochodzi z importu. Areał uprawy roślin strączkowych i  ich zbiory od 30 lat systematycznie maleją. Powodem może być niższa wartość pokarmowa oraz zawartość substancji antyżywieniowych. Zapotrzebowanie na białko paszowe szacuje się, nie licząc zbóż, na około 1,1 mln ton rocznie, w  tym ponad 70 %, to białko zawarte w śrucie sojowej. Dla specjalistów żywienia zwierząt jest spra-

wą oczywistą, że około 0,8 mln ton białka pochodzącego ze śruty sojowej nie da się zastąpić białkiem z innych surowców. Nasiona roślin strączkowych posiadają niższą zawartość białka i  aminokwasów, niższą strawność aminokwasów, a ponadto zawierają substancje antyżywieniowe. Wskazywanie nasion roślin strączkowych, pasz rzepakowych, czy mączek zwierzęcych jako całkowitej alternatywy dla białka sojowego wynika z  nieznajomości zagadnienia. W związku z  planowaną produkcją biopaliw pojawia się możliwość zagospodarowania suszonego wywaru gorzelnianego (DDGS). Jednak przy wysokiej cenie zbóż powstaje pytanie o zasadność produkcji biopaliw.  (rk)

„ Śruta sojowa dominuje w żywieniu świń „ Prof. dr hab. Eugeniusz Grela (UP Lublin)

Poekstrakcyjna śruta sojowa wyraźnie dominuje jako komponent białkowy w żywieniu świń. Jednak około 25 % śruty sojowej można by z powodzeniem zastąpić innymi komponentami białkowymi (makuch rzepakowy, groch, łubiny słodkie). Pełna substytucja nie jest możliwa (jakość białka, czynniki przeciwodżywczwe) gdyż mogłaby doprowadzić do pogorszenia wyników produkcyjnych. Spowodowałoby to zwiększenie kosztów produkcji żywca wieprzowego i prosiąt, a przez to wzrost importu. A zależy nam żeby odbudować nasze pogłowie krajowe i produkować więcej mięsa wieprzowego w Polsce.  ■ grudzień 2012

31

Żywienie świń

Dla prosiąt

tylko najlepsza pasza Młody organizm jest szczególnie wrażliwy na warunki środowiskowe w jakich rozpoczyna życie. Podawana prosiętom pasza musi być jak najlepsza. śniej, jeszcze w okresie ssania należy przygotować prosięta do pobierania paszy stałej. Właściwie odchowane i  zdrowe prosięta szybko rosną i są dobrze przygotowane do tuczu. Gdy warunki środowiskowe nie są idealne lub gdy pojawiają się biegunki i  kaszel należy wspomagać się paszami leczniczymi. Zaniechanie ich stosowania naraża hodowcę na duże straty.

Mleczny cukierek Bonni-M Forte należy rozpocząć podawać od trzeciego dnia życia rozsypując najpierw niewielkie ilości na legowisko.

Piglobin® wzmacnia i uodparnia prosięta

Prosięta odporność czynną otrzymują wraz z pobieraną siarą. Aby wzmocnić słabsze prosięta należy podać im jak najszybciej po urodzeniu preparat Piglobin zawierający specjalne przeciwciała wspomagające układ odpornościowy. Zawarte witaminy A, E i C wzmacniają system immunologiczny, a  będąca źródłem szybko dostępnej energii glukoza oraz probiotyki zwiększają żywotność i  zapewniają prawidłowy rozwój prosiąt.

Z

drowie prosiąt zaczyna się od właściwego żywienia loch. To z  siarą prosięta otrzymują ciała odpornościowe, które zabezpieczają je przed chorobami przez pierwsze tygodnie życia. Potem w chlewni stykają się już z różnymi zarazkami, które powodują powstanie odporności czyn32

nej. Newralgicznym punktem jest odsadzenie, kiedy spada odporność bierna, a nie zdążyła się jeszcze dobrze wykształcić odporność czynna. Stąd też trzeba zapewnić cieplarniane warunki na odchowalni oraz podać prosiętom jak najlepszą paszę, aby jak najlepiej przeszły ten trudny okres. Wcze-

grudzień 2012

Bonni-M Forte® – trening enzymatyczny

Zadaniem mlecznego cukierka Bonni-M Forte® jest trening enzymatyczny, czyli przygotowanie układu pokarmowego prosiąt do wytwarzania enzymów potrzebnych do trawienia paszy. W pierwszych dniach życia działa u prosiąt

Żywienie świń

W odchowalni powinny panować cieplarniane warunki aby prosięta jak najlepiej zniosły trudny dla nich okres poodsadzeniowy.

tylko laktaza umożliwiająca trawienie mleka. Natomiast przy odsadzeniu powinny być już czynne inne enzymy, takie jak amylaza, proteza, lipaza umożliwiające trawienie składników paszy. Bonni-M Forte® należy rozpocząć podawać od trzeciego dnia życia rozsypując najpierw niewielką ilość na legowisko. Po pierwszym tygodniu można podawać z miski. Wskazane jest aby zwilżać je wodą, gdyż w  postaci wilgotnej prosięta zjadają więcej paszy. Na sucho zjedzą 0,5 kg Bonni M-Forte®, podczas gdy po zwilżeniu wodą zjedzą ponad 1  kg. Praktycznie ile prosięta paszy zjedzą, tyle będą cięższe przy odsadzeniu.

Zawsze opłaca się inwestować w dobrą paszę dla prosiąt. Bonni-M Forte® należy podawać jeszcze 2 dni po odsadzeniu, wymieszane razem z  paszą dla prosiąt odsadzonych Babsy® lub Babsy Forte®. Przy odsadzeniu w wieku 28 dni prosięta powinny ważyć co najmniej 7,5 kg, a  później w wieku 35 dni już 11 kg. Na masę prosiąt ma wpływ ilość i jakość produkowanego mleka loch oraz ilość i jakość pobranej paszy. Dobre żywienie loch powoduje zwiększenie masy urodzeniowej

prosiąt, a  tym samym łatwiejszy ich dalszy odchów. Wczesne dokarmianie prosiąt paszą Bonni-M Forte® dostarcza im wszystkich niezbędnych do dalszego rozwoju składników. Babsy® – najlepsze po odsadzeniu

Prosięta przez 2-3 tygodnie po odsadzeniu, czyli do 50 dnia życia powinny być żywione specjalną mieszanką Babsy® lub Babsy® Forte. Zawierają one delikatne komponenty pozbawione substancji antyżywieniowych. Odpowiednie zakwaszenie i niski wskaźnik wiązania kwasów powoduje, że mogą być one stosowane do woli. Odpowiedni skład sprawia, że prosięta również po odsadzeniu dobrze

rosną i nie pojawia się u nich załamanie wzrostu, które zdarza się przy stosowaniu nieodpowiednich w tym okresie pasz. Aby zapewnić prosętom łagodne przejście z jednej paszy na drugą należy przez pierwsze 2 dni po odsadzeniu wymieszać pół na pół Bonni-M Forte® razem z  Babsy®. Po dwóch dniach można podawać już tylko samą Babsy®, która dobrze przygotowuje do trawienia wszystkich komponentów paszowych. Kiedy prosięta zjedzą około 10 kg Babsy® można przejść na żywienie normalną mieszanką zawierającą w  składzie poekstrakcyjną śrutę sojową i zboża opartą na Protamino Piggi® lub Ferkelgold Forte®.

Rozwój i pobranie paszy u prosiąt Tydzień

Masa ciała (kg)

Przyrosty dzienne (g)

Pasza (g/dzień)

1 dzień

1,5

-

-

1

2,8

200

0-10

Bonni-M Forte®

2

4,3

210

10

Bonni-M Forte®

3

6,0

240

20-50

Bonni-M Forte®

4

8,0

280

100

Bonni-M Forte®

5

10,5

350

500

Babsy ®

6

13,8

470

700

Babsy®

7

17,5

520

830

Babsy®

8

21,5

570

900

20 % Protamino Piggi®

9

25,5

650

1.200

20 % Protamino Piggi®

10

30,0

700

1.350

20 % Protamino Piggi®

grudzień 2012

Rodzaj paszy Piglobin®

33

Żywienie świń sporządzone na bazie 20 % Protamino Piggi lub 4 % Ferkelgold Forte. Zawierają one wszystkie niezbędne składniki zapewniające bardzo dobrą zdrowotność, wysokie przyrosty i niskie zużycie paszy. Wszystkie komponenty powinny być najwyższej jakości. Pasze należy zakwasić preparatem SanoCid, który likwiduje i ogranicza szkodliwe mikroorganizmy oraz dodatkowo działa także jako stymulator wzrostu.

Tylko z dobrze odchowanych prosiąt, mogą być dobre tuczniki.

Stosowanie od samego początku odchowu prosiąt Bonni-M Forte® pozwala na odsadzenie wyrównanych miotów oraz powoduje lepsze wykorzystanie paszy po odsadzeniu. Pasze lecznicze, gdy są problemy

Zdarza się, że przy stosowaniu zwykłych pasz pojawiają się biegunki i  choroby w  okresie odsadzenia. Podanie prosiętom pasz leczniczych Babsy® Biegunka lub Babsy® Kaszel + Biegunka zapobiega najważniejszym chorobom występującym w  tym okresie. W  późniejszym okresie, kiedy prosięta są starsze lub pochodzą z zakupu można zastosować pasze lecznicze Porky Biegunka lub Porky Kaszel+Biegunka. W skład paszy przeciwbiegunkowej wchodzi antybiotyk kolistyna, a zwalczającym również choroby płuc aż trzy antybiotyki (kolistyna, chlorotetracyklina i  tylozyna) o  bardzo szerokim spek-

trum działania. Pasze te zapobiegają i  zwalczają główne choroby występujące po odsadzeniu prosiąt, takie jak biegunki, obrzękówka, pleuropneumonia, mykoplazmoza, streptokokoza i adenomatoza. Stosowanie pasz leczniczych może zlecić jedynie lekarz weterynarii. Ale czasami są konieczne by mieć zdrowe świnie i mniej upadków. Można wiele więcej stracić nie zapobiegając chorobom u  prosiąt, co później negatywnie przekłada się również na wyniki w tuczu. Pasze dla starszych prosiąt

Dla starszych prosiąt w  przedziale wagowym 15-30 kg może być podawana pasza pełnoporcjowa Porky lub własne mieszanki

„ Na paszach Sano prosięta dobrze się odchowują „ Piotr Kautz, Lipe pow. Kalisz

Zawsze w miocie są prosięta słabsze lub mniejsze. Poprzez podanie im już w  pierwszym dniu życia preparatu wzmacniającego Piglobin®, a od 3 dnia poprzez dokarmianie paszą Bonni-M Forte® można wiele prosiąt uratować. W dodatku często prosięta tak dobrze rosną, że później już nie widać różnic, które były na początku. A im więcej odchowanych prosiąt, im lepszy ich wzrost, tym większa opłacalność produkcji.  ■ 34

grudzień 2012

Dobrze rozpędzone prosięta trudno zatrzymać w tuczu. A jeżeli od samego początku ich rozwój i  wzrost będzie słaby, to również później będzie tak samo. Dlatego zawsze opłaca się zainwestować w jak najlepszą paszę dla prosiąt. Nie zapominać o wodzie

Nawet najlepsza pasza na niewiele się zda, jeżeli prosięta nie będą miały przez cały czas do dyspozycji wody. Niestety czasem zapominają o  tym hodowcy. Woda dla prosiąt musi być wysokiej jakości, takiej jak dla ludzi. W celu przyzwyczajania do pobierania najlepiej wstawić w pierwszych tygodniach życia specjalne poidełka dla prosiąt, a później mogą pić już z poidełek smoczkowych. Ważne jest aby nie były umieszczone one zbyt wysoko i by przepływ wody nie był zbyt duży, gdyż zamiast zachęcać prosięta do picia, będzie je odstraszał. Przepływ wody powinien wynosić 0,75 l na minutę, a optymalna temperatura to ok. 18°C. Poidła należy umieścić na różnej wysokości 25 i  45 cm, aby prosięta mogły z  nich swobodnie korzystać.  (rk)

Żywienie świń

Wysoko strawne i łatwo przyswajalne składniki stymulujące pobranie paszy

Idealny poziom aminokwasów: lizyna, metionina i treonina, które zapewniają najlepszą jakość białka i zapobiegają nadmiarowi białka w paszy

Wybrana kombinacja witamin i związków biologicznie czynnych zwiększa odporność i wspomaga procesy przemiany materii

Koncentrat do sporządzenia najlepszego starteru dla prosiąt

Protamino Piggi® jest mieszanką paszową uzupełniającą dla prosiąt stosowaną do masy ciała 30-40 kg. Posiada wysokiej jakości białko roślinne bez związków antyżywieniowych z zestawem aminokwasów SanAmin oraz odpowiednio dobraną kombinację witamin i związków mineralnych. Zużycie: 6 kg Protamino Piggi® na prosię w okresie od 50 dnia życia do osiągnięcia 30 kg masy ciała.

20 % Protamino Piggi® + 80 % zboża + 5 kg SanoCid® na tonę paszy. www.sano.pl/Produkty-dla-świń-Protamino-Piggi grudzień 2012

35

Technika TMR

Wozy SanoTMR Profi w każdym gospodarstwie

W żywieniu krów powinna być stosowana dawka TMR. Niestety, większość hodowców nie ma wozów paszowych. A każdy, kto chce zarabiać na produkcji mleka, powinien posiadać wóz paszowy Sano TMR Profi.

W

Polsce nadal ponad 160 tys. gospodarstw sprzedaje mleko. Gdyby założyć, że w przyszłości zostanie 50 tys. gospodarstw posiadających

średnio po 50 krów, to wszystkie z nich powinny stosować żywienie w  systemie TMR czyli posiadać wóz paszowy. A ilu hodowców ma obecnie wóz paszowy? Niewielu,

Wpływ stosowania dawki TMR i wozów paszowych Sano TMR Profi na wydajność krów. 12000

Średnia wydajność kg mleka

9000

6000

TMR – najlepszy system żywienia bydła

3000

0

Obora A Przed TMR.

Obora B

Obora C

Obora D

Rok po stosowaniu wozu paszowego Sano TMR Profi.

Badanie przeprowadzono w wybranych gospodarstwach na Podlasiu i w Wielkopolsce w latach 2010-2011.

36

na pewno niecałe 10 %. Czyli zdecydowana większość powinna w najbliższym czasie wóz paszowy kupić albo zrezygnować z produkcji mleka. Kiedy ceny za mleko są wysokie to na produkcji mleka zarabia każdy, czy ma wóz paszowy, czy nie. Czy ma wydajność 6.000, czy 9.000 l mleka. Ale kiedy ceny będą niższe, kiedy nie będzie kwotowania produkcji mleka, to na rynku zostaną tylko ci hodowcy, którzy potrafią produkować mleko w sposób najbardziej ekonomiczny.

grudzień 2012

Największą zaletą stosowania w  żywieniu bydła systemu całej dawki wymieszanej, czyli TMR jest znaczne zmniejszenie nakładów pracy przy jednoczesnym wzroście wydajności, zdrowotno-

Technika TMR ści i płodności krów przy znacznie lepszym wykorzystaniu pasz.

Nie ma lepszej inwestycji niż zakup wozu paszowego. Często po zakupie wozu paszowego i zastosowaniu żywienia TMR wydajność wzrasta o  2-3 l mleka dziennie, co zapewnia dodatkowy zysk 1.000 zł od krowy rocznie. Zakup wozu paszowego zwraca się już po 2-3 latach użytkowania.

Struktura sprzedaży wozów Sano TMR Profi

Kompakt 52,4 %

Premium 7,7 % Duo 4,7 % Mini 34,9 %

Odpowiedni wóz dla stada Wielkość i typ wozu paszowego powinny być dostosowane do wielkości stada oraz do warunków i  zaplecza gospodarstwa. Przyjmuje się, że pojemność 1 m3 wozu wystarcza na wykarmienie 7 krów. Do wyliczonej pojemności należy dodać co najmniej 1 m3. Zawsze lepiej kupić wóz o 1-2 m3 większy niż zbyt mały. Stąd dla stada 50 krów powinien być kupiony wóz paszowy o  pojemności co najmniej 8 m3. Wóz paszowy nie jest maszyną tanią, stąd dobór odpowiedniego wozu znacznie ułatwi pracę i  poprawi jego wykorzystanie. Wzrost wydajności i zdrowotności krów przy zastosowaniu systemu żywienia TMR pokryje wydatki związane z zakupem wozu paszowego. Dlatego warto już teraz zainwestować w wóz paszowy Sano TMR Profi.

Santrak 0,2 %

ku. Chociażby z tego powodu cena nie powinna stanowić głównego kryterium przy zakupie wozu. Z dużą rezerwą powinno się podejść do wozów najtańszych. Tani produkt nigdy nie będzie dobry. Należy zwrócić uwagę na liderów na rynku i oferowany serwis. Pozycja lidera z czegoś wynika, nie zostaje się nim bez powodu.

Najbardziej cenione w Polsce są wozy paszowe Sano TMR Profi, których sprzedano już ponad 2.500 sztuk.

Wozy oferowane przez Sano są trwałe i znakomicie się sprawdzają w wielu krajach Europy i świata. Sano jest jedyną firmą, która oferuje nie tylko wozy paszowe, ale także do tego cale programy żywieniowe. Zespół doradców żywieniowych Sano dysponuje fachową wiedzą zarówno w zakresie żywienia jak i technicznych możliwości wykorzystania wozów Sano TMR Profi. Duża trwałość i niezawodność Podczas wyboru wozu paszowego należy zwrócić uwagę na

Specjalna konstrukcja wozów paszowych Sano TMR Profi sprawia, że są najbardziej niezawodne. Metalowa obręcz na łańcuchach zabezpiecza przed wysypaniem się paszy podczas mieszania.

Tanie wozy nie mogą być dobre Wybór wozu paszowego nie może opierać się jedynie na cenie. Zakup wozu paszowego, to coś więcej niż zakup kombajnu, siewnika czy agregatu uprawowego. Maszyny te pracują tylko przez kilkanaście dni w roku. Wóz paszowy pracuje codziennie, czasami kilka razy dziennie, przez 365 dni w rogrudzień 2012

37

Technika TMR

Dużą zaletą wozu paszowego jest możliwość ważenia pasz. Dzięki temu można bilansować dawki i pracować nad poprawą żywienia krów.

najbardziej obciążone pracą elementy techniczne wozu: przekładnię planetarną, ślimak z  nożami tnącymi, ramę nośną, taśmę rozładunkową i zbiornik. Elementy te powinny sprostać wszelkim wymaganiom. Wszystkie komponenty muszą ulec w wozie rozdrobnieniu i wymieszaniu. W  takim przypadku ważna jest wytrzymałość stali użytej do produkcji wozu paszowego, by była jak najlepszej jakości, aby nie ulegała ścieraniu i była odporna na korozję. Mocną stroną wozów Sano TMR Profi jest także niezwykle wytrzymała przekładnia planetarna.

Odpowiedni zbiornik i ślimak Zbiornik wozu paszowego nie jest gładko walcowany. Jego boki są odpowiednio naginane, co w  znacznym stopniu pomaga w  rozdrobnieniu długich frakcji pasz. Każdy z  wozów wyposażony jest w  dwa naprzeciwległe przeciwnoże. Ich głównym zadaniem jest zablokowanie komponentów paszowych i  umożliwienie ich pocięcia. Istotna jest wysokość ślimaka z  nożami w  stosunku do zbiornika. By maksymalnie wykorzystać elementy tnąco-mieszające ślimak powinien sięgać ¾

„ Nie da się żyć bez wozu paszowego „ Hodowca Bartek Nowicki z Gorzykowa gmina Witkowo (Wlkp.)

Dopóki nie miałem wozu paszowego to zadawanie paszy było jedną z najcięższych prac w gospodarstwie Odkąd kupiłem wóz paszowy Sano TMR Profi 5 m3, nie dość że ubyło pracy, to także znacznie wzrosła wydajność krów o  ponad 3 l mleka dziennie, czyli ponad 1.000 l mleka rocznie. Mam mniej pracy, lepszą wydajność, a przy tym poprawiła się kondycja i zdrowotność krów. Lepsze wykorzystanie paszy i wzrost wydajności spowodowały, że więcej zarabiam na produkcji mleka, co umożliwiło spłatę wozu paszowego już po 3 latach użytkowania.  ■ 38

grudzień 2012

wysokości zbiornika. Dzięki zachowaniu tych proporcji cała zawartość wozu paszowego ulega szybkiemu i całkowitemu wymieszaniu. Wraz ze wzrostem pojemności zbiornika jest też odpowiednio dopasowywany ślimak. Średnica podstawy ślimaka również nie może być zbyt mała. Turboślimak znacznie poprawia proces samego wymieszania i późniejszego rozładunku dawki TMR. Zapobiega to pozostawianiu na dnie wozu drobnych komponentów, takich jak np. pasza treściwa. Noże na ślimaku można odpowiednio ustawiać i  są one dodatkowo wzmacniane. Trzpień ślimaka wraz z  spiralą jest w  pełni wyspawany, co zapobiega zawieszaniu się i  późniejszemu psuciu paszy podczas wyładunku. Bez wagi nie ma dawki TMR Dużą zaletą systemu żywienia TMR i  wozów paszowych Sano TMR Profi jest możliwość ważenia poszczególnych komponentów. Dopiero tu można mówić o  bilansowaniu dawki. Dlatego każdy z  wozów Sano TMR Profi wyposażony jest w dokładną wagę, a opcjonalnie również w wagę z  programatorem. W praktyce hodowcy nie mając wozu paszowego zadają pasze „na oko”, co powoduje, że każda dawka jest inna. Wówczas ile krów jest w  oborze, tyle jest różnych dawek, gdyż każda krowa zjada coś innego. Waga w wozie paszowym umożliwia zadawanie wszystkich komponentów zgodnych z ułożoną dawką. Z taśmą wyładunkową lub bez Każdy z wozów jest wyposażony w system wyładunkowy. W zależności od wersji jest to zasuwa w  wozach typu Mini i  Kompakt

Technika TMR

Wóz paszowy jest niezbędny lub taśma w  przypadku wozów Premium i Premium Duo. Istnieje wiele opcji i  możliwości modyfikacji tych systemów (z  przodu, z tyłu, po lewej stronie, po prawej stronie). Wszystko uzależnione jest od warunków w  budynkach inwentarskich. Do poszczególnej obory dobiera się odpowiedni wóz paszowy.

Wóz paszowy Sano TMR Profi daje nie tylko korzyści krowom, ale także hodowcom, którym znacznie ułatwia pracę, a ponadto zwiększa opłacalność produkcji mleka. Wóz samojezdny Santrak dla większych gospodarstw Dla hodowców posiadających stada od setki krów w  górę oraz kiszonki w  pryzmie lub silosie najlepszą ofertą jest wóz samojezdny Sano TMR Profi Santrak. Charakteryzuje się on własnym napędem, frezem pobierającym kiszonkę z pryzmy bez niszczenia jej struktury, dużą zwrotnością, możliwością sterowania bez potrzeby wychodzenia z kabiny. Zastosowanie frezu wybierającego kiszonkę pozostawia po pracy równą ścianę kiszonki w  silosie, co zapobiega tlenowemu zagrzewaniu się i eliminuje straty. Dzięki tym technicznym możliwościom oraz faktem, że nie potrzeba drugiego traktora do załadunku pasz, wóz paszowy samojezdny Sano TMR Profi Santrak jest najlepszą inwestycją w większych gospodarstwach posiadających 100 krów i  więcej. W  dobie obecnej techniki każde duże gospodarstwo powinno decydować się na kupno wozu samojezdnego.  (rk)

waży wszystkie komponenty – rzecz bardzo ważna, gdyż jak można mówić o dawce, kiedy jej składniki zadajemy na „oko” i zamiast np. 20 kg kiszonki dajemy tylko 15 kg

rozdrabnia komponenty – ważne jest dodatkowe rozdrobnienie słomy, czy kiszonki z traw, które nie będą segregowane przy pobieraniu dawki TMR miesza razem wszystkie komponenty, a więc mamy jedną dawkę taką samą dla wszystkich krów

transportuje paszę – każdą pasze należy do obory dowieźć i to jest następna rzecz, którą umożliwia wóz paszowy

dozuje pasze na stół paszowy – każdą paszę należy krowie podać, niestety są to z reguły duże ilości i coraz trudniej robić to ręcznie, starsi hodowcy mają coraz mniej sił, a młodsi też nie chcą się zbytnio przemęczać, zwłaszcza kiedy nie muszą.

grudzień 2012

39

Technika TMR

Technika Sano u hodowców

Gabriela i Robert Budka zamieszkali w Kalniku gm. Morąg. Marek Możdżonek wraz z rodziną z miejscowość Wyłazy Posiadają 37 krów dojnych. Zakupili Sano TMR Profi Kompakt gmina Mokobody zakupił wóz Sano TMR Profi Premium 8m3. Hodowca liczy na zdecydowany wzrost wydajności. 16 m3. Na chwilę obecną posiada 70 krów dojnych.

Jacek Szmyt hodowca 50 krów z Wijewa zakupił 10 Jolanta Glazer-Rak wraz z mężem i córką. Prowadzi roszt Igloo. Jak twierdzi cielęta aby były zdrowe, muszą dzinne gospodarstwo w miejscowości Górzyn (woj. lumieć dużo świeżego powietrza. buskie). Zakupiła wóz Sano TMR Profi Mini 5m3 dla stada 29 szt. krów dojnych.

Emilia i Adam Krysmalscy z Sulmierzyc woj.wielkopol- Jacek Ciepły z rodziną po wybudowaniu nowej obory zakupił skie.Zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 10m3T. 8m3. Stado liczy 20 krów. Myślą o powiększeniu obory.

40

grudzień 2012

Technika TMR

Robert Sierosławski zamieszkały w Dąbrówce powiat świecki aby spełnić wymogi związane z dobrostanem dla cieląt zakupił na budkę igloo.

Jarosław Koter zamieszkały w Trzcianna, pow. skierniewicki, woj. łódzkie. Zakupił dla stada 60 krów Sano TMR Profi Premium 14m3.

Stanisław Andrzejewski, Potarzyca gm. Krobia. Gospodarz bardzo zadowolony z drenchingu. Jałówka uratowana pomimo lekkiego przemieszczenia trawieńca.

lek.wet. Bartosz Konieczny Przybysławice pow. Ostrów Wlkp.

„Przeprowadziłem kilkadziesiąt zabiegów drenchingu i uważam, że zarówno urządzenie Sano Drenching Set jak i preparat Stimudigest® są znakomite.”

Łukasz Orłowski z Janowa w pow. wyszkowskim wraz z rodzicami prowadzi gospodarstwo specjalizujące się w produkcji mleka. Hodowca zakupił silos Sano 10,5 m3, w którym mieści się około 6 ton paszy Lactoma HP®.

Jacek Krzyżoszczak - Niemarzyn (powiat rawicki) zakupił wóz Tadeusz Panuś, Rupin gm. Baranowo, posiada 40 krów dojpaszowy Sano TMR Profi Kompakt 8m3 dla opasów w celu nych o wydajnośc 7600 kg. Zakupił wóz paszowy Sano lepszego wykorzystania paszy i podwyższenia przyrostów. TMR Profi Kompakt 12 m3 z 2 zasuwami.

grudzień 2012

41

Technika TMR

Marek Kijak z miejscowości Nieczajna Dolna, woj. małopolskie. Zakupił wóz Sano TMR Profi Mini 5m3 dla 25 krów dojnych. Wydajność to 7400 l. Pan Kijak jest zadowolony z zakupu wozu paszowego. Wóz paszowy Sano ułatwia mu pracę w gospodarstwie.

Stanisław Sokół zakupił Sano Drenching Set wraz z preparatem Stimudigest®, by ograniczyć konieczność odstawy krów na ubój z konieczności. Syn Sławomir, zajmuje się podawaniem Stimudigest® krowom.

Waldemar Górski miejscowość Górki Grubaki (gm. Korytnica) stado krów 50 szt. dojnych zakupił SanoFan®, z czego jest bardzo zadowolony.

Anna i Piotr Przygoda zamieszkali w Zielonym Grądzie gm. Pasłęk. Zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 10m3. Posiadają 50 krów w laktacji. Żywienie TMR optymalnie spełni zapotrzebowanie pokarmowe krów. 42

Państowo Zalewscy z miejscowości Czarnowąż (gm. Kotuń) posiadają stado krów dojnych 70 szt. o wydajności 8700. Zakupili wóz Sano TMR Profi Kompakt 10 m3T, z zakupu zadowolona jest cała rodzina.

grudzień 2012

Roman Panek z m. Wziąchowo Wielkie zakupił  Sano Drenching set i  stwierdził, że obsługa urządzenia jest wyjątkowo prosta. Sam dokonuje wlewów praparatu Stimudigest®.

Henryk Konarzewski z m. Godacze w powiecie pułtuskim wraz z żoną i synem prowadzi gospodarstwo rolne ukierunkowane na produkcję mleka. Hodowca zakupił wóz Sano TMR Profi KOmpakt 8 m3, dzięki czemu zauważył istotny wzrost wydajności.

Technika TMR

Łukasz Traczyk z m. Wilczogóra, gmina Sierpc, zakupił zestaw budek igloo dla cieląt. Gospodarz w najbliższym czasie myśli o zakupie wozu paszowego Sano TMR Profi.

Roman Łyczak z miejscowości Chromowola posiada stado 34 szt krów mlecznych, dla których zakupił wentylator SanoFan.

Gabriela i Józef Mróz z Zalesia Królewskiego gm. Świekatowo pow. świecki. Wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 14 m3 bardzo ułatwia pracę w gospodarstwie. Podnosi wydajność krów!!! Teraz krowy chętniej jedzą i nie wybierają paszy.

GR Stabrol w Stablewicach zakupiło Sano Drenching Set wraz z preparatem Stimudigest. Na zdjęciu zootechnik Bogumiła Mondrzejewska wraz z pracownikiem odpowiedzialnym za wlewy dożwaczowe.

Jadwiga i Piotr Borkowscy zamieszkali w Błudowie gmina Mlynary posiadają 30 krów. Zakupili SanoTMR Profi 8m3 . Żywienie TMR zwiększy wydajność i umożliwia lepsze wykorzystanie pasz.

Ogłoszenia sprzedaje

regularnie co tydzień we wtorki

cielęta-byczki rasy HF co miesiąc ok. 50 sztuk

Lubiń (koło Trzemeszna)

Tel.

669 330 053

Sano sprzeda nowoczesny spektrofotometr NIR Spektrofotometr NIR wraz z komputerem i oprogramowaniem służy do dokonywania podstawowych i szybkich analiz pasz, surowców i innych komponentów, (białko, włókno, popiół, tłuszcz, wilgotność). Urządzenie jest nowe i sprawdzone.

Bliższe informacje można uzyskać pod nr telefonu: 61 29 41 150

Zwierzęta grudzień 2012

43

HP

High Production

HODOWCO ZAPYTAJ DEALERA

O NOWE PRODUKTY SANO KAŻDY DEALER MUSI JE MIEĆ http://www.sano.pl


Sano Magazyn 2012- 4