Issuu on Google+

ISSN 2080-0827

Mikotoksyny są też groźne dla krów

NR

2 lipiec / sierpień 2012

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Sano Drenching Set Nowatorski zestaw do wlewów dożwaczowych

Na ratunek krowom Nowoczesny produkt bez antybiotyku, po którym krowa odzyskuje apetyt i zaczyna jeść

Najbardziej opłacalne zakiszanie traw i kukurydzy

do

-20 %

+ w 

Każda 1 zł zainwestowana daje ponad 10 zł zysku !

Promocyjna przedsprzedaż ! W lipcu i w sierpniu każdy hodowca ma szansę zamówić Labacsil o 20 % taniej do przygotowywania tegorocznych kiszonek.

Szczegóły u przedstawicieli i dealerów Sano www.sano.pl/Produkty-Labacsil-Bakterie-Acid

Spis treści: Sano Agrar Institut Sano Agrar Institut szkoli i uczy. . . . . . . . . . . 4-5 Latteccino niezbędne w odchowie cieląt. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6-9 Stimudigest pobudza żwacz . . . . . . . . . . . . 10-13 Krowy dobrze trawią włókno. . . . . . . . . . . 14-17 Mastitis trzeba leczyć. . . . . . . . . . . . . . . . . . 18-21

Wiadomości z Sano Wiadomości branżowe . . . . . . . . . . . . . . . . 22-23 Wydajność krów rośnie, tłuszczu i białka mniej. . . . . . . . . . . . . . . . . 24-25 72,9 % mięsności na produktach Sano . . . 26-27 Wysoki wzrost wydajności krów o 2.688 kg w roku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28-29

Żywienie świń Najwyższa mięsność świń 72,9 % dzięki produktom Sano. . . . . . . . . . . . . . . . 30-31 Wysoka mięsność tylko z programem Sano. . . . . . . . . . . . . . . 32-33 Szybki tucz i wysoka mięsność na produktach Sano. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34-35

Żywienie bydła

Hodowcy i dealerzy mają zaufanie do Sano

M

ija właśnie 20 lat kiedy produkty Sano znalazły się na polskim rynku. Przez ten czas wiele się zmieniło. Hodowcy i dealerzy ciągle się rozwijają, powiększają swoje gospodarstwa i firmy. Na początku działalności dla niektórych dealerów barierą była dostawa 3 ton produktów Sano. Dzisiaj dla większości nie stanowi problemu zamówienie 25-tonowe. Na początku ze względu na bogaty skład premiksy Sano często były dwukrotnie, czyli o 100 % droższe od premiksów krajowych. I nie było problemów z ich sprzedażą, bo efekty stosowania z nawiązką kompensowały wyższą cenę. Dzisiaj skład i ceny są bardziej wyrównane, a o zakupie decydują drobne szczegóły. Kiedyś wydajność zwierząt nie była tak wysoka jak dzisiaj. Wówczas wielu hodowców marzyło o wydajności krów 5.000 kg. Dzisiaj wynik ten nie satysfakcjonuje już nikogo. Kiedyś wielu producentów nie mogło przekroczyć 50 % mięsności świń. Dzisiaj bez problemów uzyskują 60 %. Pozycja Sano nie byłaby tak silna, gdyby nie zaufanie hodowców i dealerów, z których wielu jest z nami praktycznie od samego początku. Na pewno na rozwój Sano przez najbliższe lata będzie miał znaczny wpływ powstały Sano Agrar Institut, w którym sprawdzane są wszystkie programy i produkty. Mamy nadzieję, że dzięki niemu zaufanie do Sano będzie rosło.

2.688 kg – rekordowy wzrost wydajności. 36-37 Opłaca się dobrze żywić krowy . . . . . . . . . 38-39 Mikotoksyny są też groźne dla krów. . . . . 40-43

Technika TMR

Joanna Geiger Prokurent

Technika Sano u hodowców. . . . . . . . . . . . 44-46

IMPRESUM

Wydawca:

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Prezes: Bernhard J. Waldinger Prokurent: Joanna Geiger Redakcja: dr Ryszard Kujawiak Tomek Przymusiński

ISSN 2080-0827

Magazyn dla nowoczesnych rolników numer 2 (58) lipiec/ sierpień 2012

Sano – Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp. z o.o., ul. Lipowa 10, 64-550 Sękowo tel. (061) 29 41 100, fax (061) 29 19 655, sano@sano.pl, www.sano.pl

Nakład:

80.000 egz.

Przygotowanie graficzne i skład: Tomek Przymusiński Druk: Top-Druk s.c., Bolechowo, ul. Obornicka 1, 62-005 Owińska, tel./fax (061) 870 58 03, info@topdruk.com.pl © Sano Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp z o.o. zastrzeżone.

Wszelkie prawa listopad-grudzień 2008

3

Sano Agrar Institut

Sano Agrar Institut szkoli i uczy Obecnie życie i praca zawodowa wymagają coraz większej specjalistycznej wiedzy. Same studia uniwersyteckie już nie wystarczą. Bardzo ważne jest dalsze szkolenie i praktyka. Najlepiej w Sano Agrar Institut.

S

zkoła i  uniwersytet dają podstawy do dalszego uczenia się dalszej wiedzy. To jest główna zaleta studiów. Natomiast sama wiedza zdobyta w szkole czy uniwersytecie już nie wystarczy, tym bardziej, że w miarę upływu czasu zostaje jej coraz mniej. Minęły już czasy, że wystarczyło pokazać dyplom, aby otrzymać ciekawą pracę. Dzisiaj od dyplomu dużo ważniejsze są umiejętności. O  ile każdy praktykujący lekarz, zootechnik, agronom powinien legitymować się odpowied-

nim dyplomem, to samo wykształcenie bez idących za nim umiejętnościami jest niewiele warte. Dlatego ważna jest praktyka w dobrym ośrodku, gdzie można wiele się nauczyć. Takie zadania spełnia również Sano Agrar Institut. Pionierskie rozwiązania

Sano Agrar Institut to nowoczesna baza produkcyjna i  doświadczalna, na którą składa się ok. 1000 krów o  wydajności ponad 10.400 kg mleka o  średniej

Sano Agrar Institut to baza szkoleniowa dla doradców żywieniowych Sano, którzy zdobytą tu wiedzę przekazują dalej hodowcom.

4

lipiec/ sierpień 2012

zawartości 4,3 % tłuszczu i 3,5 % białka. Uwzględniając jakość mleka jest to najlepsza obora tej wielkości w Polsce. W ciągu niespełna trzech lat działalności w  Sano Agrar Institut wiele się zmieniło, wiele rzeczy zostało unowocześnionych i  zmienionych. Wiele przy tym było można się nauczyć. To właśnie w Sano Agrar Institut testowane są nowe produkty i  nowe rozwiązania, związane nie tylko z  żywieniem zwierząt. To tu została wprowadzona i  gruntowanie przetestowana nowa technologia ścielenia boksów legowiskowych filtrowaną gnojowicą. To tu został wprowadzony nowatorski program odchowu cieląt na wysokiej jakości siarze, najpierw zamrażanej, a później automatycznie rozmrażanej w specjalistycznym urządzeniu. To tu wprowadzono wiele różnych rozwiązań pozwalających w  szybkim czasie obniżyć liczbę komórek somatycznych w mleku do poziomu 200 tys.

Sano Agrar Institut Sano Agrar Institut to nowoczesne gospodarstwo, gdzie prowadzone są prace badawcze i testowane są różne urządzenia. To tu zastosowano nową technologię zbioru pociętej słomy w  balotach, aby było można łatwiej mieszać ją w  wozie paszowym. To tu wszechstronnie przebadano sposób i  dokładność mieszania pasz w wozach paszowych Sano TMR Profi. Obecne czasy zmuszają do dalszego poszukiwania nowych rozwiązań, które mogą przyczynić się do poprawy wyników i  zwiększenia opłacalności produkcji. Szkolenie przedstawicieli

Zadaniem Sano Agrar Institut jest także szkolenie przedstawicieli, by później swoje doświadczenia i wiedzę mogli przekazywać dalej hodowcom. A nic tak dobrze nie działa jak własny przykład. Jeżeli mówimy hodowcom o  wydajności krów 10.000 kg mleka, to trzeba pokazać, że taką wydajność samemu też się uzyskuje. Jeżeli zalecamy jedną dawkę dla krów w laktacji i jedną dawkę dla krów w  zasuszeniu to dobrze samemu przekonać się jak taka dawka działa w praktyce. Jeżeli mówimy o jakości pasz objętościowych to dobrze jest zobaczyć, powąchać, dotknąć takie kiszonki. Szkolenia dla hodowców i dealerów

W okresie jesienno-zimowym Sano zorganizowało na terenie całego kraju cykl szkoleń dla hodowców, zarówno bydła, jak i  trzody chlewnej. Natomiast w  maju zostały zorganizowane szkolenia dla dealerów Sano. Wykłady dotyczyły głównie tematów

W Sano Agrar Institut sprawdzane są wszystkie programy żywieniowe oraz poszukiwane są najlepsze rozwiązania dotyczące profilaktyki i zdrowotności zwierząt.

żywieniowych związanych z  programami i produktami Sano. Była też możliwość zwiedzenia jednego z najnowocześniejszych zakładów produkujących pasze w  Sękowie. Niezwykle ważne jest, aby dealerzy posiadali jak największą wiedzę na temat sprzedawanych produktów Sano. Hodowcy korzystający z  doradztwa przedstawicieli i  dealerów Sano należą do najbardziej intensywnie rozwijających się na rynku. Przez cały czas uzyskują najlepsze wyniki. Dzięki temu mogą nadal inwestować w  produkcję i dalej się rozwijać. Najważniejsza jest praktyka

Nie każda teoria sprawdza się w praktyce. W przypadku żywienia jest o tyle łatwiej, że zwierzęta są obiektywnymi sędziami i  do-

kładnie powiedzą, czy dana dawka lub pasza jest dobra, czy też nie. Można dużo opowiadać, tworzyć nowe teorie, pisać ciekawe artykuły, ale o  wiele więcej powiedzą o danym fachowcu wyniki w oborze, czy w chlewni.

W Sano Agrar Institut teoria ściśle łączy się z praktyką. Jeżeli zakładamy u  hodowców współpracujących z Sano uzyskanie wydajności krów 10.000 kg mleka o zawartości 4,2 % tłuszczu i 3,2 % białka, to jednocześnie pokazujemy, że w Sano Agrar Institut wyniki te sami uzyskujemy z  dużą nawiązką. Można wiele mówić, ale za słowami muszą iść także konkretne czyny, które je potwierdzają.  (rk)

„ Praktyka w Sano Agrar Institut

jest bardzo ważna dla przedstawicieli

Janusz Łabaszczuk, dyrektor regionalny Sano

Obserwuję, że nowi przedstawiciele, w większości absolwenci Uniwersytetów Przyrodniczych posiadają zbyt mało wiadomości praktycznych. Być może jest to wina nowych programów. Dlatego obecnie wszyscy doradcy żywieniowi Sano przed podjęciem pracy przechodzą kilkutygodniowe szkolenie praktyczne w Sano Agrar Institut. Wiem, że je sobie niezwykle chwalą, gdyż w żadnym innym gospodarstwie nie byliby w stanie zdobyć takiej wiedzy praktycznej i zobaczyć tylu ciekawych rozwiązań. ■ lipiec/ sierpień 2012

5

Sano Agrar Institut

niezbędne w odchowie cieląt Od odchowu cieląt zależy późniejsza wydajność krów. Popełnionych błędów nie da się już później naprawić. Wbrew pozorom samo pełne mleko wcale nie jest najlepszym pokarmem dla cieląt. Należy dodać do niego Latteccino®.

C

ielę rodzi się bezbronne i musi jak najszybciej napić się siary, która zawiera niezbędne dla organizmu przeciwciała. Jednak z  każdą godziną po porodzie maleje w  siarze zawartość przeciwciał oraz zmniejsza się przepuszczalność ściany jelita, przez którą przechodzą do krwi. Jeżeli w  ciągu pierwszych

godzin po porodzie cielę nie napije się siary, to przeciwciała nie dostają się do krwi, tylko zostają strawione w  przewodzie pokarmowym. Takie cielę będzie miało słabą odporność i przez to będzie narażone na zachorowania i upadki. Jeżeli już u cielęcia nie będą dobrze funkcjonować narządy wewnętrzne, takich jak serce, płuca,

Wyniki doświadczenia w Sano Agrar Institut Mleko pełne Liczba sztuk Masa ciała 1 dnia  Masa ciała 70 dnia  Przyrosty dzienne  Biegunki  Upadki

6

(kg) (kg) (g) (dni)

102 43,2 99,3 801 17 4

lipiec/ sierpień 2012

Mleko pełne + Latteccino 104 43,1 102,6 850 2 1

Różnica + 2szt. - 0,1 kg + 3,3 kg + 49 g - 88,2 % - 75,0 %

wątroba, wielokomorowy żołądek i tkanka gruczołowa wymienia, to nie będą one później także dobrze funkcjonować u  dorosłej krowy. Podstawy pod przyszłą zdrowotność i wydajność krów pochodzą z okresu odchowu cieląt. Podawane cielętom podczas odchowu mleko pełne powinno zostać uzupełnione w  brakujące witaminy i  związki mineralne. W tym celu został przygotowany specjalny preparat Latteccino®. BoviFit wzmacnia krowy po porodzie

Od razu po porodzie, kiedy stwierdzimy, że cielę oddycha powinniśmy zająć się krową, która musi jak najszybciej dostać pójło w postaci 1 kg preparatu BoviFit®

rozpuszczonego w  20 l wiadrze ciepłej wody. Zawiera on specjalne elektrolity, glukozę i drożdże piwne, które wzmagają apetyt i  stymulują do pracy po wycieleniu żwacz. Im więcej wiader takiego pójła krowa wypije tym lepiej. Ze względów ekonomicznych należy jednak ograniczyć ilość podawanego preparatu BoviFit® do 2 kg, mimo że czasami krowa potrafi wypić nawet ponad 100 l pójła, z 2,5-5 kg BoviFit.

Pobieranie wody i paszy zaraz po porodzie chroni krowy przed przemieszczeniem trawieńca. Ilość ta wcale nie jest zbyt duża, gdyż żwacz ma ponad 200 l pojemności, więc jest jeszcze wystarczająca ilość miejsca na paszę. Cotosan do siary na dobry początek

Ponieważ z każdą godziną po porodzie maleje zawartość przeciwciał w  siarze oraz przepuszczalność jelita należy jak najszybciej podać cielęciu siarę. Zazwyczaj kiedy cielę w 1 godzinie życia otrzymuje do picia 2 l najwyższej jakości siary z  rozpuszczoną 1 torebką preparatu Cotosan zawierającego przeciwciała odpornościowe. W Sano Agrar Institut bardzo dobre efekty daje zamrażanie siary o  najwyższej jakości (gęstość powyżej 1.050 g/l), która po urodzeniu się cielęcia jest rozmrażana w aparacie ColoQuick i podawana w ilości 4 l za pomocą sondy. Lattecino uzupełnia mleko

W pierwszych 4-5 dniach po wycieleniu cielę powinno otrzymać do picia siarę, która zawiera

Produkt będący wynikiem badań Sano Agrar w Sano Agrar Institut Lubiń. Tu teoria łączy się z praktyką. Przeprowadziliśmy szereg doświadczeń na ok. 2000 cieląt - jałówek hodowlanych.

Institut

Hodowco krów mlecznych co robisz z: 1. mlekiem pełnym 2. mlekiem od krów z mastitis 3. mlekiem od krów po leczeniu antybiotykami

Możesz to mleko podawać cielętom. Musisz mieć jednak pewność, że postępujesz dobrze, aby nie zaszkodzić zwierzętom. Mleko od krów należy wzbogacić w brakujące składniki, w przeciwnym razie może pojawić się u cieląt biegunka. Dodając Latteccino® uzupełniasz mleko w niezwykle cenne i pełnowartościowe komponenty! Potrzebujesz tylko 50 g

aby cielęta: } były pełne temperamentu } nie miały biegunek } chętnie piły mleko } były zdrowe i dobrze rosły } szybko pobierały starter Meggi Musli® lipiec/ sierpień 2012

7

Sano Agrar Institut Zawartość wybranych składników w 1 kg mleka i 100 g Latteccino Mleko 42 34 49 2,7 1,6 1,5 0,7 635 35 10 1,1 4 0,2 0,1 0,1

Tłuszcz (g) Białko (g) Laktoza (g) Lizyna (g) Wapń (g) Fosfor (g) Sód (g) Witamina A (j.m.) Witamina D3 (j.m.) Witamina E (mg) Żelazo (mg) Cynk (mg) Miedź (mg) Mangan (mg) Selen (mg)

niezbędne przeciwciała. Siarę najlepiej podawać się cielętom 3 razy dziennie po 2 litry, a później częstotliwość podawania mleka można zmniejszyć do 2 razy dziennie i zwiększyć ilość do 3-4 l. Pozwala to zaoszczędzić czas i pracę. Większość gospodarstw po pojeniu siarą przechodzi na podawanie preparatów mlekozastępczych, które pozwalają obniżyć koszty odchowu cieląt nawet o ponad 200 zł. Jednak niektóre gospodarstwa posiadają zbyt dużo mleka w stosunku do posiadanej kwoty mlecznej lub mleka z  podwyższoną liczbą

Latteccino 2,3 17 35 1,8 1,6 0,5 0,15 10.000 1.000 100 100 1,4 1,4 6 0,05

komórek somatycznych, którego nie chcą sprzedawać do mleczarni. W takiej sytuacji zachodzi konieczność skarmiania pełnego mleka, które wcale nie jest najlepszym pokarmem dla cieląt. Pełne mleko krowy zawiera za dużo tłuszczu, a zbyt mało laktozy, witamin i związków mineralnych. Dlatego należy uzupełnić mleko o  te brakujące składniki. W tym celu Sano opracowało specjalny preparat Latteccino, który uzupełnia mleko w  komponenty potrzebne dla prawidłowego rozwoju cielęcia.

Mleko z Latteccino® mieszane jest w specjalnym mobilnym urządzeniu i podawane cielętom 2 razy dziennie po 3-4 litry.

Aby mleko było pełnowartościowe dla cielęcia należy do 3 l mleka dodać 50 g Latteccino. Lattecino - specjalny dodatek do mleka zapewniający zdrowy i  prawidłowy odchów cieląt, zawiera: • lignocelulozę – wiąże i inaktywuje zarazki chorobotwórcze oraz poprawia konsystencję odchodów • siarę – z  pierwszego dojenia zawierającą immunoglobuliny i  przeciwciała, które wzmacniają odporność cieląt i  zapobiegają zaburzeniom trawiennym • beta-karoten – zwiększający odporność organizmu • drożdże piwne – stymulują aktywność żwacza i  są doskonałym źródłem pełnowartościowego białka • siemię lniane – suszone i  drobno zmielone zapobiega zaburzeniom trawiennym i chroni ścianę jelita przed chorobotwórczymi zarazkami • probiotyki – regulują florę jelitową i wypierają zarazki chorobotwórcze z  przewodu pokarmowego • cukier gronowy i  cukier mleczny - służą jako szybko dostępne źródła energii i zapobiegają obsysaniu się cieląt • specjalnie dobraną kombinację witamin i związków czynnych - wzmacniają odporność i chronią przemianę materii Korzyści stosowania Latteccino

Latteccino wzmacnia system odpornościowy i  wypiera chorobotwórcze zarazki z przewodu pokarmowego. Sprzyja większemu pobieraniu Meggi Musli, co umożliwia wcześniejsze odstawienie 8

lipiec/ sierpień 2012

Sano Agrar Institut

W Sano Agrar Institut cielęta bardzo dobrze się odchowują na pełnym mleku wzbogaconym w Latteccino®.

mleka. Stymuluje szybszy rozwój brodawek żwaczowych i  żwacza, przez co cielę szybko staje się przeżuwaczem. Stosowanie Latteccino

50 g Lattecino należy rozpuścić w 3 litrach mleka i podawać 2 x 3 litry na cielę dziennie w pierwszym miesiącu życia i 2 x 4 l dziennie dla cieląt w  drugim miesiącu życia. Maksymalna dawka dzienna wynosi 100 g Latteccino na cielę.

Latteccino należy podawać przez cały okres pojenia mlekiem, czyli od 1 do ok. 10 tygodnia życia. Począwszy od 2 dnia życia należy cielętom dodatkowo podawać wodę do picia. Meggi Musli najlepszy starter

Cielęta są w stanie wypić nawet ponad 10 l mleka dziennie. Niestety podawanie zbyt dużych ilości mleka powoduje, że brodawki żwaczowe rozwijają się bardzo wolno i  cielę późno staje się przeżuwaczem. Z tych względów powinno się ograniczyć ilość podawanego mleka u młodszych cieląt do 2 x 3 l

= 6 l dziennie, a u starszych cieląt do 2 x 4 = 8 l dziennie. Czas podawania mleka powinien zostać skrócony do 8, góra do 10 tygodni. Nie ma ani ekonomicznego, ani fizjologicznego uzasadnienia podawanie mleka przez dłuższy okres. Aby cielę jak najszybciej zostało przeżuwaczem należy bardzo wcześnie, już po 1 tygodniu życia podawać starter Meggi Musli. Jest to bardzo dobra, lekko strawna pasza o  wysokiej wartości pokarmowej. Meggi Musli zawiera wysokostrawne składniki, takie jak ekstrudowane nasiona soi i  lnu, susz jabłkowy, melasę z  buraków cukrowych, drożdże piwne, jęczmień i całe ziarna kukurydzy. Dopóki cielęta piją mleko kukurydza może być podawana w  całości, gdyż jest ona trawiona.

Od 4. tygodnia można rozpocząć podawanie bardzo niewielkich ilości dobrej kiszonki z traw lub z kukurydzy. Zamiast kiszonki można też podawać dawkę TMR. Kiedy cielę zjada 1,5 kg Meggi Musli dziennie, to można zakończyć okres pojenia mlekiem i przejść na żywienie wyłącznie paszami stałymi. Może to być na przykład dawka TMR dla krów w okresie laktacji. Jeżeli kiszonki nie są zbyt dobrej jakości to cielęta otrzymują tylko Meggi Musli. Sano oferuje sprawdzony w Sano Agrar Institut i w wielu krajach program żywienia cieląt gwarantujący nie tylko ich prawidłowy odchów, ale także później wysoką wydajność krów. Na pewno warto z niego skorzystać.  (rk)

„ Praktyka i doświadczenia„ przemawiają za Latteccino dr Ryszard Kujawiak, Sano Agrar Institut

Testy i doświadczenia przeprowadzone w Sano Agrar Institut jednoznacznie wskazują, że Latteccino doskonale uzupełnia mleko we wszystkie brakujące, a niezbędne dla organizmu cielęcia składniki. Dzięki temu cielęta odchowywane na pełnym mleku z dodatkiem Latteccino szybciej rosną i są zdrowsze. Wystarczy dodać tylko 50 g Latteccino do mleka, aby uzyskać nieporównywalnie lepsze wyniki w odchowie cieląt.  ■

lipiec/ sierpień 2012

9

Sano Agrar Institut

Potrzeba tylko 1 kg Stimudigest® • krowa zaczyna po 12 godz. pobierać paszę • ma apetyt na siano + TMR • produkuje więcej mleka • nie zawiera antybiotyku • nie posiada okresu karencji

Stimudigest pobudza żwacz Często krowa po wycieleniu lub po przebytej chorobie nie chce jeść paszy, co ma swoje negatywne następstwa w postaci przemieszczenia trawieńca, ketozy, spadku wydajności. Aby takim sytuacjom zapobiec należy zastosować Stimudigest.

W

ysoko wydajne krowy mają większe wymagania żywieniowe i  są bardziej wrażliwe na wszelkie niedobory pokarmowe. Krowa produkująca dziennie ponad 50 l mleka powinna zjeść 25 kg suchej

masy wysokiej jakości paszy i wypić ponad 150 l wody. W tym czasie musi wyprodukować 7 kg wolnych kwasów tłuszczowych, a mikroorganizmy żwacza wytwarzają ok. 3 kg białka. Wraz z mlekiem ubywa z organizmu 6 kg sub-

stancji organicznych, w tym ponad 1,6 kg białka, 2 kg tłuszczu i 2,4 kg laktozy, 115 g wapnia i 85 g potasu. Przez wątrobę musi przepłynąć w ciągu dnia ponad 60 tys. l krwi. Podobnie jak w  wątrobie bardzo intensywne procesy zachodzą także w gruczole mlekowym. Na wyprodukowanie 1 l mleka musi przepłynąć przez wymię ok. 500 l krwi. Przy dziennej produkcji 50 l mleka przepływa 25.000 l krwi. Czyli tyle, ile pojemności ma cysterna samochodowa. Kiedy krowa traci apetyt zaczyna produkować mleko ze składników własnego organizmu i  wydajność spada. Brak apetytu i zmniejszenie pobierania paszy są niezwykle groźne dla krowy, gdyż prowadzą do ketozy i  przemieszczenia trawieńca, które wymagają już interwencji lekarza. Przez to rosną koszty produkcji, nie tyle związane z wizytą lekarza weterynarii, co wskutek spadku produkcji mleka. Czasami z 50 l do kilku litrów dziennie. Na ogół operacja przemieszczenia trawieńca kończy się pomyślnie, ale rzadko krowa szybko wraca do wysokiej produkcji, o ile nie zostanie wcześniej wyeliminowana ze stada.

Wpływ ilości wypitego preparatu BoviFit na wydajność krów Ilość BoviFit Liczba krów Wydajność - 30 dzień laktacji Przemieszczenie trawieńca

10

40 l 30 30,7 2

lipiec/ sierpień 2012

60 l 16 32,6 0

80 l 22 33,9 0

100 l 13 35,7 0

120 l 23 36,9 0

140 l 8 37,5 0

160 l 4 38,1 0

Sano Agrar Institut Wlewy dożwaczowe ratują krowy

W ostatnich tygodniach przed wycieleniem zachodzą w  organizmie krowy bardzo intensywne zmiany zarówno w sferze hormonalnej, jak i  metabolicznej. Efektem końcowym tych zmian jest wycielenie i nowa laktacja. W tym czasie mocno wzrasta zapotrzebowanie żywieniowe krów, co jest związane z  intensywnym rozwojem płodu i przygotowaniem wymienia do produkcji mleka. Po wycieleniu ma miejsce zazwyczaj ujemny bilans energii, białka i  wapnia. Krowa więcej składników wydala z mlekiem niż jest w stanie pobrać z paszą. Ujemny bilans energii występuje zazwyczaj w  pierwszych dniach po porodzie, kiedy krowa produkuje dużo mleka, a otrzymuje zbyt mało energii z  paszy. Jeżeli deficyt energii jest zbyt duży lub trwa zbyt długo dochodzi do załamania zdrowia, któremu nie jest w stanie przeciwdziałać nawet uruchomienie rezerw ciała. W konsekwencji pojawiają się typowe choroby okresu porodowego i  późniejsze problemy z rozrodem. Ujemny bilans energii pojawia się nie tylko po porodzie, ale może

W celu podania preparatu Stimudigest® krowę powinno się unieruchomić w bramce zatrzaskowej, aby ograniczyć jej ruchy i móc łatwiej wprowadzać sondę.

wystąpić także na końcu laktacji, kiedy zmniejsza się pobranie paszy i  brakuje składników na potrzeby intensywnie rozwijającego się płodu i na stosunkowo jeszcze wysoką produkcję mleka przekraczającą często 30 l. U krów o szczególnie wysokiej wydajności mlecznej ujemny bilans energii jest praktycznie nie do uniknięcia. Nie da się pokryć z  paszy zapotrzebowania krowy produkującej 60 l, czy 70 l mleka dziennie. Ujemny bilans dotyczy też często wapnia, który ma szczególny wpływ na kurczliwość mięśni.

Nawet jego niewielki deficyt może być powodem porażenia poporodowego, osłabienia skurczów macicy w  czasie porodu, zmniejszenia ruchów perystaltycznych przewodu pokarmowego, pogorszenia inwolucji macicy, czy powstania nieszczelności kanału strzykowego. Aby do takich sytuacji nie dopuścić należy zastosować wlewy dożwaczowe, które często ratują krowy przed brakowaniem ze stada, a nawet przed śmiercią. Na początku, od razu po porodzie, kiedy krowa nie chce pić, należy podać preparat wzmacniający BoviFit,

Stosując zestaw do wlewów dożwaczowych Sano Drenching Set należy sondę wprowadzić aż do żwacza, aby trafił tu preparat Stimudigest®

lipiec/ sierpień 2012

11

Sano Agrar Institut

Korzyści stosowania Stimudigest®: • poprawa funkcjonowania żwacza i przewodu pokarmowego • zapobieganie zaburzeniom metabolicznym i stanom niedoborowym • zmniejszenie podatności zwierzęcia na schorzenia poporodowe, w tym przemieszczenie trawieńca • likwidacja pustych przestrzeni powstających po porodzie

Wpływ podawania Stimudigest na wydajność krów Przed podaniem Liczba krów

20

20

Wydajność (kg)

19,5

25,9

który zawiera siemię lniane, glukozę i laktozę stawiające krowę na nogi po wycieleniu. W następnym okresie kiedy żwacz słabo pracuje lepiej sprawdzi się preparat stymulujący jego pracę Stimudigest. Stimudigest sprawdza się znakomicie

Czasami się zdarza, że krowa z różnych przyczyn nie chce jeść paszy lub też zjada jej zbyt mało. Pozornie jest zdrowa, nic jej nie Kiedy krowa nie pobiera paszy, kiedy żwacz nie pracuje, krowa chudnie i szybko spada jej wydajność.

12

1 tydzień po podaniu Stimudigest

dolega, temperatura ciała poniżej 39,5°C. Lekarz nie może znaleźć żadnej choroby. Jedynie żwacz słabo pracuje lub nawet później w  ogóle przestaje pracować. Hodowca czuje się bezradny i  nie wie co robić. A krowa chudnie i  ostatecznie zostaje skierowana na ubój. W Sano Agrar Institut mieliśmy w  ostatnich 2 latach ponad 3000 wycieleń i też zetknęliśmy się z  problemem braku apetytu. ZaNależy podać preparat Stimudigest® za pomocą zestawu do wlewów dożwaczowych Sano Drenching Set.

lipiec/ sierpień 2012

częliśmy badać tego przyczyny, szukaliśmy rozwiązań. Przebadaliśmy kilka preparatów stymulujących żwacz znajdujących się na rynku niemieckim i  polskim. Żadne nie spełniły do końca naszych oczekiwań. Dlatego poszukiwaliśmy wspólnie z naszymi lekarzami weterynarii produktu, po którym krowa odzyskuje apetyt, zaczyna jeść i daje mleko. A będzie tak się działo, kiedy żwacz będzie pracował, kiedy będzie czynny. Po wielu doświadczeniach opracowaliśmy preparat Stimudigest®, który najlepiej aktywuje żwacz. Wystarczy wymieszać w 40 l ciepłej wody 1 kg Stimudigest i podać krowie, kiedy zauważymy, że jej żwacz słabo pracuje. Krowa bardzo szybko zaczyna pobierać paszę, co zapobiega przemieszczeniu trawieńca i brakowaniu ze stada.

Sano Agrar Institut Po wprowadzeniu Stimudigest przemieszczenia trawieńca przestały być problemem na fermie.

Zalety stosowania Sano Drenching Set: • łatwe i szybkie stosowanie • można go stosować razem z terapią dożylną, co jest bardzo ważne w stanach ciężkich • znikome niebezpieczeństwo zalania płuc • możliwość podawania krowom w zaleganiu • brak reakcji smakowej na wprowadzane preparaty • niski koszt zabiegu

Do tego Sano oferuje też odpowiedni zestaw do wlewów dożwaczowych Sano Drenching Set, którym można podać zarówno BoviFit, jak i Stimudigest rozpuszczone w 40 l ciepłej wody. Sano Drenching Set ma swoje zalety

Podawanie preparatów za pomocą butelki lub strzykawki znacznie ogranicza ich skuteczne działanie. Ponadto podawanie płynów za pomocą butelki powoduje duże niebezpieczeństwo zachłyśnięcia się zwierzęcia. Dodatkową wadą jest mała objętość podawanego płynu. Jeżeli chodzi o efekty działania, to można tę sytuację porównać do wypicia przez człowieka szklanki gorącej herbaty z  cukrem i  cytryną, a  zjedzeniem łyżeczki cukru polanego sokiem z  cytryny i  wodą. Wiele czynników przemawia za tym, że podanie krowom za pomocą wlewów dożwaczowych dużej ilości ciepłej wody (ok. 30°C) z  dodatkami wzmacniającymi powoduje przede wszystkim nawodnienie organizmu. Wypełnienie żwacza dużą ilością wody w krótkim czasie po porodzie powoduje jego obciążenie i  przyleganie do ściany brzucha, co uniemożliwia przemieszczenie się trawieńca na lewą stronę pod żwacz. Kiedy stosować Sano Drenching Set:

• kiedy krowy nie jedzą paszy i nie piją wody • po ciężkich lub bliźniaczych porodach • w przypadkach zatruć • przy występowaniu przemieszczeń trawieńca

Technika podawania

Podsumowanie

Do podawania dożwaczowo większej ilości płynów należy zastosować Sano Drenching Set ponieważ po odpowiednim wprowadzeniu sondy ryzyko niewłaściwego wykonania zabiegu jest znikome. Po krótkim przeszkoleniu wlew dożwaczowy może wykonać też każdy hodowca.

Stimudigest pomaga krowom w  czasie zmniejszonego pobierania paszy. Pozwala poprawić funkcjonowanie żwacza i  przewodu pokarmowego, a  tym samym zapobiega zaburzeniom metabolicznym i przemieszczeniom trawieńca. Należy go stosować u  krów, które nie wykazują łaknienia i pragnienia, u których żwacz nie pracuje prawidłowo. Podawanie preparatu Stimudigest przywraca pracę żwacza i  motorykę układu pokarmowego. Krowa zaczyna pobierać paszę i z powrotem wraca do wysokiej laktacji.  (rk)

Hodowco, nie obawiaj się używać sondy, szybko nauczysz się nią posługiwać.

„ Stimudigest

®

ratuje krowy „

Lek. wet. Bogumił Waśniewski, prywatna praktyka Łubowo Z mojego doświadczenia wiem , że efekty podawania Stimudigest są bardzo szybko widoczne. Żwacz zaczyna pracować, a  krowa zaczyna pobierać paszę. Dzięki podaniu Stimudigest niejednokrotnie można uchronić krowę przed przemieszczeniem trawieńca i przed jej wybrakowaniem ze stada. Po wprowadzeniu Stimudigest mamy mniej interwencji związanych z przemieszczeniem trawieńca, z czego się cieszę, bo celem pracy lekarza są zdrowe zwierzęta. A powinno się to osiągać się jak najmniejszymi kosztami. ■

lipiec/ sierpień 2012

13

Sano Agrar Institut

Krowy dobrze trawią włókno

To co wyróżnia przeżuwacza od zwierząt monogastrycznych to zdolność trawienia włókna. Dzieje się to głównie dzięki bakteriom celulolitycznym obecnym w żwaczu.

P

asze objętościowe zawierające włókno, takie jak słoma, kiszonki z  traw, kiszonki z  kukurydzy, siano, to podstawowe pasze, które muszą się znaleźć w dawce dla krów. Zawartość włókna w paszach objętościowych Pasza Włókno (g w 1 kg) Słoma - żytnia 400 - jęczmienna 380 - owsiana 375 - pszenna 370 - grochowa 350 Siano - lucerna 180-350 - trawy 200-300 Susz - lucerna 200 - trawy młode 200 - trawy starsze 250 - wysłodki buracz. 185 Kiszonki - z traw 75-125 - ze zbóż (GPS) 40-100 - z kukurydzy 45-65 Zielonka z traw 30-80

14

Krowy nie mogą żyć bez pasz objętościowych, które powinny stanowić ponad 50 % dawki. Przedżołądki przeżuwaczy nie mają enzymów trawiennych. Trawienie jakie zachodzi w  80 % w żwaczu spowodowane jest działalnością mikroorganizmów. Stąd mimo, że żywimy przeżuwacza, to tak naprawdę żywimy bakterie żwacza, które dzień w dzień, przez cały czas muszą mieć dostarczany ten sam pokarm by mogły dalej żyć i pracować. Mikroorganizmy w żwaczu

W żwaczu nie ma tlenu i z tych powodów mogą tu żyć jedynie beztlenowce, głównie bakterie, a  także pierwotniaki i  grzyby. Główną pracę polegającą na trawieniu pokarmu wykonują w żwaczu bakterie. W  masie pokarmowej żwacza może znajdować się od 10 do 100 mld bakterii. Wyjałowienie żwacza z bakterii prowadzi do nieuchronnej i szybkiej śmierci zwierzęcia. Bakterie razem z sobą

lipiec/ sierpień 2012

współpracują by jak najwięcej paszy zostało w żwaczu rozłożonych, gdyż wspólnie na tym korzystają.

To bakterie żwacza głównie trawią pasze. Bakterie rozkładające węglowodany i  białka potrzebują do rozwoju witamin z grupy B, które z  kolei produkują inne bakterie. Niektóre bakterie pomagają czyścić żwacz z  produktów końcowych, których kumulacja mogłaby być toksyczna dla organizmu. Bakterie celulolityczne trawią włókno

Najbardziej “kapryśne” bakterie w żwaczu. Jeżeli następuje zakwaszenie żwacza (pH<6) lub zostaje wyprodukowane zbyt mało kwasu octowego w  stosunku do propionowego to nie pracują dobrze. Również przeszkadza im wysoka zawartość tłuszczu (> 5 %) w żwaczu.

Sano Agrar Institut Pokarm potrzebny do rozwoju tych bakterii to celuloza, hemiceluloza i pektyny. Bakterie amylolityczne trawiące skrobię i cukry

Bakterie trawiace skrobię i cukry odgrywają w  żwaczu bardzo ważną rolę, gdyż dawka dla krów wysokowydajnych zawiera ponad 30 % skrobi i cukrów. Pokarm potrzebny do rozwoju bakterii to cukier, skrobia, peptydy, aminokwasy. Tolerują niskie (bardziej kwaśne) pH=5.7 i są bardziej tolerancyjne na tłuszcz niż bakterie celulolityczne trawiące włókno i też dość szybko się namnażają. Chwast w żwaczu

Niepożądane bakterie Streptococcus bovis występują tylko wówczas gdy skarmiane są duże ilości skrobi lub cukru i pH żwacza jest niskie. Bakterie te produkują kwas mlekowy, silniejszy niż inne kwasy nienasycone produkowane w  żwaczu. Kiedy środowisko jest sprzyjające do rozwoju to bardzo szybko się namnażają (podwajają ilość co 13 minut) i  powodują kwasicę żwacza. Bakterie sprzątaczki

Takie bakterie jak Streptococcus bovis produkują silny kwas mlekowy. Natomiast bakterie Megasphaera elsdenii odżywiają się kwasem mlekowym. Działają jak sprzątaczki. Oczyszczają żwacz z niepożądanego kwasu mlekowego i pH wzrasta. Umożliwia rozwój nietolerancyjnym na kwasy bakteriom celulolitycznym to lepiej jest trawione włókno. Nie zmieniać paszy

Krowy powinny przez cały czas dostawać tę samą paszę. Po

Najlepszym źródłem włókna dla krów jest słoma i siano. Powinna to być jednak słoma paszowa o wysokiej jakości oraz o wysokiej wartości pokarmowej siano przechowywane pod dachem. zabraniu z dawki paszy po 3 dniach zanikają bakterie, które je trawią. A po wprowadzeniu nowej paszy potrzeba 30 dni aby wykształciły się  bakterie, które będą ją trawić. Pierwotniaki

Pierwotniaki występują nie tak licznie jak bakterie. Są one 40 razy większe stanowią ponad 50 % masy mikroorganizmów żwacza. W 1 ml płynu żwacza znajduje się około 2 mln pierwotniaków. Większość pierwotniaków żwacza należy do klasy orzęsek (Ciliata). Przewód pokarmowy młodych zwierząt nie zawiera pierwotniaków, gdyż nie znoszą one kwaśnego odczynu, jaki występuje w  żołądku przy spożywaniu mleka.

Pierwotniaki to drapieżniki żwacza. Polują na bakterie, które zjadają. Pierwotniaki mogą rozkładać białko do amoniaku i  następnie je syntetyzować. W komórkach pierwotniaków znajduje się od 10 do 40% azotu żwacza. Rozkładają celulozę, syntetyzują witaminy z grupy B, pożerają bakterie i  przetwarzają je na swoje białko. Po przejściu masy pokarmowej do ksiąg pierwotniaki zaczynają się rozpadać i są trawione w trawieńcu i dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Grzyby w żwaczu

W żwaczu obecne są także grzyby (drożdże). Ich udział sięga 8 % ogólnej biomasy żwacza. Ułatwiają one bakteriom dostęp

Skutki zbyt małej i zbyt dużej zawartości włókna w dawce Zalecana zawartość włókna dla krów w laktacji 18-20 % Dużo włókna w dawce długie przebywanie w żwaczu wolny rozkład włókna długie przeżuwanie niższa wydajność wysoka zawartość tłuszczu w mleku niższa zawartość białka w mleku duża produkcja śliny wysoka wartość pH w żwaczu (pH>6) niska strawność substancji organicznej słabsze zaopatrzenie w energię gorsza synteza białka bakteryjnego w skrajnym przypadku ketoza

Mało włókna w dawce krótkie przebywanie w żwaczu szybki rozkład włókna krótkie przeżuwanie wyższa wydajność niższa zawartość tłuszczu w mleku wysoka zawartość białka w mleku słaba produkcja śliny niska wartość pH w żwaczu (pH < 6) wysoka strawność substancji organicznej lepsze zaopatrzenie w energię wyższa synteza białka bakteryjnego w skrajnym przypadku kwasica i ochwat

lipiec/ sierpień 2012

15

Sano Agrar Institut

W dawce dla przeżuwaczy cząstki o długości około 4 cm powinny stanowić co najmniej 20 %. Warto to sprawdzić za pomocą Sita Sano.

do włókna na początku trawienia. Duży udział grzybów stwierdzono w żwaczu krów żywionych ciężko strawnymi subtropikalnymi trawami.

no surowe przyjęto uważać polisacharydy nieskrobiowe: celulozę, hemicelulozę, pektyny oraz ligninę.

Podstawowe składniki włókna w paszach to celuloza, hemiceluloza, pektyny i lignina.

Włókno w paszy

W skład włókna wchodzą składniki ściany komórkowej roślin, które nie są trawione przez enzymy wydzielane przez zwierzęta. Ponieważ istnieje wiele składników, które też nie są trawione, a  nie są częściami ścian komórkowych, dlatego za włók-

Składniki znajdujące się we włóknie można podzielić na strukturalne i  niestrukturalne. Włókno strukturalne nazywane

jest też włóknem długim i występuje w  takich paszach jak słoma i trawy. Przyjmuje się, że długość cząstek takiego włókna powinna wynosić ponad 2 cm. Włókno jest najtrudniej strawną częścią węglowodanów i w ogóle najtrudniej rozkładaną frakcją spośród wszystkich składników organicznych paszy. Zwierzęta monogastryczne trawią włókno tylko w  niewielkim stopniu, natomiast przeżuwacze radzą sobie z  nim znacznie lepiej. Zwierzę ma ograniczone możliwości pobierania paszy. Z  tego powodu komponenty o  dużej zawartości włókna mogą stanowić tylko część dawki, która powinna zawierać również składniki lekko strawne o  wysokiej wartości pokarmowej. Silne zmielenie siana lub słomy poprawia wykorzystanie tych pasz przez zwierzęta monogastryczne, natomiast pogarsza ich wykorzystanie przez przeżuwacze. Zmielona pasza łatwo przechodzi przez żwacz i jest szybko przesuwana do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Mikroorganizmy nie mają czasu na jej trawienie. Zbyt duże rozdrobnienie siana czy słomy obniża zawartość tłuszczu w mleku.

Rozszerzona analiza weendeńska pasz (Van Soest) białko ogólne tłuszcz surowy skrobia cukier

wnętrze komórki

reszta organiczna

NFC

pektyny hemiceluloza celuloza

ściana komórki

NDF

lignina

NDF – włókno detergentowo obojętne ADF – włókno detergentowo kwaśne 16

lipiec/ sierpień 2012

NFC – węglowodany nie zawierające włókna

ADF

Sano Agrar Institut Włókno surowe, strukturalne, NDF, ADF

Podział węglowodanów na włókno surowe i na związki bezazotowe wyciagowe miał na celu rozdzielenie ich na składniki trawione lepiej i gorzej. Jednak większa część hemicelulozy i dużej ilości ligniny przechodzi do związków bezazotowych wyciągowych, mimo że ich przydatność w  żywieniu zwierząt jest niska. Profesor Van Soest z USA opracował zupełnie inny sposób analizy włókna. Stosując detergenty neutralne, wydziela się składnik NDF ściany komórek mające charakter włókna zawierające głównie celulozę, hemicelulozę i  ligninę. Dalsza analiza kwaśna paszy pozwala wyodrębnić składnik ADF zawierający celulozę zmieszaną razem z ligniną. Im większy jest udział ścian komórkowych, tym mniejsza jest strawność masy organicznej gdyż lignina stanowi barierę fizyczną i chemiczną dla bakterii, a tym samym ogranicza trawienie. U krów wysokowydajnych bardziej istotne niż zawartość NDF jest zapewnienie właściwej struktury dawki, zwiększenie produkcji śliny, właściwego przeżuwania i  odpowiedniej motoryki żołądka i  jelit. Zawartość włókna kwaśno-detergentowego ADF pozwala wnioskować o  strawności dawki pokarmowej. Im więcej ADF w dawce tym gorsza jest jej strawność. W dawkach dla krów mlecznych zawartość NDF i ADF w suchej masie powinna wynosić odpowiednio ok. 30 % i 20 %. Włókno fizycznie efektywne

Oznaczenie włókna NDF czy ADF niewiele mówi na temat jego strukturalnego działania. Dwie pasze o tej samej zawartości NDF mogą całkowicie różnie wpływać

Przepłukanie odchodów na sicie pozwala dobrze ocenić stopień strawienia włókna i innych składników. Nie powinno być widocznego ziarna, a długość włókna nie może być większa niż 0,5 cm

na strukturę dawki pokarmowej. Dlatego w  USA zapoczątkowano ocenę włókna pod względem jego fizycznej efektywności (pNDF). Dużą pomocą okazało się opracowanie w Uniwersytecie w Pensylwanii sit do oceny struktury fizycznej pasz objętościowych i dawki TMR. Pasze są przetrząsane przez sita o średnicy 19, 8 i 1,18 mm. Na podobnej zasadzie funkcjonuje też Sito Sano wykorzystywane w doradztwie żywieniowym do oceny struktury dawki TMR. Czynnikiem decydującym o  zawartości włókna fizycznie efektywnego jest przede wszystkim stosunek udziału suchej masy pasz objętościowych do treściwych, a także wielkość cząsteczek

paszy objętościowej. Na sicie 19 i 8 mm powinno znajdować się w sumie 50-60 proc. suchej masy kiszonek i  40-60 proc. suchej masy TMR, co odpowiada 60-70 % świeżej masy na sicie Sano. Zawartość włókna fizycznie efektywnego w dawce TMR na poziomie około 25 % (w s.m.) wiąże się z niskim, 21-23 % z niewielkim, natomiast 18 % ze zwiększonym stopniem ryzyka kwasicy. W praktyce dawki zawierające słomę, kiszonkę z traw i znaczną przewagę pasz objętościowych nad treściwymi nie będą wykazywały zbyt małej zawartości włókna fizycznie efektywnego i tym samym nie będzie ryzyka wystąpienia kwasicy u krów.  (rk)

„ Przeżuwacza wyróżnia praca żwacza „ dr Ryszard Kujawiak, Sano Agrar Institut

Żwacz to cudowny organ, niegasnący piec, w  którym ulega trawieniu większość pasz. Aby dobrze funkcjonował potrzebuje stale tego samego paliwa, dzień w dzień tej samej paszy. Dlatego krowy przez cały rok powinny otrzymywać tę samą dawkę zawierająco ok. 18 % włókna. Od stopnia wykorzystania pasz objętościowych, a szczególnie od ich jakości zależy głównie wydajność krów.  ■ lipiec/ sierpień 2012

17

Sano Agrar Institut

Mastitis trzeba leczyć Na wydajność krów i jakość mleka duży wpływ ma zdrowotność wymion. Stany zapalne wymion muszą być szybko i skutecznie leczone.

Z

zapaleniami wymion powinno się walczyć przede wszystkim właściwą profilaktyką. Nie zawsze jednak sama profilaktyka wystarczy. W każdym większym stadzie będziemy mieć do czynienia ze stanami zapalny-

mi wymion określanymi jako mastitis, które wymagają leczenia. Nawet jeżeli stado jest zdrowe, to sytuacja ta może się szybko zmienić, gdyż mogą pojawić się zarazki, które będą powodować zapalenia wymienia. A wylecze-

Czynniki wpływające na występowanie mastitis • Urządzenia udojowe • Liczba komórek somatycznych

• Bakterie niezakaźne

nie chorego stada trwa długie miesiące, a  czasami lata. Dlatego należy przez cały czas utrzymywać wysoki status zdrowotny i nie dopuścić do szerzenia się chorobotwórczych zarazków. A  każdy przewlekły lub ostry stan zapalny wymion musi być leczony, gdyż będzie obniżał wydajność i  przydatność konsumpcyjną mleka, aż do braku możliwości jego sprzedaży włącznie. Bakterie powodujące mastitis

• Poród

• Obora

• Świerze powietrze

• Genetyka

Bakterie środowiskowe

• Bakterie zakaźne

• Higiena doju

• Czystość legowiska • Hierarchia 18

Najczęstszą przyczyną mastitis są infekcje bakteryjne, w  których dominują paciorkowce i  gronkowce. Można je podzielić na środowiskowe i zakaźne.

•Zatrzymanie łożyska • Stres żywieniowy

lipiec/ sierpień 2012

Streptococcus uberis – najczęściej spotykana bakteria środowiskowa, umiejscawia się w kanałach mlecznych i  w  tkance wymienia. Przenoszona jest w  oborze, szcze-

Sano Agrar Institut gólnie kiedy brudne i mokre są legowiska oraz drogi przepędowe. Zakażeniu sprzyja kładzenie się krów po doju na brudne legowiska, kiedy otwarty jest kanał strzykowy. Escherichia coli – bakteria środowiskowa bytująca głównie w  odchodach i  w  ściółce. Często spotykana w  ciepłych miesiącach letnich. Do zakażenia zachodzi najczęściej krótko przed i po wycieleniu oraz przy zasuszaniu krów. Bakterie zakaźne

Staphylococcus aureus – gronkowiec złocisty, przenoszony z  krowy na krowę podczas doju poprzez gumy strzykowe i aparaty udojowe. Koaugulazoujemne staphylokoki - ujawniają się przy stresie i  przy osłabionym systemie immunologicznym, przy infekcji przechodzą do kanałów mlecznych, ryzyko infekcji wzrasta wraz z  przebiegiem laktacji. Streptococcus agalaktie – wysoko zakaźny, przenoszony podczas doju, umiejscawia się w  kanałach mlecznych, infekcja może trwać miesiące, często bez widocznych objawów klinicznych, podczas badania płytkowego pojawiają się żółte kłaczki, a  liczba komórek wzrasta do ponad 1 mln.

Wpływ przygotowania strzyków przed dojem na ogólną liczbę bakterii w mleku (Ruegg P., 2006)

jtk/ml

12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 bez przygotowania przetarcie suchym ręcznikiem przetarciem wilgotnym ręcznikiem

dopodobnie jest to ciężka, ostra postać zapalenia wymienia i  konieczna będzie intensywna terapia. W takim przypadku należy rozważyć leczenie z zastosowaniem ogólnie i dowymieniowo antybiotyków oraz leków przeciwzapalnych. Kiedy występują kolejne zapalenia wymienia w tej samej laktacji, kiedy zapalenia dotyczą więcej niż jednej ćwiartki wymienia, kiedy wzrasta ryzyko nawrotu infekcji lub rutynowa terapia może być nie wystarczająco skuteczna to wraz z lekarzem weterynarii opiekującym się stadem należy rozważyć zmianę antybiotyku na inny, dobrze penetrujący do wymienia, zastosować leczenie ogólne w po-

preparaty jodowe i osuszenie podchloryn sodu i osuszenie suchy ręcznik, jod i osuszenie

łączeniu z  leczeniem dowymieniowym z  odpowiednimi dawkami antybiotyku. Zwalczanie zapaleń wymienia

Lekarz weterynarii opiekujący się stadem powinien opracować różne programy leczenia mastitis dostosowane do poszczególnych przypadków: • rutynowy program leczenia mastitis: dowymieniowo, ogólnie, leki przeciwzapalne • program leczenia w przypadku nawrotów lub małej skuteczności rutynowego leczenia: dowymieniowo, ogólnie, leki przeciwzapalne W zwalczaniu gromkowca złocistego pomaga dezynfekcja aparatów udojowych po każdym doju.

Prawidłowe leczenie zapalenia wymienia

W zależności od pochodzenia i skali występowania zarazków będzie stosowana różna strategia ich zwalczania. Kiedy jest już obrzęk, bolesność, zainfekowana ćwiartka wymienia jest twarda, gdy występują zmiany w  kolorze mleka (wodniste, brązowe, z  domieszką krwi), gdy występują zmiany ogólne u krowy (gorączka, posmutnienie) lub całkowita utrata mleka to prawlipiec/ sierpień 2012

19

Sano Agrar Institut • Wiek i stadium laktacji Informacje te będą potrzebne w celu podjęcie właściwej decyzji o leczeniu. • Rodzaj zapalenia Należy określić czy mamy do czynienia z zapaleniem wymienia przewlekłym, ostrym, nadostrym aby stosowanie do jego rodzaju zastosować odpowiedni program leczenia.

Keratynizacja i otwarty kanał strzykowy sprzyją wejściu zarazków chorobotwórczych do wymienia.

• program leczenia ciężkich przypadków: dowymieniowo, ogólnie, przeciwzapalnie Zawsze należy zastosować się do zaleceń lekarza weterynarii i dokładnie stosować opracowany przez niego dla danego stada program leczenia zapaleń wymienia. Program leczenia mastitis, który świetnie się sprawdza w jednej oborze, może się okazać całkowicie nieprzydatny na innej fermie. Do każdej obory należy podchodzić indywidualnie i  przygotować odrębny program zwalczania mastitis.

• Wyniki laboratoryjne mleka Kiedy są problemy z  wysoką liczbą komórek somatycznych lub zapaleniami wymienia, to po przeprowadzeniu testu płytkowego (TOK) powinno się pobrać zmienione mleko do jałowych probówek i  wysłać do laboratorium aby określić jakie bakterie w mleku występują. W laboratorium powinno się także sporządzić kilka antybiogramów, aby dowiedzieć się, które antybiotyki będą w  ich zwalczaniu najbardziej skuteczne.

Zalecany antybiogram

Niezbędne informacje

• Historia leczenia Będzie szczególnie ważna, gdy do zwalczania mastitis przyjeżdża inny lekarz niż ten który opiekuje się stadem na codzień. Dlatego warto prowadzić dokumentację i zapisywać wszystkie wyniki.

Zastosowanie najbardziej skutecznych antybiotyków może zapobiec występowaniu oporności.

Aby móc opracować właściwy dla danego stada skuteczny program zwalczania mastitis niezbędne są szczegółowe informacje. Im ich więcej, tym łatwiej zwalczać mastitis.

Bardzo pomacna w zwalczaniu mastitis jest dezynfekcja (dipping) poudojowy strzyków.

20

lipiec/ sierpień 2012

Aby efektywnie zwalczać mastitis powinien być zrobiony antybiogram, który określa, jakie antybiotyki są najbardziej skuteczne w  zwalczaniu bakterii występujących w wymieniu.

Badanie bakteriologiczne mleka i wykonanie antybiogramu zwiększa skuteczność leczenia mastitis nawet o 90 %.

Leczenie mastitis w czasie laktacji

Najczęstszą formą leczenia mastitis jest dowymieniowe poda-

Kiedy liczba komórek somatycznych jest wysoka powinien być przeW Sano Agrar Institut gnojownicę są przykryte, ćwiartki. dzięki temu prowadzony test zbiorniki płytkowy,na który wykaże zainfekowane produkcja zwierzęca jest mniej uciążliwa dla środowiska.

Sano Agrar Institut wanie antybiotyków w postaci tak zwanych tubostrzykawek. Są to preparaty zawierające jeden lub kilka antybiotyków, czasami z dodatkiem substancji przeciwzapalnych i  witamin. Częstotliwość i  czas podawania jest różny, od jednego do kilku dni. Okres karencji po ostatnim podaniu może wynosić od 48 godzin do 7 dni. Skuteczność podawania preparatów dowymieniowych wynosi średnio ok. 60 %. Taką samą skuteczność ma leczenie ogólne, kiedy antybiotyk podawany jest domięśniowo. Przy najcięższych przypadkach mastitis zaleca się jednoczesne podawanie antybiotyków dowymieniowo oraz ogólnie domięśniowo. Podawanie domięśniowo antybiotyków, których nie ma w  preparatach dowymieniowych może podnieść skuteczność leczenia. Ale niestety jest to metoda droższa, zarówno ze względu na wyższe koszty stosowanych antybiotyków, jak i na dłuższy czas ich karencji.

Lekarz weterynarii opiekujący się stadem, powinien ustalić odpowiedni program leczenia zapaleń wymienia krów. Leczenie w okresie zasuszania

Najlepszym okresem do leczenia mastitis, kiedy nie ma objawów klinicznych, czyli kiedy nie ma zmienionego jeszcze mleka jest okres zasuszenia. Ponieważ czas leczenia jest długi, to i  też skuteczność jest duża. Można zastosować tu antybiotyki długodziałające specjalnie przeznaczone dla krów zasuszonych (DC), które mają dłuższy okres karencji. Leczenie zapaleń wymienia w okresie laktacji zawsze

Parametry świadczące o dobrym stanie wymienia Parametr Zawartość komórek somatycznych w zbiorczej próbie sprzedawanego mleka Zawartość bakterii w mleku Kliniczne mastitis w roku Krowy, które mają więcej niż 100 tys. komórek somatycznych Krowy, które mają więcej niż 400 tys. komórek somatycznych Krowy, które mają ponad 1 mln komórek Jałówki, które mają ponad 100 tys. komórek somatycznych

jest droższe. Wiąże się z niemożliwością sprzedaży mleka w  czasie leczenia i  w  czasie karencji, przez co na koszty takiej kuracji składają się oprócz ceny stosowania antybiotyków, także straty związane z  brakiem możliwości sprzedaży mleka od leczonych krów. Alternatywne metody leczenia

Szacuje się, że w  Niemczech w  leczeniu mastitis antybiotyki stosowane są w około 80 % przypadków, a w USA w ponad 90 %. Zdarza się, że niektóre stosowane antybiotyki są nieskuteczne. Obecnie prowadzone są bardzo intensywne badania w celu wyeliminowania lub ograniczenia antybiotyków w leczeniu mastitis. Zamiast antybiotyków mogą być stosowane substancje antymikrobiologiczne, które wzmacniają nieswoiste siły obronne organizmu przed bakteriami i  grzybami. Pewne nadzieje

Wartość graniczna 150.000 30.000 do 10 % do 25 % do 8 % do 2 % do 5 %

wiązane są też z  działaniem antybiotycznym niektórych białek i  peptydów, które mogą zabijać bakterie zarówno gram-dodatnie, jak i gram-ujemne. W niektórych stadach dobrze sprawdzają się w leczeniu mastitis autoszczepionki i szczepionki. Najbardziej znaną szczepionką jest Startvac. Zawiera ona nieaktywne bakterie Escherichia coli i Staphylococcus aureus będące najczęściej główną przyczyną zapaleń wymienia. W wielu stadach, w tym również w Sano Agrar Institut, po zastosowaniu tej szczepionki łącznie z podaniem antybiotyku Mamyzim zaobserwowano znaczny spadek liczby komórek somatycznych u krów. Należy jednak podkreślić, że mastitis to na ogół problem złożony, dlatego też metody jego zwalczania też nie są proste. Ponadto wymagają długiego czasu, aż uzyska się zadowalające efekty. (rk)

„ Antybiotyki tak, ale po antybiogramie „ prof. dr hab. Edward Malinowski, Państwowy Instytut Weterynaryjny w Bydgoszczy

Aby antybiotyki były skuteczne w leczeniu mastitis, powinien być wcześniej sporządzony antybiogram, który określa wrażliwość poszczególnych bakterii. W Instytucie nie tylko wykrywamy zarazki powodujące zapalenia wymienia i  sporządzamy antybiogramy, ale także opracowujemy programy leczenia mastitis krów z możliwością sporządzenia autoszczepionki włącznie. Hodowcy przy zwalczaniu mastitis zawsze mogą liczyć na pomoc Instytutu. ■

lipiec/ sierpień 2012

21

Aktualności

Wiadomości branżowe

Rekordowy eksport artykułów mleczarskich

R

ok 2011 był rekordowy pod względem wartości eksportu polskich produktów mleczarskich. Wyeksportowano towary za 1,36 mld euro, czyli o ok. 15 % więcej niż w 2010 roku. Wzrost wartości eksportu spowodowany był głównie wzrostem cen na świecie. Wzrósł też o 23 % import artykułów mleczarskich, którego wartość wyniosła 474,3 mln euro. Saldo wymiany handlowej przetworami mlecznymi było jednak dodatnie i wyniosło 887,9 mln euro, ( w 2010 r - 799,6 mln euro). Tak dobre wyniki eksportu spowodowane były rosnącym popytem przy jednoczesnym wzrostem cen na świecie. Polskie artykuły mleczarskie sprzedawane były

W

ważniejszą pozycją eksportu pozostały sery i twarogi, których sprzedano 150 tys. ton o wartości ponad 483 mln euro (wzrost o ok. 10 proc). Drugim eksportowym produktem mleczarskim było mleko w proszku, głównie odtłuszczone. Z jego eksportu uzyskano ok. 250 mln euro, czyli o 13 proc. więcej niż rok wcześniej. Największy wzrost eksportu (o 25 %) odnotowano w przypadku masła. Wartość eksportu osiągnęła kwotę 133,5 mln euro, czyli była o 55 proc. wyższa niż w 2010 r. W 2011 r. udział artykułów mleczarskich w łącznym eksporcie produktów rolno-spożywczych wzrósł do 9 %. n

Wystawa bydła w Sielinku

dniach 12-13 maja odbyła się w Wielkopolskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Sielinku kolejna Ogólnopolska Wystawa Bydła Hodowlanego. Tegoroczna wystawa zgromadziła 52 hodowców, którzy zaprezentowali 160 sztuk bydła. Zwierzęta prezentowały nie tylko wspaniały typ mleczny, lecz także wysoki potencjał produkcyjny. W celu większej neutralności bydło oceniał sędzia klasy międzynarodowej Eric Hansen z Danii. Nie krył on uznania dla polskiej hodowli, a szczególnie dla pokroju zaprezentowanych jałówek. Zwieńczeniem wystawy był wybór trzech superczempionek wystawy, czyli najpiękniejszych zwierząt 22

znacznie drożej niż przed rokiem. Eksport pod względem wartości zwiększył się o 15 %, mimo że pod względem wielkości spadł o 1,9 %. Polskie produkty mleczarskie trafiały głównie do krajów Unii Europejskiej. Ale ze względu na wzrost popytu Polska znacznie zwiększyła sprzedaż mleka w proszku do Algierii i serwatki w proszku do Chin, Indonezji i Malezji. W ubiegłym roku naj-

wśród jałówek i krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej oraz wśród krów ras kolorowych: polskiej czerwonej, simentalskiej i jersey. Superczempionką wśród jałówek została Ondra 29 z Ośrodka Hodowli Zarodowej w Osięcinach, wśród krów rasy

marzec/ lipiec/ sierpień kwiecień 2012 2012

HF tytuł ten otrzymała 7-letnia Janet 58 z Ośrodka Hodowli Zarodowej w Dębołęce (na zdjęciu), a za najpiękniejszą wśród ras kolorowych uznano krowę rasy jersey Jeżynę 44 ze Stadniny Koni w Michalowie. n

Aktualności

Produkcja pasz w Polsce Z roku na rok maleje w Polsce liczba zwierząt, ale za to wzrasta produkcja pasz. Ten paradoks jest prosty do wytłumaczenia.

K

iedy pogłowie zwierząt jest duże, a ich wydajność niska, to nie muszą dostawać w ogóle, albo tylko niewielkie ilości pasz przemysłowych. Kiedy wydajność jest wysoka, to niezbędne w żywieniu zwierząt są zarówno pasze przemysłowe, jak i dodatki paszowe. Klasycznym przykładem jest produkcja mleka i pogłowie krów. Przyznaną kwotę, czyli 9,6 mld kg mleka może wyprodukować 3 mln krów o wydajności 3.200 kg, jak również 1,5 mln krów o wydajności 6.400 kg mleka. Z tym że krowy o wydajności 3.200 kg mogą się całkowicie obyć bez paszy treściwej, o wydajności 6.400 kg już nie. Najwięcej produkowanych pasz jest dla drobiu (66 %), następnie dla trzody (20 %), dla bydła (10 %) i pozostałych gatunków (4 %) Wśród produkowanych pasz dla drobiu, trzody i bydła dominują pasze pełnoporcjowe ( odpowiednio 97 %, 64 %, 60 %), następnie koncentraty (2 %, n 32 %, 37 %) i premiksy (1 %, 4 %, 3 %). Produkcja pasz przemysłowych w Polsce ( tys. ton) 2007

2008

2009

2010

2011

Drób

4.032

4.263

4.807

5.118

5.265

Trzoda

1.878

1.700

1.477

1.693

1.645

Bydło

678

756

652

767

780

Pozostałe

350

352

319

328

330

6.938

7.070

7.225

7.906

8.020

Ogółem

P

Produkcja pasz w UE

rodukcja pasz w Unii Europejskiej trzyma się na stałym poziomie wynoszącym 150 mln ton. Ilość produkowanych pasz dla drobiu i trzody jest podobna i wynosi 34 % oraz 33 %, a dla bydła produkuje się trochę mniej pasz (25 %). Preparaty mlekozastępcze stanowią 1 %, karma dla psów i kotów 1,1 %, a pozostałe pasze 4,8 % produkcji. Najwięcej pasz w UE produkują Niemcy, Francja i Hiszpania (po ponad 20 mln ton). n Produkcja pasz przemysłowych w Unii Europejskiej ( mln ton) 2007

2008

2009

2010

2011

Drób

47,9

49,1

49,4

51,4

51,9

Trzoda

53,0

52,5

49,7

50,1

49,6

Bydło

38,6

41,2

38,6

39,4

38,2

Preparaty mlekoz.

1,6

1,5

1,5

1,5

1,4

Karma psy/koty

1,1

1,9

1,7

1,8

1,7

Pozostałe

6,0

4,8

4,7

4,8

4,8

151,2

153,6

147,9

151,4

150,0

Ogółem

Tańsze mleko

E

uropejska Rada Mleczarska alarmuje, że wiosną bieżącego roku ceny mleka spadają do niepokojących poziomów, a dodatkowym mankamentem są rosnące koszty produkcji. Kiedy z końcem marca bieżącego roku wygasły kontrakty na mleko we Włoszech, rynek załamał się, a cena za litr mleka spadła poniżej 0,30 euro ( spadek o 15% w skali roku). W 2011 roku średnia cena za litr mleka konsumpcyjnego, czy przeznaczonego na produkcję serów kształtowała się na poziomie 0,40-0,41 euro. Również w Holandii sytuacja na wolnym rynku jest krytyczna, głównie z powodu ogromnej nadprodukcji. Kryzys nie ominął również innych krajów europejskich, gdzie ceny mleka spadły poniżej 0,30 euro/l głównie z powodu nadprodukcji. We Francji średnia cena mleka spadła z 0,310,32 euro/l w marcu, do 0,28 euro/l w kwietniu br. W tym samym okresie cena w Niemczech utrzymywała się na poziomie 0,31-0,32 euro/l. Spadek cen mleka nie ominął również Polski, gdzie większość mleczarni obniżyła na początku roku cenę o 0,05 do 0,15 zł/l. Poza znacznymi spadkami cen mleka, trudna sytuacja gospodarstw mleczarskich w wielu krajach wynika także z rosnących kosztów produkcji. We Włoszech ceny paliw i energii elektrycznej w ciągu roku wzrosły o 20%. W Irlandii od 2006 roku do 2011 r. koszt produkcji 1 litra mleka wzrósł o 0,06 euro, w Niemczech od 2009 roku o 0,05 euro. Kryzys dotyka także państwa spoza UE. Rekordowa wielkość produkcji mleka w Szwajcarii spowodowała 3,5% spadek cen w maju br. n

lipiec/ sierpień 2012

23

Aktualności

Wydajność krów rośnie, tłuszczu i białka mniej Nareszcie średnia wydajność krów pod oceną przekroczyła w Polsce 7.000 i za 2011 rok wyniosła 7.135 kg mleka. Niestety spadła zawartość tłuszczu i  białka w mleku, co wcale nie oznacza, że tak być musi.

G

dyby wydajność 7.135 kg dotyczyła wszystkich krów w Polsce, to wynik byłby naprawdę imponujący. Ale niestety kontrolą użytkowości objętych jest tylko 625 tys. krów, czyli zaledwie 26 % pogłowia. Średnia wydajność wszystkich krów nie przekracza 5.000 kg. Ocenę użytkowości krów prowadzi zaledwie 8 %, czyli 19.605 gospodarstw. Dominują stada wielkości 20-50 krów, które stanowią 49,9 % ocenianych gospodarstw i 44,8 % ocenianych krów. Gospodarstwa powyżej 50 krów stanowią zaledwie 12 %, ale za to znajduje się w nich prawie 40 % krów. Najczęściej krowy oceniane są metodą AT4 (66 %), kiedy próbki do badań pobierane są w każdym miesiącu, ale tylko raz dziennie. Nie wszystkie wyniki z  tej oceny są przez to wiarygodne. Zaledwie

28 % krów ocenianych jest bardziej dokładną metodą A4, w której próbki do badań pobierane są w  każdym miesiącu tyle razy dziennie, ile jest dojów. Najmniej, bo 6 % krów ocenianych jest metodą A8, gdy próbki pobierane są co dwa miesiące. Zadziwiające jest to, że mimo niewielkiej różnicy cenowej za ocenę metodą A4 a AT4 tak dużo krów ocenianych jest tą drugą metodą. Zachodnia Polska dominuje Od lat najwyższą wydajność wykazują krowy w zachodniej Polsce. Po raz kolejny na pierwszym miejscu jest z  wynikiem 8.332 kg woj. lubuskie, gdzie oceniane były tylko 82 obory, ale za to o średniej wielkości 97 krów. Następne województwa, w których przekroczono

7.000 kg mleka to: wielkopolskie – 7.949 kg, dolnośląskie - 7.927 kg, opolskie -7.718 kg, śląskie 7.580 kg, kujawsko-pomorskie-7.460 kg, zachodniopomorskie – 7.345 kg, łódzkie – 7.016 kg. Pierwszych pięć najlepszych pod względem wydajności województw w  Polsce znajduje się w Regionie Oceny Poznań. Najniższą wydajność 5.211 kg zanotowano w  woj. podkarpackim, a najmniej ocenianych 5.558 krów było w woj. świętokrzyskim. Wydajność rośnie, zawartość tłuszczu i białka spada Wydajności krów w  Polsce w  ciągu roku wzrosła o  155 kg. Niekorzystnym natomiast spadek zawartości tłuszczu i białka w mleku. Niepokojącym, że dotyczy to także znanych hodowli. Niezrozu-

Struktura ocenianych gospodarstw Wielkość (szt) Liczba stad % Liczba krów %

24

< 10 1.240 6,6 8.859 1,4

10-20 5.954 31,5 88.059 13,9

lipiec/ sierpień 2012

20-50 9.436 49,9 283.908 44,8

50-150 1.931 10,2 145.530 22,9

150-300 233 1,2 48.441 7,6

300-500 84 0,4 31.617 5,0

> 500 40 0,2 27.760 4,4

Aktualności Wydajność ocenianych krów w Polsce w 2011 roku Lp 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

Województwo Lubuskie Wielkopolskie Dolnośląskie Opolskie Śląskie Kujawsko-pomorskie Zachodniopomorskie Łódzkie Lubelskie Pomorskie Warmińsko-Mazur. Podlaskie Mazowieckie Świętokrzyskie Małopolskie Podkarpackie Polska

Liczba obór Liczba krów Przec. l. krów Wydajność (kg) 82 7.921 97 8.332 3.338 121.060 36 7.949 251 17.537 70 7.927 341 21.670 63 7.718 315 13.159 42 7.580 1.756 56.165 32 7.460 321 17.096 53 7.345 1.336 33.549 25 7.016 1.164 30.083 26 6.903 1.020 29.074 28 6.825 1.363 49.751 36 6.824 3.184 101.433 32 6.730 3.643 103.728 28 6.637 329 5.558 17 6.467 767 10.859 14 5.495 345 6.343 18 5.211 19.605 625.015 32 7.135

miałym, że może być tylko 2,98% tłuszczu i  3,18% białka, przy wydajności 12.901 kg. Wobec takich wyników wydaje się dużo lepszy ranking wydajności według ilości wyprodukowanego tłuszczu i  białka w  mleku. A  pod tym względem nadal najlepsza w Polsce i nie mająca sobie równych jest Elżbieta Kandulska, której krowy miały za ubiegły rok wydajność 11.885 kg. Przy 5,04 % tłuszczu i  3,58 % białka daje to 1.022 kg tłuszczu i białka. Na drugim miejscu znalazł się Robert Neneman, który przy wydajności 12.966 kg i  zawartości 4,48 % tłuszczu i  3,43 % białka uzyskał 1.011 kg tłuszczu i białka. Na trzecim miejscu uplasowała się Elż-

bieta Mazurek, która przy wydajności 13.001 kg i  zawartości 4,21 % tłuszczu i 3,43 % białka uzyskała 994 kg tłuszczu i białka. Z dumą należy stwierdzić, że aż 5 hodowców, czyli 50 % z  przedstawionej listy stosuje produkty Sano. Jak widać tam gdzie Sano, tam również wysoka wydajność idzie w  parze z  wysoką zawartością tłuszczu i białka w mleku. Sano Agrar Institut – bardzo dobre wyniki Ponad 2 lata działa Sano Agrar Institut. Na własnych fermach w Lubiniu i Ostrowite sprawdzane są programy i  produkty Sano. Tu realizowane są podstawowe założe-

Tł+B (kg) 600 589 582 561 549 553 535 523 516 506 512 504 498 485 401 380 531

Tłuszcz (%) 3,,86 4,05 4.03 3,99 3,99 4,10 3,99 4,18 4,16 4,13 4,20 4,23 4,20 4,24 4,07 4,02 4,13

Białko (%) 3,34 3,36 3.30 3,28 3,26 3,31 3,30 3,28 3,31 3,28 3,29 3,26 3,30 3,26 3,22 3,26 3,30

nia hodowlane, między innymi wydajność 10.000 kg mleka. Wydajność od 349 krów na fermie w  Ostrowite, gdzie przebywają głównie wieloródki za rok 2011 wynosiła 11.214 kg mleka, co przy wysokiej zawartości 4,21 % tłuszczu i 3,49 % białka daje 863 kg tłuszczu i białka. Jest to najlepszy wynik pod względem produkcji tłuszczu i białka w Polsce w grupie powyżej 300 krów. Natomiast wydajność od 563 krów na fermie w  Lubiniu, gdzie przeważają pierwiastki wynosi 9.940 kg mleka, co przy zawartości 4,42 % tłuszczu i 3,43 % białka daje 780 kg. Ten wynik plasuje fermę na 1 miejscu w  Wielkopolsce i  na 4 miejscu w Polsce w grupie powyżej 500 krów. (rk)

Najwyższe wydajności krów w 2011 roku według produkcji tłuszczu i białka Lp

Hodowca

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Elżbieta Kandulska Robert Neneman Elżbieta Mazurek Maciej Pohl Leszek Dusznik Witold i Mirosława Ruta OHZ Kamieniec Ząb. Zenon Zubek Marcin Gromada Wenancjusz Brych Sano - Ferma Ostrowite Sano - Ferma Lubiń Sano Agrar Institut - razem

Województwo Wlkp Wlkp wlkp. wlkp. lubelskie kuj-pom. dolnośl. war-maz. kuj-pom. wlkp. wlkp. wlkp. wlkp.

Liczba krów 31 70 18 84 65 45 70 20 20 26 349 563 912

T+B (kg) 1.022 1.011 994 974 956 921 892 891 891 890 863 780 812

Wydajność (kg) 11.885 12.996 13.001 12.204 13.007 12.300 12.228 12.311 12.303 11.057 11.214 9.940 10.428

lipiec/ sierpień 2012

Tłuszcz (%) 5,04 4,48 4.21 4,61 3,99 3,97 4,09 3,90 3,75 4,86 4,21 4,42 4,34

Białko (%) 3,50 3,31 3,43 3,37 3,36 3,52 3,21 3,34 3,49 3,18 3,49 3,43 3,46

25

Wiadomości z Sano I miejsce – 72,9 % mięsności Nagroda: 1.000 kg Protamino Premium Forte®

Sylwester Puzio

Wolice woj. kujawsko-pomorskie

72,9 % mięsności na produktach Sano Dla świń o bardzo wysokiej mięsności przekraczającej 60 % wyodrębnia się specjalną klasę S. A jaką klasę powinny mieć świnie, które mają ponad 70 % mięsności? Co roku takie świnie wygrywają konkurs Sano na najwyższą mięsność świń w Polsce.

O

rganizowany przez Sano konkurs dowodzi, że potencjał genetyczny świń jest bardzo wysoki. Mięsność świń ponad 70 % budzi podziw w każdym kraju, nawet jeżeli są to pojedyncze sztuki. Większość wyników było z  mięsnością znacznie przekraczającą 60 %. Można powiedzieć, że jest to normalne, gdyż wysoka mięsność dotyczy świń żywionych według programu i  produktami Sano. A niska mięsność wynika głównie z  błędów żywieniowych, gdyż genetyka jest wszędzie podobna. Na uzyskaną mięsność największy wpływ ma hodowca. Bo to on wybiera genetykę, ustala kojarzenia i  decyduje czym i  w  jaki sposób będą żywione świnie. Konkurs Sano dowodzi, że mamy wielu bardzo dobrych hodowców potrafiących uzyskiwać rekordowe, czasami wręcz niewiarygodne wyniki. 26

Protamino Premium Forte – to lubią najbardziej mięsne świnie

Mięsność nie jest sprawą przypadku

Aby wyhodować bardzo mięsnego tucznika należy zacząć już od odpowiedniego odchowu prosiąt. Prosięta należy zacząć dokarmiać już przy losze „mlecznym cukierkiem” Bonni M Forte®, a po odsadzeniu specjalną mieszanką na ten okres Babsy. Dalszy odchów prosiąt odbywa się na mieszance pełnoporcjowej Porky lub na własnej mieszance sporządzonej na bazie Protamino Piggi lub Suggi. W tuczu początkowym najczęściej podawane są mieszanki z Protamino Premium Forte®, a na tucz końcowy dalej z  Protamino Premium Forte® lub z  Protamino Premium®. Wielu hodowców z równie dobrym skutkiem opiera cały tucz na mieszankach sporządzonych na bazie premiksu Aminogold Forte®.

Zwycięzcą konkursu Sano na najbardziej mięsną świnię w 2011 roku został Sylwester Puzio z  miejscowości Wolice (woj. kujawsko-pomorskie), którego tucznik w  zakładzie mięsnym PPHU „Viando” z Radojewic uzyskał rekordową mięsność 72,9 % i  był stosunkowo ciężki, gdyż masa żywa wynosiła 128,1 kg, a po uboju (wbc) 104,1 kg. Drugie miejsce zajął po raz drugi Andrzej Majchrzak z  miejscowości Kolonia Strzegocin (woj. łódzkie) z wynikiem 71,0%. Natomiast na trzecim miejscu uplasował się Marek Szwarc z miejscowości Nowokornino (woj. podlaskie) z  wynikiem 70,2 %. Konkurs dowodzi, że najlepszą mięsność świń uzyskują hodowcy, którzy od wielu lat ściśle współpracują z Sano.  (rk)

lipiec/ sierpień 2012

Wiadomości z Sano II miejsce miejsce – 71,0 % mięsności 750 kg Protamino Premium Forte

Andrzej Majchrzak

Kolonia Strzegocin, woj. łódzkie

III miejsce miejsce – 70,2 % mięsności 500 kg Protamino Premium Forte

Marek Szwarc

Nowokornino, woj. podlaskie

Lista laureatów wojewódzkich

Najlepsi hodowcy w województwach otrzymują jako nagrodę Protamino Premium Forte®: I miejsce – 250 kg, II miejsce - 150 kg, III miejsce -100 kg. Województwo dolnośląskie 1. Wiesław Hauder Sulimirze 65,9% 2. Stanisław Tomanek Czechowice – Dziedzice 64,5% 3. Stanisław Mroczek Lutomia Dolna 61,6%

Województwo opolskie 1. Jan Grohlich 2. Rajmund Sobota 3. Alfons Kunzer

Województwo kujawsko - pomorskie 1. Sylwester Puzio Wolice 2. Krzysztof Piasecki Milżynek 3. Paulina Gołaś Kijewo

72,9% 70,0% 67,1%

Województwo podkarpackie 1. Wacław Ożóg Będziewica 2. Wacław Ożóg Będziewica 3. Zbigniew Gaweł Rzeszów

65,7% 65,0% 64,5%

Województwo lubelskie 1. Sławomir Brzozowski 2. Sławomir Brzozowski 3. Sławomir Brzozowski

Oszczepalin Oszczepalin Oszczepalin

69,4% 68,4% 68,2%

Województwo podlaskie 1. Marek Szwarc 2. Ireneusz Miałkowski 3. Marek Szwarc

Nowokornino Łukawica Nowokornino

70,2% 68,5% 66,3%

Województwo lubuskie 1. Tadeusz Grabowski 2. Dariusz Kubiak 3. Grzegorz Błoch

Miodnica Podmokle Małe Dąbrówka Wlkp.

67,7% 65,0% 64,4%

Województwo świętokrzyskie 1. Michał Kupisz Rzeminowice 2. Michał Kupisz Rzeminowice 3. Michał Kupisz Rzeminowice

62,9% 62,8% 62,6%

Województwo łódzkie 1. Andrzej Majchrzak 2. Janusz Rusiński 3. Tomasz Góral

Kolonia Strzegocin Nowy Dwór Parcela Trzcianna

71,0% 67,7% 66,3%

Województwo warmińsko - mazurskie 1. Dariusz Rutkowski Wonna 2. Krzysztof Łukaszewski Czerlin 3. Roman Jabłoński Prątnica

67,2% 67,2% 66,1%

Województwo małopolskie 1. Artur Siudek Czołówek 2. Janusz Walaszek Pawęzów 3. Halina Wszołek Rzepiennik Suchy

65,5% 64,9% 64,8%

Województwo wielkopolskie 1. Lidia Słoma Pawłowo Żońskie 2. Henryk Jagodziński Świerczyna Świerczyna 3. Henryk Jagodziński

67,1% 66,5% 66,3%

Województwo mazowieckie 1. Andrzej Nowak Złota 2. Andrzej Nowak Złota Dąbrowice 3. Piotr Rzeczkowski

67,3% 67,2% 65,8%

Województwo zachodniopomorskie 1. Jarosław Białous Krajnik Dolny 2. Jarosław Białous Krajnik Dolny 3. Jarosław Białous Krajnik Dolny

66,5% 66,2% 65,3%

Solec Wilków Maciowakrze

lipiec/ sierpień 2012

65,2% 64,6% 63,0%

27

Wiadomości z Sano I miejsce Nagroda: 1.000 kg Protamilk Grzegorz Chylewski, Dąbrowa, woj. kujawsko-pomorskie Wzrost wydajności o 2.688 kg, z 6.386 kg do 9.074 kg Więcej mleka dzięki produktom Sano

Wysoki wzrost wydajności krów o 2.688 kg w roku W organizowanym konkursie Sano na wzrost wydajności krów w ciągu roku zwyciężył Grzegorz Chylewski, u którego wydajność wzrosła z  6.386 kg na 9.074 kg, czyli o 2.688 kg. Wielu hodowców zanotowało wzrost wydajności o ponad 1.000 kg!

N

ajwiększy wpływ na wydajność krów ma żywienie. Genetyka wszędzie jest podobna. Średnia wydajność w Polsce to zaledwie 7.135 kg. Zaledwie, gdyż najlepsze obory uzyskują grubo ponad 10.000 kg. Czyli większość hodowców produkuje znacznie poniżej swoich możliwości. Organizowany przez Sano konkurs na wzrost wydajności pokazuje, że jeżeli hodowcy korzystają z  doradztwa i  żywią według zaleceń Sano, to mogą bez problemu 28

uzyskać wzrost wydajności ponad 1.000 kg mleka rocznie. Każdy hodowca, jeżeli chce zarabiać na produkcji mleka powinien prędzej czy później osiągnąć wydajność ponad 10.000 kg. Przykład Elżbiety Kandulskiej, która uzyskała dwa lata temu największy wzrost w Wielkopolsce (z  13.671 kg na 14.679 kg) pokazuje, że nawet mając wydajność ponad 13.000 kg można mieć jeszcze wzrost wydajności. Z takimi hodowcami Sano zawsze chętnie współpracuje.

lipiec/ sierpień 2012

Żywienie decyduje o  mleczności krów. Taki wniosek można wysunąć z  większości przypadków wzrostu wydajności. Poprawa genetyki i praca hodowlana nie dają tak dobrych efektów w  krótkim czasie jak właśnie żywienie. Jeżeli wprowadzi się program wraz z najlepszymi produktami Sano dla wysokowydajnych krów mlecznych: Lactoma, Protamilk, Topsan, DextroFat SC i Kristall Hefe to wzrost wydajności jest już tylko kwestią czasu. Co jest charakterystyczne, najlepsi hodowcy zawsze stosują najlepsze produkty Sano. Dlatego największą popularnością wśród nich cieszy się obok paszy zwiększającej wydajność Lactoma, także premiks z  chelatami Topsan oraz specjalistyczne dodatki takie jak DextroFat SC, czy Kristall Hefe. Doradztwo żywieniowe jest niezbędne Na pewno do wzrostu wydajności u hodowców przyczyniło się też prowadzone przez przedstawicieli Sano dobre doradztwo żywieniowe. Liczna grupa ponad 120 doradców żywieniowych pracuje codziennie u hodowców, aby osiągane przez nich rezultaty były jak najlepsze. Doradcy żywieniowi nie tylko liczą receptury, ale głównie w  oborze oceniają efekty żywienia krów. Jak widać wydajność 10.000 kg, czy wzrost wydajności o  1.000 kg nie musi być tylko marzeniem. To realny cel, który każdy hodowca może osiągnąć zależy od nastawienia. Jedni potrzebują na to kilku lat, innym wystarczy rok. (rk)

Wiadomości z Sano

II miejsce nagroda: 750 kg Protamilk

Bogdan Kubacki, Augustynowo,

woj. kujawsko-pomorskie Wzrost wydajności o 2.473 kg, z 6.381 kg do 8.854 kg

III miejsce, nagroda: 500 kg Protamilk Elżbieta Dunaj, Powalice, woj. zachodniopomorskie Wzrost wydajności o 2.268 kg, z 6.477 kg do 8.745 kg

Lista laureatów wojewódzkich

Najlepsi hodowcy w województwach otrzymują jako nagrody: 1 miejsce - 250 kg Protamilk® , 2 miejsce - 150 kg Protamilk®, 3 miejsce - 100 kg Protamilk® Województwo dolnośląskie Wzrost 1. Roman Panek Wziąchowo Wielkie 1228 kg 2. Mariusz Gałązka Staromieście 1123 kg 3. RSP Graborów Jelenia Góra 988 kg

Województwo opolskie 1. Rajmund Sikora 2. Adrian Koźlik 3. PPHU Dutra Sp. z o.o.

Województwo kujawsko - pomorskie Dąbrowa 1. Grzegorz Chylewski 2. Bogdan Kubacki Augustynowo 3. Paweł Kotuła Trzciano

2688 kg 2473 kg 1983 kg

Województwo podkarpackie 1. Andrzej Kogut Rzuchów 2. Maria Machała Jagiełła 3. Jan Krajzewicz Średnie Wielkie

Województwo lubelskie 1. Rafał Rzążewski 2. Bogdan Pietrak 3. Janusz Młynarski

Bogucin Ługów Miłocin

1992 kg 1069 kg 907kg

Województwo podlaskie 1. Mariusz Szewczyk 2. Barbara Mroczkowska 3. Jan Busłowicz

Województwo lubuskie 1. Mieczysław Hałaburda 2. Paweł Początek 3. Sławomir Ślozowski

Długie Kargowa Saksonki

1918 kg 1277 kg 807 kg

Województwo świętokrzyskie 1. Mirosław Janduła Czerwona Wola 2. Zbigniew Niewiadomski Wszechświęte 3. Bogdan Pszczoła Rzeminowice

1186 kg 1065 kg 1012 kg

Województwo łódzkie 1. Roman Kozłowski 2. Jarosław Pokorski 3. Sławomir Dałek

Pęczniew Dębina Mąkolice

1368 kg 909 kg 862 kg

Województwo warmińsko - mazurskie Szwarcenowo 1. Tomasz Kreft 2. Marek Bartkowski Pierławki 3. Mariusz i Ewa Mazurowscy Lubawa

1508 kg 1343 kg 1343 kg

Województwo wielkopolskie 1. Jacek Ciepły Chwaliszew 2. Adam Krysmalski Sulmierzyce Małgów 3. Grzegorz Konarczak

1851 kg 1625 kg 1571 kg

Województwo zachodniopomorskie 1. Elżbieta Dunaj Powalice 2. Rafał Zimka Iławnica 3. Krzysztof Ossowski Stary Jarosław

2268 kg 1153 kg 1104 kg

Województwo małopolskie 1. Stanisław Zając Dział 2. Maria Radecka Kacwin 3. Zespół Szkół Centrum Kształcenia Ustawicznego Czernichów Województwo mazowieckie 1. Krzysztof Sikorski 2. Jerzy Kosieradzki 3. Renata Wójcik

Solec Grochów Polków Sagały

1305 kg 1071 kg 947 kg 1944 kg 1761 kg 1694 kg

lipiec/ sierpień 2012

Dzierżona Bzinica Stara Goświnowica

Janczewo Dzierzbia Augustowo

1276 kg 556 kg 508 kg 804 kg 653 kg 547 kg 1566 kg 1026 kg 880 kg

29

Żywienie świń Wolice

Sylwester Puzio Powierzchnia gospodarstwa: 15 ha 13 loch rasy wbp x pzb Produkcja: 312 tuczników rocznie Produkty Sano: Bonni-M Forte®,Porky®, Protamino Piggi® Protamino Premium Forte, SanoCid Protamino Pregna®, Protamino Matra®, Cellusan®.

Najwyższa mięsność świń 72,9 % dzięki produktom Sano Zwycięzcą konkursu Sano na najbardziej mięsną świnię został Sylwester Puzio ze wspaniałym wynikiem 72,9 %. W żywieniu najbardziej mięsnych świń bardzo dobrze sprawdza się Protamino Premium Forte.

G

ospodarstwo Sylwestra i  Anny Puzio mieści się w  miejscowości Wolice w  gminie Barcin w  województwie kujawsko–pomorskim. Początki gospodarstwa sięgają 1917 roku i  od samego początku produkcja roślinna związana była z  chowem zwierząt. W 1998 roku rodzice przekazali gospodarstwa synowi Sylwestrowi, który to wspólnie z małżonką prowadzi je po dzień dzisiejszy. Obecnie gospodarzy się tutaj na 40 ha, w tym 15 ha jest dzierżawione. W strukturze zasiewów dominują zboża (pszenica, jęczmień, pszenżyto), których w  sumie uprawia się 20 ha, ponadto uprawianych jest 10 ha kukurydzy i 10 ha rzepaku. Należy wspomnieć, że do roku 2005 gospodarstwo wcale nie zajmowało się trzodą chlewną tylko 30

bydłem mlecznym. Stado liczyło 17 krów dojnych i  cały przychówek był dalej odchowywany. Obecnie w gospodarstwie znajduje się 13 loch. Ale w ostatnich latach dokonano kilka modernizacji i  produkcja zwierzęca z  pewnością będzie poszerzona. Program Sano sprawdza się znakomicie

Początki korzystania z  programu Sano żywienia trzody chlewnej rozpoczęło się w 2006 roku. Ułożone przez doradcę żywieniowego Sano receptury okazały się trafne. Wyniki były zadowalające. Do dziś stosuje się program Sano w żywieniu wszystkich świń. Dzięki częstej kontroli wyników produkcyjnych poprawa żywienia dotyczy jedynie drobnych korekt receptur.

lipiec/ sierpień 2012

Lochy prośne otrzymują mieszankę sporządzoną na bazie 8 % Protamino Pregna, 65 % jęczmienia, 24 % pszenicy oraz 3 % Cellusan 70. Problemy z mikotoksynami w poprzednich latach skłoniły Sylwestra Puzio do ulepszenia tej mieszanki poprzez włączenie nowoczesnego produktu zawierającego 70 % włókna wolnego od mikotoksyn Cellusan 70. Dodatkowo stosowany jest również Mycosan w celu wiązania i neutralizowania działania metabolitów grzybów, które mogą znajdować się w zbożu. Lochy karmiące otrzymują natomiast mieszankę sporządzoną na bazie 20% Protamino Matra, 24,5 % jęczmienia, 35% pszenicy, 20 % pszenżyta oraz 0,5 % SanoCid, który oprócz poprawy trawienia składników i  właściwości bakteriobójczych powoduje także polepszenie apetytu u  loch karmiących, przez co jest tak ważny w dawce w okresie karmienia prosiąt. Lochy są bardzo plenne i dlatego odchowuje się rocznie aż 24 tuczniki od lochy.

Żywienie świń Dzięki prawidłowemu żywieniu lochy są plenne i dają 26 prosiąt oraz 24 tuczniki w roku. Bonni M Forte, Babsy i Porky dla prosiąt

Prosięta w okresie ssania dożywiane są paszą Bonni-M Forte. Według hodowcy polepsza to pobranie paszy przez prosięta w  okresie okołoodsadzeniowym, gdy przechodzi się na paszę Babsy. Do masy ciała 30 kg prosięta otrzymują gotową paszę pełnoporcjową Sano Porky. Gdy hodowca dysponuje własnym zbożem to robi sam mieszanki na bazie 20% Protamino Piggi.

Protamino Premium Forte dla najbardziej mięsnych świń

Tuczniki żywione są paszą sporządzoną na bazie Protamino Premium Forte. W tuczu wstępnym dostają 17,5 % Protamino Premium Forte, 30 % pszenicy, 30 % jęczmienia, 22 % pszenżyta oraz 0,5 % SanoCid. Tucz końcowy to 15 % Protamino Premium Forte, 25 % pszenicy, 25 % jęczmienia, 34,5 % pszenżyta i 0,5 % Sanocid. Takie receptury o bardzo wysokiej wartości pokarmowej pozwoliły na wyprodukowanie najbardziej mięsnej świni. Co ciekawe masa żywa wyniosła 128,1 kg, a  więc świnia była dość ciężka. Masa poubojowa to 104,1 kg, czyli wybojowość wynosiła 81,3 %. Przykład ten pokazuje, że niekoniecznie świnie o  niskiej masie ubojowej w  granicach 110 kg muszą mieć najwyższą mięsność. Również cięższe tuczniki w  granicach 130 kg mogą być bardzo mięsne. Szkolenia pomagają

Dla gospodarza niezmiernie pomocne w  uzyskiwaniu do-

Stosowane receptury dla tuczników (%)

Jęczmień Pszenica Pszenżyto SanoCid® Protamino Premium Forte® Energia met. MJ Białko og. Lizyna

Tucz początkowy 30-70 kg 30 30 22 0,5 17,5 13,0 16,5 1,08

Tucz końcowy 70-110 kg 25 25 34,5 0,5 15 13,0 15,8 0,99

Stosowane receptury dla loch (%) Lochy prośne 65 24 – 3

Jęczmień Pszenica Pszenżyto Cellusan 70® SanoCid® Protamino Pregna® Protamino Matra® Energia met. MJ Białko og. Lizyna

8 – 12,3 12,0 0,55

brych wyników są szkolenia organizowane przez Sano. Ostatnie wspólnie z  firmą Behringer Ingelheim oraz dealerem Sano firmą Inter–Vax ze Żnina. Sylwester Puzio mówi, że „nie ma lepszego miejsca na doskonalenie wiedzy w zakresie żywienia zwierząt i profilaktyki weterynaryjnej jak szkolenia przeprowadzane z Sano i  weterynarzem w jednym miejscu”.

Lochy karmiące 24,5 35 20 – 0,5 – 20 12,8 16,5 0,95

Doradztwo żywieniowe przedstawiciela Sano Witolda Stańco, katalogi i  Magazyn Sano „Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk” również odgrywają ważną rolę w  tym, by wiedzieć więcej i nie popełniać błędów, nie tylko żywieniowych, ale również w uprawie polowej. Z  pewnością łatwiej jest zapobiegać problemom niż walczyć z  ich skutkami, które mogą być później trudne do naprawienia.  (ws-rk)

„ Postawiłem na dobre żywienie „ Sylwester Puzio, hodowca trzody chlewnej, Wolice

Sukces w hodowli świń zależy nie tylko od dobrej genetyki, ale przede wszystkim od właściwego żywienia. Przekonałem się, że bardziej opłacalne jest stosowanie dobrych pasz niż szukanie za wszelką cenę oszczędności. Tanie pasze w efekcie końcowym zawsze okazują się drogie i zamiast poprawy, powodują pogorszenie opłacalności produkcji świń. U mnie stosowany już od kilku lat program i  produkty Sano dają najlepsze rezultaty.  ■

lipiec/ sierpień 2012

31

Żywienie świń

Wysoka mięsność tylko z programem Sano Dla hodowców świń czasy nie są łatwe, gdyż relacje ceny zboża w stosunku do cen żywca wieprzowego są na ogół niekorzystne. Opłacalność produkcji może zapewnić szybki tucz, właściwe żywienie oraz wysoka mięsność.

L

aureatem w konkursie Sano na najbardziej mięsną świnię został po raz drugi Andrzej Majchrzak, który uzyskał w znakomity wynik 71,0% mięsności (rok wcześniej 69,8%). Takie wyniki bardzo dobrze świadczą o  hodowcy, który potrafi przede wszystkim dobrze żywić zwierzęta

i  właściwie prowadzić pracę hodowlaną. Jak widać wysoka mięsność nie jest dziełem przypadku. To konsekwentna praca hodowcy przyczynia się do uzyskania tak wspaniałych wyników. A jest to jedyna droga aby utrzymać się na rynku w  okresie dekoniunktury w produkcji świń.

Andrzej Majchrzak wraz z żoną Anną oraz synami Wojciechem i Bartłomiejem.

32

lipiec/ sierpień 2012

Kolonia Strzegocin

Andrzej Majchrzak Powierzchnia gospodarstwa: 22 ha 50 loch rasy wbp x pbz Produkcja: 1000 tuczników rocznie Produkty Sano: Bonni-M Forte®, Babsy Kaszel+Biegunka®, Protamino Piggi®, Aminogold Forte®, Protamino Pregna®, Protamino Matra®, Sanocid®, Mycosan®

Im tańsza pasza, tym większy koszt

W ostatnim czasie ceny żywca wieprzowego znacznie odbiegają od rosnących cen zbóż oraz pasz. Z  tego tytułu niektórzy hodowcy rezygnują z  „droższego” żywienia kupując najtańsze produkty na rynku. W praktyce tania pasza nigdy nie zapewni dobrych rezultatów. Przy zużyciu paszy 2,9 kg zamiast 2,5 kg na 1 kg przyrostu straty szacuje się na ok. 50 zł na tucznika. Hodowcy, którzy zwracają szczególną uwagę nie na cenę 1 kg paszy, a na koszt wyprodukowania kilograma żywca osiągają zyski w  hodowli oraz wysoką mięsność świń. Takim właśnie hodowcą jest

Żywienie świń Andrzej Majchrzak, który z  małżonką Anną, synami Wojciechem i Bartłomiejem oraz rodzicami Zofią i  Janem Majchrzak prowadzą w  miejscowości Kolonia Strzegocin powiat Kutno gospodarstwo rodzinne specjalizujące się w  hodowli świń w cyklu zamkniętym. Powierzchnia gospodarstwa liczy 22 ha, na których uprawia się pszenicę, pszenżyto, jęczmień z całkowitym ich przeznaczeniem do żywienia świń. Stado liczy 50 loch w  cyklu zamkniętym. Hodowca osiąga bardzo dobre rezultaty w  tuczu i  odchowie prosiąt, gdyż rocznie sprzedaje 1 000 tuczników (tj. 20 tuczników na lochę). Rekordowa mięsność dzięki produktom Sano

Nawet w  dzisiejszych trudnych czasach kryzysu Andrzej Majchrzak nie chce stosować tańszych produktów, gdyż wie że jest to nieopłacalne. Hodowca jest zadowolony z programu Sano, z którego korzysta już od wielu lat. Dzięki produktom Sano kolejny raz uzyskuje rewelacyjne wyniki w tuczu i odchowie prosiąt. Najbardziej mięsna świnia miała masę poubojową 95 kg, czy-

„ Cenię sobie dobre pasze „

Andrzej Majchrzak, hodowca, Kolonia Strzegocin (powiat Kutno) Ponieważ już od wielu lat zajmuję się produkcją tuczników wiem jak istotną rolę w  osiąganiu dobrych wyników i  opłacalności odgrywa żywienie. Nie interesuje mnie cena 1 kg paszy, tylko efekty jakie na niej uzyskuję. Dlatego od wielu lat stosuję produkty Sano i uzyskuję rezultaty, z których je■ stem zadowolony. 

li o  10,7 kg większą niż w  roku ubiegłym. Najcięższa zaś sztuka osiągnęła masę poubojową 106 kg i 65,8% mięsności. Takie wyniki przyczyniają się do zadawalających cen poubojowych jakie hodowca otrzymuje od Zakładów Mięsnych Andrzeja Koniarka w Koziej Górze. Dobre żywienie loch

W gospodarstwie stosuje się krzyżowanie czterorasowe świń w  oparciu o  popularny schemat: lochy wbp x pbz kojarzone są z  knurami Pietrain x Duroc. Lochy prośne otrzymują mieszankę z 8 % Protamino Pregna, co skutkuje prawidłowymi porodami, zdrowymi i  silnymi miotami liczącymi średnio po 12 prosiąt. Lochy karmiące dostają własną

mieszankę sporządzoną na bazie 20 % Protamino Matra. Protamino Piggi + Aminogold Forte = wysoka mięsność

Pierwszy etap tuczu do masy 70 kg oparty jest na żywieniu mieszanką sporządzoną na bazie 20 % Protamino Piggi. Z kolei w  drugim etapie tuczu podawana jest pasza z  udziałem 2,5 % Aminogold Forte. Aby poprawić jakość pasz oraz wyeliminować negatywne skutki ewentualnej obecności mikotoksyn stosowany jest dodatek 1 kg preparatu Mycosan. Rady udzielane przez dr Klausa Klunkera i przedstawicieli Sano oraz nowości pojawiające się w programach Sano są chętnie wdrażane w  gospodarstwie. (mm-rk)

Receptury (%) stosowane przez Andrzeja Majchrzaka

Śruta sojowa Otręby Pszenica Pszenżyto Jęczmień Sanocid® Bonni M Forte® Babsy Kaszel+Biegunka® Protamino Piggi® Aminogold Forte® Protamino Pregna® Protamino Matra® Energia MJ EM Białko (%) (%) Lizyna

Prosięta ssące 100 17,0 20,0 1,40

Starter po odsadzeniu 100 14,0 16,5 1,20

Tucz początkowy 50 30 0,5 20 13,1 17,5 1,17

Tucz końcowy 15 82,5 2,5 13,4 17,0 1,05

lipiec/ sierpień 2012

Lochy karmiące 39,75 39,75 0,5 20 12,8 16,1 0,95

Lochy prośne 25 67,5 7,5 12,2 13,5 0,67

33

Żywienie świń

Szybki tucz i wysoka mięsność na produkach Sano

Nowokornin

Marek Szwarc Powierzchnia gospodarstwa: 60 ha 50 loch rasy wbp x pbz Produkcja: 1000 tuczników rocznie Produkty Sano: Bonni-M Forte®, Babsy®, Protamino Piggi®, SanoCid®, Protamino Premium Forte®, Sauengold Trag®, Sauengold Lac®.

Podlasie kojarzone jest w Polsce głównie jako kraina mlekiem płynąca. Jednak hodowcy trzody chlewnej, zamieszkujący ten teren również uzyskują znakomite wyniki. Świadczy o tym konkurs Sano, gdyż wynik 70,2 % mięsności uzyskany przez Marka Szwarca, pozwolił mu na zajęcie 3 miejsca w Polsce.

M

arek Szwarc prowadzi wraz z rodzicami w Nowokorninie, powiat Hajnówka, tuż obok Puszczy Białowieskiej typowe gospodarstwo rodzinne. Powierzchnia gospodarstwa liczy 60 ha ziemi własnej oraz 57 ha

dzierżaw. Ogół ziemi to grunty orne, na których uprawia się mieszanki zbożowe, a  także jęczmień i pszenżyto w czystym siewie. Gospodarstwo przejął Marek Szwarc od rodziców w roku 2004. Ambitny młody rolnik postanowił,

Marek Szwarc chętnie korzysta z  doradztwa przedstawiciela Sano Artura Kaczyńskiego, który stara się aby uzyskiwane wyniki były jak najlepsze.

zbudować nową chlewnię, na 50 macior w  cyklu zamkniętym. Cel swój osiągnął w 2006 roku. Chlewnia ta zasiedlona została lochami rasy wielka biała polska (wbp), które inseminowane są nasieniem knurów o  wysokiej użytkowości, głównie krzyżówkowymi Duroc x Pietrain. Posiadając nowoczesną chlewnię oraz bardzo dobrą genetykę, młody rolnik zdecydował się na intensywną produkcję trzody chlewnej w oparciu o odpowiednie żywienie. Program Sano sprawdza się znakomicie

Hodowca po objęciu gospodarstwa zdecydował się na wprowadzenie programu Sano żywienia świń. Bardzo korzystna 34

lipiec/ sierpień 2012

Żywienie świń okazała się przy tym z pomoc doradcy żywieniowego Sano Artura Kaczyńskiego oraz dealera Piotra Aleksiuka, który dostarcza zamówione produkty Sano. Lochy dostają mieszankę sporządzoną na bazie 3 % Sauengold Trag i 3 % Sauengold Lac. Prosięta już od 3 dnia życia przyzwyczajane są do paszy stałej, w czym skutecznie pomaga niezastąpiona gotowa mieszanka Bonni-M Forte, którą spożywają do 28 dnia życia, czyli do okresu odsadzenia. Następnie prosięta po odsadzeniu korzystają z kolejnej gotowej specjalistycznej mieszanki przeznaczonej na ten okres Babsy. Wysoki status zdrowotny oraz właściwa profilaktyka pozwala na niestosowanie na tym etapie pasz leczniczych. W pierwszym dniu odsadzenia prosięta dostają 75 % Bonni-M Forte i 25 % Babsy, nastepnego mieszankę 50% na 50 %, trzeciego dnia 25% Bonni-M Forte oraz 75 % Babsy. Od 4 dnia po odsadzeniu otrzymują 100 % Babsy. Tak karmione są przez okres 3 tygodni. W tym czasie zjadają 8 kg mieszanki Babsy. Na-

Receptury stosowane w tuczu przez Marka Szwarca (%) Mieszanka zbożowa Pszenżyto Olej roślinny SanoCid® Protamino Premium Forte® Energia MJ EM Białko ogólne Lizyna

stępnie przechodzą na mieszankę sporządzoną na bazie 20 % Protamino Piggi. Pasza jest dodatkowo zakwaszana za pomocą preparatu 0,5 % Sanocid, który również używany jest w  tej samej ilości dla loch karmiących. Gdy uzyskują masę ciała ok. 35 kg zaczyna się już tucz. Najpierw stosowana jest do masy ciała 60 kg mieszanka na bazie 17 % Protamino Premium Forte, a  później do końca tuczu mieszankę o nieco niższej wartości pokarmowej na bazie 13 % Protamino Premium Forte. Wysoka jakość stosowanych mieszanek jak i Protamino zapewnia nie tylko szybki tucz, ale również bardzo wysoką mięsność cze-

Tucz 35-60 kg 52 30 0,5 0,5 17 12,8 16,2 1,07

Tucz 60-115 kg 55 32 13 12,8 15,2 0,92

go dowodem jest też konkurs Sano. Hodowca zajął również wysokie 6 miejsce w kraju w VIII edycji konkursu organizowanego na producenta roku przez redakcję „Trzody Chlewnej” przy współudziale ODR oraz Polskiego Związku Hodowców i  Producentów Trzody Chlewnej POLSUS. Wysoka produkcja przynosi również korzyści materialne dla samego hodowcy., Marek Szwarc ma zawszę najwyższą cenę w  Zakładach Mięsnych „NETTER” w  Bielsku Podlaskim. A jest to szczególnie ważne w  okresach, kiedy ceny tuczników nie są najwyższe.  (ak-rk)

Najszybszy tucz, najwyższa mięsność 

wysokowartościowe białko doskonale bilansuje się z własnym zbożem

aminokwasy: 4,5 % lizyna, 1,6 % treonina, 1,4 % met+cys. powodują lepsze wykorzystanie białka

duża zawartość witamin i związków mineralnych zwiększa przyrosty dzienne i korzystnie wpływa na mięsność świń

® 13-17 % Protamino Premium Forte + własne zboże = wyśmienita lipiec/ sierpień 2012 35pasza

Żywienie bydła

2.688 kg – rekordowy wzrost wydajności Dąbrowa

Żywiąc krowy zgodnie z programem Sano często można uzyskać rekordowy wzrost wydajności, nawet 2.688 kg w ciągu roku, czyli 9 l mleka na dzień. Dobra genetyka i odpowiednie żywienie mogą dać aż takie wyniki.

G

ospodarstwo Katarzyny i Grzegorza Chylewskich położone jest na terenie Krajeńskiego Parku Krajobrazowego w miejscowości Dąbrowa, koło Kamienia Krajeńskiego (woj. kujawsko-pomorskie). Zajmuje ono 50 ha, z  czego na 4 ha uprawiana

Katarzyna i Grzegorz Chylewscy z roku na rok osiągają coraz większą wydajność krów, ostatnio ponad 9000 l mleka

36

jest kukurydza, na 7 ha trawy, na 5 ha rzepak, a na pozostałym areale obsiewane jest zboże. Bardzo dobra genetyka i żywienie W oborze uwięziowej utrzymywane jest, co prawda niewiele, bo tylko 10 krów dojnych, ale za to ich wydajność za ubiegły rok wynosiła 9.074 kg wobec 6.386 kg uzyskanych dwa lata wcześniej. Czyli nastąpił wzrost wydajności o 2.688 kg w ciągu roku. Mleko zawierało średnio 4,16 % tłuszczu i 3,25 % białka. W ostatnich miesiącach parametry mleka były znacznie lepsze i  wynosiły 4.4 % tłuszczu i 3,5 % białka. Liczba komórek somatycznych rzadko przekracza 300 tys., zaś najlepszy wynik 88 tys. uzyskano w listopadzie 2010 roku. Mleko sprzedawane jest do Zakładu Mleczarskiego Lacpol w  Zalesiu. Hodowca od

lipiec/ sierpień 2012

Grzegorz Chylewski Wielkość stada: 22 krowy Wydajność w 2010 r: 6.386 kg Wydajność w 2011 r: 9.074 kg 2.688 kg Wzrost wydajności: Mleko: tłuszcz: 4,16 %, białko: 3,25 %, Liczba komórek somatycznych: do 300 tys., najmniejsza 85 tys. Produkty Sano: Cotosan®, Meggi 35®, Topsan®, DextroFat SC®, Kristall Hefe®, Mulitisan Nectar®.

wielu lat przykłada wielką wagę do wysokiego poziomu genetycznego swoich krów. W tym celu do inseminacji wykorzystywane jest nasienie najlepszych buhajów ras mlecznych. Dowodem na postęp hodowlany jest to, że hodowca nie po raz pierwszy został nagrodzony. W konkursie Sano na wzrost wydajności krów uzyskał w  2010 roku trzecie miejsce w woj. kujawsko-pomorskim z  wynikiem 871 kg mleka oraz trzecie miejsce w 2004 roku z wynikiem 1026 kg mleka.

Żywienie bydła Bardzo ważnym elementem w  hodowli krów mlecznych jest ich żywienie, w  którym zastosowanie znalazło wiele produktów Sano. Ścisła współpraca z  Sano oraz dobre zbilansowane żywienie pozwoliły w krótkim czasie uzyskać wysoki wzrost wydajności. Hodowca wiele czasu i uwagi poświęca przygotowaniu pasz objętościowych, które są podstawą żywienia krów mlecznych. W  tym celu do konserwacji kiszonek za sugestią swojego doradcy żywieniowego Tomasza Stiburskiego używa preparatu do zakiszania Labacsil. W gospodarstwie są wprowadzane nowe technologie, które ułatwiają i obniżają koszty. Do zbioru kiszonki z traw została zakupiona przyczepa samozbierająca. Podstawową paszą dla krów jest kiszonka z  kukurydzy i  traw skarmiana przez cały rok. W okresie lata krowy zostają wypuszczone na pastwisko w  celu pobytu na świeży powietrzu oraz by zaznały ruchu. Ambitne cele Wspólnie obranym celem przez Grzegorza Chylewskiego i  doradcę Sano Tomasza Stiburskiego jest uzyskanie wydajności 12  000 kg mleka. Główną drogą do jego realizacji jest dalsza poprawa jakości pasz objętościowych i jeszcze lepiej zbilansowane

Podstawą wysokiej wydajności krów są wysokiej jakości kiszonki, których jakość kontroluje doradca żywieniowy Sano Tomasz Stiburski

żywienie. Hodowca widzi dalsze rezerwy w  stosowaniu paszy treściwej Protamilk oraz w ewentualnym wprowadzeniu doju trzykrotnego w  ciągu dnia. Ale o  wszystkim decyduje rachunek ekonomiczny. Dodatkowe nakłady poniesione na zakup paszy i  wydłużenie czasu pracy w  oborze muszą się zwrócić. Inaczej trzeba będzie zmodyfikować plany i  poprzestać na wydajności

10.000 kg mleka, która wymaga mniejszych nakładów.  (ts-rk) Dawka pokarmowa dla krów w okresie laktacji (kg). Kiszonka z kukurydzy 38%s.m. 26 Kiszonka z traw 12 Protamilk 3,2 Śruty zbożowe 5,0 0,050 Kristall Hefe® Multisan Nektar 0,050 0,300 Topsan®

„ W planach dalszy wzrost wydajności „ Grzegorz Chylewski, hodowca, Dąbrowa k. Kamienia Krajeńskiego Mając niewiele krów można zwiększyć ilość sprzedanego mleka tylko poprzez wzrost wydajności. Dlatego dążę do coraz większej produkcji mleka, bo jest to najbardziej opłacalne. Najpierw zacząłem od najprostszych sposobów, czyli dobrej genetyki i  właściwego żywienia. Wiem, że mam jeszcze rezerwy na kilka tysięcy mleka więcej i jak będzie potrzeba ■ to po nie sięgnę. 

Zwiększa dostępną energię w żwaczu ■ Dobra strawność włókna ■ Więcej biomasy w żwaczu ■ Dziennie 1-2 litrów mleka więcej ■ Ogranicza ketozę, chroni wątrobę Ż yw e k u lt ury d ro żd ży Saccharomyces cerevisiae zw ię k s za ją w yd a jn o ś ć

Stosowanie: Mieszankę paszową uzupełniającą Kristall Hefe® stosujemy w ilości 50 g na krowę dziennie w czasie laktacji, w okresie zasuszenia 25 g na37 krowę lipiec/ sierpień 2012 dziennie, a opasom podaje się ok. 40 g dziennie.

Żywienie bydła

Augustynowo

Bogdan Kubacki

Opłaca się dobrze żywić krowy

Wielkość stada: 22 krowy 6.381 kg Wydajność w 2010 r: Wydajność w 2011 r: 8.854 kg Wzrost wydajności: 2.473 kg Mleko: 4,76 % tłuszcz, 3,58 % białko Liczba komórek somatycznych: 89 tys. Produkty Sano: Camisan®, Protamilk®, BoviFit®, Kristall Hefe®, Primasan®, Milsan®, Antilaxan®

Szybki wzrost wydajności może dać zmiana podejścia do żywienia krów. Przekonał się o tym Bogdan Kubacki z Augustynowa (woj. kujawsko-pomorskie), który zdobył 2 miejsce w konkursie Sano na wzrost wydajności krów.

W

szyscy wiedzą, że „krowa pyskiem doi”. Ale nie wszyscy wprowadzają tę zasadę w  życie. Od ilości i jakości zjedzonej paszy zależy wydajność, zdrowotność i  rozród krów. Im więcej krowa zje dobrej paszy, tym więcej da mleka. Dobra dawka to klucz do sukcesu Właściwe podejście do bilansowania dawki pokarmowej dla krów i konsekwentne dbanie o jej Dawka pokarmowa dla krów w okresie laktacji (kg). Kiszonka z kukurydzy 38%s.m. 28 Siano 3 Słoma 1 Pasza treściwa 22% białko 9 0,1 Kristall Hefe® 0,250 Profisan®

38

pobranie i wykorzystanie to klucz do sukcesu we wzroście wydajności. Przekonał się o  tym Bogdan Kubacki z Augustynowa gospodarujący na areale 16 ha w woj. kujawsko-pomorskim. Gospodarstwo rolne prowadzi hodowca wraz z  żoną od 10 lat. Ponieważ nie jest to duże gospodarstwo, które zapewniałoby wysokie dochody rolnik pracował wcześniej zawodowo w koncernie Orlen. Jednak zrezygnował z  pracy poza rolnictwem i od 3 lat sukcesywnie zwiększa stado, które rozrosło się z 10 krów przejętych po rodzicach do 20 sztuk dużych obecnie. Hodowca nastawiony jest na produkcję mleka, które sprzedaje do pobliskiej mleczarni oraz na odchów jałówek. Średnia wydajność ciągle idzie w  górę i  za ostatnie 12 miesięcy wynosi już nie 8.854 kg, które uzyskano

lipiec/ sierpień 2012

w 2011 roku, tylko 9.527 kg, czyli o 673 kg więcej. Jak tak dalej będzie rosła, to wkrótce przekroczy 10.000 kg i jest szansa, że hodowca będzie także laureatem konkursu w przyszłym roku. A jeszcze 2 lata temu było tylko 6.381 kg i dobrze, że na takiej wydajności hodowca nie poprzestał, tylko pracował nad jej zwiększeniem. Co jest typowe dla hodowców stosujących produkty Sano – mleko posiada wysoką zawartość 4,75% tłuszczu i 3,58% białka. Poprawy w  stadzie wymaga jednak indeks unasiennień i  jak twierdzi hodowca będzie można tego dokonać zwracając większą uwagę na żywienie mineralne. Kiszonki to podstawa żywienia W gospodarstwie Kubackich krowy utrzymywane są w systemie uwięziowym, a w okresie od połowy maja do późnej jesieni korzystają ze świeżego ruchu na pastwisku. Mała powierzchnia gruntów ornych powoduje, że hodowca dzierżawi każdy możliwy areał

Żywienie bydła w pobliżu gospodarstwa z przeznaczeniem do produkcji pasz. Główną paszą objętościową jest kiszonka z  kukurydzy zbierana z obszaru 6 ha oraz kiszonka z traw z motylkowymi uprawiana na areale 5 ha. Hodowca sporządza również kiszonkę GPS z  całych zbóż dla młodzieży hodowlanej. Protamilk, Camisan i Kristall Hefe uzupełniają dawkę Hodowca korzysta z  doradztwa żywieniowego i ze względu na posiadanie zboża sporządzana jest we własnym zakresie pasza treściwa z  wykorzystaniem premiksu Camisan, koncentratu Protamilk oraz drożdży Kristall Hefe. Krowy po wycieleniu otrzymują BoviFit. Białko ogólne w paszy treściwej jest bilansowane na poziomie 22% ponieważ wymaga tego cała dawka, w której główny udział ma kiszonka z  kukurydzy o  zawartości 38,0% suchej masy i 37,7% skrobi. Z produktów Sano w gospodarstwie wykorzystuje się także preparat mlekozastępczy dla cieląt Milsan, a  podczas biegunki a  u  cieląt stosowany jest preparat Antilaxan. Jałówki natomiast dostają dodatek witaminowo-mineralny Primasan.

Bogdan Kubacki wraz z doradcą żywieniowym Rafałem Kwarcińskim ustalają dalszą strategię wzrostu wydajności krów w oparciu o produkty Sano.

Cała rodzina jest zaangażowana w  rozwój hodowli. Żona Urszula z synem i córką wspierają hodowcę w pracy ze stadem oraz w trudnych

decyzjach. Z myślą o ciągłym rozwoju i poprawie dobrostanu stada, mają Kubaccy w  planach budowę nowej obory.  (rk-rk)

„ Dobre żywienie daje efekty „ Bogdan Kubacki, Augustynowo, woj. kujawsko-pomorskie

Zawsze wiedziałem, że od żywienia krów zależy ich wydajność. Nie sądziłem jednak, że poprawiając jakość kiszonek i lepiej bilansując dawkę można w  tak krótkim czasie uzyskać tak duży wzrost wydajności. W dużej mierze do wzrostu wydajności przyczyniły się też produkty Sano, co do których nigdy nie miałem wątpliwości, że są to najlepsze pasze, które mogę zaoferować swoim krowom. ■

Szybka regeneracja i duża produkcja mleka

Ż yw e k u lt ury d ro żd ży Saccharomyces cerevisiae zw ię k s za ją w yd a jn o ś ć

■ Wzmacnia krowy ■ Stabilizuje zdrowotność ■ Zwiększa produkcję mleka ■ Zapobiega zaleganiom poporodowym ■ Przeciwdziałalipiec/ przemieszczeniom trawieńca sierpień 2012

39

Żywienie bydła

Mikotoksyny są też groźne dla krów Mikotoksyny są też szkodliwe dla przeżuwaczy, mimo że uważa się je za bardziej odporne niż inne gatunki zwierząt. Aby zneutralizować szkodliwe działanie mikotoksyn należy zastosować Mycosan.

M

ikotosyny to toksyczne wtórne metabolity różnych gatunków grzybów pleśniowych, takich jak Fusarium, Aspergillus, Penicillinum

i  Claviceps. Obecność mikotoksyn w żywności i w paszach stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Najczęściej z pleśniami i  wszechobecnymi mikotoksyna-

mi mamy do czynienia przy stosowaniu w  żywieniu przeżuwaczy pasz objętościowych lub porażonego zboża. Aby powstały mikotoksyny musi dojść do zakażenia pleśnią. A kto z  nas nie widział spleśniałej kiszonki z  traw czy z  kukurydzy. Jednak jeżeli pleśni nie widzimy, to wcale nie oznacza, że dana pasza czy produkt są wolne od mikotoksyn. Do najbardziej szkodliwych i  dość dobrze poznanych mikotoksyn należą aflatoksyna B1 (AfB1), ochratoksyna A (OTA), deoksyniwalenol (DON), zearalenon (ZEA), toksyna T2, fumonizyna B1 (FB1) oraz alkaloidy sporyszu. Zgodnie z obowiązującym prawem nie mogą być dopuszczone do obrotu żywność i  pasze przekraczające ponad ustalone normy zawartość mikotoksyn. W przypadku mleka dotyczy to zawartości aflatoksyny M1, której poziom nie może przekraczać 0,05 µg/kg. W przeciwnym razie mleko nie może być wprowadzane do obrotu ani zostać przetworzone na inne produkty. Mikotoksyny powodują choroby Mikotoksyny pod względem toksyczności w różny sposób działają na ludzi i  zwierzęta. Szkodliwość zależy od rodzaju i  ilości spożytej toksyny. Długotrwałe na-

W kiszonkach najczęściej występują pleśnie Monascus ruber, Aspergillus fumigatus i Penicillum roqueforti. Uważa się, że kiszonka jest bezpieczna dla zwierzęcia, jeżeli w 1g liczba zarodników pleśni nie przekracza 1x104, a komórek drożdży 1x106.

40

lipiec/ sierpień 2012

Żywienie bydła rażenie organizmu na niskie stężenia niektórych mikotoksyn (aflatoksyna B1 i ochratoksyna A) może powodować różne choroby przewlekłe np. nowotwory wątroby i  nerek. Duża grupa mikotoksyn powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu tkanki nerwowej i uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Skażenie mikotoksynami pasz stosowanych w  żywieniu przeżuwaczy stanowi problem na całym świecie i może powodować poważne choroby zwierząt. Mikotoksyny mogą zwiększyć częstotliwość występowania chorób takich jak zapalenie macicy, zatrzymanie łożyska, schorzenia kończyn, kwasice. Mikotoksyny obniżają wydajność Obecność mikotoksyn powoduje upośledzenie funkcji żwacza. Następuje obniżenie motoryki żwacza, zmniejszenie poziomu rozkładu celulozy oraz produkcji lotnych kwasów tłuszczowych. A wszystko co ma negatywny wpływ na stan żwacza prowadzi do gorszego wykorzystania paszy, spadku przyrostów oraz obniżenia produkcji mleka. Mikotoksyny prowadzą także do podwyższenia stężenia amoniaku w  żwaczu oraz do zmniejszonego przepływu białka mikrobiologicznego w dwunastnicy krów. Mikotoksyny ujemnie wpływają na przemiany metaboliczne oraz pogarszają odporność krów. Wszelkie zaburzenia w  efekcie końcowym prowadzą do spadku wydajności krów oraz pogorszenia zdrowia co skutkuje przedwczesnym brakowaniem ze stada. Istotne znaczenie ma ustalenie, które mikotoksyny i  w  jakich ilościach występują w  paszach. Niestety nie jest to sprawą łatwą. Po pierwsze mikotoksyny występują ogniskowo, stąd trudno na nie trafić. Po drugie ich analizy są dość

Wpływ mikotoksyny na krowy mleczne Deoksyniwalenol (DON) • nieżyt żołądka i jelit • krwotoki jelitowe • zaburzenia czynności żwacza • biegunka • ketoza

Zearalenon (ZEA) • nieregularne ruje • niski wskaźnik zapłodnień • cysty na jajnikach • słaba cielność, poronienia

Alfatoksyny • skażenie mleka • spadek wydajności • mastitis

Ochratoksyna A (OTA) • mniejsze pobieranie paszy • niższa produkcja mleka • spada wykorzystanie paszy

Kwasica (głownia guzowata) • ochwat racicowy

kosztowne, więc nie zawsze opłaca się je robić. I po trzecie, kiedy badania nie potwierdzają obecności mikotoksyn, to nie można jednoznacznie powiedzieć, że na pewno w paszach ich nie ma. Mikotoksyny są też szkodliwe dla przeżuwaczy W porównaniu ze zwierzętami monogastrycznymi przeżuwacze są uznawane za mniej podatne na szkodliwe działanie pasz skażonych mikotoksynami. Pogląd ten wynikał z  założenia, że flora bakteryjna żwacza jest w  stanie rozłożyć mikotoksyny

i  spowodować ich dezaktywację, co powinno chronić przed ich szkodliwym działaniem. Jednak szereg mikotoksyn jest odpornych na rozkład w żwaczu, przez co wykazują one szkodliwe działanie na organizm. Mikotoksyny uszkadzają wątrobę, nerki, układ pokarmowy, krwionośny i nerwowy. Prowadzą również do osłabienia aktywności układu immunologicznego, a tym samym do spadku odporności zwierząt. Pogorszeniu ulega także efektywność prowadzonych szczepień. Ponadto mikotoksyny powodują w organizmie różne reakcje zapalne, które są częścią

Wpływ stosowania preparatu Mycosan na zdrowotność zwierząt śmierć objawy kliniczne zaburzenie metaboliczne

bez żadnych preparatów

osłabienie odporności z preparatem Mycosan stężenie mikotoksyn

lipiec/ sierpień 2012

41

Żywienie bydła

Pasz spleśniałych nie powinno podawać się zwierzętom. Dotyczy to także słomy, która spleśniała, nie powinna być stosowana nawet na ściółkę. Spleśniałe siano zamiast podnosić wydajność i korzystnie wpływać na zdrowotność będzie negatywnie działało na organizm.

działań obronnych. Efektem działania mikotoksyn są różne choroby, spadek wydajności zwierząt oraz zaburzenia w rozrodzie. Wiele symptomów może wskazywać na ich obecność, chociaż kiedy obserwuje się spadek wydajności, czy różne zachorowania, to nie zawsze wiąże się je z działalnością mikotoksyn. W dodatku krowy mogą być narażone na działanie mikotoksyn pochodzących z  różnych pasz, nie tylko objętościowych, ale także treściwych, jak również ze słomy używanej na ściółkę. Nakładające się działanie różnych mikotoksyn może powodować nieprzewidywalne skutki zdrowotne dla zwierząt. Dla ludzi niezwykle istotna będzie zawartość w mleku aflatoksyny M1, która jest podstawowym metabolitem groźnej dla organizmu aflatoksyny B1.

Mycosan pomaga Zadaniem preparatu Mycosan jest łączenie się ze znajdującymi się w  paszach mikotoksynami i  ich unieczynnienie, aby były niegroźne dla organizmu. Powstały w ten sposób kompleks po przejściu przez przewód pokarmowy zostaje wydalony na zewnątrz. W praktyce produkcyjnej wykazano korzystny wpływ preparatu Mycosan na wydajność. Należy jednak podkreślić, że żaden preparat nie jest w stanie unieczynnić całkowicie wszystkich mikotoksyn znajdujących się w paszach. Może się zdarzyć, że w stosunku do niektórych mikotoksyn będzie miał skuteczność 100 %, ale niestety nie do wszystkich. Stąd stosowane preparaty na pewno pomagają, ale nie zawsze dzięki nim pozbędziemy się całkowicie wszystkich problemów związanych

„ Mikotoksyny są groźne „

lek. wet. Janusz Leśniak, specjalista chorób bydła, Kąkolewnica W życiu zazwyczaj tak jest, że bardziej boimy się czegoś konkretnego i dużego np. lwa, teściowej, pożaru, a często obojętnie przechodzimy wobec rzeczy niewidocznych, a  tysiąckrotnie groźniejszych, na które jesteśmy znacznie częściej narażeni jak np. zarazki czy mikotoksyny. Te ostatnie mogą być szczególnie groźne czyniąc spustoszenie w organizmie ludzi i zwierząt, doprowadzając do chorób, a nawet śmierci. Trzeba więc z nimi walczyć i w tym niezwykle pomocny jest Mycosan. ■ 42

lipiec/ sierpień 2012

z  mikotoksynami. Mycosan skutecznie unieczynnia mikotoksyny, ale nie jest cudownym preparatem, który każdą złą paszę zamieni w dobrą. Ważniejsze od walki z obecnymi już mikotoksynami w paszy są działania, które nie dopuszczają do powstawania grzybów i  pleśni. Szczególnie w kiszonkach i słomie stosowanej zarówno w  celach paszowych, jak i na ściółkę.

Właściwa technika zakiszania, stosowanie preparatów Labacsil® oraz składowanie słomy pod dachem, a nie na polu pod gołym niebem to podstawowe warunki do ograniczenia występowania mikotoksyn. Wszystkie zabiegi zmierzające do ograniczenia występowania mikotoksyn, takie jak: • hodowla i uprawa odmian odpornych na patogeny, • stosowanie chemicznej ochrony roślin z wykorzystaniem inhibitorów syntezy mikotoksyn • przestrzeganie maksymalnego dopuszczalnego poziomu mikotoksyn w  paszach przy częstym monitorowaniu jakości produktów żywnościowych przyczyniają się do zmniejszenia

Żywienie bydła skutków narażenia zwierząt na toksyczne działanie mikotoksyn. Jak stosować Mycosan Mycosan najłatwiej stosować w stosunku do zboża, które w zależności od warunków pogodowych jest w  mniejszym lub w  większym stopniu skażone mikotoksynami. Aby ograniczyć ich szkodliwy wpływ należy wymieszać 1-2 kg preparatu Mycosan na tonę paszy. Częściej pleśnie i mikotoksyny występują jednak w  kiszonkach. Tutaj unieczynniane mikotoksyn jest trudniejsze. Najlepiej i najskuteczniej się ich pozbędziemy, kiedy będzie mieszana dawka TMR w wozie paszowym. Wówczas należy podczas mieszania stopniowo dosypywać Mycosan, aby w maksymalnym stopniu go rozpylić, by powierzchnia działania była jak największa.

Dobry preparat musi być pylisty. Powierzchnia 20 g preparatu Mycosan® = powierzchnia boiska na Euro 2012 (7.140 m2). Dawka wynosi 1-2 kg Mycosan na 1 tonę paszy TMR. Preparat Mycosan wiąże podstawowe mikotoksyny, które mogą pojawić się w  paszy, dzięki temu pozytywnie wpływa na zdrowotność i  wydajność zwierząt. Najlepiej stosować preparat Mycosan profilaktycznie, kiedy podejrzewamy obecność mikotoksyn. Ponieważ występują one ogniskowo, więc trudno na nie trafić, nawet gdy pobiera się do badań próbki z kilkunastu miejsc. Ponadto analizy mikotoksyn do najtańszych nie należą i taniej wyjdzie dodanie preparatu Mycosan do paszy, niż badania, których wynik ujemny, nie zawsze oznacza, że mikotoksyn nie ma.  (rk)

STOP

MIKOTOKSYNOM

Nowoczesny preparat wiążący szkodliwe mikotoksyny 

Zapobiega uszkodzeniu organów wewnętrznych

Mniej problemów pokarmowych i biegunek u cieląt

Mikotoksyny związane z preparatem Mycosan® są wydalane z organizmu

Tylko 1-2 kg na 1 t zboża lub TMR by skutecznie unieszkodliwić mikotoksyny! Cielęta i jałówki

Młode organizmy są bardzo wrażliwe na obecność mikotoksyn w paszy. Powinny być podawane wyłącznie pasze najwyższej jakości.

Krowy mleczne

Wysoka wydajność, zdrowotność i płodność wymaga zastosowania pasz najwyższej jakości. W razie wątpliwości zastosować Mycosan.

lipiec/ sierpień 2012

Opasy

Jeżeli w gospodarstwie są pasze gorszej jakości to powinny być podawane wyłącznie opasom z dodatkiem preparatu Mycosan.

43

Technika TMR

Technika Sano u hodowców

Krzysztof Szmurło, Popławy, gm. Brańsk, pow. Bielsk Podlaski, posiada 185 krów dojnych o wydajności 9560 kg. Jeden z największych producentów mleka w woj. podlaskim zakupił wóz Sano TMR Profi Duo 24m3.

Aneta i Antoni Protasiuk z Nakor pow. siedlecki zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi Duo 18m3. Jest to drugi wóz Sano w ich gospodarstwie. Wcześniej przez kilka lat pracował wóz Kompakt o pojemności 8m3.

Grzegorz Jędrzejczyk, Borki Rozowskie woj. podlaskie wraz z żoną oraz córkami. "Zakup wozu paszowego Sano TMR Profi 10m3 oraz współpraca z doradcą żywieniowym Sano zaowocowały wzrostem wydajności".

Krystyna i Edward Ochab z miejscowości Rudka (woj. podkarpackie). Powierzchnia gospodarstwa 60 ha. W celu podniesienia wydajności zakupili dla 38 krów wóz Sano TMR Profi Kompakt 8m3.

GR Sierakowski Sikorzyn. Na zdjęciu syn Damian Sierakowski. Zakupiony wóz Sano TMR Profi 8m3. 44

Wiesław Mądry z Parzynowa (woj. wielkopolskie) zakupił dla 75 krów wóz Sano TMR Profi Kompakt 8m3.

lipiec/ sierpień 2012

Dariusz Oryl wraz z synem Jakubem, Stanisławowo,(woj. mazowieckie) dla 35 krów zakupił Sano TMR Profi Kompakt 8m3.

Technika TMR

Lucyna i Henryk Dera z synami Radosławem i Marcinem z miejscowości Ołobok pow. Ostrów Wlkp., zakupili wóz Sano TMR Profi Kompakt 12m3. Obecnie stado liczy 38 krów o wydajności 8400 l.

Marek Zimniak Janków Zaleśny pow. Ostrów Wlkp. zakupił zestaw testowy Sano Iglo (3 szt.). Posiada stado 28 krów o wydajności 8500 l.

Marek Brocki, Kocina 3, (woj. łódzkie). Ilość bydła 40 szt., w tym krowy w laktacji 32 szt. zakupił wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 9m3. Hodowca liczy na dalszy wzrost wydajności krów.

Karol i Marcin Gibasiewicz z miejscowości Sulmierzyce (woj. wielkopolskie) zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 10 m3.

Beata i Sawomir Bukała mieszkają w miejscowości Szklary (woj. podkarpackie). Posiadają 23 krowy dojne. Zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi Mini 5 m3, który usprawni zadawanie paszy i zwiększy wydajność. 

Grzegorz Śniadała z Seroczyna (woj. mazowieckie) zakupił dla swoich cieląt 5 szt. Sano Igloo.

Norbert Warzecha, Maciowakrze (woj. opolskie) posiada 65 krów dla których zakupił wóz paszowy Sano TMR Profi Kompakt 12  m3. Hodowca liczy przede wszystkim na wzrost wydajności krów. lipiec/ sierpień 2012

45

Technika TMR

Marzena i Wiesław Gancerz z miejscowości Nowosiółki (woj. lubelskie) dla 15 krów dojnych o wydajności 8  tys. zakupili wóz paszowy Sano TMR Profi 5m3.

Jacek Szmyt, hodowca 50 krów mlecznych z wydajnością 9200 litrów z  Wijewa nabył dwa wentylatory Sanofan®, aby zniwelować stres cieplny i skutki ketozy w swoim stadzie, poprawiając apetyt krów po porodzie.

Prezes RKS-Piaski wraz z synem. Gospodarstwo posiada 50 krów dojnych. Aplikator zakupiony w celu poprawy jakości pasz objętościowych i wzrostu wydajności mlecznej.

Atrakcyjne oferty na wozy paszowe

Jacek Rzepa z miejscowości Pobłocie, (woj pomorskie) zakupił Sano Silo12m3 aby móc zamawić paszę luzem i łatwiej ją zadawać zwierzętom. Ponadto pasza zamawiana autocysternie jest tańsza niż workowana.

www.sano.pl/Giełda-wozów-paszowych

Wóz paszowy SANO TMR Profi Mini 5m3 Nr Oferty: 5/50378/05/u z 06.01.2012 r.

taniej

o 3.500 zł

46

Gwarancja

12

miesięcy

Wyposażenie: Wóz paszowy z wysypem z przodu z prawej strony, używany przez okres 3 miesięcy. Rok produkcji: 2011 Nr seryjny: 50378 Stan wozu paszowego: Idealny, po przeglądzie w Sękowie. Nowa powłoka lakiernicza. Gwarancja: Sano udziela 12 miesięcy gwarancji na oferowany wóz paszowy.

Zakup wozu paszowego przy płatności do 30 dni od daty dostawy:

opust 3500,- zł netto od ceny nowego wozu

paszowego (41.500,- zł netto), tj. 38.000,00 zł netto • zadatek w wys. 1875,- zł netto Zakup wozu paszowego na raty: • opust 3000,- zł netto od ceny nowego wozu paszowego • zadatek w wysokości 1875,- zł netto • wysokość raty 640,- zł netto (x72)

Dowóz do klienta i uruchomienie wozu paszowego w cenie zakupu. Kontakt: Tel. 61/29 41 151, 61/29 41 152, 61/29 41 157 Fax. 61/29 41 159

lipiec/ sierpień 2012

Technika TMR

Wozy Sano TMR Profi są najlepsze !

Idealnie dopasowane do każdego gospodarstwa Turboślimak zwiększenie wydajności przez dokładne mieszanie

Samojezdny Santrak 10-16 m3 dla gospodarstw od 100 krów

Mini 5 m3 dla gospodarstw od 20 do 35 krów

Kompakt 7-14 m3 dla gospodarstw od 30 do 90 krów

Duo 12-28 m3 dla gospodarstw od 50 do 300 krów

Premium 10-16 m3 dla gospodarstw od 40 do 120 krów

www.sano.pl/Wozy-paszowe 47

lipiec/ sierpień 2012

Kiedy krowy nie mają apetytu Produkt będący wynikiem badań w Sano Agrar Institut Lubiń. Tu teoria łączy się z praktyką. Stimudigest® - sukces gwarantowany.

Stimudigest powinien być stosowany jako wlew dożwaczowy za pomocą Sano Drenching Set

Nowość !!!

Na ratunek krowom Zdarza się, że krowa po wycieleniu lub po przebytej chorobie nie chce jeść paszy, mimo że teoretycznie jest zdrowa. Lekarz zrobił wszystko co możliwe, ale mimo to krowa chudnie, traci wydajność i w efekcie końcowym zostaje skierowana na ubój. Wspólnie z lekarzami weterynarii opracowaliśmy nowoczesny produkt, bez antybiotyku po którym krowa odzyskuje apetyt i zaczyna jeść. Żwacz pracuje i jest aktywny.

Potrzebujesz tylko 1 kg Stimudigest®. Do nabycia u lekarzy weterynarii i doradców żywieniowych Sano. http://www.sano.pl/Produkty-dla-krów-Stimudigest


Sano Magazyn 2012 / 2