Issuu on Google+

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 1

opJKLOP

TypoMan & Crocodile ABCagbeTY ab

PRQABCDG

LETTERROR

û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`

g aan sauerstoffflaschen snuffele TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM!? ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spe arja, wat dan. Ach, v mee? Nog een klein

LETTER

ROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 2

LettERrOr 2

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 3

LettError

NEW MEDIA ABCacRWLN DEF AB PRQABCDJ0

5 Commentªªr vªn de jury / Jury report 5 Dawn Barrett (voorzitter / chair) 7 Max Bruinsma 8 Gerard Hadders 10 Pierre di Sciullo 11 Teal Triggs

INHOUD * CONTENTS LETTERROR

12 LettError Intro / LettError Intro Ineke Schwartz 20 Gereedschªp / Tools Jan Middendorp, Erik van Blokland 31 Hoe / How Erik van Blokland, Just van Rossum 32 Vorm / Form 34 Kleur / Color 36 Letters / Type 38 40 42 44 46

RandomFonts / RandomFonts Flipper/ Flipper BitPull / BitPull Robotletters / RobotFonts Federal / Federal

48 50 52 54

Graffiti / Graffiti Postzegelautomaat / Stampmachine Vakkenvuller / Boxfiller Reclame / Advertising

56 Wªnneer / When 59 Filmoverzicht / Movie Listing

.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä

g an sauerstoffflaschen snuffele TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM!? ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spe arja, wat dan. Ach, v mee? Nog een klein b

60 TypoMªn / Crocodile 62 Letters / Fonts 64 Letterkaart / Fontmap 66 Allsorts / Allsorts 69 Over dit boek / About this book 71 Index / Index 72 Colofon / Colofon

ROR TER LET

3

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 4

Chief Operations Officer

OEM providers front-end innovations

Tamayan Inc.

5461 0390 7643 1749

Home USCard

Sansan's Corporate MondoCard 535 Bushnell Terrace, Suite 722, Georgetown, AZ.

5909 61st Street, Suite 240, Peterburgh, AL.

October 2002

November 2000

6953 3619 2098 HyperNetworkingonline, Inc.6581

March 2001 Chief Executive Officer

Michaelson@webhost.com

HyperBiz.com

998 Upton Place, 9th Floor, Mount Markham, AK. FriendliCard, by CyberTrust2000

JapanNational

BiChemoCard

674 Winslow Crescent, MS: 88YH-61, Walters, LA.

CyberNetNow! October 2002 GlobalAirways Vanderbeck@freeCorp.com

Chief Financial Officersecure management

SAS

Platinum UWCard, by ING-Merchant's Banco

netAuctionsonline's MintoCashCard

just-in-time services

Amalgamated Pipe Vice President, key management

Consolidated Cash Register

June 2001 Chief Technical Officer

SkyTel Air France

TungstenDollarCashCard

Sunkokan-Tikiban S.A.

P.O. Box 29526, Johnson Station, Mount Fisher, KY.

Tohikansho

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 5

Commentªªr vªn de jury

Comments of the jury

Dawn Barrett (voorzitter)

Dawn Barrett (chair)

Allereerst een opmerking over het thema ‘taal en media’ dat door het bestuur aan de jury van de Charles Nypels Prijs 2000 is meegegeven. Door een thema als ‘media en taal’ te kiezen, lijkt het er verdacht veel op dat het bestuur zich louter heeft gericht op de intrinsieke eigenschappen van de typografie als zodanig, en niet zozeer op criteria als innovatie. Maar door de jury expliciet opdracht te geven om de relatie van taal mét het gebruikte medium (of dit nu oud is of nieuw) te bekijken, kon bewust aan de orde worden gesteld hoe deze interactie werkt binnen de typografie. Daarnaast was het de bedoeling een discussie op gang te brengen over hoe culturele en technische systemen van media en taal momenteel van invloed zijn op de ontwikkeling van de typografie. Het thema ‘taal en media’ heeft het aantal nominaties niet beperkt; integendeel, het zorgde juist voor een breder scala aan kandidaten, maar had wel tot gevolg dat typografisch werk met een sterke conceptuele basis werd bevoordeeld boven werk waarbij stijl en gebruiksfunctie voorop stonden. De uitverkiezing van Letterror tot winnaar van de oevreprijs Charles Nypels Prijs 2000 betekende niet alleen een erkenning door de jury van de constante kwaliteit en het vakmanschap van Just van Rossum en Erik van Blokland en van de oorspronkelijkheid van hun typografische vernieuwingen, maar ook van het feit dat hun benadering er één is waarbij taal en media een dusdanige conceptuele eenheid vormen dat je, grappig genoeg, zou kunnen zeggen dat in hun werk ‘de taal het medium is’. H

First a comment about the ‘language and media’ theme devised by the board for the jury of Charles Nypels Award 2000. Specifying media or language seems dangerously close to stating the inherent qualities of typography itself, and does not immediately suggest criteria for measuring innovation. By giving an explicit directive to consider the relationship of language with its medium (whether old or new) was a means of consciously addressing how this interaction works itself out in the arena of typography. It was also the intention to prompt a debate on how cultural and technical systems of media and language might currently influence typographic invention. Rather than narrowing the range of nominations; the language and media theme actually diversified the scope of candidates, but did tend to privilege typographic work of a strong conceptual basis rather than that with a primarily stylistic or utilitarian nature. Choosing LettError as the recipient of the oevre prize Charles Nypels Award 2000 was the jury’s recognition that, in addition to the consistent quality, craftsmanship and independence of their typographic innovation; the approach of Just van Rossum and Erik van Blokland is one where language and media are so conceptually united that one might quip that in their work, ‘the language is the medium’. H

ABCabeV[

prqABCdl5

ABC ab

*JURY* INHOUD * CONTENTS

LETTERROR

.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(

y g an sauerstoffflaschen snuffele TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM!? ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spe arja, wat dan. Ach, v mee? Nog een klein b

5

R

RO

ER

T LET

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 6

LettError beperkt zich niet tot óf het maken van lettertypen óf het ontwerpen van typografie. In plaats daarvan houden Van Blokland en Van Rossum zich bezig met het complete gamma, met speciale aandacht voor het interactieve gebied waar letters typografie worden: lettertypen als acteurs op een podium voor typografisch toneel – een soort theater waarin de ene letter tegen de andere zegt: “Noemen ze ons dáárom karakters?” Het werk van LettError is fundamenteel programmatisch. In plaats van een maakproces gericht op een eindproduct, programmeert hun systeem gerichte aanpak reeksen van vormen en acties met hun gevolgen. De nadruk ligt niet op het maken van dingen maar op het maken van dingen die handelen (vaak ten dienste van het maken van andere dingen, die meestal ook weer actief zijn). In plaats van een letterproef te maken om hun lettertype Federal te tonen, hebben ze een ‘letterproef-maker’ ontwikkeld die het lettertype formeel kan tonen, maar in zijn parameters ook verwijzingen bevat naar zijn historische herkomst en variabele fysieke kenmerken. Tenslotte nog een opmerking over humor, en het gebruik van het komische bij LettError. Hun voortdurend schertsende gebrek aan eerbied is sympathiek en zelfs innemend, omdat het zich manifesteert in een speelsheid die gedurfd en bovendien zeer productief is. Hun specifieke humor en oneerbiedige houding uiten zich in feite in een blijvend respect voor de grenzen en regels die inherent zijn aan de huidige technische, culturele en professionele context, en die je goed moet begrijpen wil je ermee kunnen spelen. Je zou speelsheid kunnen zien als een hart onder de riem om met nog meer durf op zoek te gaan naar werelden die nog onbekend zijn maar die men zich eigen kan maken. LettError strekt daarbij de handen direct uit naar de zwarte doos van de techniek, en durft steeds weer in en uit die angstaanjagende, verboden zone van het programmeren te springen.

6

LettError do not restrict itself to either the making of typefaces or to the design of typography. Van Blokland and Van Rossum are instead occupied with the entire gambit, focusing on the interactive middle ground where letterforms perform typography: letter types as actors on a stage of typographic plays – a theater of sorts where one letter says to another: “Is that why they call us characters?” LettError’s work is fundamentally programatic. Instead of a making process that works towards a final product, the approach systemically programs a sequence of forms, actions and variable consequences. Instead of making things, they make things that act (often in the service of making other things, which are also tend to be active). For instance, instead of making a type specimen to display the typeface Federal, LettError created a ‘specimen maker’ which formally displays the face, but also contains in its parameters reference points to its historical provenance as well as to its variable physical characteristics. Lastly, a word about humor and LettError’s use of the comic. The persistent, jesting irreverence is agreeable and even endearing because it manifests itself in a playfulness that is daring, and also highly productive. The particular form of wit and irreverence is one that actually expresses itself in an abiding respect for the parameters and rules implicit in the current technical, cultural and professional context, and which have to be well understood before they can be played with. If play is a daring extension of one’s reach into unknown, but learnable, worlds – LettError performs this by stretching their hands directly into the black box of technology and daring to jump back and forth through that fear inspiring, no-go zone of programming. Honoring the Charles Nypels prize awarding outstanding typographic innovation and experimentation, the jury singled out the work of LettError for the intelligence, independence and playful daring of their work. The approach of LettError is one that not only welcomes such diverting, hypothetical questions as ‘I wonder if...’ but they are actually inspired by the supposi-

Page 7

*JURY* INHOUD * CONTENTS

Max Bruinsma

What is the language of the medium? It’s scripted! Any pixel on the screen can be told to follow directions. There’s nothing permanent on the screen. This basic insight into the nature of computer based media is at the root of LettError’s experimental font designs. They have introduced fonts with not just character, but with attitudes and behaviors. Playful, cheerful and irreverent, LettError are nonetheless steeped in a revered tradition of Dutch typographic design. Type, as a more or less abstract repertoire of signs and forms, has been a major inspiration to such founding fathers of Dutch graphic design as Piet Zwart, Paul Schuitema and designer/printer Hendrik Nicolaas Werkman. LettError’s manipulations with letters and type – sometimes beyond readability – give new energy to this tradition of dynamised typography. LettError focus on the rules of the game: the code and scripts that determine how letterforms will behave on the screen. Q

LETTERROR

å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û

g an sauerstoffflaschen snuffele TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM!? ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spe arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

R

Wat is de taal van het medium? Een script! Elke pixel op het scherm kan regie-aanwijzingen krijgen. Niets op het scherm is permanent. Dit basisinzicht in het wezen van computergestuurde media ligt ten grondslag aan de experimentele letterontwerpen van LettError. LettError heeft niet alleen lettertypen gemaakt met karakter, maar ook met eigen gedragingen en houdingen. Hun werk is speels, vrolijk en eigenwijs, maar tegelijkertijd ook stevig geworteld in de veelgeroemde traditie van het typografisch ontwerpen in Nederland. Typografie, als min of meer abstract repertoire van tekens en vormen, was een van de belangrijkste inspiratiebronnen voor de grondleggers van de Nederlandse grafische vormgeving, mensen als Piet Zwart, Paul Schuitema en ontwerper/drukker Hendrik Nicolaas Werkman. De manipulaties van letters en typografie door LettError – soms tot onleesbaarheid toe – geven nieuwe impulsen aan deze traditie van dynamische typografie. LettError richt zich vooral op de regels van het spel: de codes en scenario’s die bepalen hoe lettervormen zich op het scherm gedragen. Q

ABCdh6

ABCabUZIJ AB GHI

RO

Max Bruinsma

tion ‘Why not?’. Finally, and perhaps most importantly, LettError derive enough motivation for committed professional follow-through in answering a pressing curiosity to ‘do it to see what happens.’ Q

ER

Bij de toekenning van de Charles Nypels Prijs voor uitzonderlijke typografische vernieuwing en experiment heeft de jury gekozen voor het werk van LettError, vanwege de intelligentie, onafhankelijkheid en speelse lef van hun werk. De benadering van LettError wordt gekenmerkt door een voorliefde voor vermakelijke, hypothetische vragen als ‘ik vraag me af of...?’, maar daarnaast laten ze zich ook daadwerkelijk inspireren door de veronderstelling ‘waarom niet?’. Als laatste, misschien belangrijkste, opmerking: LettError ontleent hieraan voldoende motivatie om op gedreven en professionele wijze door te gaan en de dwingende nieuwsgierigheid te bevredigen om ‘het te doen en te kijken wat er gebeurt’. Q

TT

9/29/00 16:03

LE

Nypels2000Binnenwerk.xp

7

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 8

Gerard Hadders

Gerard Hadders

...LettError is opruiend genoeg om het verbleekte imago van internet als vormvernieuwer kleur te geven. Ironisch hierbij is dat in de door LettError gekozen expressie een weemoed doorsijpelt naar het gedrukte. En wel naar het vorige vooruitgangsmedium: de krant. Hier gedijen de grafische vormen van typografie en cartoon...

...LettError is seditious enough to give color to the faded image of internet as a formal innovator. An ironic element is that the expression chosen by LettError betrays a nostalgia for the printed medium in the last stage of its progress: the newspaper. This is where the graphic forms of typography and cartoon flourish...

...De krant genaamd LettError is er een die ‘opgeschud’ kan, of zelfs moet worden om te voorkomen dat de tekst van het papier druipt of zich hervormt tot een geheel andere inhoud. Waar men een artikel begint te lezen over de laatste ondeugd van Saddam Hoessein ontwikkelt de tekst zich door de kolommen heen gaandeweg tot een diepteprofiel van Claudia Cardinale. Het ‘opschudden’ voorkomt dit slechts ten dele. Wie bij Saddam Hoessein begint zal op zijn best bij de prijs van tros-tomaten uitkomen...

...The paper called LettError is one that can, or even has to be, ‘shaken’ to prevent the text from running off the paper or reshaping to form a completely different content. When you start to read an article about the latest crime of Saddam Hussein, the columns of text gradually take on a depth profile of Claudia Cardinale. ‘Shaking’ only prevents this to some extent. If you start at Saddam Hussein, at best you will end up at the price of a bunch of tomatoes...

...De advertentiepagina’s van de krant genaamd LettError zijn weerbarstig. Daar waar de techniek zich eenvoudig laat omtoveren tot een geolied leveringssysteem stelt de hoofdredactie zich pontificaal op ter dwarsboming van e-commerce zondermeer. De toekomst van kapitalen en onderkast wordt over hun hoofden heen doodgeknuffeld in het belang van hun nakomelingen: mutanten die zich niet langer zullen laten benoemen als letter of cartoon, maar hoogstens als tekening... ...Ook het materiaal waar de krant op gedrukt wordt, is bijzonder. De letters kleven op schichtig materiaal. Stel je een ingezonden mededeling voor op een bliksemstraal of een getekend fossiel op de aurora borealis. Dat de lezer hierdoor in verwarring gebracht wordt is intentioneel. De lezer dient immers zelf de puntjes rond de ‘i’ te rangschikken... H

8

...The advertisement pages of the paper called LettError are unruly. Where technology can be easily turned into a smoothly running supply system, the editors set out deliberately to block e-commerce. The future of capitals and lower case is smothered to death over their heads in the interest of their next of kin: mutants that it will be impossible to label as letter or cartoon, but at most as drawing... ...The material on which the paper is printed is unusual as well. The letters adhere to timid material. Imagine a letter to the editor on a streak of lightning, or a fossil drawn on the northern lights. The reader is supposed to be confused by all this. After all, the readers have to dot the ‘i’s themselves... H

Page 9

...De anarchistische roep van internet is allang verstomd onder het gemompel over rechten en het gerinkel van creditcardnummers. LettError heeft hierop een antwoord geformuleerd waarbij Ulrike Meinhof geciteerd kan worden: “...het opblazen van een winkel is even misdadig als er een bezitten...”... Q

...The paper called LettError is exemplary as a progressive medium. It is seductive and eloquent. Its forms are human and outspoken. Its look is that of an unmade bed. Its case lines tremble and entwine lovingly like orchids. Its typography swallows up the reader relentlessly and settles its own proliferation... ...The anarchistic calling of internet was stifled long ago under the mumbling about rights and the jingling of credit card numbers. LettError has formulated an answer to this for which we can cite Ulrike Meinhof: “...blowing up a shop is as criminal as owning one...”... Q

ABCabciSXLM OPghi AB prqABCdf7PRQ *JURY* INHOUD * CONTENTS

LETTERROR

"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>

g an sauerstoffflaschen snuffel TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM! ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spel arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

R

...De krant genaamd LettError is voorbeeldig als vooruitgangsmedium. Zij is verleidelijk en spraakzaam. Haar vormen zijn menselijk en uitgesproken. Haar gezicht ziet eruit als een onopgemaakt bed. Haar kastlijnen bibberen en krullen liefdevol als orchideeën. Haar leestekens verslinden de lezer zonder mededogen en regelen hun eigen vermenigvuldiging...

...The editors are in the best tradition of the Enlightenment. Like Jonathan Swift in eighteenth-century England, they are writers, artists, typographers, scientific researchers, and entrepreneurs – an unprecedented range of activities in the Netherlands, at least for ‘graphic designers’. And as in the case of Swift, the most ‘distributed’ aspect of these qualities will soon determine whether it was plausible to give this award in the year 2000 for typography or for economic reorganization...

RO

...De hoofdredacteuren staan in de beste traditie van de Verlichting. Zoals Jonathan Swift in het achttiende-eeuwse Engeland zijn ze schrijver, tekenaar, typograaf, wetenschappelijk arbeider, ondernemer. Een voor Nederland ongekend spectrum van activiteiten, althans voor ‘grafisch ontwerpers’. En net als bij Swift zal het meest ‘gedistribueerde’ aspect van voornoemde kwaliteiten straks rechtvaardigen of het plausibel was deze prijs anno 2000 toe te kennen voor typografie dan wel voor economisch inhoudelijke herschikking...

TER

9/29/00 16:03

LET

Nypels2000Binnenwerk.xp

9

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 10

Pierre di Sciullo

Pierre di Sciullo

Kunt u zich een lettertype voorstellen dat VanVanRossumBlokland of BloklandRossumVanVan heet? Werken als tweetal, en met een dubbele achternaam, geeft misschien problemen aan de telefoon, maar het beschermt je in elk geval wel tegen een onder machtsbeluste typografen wijd verspreide, aanstellerige gewoonte: je eigen naam geven aan een lettertype. Erik en Just behelpen zich met hun voornamen. Hier spreekt grotere menselijke warmte uit, en vooral: het geeft een simpele boodschap af: ‘Dit lettertype wordt geproduceerd als een gestabiliseerde vorm van mijn eigen handschrift.’ ‘Ik zou zelfs verder willen gaan Erik, en zeggen dat dit lettertype geproduceerd wordt als een gestabiliseerde vorm van mijn eigen handschrift.’ Als deze typoscripts – en andere lettertypen die zij hebben ontwikkeld – in onze omgeving zijn doorgedrongen, dan is dat niet een onderdeel van een vooropgezet plan om de hele wereld te overheersen door tekens te scheppen die laten zien uit welke hoek de wind waait. Nee, een deel van de wereld is al genoeg – laten we zeggen, overal waar een Macintosh voorhanden is – en laat de wind maar volgen als hij kan. Spot is een zeer serieus wapen. Wat is dit verlichte kastje dat je ook kan gebruiken om mee te schrijven? Hoe werkt het? Waar dient het voor? Hoe kan je een eersteklas printer tot op de rand van een zenuwinstorting brengen? Waarom zou je nieuwe letters ontwerpen als je de computer zo gek kunt maken dat hij de letters zelf gaat maken – om vervolgens uit het raam te springen? Dit is, grofweg gesproken, de LeTTeReRRor, het LetTerRror-project, en daarboven in hun uitkijkpost gaat het onderzoek naar eigentijdse tekens gestaag verder. Q

Can you imagine a typographic font called VanVanRossumBlokland or BloklandRossumVanVan? If working as a twosome and having a double-barrelled surname complicates things on the telephone, at least it protects you from a ridiculous affectation widespread among powermad typographers: calling a typeface by your own name. Erik and Just have made do with their Christian names. This shows greater human warmth and, above all, conveys a simple message. ‘This typeface is produced as a stabilized form of my own handwriting.’ ‘I’d go further, Erik, and say that this typeface is produced as stabilized form of my own handwriting.’ If these scripts – and other typefaces of theirs – have invaded our environment, this is not part of a deliberate plan to rule the whole world by creating signs that show the way the wind is blowing. No, just part of the world will do – let’s say, wherever there’s a Macintosh – and let the wind follow if it can. Mockery is a very serious weapon. What is this illuminated box you can also use to write with? How does it work? What’s it for? How can you push a top-of-the-range printer to the verge of a nervous breakdown? Why design new letters when you can drive the computer insane and have it design them itself – and jump out of the window afterwards? This, roughly speaking, is the LeTTeReRRoR, LettError project, and up there in their lookout post the exploration of contemporary signs continues apace. Q

10

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 11

Teal Triggs

Teal Triggs

Batman, Iron Man, Marvelman, Sandman, Superman, Spider-Man en nu TypoMan! Die laatste, een door LettError bedacht tekenfilmfiguurtje, maakt gebruik van de taal van het stripboek, met een vernuftige combinatie van woorden, beelden en timing. De verhaaltjes lijken stilistisch simpel, maar weten de toeschouwer op een speelse manier toch te boeien, door in te zoomen op de ongewone ontmoetingen van een gewone superheld (in één van de verhalen ontmoet TypoMan zijn tegenstander – Krokodil – en volgt er een gevecht in de straten van de stad). Tegelijkertijd begeeft LettError zich ook op meer vertrouwde terreinen, door tekens afkomstig van meer conventionele media, zoals de schrijfmachine, het handschrift, rubberen stempels en sjablonen, om te vormen tot lettertypen die heel toepasselijk FF Trixie, FF Hands, FF SchulSchrift en FF Karton worden genoemd. Bij het onlangs door LettError ontwikkelde lettertype LTR Federal wordt gebruik gemaakt van digitale technieken om de typische schaduweffecten van negentiende-eeuwse ‘gegraveerde’ lettertypen na te maken. De uiterlijke kenmerken hiervan zijn algemeen bekend, en worden bij LettError met succes gebruikt om een meer toegankelijke typografische taal te onderhouden. Het ironische is dat hun vernieuwende gebruik van digitale technieken en hun speciaal ontwikkelde scripts en codes de conventies van een populaire visuele taal onderstrepen. Q

Batman, Iron Man, Marvelman, Sandman, Superman, Spider-Man and now TypoMan! The latter, an animated character created by LettError, exploits the language of popular comic books through a skilful combination of words, pictures, and timing. The narratives appear stylishly simple, yet playfully engage the viewer by focussing on the extraordinary encounters of an ordinary superhero. (In one tale, TypoMan meets his adversary –Crocodile– and they battle it out amongst the city streets.) At the same time, LettError uses the territory of the familiar – transferring marks made by more conventional mediums such as the typewriter, handwriting, rubber stamps, and stencil forms into typefaces appropriately called FF Trixie, FF Hands, FF SchulSchrift, and FF Karton. LettError’s recently released font LTR Federal, uses digital technology to replicate the historical shading characteristic of nineteenth century engraved type. The marks of these mediums are well known and for LettError, are successfully used to foster a more accessible typographic language. Ironically though, it is their innovative use of digital technology and their development of scripts and code which underpin the conventions of a popular visual language. Q

ABCabhRW jkl prqABCdf5 ab *JURY* INHOUD * CONTENTS

LETTERROR

Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>

y g an sauerstoffflaschen snuffel TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM! ppperende jazzzangers [Anna] et te verwarren ≥≥ met Flippe

LET

TER

ROR

bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spel arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

11

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 12

who?

9/29/00 16:03

Page 13

LettError intro

LettError intro

Ineke Schwartz

Ineke Schwartz

Twee vriendelijke, bescheiden heren, individuen, ontwerpers met ieder hun eigen opdrachten, samen een ontwerpduo: Just van Rossum (1966) en Erik van Blokland (1967), LettError. Twee echte Hollanders – nuchter, kritisch en enigszins stug, hun naam en faam relativerend en gespeend van elke vorm van eigenwaan. Tegelijkertijd wereldberoemd in vakkringen van fijnproevers op het gebied van computercultuur en typografie. En briljant door de speelse maar intelligente manier waarop ze hun terrein exploreren: dat van de zelf programmerende letterontwerper.

Two friendly, modest men, individuals, designers each with their own commissions, forming a design duo: Just van Rossum (1966) and Erik van Blokland (1967), LettError. Two real Dutchmen – pragmatic, critical, a bit surly, not taking their name and fame too seriously, and free of any sense of self-importance. At the same time world-famous in professional circles of connoisseurs in the field of computer culture and typography. And brilliant in the playful but intelligent way they explore their terrain: that of the typographic designer who designs his own programs.

Eind jaren tachtig, toen ze het vak van programmerend ontwerper aan het uitvinden waren, begonnen computers net op te komen in de ontwerpwereld. Architecten en ruimtelijk ontwerpers werkten er nog nauwelijks mee, wel hier en daar een kunstenaar, hacker of mediagoeroe-in-wording. Vooruitstrevende ontwerpbureaus zoals MetaDesign van Erik Spiekermann in Berlijn, waar Van Rossum en Van Blokland een tijdlang werkten, hadden wel een serie Macs staan. Op de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) te Den Haag, waar ze toen net als letterontwerpers waren afgestudeerd, stond welgeteld één exemplaar.

In the late Eighties, when they were discovering the profession of programming designer, computers were just starting to emerge in the design world. Architects and spatial designers hardly worked with them yet, just here and there an artist, hacker or would-be media guru. Progressive design agencies like Erik Spiekermann’s MetaDesign in Berlin, where Van Rossum and Van Blokland worked for a while, had a series of Macs. The Royal Academy for Fine and Applies Arts (KABK) in The Hague where they had just graduated as typographic designers had just one.

AB

*WHO* INHOUD * CONTENTS

*JURY*

LETTERROR

æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†

g an sauerstoffflaschen snuffel TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM! ppperende jazzzangers [Anna] t te verwarren ≥≥ met Flippe bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spel arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

RROR

Het was een tijd waar je nu dierbaar over kunt doen, met een digitale cultuur in opkomst en prille nieuwe technologieën. Een periode waarin software-bouwpakketten of onderdelenbibliotheken nog niet bedacht waren; waarin de hoeveelheid beschikbare software, laat staan lettertypes, nog

It was an era to be nostalgic about, with an emerging digital culture and new technologies in the teething stage. A period in which software engineering packages or component libraries had not yet been conceived; in which the quantity of available software, yet alone fonts, was still very limited and in which anyone who was bent on getting something that could

ABCadRWIK ABCdh7PRQ OPghi

LETTE

Nypels2000Binnenwerk.xp

13

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 14

zeer beperkt was en waarin iemand die per se iets wilde dat daarmee nog niet kon, geen andere keus had dan zelf als programmeur aan de slag te gaan. Een tijd van pionieren, met de spannende belofte dat de computer de toekomst had. 1990 was het jaar van het eerste LettError-ontwerp: Beowolf, het eerste lettertype waarbij een toevalsmarge de vorm van de letters mede bepaalde. Dit rafelige random font sloeg in als een bom in de computerletterwereld, waarin gestreefd werd naar perfectie en derhalve glad en strak de norm was. Onregelmatigheden waren tekenen van handwerk en dat verving de computer juist. Beowolf werd echter behalve als geniale vondst direct beschouwd als de ultieme uitdrukking van een hectische tijd. Beowolf was ook meteen het eerste font in de digitale letterbibliotheek FontFont van uitgeverij FontShop International, net opgericht door Joan en Erik Spiekermann. Dat deed zeker iets extra voor de bekendheid ervan. Maar het geheim lag bij LettError’s capaciteit om zelf te programmeren; door de technologie te exploreren en hun eigen software te schrijven, ontdekten Van Rossum en Van Blokland vele nieuwe mogelijkheden. Begin jaren negentig maakten Van Blokland en Van Rossum een aantal informele lettertypes – readymades of objects trouvés, zoals de beeldende kunst zou zeggen: hun eigen, gescande handschriften (JustLeftHand en ErikRightHand), de letters van een veelgebruikte, oude typemachine (Trixie), stempelletters (StampGothic), letters uit de lettertang (Dynamoe) enzovoort. Op zich een-

14

not yet be done using that software had no choice but to become a programmer himself. A pioneer age, with the exciting promise that the future belonged to the computer. 1990 was the year of the first LettError design: Beowolf, the first font in which a margin of chance helped to determine the shape of the letters. This ragged font was an overnight success in the world of computer typography, in which the quest for perfection had made smooth and regular the norm. Irregularities were signs of work done by hand, and that was exactly what the computer replaced. Beowolf, however, was immediately regarded as both a brilliant invention and the ultimate expression of a hectic era. Beowolf was also the first font in the digital font library FontFont issued by FontShop International, which Joan and Erik Spiekermann had just set up. That certainly did something extra to achieve recognition for it. But the secret lay in LettError’s capacity to program by themselves; by exploring the technology and coding their own software tools, Van Rossum and Van Blokland discovered many new possibilities. In the early Nineties Van Blokland and Van Rossum created a number of informal fonts – readymades or objets trouvés, as they would be called in the fine arts: their own scanned handwriting (JustLeftHand and ErikRightHand), the letters of a widely used old typewriter (Trixie), stamp letters (StampGothic), punch label letters (Dynamoe), and so on. Simple enough ideas in themselves of the kind ‘it’s easy, but you have to think of it’ – but that is one of the reasons why

9/29/00 16:03

Page 15

voudige ideeën van het soort ‘het ligt voor de hand, maar je moet er maar opkomen’ – maar mede daarom waren ze zo goed. Trixie, Karton en StampGothic waren digitale versies van vertrouwde lettertypes, die zo gewoon en vanzelfsprekend overkwamen dat niemand tot dan toe op het idee was gekomen ze typografie te noemen. En toch bleken ze in staat om ‘de schok van het nieuwe’ op te roepen. Voor computergebruikers waren Trixie, StampGothic en het latere Karton een verademing: eindelijk iets vertrouwds, iets dat er gebruikt en een beetje viezig uitzag in die gladde, zakelijke computersfeer. Een bescheiden, onopgesmukt detail in een behoorlijk gehypte wereld. Zonder er direct op uit te zijn, ontwikkelden Van Rossum en Van Blokland digitale producten met warmte en een menselijke maat. Ze lijken nu niet eens meer zo bijzonder; zoveel zijn ze gebruikt en geïmiteerd. Onmiddellijk bestempeld als eigentijdse klassiekers werden ze wereldwijd gebruikt voor alle mogelijke hippe culturele magazines en programma’s, van Rolling Stone tot MTV. En toen kwam BitPull, de uit pixels opgebouwde letter waar je aan kon ‘trekken’ alsof het elastiek was. AdvertRough, een lettertype dat uit verschillende kleurlagen werd opgebouwd. En Kosmik, een quasi random lettertype waarvan de printer niet, zoals bij Beowolf, van streek raakte. LettError leek wel een soort van Koning Midas: wat uit hun handen kwam, veranderde in goud. Zelf doen ze er relativerend over. Alsof het ze allemaal overkwam en ze gewoon twee nieuwsgierige jongens waren,

they were so good. Trixie, Karton and StampGothic were digital versions of familiar fonts, which made such a natural and ordinary impression that no one had thought of calling them typography before. And yet they proved capable of provoking ‘the shock of the new’. Trixie, StampGothic and the later Karton were a breath of fresh air for computer users: at last something familiar, something that looked used and a bit soiled in that smooth, businesslike world of computers. A modest, unadorned detail in a world of hype. Without its being their immediate aim, Van Rossum and Van Blokland developed digital products with warmth and a human dimension. They no longer seem so unusual; they have been used and imitated so much. Immediately labeled as modern classics, they were used all over the world for all kinds of hip cultural magazines and programs, from Rolling Stone to MTV. And then came BitPull, the typeface built up from pixels that you could bend like elastic. AdvertRough, a font that was made up of different layers of color. And Kosmik, a quasi random font which did not faze the printer, as Beowolf did. LettError seemed to be a kind of King Midas: whatever they touched turned to gold. They take it all with a pinch of salt – as if it just happened to them, two curious young men who dabbled in technology and did what they liked doing, with the right ideas and the right contacts at the right moment. With ‘just do your own thing’, a credo of their type design tutor Gerrit Noordzij, as the bottom line. In a certain sense it is

ABCDH1prqABCaibehSXLM

ab

JKLOP

*WHO*

INHOUD * CONTENTS

*JURY*

LETTERROR

æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†

g an sauerstoffflaschen snuffel TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM! ppperende jazzzangers [Anna] t te verwarren ≥≥ met Flippe bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spel arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

LETTERROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

15

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 16

die knutselden met techniek en deden wat ze leuk vonden, met de juiste ideeën en de juiste contacten op het juiste moment. Met ‘gewoon je eigen ding doen’ een credo van hun docent letterontwerpen Gerrit Noordzij, als basisregel. In zekere zin is dat ook zo, maar toch niet helemaal. Mede door hun omgeving wisten ze maar al te goed wat hun ontwerpen en geknutsel betekenden. Ze lichtten het uitgebreid toe op vele conferenties, in hun eigen, onregelmatig verschijnende magazine LettError en op hun site www.LettError.com. En dan was er nog de stroom artikelen die wereldwijd verscheen over het fenomeen LettError. Sinds Beowolf uitkwam, publiceerden vele, vele bladen die enig gezag hadden op het gebied van technologie, ontwerpen en cultuur er een artikel over. Het klonk allemaal ook zo opwindend. Net als de architecten en beeldend kunstenaars die voorop liepen bij het ontwikkelen van de digitale cultuur aan intelligente gebouwen werkten, bouwden Van Rossum en Van Blokland intelligente fonts. Zoals digitale letters die reageerden op de bewegingen van de muis, of letters die in de loop der tijd vervaagden of steeds verder in de war raakten – een prachtmanier om gebruikers van een programma te dwingen te betalen voor hun software. Hacker-programmeurs werden Van Rossum en Van Blokland toen nog vol ontzag genoemd. Even ging het gerucht van een lettervirus, dat Macintosh computers infecteerde. En nu, nu de schok van het nieuwe voorbij is? Nu meer mensen dan ooit beeldschermletters gebruiken, veel computers standaard zijn uitgerust

16

true, but it is not the whole story. Partly thanks to their surroundings, they knew only too well the significance of their designs and messing around. They provided full commentary on it at many conferences, in their own irregular published magazine LettError, and on their site www.LettError.com. And there was also the flood of articles about the phenomenon LettError that appeared all over the world. After the release of Beowolf, many, many periodicals that had some authority in the field of technology, design and culture published articles about it. It all sounded so exciting. Just as the architects and artists who were in the vanguard of developing digital culture worked on intelligent buildings, Van Rossum and Van Blokland constructed intelligent fonts. They reacted to the movements of the mouse as digital letters, or as letters that faded in the course of time or became more and more confused – a great way to get users of a program to pay for their software. At that time Van Rossum and Van Blokland were still respectfully called hacker programmers. There was a brief rumor of a letter virus that infected Macintosh computers. And now, now the shock of the new is over? Now more people than ever use screen typography, many computers are fitted standard with dozens of fonts, internet seems the most normal thing in the world, Macs are sold by the dozen in the Albert Heijn supermarkets, and commerce is flooding digital culture to such an extent that many of the original pioneers are accepting well-paid jobs, have

9/29/00 16:03

Page 17

met tientallen lettertypes, internet de gewoonste zaak van de wereld lijkt, Macs per dozijn verkocht worden bij Albert Heijn en commercie de digitale cultuur zo overspoelt dat veel pioniers van het eerste uur of goedbetaalde banen accepteren, of goedlopende bedrijven hebben of even niet meer weten wat ze moeten doen? LettError werkt nog steeds zowel samen als elk voor zich. Niet al hun vondsten worden meer direct gepubliceerd. Maar dat wil niet zeggen dat er geen spannende zaken meer worden uitgevonden. Zoals bewegende, gelaagde, interactieve en filmische letters of animaties in tweeënhalve dimensie, die met afstandsbediening bestuurbaar zijn. Verder zijn er plannen zat, zoals een lay-outmachine die tekst en beeld bij elkaar zoekt, meer typografie via het internet en het randomizen van regels in plaats van resultaten. De kracht van LettError schuilt nog altijd in de combinatie van zelf programmerend letterontwerpen en het met behulp van veel nieuwsgierigheid en trial and error tot nieuwe resultaten komen. Doordat het duo de benodigde codes voor hun ‘grafische synthesizers’ zelf ontwikkelt, is het mogelijk om hun ideeën precies zo uit te voeren zoals ze hen voor ogen staan. Zo is speciaal voor dit boek een designmachine ontwikkeld, die de keuze voor het type letter laat afhangen van de vlakverdeling van de pagina – die natuurlijk ook tot stand komt via een LettError-systeem. De betekenis van LettError heeft nog niets aan belang ingeboet. Juist nu er een overmaat aan software te krijgen is en ontwerpprogramma’s, uitgerust met vele features, alles lijken te kun-

smoothly operating companies, or aren’t quite sure what to do next? LettError still work as a duo, as well as each working on their own commissions. Not all of their inventions are immediately published now. But that does not mean to say that they are not inventing anything exciting any more. Take mobile, layered, interactive and cinematographic fonts or animations in two and a half dimensions, that can be run by remote control. There is no shortage of plans, such as the layout machine that matches text and image, more typography through the internet, and the randomizing of rules instead of results. The strength of LettError still lies in the combination of self-programming font design and the use of plenty of curiosity and trial and error to arrive at new results. Because the duo develop the codes for their graphic synthesizers themselves, they can implement their ideas exactly as they like. For instance, a design machine was specially designed for this book which makes the choice of font depend on the layout of the page – which of course is also produced using a LettError system. The phenomenon of LettError has not yet lost any of its significance. Precisely now, when there is so much software available and multi-feature design programs seem to be able to do everything the designer wants, the ‘be critical, curious and do-it-yourself’ approach and the work of LettError are even more important. Because, Van Blokland and Van Rossum claim, if you are not satisfied with the limitations that a software programmer imposes on you, the moment will

17

ABCDL2prq ABCadbgeSX

opDEFOP ab

*WHO*

INHOUD * CONTENTS

*JURY*

TERROR

Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(

y g an sauerstoffflaschen snuffe TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM! ppperende jazzzangers [Anna] t te verwarren ≥≥ met Flippe bbertekst om eens ev tje met kiktijp te spel arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

LETTERROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 18

nen wat de ontwerper wil, zijn de ‘wees kritisch, nieuwsgierig en do-ityourself’-houding en het werk van LettError extra belangrijk. Want, stellen Van Blokland en Van Rossum, als je geen genoegen neemt met de beperkingen die een programmeur je oplegt, komt er ooit een moment dat het programma niet kan wat jij wilt. En de enige manier om daar tot nog toe onderuit te komen, is het leren schrijven van je eigen code. Voor ontwerpers met watervrees legt LettError graag uit hoe dat in zijn werk gaat. LettError ontwikkelt er zelfs een nieuw programma voor om het zichzelf en collega-typografen gemakkelijker te maken. Een instant hit zal dit niet worden; daar is de afzetmarkt van letterontwerpers te klein voor. Maar het gaat nog altijd om het meest fantastische wat er bestaat: vrijheid en de mogelijkheden het maximale te halen uit je eigen creativiteit. En TypoMan? Die is er om de typografie te redden. Om te zorgen dat letterontwerpers ook in de netwerkmaatschappij een toekomst hebben. Q

18

come when the program cannot do what you want. And the only way to solve that is to learn to write your own code. LettError like explaining how this works to designers who are frightened of taking the plunge. LettError are even developing a new program to make life easier for them and for their fellow typographers. It will not be an instant hit, because the retail market for typography designers is too small for that. But it is still about the most fantastic thing there is: freedom and the possibility of getting the most out of your own creativity. And TypoMan? He is there to save typography. To ensure that typography designers still have a future in the network society. Q

Page 19

AB

prqABCdl6PRQ ABCaifdhV[IK

GHIOP

*WHO*

INHOUD * CONTENTS

*JURY

OR

.í*Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(æNæ

g an sauerstoffflaschen snuffe TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flippe bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

ROR

9/29/00 16:03

19

R LETTE

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 20

Why? 20

9/29/00 16:03

Page 21

Gereedschªp

Tools

Jan Middendorp, Erik van Blokland

Jan Middendorp, Erik van Blokland

Midden jaren tachtig was de computer op de Koninklijke Academie nog nauwelijks in zicht. Handwerk was de norm. Dat was plezierig omdat je op een heel rechtstreekse en fysieke manier leerde omgaan met letters en woorden. Typografie bedrijven onder leiding van Gerrit Noordzij was in de eerste plaats schrijven, en kijken naar het ontstaan van vormen op papier. De computer was er wel, maar hij stond thuis. JvR en EvB, later LettError, sleutelden al op de middelbare school aan computers, zoals een decennium eerder technisch geïnteresseerde whizz kids versterkers en radio’s in elkaar soldeerden. Toen de typografie hun leven binnenstapte en ze met elkaar kennismaakten, was de kwestie niet of een computer een legitiem hulpmiddel zou zijn om dat vak mee te bedrijven, maar hoe dat het best zou kunnen. De vraag naar het waarom werd pas later gesteld, door anderen. Typografie is immers een vak vol tradities en conventies en weinig typografen staan op de eerste rij als het erom gaat nieuwe technologie te omarmen. Vanaf het moment dat LettError naar buiten trad, met voorstellen die vooral speels waren bedoeld maar die door collega’s vaak als een provocatie werden ervaren, werd er gevraagd naar een verantwoording: een method achter de madness.

In the mid Eighties there was hardly a computer to be seen at the Royal Academy. Working by hand was the norm. That was pleasant because you learnt to deal with letters and words in a very direct and physical way. Typography under Gerrit Noordzij was in the first place writing and seeing how forms arise on paper. There were computers, but their place was at home. JvR and EvB, later LettError, were already messing around with computers at secondary school, just as a decade earlier whizz kids with a technical bent soldered their own amplifiers and radios. When typography entered their lives and they got to know one another, the question was not whether a computer might be a legitimate tool for that profession, but what the best way to use it would be. Why? came later, and it was asked by others. After all, typography is a discipline full of traditions and conventions, and few typographers are in the front ranks when it comes to welcoming new technology. From the moment that LettError went public with ideas that were mainly intended to be playful but were often interpreted by colleagues as a provocation, there was a call for justification: a method behind the madness.

*WHO* WAAROM * WHY

INHOUD * CON

*JUR

`å.û.í*Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(æNæNÄ`å.

g an sauerstoffflaschen snuffe TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flippe bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

R

Inmiddels hoef je aan niemand meer uit te leggen waarom computers nuttig kunnen zijn voor de typografie; vrijwel niemand doet het nog zonder. De volgende stap gaat de meesten echter nog te ver: zelf, als ontwerper, de werking van het rekentuig beïnvloeden. Maar juist voor een ontwer-

There is no longer any need to explain why computers can be useful for typography; hardly anyone does it without them. But the next step, that the typographers themselves influence the operation of the computer, is too much for most of them. Still, it is a natural choice for designers who do not want to be slaves to their digital tools.

Then... ab prqABCdg5 ABCahbUZLM def

21

RO TER T E L

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 22

per die geen slaaf van zijn (of haar) digitaal gereedschap wil zijn, ligt die keuze voor de hand. Een hªmer kªn wªt een hªnd niet kªn

Een computer op zichzelf is geen stuk gereedschap, het is een gereedschapskist, een doos waar je naar believen functies instopt. Allerlei instrumenten die vroeger in een werkplaats of op een kantoor rondslingerden, krijgen tegenwoordig een plaats op de harde schijf: stift en tekenbord, schaar, lijmpot en vuilnisbak, kasboek, tik- en rekenmachine, fax en telefoon. Sommige van die instrumenten zitten al bij aanschaf in de computer in de vorm van systeem- of standaardsoftware; andere worden toegevoegd door meer programma’s aan te kopen. Is een programma te vergelijken met een stuk gereedschap? Niet helemaal. Bij een fysiek werktuig zoals een verfkwast of een hamer is het vrij duidelijk voor welke taken het min of meer geschikt is. Net als computers zijn die voorwerpen (om een term van Marshall McLuhan te gebruiken) een extensie of uitbreiding van het menselijk lichaam, maar hun bereik is meestal beperkt tot één functie. Ze zijn bijvoorbeeld heel geschikt om chemicaliën op een oppervlak uit te smeren of hard op een stuk metaal te slaan, zonder je handen te beschadigen. Bij een computerprogramma ligt dat ingewikkelder. Een programma heeft meer mogelijkheden dan een hamer, de bediening ervan is complexer en er worden vuistdikke gebruiksaanwijzingen bijgeleverd om de gebruiker wegwijs te maken in de veelheid van functies. Zelfs na weken of maanden van intensief gebruik kan een programma nog altijd verrassen

22

A hªmmer cªn do whªt ª hªnd cªn’t

In itself a computer is not a tool but a tool-kit, a box you put functions in as you choose. All kinds of instruments that used to litter up workshops and offices now have a place on the hard disk: marker and drawing board, scissors, paste, trash can, ledger, typewriter, calculator, fax and telephone. Some of those instruments are already in the computer when you buy it in the form of system or standard software; others are added by buying extra programs. Can you compare a program with a tool? Not completely. In the case of a physical tool, like a paint-brush or a hammer, it is pretty clear what kind of tasks it is more or less suitable for. Like computers, those objects (to borrow a term from Marshall McLuhan) are an extension or expansion of the human body, but their scope is usually limited to a single function. For example, they are highly suitable for spreading chemicals on a surface or hammering a piece of metal without hurting your hands. The case is more complicated when it comes to a computer program. A program has more potential than a hammer, it is more complex to use, and it comes with hefty instruction manuals to guide the user through all the functions. After weeks or months of intensive use, a program can still surprise you with undiscovered functions. The learning period is a long voyage of discovery through what you can call the software world of tools.

Page 23

Maar hoe overrompelend een programma bij de eerste kennismaking ook is, de mogelijkheden ervan zijn eindig. Software is een commercieel massaproduct en wordt dus niet gemaakt voor individuen maar voor een doelgroep met hypothetische wensen en behoeften. Als in het gebruik blijkt dat de doelgroep onvervulde wensen heeft, kunnen bij een upgrade functies worden toegevoegd, maar alleen bij voldoende belangstelling. Je kunt met een programma van alles doen, als er maar genoeg mensen zijn die hetzelfde willen doen. Dat alles is voor de doorsnee gebruiker geen probleem. Die eist meestal niet meer van zijn computer dan het ding kan en zal de beperkte mogelijkheden eerder als geruststellend ervaren. Voor gebruikers met een creatief beroep zou dat niet mogen opgaan. Een ontwerper (grafisch, industrieel of anderszins) heeft juist tot taak nieuwe mogelijkheden te ontdekken. Voor hem of haar is het gebruik van een computer misschien eerder een handicap dan een voordeel. Wie met een potlood achter zijn oor door de echte wereld stapt, wordt door die wereld geïnspireerd tot nieuwe ideeën. Wie constant achter het beeldscherm zit, haalt zijn ideeën meer en meer uit de computer. Vroeger was iemand succesvol als zijn handen konden maken wat zijn geestesoog zag. Nu dreigt een ontwerper pas goed te functioneren als zijn creativiteit de mogelijkheden van zijn computer niet overschrijdt: als de ideeënwereld past binnen de gereedschapswereld. Dat

But no matter how overwhelming a program may be when you are first introduced to it, its capacity is finite. Software is a commercial mass product, so it is not made for individuals but for a target group with hypothetical wishes and demands. If in practice that target group turns out to have unfulfilled desires extra functions are added with an upgrade, but only if there is enough interest. You can do everything with a program as long as there are enough people who want to do the same thing. None of this raises any problems for the average user, who usually does not demand more of the computer than it is capable of doing, and in fact finds reassurance in its limited capacity. That should not be the case for users in a creative profession. It is precisely the task of designers (graphic, industrial or whatever) to discover new possibilities. In their case the use of a computer is perhaps more of a handicap than an advantage. If you walk through the real world with a pencil behind your ear, you will find the inspiration for new ideas in that world. If you sit in front of the monitor all the time, you will draw your ideas more and more from the computer. In the past you were successful if you could make what was in your mind’s eye with your own hands. Now there is a danger that designers will only function properly if their creativity does not exceed the potential of their computer: if the world of ideas fits inside the world of tools. Of course, in the long run this leads to a monotonous computer-driven uniformity.

ABCdj5PRQ ABCadbTYIJ defop ab

*WHO* I

WAAROM * WHY

23

*J

(û.é.Ä`å.û.í*Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(æNæNÄ`å.û.í&ö.

y g n sauerstoffflaschen snuffe TAATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein b

LET

met onontdekte functies. De leerperiode is één lange ontdekkingstocht door wat je de ‘gereedschapswereld’ van de software kunt noemen.

OR

9/29/00 16:03

R TER

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 24

levert natuurlijk op den duur een slaapverwekkende computergestuurde eenheidsworst op. Een wakkere ontwerper, eenmaal vertrouwd met de software, zal hopelijk ideeĂŤn krijgen waarvoor de software tekort schiet. Dat kan frustrerend zijn. Je bedenkt een beeld of oplossing waarvoor een bepaalde combinatie van functies nodig is die niet blijkt te bestaan. Of je wilt een handeling een groot aantal keren achter elkaar uitvoeren, terwijl het programma geen mogelijkheid biedt om dat automatisch te doen. De gereedschapshorizon komt in zicht. Moet je dan als ontwerper aan jezelf gaan twijfelen? Integendeel. Het betekent gewoon dat de bedenkers van het programma geen rekening hebben gehouden met jouw idee en dat het dus om een betrekkelijk nieuw idee gaat. En voor een ontwerper is het niet slecht om nieuwe ideeĂŤn te hebben. Niettemin: goede raad is duur voor wie midden in het denkproces op de gereedschapshorizon stuit. Moet de ontwerper gas terugnemen en zijn idee aanpassen aan wat de computer kan? Ontwerpen is, zoals bekend, beelden maken binnen gegeven beperkingen. Maar de ene beperking is de andere niet. Grenzen en vereisten die een opdrachtgever aandraagt zijn gemakkelijker te accepteren dan de toevallige beperkingen van je digitale gereedschap.

Once an alert designer has become familiar with the software, it is to be hoped that questions will arise which the software is incapable of solving. This can be frustrating. You think of an image or a solution that requires a specific combination of functions, and then it turns out not to exist. Or you want to repeat an action a large number of times, while the program does not offer any way of doing it automatically. The toolhorizon comes into view. Should you begin to have doubts about yourself as a designer? On the contrary. It simply means that the people who devised the program did not take your idea into account, so it is a relatively new idea. And it is no bad thing for a designer to have new ideas. All the same, good advice is a rare commodity when you run up against the limits of the tool-kit in the middle of the thinking process. Should designers slow down and adjust their ideas to what the computer can handle? As we know, to design is to make images within given limitations. But not all limitations are the same. Limitations and demands imposed by a client are easier to accept than the arbitrary limitations of your digital tools.

Page 25

Honing

De ambachtsmensen van vroeger – voorlopers van het tegenwoordige ontwerpersgilde – namen zelden genoegen met werktuigen zoals ze die in de winkel aantroffen. Ze hebben altijd de neiging gehad hun gereedschap te personaliseren, het zich toe te eigenen door het scherper te slijpen, om te bouwen of uit te breiden. Hoe gespecialiseerder het werk, hoe sterker de behoefte aan aangepaste of zelfgemaakte instrumenten. De lettersnijders van weleer bedachten bijvoorbeeld methodes om sneller en zorgvuldiger te kunnen werken en ontwierpen daartoe niet alleen nieuwe lettertypes, maar ook ‘tegenstempels’ en andere nieuwe gereedschappen. Zoiets moet ook met software kunnen. Het programmeren van grafische programma’s is immers veel te belangrijk om aan programmeurs over te laten. Voor de meeste ontwerpers is het niet vanzelfsprekend om zelf aan de broncode te sleutelen. Programmeren wordt gezien als specialistenwerk. En dus worden er e-mails naar de fabrikant gestuurd met verlanglijstjes. Met wat geluk komt er antwoord van de programmeurs (‘het is een marketingkwestie’) en misschien ook van de marketingafdeling (‘het is een technisch probleem’) en in het beste geval komt er na drie tot 18 maanden een nieuwe versie op de markt waarin enkele verbeteringen zijn aangebracht. Zoveel tijd heeft een ontwerper zelden. Meestal is de deadline volgende week, of gisteren. Voor LettError was het van meet af aan logisch, en leuk, om problemen bij het ontwerpen op te lossen met nieuwe stukjes software. Dat had alles te maken met hun vroege, meer dan normale belangstel-

Artisans of the past – the predecessors of our designers’ guild – were rarely satisfied with tools as they found them in the shop. They always had the tendency to personalize their tools, to appropriate them by honing them, converting them or expanding them. The more specialized the work, the greater the demand for customized or individually made instruments. For instance, letter-cutters in the past thought up methods of working faster and more meticulously, and to that end they designed not only new fonts, but also counterpunches and other new tools. It must be possible to do something similar with software. After all, programming graphic programs is much too important to leave to programmers. For most designers it is not an obvious option to start meddling with the original code themselves. Programming is regarded as the work of specialists. So e-mails are sent to the publisher with lists of demands. With a bit of luck the engineers reply (‘it is a marketing question’), and perhaps the marketing department too (‘it is a technical problem’), and if you are really lucky a new version which contains a few improvements appears on the market between three and eighteen months later. A designer does not usually have that much time. The deadline is generally next week, or yesterday. Right from the start, LettError found it logical and fun to solve design problems with new bits of software. This was connected with their early, extraordinary interest in the inside of a computer. Now even designers without a whizz kid past can do their own programming, provided they are given the right tools to do the

PRQABCDF0

ABCafcRW OPghi

WAAROM * WHY

ê(û.û.Ä(ê(û.é.Ä`å.û.í*Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(æNæNÄ`å.û.í&ö.à.Ä`ê(º>æ>í

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein be

TE 25

AB

*WHO*

R

Scherp slijpen

T LE

9/29/00 16:03

O RR

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 26

ling voor het inwendige van de computer. Inmiddels is gebleken dat ook ontwerpers zonder zo’n verleden als whizzkid zelf aan het programmeren kunnen slaan, mits ze daartoe de nodige hulpmiddelen aangereikt krijgen. Zo’n hulpmiddel is bijvoorbeeld Python, een programmeertaal die werd ontwikkeld door Guido van Rossum (broer van Just). Python is internationaal erkend als een flexibele en laagdrempelige taal om de computer toe te spreken, bij uitstek geschikt om bestaande programma’s van zelf geschreven uitbreidingen te voorzien zonder veel voorkennis van zaken.

26

job. Take Python, for instance, a programming language that was developed by Guido van Rossum (Just’s brother). Python is internationally recognized as a flexible, low threshold language for addressing the computer, and it is exceptionally suitable for making additions that you have written yourself to programs without requiring a lot of prior knowledge.

Page 27

Pªrªmetrisch ontwerpen

Pªrªmetric design

Wat zijn, concreet, de mogelijkheden voor een ontwerper die zijn eigen gereedschap slijpt? Een interessant facet is de mogelijkheid om een deel van het creatieve proces te automatiseren. Een ontwerp begint gewoonlijk met een serie schetsen. Een vage visualisering van mogelijkheden die het selectieproces – de keuze tussen goede en minder goede oplossingen – op gang brengt. Zolang je op de achterkant van een bierviltje schetst kunnen de tekens op het papier alles betekenen wat je wilt. Wie, zoals tegenwoordig gebruikelijker is, meteen de muis ter hand neemt, wordt terstond geconfronteerd met tiende millimeters en kaarsrechte lijnen. Er worden precieze waarden ingevuld terwijl er juist behoefte is aan voorlopigheid. Er is een alternatief: ‘programming assisted design’. Hierbij worden de alternatieven niet met de hand geschetst, noch rechtstreeks op de computer getekend. De ontwerper geeft de ingrediënten en de marges aan en vraagt de computer om, met inachtneming van wel bepaalde regels, een reeks variabelen te bedenken. Anders gezegd: om bepaalde parameters lukraak, ‘at random’ te variëren. De computer slaat zelf niet aan het ontwerpen, er kan hem geen inmenging worden verweten in het creatieve proces. Hij doet wat een computer het beste kan: zeer snel de consequenties van mogelijke beslissingen uitrekenen. De ontwerper kiest, maximaal geïnformeerd, uit de aangeboden alternatieven de mooiste, handigste of beste oplossing. Of hij drukt nogmaals op de knop om te zien welke keuzes het programma maakt als de gegeven marges worden verbreed, versmald of verlegd.

What are the practical possibilities for a designer who hones his own tools? An interesting facet is the opportunity of automating a part of the creative process. A design usually starts with a series of sketches, a vague visualization of possibilities that gets the selection process – the choice between good and mediocre solutions – going. As long as you're sketching on a napkin, the marks can mean whatever you like. If you start straight away with the mouse in your hand, which is more common nowadays, you are immediately confronted with tenths of millimeters and dead straight lines. The design already takes on finality when it is time for flexibility. There is an alternative: programmingassisted design. In this case the alternatives are neither sketched by hand nor directly drawn on the computer. The designer indicates the ingredients and the margins, and asks the computer to think up a series of variables, taking certain rules into account. In other words, to vary certain parameters at random. The computer itself does not start designing, it cannot be accused of interfering with the creative process. It does what a computer is best at doing: very quickly working out the consequences of possible decisions. Fully informed, the designer selects the most attractive, the handiest or the best solution from the range of alternatives. Nothin yet? press the button again and see what the program makes with slightly altered parameters. The designers themselves determine how complex they want this process to be, how long they want to postpone the definitive decisions. They can decide to add certain values or to fix

ab ABCDI2prq

ABCabceSX defop

*WHO*

WAAROM * WHY

ú,∂>¢2Ä`ê(æNæNÄ`ê(û.û.Ä(ê(û.é.Ä`å.û.í*Ä*æ>æ>Ç"å.û.í&ö.à.Ä`û.é.ê(ê(Ä`Ä(û>æ>†8†0ê(æNæNÄ`å.û.í&ö.à.Ä`ê(º>æ>í*Ä"ä*ö.ñ.î*Ä`∫>∫>

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, va mee? Nog een klein be

OR 27

LET

9/29/00 16:03

TER R

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 28

Een ontwerper bepaalt zelf hoe complex hij dit proces wil maken, hoe lang hij zijn definitieve beslissingen wil uitstellen. Hij kan besluiten om bepaalde waarden toe te voegen of bepaalde variabelen (een kleur, een lettertype, de dikte van een lijn) vast te leggen. Zo wordt het programma een gespecialiseerde grafische synthesizer die, net als zijn muzikale tegenpool, net zo beperkt of veelzijdig is als de ontwerper die aan zijn knoppen draait. Best en beter

Het ‘random’-principe is ook nog ergens anders goed voor. In de begintijd van de digitale typografie waren de software-ontwerpers gebiologeerd door de mogelijkheid de perfecte vorm te creëren. Was er niet eeuwenlang gezocht naar de rondste cirkel, de soepelste curve, de helderste lijn? Met de computer was dit alles een fluitje van een cent. Voeg daarbij de haarscherpe weergave door middel van offsetdruk op modern, gestreken papier, en het resultaat is het beste drukwerk aller tijden. Ingenieurs zullen zeker een warm gevoel van binnen krijgen bij het zien van zoveel kwaliteit. De vraag is of de gewone lezer op zo’n overdosis aan perfectie zit te wachten. Een volmaakt egale tekstpagina kan immers ook volmaakt vervelend zijn. Als de weerhaken ontbreken glijdt onze blik misschien wel af. Is het beste ook wel beter voor ons? Ook hier kan parametrisch ontwerpen uitkomst bieden. Door de computer wat te laten rommelen binnen de – streng gedefinieerde – marges van een virtuele lettervorm of lay-out, kan een nieuw soort levendigheid ontstaan. De computer wordt dan niet gebruikt als de grote gelijkmaker die hij veel te

28

certain variables (a color, a font, the thickness of a line). The program becomes a specialized graphic synthesizer, that like its musical counterpart, is just as limited or versatile as the person operating it. Best ªnd better

The random principle is good for something else as well. In the early days of digital typography, software engineers were fascinated by the possibility of creating the perfect form. Had people not been searching for centuries for the roundest circle, the most flexible curve, the clearest line? With the computer this was as easy as falling off a log. Add razorsharp definition by using offset on smooth modern paper, and the result is the best print ever. Engineers get the warm fuzzies when confronted with such perfection. The question is whether the ordinary reader wants such an overdose of perfection. After all, a completely balanced page of text can also be completely boring. Perhaps our attention wanders if there are no rough edges. Is the best there is really better for us? Here too parametric design can offer a solution. By allowing the computer to mess around within the – strictly defined – margins of a virtual font or layout, a new sort of liveliness can arise. In that case the computer is not used as the big leveler that it only too often is, but as a way of introducing carefully considered imperfection. The critical outsider will note that this method also has its disadvantages. After all, sometimes designing proceeds faster and more securely if nothing is left to chance, if work starts straight away as on the computer with

Page 29

De kritische buitenstaander zal hier opmerken dat er aan deze manier van werken ook nadelen kleven. Soms gaat ontwerpen immers sneller én trefzekerder als er niets aan de willekeur wordt overgelaten. Als er, computergewijs, wél meteen met een precisie van honderdsten millimeters (‘exact 1 cm’ mag ook) wordt gewerkt. Is het echt handig om bij het maken van een kalender de lay-out te genereren vanuit een programma dat eindeloos met parameters kan schuiven? Je moet immers eerst zo’n programma schrijven en daar kruipt veel tijd in. Welnee, zal het antwoord luiden, natuurlijk kost de eerste keer juist méér tijd en moeite, dat maakt het ook zo leuk. Ontwerpen is nauwelijks meer een uitdaging, programmeren wél. De paradox van het ontwerpen à la Just en Erik is dan ook dat veel zelf geschreven ontwerpgereedschap alleen efficiënt (in de zin van tijdbesparend) zou zijn als eenzelfde soort ontwerp vele malen zou moeten worden uitgevoerd; maar dat gebeurt nu juist zelden. Onderzoekers, en dat zijn ze, willen helemaal niet tweemaal hetzelfde doen. Dat laten ze dan weer het liefst aan gewone ontwerpers over, studio’s die omzet moeten draaien. Wat ons brengt op de tweede paradox: zulke ontwerpers komen mogelijk nooit aan zelf programmeren toe. Die hopen dat de scripts en programma’s van LettError ooit gewoon via internet leverbaar zullen zijn. Kant-en-klaar.

a precision of a hundredth of a millimeter (‘exactly 1 cm’ is also possible). Is it really handy to generate the layout of a calendar with a program that can shift parameters endlessly? You have to write a program like that first, and that takes a lot of time. Of course not, will be the answer, the first time naturally takes more time and trouble, but that is what makes it so much fun. Design is hardly a challenge any more, but programming is. The paradox of designing like Just and Erik is that a lot of individually written tools are only efficient (in the sense of saving time) if the same sort of design is repeated a large number of times; but that is a very rare occurrence. Explorers, and that is what they are, do not want to do the same thing twice. They prefer to leave that up to ordinary designers, and studios. Which brings us to the second paradox: such designers may never get around to programming. They hope that the scripts and programs of LettError will simply be available on the internet one day. Ready to use.

ABCdh6PRQ

ABCaideTY GHIOP AB

*WHO*

WAAROM * WHY

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

y g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, val mee? Nog een klein be

29

LE

vaak is, maar als manier om een overwogen imperfectie aan te brengen.

OR

9/29/00 16:03

TTE RR

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 30

How? 30

9/29/00 16:03

Page 31

Hoe

How

Erik van Blokland, Just van Rossum

Erik van Blokland, Just van Rossum

Het eerste wat te binnen schiet wanneer je over programmeren nadenkt is dat het veel te ingewikkeld is. Alle grote pakketten zijn geschreven door grote teams van professionele programmeurs. Dit zijn programma’s met veel mogelijkheden en per definitie complex. Iedereen heeft er andere verwachtingen van en die moeten zo veel mogelijk worden beantwoord.

The first thing that might come to mind when you have never thought about programming before is that it is much too complicated. All of the big programs are developed by large teams of engineering professionals. Programs with lots of features need to be complex: a lot of different expectations have to be addressed.

Op de volgende pagina’s laten we eenvoudige programma- en parametervoorbeelden zien, toegepast op ontwerp principes. Ook een aantal echte toepassingen.

But it isn’t necessary to start at the highest level. The program that the investigating designer needs might not be complex at all, it’s possible the problem could be solved with a few lines of easily explained code. Just as any other skill, programming starts by applying a couple of basic principles. You see it work (however clumsily) and the job gets done! The next time a similar problem shows up the solution is clear. Even if you know just a few lines of code, one or two tricks, you can already apply them to real world problems. Admittedly there is a learning curve and it might not be the right thing for everyone, but that is true for any skill. Programming and design are complementary. On the following pages we show programming applied to simple design principles, as well as some real-life applications.

*WHO*

WAAROM * WHY

HOE * HOW

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, val mee? Nog een klein be

OR

Maar het is niet nodig om bij het hoogste niveau te beginnen. Het programmaatje dat de onderzoekende ontwerper nodig heeft kan heel simpel zijn. Het is goed mogelijk dat het probleem opgelost kan worden met een paar eenvoudige regels code. Net als elke vaardigheid begint programmeren met het toepassen van een aantal basis principes. Je probeert iets, je ziet het werken en het werk wordt gedaan! De volgende keer dat een vergelijkbaar probleem zich voor doet ligt de oplossing klaar. Zelfs als je maar een paar regels code kent, enkele trucjes, dan kan je al echte problemen oplossen. Natuurlijk is het begin moeilijk en het is misschien ook niet iets voor iedereen, maar dat geldt voor elke vaardigheid. Programmeren en ontwerpen kunnen goed samenwerken.

PRQABCDL0 ABCadfgUZ ba JKLOP

31

LETTE RR

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

32

Page 32

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 33

B De mªten vªn de vierkªntjes vªriëren een beetje en de kleuren zijn willekeurig gekozen. The sizes of the squªres ªre somewhªt rªndom, the colors ªre completely rªndom. C De hoekpunten vªn deze vormpjes zijn een opgeschoven in een willekeurige richting. The corner points of these shªpes hªve been moved in rªndom direc-

Vorm Ontwerpen met speelruimte kan ook met vormen, het zijn immers ook alleen maar lijsten van coördinaten waar een programma wel raad mee weet. Willekeur als hulpmiddel: laat een nieuwe vorm berekenen, of filter een bestaande vorm naar iets anders.

Form Design with bandwidth can also be applied to shapes. A shape is nothing but a list of coordinates and programs can deal with those. Randomness as a tool: let a program generate a new shape or have it filter an existing one to something new.

AB

ABCde7PRQ ABCagcidUZ

JKLOP

*WHO*

WAAROM * WHY

HOE * HOW

HOE * HOW: VORM * FORM

tions. ruwmªkende lijnen: elk segment wordt verdeeld in kleinere stukken die ªllemªªl een hele kleine willekeurige verplªªtsing krijgen. The squªre is drªwn by lines thªt roughen: eªch segment is split into smªller pieces which in turn ªre rªndomized slightly. E Een ªªntªl willekeurige punten op het vlªk wordt verbonden door lijnen met wisselende kleuren en diktes: wollen drªªdjes. A number of rªndomized points, connected by lines of vªrying color ªnd stroke width.

Herhaling: een serie vormen kunnen op hetzelfde thema variëren, dan gaan ze allemaal op elkaar lijken zonder dat een bepaalde vorm herhaald wordt. Recursie: een proces deelt een vorm in een of meerdere kopieën van zichzelf. Daarna kan het zichzelf weer toepassen op de nieuwe vormen. Verandering: de steunpunten van een vorm kunnen zich verplaatsen. Scherpe hoeken kunnen zichzelf afronden, rechte hoeken verdwijnen. Detaillering: een strakke lijn kan zich opdelen in kleinere stukjes. Als elk nieuw punt een beetje afwijkt van de originele lijn ontstaan cumulatieve effecten. Werkt ook mooi met recursie. Complexiteit: een herhalend proces kan elke keer een laagje toevoegen aan het beeld. Heel erg snel heel veel rommel maken. Systemen: relaties tussen verschillende objecten trekken en duwen aan elkaar en zorgen naar een aantal iteraties voor een stabiele constructie waarbij al het getrek en geduw in evenwicht is.

Repetition: a series of shapes as variations on a theme. They will resemble each other but without duplicating a shape. Recursion: a process divides a shapes into two or more copies. Then it can apply itself to the new shapes. Change: the points that make the shape can move around. Sharp corners can become rounded, straight angles can disappear. Details: a straight line can divide itself into smaller parts. Each new part can move away a bit from the original, the effects will accumulate. This works nicely with recursion. Complexity: a repeating process adds a layer to the image every time. Makes a big mess quickly. Systems: connections between a few nodes push and pull and after some iterations they have moved to the most stable position.

Ä`æ> à ` ú , ∂ > ¢ 2 Ä ` ê ( æ N Ä ` ê ( û . Ä ( ê û . é Ä ` å . û í * Ä æ > Ç " å . û í & ö . à Ä ` û . é ê ( Ä ` ( û > æ † 8 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö . à Ä ` ê ( º > æ í * Ä " ä * ö . ñ î * Ä`∫>

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna t te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, val mee? Nog een klein be

33

LETTERROR

D Het vierkªnt getekend door

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

34

Page 34

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 35

1 Deze kleuren zijn willekeurig gekozen, behªlve zwªrt. All the colors ªre rªndomly chosen, but no blªck is used. 2 Beperkte willekeur: de kleuren zijn toevªllig gekozen tussen orªnje en pªªrs. Controlled rªndomizªtion: the colors ªre chosen rªndomly between orªnge ªnd purple. 3 De kleur blijft hetzelfde, mªªr de helderheid is toevªllig. The color remªins the sªme, but the lightness is rªndomized. 4 De kleur is constªnt, mªªr de hel-

Kleur Een ontwerp in een programma vastleggen betekent dat je op een bepaald moment vage ideeën in harde getallen moet uitdrukken. Dit is noodzakelijk, maar niet prettig om te doen. Het is immers een ontwerp – je weet nog niet precies hoe alles moet worden, je bent het nog aan het bedenken. Het programma kan zelf een oplossing bieden: laat de computer maar raden en stel de beslissing gewoon uit.

derheid hªngt ªf vªn de plªªts in het vlªk. The color is constªnt, but the lightness is relªted to the position in the box. 5 De kleur hªngt ªf vªn de plªªts in het vlªk en verloopt vªn blªuw nªªr rood. De helderheid is willekeurig. The color is relªted to the position in the box, evolving from blue to red. The lightness is rªndomized. 6 Hier gebeurt ook iets, mªªr ªlleen het progrªmmª weet precies wªt. This does something ªs well, but only the code knows whªt exªctly. 7 De kleur hªngt ªf vªn de positie in

Als je niet zeker bent over een bepaalde waarde, denk aan het tegenovergestelde: wat is het in ieder geval niet. Het programma kan verschillende alternatieven uitproberen tussen de negatieve extremen. Misschien zit de juiste er tussen, of is de variatie ook al prima. Wanneer je alle mogelijkheden te zien krijgt krijgt het idee ook weer een zetje in de juiste richting. De grenzen worden duidelijk en het ontwerp begint ergens op te lijken. Het programma bevat het ontwerp, het is een ontwerpmachine.

het vlªk, een regenboog. The hue is relªted to the position in the box: ª rªinbow. 8 Een willekeurige keuze tussen twee kleuren. De ene blijft constªnt, de ªndere verªndert lªngzªªm. A rªndom choice between two colors. One color remªins constªnt, the other evolves slightly. 9 Twee kleuren, geplªªtst in een pªtroon. Beide kleuren verªnderen lªngzªªm. Two colors, chosen in ª pªttern. Both

Hoe krijgt programmeren een plaats in typografie en vormgeving? Een aantal voorbeelden past eenvoudige regels toe op kleuren, typografie en vorm. Sommige kleuren zijn willekeurig, andere hebben sturende factoren of zijn gedeeltelijk willekeurig. Als je er een ziet die je mooi vindt is het klaar. Zo niet, verander de regels in het programma en genereer opnieuw. De computer is een gokkast voor kleuren.

Color Expressing design in a program means that at some point you have to give values to ideas in unpleasantly specific dimensions. Necessary but not a nice thing to do. Because it’s design – you don’t know everything yet, you’re still figuring it out. But already you have to come up with real data. The program itself provides a solution: make it guess and postpone the decisions. If you’re not sure about a value, think about its opposite: which values are out of the question. The program will generate various alternatives between those extremes. Perhaps you like one of the results, or maybe you like the variation. Either way, seeing the range of possibilities will push the creative mind in the right direction. Then the boundaries are tuned to more appropriate values and the design begins to take form. The program contains the design, it is a design machine. How can this be applied to typography and design? In these samples various rules are applied to color, type and form. Some colors are completely random, others have structured factors as well as random ones. If you see one you like, take it. If not, change the rules and regenerate. The computer can be a slotmachine of colors.

ABCDK1 ABCabgiTYLN

AB ABCOP

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

Ä ` æ > à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û.

û.Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í * Ä " ä * ö . ñ î * Ä ` ∫ >

y g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spele arja, wat dan. Ach, val mee? Nog een klein be

colors evolve.

LETTERROR

35

*WHO*

WAAROM * WHY

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

36

Page 36

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 37

B Per letter een willekeurige keuze uit twee gewichten vªn FF Trixie en Eªch chªrªcter hªs ª rªndom choice from weights from FF Trixie ªnd (less frequently) two colors. C Elke letter heeft keuze uit drie fonts (FF Stªmp Gothic en kªpitªªl/ onderkªst uit FF Confidentiªl), bªsislijn wiebelt, regellengte vult de breedte. De kleur is per regel willekeurig met wisselende helderheid per letter. Eªch chªrªcter chooses from three fonts (FF Stªmp Gothic, ªnd uppercªse/lowercªse from FF Confidentiªl), bªseline wobbles, line length fills the box. The color is rªndomized per line, the lightness is rªndomized per chªrªcter. D Alle regels vullen het vlªk en er is

Letters Eeuwenlang hebben de industriële productie methodes van typografie er voor gezorgd dat alle letters hetzelfde werden. Een vorm in een matrijs of negatief werd eindeloos gedupliceerd. De letters moesten ook allemaal precies even groot zijn en op een lijn staan. De machines die tegenwoordig typografie maken hebben die beperkingen niet. Ze zijn er wel, maar liggen vast in onze verwachting van typografie. Letters in de echte wereld hebben niet zo’n moeite met rechte lijnen: woorden wiebelen, regels gaan op en neer en machines gaan stuk. Deze afwijkingen maken de tekst minder machinaal en meer menselijk.

Type For years the industrial methods of producing typography meant that all letters had to be the identical. One master form, a negative or matrix, was copied many times. Furthermore, the letters all had to be exactly the same size and stand on a straight line. Typography is now produced with sophisticated equipment that doesn’t impose such restrictions. The only limitations are in our expectations of typography. Type in the real world doesn’t pay much attention to straight lines: words wobble, lines go up and down and machines break. These imperfections make the text less industrial and more human.

geen interlinie. Het progrªmmª bereZªpªtª. All line lenghts fit the box, with no leªding. The progrªm cªlculªtes the right body sizes for FF Zªpªtª. E LTR BleiFrei: twee verschillende fonts over elkªªr met wisselende kleurvlªkjes onder de letters, ªf en toe een koperkleurige spªtie. LTR BleiFrei: two lªyered fonts with vªrying colors under the letters, every now ªnd then ª copper colored spªce. Onder: FF Justrighthªnd, de bªsislijn gªªt omhoog en omlªªg, de kleur wordt lichter, dªn weer donkerder. Below: FF Justrighthªnd, the bªseline goes up ªnd down, the color gets lighter ªnd dªrker.

Parameters die met letters en typografie te maken hebben zijn niet zo makkelijk willekeurig te maken. Het eindresultaat wordt namelijk heel streng beoordeeld: het moet te lezen zijn. Maar met een beetje oppassen kunnen de letterkeuze, corps, regelafstand, basislijn afstand en oriëntatie interessant effecten opleveren. Voorbeelden uit de echte wereld zijn het eerste aan te pakken – de lezer is al vertrouwd met de verschillende resultaten en daar kan op voortgebouwd worden. Op deze manier zijn nieuwe ideeën te genereren die oneffenheden introduceren in een steriele typografische machine. Simulatie is maar een begin, goed gebruik van deze parameters kan een nieuwe post-industriële typografie opleveren. Digitale letters zijn vrij en moeten dat laten zien.

Parameters that relate to type and typography are less easy to randomize. The end result is judged by a very tough rule: it has to be readable. But with a bit of care, choice of typeface, manipulations of text size, leading, baseline shift and orientation can produce interesting results. Begin with real-life examples, the reader is familiar with them and will be able to interpret the changes more readily. Gradually imperfections can be introduced to a perfect typographic machine. But simulation shouldn’t be the only goal – creative alterations to the parameters can produce post industrial typography. Digital type deserved its freedom.

37

AB jkl *WHO*

WAAROM * WHY

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO * TYPE HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

Ä ` æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN

æ N Ä ` ê ( û . Ä ( ê û . é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê( æNÄ` å . û í & ö . à Ä ` ê ( º > æ í * Ä " ä * ö . ñ î * Ä ` ∫ >

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens eve tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein be

LETTE

kent de juiste corps groottes vªn FF

PRQABCDH1prq ABCaehcUZ

RROR

(minder vªªk) twee kleuren.

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 38

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 39

Links: 500 vªriªties op de ‘@’ vªn FF Beowolf, op elkªªr gestªpeld. Nªªr mªte de speelruimte voor de punten

other. The rªndomness for the points increªses ªnd the form ªlmost disªppeªrs.

There was much discussion about the name – we felt that RandomFont was the category. Erik Spiekermann proposed Times New Random, but it wasn’t Times and Beowolf just sounded gnarly. Years later, in an article in Frieze magazine, Emily King drew a nice parallel between the typeface and the nature of the Beowulf story (the first known story to be written in English). The story would have existed in many forms until one was written down. Beowolf the typeface exists in an infinite number of possible shapes, but only the printed one will remembered.

39

ab ABCaideUZ rqABCdj7PRQp OPjkl

*

WAAROM * W

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: RANDOMFONT HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

>æ à`ú,∂>¢2Ä`ê(æ

N æ Ä ` ê ( û . Ä(ê û.é Ä`å.û í

Ä`æ

De naam van het nieuwe font was moeilijk – RandomFont stond voor een categorie van letters. Erik Spiekermann stelde Times New Random voor, maar het was geen Times en Beowolf klonk lekker gemeen. Net als de scherpe punten in de letters. Jaren later in een artikel in Frieze trok Emily King een parallel tussen het lettertype en het verhaal over Beowulf (het eerste geschreven verhaal in de Engelse literatuur). Het verhaal werd oorspronkelijk alleen maar verteld, en bestond dus in oneindig veel varianten. Het font Beowolf bestaat ook in meerdere vormen, maar alleen de afgedrukte letters zullen gezien en herinnerd worden.

RªndomFonts The first LettError project was to make a PostScript font whose lettershapes changed themselves during printing. Traditional typefaces were static copies of physical objects. Digital fonts are programs and therefore dynamic. It is not clear whose idea it was in the first place. In the only issue of LettError magazine (1989) we proposed the idea of ‘RandomFonts’, type programmed to change in the printer so that each character would be unique. After simple experiments with a square, we applied the idea to a font. This became Beowolf.

í *Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê( æ N Ä ` å . û í & ö à . Ä ` ê ( º > æ

*Ä"ä*ö ñ.î*Ä`∫

>∫

FF Beowolf, stªcked on top of eªch

Het eerste LettError-project was een PostScript font maken waarin de letters zichzelf tijdens het afdrukken veranderen. Lettertypes waren altijd fysieke dingen die gekopieerd werden om letters te maken. Digitale fonts zijn programma’s, en dat betekent dat ze kunnen veranderen en aangepast worden. Het is niet te achterhalen wie nou het eerst met het idee kwam. In de enige aflevering van het LettError-tijdschrift (1989) stelden we het idee van RandomFonts voor. Digitale letters die zijn geprogrammeerd om in de printer van vorm te veranderen. Elke afgedrukte letter zal dan uniek worden. Na een paar succesvolle experimenten op een vierkantje, pasten wij het systeem toe op een font. Dit werd FF Beowolf.

g n sauerstoffflaschen snuffe AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein be

ROR

Left: 500 vªriªtions on the ‘@’ from

RªndomFonts

TER

minder herkenbªªr.

LET

groter wordt, wordt de vorm steeds

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 40

Hee≠ daar gaat een Onomatopee! H mmderdemmderdemm! en stiekem an zeeëgels denken en eidereendeier n zoeken, of aan sauerstoffflaschen snuffelen en de Schifffahrt nog een bekijken. TOEOEOET! Verdraaid, net e laat. TAATUU!! AAARGH!? …≥ IIIEEE KLABAM!? Flippperende jazzzangere Anna wauwelt tegen Otto. Pffff! Da r gaat hij! Krokodil, snel er achter a n! WOEF! Ho stop mannetje! Jij bent rbij! “Verdrie” VRRROOOAAARRR! Ze z tten vlak achter ons! Harder, harder Een bom! Zo! Daar heeft hij aldus de

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 41

1 FF Kosmik ªªn het flipperen. Let op de vªriërende lettervormen. De

show the different fonts thªt the letters come from.

Flipper RandomFonts proved it was possible but left little control to the designer. We searched for a subtler way to make letters move. Was it necessary, for instance, that each letter shape be different? The eye only registers similarities between things that are relatively close together. That means it is possible to make a font with a limited number of alternative shapes per character which would still give the impression that all shapes are unique. Each alternative can then be designed as a normal still font. These are FlipperFonts.

Oh ABCafSXIK No! prqABCdj5PRQ ABCOP ab

HOE * HOW: VORM * FORM WA

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: RANDOMFONT HOE * HOW: FLIPPER HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û

. û Ä ( ê û . é Ä ` å . û í *Ä æ> Ç"å.û í&ö ê( Ä` (û>æ †8 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö . à Ä ` ê ( º > æ í * Ä " ä * ö .à Ä`û.é

Ä ` æ> à`ú,∂

Lexicografisch onderzoek leerde ons dat er niet veel woorden bestaan met meer dan drie dezelfde letters op een rij. Het half Nederlandse ‘jazzzanger’ en het Duitse ‘sauerstoffflasche’. ‘Zeeëgel’ telt niet want de e-dieresis (ë) heeft een andere positie in het font en krijgt daarom sowieso een andere vorm. Drie alternatieven per letter zou voldoende moeten zijn.

Lexicographical research showed that there aren’t many words with more than two identical characters on a row. We found the almost-Dutch ‘jazzzanger’ and the German ‘sauerstoffflasche’. The Dutch ‘Zeeëgel’ does not count because the e dieresis (ë) is a different position in the font and would get a different shape anyway. Three alternatives for each character would be enough.

Het mechanisme dat de letters selecteert is eigenlijk best eenvoudig: het fietst door de versies een - twee - drie een enzovoort. Dat betekent dat font 1 de vormen van letter 1 en 4 tekent. Zelfs in een woord waar letter een en vier hetzelfde zijn (bijvoorbeeld ‘anna’ of ‘otto’, staan er twee verschillende letters tussen en wordt het oog belazerd.

The lettershape selection mechanism is remarkably simple: it cycles through versions one - two - three - one and so on. That means that font one will provide lettershapes for character one and four. In words where the first and fourth letters are the same, such as ‘anna’ or ‘otto’, the eye won’t notice because they are separated by two other letters.

41

.ñ î*Ä`∫>

letterforms. The colors in the center

RandomFonts bewijzen dat het kan, maar laten weinig aan de ontwerper over. We zochten naar een subtielere manier om letters te laten bewegen. Is het bijvoorbeeld wel noodzakelijk om alle vormen anders te maken? Het oog ziet alleen overeenkomsten tussen dingen die relatief dicht bij elkaar staan. Dat betekent dat het mogelijk is een lettertype te maken met een beperkt aantal varianten per letter, maar nog steeds de indruk wekt dat alle letters uniek zijn. Elk alternatief kan dan als normaal stilstaand font ontworpen worden. Dit zijn FlipperFonts.

y g n sauerstoffflaschen snuff AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Anna te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein be

R

FF Kosmik Flipper. Note the vªrying

Flipper

RO

uit komen.

TER

schillende fonts ªªn wªªr de letters

LET

kleuren in het midden geven de ver-

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 42

Page 43

BitPull Het BitPull-systeem is niet echt een lettertype. Het gebruikt fonts om letters te tekenen, maar er zitten geen leesbare letters in. BitPull-fonts bestaan uit kleine schijfjes letter materiaal. Door de juiste schijfjes op de juiste volgorde te zetten kan je in principe elke vorm tekenen, dus ook letters. Dat lettermateriaal bestaat uit verticale kolommetjes met pixels die op een grid staan. Het voordeel ten opzichte van echte bitmap letters is dit: BitPull-fonts zijn getekend in contouren (net als andere fonts) en kunnen dus elke vorm hebben.

Then the fun really starts. Where the eye sees a single letter, a lay-out program sees a whole string of characters. Increase letter space in a BitPull text and the space appears between the columns of pixels, i.e. within the letters. Put a line of BitPull text on a curved path and the letters will smoothly follow it, because each character (each column of pixels) is rotated along the curve. Excellent for animation.

ab

PRQABCDE2

opGHI

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: RANDOMFONT

HOE * HOW: BITPULL HOE * HOW: FLIPPER HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

( æN Ä`ê(û. Ä(ê

( û . é Ä ` å . û í * Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ † 8 0 ê ( æ N Ä ` å û . í & ö . à Ä ` ê ( º > æ í

Ä`ê

Dan begint de pret pas echt. Op het eerste gezicht staat er één BitPull-letter, maar voor de computer is het een lange regel met tekst. Vergroot de letterspatie en het wit verschijnt tussen de kolommen met pixels! Instant harmonica effect. Zet een regel met BitPull-tekst op een gekromd pad en de letters zullen zichzelf verbuigen om het pad te volgen. Elke kolom pixels wordt op de juiste manier gedraaid. Prachtig voor animaties.

That’s nice in theory, but making text that way is difficult – building one single letter can take hours. A small program to the rescue: the BitPuller. The application has a font menu with a series of specially designed bitmap fonts, a preview area and a place to enter new text. Type the text, select the font and convert the image to a line of BitPull gibberish. Set this gibberish in the right BitPull font and it magically transforms back into legible text.

ABCaeSXLN

HOE * HOW: VORM * FORM

Ä ` æ > æ >à`ú,∂>¢2

Mooi in theorie, maar een tekstje zetten met zo’n font is moeilijk – het construeren van een enkele letter kan al uren kosten. Een programma schiet te hulp: de BitPuller. Dit gereedschapje heeft een font-menu, een invulvlakje en een plek waar de tekst in het gekozen font verschijnt. Type tekst, kies een font en converteer het plaatje naar een regel met BitPull-onzin. Pas als je die onzin weer in een echt BitPullfont zet komt de afbeelding (of tekst) weer te voorschijn.

BitPull The BitPull system is not really a font. It uses fonts to draw type, but there aren’t any readable letters in them. BitPull fonts contain building blocks for bitmaps. By putting the right shapes in the right order you can then draw any bitmapped form, letters included. These building blocks consist of vertical columns of pixels structured on a grid. The advantage over real bitmapped letters is this: BitPull fonts are made of outlines so the pixels can have any shape, width and detail.

>∫>

9/29/00 16:03

*Ä"ä*ö.ñ î * Ä ` ∫

Nypels2000Binnenwerk.xp

g n sauerstoffflaschen snuff AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM pperende jazzzangers [Ann te verwarren ≥≥ met Flipp bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

LE T T ER R O R

43

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 44

Page 45

Robotletters In sommige gevallen heeft de programmeur van een filter voor een grafisch programma meer invloed op het eindresultaat gehad dan de ontwerper die het filter uit een menu koos. Creatieve kracht komt uit het schrijven van de filters – beslissen hoe het moet werken, niet uit het gebruik.

This method of producing shapes has an interesting side effect: the designer who writes the code of the filter has some idea of what will happen, but there is always a chance for unexpected results. It’s design by remote control.

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: RANDOMFONT

HOE * HOW : BITPULL HOE * HOW : ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

Ä `ê(û. Ä(ê û.é

. Ä ` å . û í * Ä æ > Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ 8 † 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö à . Ä ` ê (

`ê(æN

Deze manier van vormen genereren heeft een interessant effect: de ontwerper die de code schrijft weet ongeveer wat er zal gebeuren, maar er kunnen altijd onverwachte resultaten uitkomen. Ontwerpen met een afstandsbediening.

RobotFonts are based on a bitmap font called Python-Sans. We developed code that takes the bitmap shapes from Python-Sans, interprets them and then draws new shapes in a different font. The new shapes do not necessarily look like the bitmap that inspired them. The program that translates the bitmap to an outline is the filter. One approach followed the edge of the bitmapped shape; another responded to the pixels and their position relative to each other. After making one font the filter was discarded: it had done its job.

ab OPabcop

ABCde5

Where ABCaigV[LM s the REMOTE?

Ä ` æ > æ > à`ú,∂>¢2Ä

Het uitgangspunt voor de RobotFonts was een bitmap letter Python-Sans. We ontwikkelden code die de bitmapvormen uit Python-Sans interpreteert en nieuwe vormen tekent in een ander font. Alle letters worden in één keer gemaakt. Deze nieuwe vormen hoeven niet op de originele bitmap te lijken. De code die de ene vorm naar de andere vertaalt is het filter. Een benadering volgde de buitenkant van de bitmap letter. Een andere reageerde op de pixels zelf, en hun onderlinge posities. Na het maken van één font kon het filter weggegooid, het had zijn werk gedaan.

RobotFonts In some cases the programmer of a particular filter will have more influence on the end result than the designer who pulled down a menu and selected the it. Creative power comes from writing the code of the filter, deciding the way it works, not from using it.

î*Ä`∫>∫>

9/29/00 16:03

º>æ í*Ä" ä * ö . ñ .

Nypels2000Binnenwerk.xp

g sauerstoffflaschen snuff AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM perende jazzzangers [Ann t v rw r n ≥≥ met Flipp bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

E

L E T T R

RR O

45

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 46



Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 47

Verschillende toepªssingen vªn de Federªl letterfªmilie. De kleur effecten ontstªªn door verschillende fonts

doet de rest. Vªrious exªmples of the Federªl typefªces. The color effects ªre mªde by stªcking different fonts with the sªme text on top of eªch other. Cªrefully chosen colors do the rest.

Federªl

De Federal familie bestaat uit verschillende fonts, elk voor een eigen laag. Door de juiste fonts op elkaar te stapelen kan een gewoon lay-outprogramma complex en gekleurde letters maken. Meer programma’s: de fonts worden samen bijgestaan door een klein gereedschapje dat zelf het stapelen en kleuren regelt.

With all the important parameters in the program, it is easy to make variations: more lines, fewer lines, horizontal, diagonal or some sort of structure to the lines. The RoboFog script is a digital engraver who works quickly and precisely. The Federal types are made up of several fonts, each for a particular layer. By stacking the same text in different fonts a regular layout program can produce complex and colored type. More scripting: the fonts are accompanied by a small application that simplifies the coloring and stacking.

JKL

AB

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: RANDOMFONT

HOE * HOW: BITPULL

HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

û . Ä(ê û.é Ä`å.

û . í * Ä æ > Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ 8 † 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö . à

y g sauerstoffflaschen snuff AATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM perende jazzzangers [Ann t ≥≥ m t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

LE T T ER R O R

47

PRQABCDJ0 ABCacSX

` ê ( æ N Ä`ê(

Met alle belangrijke parameters in een script wordt het makkelijk om varianten te genereren: meer of minder lijnen, horizontaal, diagonaal, of een bepaalde structuur in de lijnen. Het RoboFog script is een digitale graveur die snel en exact werkt.

Federªl The complex designs and detailed forms of nineteenth century typefaces have largely prevented them from being digitized. Often the surviving printed samples are not printed very well and the charactersets are incomplete. Re-drawing the shaded effects by hand is an impossible task, even with a computer. Enter RoboFog, our customisable, programmable and flexible font tool. RoboFog scripts analyze the outlines that need to be filled in with shading: measure, calculate and then draw all the individual shading lines according to specified parameters. Changes to the design can be applied and viewed immediately, something that would be impossible without scripting.

Ä ` æ > æ > à`ú,∂>¢2Ä

Misschien was het de complexiteit, de gedetailleerde vormen van negentiende-eeuwse letters die er voor gezorgd hebben dat ze nooit gedigitaliseerd werden. Vaak zijn niet alle overlevende voorbeelden even mooi gedrukt ofwel zijn niet alle letters aanwezig. Gearceerde en geornamenteerde letters zijn met de hand nauwelijks na te tekenen, zelfs met de hulp van een computer. Hulp van RoboFog, ons programmeerbare en flexibele font gereedschap. RoboFog scripts analyseren de contouren die gevuld moeten worden, meten, berekenen en tekenen alle losse arceringslijntjes, volgens precieze parameters. Veranderingen aan het ontwerp kunnen meteen worden toegepast en worden bekeken. Iets wat onmogelijk zou zijn zonder scripten.

*ö.ñ.î*Ä` ∫ > ∫ >

pelen. Een zorgvuldige kleurkeuze

Ä`ê(º>æ í * Ä " ä

met dezelfde tekst op elkªªr te stª-

m S Lg oo g U f K jBEjXpq Y c aCHmVN K R U Lh Ugk hMK PN dP U AYCX EM K pfaEigD fWo UbW Goo PB i adNdEG dd fF g pgnXHbJU me O kQ FEI Nypels2000Binnenwerk.xp

G

F

9/29/00 16:03

Page 48

Page 49

De eerste toepassing van een ontwerpmachine. Voor een project dat later ten onder ging aan het geruzie tussen twee opdrachtgevers moesten grote hoeveelheden graffiti-achtig materiaal gemaakt worden. In verschillende kleuren, maten en detaillering. Verder zou het ook lang onduidelijk blijven welke objecten er nu precies gemaakt moesten worden. Het leek het beste een machine te bouwen die op specificatie de dingen kon maken.

Het project zelf stopte, maar 95% van het werk zat in de code van de ontwerpmachine die volledig herbruikbaar bleek.

DEFOP

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: BITPULL

HOE * HOW: DOODLE HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER

HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

. Ä (ê û.é Ä`å.û

í * Ä æ > Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û> æ 8 † 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö

û

The project itself was canceled, but 95% of the work went into writing the code for the machine, which has proved to be completely reusable.

AB

HOE * HOW: RANDOMFONT

` ê ( æ N æ NÄ`ê(û.

A special font contains the basic semiabstract hand drawn shapes which can be layered in different colors. The proto-design machine then filled the documents with the right kind of shapes in the right colors and quantity. Built-in rules determined the freedom in color and detail or whether the color pallette needed to be taken from another image.

PRQABCDG1prq ABCahgiSXLM

Ä ` æ > æ >à`ú,∂>¢2Ä

Een speciaal font bevat de basisvormpjes die met verschillende kleuren over elkaar heen gelegd kunnen worden. De proto-ontwerp machine maakte vervolgens documenten met de gewenste hoeveelheid. In de machine lag in regeltjes vast wat de vrijheid in kleur was, hoeveel detail er moest komen, of dat de kleuren bijvoorbeeld uit een ander plaatje gehaald moesten worden.

Grªffiti The first application of a design machine. A project (which later died in a skirmish between two competing companies) needed graffiti-like material in various sizes, colors and levels of detail. The exact specifications of the objects was unclear – it seemed best to build a flexible machine that could generate the images as wanted.

>

Grªffiti

Ä"ä*ö.ñ.î * Ä ` ∫ > ∫

9/29/00 16:03

.à Ä`ê( º > æ > í *

Nypels2000Binnenwerk.xp

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM perende jazzzangers [Ann t ≥≥ t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

R

LET T E R R O

49

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 50

*

¤

19 9 ¤ ¤¤

* *

* ¤ *

6

1

=

=

* * Nederland Nederland Nederland * * ¤ = = = = * * ¤ * ¤¤ ¤ * uibble monuibble mon 9 * ¤ * ¤ Nederland Nederland Nederland ¤¤ *Nederland * * * ¤ * * * * * * * * ¤ ¤ ** ¤¤ * uibble mon * * * * 9 ¤ * * * ¤ Nederland Nederland Nederland *Nederland *Nederland ¤¤ * * * * * * * * * * * ** ** * e odogg se 9 * * * * * * conta Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland * * * * * ¤ = = * * * * ¤ ¤ ** ¤¤ te After-Bu ** 9 * * ¤ * * ¤ Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland ¤¤ * * * * = = = = * * * * ** ** e odogg se * * * * con ta Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland Nederland * * Nederland

¤ ¤ Nederland ¤¤

60

our kid our kid n not n not nosaur nosaur 16 16 16 The P don t our kid 19 72nosaur n not

88

Nederland

72 88

Nederland

16

Nederland

88

16

16 16 The P The don don t tP

Nederland

60

16

6

e T ice 19

¢ 88 1¢ ¢

60 16 e ¢ ¢ 19 ice 19 72 ¢ ¢ 60 ¢ 7 16 ality it's p88

ee It fil T

©2000 LettError Logistics

16

Page 51

Postzegels zijn kleine typografische wereldjes. Er zitten praktische kanten aan: je moet kunnen zien hoeveel ze waard zijn en waar ze vandaan komen, en zelfs welke kant boven is. In een serie moeten postzegels karakteristieken met elkaar delen om een geheel te vormen. Sommige elementen herhalen zich, andere variëren op een thema.

With an electronic future ahead of them, the design of stamps is in danger. Barcodes printed on stickers work just as well. What if electronic postage was designed to provide the variation? Stamp machines like this could make unique images which can be read by a machine but are still interesting to the human eye.

HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER

HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

ê ( û . é Ä`å.û í*Ä

æ > Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û > æ † 8 0 ê ( æ N Ä ` å . û

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM perende jazzzangers [Ann t ≥≥ t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

LETTERROR

51

HOE * HOW: TYPO * TYPE

HOE * HOW: BITPULL

HOE * HOW: STAMPS HOE * HOW: DOODLE

.Ä(

Met een electronische toekomst in het vooruitzicht komt het ontwerp van de zegel in gevaar. Een sticker met een streepjescode kan het werk net zo goed doen. Postzegelautomaten kunnen unica afdrukken die net als streepjescodes herkenbaar en leesbaar zijn, maar er ook nog interessant uit zien.

The result is a sheet of stamps that is clearly part of a series, but also contains unique and surprising forms. Building this system invites the designer to formulate rules and ideas about stamps.

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: RANDOMFONT

ê ( æ N æ NÄ`ê(û.

Het resultaat is een velletje postzegels dat duidelijk een serie vormt, maar ook unieke en verrassende vormen bevat. Het bouwen van het systeem nodigt uit om regels en ideeën over zegels te formuleren.

The stamp machine produces a full sheet of stamps in one go. Each stamp can choose from a limited number of options for each element: the country name, the value, the background color and an abstract illustration. The limited number of choices (as opposed to a fully random approach) means that elements will repeat but in different contexts. Repetition and variation.

ghi

ABCDK2 ab

ABCadgV[IK

Ä ` æ > æ > à`ú,∂>¢2Ä`

De postzegelautomaat maakt een velletje zegels in één keer. Elke zegel kan kiezen uit een beperkt aantal opties voor elke onderdeel: de land-aanduiding, de waarde, de achtergrond kleur en een abstracte vorm. De beperkte hoeveelheid keuzes (in tegenstelling tot een volledig willekeurige keuze) zorgt ervoor dat elementen en configuraties zich zullen herhalen in wisselende context. Herhaling en variatie.

Stªmp mªchine Stamps are tiny typographic worlds. There are practical issues: one must be able to read the value and origin and successfully determine which side is up. In a series, stamps need to share some characteristics in order to become part of a whole. Some elements are repeated, others are variations on a theme.

∫>∫>

Postzegelªutomªªt

>í*Ä"ä*ö. ñ . î * Ä `

9/29/00 16:03

í&ö.à Ä ` ê ( º > æ

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 52

Page 53

De terugkeer van de letterkast. Toen letters nog fysieke dingetjes waren die in kasten bewaard werden kon je er nog leuke dingen meer doen. Toevallige overeenkomsten in lengte of breedte hebben menig biljetletterzetter uitgenodigd tot typografische uitspattingen.

ABCagifUZLN PRQABCDF1prq AB

opGHI

HOE * HOW: VORM * FORM

HOE * HOW: TYPO

HOE * HOW: STAMPS HOE * HOW: MACHINE

HOE * HOW: RANDOMFO HOE * HOW: BITPULL

HOE * HOW: DOODLE HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER

HOE * HOW: KLEUR * COLOR

HOE * HOW

ê ( æ N æ N Ä`ê(û.û

û . é Ä ` å.û í*Ä æ>

æ > Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û > æ † 8 0 ê ( æ N Ä ` å .

.Ä(ê

Modern fonts don’t encourage such playful coincidence. There are too many characters and a good percentage of them are hard to find. Or is it time for another program? The Boxfiller machine does two things: first it sorts all the letters of a set of fonts by their height/width ratio. Then it recursively divides a box into a series of smaller ones. Each box has its own height/width ratio, and BoxFiller finds the character that best fits in the space. It can also rotate a character for variation. Changing the fonts, altering the dividing function and varying the colors, there’s lots of room to play.

Ä ` æ > æ > à`ú,∂>¢2Ä`

Met fonts is dat helemaal niet zo makkelijk meer, het is niet te zien welke letters er nu in een font verstopt zitten, en het zijn er ook veel te veel. Of, misschien is het toch een werkje voor de machine? De vakkenvuller-machine doet twee dingen: het sorteert alle letters uit een verzameling fonts op hun verhouding tussen lengte en breedte. Daarnaast deelt de machine een aantal malen recursief een vlak op in twee kleine vlakken volgens enigszins willekeurige verhoudingen. Na een paar keer delen zijn er voldoende grotere en kleinere vlakken. Elk vlakje heeft een eigen lengte en breedte verhouding en daar wordt dan de best passende letter bij gezocht. Tot slot kan die letter dan nog geroteerd worden. Door andere fonts te kiezen, of bijvoorbeeld een andere manier om de vlakken te verdelen of met het kleurgebruik te knoeien valt er veel te spelen.

BoxFiller The revenge of the typecase. In the days when letters were physical objects kept in cases one could have some fun with them. Typesetters were happy to use whichever letters happened to match the height and width of the leftover space.

î*Ä`∫>∫>

Vªkkenvuller

º>æ>í*Ä"ä * ö . ñ .

9/29/00 16:03

û.í&ö. à . Ä ` ê (

Nypels2000Binnenwerk.xp

y g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABAM perende jazzzangers [Ann t ≥≥ t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen arja, wat dan. Ach, valt mee? Nog een klein bee

LETTERROR

53

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 54

Page 55

DEFOP AB

HOE * HOW: STAMPS

HOE * HOW: MACHINE HOE * HOW: ADVERTISING

HOE * H

HOE * HOW: RAN HOE * HOW: BITPULL

HOE * HOW: DOODLE HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER

HOE * HOW

é . Ä ` å.û í*Ä æ>

Ç "å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` ( û æ > † 8 0 ê ( N æ Ä `

. Ä(ê(û.

Properly scripted computers could help designers by making up stuff for them. Perhaps a good idea is hidden on the left page, study it closely. On the other hand, other people are reading this right now and looking as well! Now if the page was generated anew every time you opened the book...

ABCabchV[ ABCdg7PRQ

ê ( æ N æ NÄ`ê(û.û

Computers met de juiste programma’s zouden ontwerpers kunnen helpen door een heleboel voor ze te bedenken. Misschien is er wel een goed idee verstopt op de linkerpagina, kijk maar eens goed. Aan de andere kant, andere mensen lezen dit nu ook en zijn al aan het zoeken! Als deze bladzijden nou elke keer als het boek open gaat opnieuw berekend zou worden...

Advertising This is not the advertising page, these are not the logos of corporate sponsors, investors or strategic partners. The names of the companies were assembled from words and parts of words that are common in English. The language is assembled using a system called ‘Filibuster’ which was developed in conjunction with Jonathan Hoefler. The generated names are then combined with a series of typefaces and color schemes. By showing only fragments your imagination is forced to fill in the blanks. Are these cuttings from a corporate ID manual? Fragments of poetry? It’s nothing really, just a typographic mindgame.

Ä ` æ > æ > à`ú,∂>¢2Ä`

Dit is geen pagina met advertenties, dit zijn niet de logo’s van LettError’s zakelijke sponsors, investeerders of strategische partners. De namen van deze bedrijven zijn samengesteld uit gewone Engelse woorden of stukjes daarvan. De taal wordt gebouwd door ‘Filibuster’, een taal-patroon machine – ontwikkeld met, en naar een idee van Jonathan Hoefler. De taal wordt dan gecombineerd met een rijke selectie aan letters en zakelijk smakende huisstijl-kleuren. Als je dan alleen maar fragmentjes te zien krijgt, doet de fantasie de rest. Zijn het knipsels uit huisstijl-handboeken? Rare dichtkunst? Het is niets specifieks, de gedachten doen al het werk.

ñ.î*Ä`∫>∫>

Reclªme

ê(º>æ>í* Ä " ä * ö .

9/29/00 16:03

å.û í& ö . à . Ä `

Nypels2000Binnenwerk.xp

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann t ≥≥ t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt t mee? Nog een klein bee

RROR

LETTE 55

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 56

When

Page 57

HOE * HOW: STAMPS

HOE * HOW: MACHINE

HOE * HOW: BITP HOE

HOE * HOW: DOODLE HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT HOE * HOW: FLIPPER

HOE * HOW

. Ä `å.û í*Ä æ>

Ç "å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` ( û æ > † 8 0 ê ( N æ Ä

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann t t Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt t mee? Nog een klein beet

OR ERR

57

AB

WANNEER * WHEN HOE * HOW: ADVERTISING

T LET

But there are more applications for this, for instance interactive images. Instead of just altering a parameter, we can connect it to other forms of live input. The design machine looks for new values a couple of times a second (a process called ‘polling’), and when the value changes it can draw a new image. It’s interactive! The source for live input data can be almost anything. For the live-animation system for TypoMan and Crocodile, called PoppeKast, we use small analog to digital controller boxes that generate digital values according to the position of a simple slider. The PoppeKast program then converts those values to the positions of the actors. The step from live animation to games is small: add some independent characters, some narrative and competition and the games can begin.

opABC ABCabhfiSXIK

Ä (ê(û.é

Maar er zijn meer toepassingen voor dit soort dingen, bijvoorbeeld interactieve plaatjes. In plaats van een parameter alleen maar te laten toe of afnemen in de tijd, kunnen we hem vastmaken aan een of andere vorm van live input. De ontwerpmachine kijkt dan een paar keer per seconde of er nog nieuwe waardes zijn (dat heet ‘polling’). Is er een nieuwe waarde dan tekent de ontwerpmachine een nieuwe plaat. Het wordt interactief! Voor invoer is bijna alles te gebruiken. Het systeem voor de live-animatie van TypoMan en Krokodil, PoppeKast, hebben we een klein analoog naar digitaal conversiekastje dat de positie van een paar schuifregelaars omrekent naar digitale getallen. Het PoppeKastprogramma berekent op basis van die

The flipbook animations on the right side of this book were generated this way. The animations are programs that produce an image for a particular page. The movement is put into code.

ABCde7PRQ

( æ N æ N Ä`ê(û.û.

De ‘flipboek’ filmpjes aan de rechterkant van dit boek zijn op deze manier gemaakt. De animaties zijn programma’s die een plaatje voor elke pagina genereren. De beweging ligt vast in de code.

When It is a small step from design machines to interactive design, animation and games. Moving images consist of a series of still images with small changes. Sounds like a job for program, no? A design machine with a few parameters can produce alternatives for regular, still, two dimensional design. But connect one or more of its parameters to time (by making the parameter increase a certain factor for each frame) and it becomes an animation. Cycle through the frames fast enough and the image comes to life.

Ä ` æ > æ > à `ú,∂>¢2Ä`ê

Het is een kleine stap van ontwerpmachines naar interactieve vormgeving, animatie en spelletjes. Bewegende beelden bestaan uit series nietbewegende plaatjes, elk met kleine veranderingen. Dat klinkt als iets voor een programma, toch? Een ontwerpmachine met een paar parameters kan verschillende alternatieven voor een statisch ontwerp berekenen. Maar wanneer je een verbinding maakt tussen een of meer parameters en de tijd (verander een parameter een klein beetje voor elk beeld) en het wordt een animatie. Verwissel de plaatjes snel genoeg en het beeld komt tot leven.

.ñ.î*Ä`∫>∫>

Wªnneer

`ê(º>æ>í * Ä " ä * ö

9/29/00 16:03

`å.û.í & ö . à . Ä

Nypels2000Binnenwerk.xp

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 58

getallen de posities van de acteurs op het scherm. De stap van live-animatie naar spelletjes is klein: voeg een paar onafhankelijke karakters toe, een plot en wat wedstrijdelementen en het spel kan beginnen. Het kan geen kwaad rare dingen te bedenken. Bijvoorbeeld deze: stel je een computer voor met een kleine camera die de gezichtsuitdrukking van de lezer kan interpreteren. Typografie was altijd gericht op het toegankelijk maken van tekst. Maar stel je voor dat de computer precies weet welk woord of zelfs welke letter je aan het lezen bent, en daarop reageert. Dan kan de typografie zich aanpassen op de manier waarop het gelezen wordt. Het is duidelijk dat er dan veel mis kan gaan, maar het zou de typografie op zijn kop zetten.

58

It doesn’t hurt to think up weird stuff either. How about this one: imagine a computer with a small camera which reads the expression on the face of the user. Typography was always aimed at making a configuration of type which guides the reading eye around in the structure of the text. But if the computer can see which part of the text, or which letter you’re looking at it can respond to that. The typography can change according to the way it is read. It is obvious that a lot can go wrong – but it would turn typography upside down.

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 59

Filmoverzicht 1 TypoMan en Krokodil. De sympathieke sterren uit het digitale PoppeKast theater. Hier te zien in een kort verhaal over nieuwe media. TypoMan heeft zojuist een nieuwe televisie gekocht en nu is de afstandsbediening zoek. Deze scene toont de paniek die daarop volgt. 2 Hoofdstuk aanduiding: de hoofdstukken vliegen langs en komen langzaam tot rust in de achtergrond.

Movie listing 1 TypoMan and Crocodile. The likable stars from the PoppeKast digital theater. Here in a short story about new media. TypoMan just bought a new tv and now the remote is gone. This scene shows the panic that ensues.

ABCde6

ab ABCaiRWLM

opABC

HOE * HOW: STAMPS

HOE * HOW: MACHINE

W ANNEER * WHEN WANNEER * WHEN

HOE * HOW:

HOE * HOW: ADVERTISING

HOE * HOW: DOODLE HOE * HOW: FEDERAL HOE * HOW: ROBOTFONT

HOE * HOW: FLIPPER OW

2 Section indicator: the sections of the book fly by and settle somewhere in the background. 3 A letter being drawn by hand.

3 Een letter wordt met de hand getekend. 4 BitPull: de rek- en strekoefeningen, met handmatig ingrijpen! 5 Geanimeerde Flipper-tekst in FF Kosmik. De letters van een van de fonts zijn gekleurd om het Flipper proces te laten zien. 6 Vierkleurendruk Beowolfwillekleur. Vrijheid voor de vormen! 7 AdvertRough reageert op de cursor. De letters die het dichtst bij de pijl zijn worden het vetst. 8 Smalle letter tegen brede letter. Het vlak is verdeeld in twee stukken, elk stuk wordt gevuld met een LettErrorletter een breedte/hoogte verhouding die het beste past. Door het boek loopt de verdeling van links naar rechts, allerhande smalle en bredere letters zijn te zien.

4 BitPull: it bends! it stretches! Manipulation! 5 Animated and flippering text in FF Kosmik. Each font has a different color, the flippering process is illuminated. 6 Full color Beowolf randomizing. Freedom to the outlines! 7 AdvertRough responding to the cursor. Letters closest to the arrow become fat. 8 Narrow letter vs. wide letter. The box is divided in two sections, each section is filled with a LettError character which best fits in height/width ratio. The division moves from left to right through the book, so all sorts of narrow and wider characters are on display.

Ä ` æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN

Ä ` ê ( û . Ä ( ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í & ö à . Ä ` ê ( º > æ í * Ä " ä * ö . ñ î * Ä ` ∫ >

y g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fli bbertekst om eens even tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt t mee? Nog een klein beet

9 Vertigo LettError, to give the book a bit of perspective.

9 Vertigo LettError, om wat meer diepte aan dit boek te geven.

R

RO

TER LET 59

SOLD SEPERATELY: EXCITING AND DURABLE 2" REPEATER-TOWER. BATTERIES NOT INCLUDED.

Nypels2000Binnenwerk.xp 9/29/00 16:03

60

Page 60

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 61

ab

GHI ABCafbTYIJ

ABCdi6PRQ

HOE * HOW: STAMPS

HOE * HOW: MACHINE

WANNEER * WHEN TYPOMAN * CROCODILE WANNEER * WHEN

HOE *

HOE * HOW: ADVERTISING

HOE * HOW: DOODLE

HOE * HOW: FEDERAL

HOE * HOW: ROBOTFONT

HOE * HOW: FLIPPER

WARNING • CUTTING THIS PAGE MAY SERIOUSLY DAMAGE THE BOOK AS WELL AS DISCONTINUE READING OPTIONS ON THE OPPOSITE SIDE(S). USE ONLY AS DIRECTED. POPSICLE STICKS NOT INCLUDED. BANDWIDTH MAY VARY IN YOUR AREA.

Ä ` ê ( û. Ä ` æ > à ` ú , ∂ > ¢ 2Ä`ê(æN

Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä

`∫>

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann t t Fli bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt t mee? Nog een klein beet

R

RO

ER

TT

LE 61

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 62

Fonts 62

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:03

Page 63

Letters Letters zijn een soort typografische grondstoffen die verwerkt kunnen worden tot melkpakken, televisie titels en T-shirts. Het is spannend om te zien hoe de fonts gebruikt worden als ze eenmaal in de grote wereld aankomen. Een letterontwerper kan proberen aan te geven hoe een font gebruikt zou kunnen worden, maar uiteindelijk gaat iemand anders er mee aan de slag. Veel LettError-fonts zijn uitgegeven bij FontFont, de letter bibliotheek van FontShop International. Maar er worden ook letters in opdracht gemaakt. Een paar worden ook zelf verkocht. De LettError-letters hebben veel met elkaar te maken. Meestal komt de ene uit een ander voort, of maakt een programma geschreven voor een letter de volgende mogelijk. Een chronologisch overzicht zou niet een compleet beeld geven: concepten kunnen soms jaren ondergronds blijven en onverwachts naar voren komen. De volgende pagina’s laten op verschillende manieren de verbanden tussen de letters zien. De eerste als een metro kaart van verbindingen. Wat de verbanden precies zijn moet je raden – is het de techniek? de vorm? het idee?. De tweede kaart toont de meeste LettError letters gesorteerd, maar op een ongebruikelijke wijze. Elke letter heeft een bepaalde lengte en breedte. In dit geval is niet de zetbreedte van belang, maar de exacte afmetingen van de vorm. De kaart toont de letters gesorteerd op hun verhouding tussen lengte en breedte. Letters van hetzelfde font hebben dezelfde kleur.

Fonts Fonts are the raw material for typography: they can be used to make milk cartons, television titles and T-shirts. It is interesting to see how many different ways a font can be used once it is out in the big world. A type designer can try to show how a font should be used, but in the end someone else is going to work with it. Many LettError typefaces are published as FontFonts, FontShop International’s type library. Some typefaces are commissioned for corporate use and some are licensed by LettError directly. The LettError fonts are connected to each other in many ways. Often one design inspires the next, or some code written for one font makes another possible. A chronological overview wouldn’t accurately reflect the history of the designs: concepts can lie dormant for years and pop up unexpectedly. The next four pages show the relationships between the fonts in different ways. The first a subway map of connections. You have to guess what the links are all about. Is it the technology? the form or the idea? The second map shows most of the characters from LettError fonts sorted in an unusual way: from the narrowest and tallest to the widest and shortest. This height/width ratio is determined by the dimensions of the actual outline and doesn’t include margins. Letters from the same font have the same color.

ABCDI1 AB

HOE * HOW: MACHINE

WANNEER * WHEN

TYPOMAN ** CROCODILE LETTERS FONTS WANNEER * WHEN

E * HOW: DOODLE

HOE * HOW: HOE * HOW : ROBOTFONT

HOE * HOW: ADVERTISING

FEDERAL

* HOW: FLIPPER

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

g sauerstoffflaschen snuff ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fli bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt t mee? Nog een klein beet h l

LET

TER

63

OPghi

ABCaeiTYLM

HOE * HOW: STAMPS

RO

R

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 64

Schrijf EvB 1987 Studentwork at KABK Unpublished

FF Brokenscript JvR 1990 A fraktur FontFont

FF ErikRightHand EvB 1991 Digital handwriting FontFont

Niwida EvB 1992 Upside-down newsprint FUSE

FF Advert Rough JvR 1992 Variations on Advert Bold FontFont

Kwadraat EvB 1988 Student work at KABK Unpublished in this form

JustGothic JvR 1990 Textface Unpublished

FF Trixie EvB 1991 An old typewriter FontFont (page 36)

Formica EvB 1992 Based on Arrighi Unpublished

FF BeoSans JvR 1992 Another RandomFont FontFont

Rossum JvR 1990 Textface Unpublished This book’s text typeface.

FF JustLeftHand JvR 1991 Digital handwriting FontFont (page 37)

TypeWriter GX (Jam) EvB 1992 GX font for Apple MacOS

FF Schulschrift JvR 1992 School-handwriting with program FontFont

FF Beowolf JvR, EvB 1990 First RandomFont FontFont (page 38)

FF Advert JvR 1991 For headlines and text FontFont This book’s headline typeface

Flixel JvR 1992 Broken LED display FUSE font

FF Instant Types JvR 1992 Typographie trouvé FontFont (page 36)

Juniper JvR 1989 Textface Unpublished

Oreon EvB 1990 Hand-sketched roman Unpublished

Den vandaag Haag

64

Nypels2000Binnenwerk.xp

BitPull JvR, EvB 1992 Flexible pixels Unpublished (page 42)

9/29/00 16:04

Bodoni BleiFrei JvR, EvB 1993 Based on Bodoni lead type Unpublished (page 36)

Page 65

RoboFog Petr van Blokland, JvR, EvB 1995 A programmable font-tool based on Fontographer and Python. www.robofog.com

AB

ABCadehUZLM ABCDJ1prq ABC

TypoFace EvB 1998 Typoman PoppeKast Unpublished

HOE * HOW: STAMPS

WANNEER * WHEN

HOE * HOW: MACHINE

LETTERS * FONTS TYPOMAN * CROCODILE

LETTERKAART * TYPE MAP W: DOODLE

WANNEER * WHEN HOE * HOW: ADVERTISING

ROBOTFONT

HOE * HOW: FEDERAL

font 2 font 3

t1

1 fon

font

Flipper LettError 1992 Font Technology (page 40)

FF Kosmik EvB 1993 A Flipperfont FontFont (page 40)

WhatYouSee JvR, EvB 1994 Does not print what you see FUSE

Utrecht EvB 1995 Irma Boom/SHV Commissioned

FF Zapata EvB 1997 Wide Slabserif FontFont (page 36)

Critter EvB 1997 OnAir type for MTV LettError Type

Ä`æ> à` ú , ∂ > ¢ 2 Ä ` ê ( æ N Ä ` ê ( û . Ä ( ê û . é Ä ` å . û í * Ä æ > Ç " å . û í & ö . ê ( Ä ` ( û > æ † 8 0 ê ( æ N Ä ` å . û í & ö . à Ä ` ê ( º > æ í * Ä " ä * ö . ñ î * Ä`∫> à Ä`û.é

GAK JvR 1998 Corporate typeface Commissioned

y g sauerstoffflaschen snuf ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fli

Robot JvR, EvB 1998 Robot Filters Rule Unpublished (page 44)

bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt to mee? Nog een klein beet i h l

FED FED FED FF Trixie Cyrillic EvB 1993 Another typewriter FontFont

Doormat EvB 1995 Headline face for MediaMatic Commissioned

Doodle EvB 1997 MTV Grafitti Unpublished (page 48)

Federal EvB 2000 Engraved and ornamented LettError Type (page 46)

LET

TER

65

ROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Allsorts Advert-Black Advert-Bold Advert-Light Advert-Regular AdvertRough-Five AdvertRough-Four AdvertRough-One AdvertRough-Three AdvertRough-Two Beowolf-SqueakyClean Confidential Erikrighthand Justlefthand Federal-Regular Flightcase Karton Kosmik-BoldOne Kosmik-Glyphs Kosmik-PlainOne LTRCritter-Bold LTRCritter-Plain Python-DotOrg Rossum-Book Rossum-Italic StampGothic Trixie-Light Trixie-Plain Typoface-Regular Zapata-Black Zapata-Bold Zapata-Light Zapata-Medium Zapata-Regular

66

Page 66

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 67

ABCabeSX

def

ab

HOE * HOW: STAMPS

PRQABCDK2

WANNEER * WHEN HOE * HOW: MACHINE

LETTERS * FONTS

TYPOMAN * CROCODILE

LETTERKAART * TYPE MAP WANNEER * WHEN FEDERAL

HOE * HOW: ADVERTISING

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

g sauerstoffflaschen snuf ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fl bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt to mee? Nog een klein beetj i h l

LETTE 67

RROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 68

ABOUT 68

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 69

Over dit boek Een boek maken over typografie, programmeren, en ontwerpen mag natuurlijk niet met oude versleten gereedschappen. Voor de gelegenheid ontwikkelde LettError een machine die het hele boek genereert. Van de plaatjes, de kleuren en de typografie tot de kleurseparaties en de fonts. Een heleboel werk, maar uiteindelijk kan het systeem andere dingen dan gewone lay-outsoftware: het is een stuk flexibeler, kan heel erg veel zelf doen en helpt diverse dingen consistent te houden waar nodig. De boekmachine is ontwikkeld in Python, een object-geörienteerde programmeertaal (ontwikkeld door Guido van Rossum, de broer van Just). De machine bestaat uit een groot aantal scripts (kleine programma’s). Sommige van de scripts genereren de plaatjes, andere verzamelen kopij en passen de zetinstructies toe. Weer andere scripts zorgen voor de animaties in de kantlijn, of de geheime afbeelding aan de linkerkant van het boek. Grote gedeeltes van de machine kunnen opnieuw gebruikt worden voor volgende projecten.

About this book It would have been a shame to make this book – where we’ve presented our ideas about typography, programming and design – using old, established tools. So we didn’t. For this occasion LettError developed a machine that generated the entire book, including images, colors, typography, color separations and fonts. A lot of work, but in the end this machine can do more than a regular layout program: it is more flexible, it takes care of many things all by itself and it helps to maintain consistency. The book machine was written in Python, an object oriented programming language developed by Guido van Rossum (Just’s brother). The machine is built from a large number of small programs (scripts). Some of the scripts generate the images, others gather the text and apply the typesetting instructions. Then there are more scripts to manage the flipbook animations and the secret image on the left side of the book, track the words marked for the index, number pages, etcetera. Large parts of the machine are generic and can be used for other projects.

Sommige van deze scripts gebruiken toevalsfactoren. Het boek in zijn huidige staat is er dan ook maar één van een heleboel die bestaan hebben of zouden kunnen bestaan. Andere illustraties, andere kleuren, soms zelfs andere teksten. Alle variatie vond natuurlijk plaats binnen ontworpen grenzen. Op een bepaald moment was het tijd om naar de drukker te gaan en moest de laatste versie gemaakt worden.

Some of the scripts use random factors. The book in its current state is therefore one of many that existed before or could have existed. Books with different illustrations, other colors, or even occasionally different text. All variation was of course within specific boundaries. When it was necessary to wrap it up and take it to the printer, the last version was generated.

De grote collectie bestanden: data –

The large volume of files, text, pro-

69

ABCabhcUZ

jkl

AB

HOE * HOW: STAMPS

WANNEER * WHEN

prqABCdg7PRQ

LETTERS * FONTS

HOE * HOW: MACH

TYPOMAN * CROCODILE

OVER DIT BOEK * ABOUT THIS BOOK LETTERKAART * TYPE MAP WANNEER * WHEN HOE * HOW: ADVERTISING

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

g sauerstoffflaschen snuf ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fli bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt to mee? Nog een klein beetj i h l

LETTERROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 70

zoals kopij en illustraties – en programma code zorgen voor speciale problemen. LettError heeft niet één maar twee adressen en meerdere machines: het was cruciaal dat we op beide locaties konden werken en dat overal altijd de actuele versies van alle bestanden beschikbaar waren. Om dit zo glad mogelijk te laten verlopen hebben we een gereedschap uit de programmeurs-wereld gebruikt: ‘Concurrent Versions System’, of kortweg CVS. Via internet maken de verschillende LettError computers verbinding met een CVS-server, die alle informatie bewaart, up-to-date houdt en bovendien per bestand de geschiedenis vastlegt. Wijzigingen op de ene machine worden dan via de server ook toegepast op de andere. Een digitale samenwerking, met dank aan Buro Petr van Blokland + Claudia Mens waar we de server mogen gebruiken. Bij elke aanpassing van de informatie wordt door CVS een klein logboekberichtje per email verstuurd aan beide ontwerpers. Een overzicht van deze berichten geeft in feite de ontwikkeling van het project weer. Voor de treinspotters: de volledige tekst van deze berichten staat op de binnenkant van de omslag.

70

gram code and illustrations causes some special problems. LettError does not have one but two addresses and multiple machines: it was important that we could work at both locations and always have access to up-todate versions of all files. To make this work as smoothly as possible we used a tool from the programmer’s world: ‘Concurrent Versions System’ or CVS. The computers make a connection over internet to the CVS server which contains all the information. The server also keeps a history of all changes to each document. Changes on one machine are distributed to the other machines via the CVS server. Digital cooperation made possible by Buro Petr van Blokland + Claudia Mens whose servers we were allowed to use. With each modification to any of the files CVS sends a small log message to the subscribers. A collection of these messages represents the development of the entire project. For the train spotters: the complete text is printed on the inside of the cover.

Nypels2000Binnenwerk.xp

9/29/00 16:04

Page 71

Index advertenties: 55 advertising: 55 AdvertRough: 15, 59 animatie: 57 animation: 57 Beowolf: 14, 15, 16, 39, 59 Beowulf: 39 bitmap: 45 bitmaps: 43 BitPull: 15, 43, 59 BitPuller: 43 Erik van Blokland: 5 Petr van Blokland: 70 Boxfiller: 53 remote control: 45 Crocodile: 11, 57, 59 CVS: 70 Dutchmen: 13 Dynamoe: 14 ErikRightHand: 14 Federal: 6, 11, 47 Filibuster: 55 filter: 45 flipbook: 57 Flipper: 59 FlipperFonts: 41 FontFont: 14, 63 FontShop: 14 Frieze: 39 gereedschap: 22 gereedschapshorizon: 24 graffiti: 49 hacker: 16 handwriting: 14 Albert Heijn: 16 Jonathan Hoefler: 55 FontShop International: 63 internet: 8, 9, 17, 70 Just: 10 JustLeftHand: 14 KABK: 13 Karton: 15 Emily King: 39 Kosmik: 15

Krokodil: 57, 59 lay-outmachine: 17 LeTTeReRRoR: 10 LettError: 6, 7, 8, 9, 10, 11, 16, 21, 39, 69, 70 Letterror: 5 layout machine: 17 Marshall McLuhan: 22 MetaDesign: 13 MTV: 15 Gerrit Noordzij: 15, 16, 21 Charles Nypels: 6, 7 Parameters: 37 pixels: 43, 45 PoppeKast: 57, 59 PostScript: 39 postzegelautomaat: 51 Postzegels: 51 Python: 26, 69 Times New Random: 39 RandomFonts: 41 RoboFog: 47 RobotFonts: 45 Guido van Rossum: 26, 69 Just van Rossum: 5 Paul Schuitema: 7 Erik Spiekermann: 13, 39 StampGothic: 14, 15 Stamps: 51 technology: 16 toolhorizon: 24 Trixie: 14, 15 old typewriter: 14 typografie: 13, 21 typography: 21 TypoMan: 11, 18, 57, 59 vakkenvuller: 53 Vertigo: 59 letter virus: 16 Hendrik Nicolaas Werkman: 7 www.LettError.com: 16 zegels: 51 Piet Zwart: 7 ‘Filibuster’: 55

71

The End AB ABCacUZLN opJKLOP ABCdj6PRQ WANNEER * WHEN

LETTERS * FONTS HOE * H

TYPOMAN * CROCODILE

OVER DIT BOEK * ABOUT THIS BOOK LETTERKAART * TYPE MAP WANNEER * WHEN

HOE * HOW: ADVERTISING

Ä`æ> à`ú,∂>¢2Ä`ê(æN Ä`ê(û. Ä(ê û.é Ä`å.û í*Ä æ> Ç"å.û í&ö.à Ä`û.é ê( Ä` (û>æ †8 0ê(æN Ä`å.û í&ö.à Ä`ê(º>æ í*Ä"ä*ö.ñ î*Ä`∫>

y g sauerstoffflaschen snuf ATUU!! …≥ IIIEEE!! KLABA perende jazzzangers [Ann Fli bbertekst om eens even e tje met kiktijp te spelen. arja, wat dan. Ach, valt to mee? Nog een klein beetj i h t l

LETTERROR

Nypels2000Binnenwerk.xp

Letters/Typefaces: FF Beowolf FF AdvertRough FF Advert FF Zapata FF Trixie FF Kosmik FF Justlefthand FF Erikrighthand FF Confidential FF StampGothic FF Flightcase FF Karton FF Dynamoe LTR Rossum LTR Typoface LTR Federal LTR City LTR Television LTR TypoMan-Face LTR Krokodil-Monster Verder/Further reading www.letterror.com www.robofog.com www.filibuster.org www.python.org www.petr.com www.fontfont.com

9/29/00 16:04

Page 72

Colofon 49ste goodwill uitgave van: 49th goodwill publication of: Drukkerij Rosbeek bv Postbus 22102 6360 AC Nuth T +31 (0)45 524 3535 F +31 (0)45 524 1303 W www.rosbeek.nl ISBN 90-73367-23-9 Redactie/Editing: Els Kuijpers, Jan van Eyck Akademie Auteurs/Authors: Dawn Barrett, Erik van Blokland, Max Bruinsma, Gerard Hadders, Jan Middendorp, Just van Rossum, Pierre di Sciullo, Ineke Schwartz, Teal Triggs Concept, ontwerp, prepress/Concept, design, prepress: LettError Vertaling/Translation: Bookmakers, Nijmegen; Peter Mason, Amsterdam; Erik van Blokland, LettError Productie/Production: Jo Frenken, Els Kuijpers, Jan van Eyck Akademie Drukwerk/Printing: Drukkerij Rosbeek bv Oplage/Edition: 2100

Overzichten van gebruikte machines en programmatuur verouderen snel. Daarom een gedetailleerde lijst zodat het maar snel achterhaald is. Overviews of hardware and software always become dated very quickly. Therefore a very detailed list to expediate obsolecense. MacOS 8.1-9.0.4, Red Hat Linux 6.0, Python 1.5.2, (Mac)CVS, RoboFog 163, MacPython IDE, Claris Emailer, Eudora, Adobe: Acrobat Distiller & Reader 4.0, Illustrator 6.01-8.0, ATM Deluxe 4.04.5.2, Quark Xpress 3.31 US (nonPPC), BBEdit 4.0-5.1 Apple Macintosh: G3 Blue & White, G3 Powerbook, G3 Gray, Apple Laserwriter Pro 630, Personal LaserWriter NT, Epson Stylus Color 760 LettError bedankt/LettError thanks: Dawn Barrett, Petr van Blokland, Cathérine Dal, Andrea Fuchs, René de Haan, Jan Middendorp, Elizabeth Pick, Amy Ramsey, Guido van Rossum © 2000, auteurs en/authors and Charles Nypels Stichting/Foundation

De Charles Nypels Stichting, in 1985 opgericht door William PARS Graatsma, is verbonden met de Jan van Eyck Akademie, post-academische werkplaats op het gebied van beeldende kunst, ontwerpen en theorie, in Maastricht. De Charles Nypels prijs, die wordt uitgegeven door de stichting, is een oevreprijs.

The Charles Nypels Foundation, founded by William PARS Graatsma in 1985, is connected with the Jan van Eyck Akademie in Maastricht, Netherlands, a post graduate centre for fine art, design and theory. The Charles Nypels Award, which is issued by the foundation, is an oevre award.


LettError