Issuu on Google+

VORM VOLGT

HET KLIMAAT

Curaçao VERHALEND ONTWERPEN

JUNI 2012

“Ontwerpen op Curaçao is ontwerpen op een spel van licht en schaduw, gemanipuleerd door het gebruik van kleuren.” ontwerp:

CREATIVITEIT VERSUS

TRADITIE

2

| NOS Hospital NOBO Curaรงao

NOS Hospital NOBO Curaçao Curaçao. Hard zonlicht, scherpe schaduwen, zinderend asfalt. Altijd warm, altijd wind. Verkoelende passaatwind. Lucht en zee. Onnoemelijk veel schakeringen blauw. Kleurrijke huizen, werelderfgoed, tot stand gebracht door inventieve, natuurlijk begaafde mensen. Landschap en gebouw vloeien via terrassen en patio’s in elkaar over, creëren plekken in de wind en in de schaduw. Koele plekken voor ontmoetingen, gesprekken, bespiegelingen. Impulsief, informeel en spontaan. Al eeuwenlang bouwt de Curaçaoënaar op het klimaat. Hij weet hoe het werkt. Naar het waarom vraagt hij niet. Maar de zelfgegraven putten, de eigenhandig aangebrachte leidingen en opgetrokken windmolens, en de zorgvuldig uitgekozen boom, zijn nauwkeurig gesitueerd en functioneren optimaal. Aansprekende, formele gebouwen worden gerealiseerd door architecten van naam, die voortborduren op de traditie. Rietveld, Smit en Bakker. Ze maken gebruik van de verkoelende passaatwind door gevelopeningen en doordachte plattegronden, creëren schaduw met grote dakoverstekken, luifels en open galerijen, realiseren natuurlijke, onopvallende overgangen tussen binnen en buiten. Als na de hoogtijdagen van die architectuur – de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw – de techniek zijn intrede doet, worden oude principes ‘vergeten’ en vervreemden de gebouwen van de aard van de Curaçaoënaar. Airconditioning blijkt bovendien een dure energieslurper, lang niet altijd betrouwbaar en minder aangenaam dan de natuurlijke koeling van de traditionele bouw. Voor de bouw van een nieuw ziekenhuis moeten we daarom terug naar de traditie, naar de cultuur en de historie van de Curaçaoënaars. Naar architectuur geleid door de fysica van de natuur. Terug naar de vraag van het waarom. Design by deduction. Alleen zo realiseren we Nos Hospital Nobo dat ook werkelijk “di nos” (van ons) is. Curaçao kent een turbulente historie, met verschillende bevolkingsgroepen, maar het ziekenhuis moet er voor iedereen zijn. Een herkenbare omgeving die geruststelt en bijdraagt aan de genezing. Met de ontmoetingsplaats centraal.

NOS Hospital NOBO Curaçao |

3

Arkitektura krioyo Binnen de relatief kleine bevolking ‘kent iedereen iedereen’. Ontmoetingen worden niet gearrangeerd via afspraken – zeker niet op lange termijn – maar vinden veelal spontaan plaats. Op straat, in de schaduw. Daar komt men elkaar tegen. Daar wordt alles besproken wat van belang is. Vertegenwoordigende instanties of organen zijn er nauwelijks. De bevolking is een collectief, bestaande uit individualisten. All Chiefs no Indians, veroordeeld tot elkaar.

4

| NOS Hospital NOBO Curaçao

“De boeiende historie van het ontwerpen op Curaçao, geleid door de fysica van de natuur, levert kostbare handvatten voor de bouw van een nieuw ziekenhuis.”

beeld boven Moeder en kind afdeling beeld links Ontmoeten in de schaduw beeld onder Een kind in het ziekenhuis Een gebouw dat nos is, moet daarbij aansluiten. Ruimte bieden voor spontane, informele ontmoetingen. De gezondheidszorg, een gesloten bolwerk, lijkt echter met die kenmerken van de samenleving op gespannen voet te staan. De verhouding arts-patiënt is vergelijkbaar met de Nederlandse verhoudingen in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw: nauwelijks geëmancipeerd, de patiënt is geen klant, artsen hebben een hoge status en – vooral – ieder hun eigen toko. Samenwerking is geen vanzelfsprekendheid. Ook hier geldt het adagium: All chiefs no Indians. Want de arts is en blijft eveneens Curaçaoënaar. Maar door de techniek is hij teruggedrongen in technische ruimtes, waar hij de patiënt onderzoekt en behandelt, losgeraakt van de leefwereld van de Curaçaoënaar. De drang naar efficiëntie in dat technische instituut, waar de medische apparatuur voorop staat, heeft bovendien geleid tot een gebouwstructuur die niet eigen is aan de

Ontmoetingen faciliteren. Tussen artsen, tussen arts en

Curaçaose traditie, die ontmoetingen niet faciliteert. Een

patiënt, tussen patiënt en familie. Het ontwerp voor een

ziekenhuis dat nos is, zal daarom een nieuwe structuur

nieuw ziekenhuis moet antwoord geven op de vraag hoe

moeten krijgen. Een structuur die samenwerking

je heel veel sferen kunt combineren, zodat iedereen wel

bevordert, multidisciplinair en met andere instellingen.

een plekje vindt waar hij of zij zich fijn voelt, familie kan

Een structuur die de belangen van de patiënt en de

ontmoeten, dagelijkse zaken bespreken. En dat doet de

artsen op gelijke voet stelt. Een gebouw dat respect

Curaçaoënaar in de schaduw van een gebouw of boom,

voor de patiënt toont. Het nieuwe ziekenhuis – nos

waar de wind doorheen waait. Beschut tegen de zon. Ver

hospital – zal een voortzetting van de samenleving zijn.

van het zinderend asfalt dat warmte uitstraalt. NOS Hospital NOBO Curaçao |

5

ruimte bereikt. Die tussenruimte, de (semi)buitenruimte is van groot belang. Een dak en verkoelend wind zijn daar de essentiële ingrediënten. We creëren herkenbare ruimtes waarin mensen die in een toestand van afhankelijkheid verkeren niet overweldigd worden maar zich ‘thuis’ voelen. Zorg is een deel van het leven. Ook in het ziekenhuis faciliteren we ontmoetingen en maken daarvoor de keuze maatschappelijke, figuurlijke en ruimtelijke verbindingen niet via de kortste weg, maar via de fijnste weg te realiseren. Dat resulteert in een meanderende structuur, schaduwrijk, met het ziekenhuis als centraal uitgangspunt en de omgeving als een belangrijk Curaçao kent traditioneel

kleinschalig dorp waar je mensen

gegeven. We sluiten aan op wat er

weinig gestapelde woon- en

op straat tegenkomt. Waar we ook

al is. Winkels, terrassen, openbaar

werkgebouwen. Laat staan echte

ruimte voor bezoek faciliteren, zoals

vervoer. Faciliteiten in de omgeving

hoogbouw. Het leven speelt zich af

de Curaçaoënaar dat gewoon is.

waar (ook) het bezoek gebruik

op de begane grond, waar binnen

Soms groot, soms klein, maar altijd

van gemaakt. Het terras aan de

en buiten op natuurlijke wijze in

informeel. Elke verdieping geeft

oostzijde van het gebouw is niet

elkaar overvloeien. Dat is ook het

door de aanwezigheid van grote

alleen een informele entreezone,

uitgangspunt bij het ontwerp voor

dakterrassen het gevoel op de

maar functioneert ook als een

nos hospital. We maken daarom

begane grond te staan, waar je via

pariba di kas, de traditionele plek

geen imposant gebouw, maar

een patio, een enkele treetje, van

waar de wind vol op de gevel wordt

kiezen voor het concept van een

een ruimte via een ruimte een nieuwe

opgevangen.

Beeld boven Typisch Curaçaose gallerij

beeld onder Huis ontworpen door Ben Smit

6

| NOS Hospital NOBO Curaçao

Saliña schotte

gatwe

emanci

g zuid

patiebo

ulevard

De Curaçaose traditie van ontwerpen

hebben de klimatologische bouw

binnen en buiten. Maar die ook

beeld boven

en bouwen kent een rijke schakering

als uitgangspunt gemeen. Bouwen

zorgen voor beschaduwing, en een

Mogelijke

aan inzichten en ervaringen die

op de wind, met langwerpige

scherp omkaderd uitzicht op de

uitbreiding

niet genoeg gewaardeerd en

plattegronden die de wind dwars

omgeving bieden. Even traditioneel

NHN met extra

geraadpleegd kunnen worden. Zowel

het gebouw voeren, de langsgevels

zijn de grote dakoverstekken

kamers en of

het concept van het traditionele

op de wind om een koele plek te

en luifels die schaduw creëren,

laboratoria- en

landhuis als de architectuur van

creëren. Arcades – die ook in de

beschutte patio’s en vervlechting

behandelruim-

het Braziliaans modernisme, dat

stadshuizen zijn te vinden – als

van binnen- en buitenruimtes, die

ten

fraaie en functionele gebouwen

windbuffer, als gangen aan de

we zowel bij privéhuizen als bij

op Curaçao heeft voortgebracht,

buitengevel, de overgang tussen

architectengebouwen aantreffen.

beeld onder Impressie van het ontwerpproces

NOS Hospital NOBO Curaçao |

7

“Ontwerpen op Curaçao is ontwerpen op een spel van licht en schaduw,

en het motiveren van de

opvang van het regenwater, ook een

bouwvakkers maakte hij veel gebruik

belangrijk onderdeel bij de bouw van

van lokale materialen. Staal, beton,

de traditionele landhuizen, ontwierp

hout, natuursteen en koraalsteen.

hij het dak als een grote regengoot.

DOW Architecten, die met open

Want regenwater is kostbaar.

bebouwing verrassende schakels

gemanipuleerd door het

tussen binnen- en buitenruimtes

De boeiende historie van het

wisten te creëren, maakten om die

ontwerpen op Curaçao, geleid

gebruik van kleuren.”

reden eveneens veel gebruik van

door de fysica van de natuur,

lokale materialen.

levert kostbare handvatten voor de bouw van een nieuw ziekenhuis.

Inspirerende Nederlandse architecten

Handvatten die zorgvuldig

als C.M. Bakker, Ben Smit en de van

onderzocht zijn op hun bruikbaarheid

Ben Smit, die het Braziliaans

oorsprong uit Curacao afkomstige

én op hun waarde om voor alle

modernisme als vertrekpunt nam,

architect Carlos Weeber bouwden

Curaçaoënaars herkenbaarheid en

liet zich inspireren door de brise

op Curacao en gaven extra kleur en

een gevoel van thuis te creëren.

soleil-studie van Le Corbusier

betekenis aan de architectuurtraditie.

Door steeds weer op zoek te gaan

(het scheppen van schaduw

Regelbare shuters in plaats

naar het waarom. Door bouwen

en ventilatie en het gebruik van

van gesloten wanden, kleine

op de wind aan te laten sluiten

verticale scheidingswanden) en

gevelopeningen op de windkant,

op de wijze waarop we met een

door Braziliaanse architecten als

optimale plattegronden en

ziekenhuisgebouw omgaan.

Oscar Niemeijer en Luca Castor. In

positionering op de wind, dienen de

Curaçao heeft een interessante

zijn ontwerpen paste hij L-vormige

ventilatie en het creëren van koelte.

geschiedenis in het gebruik van

plattegronden toe, op de wind, ter

Rietveld maakte ook zeer effectief

kleuren. Vanwege de verblinding

bevordering van een aangename

gebruik van louvrewanden, eveneens

door de op de witte huizen

dwarsventilatie. Smit had daarnaast

toegepast door DOW architecten

reflecterende zon, is in een ver

ook oog voor het lokale gevoel. Ter

en Smit, voor schaduwwerking en

verleden verordonneerd dat de

stimulering van de werkgelegenheid

om de wind te richten. Voor de

huizen gekleurd moesten worden.

beeld onder Conceptuele uitgangspun-

Dubbele gevel

Healing garden

ten

Ontmoeten in de schaduw Kleurrijk

‘Cooling by wind’

Brise soleil 8

| NOS Hospital NOBO Curaçao

Wit mocht niet meer op grote

speelde vooral met verschillen in

vlakken toegepast worden, maar

kleurintensiteiten.

beeld boven Referentie Brise Soleil Le Corbusier

uitsluitend nog ter verfraaiing in randen of als bies, als decoratief

Ontwerpen op Curaçao is ontwerpen

accent. Dat heeft geleid tot een

op een spel van licht en schaduw,

kleurrijke bebouwing, talloze malen

gemanipuleerd door het gebruik

gefotografeerd en over de hele

van kleuren. Hard licht, scherpe

wereld gekend en bewonderd.

schaduwen en kleuroverstraling op

Welstandseisen zijn er niet. Elke

lichtere kleuren zijn de elementen

Curaçaoënaar koos zijn eigen kleur.

voor dat spel. Zo kunnen we

Kleuren die uitdrukking geven aan

kleuren gebruiken als codering,

emoties. Maar ook kleuren die de

om oriëntatie te geven, om

verbondenheid met hun Curaçao

bouwvolumes los van elkaar te

tonen: aardegeel, groen, donkerrood

halen, om tafereelverschuivingen te

en oud roze zijn nauw gekoppeld

accentueren, diepte te ontwerpen en

aan de Curaçaose belevingswaarde.

een kleine schaal te benadrukken.

Het Braziliaans modernisme

“Pas de techniek aan je idee aan, niet je idee aan de techniek.” NOS Hospital NOBO Curaçao |

9

NOS Hospital Nobo di nos è ta

“Er is geen traditie zonder vernieuwende creativiteit en er is geen creativiteit die niet komt voortkomt uit traditie”

12 | NOS Hospital NOBO Curaçao

(Carlos Fuentes)

Architectonisch Concept We passen het gebouw aan aan de samenleving, aan de omgeving en aan het klimaat. Door de essentie van het verleden, zonder mechanische apparatuur, weer in herinnering te roepen en die oude kennis in een nieuw concept toe te passen, willen we het Hospital Nobo nadrukkelijk een meerwaarde geven.

beeld boven Ingang Nos Hospital Nobo beeld links Situatie van het ziekenhuis op Scatda Island

Nos Hospital Nobo is opgezet als een groot dorp rond

creëren we een natuurlijk afscheiding tussen en een

een plein – de centrale patio. Daaromheen de verschil-

informele vervlechting van binnen- en buitenruimtes. De

lende bouwdelen. We maken daartussen meanderende

wachtruimte nabij de entree krijgt een palmendak. Die

verbindingen, die behalve natuurlijke verbindingsroutes

centrale patio is één grote, informele ontmoetingsruimte.

ook vanzelfsprekende, informele ontmoetingsruimtes

In de schaduw, gekoeld en geventileerd door de wind, die

opleveren. De loopbruggen krijgen een groene uitstraling

samen met de healing gardens de luchtvochtigheid naar

door Ivy’s (‘geluksplanten’) als hangplanten. Ze zijn een

een acceptabel niveau brengt en de traditionele zieken-

onderdeel van de Curaçaose vertaling van het principe

huisgeur (en daarmee het ziekenhuisgevoel) op afstand

van de healing gardens. Een gedeelte van de centrale

houdt. Bij het toepassen van het principe van healing

patio wordt gebruikt voor het doorzetten van de tuin,

gardens maken we dankbaar gebruik van ‘nos’ noord-

met zowel bloemrijk als vruchtdragend groen. Daarmee

oostpassaat. NOS Hospital NOBO Curaçao |

13

Lokale materialen

Lokale arbeidskrachten Bewustzijn Beeld boven Lokale invloeden

LOKALe middelen

educatie

Het ziekenhuis is ontworpen rond

zich aan de noordkant. Vanwege

deze centrale, beschutte patio: als

wind en klimaat. Maar ook vanwege

oriëntatie, als referentie naar de

de oriëntatie op het water, de fraaie

plattegronden van de stadshuizen. In

havengebouwen en de mangrove-

feite is er sprake van drie gestapelde

zone. De zogeheten hotfloor bevindt

stadshuisplattegronden, roterend

zich aan de, qua uitzicht, ‘minder

rond de patio vanwaar de wind vrij

interessante’ zijde.

het gebouw in en uitwaait en warmte meeneemt. In de patio en op de

De drie verschillende bouwdelen –

dakterrassen halen we het land-

logiesgebouwen, hotfloor en centrale

schap naar binnen om, zoals in de

patio - hebben elk eigen, kenmer-

traditionele patio, het binnen- en bui-

kende gevels. Gebaseerd op de

tengevoel met elkaar te verbinden.

functie van het gebouw en afgeleid van verschillende traditionele princi-

“Grote overstekken en filtrerende brise soleil-gevels vormen een moderne

We bouwen op de wind. Langwerpi-

pes. Met kleuren zorgen we ervoor

ge plattegronden met de lange zijde

dat er geen overweldigende wanden

op de wind. Grote overstekken en

ontstaan, maar dat bouwvolumes los

filtrerende brise soleil-gevels vormen

van elkaar raken, dat diepte en con-

een moderne vertaling van de galerij

trast ontstaat. Ook tussen de bouw-

die het uitzicht kadert, windsnelheid

volumes en de healing gardens.

en volume regelt, en aangename

vertaling van de galerij

schaduwen werpt. Grote glasvlakken

De U-vormige bouwdelen (A t/m D)

zorgen voor een maximale binding

omvatten onder meer de logiesge-

die het uitzicht kadert,

tussen binnen en buiten. Gangen

bouwen, dagbehandeling, ruimtes

aan de buitengevel versterken het

voor patiënten en familieleden, en

galerij-effect en creëren extra kansen

kantoorwerkplekken. Voor deze

om het energieverbruik te reduceren.

bouwvolumes is gekozen voor de

windsnelheid en volume

‘landhuisgevel’, met louvres en

regelt, en aangename

De keuze voor de ligging van speci-

dakranden in de traditie van het

fieke ruimtes in het gebouw is geba-

Braziliaans modernisme. De in

schaduwen werpt.”

seerd op de oriëntatie op de omge-

kleur uitgevoerde gevels, zijn aan

ving. De logiesgebouwen bevinden

de onderrand voorzien van louvres,

14 | NOS Hospital NOBO Curaçao

beeld boven Gevel bouwblok H

Curaçaose gevoel is hier gevangen in gesloten gevels met een blokstructuur. Door het afwisselend naar voren en naar binnen plaatsen van de blokken, ontstaat een vlecht-

Beeld onder Parkeren onder de bomen als uitbreiding van de healing garden

werk van stenen dat verwijst naar de het filigraan van fijngevlochten goudwerk. Dit beeld wordt versterkt door gebruik te maken van twee kleuren, wit voor de terugliggende blokken en lichtgeel voor de opliggende, wat de dieptewerking van het vlechtwerk accentueert en de zodat de kleur de ruimte overstraalt.

de oriëntatie en herkenbaarheid. We

gevel een bijzondere uitstraling geeft.

Het galerij-principe zorgt voor een

experimenteren met de gedacht om

Het stippenpatroon dat zo ontstaat

tussenzone voor schaduw op de

de brise soleil in twee kleuren uit

refereert aan de stippenpatroon dat

wind. De gevels hierachter hebben

te voeren, met de eerste gevel wit,

in Curaçao gebruikt werd in (keukens

‘openingen’ van vloer tot plafond,

om de warmte te reflecteren, en de

van) land- en stadshuizen om de

wat het beeld van buiten naar bin-

tweede gevel donker, om de warmte

vliegen te desoriënteren. Het zonlicht

nen en de binding met de begane

vast te houden. Mogelijk kunnen we

op de opliggende stenen zorgt voor

grond versterkt. De brise soleil is

daarmee een ventilatiestroom op

een schaduwwerking, waardoor de

evenals de betonbanden decoratief

gang brengen die zorgt voor afvoer

gevel een wisselend aanzien krijgt.

en accentuerend wit. Een Flagstone-

van warmte, en koeling bevordert.

Openingen in de vlechtwerkgevels

motief in de betonbanden refereert

– bepaald door de functies die er

eveneens aan het Braziliaans moder-

Het grootste bouwvolume (H) omvat

achter zitten – volgen het specifieke

nisme. Van de tweede gevel variëren

de hotfloor, met technische ruimtes,

ritme van de Curaçaose muziek. Het

de dichte vlakken per bouwvolume

de emergency room en behandel-

geheel doet frivool en rijk aan, mede

in kleur en intensiteit. Dat geeft een

en medisch-technische afdelingen

door de menging van moderne en

gedifferentieerd beeld en versterkt

als radiotherapie en bestraling. Het

lokale materialen.

NOS Hospital NOBO Curaçao |

15

beeld boven Axonometrie van de patientenkamer beeld onder Centrale patio

en met de mogelijkheid om zonnepanelen te integreren. Aan de gardens. Het wisselend verticale pa-

binnenzijde is het dak bekleed met

troon van de ramen in de patiogevels

akoestisch materiaal en gekleurd.

De gevels van de patio vervloeien

verwijst eveneens naar Curaçaose

Daglichtopeningen aan de zijkanten

met het geheel, als de kleuren van

ritmes. De gesloten deuren in de

en aan de bovenzijde zorgen voor

de lucht en de zee die het eiland

patiogevels (verticale rechthoekige

scherpe, fraaie schaduwpatronen

omringen. Voor de patio kiezen we

stroken, bekleed met akoestisch

en voldoende daglicht. Het geheel

voor lichte blauwtinten (lucht en zee)

materiaal) zijn ingekaderd in hori-

straalt Curaçaose emotie uit, vanuit

die elkaar versterken, maar een een

zontale banden. Deuren en banden

het principe decoration without or-

natuurlijke, aangename en fraaie

zijn gekleurd en dragen zo bij aan

namentation. Rust en geruststelling,

achtergrond zijn voor de groene

de patiobeleving. De patio heeft een

licht en verkoeling, staan voorop in

planten, het decor voor de healing

sheddak, geïsoleerd, wit-reflecterend

deze grote centrale patio.

16 | NOS Hospital NOBO Curaçao

Beeld boven Sfeerbeeld patientenkamer beeld onder Artsen bijeenkomst

Het dak beschouwen we overal als

bij aan duurzame energieopwek-

ingericht als daktuin, waar met lokale

vijfde gevel. Het ‘echte’ dak wordt

king, wat ook kosten besparend

flora weer het thema van de healing

uitgevoerd in witte eenlaagse kunst-

werkt. Windmolens zijn, ondanks de

gardens wordt opgepakt.

stof dakbedekking (TPO), dat het

altijd aanwezige wind geen optie. Ze

Nos Hospital Nobo is geen geïso-

zonlicht weerkaatst en geen warmte

veroorzaken, scherpe, dynamische

leerd gebouw. Het moet aansluiten

vasthoudt. Een tweede dak, daarbo-

schaduwen die in de patiënten ir-

op en kansen bieden aan de om-

ven, zal op verschillende bouwdelen

ritante bewegingen opleveren en een

geving. De Annabaai was oor-

gebruikt worden voor de toepassing

onrustige sfeer. Een van de daken

spronkelijk een mangrovezone, met

van zonnepanelen. Ze beschaduwen

zal dienst doen als helikopterplat-

schelpdieren, vissen en vogels die er

het witte dak (dakisolatie) en dragen

form. Lagergelegen daken worden

broednesten hadden. Een broed-

“Openingen in de vlechtwerkgevels – bepaald door de functies die er achter zitten – volgen het specifieke ritme van de Curaçaose muziek.” NOS Hospital NOBO Curaçao |

17

beeld boven Plattegrond Begane Grond

plaats van talloze Curaçaose dier-

de Annabaai en de vele regen, een

We bouwen niet alleen een zie-

soorten, een deel van de identiteit

enorme wateroverlast. Gevaarlijke

kenhuis. We bouwen Nos Hospital

van Curaçao, maar zeker ook van

situaties die de bevolking niet kon

Nobo. Een ziekenhuis dat in alle

de Annabaai. In de loop der jaren

bevroeden. Huizen stonden blank,

aspecten reageert op de historie, de

is de mangrovezone teruggedron-

beerputten liepen over en meubels

cultuur, het klimaat, de natuurlijke

gen en de plek waar het ziekenhuis

dreven weg in de tuin. De stroom viel

omstandigheden en de bevolking

gebouwd wordt, oorspronkelijk een

uit en het Advent Ziekenhuis liep on-

van Curaçao. Een ziekenhuis dat

eilandje, verworden tot een schierei-

der water. De angst voor het water is

alleen daar kan staan, designed by

land, aangesloten op een rondweg.

er verder door toegenomen en niet

deduction, want er is ook maar één

In november 2010 veroorzaakte de

te onderschatten.

Curaçao.

orkaan Tomas, door de stuwing in

18 | NOS Hospital NOBO Curaçao

Colofon

Ringwade 71 3439 LM NIEUWEGEIN

Wilgenbos 20 3311 JX Dordrecht

Postbus 1571 3430 BN NIEUWEGEIN T +31(0)30 285 33 33

Postbus 298 3300 AG Dordrecht T +31(0)78 633 06 60

info.bnb@ballast-nedam.nl www.ballast-nedam.nl

info@egm.nl www.egm.nl Twitter @EGMarchitecten

Pedro de Medinalaan 7a 1086 XK AMSTERDAM

Bitterstraat 5a Willemstad Curaรงao

Hondsruglaan 89 5628 DB EINDHOVEN

T +31(0)20 314 11 11

T +5999 461 5675

T +31(0)40 290 26 62

info@oeverzaaijer.nl www.oeverzaaijer.nl

info@oeverzaaijerlyongo.com www.oeverzaaijerlyongo.com

eindhoven@valstar-simonis.nl www.valstar-simonis.nl

Postbus 37697 1030 BH AMSTERDAM

NOS Hospital NOBO Curaรงao |

19


Nos Hospital NOBO Curaçao