Issuu on Google+

" "

"

?

,

J\

"

,

"

,.,

,..,

COQUAN NGON LU.~N CUAGIAO HQI PHATGIAOVII;T NAMTHONG NHATTAI NA UY

World Fellowshlp

of Buddhlsts

PH~T·GIÅO

Le Bouddhisme

~~~ /our el' Smtulon FIRST DAY COVER

Ky Ni~m DU'c Ph9t Thich Ca Thanh Dqo va 50 nam la co Phåt Giao •

uoc Te

so 6.2ooo

A

~

$p)UlJl

a111

CO'quan ng6n lu$n cua GIAO HQI PHAT GIAO VI~T NAM THONG NHAT NA UY

Ph<:it hanh mOl nåm 4 s6 vao cac th<:ing 2, 5, 8 va 12 va cac ban tin d~c bi$!

Chu tnrong GIAO HQI PHAT GIAO VI~T NAM THONG NHAT NA UY

~

A

GIAO HOI & CAC cm HOI PGVNTN - NA UY • Dia chl Iie~ l~c Viin Phong Giao H9i - Chua Khuong Vi~t Blystadveien 2, 2006 Løvenstad, Norway - Fax: 67 9719 05 Tel: 67 97 30 33 - Di~n tho~ cong c9ng: 67 9719 05

Chi H9i PGVN t<;1i Oslo & pht,J c~m Minh Chiinh Nguyen Nam Granstangen 28-A, 1051 Oslo Norge tel. 22.326034

Chi H9i PGVN t;;1i Drammen Quå.ng Khai Tran Hoa Blåk:lokkevn. 8, 3050 Mjøndalen Norge tel. 32.875207

Chi H9i PGVN t;;1i Moss & Rygge Chu nhi$m kiem chu but

Thi~n Man Cao Hiiu Lu~n

ThU'QTlg tQa Thich Tri Minh

Carl Sibbernsvn. 5-F, 1598 Moss Norge tel. 69.250497

Chi H9i PGVN t;;1i Arendal Minh Tit Lttu Kim Thoan Seljebakken 2, 4844 Arendal Norge tel. 37.028302

Chi H9i PGVN t;;1i Kristiansand & pht,J c,;in Minh Phtt&: Van 8ieu Mllevannsvn . 83, 4617 Kristiansand Norge tel. 38.157423

Chi H9i PGVN t<;ii Stavanger & pht,J c~m Minh Hoa Tra'n Van Tie'n Heidrunvn. 9, 4028 Stavanger Norge tel. 51.541237

Chi H9i PGVN t;;1i Bergen & pht,J c,;in Nguyen Tich Nguyen Van Thung Postboks. 557, 5884 Bergen Norge tel. 55.937183

Chi H9i PGVN t;;ti Porsgrunn & Skien Nguyen Hy Nguyen Httng Yen Njålsvn. 16,3917 Porsgrunn Norge tel. 35.512601

Chi H9i PGVN t;;1i Kongsvinger & pht,J c,;in Quang Minh Nguyen Van 8o'ng Ole Smedstadvn. 26, 22ll Kongsvinger Norge tel. 62.816297

Chi H9i PGVN t;;1i Trondheim & pht,J c;;in Minh D~i Nguyen Van Hå.i Ole Ryningsvn. 7, 7224 Melhus Norge teL 72.872879

Chi H9i PGVN t;;ti Hedmark & pht,J c,;in Tårn Nguy~n Trjnh D6ng Berger Langmoensvn. 43, 2380 Brumundal Norge tel. 62.343219

Chua 86n H;;iu Sivert Thonstadv . 10-A , 7080 Heimdal Norge tel. 90.723559

G8PT Thi$n Hoa Minh Dung Trifo Van D9ng Damsvn. 13 , 2380 Brumundal . Norge, tel. 62.351898

BHD G8PT Vi$t Nam T~i Na Uy Tårn Doan Nguyen Van Ctt Sundhagavn. 2-B. 2008 Fjerdingby Norge 63.836393

G8PT Thi~n Minh Nh~t Quang Cao Thj Bay Mågevn. 49, 4847 Arendal Norge tel. 37.025529

G8PT 8li'c Dt,~c Minh San Hua Bå.o Låm Olsvikåsen 35, 5183 Olsvik Norge tel. 90.642364

G8PT Thi$n H;;tnh Nhtt Phtt&: D~ng Trqng Due Gråspurvvn 42, 2209 Kongsvinger Norge tel. 62.813947

G8PT 8li'c Minh Minh Tri Dttong Van M~u Veumvn. 50, 4016 Stavanger Norge tel. 51.881036

G8PT Chånh Trf Thien Man Cao Hitu Lu~n Carl Sibberosv n. 5-F, 1598 Moss Norge tel. 69.250497

G8PT Chånh 8;;to Nh~t Hien Trån Thi Tuye't Sttong Myrsnipevn. 24, 7082 Kattem Norge tel. 72.847385

GG8PT Thi$n Tam Nguyen Trang Nguyen Thi Tuy Phtt<jng Blåstjernevn. 26, 1475 Finstadjordet Norge tel. 67.974952

8oan TNSVPT Oslo Minh Huyen Nguyen ngqc Thl!Y Vy tnsvpt@yahoo.no Norge

Thlf ky To a SO<;ln Quang Khai Tran Hoa

vo

Toaso;;1n P.O. Box 224 3051 MJØNDALEN- NORWAY Postgiro : 0532 334 9578 Phone: 32875207 l Fax 32875873 E-post: phapam@online.no Homepage www.phapam.no

Trlnh bay NgQc Nhån

Thi,I'C hi$n Ouang Tan , Ouang Minh, LE\\ Hang, Dil\\u Phuc, Nguyen 8inh Thuan, Hong Vån Cung sl,J' d6ng g6p Hoang Duy, Tran Trung 81;10, Huy Giang, 8an Ha, Thåi Van Kiem, Vu Nam, TuE\\ Nga, Vien Ng(>, Vån NIJOTlg, CO' Ph u, Nguyen ThlJOTlg Que, Dil\\u Thuan , Phu Van .... Hlnh bla trlf6'C va sau : Tem thO' Ph$t Giao (Hinh cua 8h. Tran Thanh Ly Gia nå dc;ti)

Xin luu y Tien bc;tc ung h(>, thLttLr, bai v&d6ng g6p xin gOi ve toa soc;tn Phåp Åm . Bai gOi dang xin danh may hay viet tren m(>t m~t giay ho~c gOi bang E-mail. Ngoai but hil\\u xin ghi them ten th$t, dja chl va s6 di$n thoc;ti neu c6 de toa soc;tn ti$n lien lc;tc khi can. Bai kh6ng dang dlJQ'C vi kh6ng hQP chu trlJOTlg cua Ph ap Åm , PMp Åm xin mien hoan tra ban thao.

nhån ky ni~m ngay Due Phc;tt Thfch Ca Thanh flQo pl. 2544

va 50 nom 16 cd Ph()t Giao Quoc Te Ban Dieu Hanh Giao HQi PGVNTN tQi Na Uy, Ban Tri Slf cac Chi HQi PGVNTN tQi Na Uy va Ban Bien T{lp Phap

Am

thanh tårn kinh chuc Chu Ton Ho a Thu'<;1ng, Thu<;1ng TQa, E>t;li E>uc, Tang Ni

]Jitap tlti kltinlt an - +lu~ ~tin(J tltU'C'n(J cltiiu 7>~" ~ud oiin

tltanlt - Cltun(J sanlt ~~ ~~

dOng kinh chuc Quy Giao H()i, Chi H()i

Ph~t

Giao

Ca c Gia E>lnh Ph~ t Tå toan th~ d6ng bao Ph~t tå eling quy van thi si va b(;ln d()c

'T-Itan tam tltU'C'n(J l~c 7>~" n(Jiti~p

Unit cdn

cung nguy~n cåu the' giai hoa binh chung sanh an l?c

trong så nåY GiC1i thl~u:

Informasjon, Mvc lvc (2).

Ph{lt Phap:

thC1 PMt. l!,! y PMt, cung Ph~t. tvng kinh, tri chu, ni~m Ph~t. sam h6i, HT. Thi~n Hoa (9)- thC1 Ph~t. TI. Minh D1,1t (19)- nh~n tht1c the' nao la Tam båo, Thi~n Båo (21)- gidi thi~u d1,1o PMt. Bodhicitto (25)- d1,1o Ph~t. Vien Giac (27)- Ph~t Gi a o trude nhi1ng vånd~ thC1i d1,1i , Quan Nhu djch (30)- dt1c tin, An Si (41)- ngt1C1i Ph~t Tu chån chanh, Phuc Trung (46).

Sang tac & Tuy but: chung toi hoc kinh, Tårn Minh (58)- mot Slf nghi~p cua dC1i t6i, HT. Thich

Thi~n Hoa (65) - hoa I1U dam va g6c vå gia chila gia lam, Ngo Trong Anh (70) - 6ng gia ao lam, Ti:r Khoa (90) - hoc h1,1nh hoa sen, Dan Ha (94)- rna u ao nå u song, Vo H6ng (97)- loai hoa blnh di, T.N. Di~u Nhån (98)- mot d6a Tra Mi cho thuy~n nhån, Ng6 Kim Vi~t ( 102)- mai chila, D6ng Phudc (l 03)- bo va vi en da cuoi, Tårn Di~u (l 06)- qua ph a gi6 long, Ph an Khåc Anh (l 07)- hoai ni~m c6 huong, My Khe (Il 0)- eau chguy~n ph6 nu i, Van Nl1ong (Ill)- boi theo dong nudc ngt1<;1c, Phan Xuån Sinh (113)- mot chi~u tren sån Cong Hoa, Huy~n Vu (121).

Khåo c uu Ph{lt Pha p & Van hQC: 50 nam ngay la cC1 Ph~t Giao, PÅ t5ng h<;1p (3)- nhi1ng vi Quan Åm trong kinh dien va nhån gian, Låm Thanh Huy~n (35) - Ph~t Giao vdi tinh th~n dån chu, Tr~n Th1,1c Dt1c (39) - PMt Giao håi ngo!,li vai tro truy~n thong, Nguy~n Ngoc Bich (44)- xet l!,ti mot s6 chåm ngon ti,IC ngi1 qua lang kinh cua d!,!O Ph~t. Tårn Di~ u (50)- ånh hi1CJng Ph~t Giao tren tl1 tU'CJng Vi~t Nam, Ph1,1m Trong Chanh (52)- ng6i chila Vic$t Nam d~u tien t1,1i B6 D~ D1,1o Trang, Huy~n Di~u (63)- thåy v~y rna kh6ng phai v~y. Nguy~n Van Hai (77)l1,1i c6 them bån djch tie'ng Phap v~ kinh Phap Hoa, PÅ suu t~m (80)- ai la tac gia huy hi~u hoa sen va bai ca dåy thån ai, H6 Philng (82) - vai g6p y trong vi~c xåy dtfng GDPT, T. Tjnh Ti:r (87) - v~ nhiJng vien ngoc Hoang Tran C1 bien Nam, Phan Lang ( 116)- tie'ng sa o Trll'ong LU'ong, Die u Canh (124)

Thd:

V di stf g6p m~t cua ca c thi sl: Blnh Sa - Cat Bling- Duy Minh -Dan Ha- D6ng Phll'dc- Hoang Duy- H6 Qu6c D1,1t- Huy Giang - Le Phuong D6ng - Le Tie'ng- N.T- Nguy~n Thuong Que - Nguy~n Van CuC1ng- NYS Quy Hll'ong- Thang Hoan- Tinh Dt1c- Tr~n Vån L~- Tri~ u Tårn Ånh - Tu~ Nga -U yen HU'ong- Van Nll'ong ...

so

Bån Tln Phap Am Thanh E>Qo nom 2000 vdi nhi~u tin tt1c lien quan Mn tlnh hlnh dåu tranh cho nhån quyen- tlf do tin ngll'ong, cilng cac sinh ho1,1t ctia Giao Hoi Ph~t Gi a o Vi~t Nam Th6ng Nhåt qu6c noi cung nhll' t1,1i hai ngo1,1i (phat hanh cilng lue)

E>6n E>Qc Phap Am

so 1.2001 - chu de Xudn Tdn Ti

se phat hanh vao dåu thang 1.2001 voi nhi~u bai vd, tai li~u d~c sac ...

Phap Am

so 2 & 3.2001 - chu de Ph(lt E>ån pl.2545

se phat hanh vao trung tuån thang 4.2001 bai v?J d6ng g6p xin vui long g?Ji tntoc ngay 15.01.2001

Phap Am

so 4 & 5.2001 - chu de Vu Lan nåm 2001

se phat hanh vao dåu thang 8.2001 bai v?J d6ng g6p xin vui long g?Ji tntoc ngay 15.03.2001

PH~ T-GIÅO

Le Bouddhisme

50 nåm ...

ngay

Ia Pr~mler /our J' Emi..lon FIRST DA Y COVER

l. ti&u slt va 51,1 nghi~p phi,JC Vl,l PhQt Giao cua 6ng Henry Steele Olcott

Henry Steele Olcott sinh ngay 02.08.1832 t~i qu~n Orange, ti~u bang New Jersey, Hoa Ky, la m()t lu~t su', m()t hQC giå PMt giao uyen tham va la m()t ky giå tai ba. Ong då tUng ph~:~c v~:~ vdi cip bl,l'c E>~i ta trong quan ll,l'c Hoa Ky. Nåm 1875, 6ng gi).p ba Helena Petrovna B1avatsky (1831-1891. m<?t nu si va la Ph(lt tu g6c Nga) t~i n6ng tr~i cua anh em 6ng Eddy C! Chittenden, Nfi'u Vdc . E>ay la cu()c h()i ng9 lich sti' vl tu d6, dudi slf hudng dån cua Ba Blavatsky, E>ai ta Olcott då hi~u bie't Ph~t giao. Ciing trong nam 1875 , cå hai ngu'oi hQp tac thanh l~p H()i "Theosophical Society" ( Il t~i Nfi'u Vdc, Hoa Ky. Nhiim m~:~c dich cha'n hu'ng chanh phap dang suy d6i t~i Tich Lan gay nen bC!i chinh sach ngu'Qc dåi Ph~t Giao cua cac chinh quy&n thl,l'c dan Thien Chua Giao B6 E>ao Nha (1505-1658), Hoa Lan (1658-1796) va Anh qu6c (17961947) trong su6t gein 4 the' ky; ngay 17.05.1880 ba Blavatsky eling E>~i ta Olcott de'n Galle, m()t håi cång mi&n Tå y Nam Tich Lan, vdi sl,l' tie'p d6n n6ng nhi~t cua hang ngan dan chung dia phu'ong. M()t tuån sau, sang ngay 25 .05 .1880, cå hai då phat nguy~n di theo con du'ong giac ng() cua E>uc Ph~t. va xin th9 tri tam quy ngii gidi vdi Thu'Qng t9a Bulatgama t~i chlia Wijayananda. Bu6i l~ då gay xuc d()ng cho hang ngan chu' Tang va Ph~t tti' hi~n di~n. vl day la lån dåu tien trong lich sti', l~ quy y cho ngu'oi PMt tti' Åu My (da trång) du'Qc t6 chuc t~i Tich Lan . Vao lue åy, Olcott trinh båy nhung y kie'n cua rnlnh cho cåp lånh d~o Ph~t Giao Tich Lan bie't riing mu6n cha'n hu'ng, phat huy chanh phap t~i xu nay M ch6ng l~i nhii'ng ho~t d()ng dan ap, ky thi cua chinh quy~n va cac t6 chuc Thien Chua Giao, vi~c trude tien dn lam la nen mC! cac tru'ong Ph~t Giao dung Anh van lam chuy~n ngu d€ d~y d6 cho cac tre em Tich Lan. V di sl,l' ung hQ dåc ll,l'c cua Giao H()i Tang Gia va nhi&u cu' si' Ph~t Tti' lånh

Phap Åm sll TMnh D<)o-2000

co

Phåt . Giao d~o. ngay 17 .06.1880, 6ng dung ra thanh l~ p då u tien H()i "The Buddhist Theosophical Society" <2l va sau nay H9i då phat tri~n xay dl,l'ng du'Qc 7 chi nhanh khiip noi trong nu'dc . M~:~c dich chinh cua H()i nhiim ke't hQp cac c6ng nhan Ph~t Tti' kh6ng phan bi~t giai cip hay chuc vi, thanh m()t kh6i th6ng nha't d~ g6p phån tich clfc trong vi~c thie't l~p cac tru'ong h9c Ph~t Giao va giup do hang dan chung Ph~t Tti' ngheo t~i ca c dia phu'ong.

Khi 6ng Olcott mdi de'n Tich Lan, khåp toan qu6c kh6ng c6 m()t tru'ong h9c Ph~t Giao nao d~y tie'ng Anh nh ~ n du'Qc sl,l' tai trQ ctia chinh phu; trong khi d6, cac doan truy&n giao Thien Chua g6m cå Giao H()i La Må , vdi sl,l' giup do cua chinh quy&n, h9 xay dl,l'ng du'QC tift cå 800 tru'ong hQc. E>€ ngan ch~n kh6ng cho Ph~t Giao thie't l~ p cac co sd giao d~:~c, gidi hfi'u trach lUe båy gio då ban hanh nhi&u lu~t l~ khiic khe nhu' mu6n md tru'ong phåi c6 giåy phep cua vi Th6ng E>6c (Governor) chinh quy&n Anh cifp Va "k/u)ng tntiJng nao hqi du diiu ki~n nh(in S lf giup da cila chinh phu, tru phi tnti!ng d6 mJi ngay vao giiJ ddu c6 giång dq.y Kinh Thdnh" (No school was eligible for grants of aid from the government unless it devoted the first hour of the day to the teaching of the Bible).

Vao nhung nåm 1880 va 1882, 6ng Olcott eling vdi m()t vi thanh nien c6 ten David Hewanitame (sau nay la c6 DQi Due Anagarika Dharmapala 1864-1933) lam th6ng dich, då dling xe bo hoi).c di b() tu lang nay qua lang kia khiip eling th6n que d~ thuye't giång va keu gQi mQi nguoi håy quay v& theo giao ly cua E>uc PMt; va 6ng eling då c6 d()ng quån chung d6ng g6p gay quy kie'n thie't cac tru'ong h9c Ph~t Giao. Do n6 ll,l'c nay cua 6ng, H()i "The Buddhist Theosophical Society" <2l vao nåm 1897 da thanh 1~p du'QC 25 tru'ong nam, 11 tru'ong nu va 10 tru'ong cå nam lån nu. De'n nam 1903, H()i nay då xay dl,l'ng du'Qc t6ng c()ng 174 tru'ong vdi khoång 30000 h9c sinh, va nam 1940, khiip toan qu6c s6 cac tru'ong tang len de'n 429 trong d6 c6 12 tru'ong trung hQc. Hi~n

3

nay cac tntong nay deu do chinh phii kicSm soat va tai tr<;l.

o

Khong nhii'ng chi Tich Lan rna E>;:ti ta Olcott con v~n d()ng ho hao thanh l~p cac tntong h<;>c PMt Giao t;:ti nhi6u qu6c gia khac nhu' Nh~t Ban, Thåi Lan, Mie'n E>i~n va An E>Q. Ngoai ra, deS giup Giao HQi Ph~t Giao Tich Lan c6 dien dan n6i len tie'ng n6i ciia mlnh trong c()ng d6ng Ph~t Tii' nhat la d6i voi du' lu~n quån chung khi bi chinh quy€n Thien Chua dan ap. Ong Olcott da khuye'n khich HQi "The Buddhist Theosophical Society" 2 < > vao thång 12 nam 1880 cho ra to bao "Sarasavi Sandarasa" rna v€ sau n6 du'<;lc bie'n thanh t;:tp chi tie'ng Anh "The Buddhists" (Ph (It TU) do h()i "Thanh Nien Phij,t Gido" (Young Men's Buddhist Association) xuat ban hang thang va hi~n nay vån con tie'p tt;~c. Giua lue m<;>i nguoi chau Åu s6ng hoan toan cach bi~t voi dan ban xu, ong Olcott dung trong hang ngu ciia d;:ti da s6 chu Tang va quån chung PMt Tii' Tich Lan bi dån ap, ong sang Anh qu6c d;:ti di~n cho h<;>, nhi€u lån tranh dau deS gianh l;:ti quy€n l<;Ji cho PMt Giao t;:ti xu nay. Ke't qua lå nam 1885, lån dåu tien ngay E>;:ti Le Ph~t E>an (rdm thang

Nam 1886, ong da thånh l~p t;:ti thi trån Adyar, o tinh Madras, ticSu bang Tamil Nadu thu(>c rni€n Nam An E>Q, m()t thu' vi~n IOn, noi hi~n htu gi u nhi€u kinh sach gia tri v€ Ph~t Giao va cac ton giao khac trong d6 c6 khoang 17584 tac phii'm chep bång tay tren la b6i. Ngay nay, da s6 h<;>c gia An E><:> va ny phuong thuong Mn day d€ su'U t~p nhung tåi li~u råt hie'm v€ cac ton giao IOn tren the' gioi. Ong Olcott roi Tich Lan vao ngay 08.12.1906, va måt t;:ti Adyar, An E>Q våo ngåy 17.02.1907, deS l;:ti cac tac phii'm: l. The Buddhist Catechism (Phot Giao Van

tv - Vesak - tue khoang thang 5 dllong ljch) du'<;Jc chinh quy€n thljc dan Anh cong nh~n

nhu nga y le cong c()ng (public day) må truoc kia die u nåy chi d~c an dånh cho cac ngåy le ciia Thien Chua Giao. Nam 1889, ciing voi Hoa thu'<;lng Hikkaduwe Sumangala Thera ngu'oi Tich Lan, 6ng Olcott p hong theo 6 rna u ha o quang ciia E>uc Ph~t (xanh, vang, do, trang , da cam va mau t6ng hqp cua 5 mau kia) da phac h<;>a måu co Ph~t Giao rna y nghia theo lOi ong phat bicSu: "N6 c6 thl duqc tat cå cdc nlioc Phij,t gido chdp nh(j,n nhli mqt biiu tliqng quoc te' cho tin nguong etla hq, giong nhu cay thdnh gid do! voi nhilng tin d6 dqo Thien Chua" (The flog which could be adopted by all Buddhist nations as the Universal symbol of their faith, thuss serving the same purpose as the cross does for all Christians). La co nay da du'<;lc treo lån dåu tien o cac chiia Tich Lan våo dip le Ph~t E>an nam d6 (1885) va 65 nam sau n6 du'<;lc chinh thuc cong nh~n lam co Ph~t Giao The' gioi t;:ti E>c:ti H9i PMt Giao Qu6c Te' t6 chuc t;:ti Colombo (thu do Tfch Lon) våo nam 1950. Hi~n nay la co nåy da du'<;lc gån 80 qu6c gia sti' dt;~ng trong cac ngay le Ph~t Giao tren toan the' gioi.

Ong Olcott cung g6p phån vao cong CUQC phat tricSn chån hu'ng Ph~t Giao t;:ti nhi€u nu'oc Åu va A cha u khac. Nam 1885, ong sang tham lån dåu tien va thuye't giang nhi€u noi cong CQng t;:ti nuoc Mie'n E>i~n (Burma); va tntoc khi roi xu nåy, ong da thånh l~p Rangoon 3 chi

a

4

nhanh ciia H(>i Thong Thien H<;>c cho 3 doån thcS Ph~t Giao, An E>Q giao va ngu'oi Åu chau. Ong cung da 2 lån sang tham vie'ng Nh~t Ban. Lån dåu tien våo nam 1888, ong di khåp noi thuye't trlnh it nhåt 70 bai giang t;:ti cac chiia, trung tam, hQi doån Ph~t Giao Nh~t trong vong 3 thang voi t6ng s6 khoang 187000 ngu'oi de'n dlf thinh. Lån thu 2, 6ng thljc hi~n du'<;Jc m()t cong due IOn d6 la da mang lc:ti slf hoa h<;Jp, doan ke't giua cac tong phai Ph~t Giao ciia E>;:ti thii'a (Bac tang), Nh~t Ban, E>;:ti Hån, Trung Hoa, Tay T;:tng, v.v ... voi TicSu thii'a (Nom tang), An E>Q, Tich Lan, Mie'n E>i~n. Thai Lan va Låo qu6c, v.v ... bång cach dån chll'ng, neu len nhung giao ly can ban tu'ong d6ng giua ca.c tong phai PMt Giao n6i tren.

Elap). Cu6n sach nay då du'<;Jc dich ra it nhat 20 ngon ngii' khac nhau tii' A va Åu Chau nhu' An E>(), Tich Lan, Phap, E>uc, Nga, Y E>;:ti L<;Ji, Tiiy Ban Nha, v.v... Cu6n sach du<;Jc xuåt ban lån dåu tien vao nam 1881 t;:ti Adyar, An E>Q va ban tie'ng Anh da du'<;lc tai ban lån thu 33 vao nam 1897, lån thu 36 vao nam 1903, lån thu 40 vao nam 1905, lån thu 42 vao nam 1908, va lån thu44 våo nam 1915 va de'n nay chåc cung då du'<;lc tai ban rat nhi€u lån nii'a. Tac phii'm nay khong nhii'ng khoang 100 nam v€ tntoc, må hi~n nay n6 vån du'<;Jc sti' dt;~ng lam tai li~u giang d;:ty can ban v€ Ph~t Phap bång Anh van cho da s6 h<;>c sinh, sinh vien va chu' Tang t;:ti hang ngan tntong trung, d;:ti h<;>c Ph~t giao cung nhu' t;:ti cac chiia, vi~n, ph~t h<;>c vi~n t;:ti Tich Lan, An E>(), Må Lai, Tan Gia Ba, va nhi€u qu6c gia A, Åu khåc nii'a.

2. Old Diary Leaves (NhOng trang nh(lt ky cO) g6m 6 t~p (1928-1935).

11. co Ph{lt Giao qua cac thol dQi Trong s6 kinh sach kh6ng 16 ciia d;:to Ph~t bång chii' Pali, Han, Tiiy T;:tng, .. c6 mQt s6 kinh n6i v€ ticSu sti' ciia E>uc Ph~t lue t;:ti the'. Suu khao ti mi trong s6 cac kinh sach nay, ngu'oi ta tlm ra du'<;Jc ba tåi li~u n6i v€ vi~c diing la co.

Thu nhå't: lå trong kinh Jakata

(P. 'Kinh B6n Sanh·),

thu~t l;:ti cac chuy~n ti€n than ciia E>uc Ph~t g6m 550 chuy~n,

do Dharmapala (Thdy Elam Qua) dich tit Pali va PMp Åm soThiinh D~o-2000

Sanskrit sang chu Han våo the' ky thu 3 Tiiy 4ch, c6 doqn n6i V~ vi~c thån måu cua Bue Ph~t, hoang h~u Mahamaya, lue gån sanh Bue Ph~t, tro v~ nha cha my, va tren dttong di tU thånh Kapilavatsu (Ca-Ty-La-V$), de'n lang Devadaha, dån chung "trea co" ke't hoa, chåo d6n tin mltng (J . l. trang 32, kinh Jakata, quyen l, trang 32).

Ke' de'n, kinh Vinaya

CLu(lt Kinh ·, VI trang 173) thu~t

chuy~n m9t ngttoi thuong dån t6 chuc d6n Bue Ph~t va

doån ruy tung tqi nhå, xåy m9t can låu rieng, "trea co" ke't hoa M to long ton kinh.

Tai li~u thu ba: dtt<;1c tlm thåy trong kinh Apanada

(1.

trang 108, "Kinh Thf Dl,J., thu(lt IQi tien kiep cua cac dQi d$ tu EX/c Ph(lt), c6 chuy~n hai ngttoi ty kheo "trea co"

tren ciiy b6 d~ vao ndi Bue Ph~t ett tru. Sau Nie't Bån (nåm OOc Ph(lt thi tjch), våo thoi ky nguyen thuy Ph~t giao, co dl!QC diing treo tren cac thap Ph~t. Tqi mi~n Trung An B9, c6 hai canh thap xtta nhåt va IOn nhåt lå thap Bharhut va thap Sanchi. Tqi ndi dåy, ngåy nay khach th~p phttdng con chiem nguong dtt<;1c cac cong trlnh dieu khåc nhåc lqi slf tich Bue Ph~t. Tqi thap Bharhut (eat vao nåm 200 trll<k Tåy Nguyen), tren cac bue thånh xiiy quanh hånh lang, c6 tqc bue h9a hlnh chie'c thap khi xiiy cå't xong, g6m c6 "hai da.y co". Tqi Tich Lan tir the' k:Y thu 3 trude Tiiy Nguyen, dån chung eling da dung co l~ Ph~t. Qu6c sti' Mahavamsa chep lå dttdi tri~u qu6c vltdng Dutthagamami (107-77 tn.toc TN) nhiin ngay l~ rudc ki~u Ph~t, m9t nghln le tam thanh nien dlt<;jc tuy€'n chQn, "dm co du mau seie", di bao gia chung quanh ki~u ttt<;1ng Ph~t. Ciing trong sach Ph~t sti' Bodisamsaya cua Tich Lan, c6 doqn n6i v~ l~ tie'p nh~n ciiy B6 B~ dem tir An B9 sang tr6ng tqi Tich Lan. (Tllong cung nen nhac IQi, dQo Ph(lt du nh(lp vao Tfch Lon dlloi thoi 8Qi 88 Asoka (A Dl,lc). Vua A Dl,lc la m(>t trong nhang vi vua c6 c6ng lon nhat trong lich su An 8Q tQo thanh m(>t de quoc lon. Sau khi nha vua theo dQo Ph(lt, tU bo mqi CUQC chem giet chinh phl,JC de hoang dl.ldng dQo Ph(lt. Nha vua då phai m(>t phai doan truyen giao gom 11 nguoi. trong d6 c6 4 vi Tang Ni va 7 vi cu si va do ngl.loi con trai cua nha vua la hoang tu Mahinda cam dau sang truyen giao Tfch Lon . Nl.loc Tfch Lon tiep nh(ln dQo Ph(lt reit nong nhi$t. Vua Tfch Lon Devanampiyatissa goi phai bQ sang An 8Q xin m(>t nhanh cåy Bo 00 dem ve trong va 8Qi 88 Asoka cho c6ng chua la tY kheo Ni Sanghamittra dem m(>t nhanh cåy sang Tfch Lon . Tren suot IQ trlnh, quo moi gia cl.l, moi d6 thi, nhCin dån "trea ket hoa dua tien va tiep d6n

a

ca·,

nhanh cåy Bo 00). Khi da tr6ng ciiy B6 B~ (ngay nay van con) tqi Anuradhapura, vua Tich Lan cho thie't dqi l~ trong 3 ngay, ke't hoa,

"trea co mau vang va mau b~c " chung quanh nhanh ciiy B6 B~ mdi tr6ng . Bqo Ph~t vao Trung Hoa khi n~n viin minh Trung Hoa da ngoi sang tU 2000 nam trUde. Ciing nhtt n~n van minh V~ Ba tl).i An B9 va van minh Ai qp tl).i Trung Bong, n~n van minh Trung Hoa råt chu9ng nghi l~ cho nen cac bi€'u hi~u cua nghi l~ nhlt co, quqt, phltdn, li~n, ... da Phap Åm s6 Thanh Di!-o-2000

dlt<;jc dung tir nghln xtta. Trong cac chiia IOn tqi Trung Hoa (va tQi Vi$t Nom), thttong dung m9t lol).i co g9i la phttdn, hlnh chu nh~t råt dai, måu do b9c vi~n vang, o qnh tren theu hlnh sl! til' ha y hlnh dåu r6ng, duoi theu hlnh hoa sen c6 nam canh, moi canh theu mau sile r\fc ro. Trong phltdn c6 hlnh chu Vqn (dau hi$u cua E)(Jc Ph(lt) va m9t eau kinh chu Nho (chdng hQn Nom M6 Bon SLI Thfch Ca Måu Ni Ph(lt). Phttdn tlt<;jng trttng S\f hi~n di~n cua Bue Ph~t; ong gia ba cå tin lå dau c6 phttdn lå d6 rna quy khong dam de'n gån tac hqi.

a

a

a

Theo truy~n th6ng xlta, khi rudc ki~u Ph~t, cay phttdn luon luon dån dåu, theo sau lå niim cåy co ngii hånh (kim, m(>c, thuy, hoa, tho) ttt<;1ng trttng cho niim httdng (Trung, Nom, Bac , OOng, Tåy), va då'y la då'u hi~u pha tr9n ton giao tqi Trung Hoa va cac nttdc ch!u anh httang Trung Hoa, "tam gida d6ng nguyen" (G. Dumortier, "Les Symboles et Les Accessoires du C ulte chez les Annamites·, Ernest Leroux, Paris 1891).

Tra lqi vdi 4ch sti' la co Ph~t Giao thl ai eling bie't dqo PMt phat sinh tir An B9, nhttng nfy na ffiqnh tqi mi~n Båe An D9 (Trung A, Trung Hoa, .. . ) va rni~n Dong Nam Å. M9t thånh liiy kien co' cua dqo Ph~t lå dao Sri Lanka (Tfch Lon). Tich Lan theo dqo Ph~t ba the' ky trude Tåy nguyen, va tir d6 de'n ngay nay vån trung thanh giu dqo . Tuy nhien, qua hai mttdi the' ky, eling da xåy ra nhi~u cu9c thang tråm. Tir thoi Bqi Be' A Dl;lc, moi niim ngttoi Tich Lan vån lam l~ Visakha (le tam hQp) ky ni~m ba bie'n co': dan sanh, thånh dl).o va nh~p di~t cua Bue Ph~t vao m9t ngay. VI ngttoi Tich Lan theo Ph~t giao nguyen thu y Theravada, va tin tttang la Due Ph~t da ch9n ra doi, thånh dqo va måt cung m9t ngay. Visakha la ngay l~ IOn nhåt trong nam cua nguoi Tich Lan, va l~ nay keo dai ca tuån 1~. Chanh phu bao hQ vi~n cd lå l~ Ph~t khuye'n khich dan chung luoi bie'ng khong lam vi~c, nen ra l~nh cå'm doan khong cho thie't 1~.

Vao the' ky thu 16, nguoi B6 Bao Nha tir phudng Tiiy lqi cudp nttdc Tich Lan. Di theo doan quån vi~n chinh la cac phai b9 truy~n dl).o Gia To, da ep bu9c dån ban xu bi tri cai dqo. Nguoi B6 Bao Nha dung m9i bi~n phap chinh tri, kinh te', va de'n ca vil llfc dtS truy~n giao. Sau ngttoi B6 Bao Nha lå de'n nguoi Hoa Lan r6i de'n ca ngttoi Anh Cat L<;1i. Trong cac qu6c gia thlfc dan, thl ngttoi Anh diing duong 16i cai tri on hoa va cai rna hdn he't. H9 chi nhåm vi~c khai thac kinh te', it can thi~p va o vi~c bu(>c dan ban xu bo ton giao c6 truy~n. Cu6i the' ky thu 19, tMp nien 80, nho dttong 16i khoan dung cua chinh quy~n Anh, m9t ngttoi Hoa Ky la Dq i Ta Henry Steele Olcott khdi xudng phong trao chån hung Ph~t Giao tl).i Tich Lan (xem them phon tieu su H. S. Olcott). Hai ong ba l~ p ra The Theasaphical Society <Il t6 cao t9i ac cua nguoi phltdng Tåy trong y d6 mu6n tieu di~t ton giao cua dan Å Bong.

5

Phong trao cha'n httng d~o Ph~t båt dåu vao nåm 1880 va mi.)t Uy Ban gQi la Colombo Committee dli<;JC thanh l~p. c6 van phong t~i thu do Colombo, ke't h<;Jp 11 vi nhan si, va ch9n Hoa Thli<;Jng Hikkaduwe Sumangala Thera lam Chu tjch va ong Carolis Pujitha Gunawardena lam thu ky, thie't l~p ke' ho~ch nhåm tai l~p 1€ Visakha. Chinh quy~n va cac giao hi.)i Gia To fim du m9i cach trl hoan, nen ke' ho~ch chuin bi phåi keo dai de'n 5 nåm. 815 danh da'u mi.)t bie'n c6 quan trQng nhli v~y, thlfc hi~n dli<;Jc trong vong lu~t phap, nhttng l~i nhåm chfing chinh quy~n cua nglioi da trång dang thfing tri da't nudc Tich Lan, d~c bi~t la nhåm chfing cac giao hi.Ji truy~n giao d~o Gia To dtl'ng sau lttng chinh quy~n. cac nhan v~t lanh d~o trong phong trao cha'n httng cån phåi thlfc hi~n mi.)t bil5u hi~n tli<;Jng trttng cho stl'c m~nh doan ke't cua nhan dan Tich Lan theo d~o Ph~t. d6ng thoi t~o dli<;Jc vi~c h6 tr<;J cua nhan dan cac nlidc trong viing tho d~o Ph~t. 86 la la co. f)~i Ta Olcott n6i: "Chinh vao lue nay, cac vi d6ng slf trong Vy Ban Colombo c6 sang kien l4p mqt la ca, di lam sao cho tlit cd cac quoc gia theo dq,o Ph4t d6ng tinh chap nh4n la bilu hi~u tuqng trung cho dlic tin cua hq. Cac vj huynh d~ Colombo, hdu nhu duqc on tren soi sang, då nåy sinh ra y kie'n rift difc thu la nh4p trong la ca sau mau sdc då thuang duqc td va ve nhu thoat ra trong hao quang cua EJiic PMt" (H. S.

Ta hliy nghe

- Mau vang cam (do tlidl) - manjesta (ecarlate/scarlet): Tli<;Jng trttng cho tri hu~. - Mau t6ng hc;1p - prabhasvara:: Tli<;Jng trttng cho hoa blnh, hoa di~u the' gioi. Sau mau nay toa ra tu hao quang cua BU'c Ph~t. Hao quang (Aura. aureola) theo dinh nghia v~t ly la hoi hay anh sang thoat ra tu mi.Jt v~t thl5. Hil5u theo ton giao va ngh~ thu~t. hao quang la anh sang toa ra tu nht,~c than cua mi.Jt vi vi nhan. Ngh~ si thuong ve ho~c t~c hao quang thanh vong tron quanh dåu (mimbus. halo); ciing c6 lUe ve ho~c t~c hao quang xua't ra tu nht,~c than BU'c Ph~t. gQi la Buddha ramsi (S. ramsi). Theo kinh Atthasalini, khi f)U'c PMt ng6i thi~n dinh dudi g6c cay B6 8~. tlm dli<;Jc chan ly giac ngi.), toan than f)U'c Ph~t toa ra tuye'n anh sang va "anh sang nay sang ch6i han

cac vi tinh tu, chie'u xuyen qua hling tl h~ thOng hanh tinh" . Trong hao quang cua BU'c PMt, tuye'n mau xanh nila toa ra tU dåu va t6c va trong den con måt; tuye'n rna u vang pita toa ra tu da va trong trång con måt; tuye'n mau do lohita toa ra tu thit, mau va måt; tuye'n mau trång odata toa ra tu xliong va rang. Hai tuye'n con l~i manjesta va prabhasvara dli<;Jc tå nhli la tie't ra tu toan than CH. s. Olcott. trang 351 ). Nåm mau nho nåm ngang tli<;Jng trttng cho slf t6ng h<;Jp dung thong. C6 nghia bi6u tli<;Jng con nguoi tu hanh d~t thanh quå vi chanh dång chanh giac Ph~t quå, phåi la con nguoi c6 dåy du nåm dtl'c tinh thi~n dinb, tri tu~ , tinh ta'n, thanh tinh va tu bi dung thong. Rieng mau t6ng h<;Jp cua 5 mau tren la bi6u tli<;Jng c6 tinh cach qufic te', d6ng thåi la mi.)t bi6u tli<;Jng cua hoa blnh nhli bån ch{t cua d~o Ph~t.

Olcott. ·old Diary Leaves"). Ngay 17 thang 4 nam 1885, t~i thu do va cac thanh phfi ldn cua Tich Lan, l€ Visakha da dli<;Jc cU' hanh long trQng sau ba tram nåm bi ca'm doan. Vao ngay horn d6, W Saravasi Sandaresa- mi.)t to bao ldn nha't t~i thu do Colombo, (J ngay trang nha't, nguoi ta tha'y xua't hi~n la co Ph~t Giao.

Ill.

Y nghia lå co

La co Ph~t Giao nåm 1885 hlnh chii' nh~t, b~ dai ga'p niim lån b~ cao, (J xa nhln nhli mi.)t chie'c co duoi nheo. Co g6m c6 sau rna u såc, såp tu phåi sang trai mang cac y nghia nhli sau:

b. Tttctng tru'ng cho nam can: Nåm can la måt, tai, miii, luoi va than. Blnh di~n sinh ho~t cua m6i con nglioi d~u nliong vao nåm can hay n6i cach khac nåm giac quan. Nåm can tie'p xuc vdi nåm trån (mOU SOC, åm thanh . mui. Vj, ChQm XUC) Sanh ra nåm thtl'c (nhan thuc. nhi thuc. ty thuc . thi$t thuc va thån thuc). - Nhdn thuc: Måt nhln tha'y mau såc sinh ra phan bi~t cai nay dyp, v~t kia xa'u. Tuy theo cånh såc dyp xa'u, rna sinh ra thliong ghet, thich chan v.v ...

- Mau xanh nh<;1t - nila (bleeu sapphlre/sapphlre blue): Tli<;Jng trttng cho dtl'c tin.

- Nhl thltc: Tai nghe am thanh sinh ra phan bi~t. Chång toi thich chim hot, toi ghet qu~ keu. Toi thich nghe giQng ca si nay, ghet tie'ng cuoi cua chang kia, chan nghe tie'ng n6i CUa ba nQ V.V ...

- Mau vang klm IO<;II - plta (jaune d'or/golden yellow): Tli<;Jng trttng cho tinh ta'n.

- Ty thuc: Miii ngii'i mui sinh ra nh~n thtl'c phan bi~t. Va thich mui thom, chan ghet mui tanh hoi, v.v ...

- Mau do thdm - lohlta (Pourpre, crlmson): Tli<;Jng trttng cho thi~n dinh.

- Thl't thuc: Luoi ne'm vi sinh ra phan bi~t. Thich ngQt, ghet dång, them chua v.v ...

- Mau trdng - odata (blanc/white): Tli<;Jng trltng cho chanh ni~m.

- Than thuc: than th6 xuc ch~m vdi v~t sinh ra nMn thuc phan bi~t. Thich ch~m xuc m~m m~i tron lang. Khong

a. Ttictng tru'ng nam d~o hao quang cua Due

6

Ph~t:

h~n

Phap Åm so'Thanh E><!-o-2000

t.ta ch(!.m xuc eling nham, sh sui v.v ... Do nåm can tie'p xuc nåm tdn må sinh ra nåm thuc phan bi~t. Til' d6, con ngt.toi bi loi cu6n vao ngli d~c lc,tc (tien tai. sac dEi)p. danh lc;1i. an u6ng. ngu nghT). Yl nåm thuc d~c la9 nåy dffy con ngt.toi dua doi, tlm kie'm mt.tu d6 thanh bc,ti. Bt.t<;1c thl hy hc,t mung vui tlf d~c. Måt thl såu kh6, thåt vQng chån cht.tong tuy~t vQng. Cu the' con ngt.toi se phåi no l~ nåm can, cu6n hut vao nam trån, dQa l(!.c vao nåm d~c l(!. c t(!.o thanh tham VQng ich ky, tham, san, si. Ne'u khong kheo di~u ph~c nåm cån trong chi~u ht.tong tu chinh tri tue, thl chung ta se gay ra muon vang dau kh6 d6 vo cho chinh mlnh va ngt.toi khac. Khac voi pham phu chung sinh, Bue Ph~t cung cht.t vi B6 Tat khi con la chung sinh hanh dc,to tu t~p, cac Ngai da khong ngung di~u ph~c nåm cån, kheo leo ht.tong dån 5 thuc sd thich ctia mlnh theo chi~u ht.tong chanh thi~n. dc,tt thanh pht.toc tri giac ngo tron dåy . c. Tu'«;ing tning cho nåm chau nh3n lolJi: Nhan loc,ti s6ng trong nåm chau, chting t()c tuy c6 khac nhau, nht.tng mau da xt.tdng mau khong ngoai nåm sik xanh, vang, do, trång va vang cam. Co Ph~t Giao mang nåm mau såc, ngoai y nghia tt1<;1ng trt.tng cho nåm d(!.o hao quang ctia E>uc Ph~t, va nåm can ra, con bao ham y nghia nguy~n cåu anh d<!-o hao quang ctia Bue Ph~t, sang soi vao mQi c6i long sau thåm thåm thåm kin ctia con ngt.toi, d€' nhan loc,ti khåp nåm chau dtt<;1c soi sang thåm nhuån tinh thån Til' Bi Hy Xå ctia Ph~t Ba, dU't tru tham VQng ich ky h~n thii chie'n tranh, ngo håu tc,to cho The' gioi nhan loc,ti trt.tong t6n thanh blnh hc,tnh phuc. IV. La co chfnh th(lc

Bc,ti Ta Olcott khong tham dlf dtt<;1c ngay l~ Visakha d Colombo. Mot nåm sau, ru An Bo sang, ong moi dt.t<;1c thåy la co Ph~t giao trong khuon vien chiia Dupaduttarasama, tc,ti qu~n Kortabena, va ong chep trong nh~t ky lå: "thlfc hi~n dung theo kich tlutcJc etla hi co do Vy ban Colombo di ra, la c& Phq.t Giao (t6i dllc;1c thay treo tren noe chua) giong nhu mqt la c& duoi nheo thu&ng thily tren cac hq.m thuyin, riit blir ti~n khi dung lam Il ruoc ki~u hoifc di treo trong gia cu". Olcott ben d~ nghi thay d6i kich tht.toc la co gi6ng nht.t m()t la qu6c ky; ong ve ki€'u trlnh len Uy Ban Colombo va !~p tue Uy Ban d6ng tlnh chåp thu~n. La co moi lc,ti dt.t<;1c trlnh bay tren bao Sarasari Sandaresa vao ngay 8 thang 4 nåm 1886. Mot thang sau la l~ Visakha, la co moi dt.t<;1c treo khåp nt.toc Tich Lan, trong m6i gia ct.t, ngoai m6i ph6 pht.tong. Sau khi Ja co da c6 th€' dung vfi'ng t(!.i Tich Lan, Olcott va Blavatsky di v~n dong cac qu6c gia theo PMt giao M la co dt.t<;1c chåp nMn chung lå bi6u hi~u ctia phong tråo chån ht.tng Ph~t Giao. Mie'n Bi~n. Myanmar (Burma/Birmanie) v~ m~t chinh tfi, xa hi.)i va ton giao lå qu6c gia gån Tich Lan nhåt. Ngt.toi Anh xam chie'm Mie'n Bi~n vao dåu the' ky 19, gay ra Phap Åm s6Thanh Dl).o-2000

cu()c chie'n tranh thu()c dja keo dai 60 nåm, va dung vao nåm 1885, toan bo lanh th6 nt.toc Mie'n Bi~n bj ngttoi Anh thon tinh. Trt.toc khi måt nt.toc, Mie'n Bi~n la m()t qu6c gia thuån tuy Ph~t Giao, va Ph~t Giao d day cbiu hoan toan ånh ht.tdng ctia trt.tong phåi Theravada Tich Lan. PMt Giao Mie'n E>i~n lå n<!-n nhan s6 mot ctia che' de) thlfc dan Anh, bdi le d6, Sangha (Tang gia) Mie'n Bi~n tham gia cu()c khang Anh tich clfc til' ngay då u. Le di nhien hQ da chåp nMn vo di~u ki~n la co Ph~t Giao låm bi6u hi~u tt.t<;1ng trt.tng cho phong trao chån ht.tng di!-O Ph~t.

Thåi Lan lå mot qu6c gia gifi' dt.t<;1c n~n doc l~ p chinh tri trong su6t ky nguyen ngttoi da trång th6ng tri A chau. Thai Lan eling lå mot qu6c gia ton dc,to Ph~t len låm qu6c giao, cho nen eling da nhi~t tlnh chåp nh~n la co Ph~t giao lam qu6c båo. Tt!-i Trung Hoa, vao cu6i dOi nha Thanh, dc,to Ph~t suy vi råt nhi~u. Sau CUQC cach mc,tng Tan H<;1i, trong khung cånh "tan van h6a ", c6 dåy len p hong trå o chån ht.tng dc,to Ph~t gQi la "Ph~t Giao phlf.c hung ", nht.tng p hong trao nay de'n qua ch~m. di sau cu()c v~n dong ctia ong ba Olcott-Blavatsky hdn 30 nåm. Yl vh, rna khong c6 vi~c dtta la co Ph~t Giao chinh thuc vao nt.toc Tå u, va la co chi dt.t<;1c diing rieng trong cac cd sd tho tlf, chiia chi~n ctia nt.toc Tå u må thoi. T<!-i Vi~t Nam la co dtt<;1c tung bay trttoc B<!-i Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam vao nåm 1951 qua bai Bc,to thi~u "PMt Giao Vi~t Nam ThOng Nhiit Bdc Trung Nam tu nay. .. " do nhc,tc si Cao Phan sang ta c. Trong cac qu6c gia A chau va Bong Nam A chau, chi con nt.toc Nh~t Bån gifi' dt.t<;1c chti quy~n va danh dlf qu6c gia. Nåm 1889, Bai ta Olcott va m9t vj nhan si Tich Lan la David Hewanitarne (sau la E>Qi Due Anagarika Dharmapala), dem la co Ph~t Giao vao dåt Nh~t va da dt.t<;1c ngt.toi Nh~t d6n tie'p nht.t la mot båo v~t thieng lieng va til' ngay d6 ngt.toi Nh~t diing la co nå y lam bi6u hi~u cho due tin ctia hQ. Sau The' Chie'n thu Il, mi.)t bie'n c6 quan trQng trong ljch sti' the' gioi lå vi~c hlnh thanh cac qu6c gia vua thoat khoi che' d9 thlfc dan ctia Tay pht.tdng. Tt!-i Bong Nam A, cac qu6c gia moi nht.t An Bo, Nam Dt.tdng, Mie'n Bi~n, Tich Lan, (Thåi Lan la trllong hc;1p d<;ic bi$t), va phåi k€ luon cac nt.toc thu()c Phap la Mien, Låo, Vi~t Nam d~u dll'ng d~y gianh quy~n doc l~ p. M()t trong nhfi'ng t.toc VQng ti~m tang la tai l~p cac tin ngt.tong c6 truy~n da bi chinh quy~n thlfc dan da tr~ng chim ep hdn vai tram nåm trt.toc. B~c bi~t, cac qu6c gia theo Ph~t Giao Theravada con mu6n tai !~p lc,ti dia vj qu6c giao ctia dc,to Ph~t. Phong trao nay do Thti Tt.tong Mie'n Bi~n lå ong U-Nu khdi xt.tong va cong khai lanh d<!-o. U-Nu lå mot tin d6 trung kien ctia di!-o Ph~t, va ciing la lanh t~ ctia cu()c dåu tranh ch6ng de' qu6c t(!.i Bong Nam Å. Ciing voi 2

7

nguoi d6ng chi la Aung San va Ne Win (Aung San la cha cua ba Aung San Suu Kyi. lånh tl,J kh6i d6i IQp ngay nay tQi Mien Di$n. Ba då dllc;Jc trao giai Nobel H6a Blnh vao nåm 1991), ong U-Nu khai sang ra C(lng Hoa Mie'n Di~n. dua quoc gia Mie'n Di~n thoat ra khoi vong no l~

Anh quoc. Vao ngay 25.5.1950, do slf di~u d(lng ra't tich clfc cua lanh t1,1 Salomon Bandara-naike, thu tudng chinh phu Tich Lan, m(lt H(li Nghi Ph~t Giao The' Gidi, tuy g~p nhi~u hoan cånh kh6 khan tu ben ngoai ciing nhu ben trong, nhttng da quy t1,1 gån 500 d~i bi6u ciia 26 quoc gia, va ciia nhung t6 chuc Ph~t Giao c6 khuynh hudng khac nhau tren the' gioi v~ h9p t~i Colombo, thii do nuoc Tich Lan. H(li Nghi nay d~t du<;1c m(lt so di~u quan trQng sau day: - Thanh l~p du<;1c m(lt t6 chuc Ph~t Giao Quoc Te' mang ten: World Fellow-ship of Buddhists. V di n(li quy chinh thuc lam n~n tang phap ly cho nhung ho~t d(lng tren the gidi. T6 chuc nay niim 1952 h9p t~i Nh~t Ban va la H9i Nghi tien phong ciia D~i H()i Kie't T~p lån VI ~i Mandalay, Mie'n Di~n. tu niim 1954 Mn niim 1956 (trong hem 2500 nåm l!ch su Ph<;Jt Giao, c6 6 DQi H<?i Kiet TQp d~ duy$t xet dllong 16i va son d!nh kinh di13n Phap Åm se c6 bai n6i ve cac lon Kiet T<Jp Kinh Lu<;Jt Lu<;Jn nay trong cac s6 bao toi khi c6 d!p).

-Lå co Ph~t Giao 5 sik d9c va l sik t6ng h<;1p ngang da dtt<;1c H9i Nghi d6ng thanh tan thudng va cong nh~n chinh thuc la la co Ph~t Giao Quoc Te' - la bi6u tu<;1ng ciia d~o Ph~t. Rieng tai Vi~t Nam trong thoi gian sau d6, tlnh hlnh Ph~t Giao chua la'y g1 lam sang siia låm. M~c du thlfc dan Phap da ra di, nhung sinh ho~t PMt Giao vån con bi go b6 trong d~o 01,1 so 10, va bi bung bit vl che d9 ki6m duy~t truy~n thanh va båo chi, ngay de'n ca nhung nguoi trong gu6ng may chinh quy~n ciing da trd thanh n~n nhiin ciia cac thanh kie'n thien vi ton giao ciia chinh hQ. Chinh quy~n da khong theo d6i va tlm hi6u y nghia linh thieng ciia la co Ph~t Giao trong cao trao da'u tranh ph1,1c h6i ton giao c6 truy~n ciia dan no l~ moi thoat khoi slf k~m kt;:p ciia thlfc dan. VI v~y . da dua Mn slf vo eling dang tiec la vi~c tri~t ha la co PMt Giao trong ngay l~ vo eling trQng d~i ciia Ph~t giao la D~i L~ PMt Dan vao nam 1963.

8

V. Tem thll mang hinh

la ca Ph{lt Giao va hinh 6ng H. S. Olcott

3 <>

D6 ky ni~m niim thu 60 ngay ong Olcott tu trån, Tich Lan da phat hanh m()t con tem vao ngay 8.12.1967 voi gia ti~n 15 cents. Tem du<;1c in nhi~u mau, c6 hlnh la co Ph~t Giao tren g6c trai, va chiin dung ong Olcott ben g6c phai, voi hai Hinh l dong chu cho hay ngay ong Olcott de'n Tich Lan: 17.05.1880 va ngay ong roi Tich Lan: 08.12.1906. (xern hlnh bla sau) Ciing nhan dip nay, nha bu'u di~n Tich Lan c6 phat hanh phong bl mang Mu a'n "ngay phdt hanh ddu tien" voi nh~t a'n 08.12.1967, va hlnh con tem 15 cents (n6i tren) ben g6c phai va ben g6c trai la hlnh ong ng6i, qnh ben la c6ng vao ciia m()t vi~n d~i h9c Ph~t Giao. (xern hlnh bla sau) Nhan dip D~i l~ Ph~t Dan (Vesak) niim 1969, m(lt con tem da dtt<;1c nha bu'u di~n Tich Lan phat hanh voi gia 6 cents. Va du<;1c trlnh bay theo m()t hlnh tron bi6u hi~n cho hao quang rlfC ro CUa Due PMt. (hlnh l) Nhan dip l~ Bach Nien n~n giao d1,1c quoc gia Tich Lan, m(lt con tem in hlnh qua dia du c6 ngQn ne'n tren la co Ph~t Giao voi gia 35 cents da dtt<;1c phat hanh vao ngay 01.08.1969. (hlnh 2)

Hinh2

Nhan dip ky ni~m lån h9p thu 10 ciia Tinh Hii'u Nghi Ph~t Tii' The' Gidi (World Fellowship of Buddhists), nha bu'u di~n Tich Lan c6 phat hanh m()t phong b1 vdi nh~t a'n "ngay phdt hanh ddu tien" vao ngay 28.05.1972, va g6m c6 ben phai la con tem c6 in hlnh qua dia du nåm tren hlnh la co Ph~t Giao voi gia ti~n 05 cents. Ben trai la hlnh Due Ph~t Thich Ca dang thi~n d!nh tay båt a'n tham thi~n. va dang sau la banh xe phap luan voi nhi~u ciim, tu<;1ng trung cho pha p mon VO luqng, VO bien. (xern hlnh bla •l tntdc, phia tren phong bl l ben g6c ph<h )

D6 ky ni~m 100 niim ngay ong Olcott tdi Tich Lan, nha bu'u dien Tich Lan da ~ phat hanh vao ngay 17.0S.1980 m()t con • tem voi gia ti~n 2 cents ' c6 cac mau • vang, nau, va huong. Ben trai la chan •L· - • • • - - • • • - - - • • • • • • • • .... • ~ dung ong, ben p hå i ghi nga y ong toi 4 Hinh Tich Lan: 17.05.1880 va 100 niim sau:

Phap Åm sO'Thiinh E>l)o-2000

17.05.1980 cung ngQn den va banh xe phap luån. (hlnh 3)

Nhån dip H9i Nghi The' Gioi Cac Nha Httong Dån PMt Giao t~i Tich Lan, rn9t con tern c6 in hlnh co Ph~t Giao voi quå dia du nåm trong vong phap luån c6 tam cam, ttt<;1ng tntng cho båt chanh d~o. dtt<;1c phat hanh voi gia 50 cents. (hlnh 4) Rieng t~i Vi~t Nam, nha bl.tll di~n Vi~t Nam C9ng Hoa då phat hanh rn9t phong bl voi nh~t a'n "ngay phdt hanh dtiu tien" vao ngay 15.05.1965 t~i SaiGon. Tren phong thtt nay g6m c6 phia ben phåi 3 con tem: Gia 3 d6ng: c6 rna u nå u, in hlnh la co Ph~t Giao va banh xe phap luån. Gia 0,50 d6ng, c6 mau do, voi hlnh phap luån va anh hi'a tir bi. Gia 1,50 d6ng c6 rnau xanh dttong va vang cam, in hlnh hoa sen, phap luån va quå dia du. Phia ben trai la la co Ph~t Giao cung phåp luan voi 12 tam tlt<Jng tntng cho th~p nhi nhån duyen. O

Tho

L~y Ph~t,

Phap Åm t6ng h<tp Chu thich:

Cting

(1): Theosophical Society: C6 nhi~u bån dich khac nhau. C6 tai li~u dich la H9i Thong Thien HQc, nhttng ciing c6 tai li~u khac dtt<;1c dich la H9i Thån HQc chuyen v~ ton giao Å E>ong, Ba La Mon va Ph~t Giao.

(2) Phån chti thich nåm trong ngo~c don la ph1,1 chti cua m9t tai li~u khac dtt<;jc in trong E>~c san Xuån At H<;1i (1995) cua Trung Tårn Ph~t Giao, Chila Vi~t Nam Cl Houston, Texas, Hoa Ky (3): Cac hlnh tem thtt va chti thich trong phån 5 dtt<;1c trich tir ta i li~u "Ljch Sil Phq.t Gido qua tem buu chinh" cua d~o hU'u Trån Thanh Ly, Gia Nå E>~i.

Ph~t,

HT. Thich

Ph~t Thi~n

Hoa

(Trich tlf PhQt Hc;>c PhcS Th6ng)

A.MåDE Xtta nay, nhii'ng b~c c6 cong on lOn d6i voi qu6c gia, xå h9i d~u dtt<;1c ton silng, nguang m9. Sl! ton silng nguang m9 nay do nhi~u nguyen nhån, nhttng nguyen nhån chinh la long tri an va SJ! mong mufSn dltQC noi theo gttong sang.

Tii.i lifu tham khåo:

T~;~c ngu ta c6 eau: "An trai phai nM ke tr6ng cay, uong

- La co Ph~t Giao cua tie'n si Nguy~n Phtic Bth.i np, dang tren NS. Giao E>i€m s6

nu& phdi nhO nguoi daa gieng". Long tri an la rn9t due tanh quy bau, rna nhii'ng ngttoi c6 chllt cong bång khong th€ thie'u dtt<;jc. M9t xå h9i g6rn nhii'ng phån tii' phi an b9i nghia, an chao da båt, khong c6 th€ t6n t~i dtt<;1c låu dai, vl n6 lam chan nån nhii'ng ke c6 long, va lam kho qn ngu6n hy sinh. Vå l~i. ne'u con ngttoi tha'y di~u t6t, ngttoi hi~n rna ching ham m9, tha'y di~u xa'u, ngttoi ac rna khong tranh xa, thl con ngttoi a'y la ngttoi thie'u can bån d~o due, thie'u måm thi~n. kh6 c6 th€ tie'n b9.

- Hi~n tlnh Ph~t Giao Vi~t Narn cua TT. Thich Tin Nghia, Ph~t HQc Vi~n Qu6c Te' .t~i Hoa Ky phat hanh nam 1981 (Ph~t lich 2525) - Kie'n thuc can bån Ph~t Giao cua TT. Thich Båo L~c do Chila Khanh Anh, Phap qu6c tai xua't bån nam 1983. (Ph~t lich 2527)

The' gian co thånh, co ho~i; tri~u d~i co hu'ng co phe'; hoa sinh cua B6 Tat co sinh co di~t. Nhu'ng tårn nguy~n cua b~c D~i Sy nhu' hu' khong, chång h~ giao d()ng, va khong co ch6 t~n cimg. Nguy~n cho gu'dng sang cua Ngåi mai mai du'(/c ngO:i sang trong anh sang tir bi va tri tu~ mu'O:i phu'dng Chu' Ph~t, B6 Tat, vo lu'(/ng Thanh Chung. (nlån bliu HT. T. D6n H<lu>

Phap Åm s6Thiinh E>l!-o-2000

Yl nhii'ng ly do tren, ta tha'y tren the' gioi, ba't lu~n Cl phttong troi nao, dån tQC nao, thoi d~i nao, h~ CO ke cong due voi lang x6m, thl dtt<;1c lang x6m ton tho, ke c6 cong due VOi qufSc gia, dån tQC, thl dltQC qufSc gia, dån tQC ton thO, ke CO cong due VOi nhån lo~i , thl dltQC nhån lo~i sung thlt<;jng. Sl! tho eting trong cac ton giao ciing khong ra ngoai nhii'ng ly do då k€ tren. Nhttng Cl cac ton giao, sl! tho eting c6 tanh cach thttong trJ!c va thie't tha hon, vl cac vi giao chu la nhii'ng b~c c6 cong on IOn d6i voi nhan lo~i va la nhii'ng gltdng sang - rna tin d6 dn d~t luon luon Cl

9

tntoe måt d~ soi sang doi mlnh. Trong cac vi giao chu, thl Due Ph~t lå vi du<;Jc nhi~u tin d6 sung mo nhilt. St! sung mo Cl da y bi~u hi~n trong stt tho, l<!- Y va cung Ph~t.

Ne'u tin d6 nao tu v~ "Tjnh Dq Tang", ehuyen v~ ph:ip mon "tri danh ni~m Phljt" M du vang sanh, thl tin d6 ily phåi tho Due Ph~t A Di Da .

B.CHANHDE

Ho~e giå, ne'u Ph~t tti' muon tho du tilt eå cac due Ph~t

I. THOPH~T

trong ba doi, thl nen tho Due Thieh Ca, Due A Di Da va Due Di qc, gQi la tho "Tam TM Phljt".

la b~c dang ton thCI: Chu Ph~t la nhii'ng b~c da day eong tu luy~n phuoc due va tri hu~, eho nen da du<;Jc hoan toan sang suot va c6 dåy du due h(!.nh eao quy. Cac Ngai da dung cai due va cai tri ily M dilt dån chung sanh ra ngoai bi~n kh6 sanh tti' luan h6i, va dua Mn dia vi sang suot an vui. Trong cong vi~e do sanh ily, eac Ngai 1<!-i khong thoi chuy~n nga long m~c du g~p trCI lttc kh6 khan. Cac Ngai da nguy~n do eho toan th~ ehung sanh, cho de'n khi nao khong con mot chung sanh nao d~ do nii'a mai thoi. TMt la dung voi eau: "Ti! giac,

1.

Ph~t

giac tha, giac hc;mh vi en mtin ". Mot b~c c6 du ba due tanh quy bau la Bi, Tri, Dung, ba due tanh can bån rna mot con nguoi muon du<;Jc hoan thi~n, toan my, toan chan, khong th~ thie'u du'<;! c. Mot b~e sieu pham xuilt ehung, c6 nhii'ng lOi d(!.y quy bau, nhii'ng eti' chi cao thu<;Jng, nhii'ng hanh dong sang suot, mot doi song guong måu nhu Ph~t, rna chung ta khong ton tho, thl ton tho ai nii'a?

2. Nhttng chting ta phåi thCI Ph~t nhti the' nao

mm

dung y nghia: Nhu tren da n6i, ehung ta tho Ph~t laM to long tri an eua ehung ta doi voi mot vi da c6 an due lOn voi nhan lo(!.i. ChUng ta tho Ph~t la d~ c6 luon luon Cl tntoc m~t mot guong måu sang suot trQn lanh d~ khuon r~p tu tuCing, lOi n6i va hanh dong cua chung ta du<;Jc ehan, thi~n, my nhu Ph~ t vh. N guoi ta thuong n6i: "Gan mifc thl den, g&n den thl sang". Chung ta tho Ph~t la muon luon luon du<;Je c6 ben mlnh cai ngQn den tri tu~ cua Ngai, cai tu bi cua Ngai d~ du<;Jc sang la y, thom la y, chu kh6ng phåi ehung ta c6 m~;~c dich du qnh Ngai d~ Ngai ban phuoe, tru hQa, M Ngai che chC1 eho chung ta mua rna y ban dilt mot caeh bilt luong, ha y d~ ehung ta cttta vao the' ltte eua Ngai, tha h6 lam nhii'ng di~u bilt ehinh. Ne'u ehung ta tho Ngai voi m~;~c dich sai l(!.e nhu vua n6i Cl tren, thl khong nhii'ng ehung ta da phi bang Due Ph~ t, rna chung ta COn tt1 t(!.O tu' tUdng khong tot eho chung ta nii'a. 3. Phåi thCI Due Ph~t nao?: Due Ph~t nao eling c6 nghla vo lu<;Jng quang, vo lu<;lng thQ bao la eung khåp va cong due tu hanh phuoc tri vo lu<;Jng vo bien cå; nen h€ tho mot Due Ph~t la tho tilt eå cae Due PMt. Nhu'ng ehung ta eung nen tuy theo thoi ky giao h6a cua m6i Due Ph~t va phap mon tu hanh rna tho c ho xung ly , h<;Jp co. Thi d~;~ nhu hi~n nay, chung ta Cl vao thoi ky giao h6a cua Ph~t Thieh Ca Mau Ni, thlle co nhien, ehung ta phåi tho Ngai tntoe he't.

10

4. Cach thuc thCI Ph~t: Nhu v~y. trong nha tin d6, ne'u muon tho tu<;Jng Ph~t, thl nhi~u nhilt la ba vi. Va nen nho rång, trong khi tho Tam The' PMt, phåi såp d~t ehung mot ban. Ne'u tu<;lng I6ng kie'ng thl nen treo ngay thång, khong du<;Jc cai eao, cai thilp, eling khong du<;Je c:ii to, cai be; con nhu tu<;Jng g6, tu<;Jng d6ng, nt<;Jng sanh, thl d~ ngang hang d6ng bttc, khong nen d~ tling tren, cilp duoi. Ban tho Ph~t phåi d~t chinh giua nha, ban tho ong ba, thl nen tho mot ben. Ne'u nha Iåu thl tho Ph~t Cl tång tren. T<!-i ban tho khong nen d~ t(!.p v~t nao khac, ngoai blnh bong, !u huong, ehan den va dia quå. Nhii'ng V~ l nay, m6i ngay d~U san SOC lau quet S(!.Ch se luon. Lån då u tien thinh tu<;Jng PMt, tin d6 phåi lam 1€ thu<;Jng tu<;lng, eling gQi la 1€ an vi Ph~t. L€ nay khong båt buoc t6 chuc linh dlnh, ehi nen låm mot cach don giån, nhu'ng khong kem ve trang nghiem va tinh khie't. Muon du'<;Jc hai d~c di~m ily, chu nha phåi d9n mlnh s(!.ch se: an chay, giu gioi va moi them thi~n hii'u tri thue Mn ho ni~m mot thoi kinh. Va båt dåu tu ngay lam 1€ an vi Ph~t trCI di, tilt cå mQi nguoi trong nha, m6i ngay ra vo trong thily tu<;Jng PMt, nen nghl nho de'n due h(!.nh eao cå eua Ngai rna chinh don 1<!-i than tam mlnh. M6i ngay d~u lo cåi thi~n 1<!-i stt cu xti' voi nhau, dOi noi eling nhu dOi ngo(!.i, phåi luon thilm nhuån tinh thån tu bi, b:ie :i i va blnh dång. Nhu the' mai xung dang voi danh nghla cua mot gia dlnh c6 tho PMt. Tho ph~;~ng !au nam, tu<;Jng Ph~t bi hu råeh, khong th~ son phe't hay sti'a chii'a l(!.i du'<;Je, thl nen thay d6i tu<;lng mai r6i thl tu<;Jng cu phåi dang vao ehua M cha dip nh~p thap, chu khong nen b<!- dau bo d6, rna mang toi.

Il. L~YPH~T l. Y nghia l~y Ph~t: Ngay xua, khi Due Ph~t con t(!.i the', cae d~ tii' tu vua quan cho Mn dan chung, m6i lån du<;Jc may mån g~p Due Ph~t Thieh Ca, d~u eui xuong om ehan PMt va d~t tran mlnh len chan Ngai M to long nguong mo, ton tho mot b~c toi thu<;Jng: Bi, Tri sieu pham. Cti' chi ily la mot cti' ehi vo cung khiem ton, nhu thu~n va hoan toan tin c~y doi voi Due Ph~t. Sau khi PMt nh~p di~t, toan th~ tin d6 vån xem Ngai nhu t(!.i the', va cai cti' chi cui xuong om ehan Ph~t vån con tie'p noi t6n t<!-i eho Mn ngay nay va muon ngan nam sau. Cai cti' chi ily ehi c6 cai cong d~;~ng lam cho tin d6 bao gio cung hlnh dung nhu Due Ph~t con ng6i trude m~t mlnh M ehll'ng giam cho tilm long thanh kinh thie't tha eua mlnh.

Phap Åm s6Thiinh Ell)o-2000

2. Phåi l~y nhu the' nao mm dting y nghia: E>€ cho dung voi y nghia tren, khi l~y Ph~t phåi quy xu6ng, ngii'a hai bån ta y ra nhu' dang nang hai chan Ph~t va cui lu'ng xu6ng d~t tnin m1nh len tren hai long ban tay.

voi E>uc PMt nao khlic, vi titt cå chUng sanh til' xu'a de'n nay, d~u sån c6 Ph~t tanh vien man, blnh dång va chan giac. d) TMt Tuong Blnh Ddng U. Trong phep !€ nay, ngu'oi hanh !€ khong thily c6 tl,f, c6 tha; ngu'oi va m1nh la mqt, pham va thanh nhU't nhu'; the' va d~ng khong hai . Do d6, Ngai Van Thu Su' L<;1i B6 Tat c6 n6i: ''Nang li, si'J li tdnh khong tich", nghia la ngu'oi l~y va Mng m1nh !~y . th€ tanh d~u viing l~ng . Nhu' the' mai thilu dao va h<;lp voi ly Bat Nha .

Tru'oc khi l~y Ph~t, phåi d<;m mlnh cho s~ch se: nia mii_t, suc rni~ng, lau chan tay, thay y ph~c va m~c ao trang. Xong xuoi, moi d6t hu'ong ra tru'oc ban Ph~t, dung ngay thång, tay chåp M tru'oc ngt,tc, måt nhln tu'<;lng PMt, tam tu'dng de·n tu'ong t6t va nhung due h~nh cao cå cua Ngai, va to ba y nguy~n v<;mg chan chanh cua mlnh, xa r6i dm hu'ong vao lu', danh tie'ng chuong va l~y Ph~t 3 l~y .

B6n cach !€ nå y, ly cao kh6 nghi ban, ne'u chång phåi la

L€ Ph~t nhu' the' mai dung phep: trong Kinh g9i lå "thtin tdm cung kfnh li" nghia la than thl hang hai t~ chinh, nghiem trang, tam thl hon hd vui mung va he't long thanh kinh nhu' g~p du'QC Ph~t con t~i the'.

bt,tc thu'<;lng can thu'<;lng tri, thl khong thilu n6i va kh6

lam theo du'<;1c.

Ill. CUNG PH~ T Cung PMt la n6i tat, n6i cho du la cung du'ong Tam Båo: Ph~t, Phap, Tang. Cung du'ong c6 nghia la cung ca'p va nuoi du'ong.

Trai l~i. ne'u chung ta I€ Ph~t voi long nga m~n (trong kinh gqi ngå m<;m lE~), hay voi tam du danh (trong kinh gqi la eau danh le), thl da khong c6 ke't quå gl, rna con mang them tQi.

l.

~ Ngii mqn

li la khi l~ y Ph~t må trong tam con ng~o ngh€, kie u eling, niim v6c (dau. hai tay, hai chan) khong sat Mt, dung len cui xu6ng mqt cach du thå , qua loa cho c6 chuy~n.

~eau danh

li lå khi thily c6 dong ngu'oi thl rni~ng li~n to tie'ng dai hoi xu'ng danh hi~u Ph~t, than l~i sieng niing l~y khong ngung nghi, c6 y d€ du'<;lc m9i ngu'oi khen ng<;1i. Trai l~i, khi khong c6 ngu'oi thl than l~i bie'ng nhac, tam l~i giåi dai, khong mu6n !€ bai gi cå.

Hai cach !€ bai tren nay ra't giå d6i, v~y nhung ai mu6n tie'n tren du'ong d~o, phåi nen tranh ngay .

3. B6n phep l~y (thUQC ve ly): V~ phu'ong di~n ly, thl c6 4 phep 1~ . a) Phdt Trf Thanh Tjnh U. Trong phep nay, ngu'oi hånh !€ phåi thilu su6t ding cånh gioi cua chu' Ph~t d~u tuy tam hi~n bay, nen l~y mqt E>uc Ph~t, tue la l~y titt cå chu' Ph~t, l~y mqt l~y la l~y ta't cå cac Phap Gioi, vi Phap than cua Ph~t dung thong. b) * Bien NhcJ.p Phdp Gioi Li. Trong p he p nå y' ngu'oi hånh l€ p hå i tl,f quan than, tam cung titt cå cac phap, til' h6i nao de'n bay gio d~u khong roi phap gioi.

hoi: T~i sao E>uc

ra. E>uc Ph~t da thoat ra ngoai vong sanh tlt, thi dau con h~n h~t trong st,t an u6ng . Nhu'ng, day chi la hlnh thuc d€ ng~ y ding, mii_c du Ph~t da nh~p di~t !au r6i, nhu'ng d6i voi chung ta, bao gio ciing xem nhu' Ngai con t~i the'. Xu'a, Vliifn l(}e uyin cac d~ til', cac dan na thi chu da cung Nhu' b6ng nai ngo ngac du'ong Ngai nhu' the' nao, nay chung ta Du'oi anh nang chi~u horn viin cu tie'p t~c cii' c hi ily. St,t c ung du'ong Va vu'on xanh bat ngat nay lam cho chung ta gån voi Ph~t. c6 Thoång gi6 du'a hu'ong thom. cåm tu'dng nhu' bao gi o ciing <'1 ben c~nh Ph~t. Ciing nhon sl,f tho ph~ng, l~ bai Noi da y E>uc The' Ton cung du'ong nay rna chung ta du'QC ke't Mua an cu' kie't h~ duyen lanh voi Ph~t, hlnh dung ro r~t Sau khi chung Phap mon du'QC CUQC doi cua Ngai d€ quye't noi Ghi da'u ngay Thanh E>~o. theo bu'oc chan cua Ngåi. Noi day Ngai da g~p 2. Phåi eting Ph~t vm nht1ng gi? (ve E>a dem Mn long til' sl,(): Van bie't ding chung ta nen cung Lån dåu tien chuy€n Phap du'ong PMt d€ hlnh dung nhu' Ngai con Anh em Ki~u Trån Nhu'. t~i the', nhu'ng ne'u chung ta, moi khi Con du'ong Bat Chanh E>~o cung PMt, l~i bay bi~n du m9i thuc an Nhung bai h9c Phap dåu u6ng, nao ye'n ti~c co ban linh dlnh thl Chan chanh cua ngii uå'n th~t la phi cua, phi cong må l~i con låm Låm n~n tång dai !au. sai l~c y nghia sau xa cua sl,f cung Ph~t

Th~t

L!ch sti' trå i dai Mn Bay gio nhi~u d6i thay Nghi dau long dau bi€n Må long ngu'oi dau hay . Dan

c) Chdnh Qudn U . Trong phlip nay, ngu'oi hånh 1€ l~y E>uc Ph~t ngay noi tl,f tam cua m1nh, chu khong duyen

Phap Åm s6Thånh E>i!- o-2000

Y nghia v~ eting PMt: C6 ngu'oi se

Ph~t da lå ba't sanh, bilt di~t rna con l~i cung du'ong?

V~y. mu6n cung Ph~t dung y nghia thl chi nen dung hu'ong thom, den sang hoa tu'di, trai t6t, nu'oc trong va doi khi them cdm trang lå du .

Ha

3. Nam mon di~u hlidng M eting Ph~t (ve ly): E>o~n tren la n6i v~ St,t, v~ hlnh tu'ong ben ngoai khi cung Ph~t. Con v~ phu'ong di~n Ly, thl phåi dung niim mon di~u hu'ong d€ cung Ph~t nhu' sau:

Il

a) Git:Ji huang. Phap than cua Ph~t rilt thanh 4nh, ne'u V~ St!, chung ta da dung hu'ång tråm d6t eling, thl v~ mij.t Ly, chung ta eling phåi tri gioi cho trang nghiem thanh tinh, M Ie eling duong du'<;1c du cå v~ St! va Ly. b) Djnh huang . Than tam chung ta bi me nhiem va

thu'ong lo;::tn d9ng trong mQi hoan cånh. Ne'u M tru6ng tr6i mai trong tlnh tr;::tng ily, thl chung ta chång tu hanh gi du'QC. Vh hång ngay, hång gio, hång phut, hång giay, hång sat na chung ta phåi c6 gilng t~p dinh tinh tam h6n, dung d€ cho nhung y nghia, hanh d(?ng xilu xa xam chie'm tam h6n va lam cho chung ta phåi lo;::tn d(?ng. Låm cho tam tu' lilng xu6ng, nhu' the' gQi la dung Dinh hu'ång eling Ph~t. c) Hu~ huang. Hu~ hu'ång eling Ph~t la lue nao eling phåi htu tam vao ba mon sang to: Van hu~, Tu' hu~ va Tu hu~. Van hu~ la hång nghe nhung loi giao h6a quy bau cua chu' Ph~t va Thanh Hi~n Tang; Tu' hu~ la dem nhung loi giao h6a qui bau n6i tren ra suy xet, nghi~n ng~m, bie't the' nao la phåi, the' nao la quily, cai nao la chan th~t, cai nao la lu6ng d6i d€ khoi låm l;::tc vao duong ta; Tu hu~ la quye't tam tht!c hanh nhung di~u rna mlnh cho la phåi, tru bo nhung di~u cho la trai, tht!c hi~n dung dån giao ly sang su6t cua DU'c Ph~t. d) Gidi thocit huang. Giåi thoat hu'ång eling Ph~t la quye't tam pha trU nga chffp, nguiJn g6c cua bao St! dau kh6 luan h6i. Chung ta phåi lu6n lu6n quan v6 nga, kh6ng nh~n chie'c than tli' d;::ti nay la mlnh, eling kh6ng nhln cai nghi~p thli'c phan bi~t la mlnh, M du'<;1c thoat ly ra ngoai vong sanh tti' luan h6i. d) Gidi thocit tri kie'n huang. Chung ta da bie't quan v6 nga, d€ pha tru nga chilp thl du'<;1c giåi thoat, song v~n con "Phcip chi{p" rang bUQC, nen chu'a Mn du'QC cånh gioi tt! t;::ti, v6 ng;::ti nhu' Ph~t. Con Phap chilp nghia la con thily cac phap nhu': dilt, nu'oc, gi6, lti'a la c6 th~t; con thily vui, bu6n, su'ong, kh6 la c6 th~t. Khi nao chung ta th€ nh~n du'<;1c rång tli' d;::ti sd di in tu6ng c6 th~t la vi chung ta con Cl trong nghi~p nguoi, cho d6i voi cac loai khac, nhu' ca chång h;::tn, thl nu'oc dau phåi la nu'oc nhu' chung ta quan ni~m, rna chinh la lau dai, nha cti'a; d6i VOi loai IDQt, thl go dau phåi la go nhu' chung ta quan ni~m, rna la thli'c an nha Cl; cho de'n vui, bu6n, su'ong, kh6 d~u la d6i dai voi nhau rna sanh ra. V~y thl Phap eling nhu' Nga, d~u la giå d6i, kh6ng c6 th~t, rna chi la nhung danh tu su6ng rna th6i. Lu6n lu6n quan nhu' the', d€ du'<;1c giåi thoat ra khoi sl! cha'p Phåp, nhu' the' gQi la "Gidi thoat tri kien huang" eling Ph~t.

4. Cting du0ng Tang Bao: Ne'u chung ta da thanh tam tho cung Ph~t, thl tilt nhien chung ta phåi kinh trQng Tang. Chu' Tang da thay Ph~t rna truy~n giao ly cua Ngai l;::ti cho chung ta, le nao chung ta l;::ti lam ngå kh6ng bie't Mn? Chung ta kh6ng nen phan bi~t Tang Cl xli' nao, chua nao, ha y phai nao. Vi Tang nao c6 du gioi dli'c chung ta eling san long cung pht,mg cå, nhu' the' gQi la cung du'ong Tam Båo. 12

C.KETLU~N l. Lq:i ieh eua stf thif, l~y va eting PMt: Nhu ca c doan tren da n6i, chung ta tho l;::ty va eling Ph~t la do long tri an sau xa cua chung ta d6i voi b~c da hy sinh tilt cå h;::tnh phuc vinh cti'u cho chung sanh; ly do thli' hai cua sl! tho l;::ty va eling ily la d€ chung ta lu6n lu6n c6 tru'oc måt, tren dåu chung ta, IDQt cai gu'ång ID~U hoan toan chan, thi~n, my d€ noi theo. St! tho, l;::ty va cung PMt, ne'u thJ!c hanh mot cach thanh tam, thi~n tri va dung y nghia, thl se dem l;::ti cho ngu'oi rilt nhi~u l<;1i ich trong hi~n t;::ti va vi lai: a). Trong hi~n t;::ti, moi chung ta va gia dlnh chung ta bao giO eling nhu' s6ng trong båu kh6ng khi xan l;::tn, trong ånh hu'Cing t6t lånh, d;::to vi cua chu' Ph~t. Chung ta lu6n lu6n s6ng trong nghiem chinh, trong le nghi, tren thu~n duoi hoa, vi moi y nghia, moi cti' chi, moi IOi n6i cua chung ta d~u du'<;jc d6i milt sang su6t cua DU'c Ph~t soi xu6ng. Chung ta kh6ng dam s6ng bua bai, lam xång, nghl quily khi DU'c PM t dang ngt! tri trong gi a dlnh va trong long moi chung ta. Chi nhung tam h6n tr6ng rong, kh6ng tin tu'Cing, kh6ng t6n tho mQt vi thieng lieng cao cå nao, moi d~ sa nga, tr~,~y l;::tc. Cho nen gia dlnh, mu6n c6 h;::tnh phuc trong hi~n t;::ti, mu6n s6ng mQt doi s6ng c6 y nghia, mu6n con em dung be tha, tr~,Jy l;::tc, thl ngu'oi gia chu nen thie't ban Ph~t M ngay I€ bai va eling duong Ngai va t~p cho con em s6ng hi~n lu'ång va d;::to vi. b). Khi lam chung, nghi~p lanh rna chung ta da huan l~ p trong hång ngay cua chung ta se cåm U'ng long tu bi ciia chu' Ph~t va B6 Tat. Do "lu4t dbng thanh tuang ung, dbng khf tuang cdu", chu' Ph~t va B6 Tat se tie'p d~n giac linh chung ta v~ c6i tinh dQ an vui tt! t;::ti. 2. Khuyen phat ehanh tin trong stf thif, l~y va eting Tam Bao: Mu6n c6 du'<;1c ke't quå t6t dc;:p nhu' tren, chung ta phåi phat tam chanh tin . Ne'u tho, lay va eling du'ong Tam Båo m(?t cach sai lac kh6ng nhung kh6ng ich 1<;1i gl cho ta l;::ti con mang them tQi, va tr6i lij.n mai trong cånh sanh tti' luan h6i. Chung ta phåi tin tu'Cing m9t cach m;::tnh me rång: l. DU'c Ph~t la bt!c hoan toan giac ngQ, sieu thanh, thoat tti', c6 nang lt!c di;> thoat chung sanh khoi neo luan h6i, va xli'ng dang lam thåy chung sanh trong ba c6i. Vi the' nen chung ta tho Ngai .

2. Ph~t Phap la phu'ång phåp thån di~u , tru du'<;1c tilt cå nguyen nhan dau kh6 cua chung sanh; vi the' cho nen chung ta phåi tho Ph~t Phap. 3. Chu' Tang ne'u c6 du gioi tinh thanh tinh, la nhung thåy sang, b;::tn lanh cua chung ta. Vi the', chung ta phåi kinh tho, than c~n cac Ngai M hQc hoi duong 16i tu hanh.

Phap Åm soThanh f)'!-o-2000

4. Tåt cå chung sanh deu c6 Ph~t tanh sang su6t, ne'u chi tam tu luy~n theo PMt Phap thl chåc chån se thanh Ph~t.

5. Ly nhan quå khong he sai chl).y, ne'u tl).o nhan lanh thl hu'dng quå t6t. Trong cac nhan lanh, khong c6 nhan lanh nao thu thång hon la nhån "thO Ph!J,t, l~y Ph!J,t va cung duimg Tam Båo", du Sl,l' va Ly . Viin bie't ding tho, ll).y va cung du cå hai phu'ong di~n Sl,l' va Ly la kh6, nhung xung quanh chung ta, <'1 trong the' gidi nay san c6 vo lu<;1ng, vo s6 Kim Cang Bo Tat va H<? Phap Thien Vuong, dong phat tam giup do, hQ ni~m cho tåt cå nhung ngu'oi phat tam chanh tin tho cung Ph~t, thllo gi cong cua chung ta khong tron, quå cua chung ta khong man?

thoat hu'ong, giåi thoat tri kie'n huong. Ne'u khong thl,l'c hanh du'<Jc 4 phep ll).y ve ly va cung du'ong du'<Jc 5 m6n di~u hu'ong, thl sl,l' ll).y va cung chl con c6 phån hlnh thuc; Va Vi the' ke tin do kh6 CO th~ tie'n du'QC tren du'ong dl).o. Bdi v~y, cung m<?t lån vdi tho, ll).y va cung Ph~t chung ta phåi tt,mg kinh, tri chu va ni~m Ph~t. D6 nhii'ng di~m can bån t6i thi~u rna m<)t Ph~t tit thuån thanh khong th~ bo qua du'<;1c. B.CHANHDE

I. DlNH NGHiA l. Tt;mg Kinh: Tt,mg la d<,>c thanh tie'ng m<?t cach c6 am va thanh kinh nhii'ng lai Due Ph~t dl).y trong kinh di~n, h<;1p vdi chan ly va can co ct.ia chung sanh. di~u

2. Tri chu: Tri la nåm giu m<?t cach chåc chiin. Chu la lai bi m~t cua chu' Ph~t rna chl c6 chu' Ph~t mdi hi~u du'Qc, chu cac hang Bo Tat eling chu'a th~ hi~u thåu. Ca c bai chu deu c6 oai thån va cong dUe khong th~ nghi ban va dU't tri:t nghi~p chu'dng, tieu tai giåi nl).n va tang tru'dng phu'dc hu~. nen eling g<,>i la thån chu. Ni~m PMt: Ni~m la tu'dng nhd. Ni~m Ph~t la tu'dng nhd danh hi~u PMt, hlnh dung Ph~t va due hl).nh cua PMt, d~ luon luon c6 gång noi theo budc chan cua Ngai.

3.

Il.

LY DO PHÅI TVNG KINH, TRI CmJ V Å NitM

PH~T

T"9ng Kinh, Tri Chu, Ni~m Ph~t HT. Thich

Thi~n

Hoa

(Trich tll PhQt HQc PhcS Th6ng) A.MåDE Nguoi Ph~t tti, ne'u chl tho, ll).y va cung PMt eling chu'a g<,>i la thuån thanh. Ngu'oi Ph~t tit thuån thanh con phåi tt,mg kinh, tri chu va ni~m Ph~t. Vå ll).i ne'u bo qua ba phån sau nay, thl ba phån tru'dc tho, ll).y va cung kh6 c6 th~ vien dung cå Sl,l' va Ly du<;1c. Vi phån Ly la phån cao sieu kh6 thl,l'c hanh, rna ne'u chung ta khong tt,mg kinh ni~m Ph~t d~ cho tam hon sang su6t, to ngQ cac ly le sau xa huyen di~u trong kinh di~n. thl chung ta khong th~ nao d~ dl).t du'<Jc 4 ll).y thuQC ve Ly lå: Phap Tri Thanh Tiflh L~. Bie'n Nh~p Phap Gioi L~. Chanh Quan L~ , Th~t Tu'dng Binh Ding L~. va nåm m6n di~u hu'ong M cung Ph~t la: gidi hu'ong, dinh hu'ong, hu~ hu'Qng, giåi

Phap Åm s6 Thanh E>~o-2000

l. Vi sao phai t.,ng kinh?: ChUng ta s6ng trong coi d1,1c, cho nen long di,IC VQng CUa chung ta khong bao gio du'QC nghl, cho de'n trong gifte ngu, eting con chiem bao ciii liiy, cu'oi kh6c, vui buon nhu' lue thuc. Trong cånh me mo dåy di,IC VQng åy, may thay Due PMt con thu'ong s6t chung sanh rna tru yen dl). y nhung lai vang ng<;>c M x6a tan man may u am cua vo minh va tQi loi. Nhu'ng nhii'ng lai le cao sieu åy, chung ta nghe qua mQt lån, hai lån eling kh6ng th~ nghe thåu va nho he't du'Qc. Cho nen chung ta dn phåi d<,>c di d<;>c ll).i mai mai, d6 cho ly le tham huyen toa ra, va ghi khåc trong tham tam chung ta, khong bao gio quen du'Qc. D6 la ly do khie'n chUng ta phåi t1,1ng kinh.

2. Vi sao phai tri chu?: Chu c6 cong nang phi thuong, ne'u nguoi c6 thanh tam tri chu, thi du'Qc nhieu hi~u ll,l'c khong th~ tu'dng tu'<;1ng. Chång hl).n, thån chu "B~t Nhiit The' Nghifp ChuO'ng Can Bdn EJdc Sanh Tjnh Dq". Thån chu "Tieu Tai Kitt Tuang" c6 hi~u ll,l'c lam cho tieu tri:t cac hol).n nlJ.n, tai chudng, du<;1c gi/.p nhii'ng dieu lanh. Thån chu "Uing Nghiem" thl pha tri:t du'<;1c rna chu'dng va nghi~p bao ni/.ng ne v.v .. .Thån chu "Chudn Di" trit ta, di~t quy . Thån chu "That Ph!J,t Dift Tqi" c6 cong nang tieu tri:t tQi chu'ong cua chung ta tit nhieu doi nhieu kie'p v.v ... Vi the' nen chung ta phåi tri chu . 3. Vi sao phai ni~m PMt?: Tårn chung ta bi vo minh lam mo d1,1c. Mu6n cho nu'dc d1,1c kia hoa ra trong, khong c6 phu'ong phap nao hay hon la pha m<?t chut phen vao,

13

thl cac chil't mo dl,IC kia dån dån l6ng xuo ng, biiy gio mtoc dl,IC trd nen trong Sl).Ch.

th6 dqc he't cac thån chu , trl tl,lng du'<;lc nhu' chu' Tang thl cang tot.

Phu'dng phap ni~m Ph~t eling v~y c6 cong nang pha trir cac vqng ni~m den toi C1 ndi tam chung ta, lam cho tam me muqi mo am trd nen sang suot, chång khac gl phen lam cho nu'oc d1,1c trdlen trong v~y .

3. Cac hi~u Ph~t thliitng ni~m: E>uc Ph~t nao eling c6 du ca 10 hi~u, d6ng m<?t tam toan giac, tu bi VO lu'<;1ng, phu'oc tri vo bien, thu'dng chung sanh vo cung vo t~n , nen chi ni~m danh hi~ u etla E>uc PMt nao eling d~ u du'QC cam U'ng Mn tii't ca chu' Ph~t, cong due eling d~u vo lu'<;Jng vo bien.

Vi sao ni~m Ph~t lam cho tårn me muQi trO" len trong sang?: Vlly do rii't d~ hi6u sau diiy : Tam etla chung ta rii't dien dao, kh6ng bao gio ngirng nghi. Kinh thu'ong n6i: "Tam Vien, Y Må", tårn nhu' con khi nhay chuy~n tu cånh nay sang cånh khac, va "Y" nhu' con ngl,l'a chl).y lung tung luon ngay suot bu6i. Lam sao cho tårn chung ta khong ngttng nghi sam b~y? Chi c6 cach la båt n6 nghi nhii'ng di~u tot lanh, hay d~p. Ni~m Ph~t la nho nghi de'n nhii'ng vi hoån toan tot d~p. nhii'ng hånh dqng trong sang, nhii'ng due tanh thuån lu'dng. Cang ni~m Ph~t nhi~u chttng nao, thl it ni~m rna chttng ii'y. Ma C1 diiy la nhii'ng di~u xii'u xa den toi, lam hl).i mlnh hl).i ngu'oi. Vl the' chung ta luon luon ni~m Ph~t.

BO

Ill. PHÅI TmfONG TVNG NHfJ'NG KINH NÅO, TRI CmJ Gl V Å NIEM PH~T NÅO?

1. Cac kinh thliitng t"ng: Pham la kinh Ph~t thl b9 nao t1,1ng eling du'QC ca, VI kinh nao eling CO cong nang thu thång la pha trir me mo, khai md tam tri sang suot cho chung sanh, ne'u chung ta chi thanh dqc t1,1ng. Nhu'ng vl can cd etla chung sanh khong d~u. nen chung ta phai ll,l'a nhii'ng b9 kinh nao thich h<;1p voi can cd va sd nguy~n etla chung ta må t1,1ng dqc . Thong thu'ong, cac Ph~t tti' Vi~t Nam, tu xuii't gia cho Mn tl).i gia d~u trl t1,1ng nhii'ng kinh nhu': Di E>a, H6ng Danh, Vu Lan, Ph6 Mon, Du'<;lc Su', E>l).i Tl).ng, E>ia Tl).ng, Kim Cang, Ung Nghiem, Phap Hoa v.v ... Nhi~u ngu'oi c6 quan ni~m chqn b9 kinh nao cho thich

h<;lp voi m6i hoan canh, m6i trliong h<;Jp nhu' lue: a) Cåu sieu thl tl,lng kinh Di E>å, E>ia Tl).ng, Vu Lan v.v .. . b) Cåu an thl t1,1ng kinh Ph6 Mon, Du'<;1c Su' v.v ... c) Cåu tie u tai va giai b!nh thl tt,mg kinh Kim Cang, Ung Nghiem v.v .. d) Cåu sam hoi thl t1,1ng H6ng Danh. Cai quan ni~m chqn ll,l'a nhu' the' eling c6 phån låm cho tårn chuyen nhii't se hi~u nghi~m hdn. Nhu'ng chung ta khong quen rång v~ m~t giao ly eling nhu' v~ m</.t cong due, bii't lu~n m<?t b9 kinh nao, ne'u tri tam trl t1,1ng eling d~u du'<;lc my man nhu' nhau ca . 2. Cac chU thliitng tri: d chiia chu' Tang hång ngay , trong thoi kh6a tl,lng khuya, trl chu Ung Nghiem, E>l).i Bi, TMp Chu ho</.c Ngli H6 chu v.v ... Con C1 nha phån nhi~u cu' si chi trl chu E>l).i Bi va Th~p chU, bdi hai le : m9t lå thoi gio it oi, vl con phai lo sinh song cho gia dlnh; hai lå chu Ung Nghiem da dai, ll).i them chii' am vån trå e trd kh6 dqc, kh6 thuqc . Nhu'ng ne'u cu' si nao c6

14

Nhu'ng dU'ng V~ phu'dng di~n trlnh d9 va hoan canh må lu~n, thl hi~n nay, chung ta la ngu'oi C1 the' gioi Ta Ba ,

nhåm quoc d9 etla E>uc Ph~t Thich Ca Miiu Ni giao h6a , le co nhien chung ta phai ni~m danh hi~u etla Ngai. Ne'u tin d6 nao tu theo phap mon T!nh E>9, thl thu'ong ngay phai ni~m danh hi~u E>uc Ph~t A Di E>a . Phap mon nay thanh !~p do loi dl).y sau day etla E>uc Ph~t Thich Ca: "O coi the' giai Ta Ba nay, den thiJi kY meft phtip, ctich Ph~t Jau xa chi c6 phdp "Tri danh ni~m Ph~t" , du

vang sanh vi Tay Phuong Cl!c Lq.c la quoc dq cua Due Ph~t A Di Da, rhi dl ru dl chling han het". Ngoai ra, tin d6 eling c6 ngu'oi ni~m danh hi~u E>U'c Ph~t Di L</.c, d6 du sanh v~ c6i troi E>iiu suii't; ho</.c ni~m danh hi~u Due Ph~t Du'<;Jc Su' d6 du cho khoi t~t b!nh . Tom ll).i, Tin d6 Ph~t Giao phai ni~m du Tam The' Ph~t: Dtlc Ph~t Thich Ca Måu Ni, lå ni~m DU'c Ph~t hi~n ~i. rna eling la Due Ph~t Giao Chu etla chung ta.

a)

Ni~m

b) Ni~m Dtlc Ph~t A Di Da, la ni~m Due Ph~t da thanh tu qua khu xa xu'a, rna eling la E>uc Ph~t tie'p dån chung ta v~ Cl,l'c Ll).c . c) Ni~m Due Ph~t Di Ll)c, Lå ni~m E>uc PMt v~ lai . IV. L(1I ICH CU A

SV TVNG KINH, TRI TRU V Å

NIEMPH~T l. LØ ich cua st! t"ng kinh: Nhii'ng !Oi giao h6a trong ba tl).ng kinh di6n etla Ph~t, d~u toan la nhii'ng loi hi~ n lanh, sang suot do long tu bi va tri tu~ sieu pham cua Ph~t n6i ra . Kinh Ph~t, vl the' c6 phån sieu vi~t hdn tii't ca nhii'ng !Oi le etla the' gian . Ne'u chung ta chf tam trl tto~ng , chå c chån se du'<;lc nhi~ u l<;Ji fch cho rnlnh, cho gia dlnh va nhii'ng ngu'oi chung quanh:

a) Cho minh: Lue t1,1ng ni~m. hånh gia dem he't tårn tri chi thanh d</.t vao van kinh d6 khoi sd suii't, nen sau can: tai, måt, mlii, lu'oi, thiin, y d~u thiiu nhie'p ll).i mqt ch6. Cham lo t1,1ng kinh, ne n ba nghi~p etla thiin, khå'u, y khong con m6ng khdi le n mu'oi di~u ac nii'a, rna chi ghi nho nhii'ng loi hay, le phai. b) C ho gia dinh: Tru'oc khi såp sti'a t1,1ng kinh, nhii'ng ngu'oi trong nha d~u dU't cac eau chuy~n ngoai doi, va khach hang x6m Mn ng6i le doi mach eling tl,l' giai tan . Trong gia dlnh nho the' du'<;lc thanh tinh, trang nghie m , hoa thu~ n .

Phap Åm so' Thii nh f)l!o-2000

c) Cho ngui!i xung quanh: Trong nhCi'ng lue dem thanh canh viing, Wi ll;lng kinh tråm b6ng theo vdi tie'ng mo nhip d€u, tie'ng chuong ngan nga, c6 th6 danh thuc nguoi doi ra khoi giilc me, dua l9t vao tai ke ll).c loi nhfi'ng y nghia, tham huy€n, nhfi'ng Wi khuyen dl).y b6 ich, chua d9ng trong kinh di6n må hånh gia dang t~,~ng.

cac kinh se bi tieu di~t he't, chi con kinh Di Da luu truy€n ll).i du<;~c m(>t thoi gian r6i eling di~t luon. Lue bily giO chi con eau ni~m Ph~t g6m 6 chfi' "Nam Mo A Di Da Phq.t", rna du nang h,tc dua chung sanh v~ coi "Clfc LQc".

Loi Ph~t n6i khong sai, bång chung lå c6 nhi€u nhan v~t chuyen tri m(>t eau ni~m Ph~t nåy må bie't du'<;lc ngay gio va thily du<;~c di€m lånh tru'oc khi vang sanh. Nhu Ngåi T6 Hu~ Vi~n. trong mu'oi nåm ni~m Ph~t. ba lån thily Due A Di Då ro dåu; trong h(>i Lien Xå , c6 123 ngu'oi chuyen tu phep "Tri danh ni?m Ph4t", d€u lån lu'Qt du'<;lc Ph~t rudc v~ coi Tinh D(>. Gån day, d Nam phån Vi~t Nam, våo nåm 1940 trai tim B6 Tat c6 vi si quan Phap lå Dl).i uy Touffan, Trung uy Retouma, Thie'u uy Brillant d6ng hii m(>t Våo cti'a Tam Båo chie'c thuy phi ccl ba y tu dåo Con Lon v~ Sai Hay buac vfi'ng chiic Gon. Gifi'a du'ong, chie'c phi Cå hu', rcli xuong Va khong tit b~t bi6n. Thie'u uy Brillant (nglleti Phåp lai Vi$t) Quen long Tu Bi ni~m Ph~t du cll'u. Chie'c thuy phi ccl !ung Chung sanh dn gi dfi'ng tren mij.t bi6n suot ba giO d6ng h6, mai Ngoai hl).nh bo thi gij.p du'QC chie'c tau danh ca cua ngu'oi Nh~t Nguoi lå von quy de'n cll'u. Khi ba vi si quan vt'fa bu'ac sang Von quy la ta tau, thi chie'c thuy phi Cå chim ngay XUOng Trude c6 trong nhå bi6n. Ai nily d~u lily låm ll)., hoi nhau: Tl).i Trai tim B6 Tat sao khi nå y c6 ba nguoi ng6i nij.ng, phi ccl il).i Gieo phu'ac thånh d(!.t n6i, rna ba y gio khong nguoi n6 il).i chim? At da vun tr6ng Va eling khai thong Chi c6 Thie'u uy Brillant mai giåi thich du'Qc Duong v~ nuac Ph~t. sl,l' l l). !ung ily. Ong kE l(!. i cho mo i nguoi Nguyån Thlldng Que nghe Sl,i' linh ung cua phep ni~m Ph~t må ong thu'ong ap dl,lng, va lån nåy lå lån thu chån ly til long tin hai ong du<;~c thoat nl).n nho phep ni~m Ph~t Muon d(!.t chan ly ily. Dl).i uy Touffan va Trung uy Retouma Khong phåi dl,l'a chan su he't long tin tudng, nen khi v€ de'n Såi Gon, Ne'u ta chua bie't chan ly hai vi si quan ily chung nhau m(>t so ti~n. cilt Da hi6u chan ly tu chan su m(>t cai am dyp de (J Cat Lai, lang Thanh Thi lo gi ta khong diic quå. My L<;li, tinh Gia Dinh M tho Ph~t, g9i lå to long tri an.

Nhu v~y ro rang t1,1ng kinh chhg nhfi'ng c6 ich l<;li cho mlnh, cho gia dinh, må cho nhfi'ng nguoi chung quanh nfi'a. 86 lå mai n6i nhfi'ng di~u ich l<;li th6ng thuong c6 th6 thily du'QC, ngoåi ra ll;lng kinh con c6 nhfi'ng di€u l<;!i ich, linh nghi~m ll). thuong, khong th6 giai thich du<;~c, ai tt,mg se du<;~c chung nghi~m må thoi.

2. LØ ich cua stf tri chu: Cac thån chu tuy kh6ng th6 giåi nghia ra du<;~c, nhu'ng nguoi chi tam th9 tri, se du'QC cong hi~U th~t lå ky di~u. kh6 c6 thE nghi bån, nhu' nguoi uong nu'ac ilm, il).nh thi tl,i' bie't la'y. C6 th6 n6i: m(>t eau thån chu, thau g6m he't m(>t bQ kinh, vi v~y , hi~u ll,l'c cua cac thån chu rilt phi thuong. Khi gi!.p tai nl)_n, ne'u thl,l'c tam tri chu thi rna u du'<;! c giåi nguy. Nhu thud xu'a, Ngåi A Nan miic nan, Due Ph~t li€n n6i thån chu Lang Nghiem, sai Ngai Van Thu Su L<;li de'n cll'u, thi Ngåi A Nan li~n du<;~c thoa t nguy .

Ngåy nay, eling c6 nhi€u tru'ong h<;lp må nguoi thånh tam ni~m chu thily du<;~c hi~u nghi~m ro rang. Theo !Oi Bac si Thi~n Thånh n6i il).i, thi våo nam 1946, gifi'a lue lol).n ly, Bac si (J treng m(>t vung Nguyån Thlldng Que rt'fng sau, nui hi6m tl).i Trung Vi~t. M(>t lån Bac si bi chung binh nan y, mi!.c du lu'ång du'QC Bong, Tåy san c6 trong tay, eling khong lam sao tri du<;~c . Bac si tu'dng se bo mlnh trong x6m ngoai sein cudc, khong ngo nhd ll).i lue con duai mai nha cha me, thuong dem nghe than ph1,1 tri chu "Cong Dric Bdo Son", Bac si li~n dem thån chu ily ra ap d1,1ng . Trong lue ily, cac nguoi nuoi binh eling xum il).i hQ ni~m cho bac si suot dem. Sang horn sau, qua th~t Bac si lånh ml).nh m(>t cach d~ dång, låm cho tilt cå cac d6ng nghi~p d~u ngl).c nhien .

a

3. LØ ich cua stf ni~m Ph~t: Ni~m Ph~t cong due l(!.i con to IOn hån nfi'a, vi mot eau nic;!m Ph~t c6 th6 g6m thau cå ba t(!.ng giao di6n, he't thay thån chu, eling la cac phap vien d6n, nhu tham thi€n, quan tu'dng v.v ... Due PMt Thich Ca Mau Ni c6 d(!.y riing: Sau khi Ph~t nh~p di~t da lau, v€ thoi ky m(!.t phap, de'n kie'p ho(!.i,

Phap Åm s6Thanh Di!-o-2000

Day chi lå m(>t eau chuy~n trong muon ngån eau chuy~n v~ sl,l' l<;~i ich cua phep ni~m Ph~t.

c. KETLU~N Khuyen Ph~t

tit

t1,1ng kinh, ni~m PMt va tri chu

stf lån ly cho du'qc vien dung: Tung kinh, tri chu,

ca

ni~m

Ph~t lå ba phuång phap tu hånh g6m du cå St! va Ly . Du

t(!.i gia hay xuilt gia, du TiEu Thua hay D<!-i Thua, tieu Cl,i'C hay tich Cl,i'C, khong ai CO th6 roi ba phu'ång phap nå y du'<;lc. Bdi the', Ph~t tti' dn phåi h9c t1,1ng kinh, ni~m Ph~t va tri chu cho St!, Ly di doi, Wi n6i va vi~c lam phu hQp, mai CO du'QC ke't qua t6t dyp. Ba phap mon t1,1ng kinh, tri chU va ni~m Phat, tuy khong d6ng må ke't qua d€u thu thiing. Ph~t tti' c6 th6 tuy theo trinh dQ, hoån cånh cua mlnh må tu m(>t, hai hay cå ba phap ily. Thi d1,1 nhu nguoi bie't chfi' va m(!.nh khoe, cong an vi~c låm hång ngåy khong b~n r()n låm, thi nen tl,lng

15

kinh, trl chu, ni~m Ph~t du cå 3 phap mon. Con ngttoi tu6i gia suc ye'u, måt lo, rang n,mg, mi~ng lttoi ph€u phao, than th€ moi m~t. ne'u tt,mg kinh, trl chu khong n6i thl phai chuyen tam ni~m Ph~t. di dtl'ng nåm ng6i, lue nao cilng d€u ni~m Ph~t.

6ng thi dai"; v~y thl C1 trong b1,1i ta't cå phai la'm b1,1i . B1,1i doi da lau doi lau kie'p phu len than, len dåu chung ta, va trong bu6ng gan la ph6i ciia chung ta . N6 lam cho chung ta mo måt khong tha'y dtt<;1c dttong chanh; n6 lam cho chung ta d1,1c long, khong tha'y dtt<;1c chan tam.

Nhu'ng cac Ph~t tti' nen nhd, khi mi~ng tt,mg kinh, trl chu, ni~m Ph~t. tay g6 mo, danh chuong, lån chuoi, thl tam tri phai g()i rti'a he't bao nhieu y nghi ba't chinh, nhil'ng ham mu6n de hen, va d~t vao hlnh anh da'ng Tu Bi. R6i phai noi gttong Ngai, md r()ng long thttong r()ng IOn, nghi de'n noi thO'ng kh6 cua muon loai va phat nguy~n dem suc mlnh ra, ban vui ctl'u kh6 cho ta't cå. E>e'n khi thoi tt,mg ni~m. trdl<!-i tie'p xuc vi~c doi, thl phai lam the' nao cho nhil'ng hånh d()ng cua mlnh cfing dtt<;1c tu bi nhtt tli tlidng va lo i n6i cua mlnh v~y .

Ne'u chung ta mu6n s6ng mai trong cånh b1,1i nho, mu6n dåm mlnh trong t()i loi, thl khong n6i lam gl. Nhu'ng khi chung ta da mu6n dtt<;1c trong s(!.ch thanh thoi, mu6n trUt bo t()i loi cho long dtt<;1c nh~ nhang, thtt thoi, thl ta't nhien chung ta phai fim phttong phap et€ tru cho he't b1,1i b~m. tå'y tru cho he't t()i loi. Trong d<;lo Ph~t, phttong phap tå' y tru a'y gQi la Sam HO'i.

Ngttoi tt,mg kinh, trl chu va ni~m Ph~t. lam dung nhtt the', thl chåc chån se dtt<;1c chung qua Thanh khong sai.

Chil' "Stim", tie'ng Ph<;ln g<;>i la Samma; Tåu d!ch la "Hol quti". K.inh n6i: "Stim giå stim kY tiin khien, Hol giå hOl kY h~u quti". Nghia la Sam la an nan loi trttdc, con h6i la chua bo loi sau. Ne'u dung m<.>t chil' Sam hay m<.>t chil' HO'i khong, thl chtta du y nghia, nen cac T6 xtta ghep hai chil' l<;li thanh danh tu "Stim hOl", dich theo tie'ng Vi~t la "dn ndn chaa LJi".

B.CHANHDE

I. DlNH NGHIA

Nhtt the' trong chil' Sam h6i c6 ham nghia an nan, h6i h~n vl nhil'ng loi låm trong qua khu; ba't lu~n la la u mau, va bay gio cho de'n v€ sau, mlnh nguy~n la kh6ng tai ph(!.m nil'a . Ne'u biet loi cil la b~y . bay gio mlnh xin chu()c loi, rna sau nay vån con lam l<;li, thl khong phai la dung nghia Sam hO'i trong d<;lo PMt. Il. CAC CACH SAM HOI

l. Sam ho'i sai låm: E>ung ra chil' Sam h6i la danh tu rieng cua E><;lo Ph~t. Khi Sam h6i må gQi la sai låm, thl khong phai la Sam H6i nil'a r6i. Nhu'ng et€ ti~n vi~c di~n d<;lt, chung ta hay t(!.m dung hai chil' a'y d€ n6i chung nhil'ng cach chu()c t()i C1 the gian hay trong cac ngo(!.i d(!.O .

Sam-ho'i HT. Thich Thi~n Hoa (Trich tll PhQt HQC Ph6 Th6ng)

Chung ta so'ng tren dm nay khong ai la hoan toan trong s~ch : PMt thttong d(!.y: "Pham con xu6ng len ba c6i, l~n l()i trong sau dttong, thl khong m<.>t loai nao dtt<;1c hoan toan trong s(!.ch, khong m()t gi6ng nao dtl't he't t()i 'X . .. l 01 . Th~t the', c6i doi nay da dtt<;1c g<;>i la c6i trh, thllam sao

trong s(!.ch dtt<;1c? Ngttoi ta thttong n6i:

16

"o btiu thi tron, o

Ngttoi the' gian, khi c6 t()i loi vdi ong ba, lang nttdc, thttong dung trå rtt<;1u, hay heo ga, ti€n b(!.c d€ t(!. t()i, xin loi. C6 khi ngttoi ta l<;li dung hlnh thuc "dotii cong th~,tc tqi", nhtt khi ph(!.m t()i vdi tri€u dlnh hay trong quan ngil chång h(!.n . Hlnh thuc la'y cong chu()c t()i cilng c6 ch6 hay, nhu'ng chtta hoan hao va con tho thi€n . N6 chi ap d1,1ng et€ d6i ph6 vdi ben ngoai, chu trang trttong h<;1p nhil'ng t()i loi xay ra trong n()i tam cua chung ta, nhil'ng t()i loi ra't vi te' ra't sau xa, thl kh6 c6 th€ må ap d1,1ng dtt<;1c hlnh thuc n6i tren. Trong cac ngo(!.i d(!.o, ngttoi ta cilng c6 dung nhi€u hlnh thuc chu()c t()i: nhtt c6 d(!.o diing rna u thu v~t d€ xin rii'a t()i vdi thån linh; c6 d(!.o chu trttong xu6ng tårn C1 nhil'ng song, su6i rna ngttoi ta cho la linh thieng thl het t()i ; c6 d<;lO l<;ti dem phåm v~t d€ xin Thanh Thån xa t()i; c6 d<;lO 1<!-i chu trttong kh6 h<;lnh, ep xac nhtt danh d~p than mlnh, nbin d6i khat, cbiu n6ng ret, nåm gai ne'm m~t M dtt<;1c gi ai thoa t t<.>i lo i.

Phap Åm s6Thånh D(lo-2000

Nhung cach chuoc toi nhtt the' d~u sai låm he't. Toi 16i thuoc v~ tam ly, khong c6 hlnh tttong. Vh thllåm sao c6 the' låy v~t ehåt nhtt nttoe, rna u huye't, phå'm v~t ha y xac than dci låm eho s~eh toi dtt<;1c. 2. Sam Mi chån chinh: E>ue Ph~t d~y ding: Tqi t6i do tam cua nguili tq_o ra, khOng ai c6 quyin thuong phq_t. Ke gieo gi6ng xåu thl an trai dd, ngttoi tr6ng gi6ng quy thl httdng qua ngon. Toi 16i da ru tam t~o. thl ciing ru tam må sam. Lai n6i tMt ro rang, chi ly, h<;1p voi th~,tc nghi~m. Vh ehung ta mu6n he't toi, phai y theo nhi1ng phap Sam H6i ehan ehanh eua E>~o PMt må th~t hånh . Trong dao Ph~t, e6 4 phap Sam H6i sau day, c6 phap thuoe v€ Slf, e6 phap thuoe V~ ly : }>

» }> }>

Tae phap sam h6i (51.,1); Thu tttong sam h6i (51.,1); H6ng danh sam h6i (sl,l); Vo danh sam ho'i (ly).

nhilng dau kh6 trong duilng sanh tå luan h6i nhiiu kiip". Con 35 danh hi~u Ph~t sau, tu E>ue Ph~t Thieh Ca eho cten E>ue Ph~t Bii'u Lien Hoa Thi~n T11,1 Ta La Th9 Vttdng, thl trong Kinh Bii'u Tich n6i: "Niu tat cd chUng sanh, hoif.c phq_m tqi ngii nghjch hay thq.p tie, den mu6n kie'p khOng thi stim hOl, chl xung danh hifu 35 vj PhcJt nay va li btii, thi bao nhieu tqi chu(trzg diu tieu tri:t". V~ sau Ngai Tu Van Phap Stt vl nhi1ng ngttoi ye'u du6i ho{i.e khong quen l~y nhi~u. nen da so~n ra mot nghi thue sam ho'i, råt g9n d~ va dåy du y nghia, eling g9i lå phap ticiu sam h6i, dci cho Ph~t tii' e6 thci hång ngay sam h0i toi lai eua mlnh.

d) Vo Danh Sam H6i: Phap nay thu 0c v~ ly sam h6i råt eao va kh6, blfe thtt<;1ng can moi c6 thci thlfc hånh dtt<;1e. C6 hai cach sam: }>

a) Tac Phap Sam H6i: Phap sam h6i nay thu 0e v~ slf; phai l~p gioi dån va thlnh thanh 4nh Tang ehU'ng minh, nen gQi lå tae phap. Khi våo gioi trang, mlnh phai thånh th~t to båy toi 16i mot eaeh thånh khån, ehi tam an nan va nguy~n v~ sau khong tai ph~m ni1a. Mot long thånh kinh sam h6i nhtt vh, khi gioi thci dtt<;1e thanh 4nh, tue lå he't toi. b) Thli Tuang Sam Hoi: Phap nåy thuoe V~ Sl! va kh6 hån phap trttoe . PMt ehe phap nay, la phap sam h6i thu 0c quan tttdng, eho nhi1ng ngttoi tu hånh c6 trinh do eao, ho~c C1 eh6 khong e6 Tang, hay e6, nhttng khong dtt<;1e thanh 4nh. Mu6n tu phap nay, hanh gia phai den trttoe ttt<;1ng Ph~t hay B6 Tat, thanh tam l~ bai, trinh bay nhi1ng toi 16i da ph~m, va nguy~n an nan chua bo. Lam nhtt the tu m(it ngay, ba ngay, bay ngay, 49 ngay, va mai eho den khi nao thåy dtt<;1e hao tttong: nhtt thåy håo quang, hoa sen bau, thåy Ph~t. B6 Tat den xoa dåu v.v .. thl moi thoi. c) H6ng Danh Sam Hoi: Phap H6ng Danh Sam H6i nåy eling thu9e v~ s~,t, do Ngai Båt E> 0ng Phap Stt doi T6ng ben Trung Hoa so~n ra. Ngåi rut 53 danh hi~u Ph~t trong Kinh "Ngii ThcJp Tam Phq.t" tue lå tu E>ue Ph~t Ph6 Quang cho den Ph~t NhU't The Phap Trang Man Vttång, va rut 35 hi~u Ph~t trong Kinh "Qutin Duqc Vuong, Duqc Thuqng" voi phap than E>ue PMt A Di E>å, sau them våo k~ Ph6 Hi~n E>~i Nguy~n , thanh nghi sam ho'i nåy, t6ng e 0ng lå 108 l~y. M am ehi tru 108 phi~n nao . Nghi thue sam ho'i nåy, ne'u ai chi thånh kinh 1~. thl se di~t trU' nhi1ng phi~n nao va toi 16i da t~o. trong doi hi~n ~i eling nhtt nhi~u doi v~ qua khu. E>uc Ph~t Ty Ba Thi

n6i : "Ne'u chung sanh nao nghe danh hif u 53 vi PhcJt nay, thi tram ngan uc kie'p khOng dqa vao ba duilng tie". E>ue Ph~t Thieh Ca n6i: "Thuo xua, dili Phq.t Difu Quang, ta di tu nhtim dili mq_t phtip, nhil duqc nghe danh hif u 53 vj PhcJt nay, va thanh tam il btii, ma trtinh khoi Phap Åm so Thanh E><! o-2000

Qudn tam v6 sanh: Nghia lå quan sat tlf tam mlnh hi~n ti~n khong sanh. Nhtt trong Kinh Kim Cang

n6i: ''Tam quti khU khOng thi duqc, tam hifn tc;li cluing co, tam vi lai ciing khOng". Quan trong ba thoi gian d~u khong c6 tam, thl v9ng ni~m khong ru dau rna c6, thl cac toi 16i eling khOng. Kinh n6i: "Tqi ti:t noi tam sanh ra ma ciing ti:t noi tam dift. Niu tam nay kh6ng sanh, thi tqi kia ciing ch&ng con, the' moi thcJt la stim hOl". }>

Qudn phtip v6 sanh: Nghia lå quan sat tMt tttong (chon tånh) cua cac phap khong sanh. Chi1 "thcJt

tuong", nghia lå cai tttong åy khong sanh khong di~t, khong htt d6i; tu xtta cten nay n6 van thttong

nhtt the, khong bi thoi gian thay d6i, hay khong gian chuycin doi, su6t xtta thåu nay, nen g9i lå "thcJt tuong" (tuong chån th<;Jt). N6 eling c6 ten lå chdn nhtt ha y chdn tam ... Khi nMn dtt<;1c th~t tttong r6i, thl cac gia tttong d~u khong con. Lue båy gio nhi1ng toi 16i (gia tuong) kia, khong con ga nttdng våo dau må t6n t~i . Trong Kinh Quan Ph6 Hi~n c6 chep: "Mu6n stim hOl, phdi qutin thcJt tu(Jng cua ctic phtip, thi tqi m(Ji hoan toan tieu dift". Ill. PHAT TRIEN TRU T(H LC)I

cu

H~NH LÅNH Mål, DE TIEU

Låm l~ sam h6i xong, cån phai phat tricin nhi1ng h~nh lanh eho nhi~u, dci tieu trU' t0i 16i cli .

l. Lu~n V~ tQi låi thO:i da qua: Nhi1ng toi 16i xtta eua chung ta råt nhi~u, c6 thci n6i la vo s6. Sl! s6ng cua chung ta tiep n6i lien !~c voi nhau tu doi n9 den doi kia, nhtt m9t sau chu6i dåi vo t~n . R6i cu trong m6i doi, tu sanh den tii', tu tii' den sanh, chung ta cu t~o them toi mai. Tu cai t~ nåy båt qua cai dd khac, tu cai 16i nho di toi cai toi IOn, cai då åy cu tang tien mai ~o thånh mot suc m~nh g9i la nghi~p llfc, dåt dan chung ta vao dttong kh6 nåo me låm, tue lå dong sanh tii' må chung ta dang th9 v~y .

17

Trong Kinh Hoa Nghiem, Due Ph6 Hien B6 Tat n6i:

"Nlu tQi lJi cua chUng sanh c6 hlnh tll{/ng, thl tii't cd hil khOng ciing khOng thi chtia het". TMt the', t9i 16i cua cht1ng sanh chåt ch6ng tir muon v<).n kie'p, va truyen n6i qua thoi gian, bCii di truyen, phong tl,lc, th6i quen v.v ... Chång h<).n nhtt tanh tham, cht1ng ta mai sanh, nao c6 ai d<).y cho cht1ng ta dau, the' rna cht1ng ta vån bie't! Cfing khong ai båo cht1ng ta gi~n hon, v~y rna g~p di€u gi tnii y, la cht1ng ta eau c6, la 16i li€n. Nhfi'ng tanh xåu å y c6 m(>t lån vai than va råt sau såc, kh6 dUt trir. Trong Kinh gQi cht1ng n6 la "du sanh phi~n nåo", hay "b6n hilu chung tå", nghla la h<).t gi6ng c6 tir la u. Nhfi'ng h<).t gi6ng xa'u nay l<).i con lam duyen sanh ra cac t(>i 16i khac, rna trong kinh lu~n gQi la "Phlin bi~t phi~n nåo" hay "thl khifi chung tå", nghla la h<).t gi6ng mai nhi~m do ånh huCing thoi d<).i, ~p quan, phong t1,1c chi ph6i. "Phlin bi~t phi~n nåo" thl c6 th€ trir, nhttng "du sanh phi~n nåo" råt kh6 trir. Cht1ng nhtt co ct1, dam sau g6c r~ råt xa; ne'u ngttoi lam vtton khinh thttong n6 thl khong d~ gi d<;>n då't S<).Ch CO.

Ngttoi khong g~p cånh thu~n ti~n. khong c6 gidi dan, khong g~p cao Tang, thl dung phap Thu Tttdng Sam H6i. Ngttoi dtt<;Jc cånh thu~n ti~n c6 giai dan thanh 4nh, c6 cao Tang d<).i due thl dung phap Teie Ph:ip Sam H6i . Con thåy minh t(>i chttang n~ng n€, va thåy cac phlip tren kh6 tht,tc hanh dtt<;Jc, thl cu m6i dem, ha y nhfi'ng bfi'a an chay va ngay s6c v<;>ng, tuy ti~n de'n chua ho~c Cl nha chi tam l<). y H6ng Danh Sam H6i ho~c ti6u slim h6i cfing t6t. Trong cac phap slim h6i cua d<).o PMt, m~c du c6 l<). y c6 quy, c6 l~ bai, nhttng khong phåi d6 du qnh van xin dtt<;Jc tha t9i dau. Trong cai i<).y, cai quy åy, c6 chua khong bie't bao nhieu y nghla va ich l<;Ji. Vån bie't i<). y va quy, nhm la trong phap H6ng Danh Sam H6i, th~t la hao hoi m~t xac than, c6 cai vui tinh thån, trong cai st,t tttdng ben ngoai c6 ham cai ly nghla ben trong. Th~t v~y, tuy c6 l<).y nhi€u, ni~m lau, nhttng vån khong ra ngoai nhfi'ng m~,Jc dich sau:

Cho nen cht1ng ta cfing khong nen slim h6i låy 1~, låy c6 dttqc! Cht1ng ta phåi lam sao cho:

l. Tim cach thie't tht,tc lam cho tam tanh con ngttoi dtt<;Jc trong s<).ch, he't st,t 16i låm Cl trong doi hi~n t<).i, rna cfing tie u tru nhfi'ng t9i ac trong doi qua khu.

a) Nhfi'ng tanh xåu kia ye'u bdt dån dån, do suc m<).nh cua long thanh khån va chi cttong quye't;

2. Tim cach phat tri6n nhfi'ng h<).nh cao cå, noi theo nhfi'ng gttong må u sang su6t cua cac bt,tc Thanh Hi€n.

b) R6i dUt tuy~t cac tanh xåu khong cho cht1ng tai sanh.

Tom i<).i, cac phap slim h6i cua d<).o Ph~t, ne'u tht,tc hanh m(>t cach dung dån, se dem l<).i nhfi'ng ke't quå qui bau sau day :

Mu6n dUt tuy~t cht1ng, rna ne'u khong c6 phttong phap thich h<;Jp, thl chhg khac gi låy da de co: n6 nåm bep t<).m thoi, nhttng khi doi da di, n6 se m<;>c len m<).nh me hon trttdc. Phttong phap thich h<;Jp trong sl,l' sam h6i la: phlit tri€n h<).nh lanh, M tieu trir t9i 16i cfi. 2. Phat triin h~nh Ianh: Trong long m6i cht1ng ta khong phåi toan chua dt,tng nhfi'ng tanh xåu xa. Ne'u tanh xåu då c6 tir muon doi, thl tanh t6t cfing c6 tir vo thi. Cht1ng ta m6i ngttoi d€u c6 PMt tanh la cai måm cua muon h<).nh lanh, cai måm åy då bi chon vui dttdi bao Wp d1,1c v<;>ng, si me. Bay gio mu6n tieu trir d1,1c v<;>ng thl cht1ng ta phåi t<).o di€u ki~n, cho cai måm Ph~t tanh tr6 la, len hoa ke't trai b6 d€. Di€u ki~n lam cho måm b6 d€ p hat tri€n la nhfi'ng h<).nh lanh nhtt Tir Bi, Hy Xå, B6 Thi, Tri Gidi, Nhån Nh1,1c, Tinh Tån v.v ... Ne'u cht1ng ta phat tri6n nhfi'ng tanh t6t å y, tåt nhien nhfi'ng tanh xåu khong c6 dåt m<;>c len nfi'a .

Nhtt cht1ng ta då thåy Cl cac do<).n tren, ngttoi the' gian hay cac ton giao d€u c6 nhfi'ng cach thuc an nan ngira 16i cå. Song, chi c6 phap sam h6i cua d<).o Ph~t mdi dm trir dtt<;Jc t9i 16i, do ch6 låy st,t cåi ac, tung thi~n lam c6t ye'u. Trong 4 phap sam h6i cua d<).o Ph~t, c6 phap v€ St,t, c6 phap v€ Ly, c6 phap cao, c6 phap thåp. V~y phåi tuy theo can cd va hoan cånh cua m6i ngttoi rna ap d~,Jng . Ngttoi thtt<;Jng can, thl quan phap Vo Sanh Sam H6i.

18

};> };>

};> };>

Lam phat tri~n tanh thanh th~t; Trau d6i due tanh cttong quye't trong st,t di~t trir tanh xåu; Dm dtt<;Jc t(>i, sanh phttoc; Mau thång de'n ch6 giåi thoat an vui.

Nho phap sam h6i cua d<).o Ph~t, con ngttoi c6 th~ cåi h6a long minh t6t d~p hon . Nho phlip slim h6i, con ngttoi c6 th6 lam cho doi s6ng ca nhan dtt<;Jc h<).nh pht1c, va doi s6ng xå hQi dtt<;Jc hoa binh, an l<).c. V~y ai la ngttoi mu6n l(y he't t9i 16i; ai la ngttoi yeu chu(>ng chan ly, håy cung nhau nghien cll'u va tht,tc hanh cac phap slim h6i cua d<).o Ph~t cho ky lttong, d6 trttoc la cåi thi~n doi s6ng cua gi6ng hfi'u tinh dtt<;jc bdt dau kh6, va them an vui. O HT. Thich Thi~n Hoa

... D~i Bi la long thttdng yeu r(>ng lOn va sang su6t. La sl;f ton tr<;>ng S\1 s6ng va quy~n s6ng cua he't thåy chung sinh. Long thttdng yeu ffy dtt<;fc bi~u thi qua due Tit Bi, long Vi Tha, nhung due tinh trong sang rna m<;>i ngttoi, m6i ngttoi cån ghi nho va thl;fc hanh. Trong sl;f trao gi6i due h~nh. d~o Ph~t khuyen con ngttoi phåi Tranh Xa Moi Phi~n Nao, ThU H~n. Ganh Ghet, Tham Lam, fch Ky va Tl;f Ph1,1 ... Ctrfch PhQt HQC Tinh Hoa cua Ht. Thfch OOc Nhu(ln)

Phap

Åm s6Thanh D<!o-2000

tha Phåt • Thich Minh

"Ai tin ta ma kh6ng hiiu ta la huy bang ta" (Kinh A Ham). Lue E>uc Ph~t con tai the' cfing nhu' sa khi Ngai ~ch di~t, vi~c tho Ph~t. ton kinh Ph~t du'Qc the hi~n qua vi~c nghiem tri gioi lu~t. vi~c n6 ltrc thlfc hanh nhii'ng di hua'n cua Ngai. E>ay la di€u then ch6t trong vi~c tho Ph~t. Thc'i hinh tuQ'ng

Ph~t

E>6 th6 hi~n long ton kinh voi vt d41-o su', Ph~t tti' c6 th6 ve hQa hlnh tu'Qng E>uc PMt d6 ton tho tuy y. Trong truy~n ky c6 thu~t mQt eau chuy~n, thoi E>uc Ph~t con t41-i the', mQt horn Ngai dung thån thong len coi troi thuye't phap cho than mill va chu' thien lie n tie'p trong ba thang. Vua Vu E>i€n, mQt trong nhii'ng vt vua tham tin Ph~t phap va thich du'Qc håu c~n E>uc Ph~t, tha'y Ph~t di lau qua khong v€ dem long nho thttong ben mtton mQt hQa si danh tie'ng r6i di~n tå l41-i ta't cå hlnh v6c, tttong m41-o cua E>uc Ph~t d6 vt hQa si ve lai chan dung Ngai. Chan dung cua E>uc Ph~t du'Qc ve ra't s6ng dQng. C6 nhii'ng lue vua Vu E>i€n d6i di~n tru'oc chan dung Ph~t, 6ng c6 cåm giac nhu' Ph~t dang hi~n hii'u thuye't phap nhu' mQi ngay. Sau ba thang E>uc PMt trd v€, vua Vu E>i€n mang chan dung cua E>uc Ph~t de'n va thu~t l?i eau chuy~n, E>uc Ph~t mim cu'oi va lam thinh. Låm thinh la mQt trong nhii'ng cach rna E>uc Ph~t thttong dung M cha'p nh~n vi~c lam cua d~ tti'. Vi~c ton kinh hinh tu'Qng cua E>uc Ph~t bift dåu tu do. ffinh thuc ton kinh nay du'QC d?i chung h6a trong mon d6 cua E>uc PMt k6 tu sau Ngai tich di~t dån de'n ngay nay. T~:Ji

sao thc'i Ph~t?

Nhtt ciiu chuy~n tren cho tha'y, tho Ph~ t ban dåu chi la bi6u IQ slf nho thttong cua mon d~ dfli voi E>uc Ph~t trong lue viing Ngai, dån dån dån de'n Slf ton kinh va tri an . Trong gia dlnh, con chau chttng tho di l nh cua ong ba, cha my thttong bi6u IQ tlnh thu'ong qua long hie'u thåo hon lå Slf tri an va ton kinh. Dan tQC tho cac vi anh hung, bi6u IQ slf tri an va ngttong mQ hon la tJ-ttong nho va ton kinh. Tin d6 cua mQt ton giao d6i voi vt giao chu cua

Phap Åm soThanh E><!-o-2000

D~:Jt

rnlnh thttong bi6u IQ trQn Vyn slf ton kinh tuy~t d6i hon nhii'ng lanh vtfc tren. Lå Ph~t tti', hi6u E>uc Ph~t va hQc doi theo loi d?y cua Ngai, tho Ph~t it ra cfing du ba phu'ong di~n: tri an, ngu'ong ffiQ va ton kinh. - Tri an: Ph~t tti' tri an E>uc Ph~t ngoai vi~c to tu'Qng, due chuong, ca't chua con phåi gia cong hQc doi loi d41-y cua Ngai. np s6ng theo nhii'ng h?nh rna Ngai d?y d6 phat tri6n nang ltfc tinh thån. Tri an E>uc Ph~t khong phåi vi chung ta la tin d6, rna vi mQt Ngttoi da c6 mQt an due sau day voi toan th6 nhan lo?i. Chung ta tho Ph~t la d6 luon c6 mQt ta'm gttong sang trQn lanh tru'oc m~t d~ ki~m di~m tung tu' tu'dng, ti:tng IOi n6i, tung hanh dQng cua chllng ta M tie'n dån de'n chan thi~n my nhu' Ngai v~y. ffinh ånh E>uc Ph~t tru'oc m~t la mQt ngQn den tri tu~ dang d6t, chung ta se nttong theo anh sang do M soi r<:>i l? i Iong rnlnh va tu do thåp sang i?i ngQn den cua chinh ta. ffinh ånh ffiQt E>uc Ph~t tru'oc m~t se toa ngat httong tu bi M nhåc nhd chung ta phat tri6n h?nh tu bi san c6 d~ voi bot kh6 dau cho chinh ta va tha nhan. E>ung bao giO tho hinh ånh E>uc Ph~t tru'oc m~t voi Slf du C?nh Ngai ban phuc tru hQa hay M nu'ong vao uy llfc ciia Ngai lam nhii'ng chuy~n ba't lttong. Ne'u tho PMt voi nhii'ng mt.Ic dich nhu' tren, thi khong nhii'ng chllng ta huy bang E>uc PMt, rna con tlf t?o ra nhii'ng tu' tu'dng khong t6t cho chlnh chung ta va tha nhan nii'a. - Nglicmg mQ: Ph~t tti' ngttong mQ E>uc Ph~t khong phåi dung mQi danh tu t6t dyp d~ khen t~ng Ngai; cfing khong phåi ve ra mQt E>uc Ph~t dåy phep 1?, du quy€n thi an b6 due. M~c du E>uc Ph~t c6 ra't nhi€u thån thong, nhttng chtta bao gio Ngai dung thån thong d6 me ho~c nhan gian, ho~c M khuye'n dt.I ngu'oi khac theo Ngai. Cau chuy~n mQt thie'u pht.I c6 mQt dua con yeu qui duy nha't bi che't, de'n xin E>uc Ph~t dung thån thong cll'u dQ d6 dua be s6ng them theo mong du cua ngttoi my ; thay vi E>uc Ph~t dung thån thong d6Iam cho dua be s6ng 141-i, Ngai da kheo leo giång giåi dtnh lu~t vo thttong M ngu'oi ffiy khong keo dåi them Slf kh6 dau va y thuc sau såc v€ cuQc s6ng cua con ngu'oi. V~y Ph~t tU' ngu'ong mQ E>uc Ph~t nen chu trQng vao ba due tanh d~c bi~t: Tu bi

19

vo ngan, Tri ru~ vo bien, va Hiing h,tc phi thuong. Ba d~c tanh nay giup chung ta xay dljng h~nh phuc gia dlnh, hoan di hoan cånh xå hoi. N6i khac di Bi, Tri va Dling la ba tinh cach d~c thu c6 hi~u nang giup cho nhii'ng ai hudng v€ chan thi~n my. E>uc Ph~t la nguoi duy nhåt tii' tntdc de'n nay då hoan thanh ba m1,1c tieu tren. Nguong mo E>uc Ph~t trong tinh than d6 tue la chung ta då t~p budc nhii'ng budc vii'ng chåi tren con duong rna Ngai då di. - Ton kinh: Ton kinh E>uc Ph~t khong phåi chung ta linh thieng h6a E>uc Ph~t ra ho~c d~t E>uc Ph~t ra ngoai cuoc s6ng cua chung ta . Ton kinh E>uc Ph~t la d~t mot ni€m tin tudng tuy~t d6i rång Ngai la mot bi,J'c hoan toan giac ngo. Ngai la mot bi,J'c thay sang su6t dua duong dån 16i Va day du due h~nh de ta h<;>c doi hau thang tie'n CUOC s6ng tam linh cua chung ta. Trong kinh c6 ghi l~i 10

tr<;>n lanh, eling la mot tårn guong sang ca. Do d6, chung ta c6 the tho båt cu mot vi Ph~t nao rna chung ta cåm thåy thich. M1,1c dich cua si,J' tho PMt, nhu vii'a n6i, khong phåi de eau c~nh rna la de noi guong lanh. Tuy nhien, chung ta eling nen tiiy theo thoi ky h6a do cua mot vj Ph~t de tho. Chung ta dang vao thoi ky h6a do cua E>uc PMt Thich Ca, thl hlnh ånh va giao ly gan glii vdi chung ta nhåt la E>uc Ph~t Thich Ca. Yl v~y chung ta thåy hlnh ånh cua E>uc Ph~t Thich Ca du<,1c tho ph6 thong trong tåt cå cac chiia Båe Tong lån Nam Tong.

a

Th<t PMt (J dåu?

- IDnh thuc: T~i båt cu mot tu gia nao eling c6 the tho Ph~t du<,1c cå. Trong nha noi nao rna chung ta thåy trang nghiem la noi åy c6 th€ d~t mot ban tho Ph~t. Vi~c trang nghiem cua mot ban tho Ph~t eling råt can thie't. Vi~c trang nghiem nay khong phåi de trang nghiem cho hlnh ~h~uWc~ude~n~n~~nki~~t~ ånh cua E>uc PMt. rna chinh la t~o mot khung dnh trang giac ngo nhu E>uc Ph~t: Ph~t r---------------------------~ nghiem cho chinh chung ta. Khi d6i di~n la dång hoan toan ti,J' t~i vdi trude mot khung cånh trang nghiem, tara cac phap, Ph~t la dång dang chung ta d~ gom v€ mot m6i. Tårn d~ dUQC nhan gian va chu thien gom v€ mot m6i thl tri tu~ d~ phat sanh. su6i boa eting duong, Ph~t la dång bie't E>ay la ly do duy nhåt chung ta can c6 he't m<;>i tam tanh cua chung mot ban tho Ph~t trang nghiem trong E>~o Tii' Bi khai ngo sanh, Ph~t la bi,J'c day du ca Md tam cånh hai hoa nha . N6i khac di, hlnh thuc la phuclng phuc due va tri tu~. Ph~t la L~ y The' Ton tii' ai ti~n ban dau d€ d~t Mn phan noi dung dång då di€u ph1,1c m<;>i phi€n can thie't. E>o muon lo~i hång sa. nåo, Ph~t la mot dång toan Su6i Hoa ngat Kinh Hoa thi~n. Ph~t la dång då giåi - NQi dung: Mot nguoi c6 mot trlnh do tu Bang b~c song Ngan Ha thoat du<,1c chu6i day trien t~p vii'ng chåi, nghia la då vu<,1t qua m<;>i Hoa Vo Vu ngan d6a phu<,1c trong the' gian, Ph~t la hlnh thuc ruom ra, thl vi~c tho ti,J' d6i vdi Ba coi muoi phuclng hoa. h<;> khong con can thie't nii'a. H<;> khong dång cao tot. PMt la b~c thay cua nhan gian va chu Thien, can nuclng vao nhii'ng d6i tu<,1ng ben Su6i Hoa ... ngu6n bac ai Ph~t la dång the' gian hoan ngoai d€ nhåc nhd h<;> nii'a, rna lue nao Phudc di€n h~t gi6ng hoa toan ton kinh. (Nhll Lai. Ung hlnh ånh E>uc Ph~t eling hi~n ro trong Gieo tr6ng nhan Phudc, H~nh cung, Chånh bh3n tri. Minh tam h<;> va d~c bi~t la cuoc s6ng cua h<;> Tlm Ph~t tlm dau xa. h<;mh tue , Thi~n th~. The gian hoan toan phii h<!p vdi loi d~y cua E>uc giai, Vo thuqng sL Elieu ngl,f Tårn E>~i Bi rna u nhi~m PMt. Nhii'ng måu nguoi nay la h<;> tho trll<;mg phu, Thiem nhcm su, Kinh Hoa vang Su6i Hoa Ph~t ngay trong long h<;>. Trong cuoc Ph9t The ton). Lå nhii'ng nguoi Chan Nhu ngoi tam ånh s6ng hang ngay cua h<;> la mot ban tho dang theo g6t chan Ngai, Md cånh gidi An Hoa . Ph~t trang nghiem . E>ieu nay khong phåi chung ta nen ton kinh E>uc la ly lu~n suong rna m6i nguoi h<;>c hoi Chung sinh d6ng hudng nguy~n Ph~t trong chan tinh than d6 . va tu t~p theo giao ly cua E>uc Ph~t phåi Nam Mo A Di E>a Tho Ph~t trong ba y hudng ti,J' kiem diem låy. DI nhien la mot dieu Nguy~n xa doi ngli tnt<,1c tren, chung ta se thåy E>uc kh6. E>oi ngat tam phuclng hoa. Ph~t gan glii va hi~n thi,J'c Chttng hinh tliflng PMt Chim hat ben bo Su6i trong cuoc s6ng hang ngay Nång B6 E>€ tucli Hoa cua chung ta. Bång khong, Tren da y la vi~c tho Ph~ t qua hai Gi6 hat ben bo Su6i E>uc Ph~ t chl la b6ng mo va phuclng di~n hinh thuc va noi dung . Tr6 h6ng Kim Cang Hoa . giao ly cua Ngai chl con la Ciing c6 låm nguoi khong thich tho tt,t mot h<;>c thuye't suong. Th<t Due

Ph~t

nao?

E>å la Ph~t thl khong c6 vi nao cao vi nao thåp. Mue do giac ngo va giåi thoat ngang nhau; nghia la E>uc Ph~t nao eling 20

Nam Mo A Di E>a Con dang Huclng Kinh Nguy~n Bat ngat deng Su6i Hoa Con dang Huong Kinh Nguy~n Hoa Nd H6ng Su6i Hoa . Tu~

Nga

rna chl thich c6 mot bue hlnh Ph~t doan nghiem vdi ve m~t da y tlf t~i va hoan hy de chttng trong nha. E>ieu nay khong c6 gi trai vdi d~o va båt kinh d6i vdi E>uc Ph~t ca. Tuy nhien, chung ta eling can lu'U y la vi~c treo chttng hinh Ph~t khong phåi chl de la m tang them phan thåm my Phap Åm so Thanh D<!-o-2000

trong phong khach hay trong phong dqc sach; rna vic%c treo hlnh Ph~t eling phåi ham mot y nghia nhu' vic%c tho d tren, nghia la de nhåc nhd chung ta huong thic%n . Chång hl!-n nhu' mot bll'c hlnh Ph~ t du'QC treo d phong khach lå M nhåc nhd chung ta m6i khi ng6i ban lu~n nhung cong vic%c gi nen nhåm Mn vic%c IQi minh l<;ii ngu'oi, hay it nha't l<;ii minh nhu'ng dltng t6n h<_ti Mn ai. Nhåc nhd chung ta khi c6 chuyc%n gl vui eling khong nen vui mot cach thai qua; nhåc nhd chung ta khi g~p chuyc%n bu6n eling khong bi thåm Jåm; ho~C giå khi ban cåi mot v[n d~ gl chu'a Vd le da dua Mn sl,l' ba't hoa, eling khong nen dung nhi1ng !Oi le qua n~ng n~ de sat phl/-t lån nhau . Treo mot bll'c hlnh trong phong hqc hay phong dqc sach la de nhåc nhd chung ta mot trong nhi1ng h<_tnh d~c bic%t ctia Dll'c PMt lå tinh ta'n. Tinh ta'n lå mot Sl! n6 ll,l'c lien tl,IC cho Mn khi cong vic%c du'Qc vien man . Tom ll!-i, du tho Ph~t hay chu'ng hlnh thl hlnh ånh Dll'c Ph~t vån lå ta'm gl.l'ong sang M chung ta soi r<;>i ll!-i tam tanh ctia chung ta trong tung giay phut mot.

a

Ke't quå ciia slf tho Ph~t Ne'u tho PMt voi ta't cå thanh tam thi(ln y nhu' vii'a neu tren, thl chung ta se g~t hai du'<;ic nhung l<;ii ill-c cå hic%n t<_ti lån v~ lai. Trong hi(ln t<_ti, m6i chung ta va cå gia quye'n chung ta, du'di hlnh ånh hi~n hoa tir bi nhu'ng chll'a dåy ng~ IJ!c ctia Dll'c Ph~t. chung ta se c6 mot båu khong khi dåm a'm, bao dung nho ånh hu'dng d<_to v~ qua chan dung ctia Ngai . Tir khong khi gia dlnh nay se Jan rong ra Mn x6m gi~ng; tir nhung ca nhan trong gia dinh nay se ånh hu'dng de'n nhi1ng cong dan ngoai quoc gia xa hoi .... Ke't quå nay thu ho<_tch du'Qc nhi~u hay it, mll'c do thång tie'n tinh thån cao hay tha'p, hoan toan tuy thuoc vao ty le% thl,l'c hånh ctia tung ca nha n qua nhan cach ctia Dll'c Ph~t. chll' kh6ng phåi Dll'c Ph~t ban bo nhung ke't quå a'y cho chung ta . Mqi ke't quå tot du'Qc khai qu~t tir kho tang vo t~n ctia chinh chllng ta . Dll'c PMt chi la ngu'oi chi diem . Ph~t tu ne'u c6 phu'ong ti(ln nen c6 mot ban tho Ph~t trang nghiem va tho Ph~t vdi ta't cå tinh thån nhu' vii'a neu tre n. Tho Ph~t nhu' v~y chinh la tin Ngai va hi€u Ngåi. ThllQng TQa Thfch Mlnh f>Qt, Chua Quang Nghiem. California , Hoa Ky

.. . Bue Th6ng E>i~p minh xac l~p "tntac sau nhu m()t" cua Giao H()i Ph~t Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhå't: "Rieng tq.i que nha, mijc dit trdi bao bie'n co' d6n d4p czla dfit nu(Jc trong nhilng nam thdng da qua, nhung toi va quy vj trong H()i d6ng LuiJng vi~n czla Giao H()i vdn giil dung truyin th6ng czla PhQt Giao Vi~t Nam, tru(/c sau nhu m()t. Sl! chju dl{ng kien tri tty, phdi chiing da lam sang to them dijc tinh no·i b4t czla PhQt Giao Vi~t Nam la luon luon ganh liin v(Ji v4n m~nh dan t()c ". .. (nien bi~ u HT. T. OOn

nh~n

thuc the' nao la

Tam Båo? TT. Thich Thi~n Båo

A. KHAI NIEM TONG QUAT Trong doi song con ngu'oi quan tam nha't lå ngqc ngå , cha u bau, dia vi xa hQi nhu'ng d6i vdi Ph~t Giao thl Tam Båo la ba ngoi qui bau, nhu'ng chung ta khong th€ nao tlm tha'y trong doi song v~t cha't. Tam Båo mang nhung dll'c tinh cao qui dem de'n cho con ngu'oi M con nguoi nh~n chan du'QC gia tq CUa doi Song, rna chung ta g<;>i Ja chan ly nhu' ng<;>n den sang soi duong di trong dem toi, nhu' chie'c thuy~n du'a m<;>i ngu'oi vu'Qt qua con s6ng du. Tam Båo du'Qc hlnh thanh tir khi Dll'c Ph~t chuyen phap Juan lån dåu tien vuon Loe Uyen do cho nåm anh em Ki~u Trån Nhu'. Dll'c Ph~t Thich Ca la Ph~t Båo. Giao ly tll' de' la Phap Båo, nåm anh em Ki~u Trån Nhu' la Tang Båo. Tir da y Tam Båo la cong nång gi up con nguoi thoat khoi kh6 dau trong doi song hic%n t<_ti cho Mn tuong lai . Nh~n thll'c du'Qc nhu' vh tll'c la chung ta tha'y du'Qc gia tri cao quy ctia Tam Båo.

a

B. NQI DUNG TAM B.ÅO I. PH~T B.ÅO Tie'ng Phl!-n gqi la Buddha, Trung Hoa d~ch am lå Ph~ t Da, d~ch nghia la ngu'oi Giac Ngo, tinh thll'c, hay con gQi la B1,1t. Chu Ph~t la nh1im chi chung cho nhi1ng b~ c da giac ngQ. M<)t vi Ph~t c6 10 hi(lu (th(lp hi$u) Ph~t Båo c6 nhi1ng y nghia nhu':

H<Ju)

Phåp Åm s6 Tha nh E>~o-2000

21

l) Tl! gidc: Tl,!' mlnh tu'<;lng.

nh~n

chan du'<;lc chan ly sl,!'

v~t

hi~n

2) Gidc tha: Sau khi hicSu du'<;lc chan ly dem sl,!' hicSu d6 truy€n cho ngu'oi khac hi eSu nhu' mlnh. 3) Gi de hq.nh vien man: Thl,l'c hi~n du'<;lc tl,l' d(> va d(> tha lå hoån thånh m(>t cach tron du due tinh cua Ph~t. Ph~t

c6 ba due tinh (tam due):

Q, Bo<;tn due (Phåp thån due): do<;tn trit tå't cå phi€n

nao

l~u ho~c.

Q, Tri due (Båt Nha due): sii' d1,1ng du'<;Jc tri tu~. nhåm

thl,l'c hi~n cac phap lånh thånh ti,I'U sl,!' giåi thoat. Q, Ån due (Giai thoåt due): luon luon lam l<;Ji ich cho

chung sanh giup chung sanh thoat khoi du'<;lc sl,!' kh6 dau.

Il. PHAP BÅO Tieng Ph<;tn g<;>i lå Dharma, Trung Hoa d~ch am la B<;tt Ma, dich nghia la Phap, g6m c6 tam t<;tng thanh dicSn: kinh, lu~t. lu~n. Trong kinh A Ham co' d€ c~ p den 5 cong nang ciia Pbap: l) Thiet thl,l'c ngay trong hi~n t<;ti.

2) Låm cho nguoi thå'y du'<;lc tl,l' tanh chlnh mlnh. 3) C6 khå nang giup chung sanh d<;tt den Ph~t quå: "Ta

la PMt da thanh, cdc nguoi la PhQt

se thdnh."

4) Vu<;lt ra ngoai thoi gian va khong gian. 5) Tu t~p c6 ket qiia tUe thl. Giao ly cua Ph~t luu truy~n tu doi nåy sang doi khac giup cho con nguoi nuong noi d6 rna tu t~p d~ d<;tt du'<;lc sl,!' an l<;tc giåi thoat chung ta g<;>i d6 la Phap. Phap du<;Jc khe h<;lp 3 di€u du'oi da y rna thanh:

id Van nghia Phap Ph~t lå nguoi dåu tien Giac Ng(> Phap rna thanh Ph~t.

Tang gia la d<;ti chung nuong noi Phap tu t~p . Bay la 2 ngoi bau chung ng(> va thl,l'c nghi~m Phap, neu tach roi Phap thl khong thcS t6n t<;ti du<;~c. Nhu vh Phap la tr<;>ng tam cua Ph~t. Bue Ph~t thuyet phap dung IOi n6i, sau nå y du'<;lc ghi chep bång van tl,l', tå't cå d€u la thich nghia ciia Phap, nhåm truy€n d<;tt tu' tu'dng tlnh cåm den cho m<;>i loai, nhu' ng6n tay chi m~t trang. Tuy khong trl,l'c tiep nhu'ng gian tiep giup cho m<;>i ngu'oi hicSu du'<;lc Phap. Q,

~ Nhå't thie t Phap: Y thuc khong chi biet du'<;lc Bi~t Phap rna m<;>i thu cac giac quan måt, tai, miii, Juai, than va y rna y thuc c6 thcS nMn biet du'<;Jc. Cho nen tå't cå d€u la Phap, g<;>i chung la nhå't thiet Pbap.

id Y quyPbap Lå phu'ong pbap giup cho nguoi h<;>c Ph~t nuong noi d6 deS tu t~p. khong eau n~ d van tu vi day chi la då'u vet cuå Ph~t Phap, c6 thcS chia lam 3 lo<;ti: Chan de' phap, Trung d<;to phap va Giåi thoat phap.

Ill. TÅNG BÅO Tieng Ph<;tn lå Sangha, Trung Hoa dich am la Tang giå , c6 nghia la m(>t doan thcS hoa h<;lp, thanh tinh, tu 4 vi Ty Kheo trd len, cung chung m(>t ly tu'dng hu'ong den quå vi giac ng(>, giåi thoat.

1- Tang phåi th~ hi~n qua nåm di~u a- Tang Juan (Tang doan): Xac d~nh ly tu'dng cua ngu'oi xuå't gia. b- Tang thcS: ThcS cua Tang lå : Tri hu~. Giåi thoat, Thanh 4nh va Hoa h<;lp. c- Tang hånh: Lå m(>t v~ Tang phåi thl,l'c hånh Chanh phap thcS hi~n qua than hånh (ta oai nghi: di. dung, nom, ngoi) va tam hanh thl,l'c hanh phap c6 m(>t doi s6"ng tam linh. d- Tang due: nep s6"ng d<;to h<;tnh cua m(>t ngu'oi xuå't gia c6 nhii'ng due tinh cao thu'<;lng dåy PMt chå't qua thiin, kh§'u, y. g- Tang quå: la quå vi cua m(>t vi Tang sau khi tu t~p .

2-

T~i

sao chting ta gQi la ba ngoi bau?

Chtin bdo the' hi hilu, Minh tjnh cQp the' h!c Niing trang nghiem the' gian, Tol thiing bat biin ddng. T~m

djch:

Cai qui chan tMt trong the' gian hie'm c6, Sang suot khong c6 gi lam hu ho~i. Lam che' trang nghiem the' gian, B6 la phap toi thång khong thay d6i.

Y cånh Pbap

ChU thich

- The' hi hilu: tren do i nå y hi em c6.

Bay lå Phap bao g6m ph<;tm vi nh~n biet cua tam thuc. Trong y cånh phap c6 2 lo<;ti:

- Minh tjnh: la sang su6"t trong s<;tch.

~ Bi~t phap xu: B<;to Ph~t cho rång I~,~c can tiep xuc voi

- The' il!c: khong gi c6 thcS lam hu' ho<;ti .

l1,1c trån dån tdi l1,1c thuc, nen t<;to thanh cånh. Cånh nh~n bie t: Nhan thuc, nhi thuc, ty thuc, thi~t thuc, than thuc va y thuc . Trong d6 5 thuc dåu nh~n bie t phan bi~t la så c, thinh, hu'ong, vi, xuc. O day chi c6 y thuc la 2 phan bi~t ro rang ch6 khong gi6"ng nhau nen g<;>i la Bi~t Phap.

-Trang nghiem: lam cho ba c6i du'<;lc an vui .

22

- Tol thiing: khong c6 gi bång.

- Bat bie'n: khong gi lam mo phai lu'u chuycSn.

c. TINHTHANTRONG YEU CUA TANG

Ph ap Å m so Thiinh Ell)o-2000

Muon xay d\fllg ml)t doan thE gia dlnh vii'ng mi!-nh vi~c truoc tien phåi thE hi~n tinh th:in doan ke't va hoa h~p. Chinh vi the' rna ttt lue thanh l~ p Giao doan E>uc Ph~t då che' ra phuong cach M duy tri phat triEn Tang gia lam cho Ph~t Phap vftng mi!-nh. Do d6 ne'u khong c6 Tang doan hoa h~p thanh 4nh thi kh6 c6 thE truy~n ba Ph~t Phap. E>uc Ph~t då dua ra 6 phep boa kinh. Sau pbep boa kinh Ll,lc hoa con gQi la sau phep hoa kinh, ml)t phuong thuc xay dl,l'ng t6 chuc doan thE lam h~ thong t6 chuc du~c vftng ffii!-nh, dap ung du~c yeu du cua xå hl)i. Ll,lC hoa con giup cho doan thE Tang gia phat tri<Sn voi nhung nhan to tich cl,l'c, h6a giåi nhftng xung dl)t c6 thE xåy ra trong n9i b9 dE di de'n thong nhat, hoa h~p va thanh 4nh.

11 Than boa d6ng tru: Cling song chung voi nhau phåi biet hoa thu~n til-o moi giåy thån thi~n . Tuan thu nhii'ng quy dinh rna t6 chuc cl)ng d6ng dua ra M huong de'n ml,lc dich chung, xao bo nhftng khac bi~t khong dang c6 trong doi song. 21 Kb:iu bOa vo tranb: Phåi biet nhuong nhin nhau, n6i voi nhau bång nhftng !Oi di; men nhu c6 due thuong di!- y:

"N6i nang nlnl Chdnh Phdp, im lijng nlnt Chdnh phdp" 31 y hoa d6ng duy~t: Con g9i la y ttt hoa kinh hay y boa d6ng trao, trong khi song chung nhau rna khong ai chåp nh~n y kien cua ai thl doan thE phåi tan rå, muon thl,l'c hi~n du~c tinh th<in n<iy chung ta phåi thl,l'c hi~n tinh thån Tu vo lu~ng tam.

41 GiO'i boa d6ng tu: Nhftng quy dinh gioi lu~t cua PMt che ra muon cho mQi nguoi phåi cha'p hanh vi~c trude tien la m9i nguoi phåi c6 ml)t ly tudng chung. E>ay chinh la n~n tång co bån cho vi~c song chung trong ml)t doan thE.

I. D6ng Thi Tam Ba o <Tl! Tanh Tam Båo)

1) D6ng thi PhQ.t Båo: Chung sanh d~u c6 du due tinh nhu Chu Ph~t khong khac "Cl Thdnh kh6ng tang iJ pham kh6ng giåm". 2) D6ng thi Phdp Bdo: Chung sanh d~u c6 due tinh ttt bi,

binh dång ... 3) Dong rhi Tang Bdo: Chung sanh d~u c6 due tanh

thanh 4nh, hoa

h~p.

Il. Xua't The' Gian Tam Bao l) Xuat the' gian Phq.t Bdo: Chi cho due Ph~t trong 10 phuong 3 doi (quo khu , hi~n tQi va vi lai) . 2) Xuat tM gian Phdp Bdo: Chi cho giao Phap cua E>uc Ph~t c6 khå nang giup cho chung sanh thoat khoi sl,!' tr6i

bul)c cua the' gian. 3) Xual the' gian Tang Bdo: Chi cho cac vi Thanh Tang da giåi thoat het kh6 dau nhu: Ca Die'p, Xa L~i Pha't.

Ill. The' Gian Tr11 Tri Tam Bao l) The' Gian Tr/f Tri PhQ.t Bdo: Chi cho nhftng hlnh tu~ng Ph~t ,

Xa

L~i

rna chung ta ton tho.

2) The' Gian Tri!- Tri Phdp Bdo: Chi cho tam t"!-ng thanh diEn du~c ghi 1"!-i tren gia'y, hi buong ... 3) Tlze' Gian Tr~:~ Tri Tang Bdo: Chi cho nhftng vi xuat gia tu hanh chan chinh truy~n thtta chanh phap cua Ph~t.

E. NH~N TIIlJC CUA NGUCH PH~T TAMBÅO

nJ DOI VCH

l) Xae l~p v~ hinh anh Ph~t Bao (Due PhQt)

phuong cach rna chung ta g9i la bie't bay to phan, vi di!-o Ph~t la di!-o xay dl,l'ng con nguoi tren tinh th<in ttt bi va tri tu~. Nguoi theo di!-O Ph~t khi h9c du~c va tu c6 ket quå phåi dem trinh bay cho m9i nguoi eling tu theo minh khong ich ky che da'u.

al Due Pb~t la m()t vj dån duO:Ug (dQo sll): Nguoi Ph~t Til' tlm de'n voi di!-O PMt lå muon tim de'n chån ly, ngo h§u nh~n ra du~c Je thl,l'c cua CUQC doi qua hlnh ånh CUa E>uc Ph~t cho chung ta nh~n thåy Ngai la ml)t vi E>i!-o Su nhu Ngai då di!- y: "Nhu Lai chlla ngui!i chl dui!ng, mJi ngui!i phdi tlf di den, kh6ng ai di rM cha ai duqc". Ngai khuyen cac d~ til': "Ngui!i la nai nuang tlfa cua chinh minh, kh6ng ai khdc c6 thi liun nai nliang llfa" va E>uc Ph~t ket lu~n: "Cdc ngui!i nen lam cong vi~c cua minh, vi

61 LØ boa d6ng huan: C6 phuoc eling chia c6 kh6 khan

cde Due Nhu Lai chl d~y con dui!ng ma th6i ".

51 Kie'n bOa d6ng giai: (OOng Kien hoa kfnh) E>ay la

eling nh~n la tinh thån cua nguoi h9c Ph~t. Theo quan ni~n xua nay cua con nguoi la hyp hoi vi ky thl doi voi nguoi h9c Ph~t phåi luon luon vi tinh thån l~i tha ha y md rl)ng long ttt. Qua 6 phep hca kinh cho chung ta nMn thuc khong chi co doan thE Tang gia rna m9i gia dlnh trong cl)ng d6ng xa hl)i biet v~n dl,lng ml)t cach linh hoi!-t tinh thån n<iy se til-o du<;Jc ml)t gia dinh hi!-nh phuc. Con dOi voi Tang Ni n6 la kim chi nam giup cho Giao Hl)i du~c viing mi!-nh, h~ thong t6 chuc c6 huong hoan chinh.N6 eling la guong tot cho mQi nguoi muon quy huong V~ Ph~t Giao. D. TAM BÅO CO BA BVC

Phap Åm soThanh D<;~o-2000

bl Due Ph~t la m()t vj ludng y (dQI y vlldng): E>uc PMt thuong khing dinh Ngai la ml)t vi luong y: "Nhu Lai la

mQt vj luang y bie't b~nh ma cha thuoc, uong hay kh6ng tuy mJi ngui!i" el Due PMt khong phai la da'ng sieu nhien: Quan ni~m cua E>i!-o Ph~t nhln E>uc Ph~t chi lå ml)t nguoi th<iy dån duong, ml)t luong y, E>uc Ph~t khong bao giO cho rninh c6 ml)t quy~n nang ban phuc giang h9a cho ai. Ngai sanh ra la ml)t con nguoi , song blnh thuong nhu ml)t con nguoi va ttt giå cul)c doi nhu ml)t con nguoi . C6 mot vi Ba La Mon hoi Ngai 13 ai? E>uc Ph~t n6i: "Nhu

H~a s~n df!p de ra dlthuang , kh6ng o nhdm bun nha 23

mtac d!!-c, giila dam b!!-i min ta khOng vuang chut bqn nha, nhu w;iy ta la PluJ,t" (Anguttara Nikaya). 2) Ngtt<ti PMt tti' d6i vffi Chanh Phap Con ngttoi la chu nhiin 6ng c6 th6 lam thay d6i doi s6ng cua chinh mlnh chu kh6ng ai c6 th6 la ai khac. Cho nen ngttoi con Ph~t la ngttoi phåi nh~m vao m1,1c dich chinh cua D<:to Ph~t rna Due Ph~t thttong di,ty: "Nuac cua bOn biin c/Il c6 mqt vi duy nhiit d6 la vi cua mu61, cung v(ly gicio Phcip cua Nhu Lai cung chl c6 mqt vi d6 la vi gidi thocit". D6i vai giao ly cua PMt d<:ty ngttoi PMt tlt phåi xem d6 nhtt la thu6c chii'a lanh b~nh cua mlnh, nhtt c6 due thttong di,ty: "Chung sanh da benh Ph4t Phdp da phuang". 3) Ngttm Ph~t Tti' d6i

vm Tang gia

Trong Ph~t Giao thttong d€ c~p: "ru chung d6ng tu" (Ty kheo. Ty kheo Ni, c(ln 51.,1 nam va c(ln 51.,1 nu) rna chllng ta gQi la tu chung. D6i vai chung xuå't gia thl nghien cU'u, ung d1,1ng thlfc hanh tu t~p, truy€n di,ty giao Phap cua Ph~t cho chung tai gia, ngtt<;1c l<:ti chung t<:ti gia c6 trach nhi~m ngo<:ti ho de cung tu cung tie'n bo tren con dttong giåi thoat. Nhttng cå hai t<:ti gia va xu(t gia Mu la d~ tlt Ph~t, chinh m6i tttdng quan trong vi~c tu t~p giup cho cå hai c6 di~u ki~n d~ cung tie'n bo v~ tiim linh.

H.KETLU~N Bång ni~m tin chiin chånh vao Tam Båo vai nhii'ng due tinh Giac Ngo, Giåi Thoat, Til' Bi, Blnh Dång, Thanh Tinh va Hoa H<;1p, Tam Båo la nang llfc giup cho m<;>i chung sanh c6 mot dinh httang khong bi nhii'ng thien kie'n, c6 chå'p me låm dtta vao con dttong kh6 dau. Vi the' cho nen la Ph~t tlt chung ta phåi c6 mot nh~n thuc dung v~ Tam Båo rna chung ta nttdng tl,(a. C6 nhtt vh thl,(c sl,( Ph~t, Phap, Tang mai c6 ich cho cuoc doi va ni~m tin Chanh Tin mai c6 djp toa sang . De'n vai Tam Båo la d6 h<;>c va d6 ung d1,1ng tu t~p nhiim tranh m<;>i sl,( sai låm khi chung ta s6ng trong di~u ki~n cach Ph~t xa T6. Vi chi c6 con dttong nh~n dtt<;1c le thlfc mai la con dttong t<:to dtt<;1c ni€m tin chiin chanh "Den di mil thf{y kh6ng phåi den di mil tin. " TT. Thich Thl~n Båo

.. nhung nha lanh d<:to ehinh quy~n. hQ eling phai nMn ra ding, du hQ e6 mu6n hay khong mu6n ehiing nua, h<;> vån tha'y dl1<;1e Da't Nu'oe Vi~t Nam la m()t Då't Nu'oe rna n~n Van H6a D<:to Due Ph~t Giao, Tin Ngu'ong Ph~t giao da g6p eong ehung sue xay dt,tng Da't Nuoe nay su6t ehi~u dai lieh sU' hån hai ngan niim, va da ehia vui e()ng kh6, khi thiing khi tråm eling voi dan t()e .. .. (trfch bai phong van TI. T. Thåi H6a ngay 07 .09.2000)

24

cåy dudng li~u Nha bu6i å'y 6m m6i hon bi~t xu Vung th6n trang dang do rl,(c mua hoa Ciiy li~u td non bu6ng thå nuot nå Nghieng manh bie'c lå ldi chao khach li,t. Ben song elta t<:tm khuiiy bu6n lii' xa Li~u vån cung ta trao d6i m6i tiim ttt Theo gi6 xuiin nghieng ngå danh vong td Lu6n ron rå d6n chim ngan nång mai . Ta nhln li~u cåm nghe h6n phoi phai Nhtt hiin hoan båt g~p l<:ti nang thd Da tu lii u me mai thu s6ng h6 Hay hon d6i? da cung ta lång tranh. R6i thu tai, ng<;>n heo may gia l<:tnh Chång thttdng tlnh ph~n li~u ye'u mong manh Them l~ sttdng reo råe lue tan canh La bi l1,1y, trut canh rdi lå tå. Ta ngåm li~u rna b6i h6i tå'c d<:t Thoi gian tr6i vua d6, ch6c mttoi thu Da bao lån la r1,1ng l<:ti xanh to Ta cåm ph1,1c li~u b€n gan slit da. The' mai bie't loai co ciiy thåo da Phep h6i sinh Thtt<;1ng de' da ban cho Kie'p con ngttoi dttong mu6n ngå quanh co Vån cai m6c, rieng httang v€ neo cu6i . Cåm on li~u nhii'ng mua thu di~u v<;1i Nhii'ng mua xuiin mua la mai bu6ng xanh Dang nghieng nghieng, nhe nhy cu6n ta manh Ben song elta li~u cung ta thu thi ...

Van Nudng

chuong bu6n nhu thd m6i lån chua hoi l~ råm t6i diing httdng PMt iim thåm bång thd c6 c6 tin nii' mong md h6n vttdng kinh k~ y thd mui tråm loi nang khå'n nguy~n tu tiim du xin Due Ph~t do dån chung con thd chang ngan ngat sen non thå'm long con bdi chu6ng bu6n nhu' tho.

Nguy@n Van Cu'<tng

Phap Åm s6Thanh E>l)o-2000

gidi

thi~u

Ty kheo Bodhicitto

Trong 45 nåm hoang phiip d() sinh, Bue Ph~t då du hånh khåp mi~n Båe An B() dS giang d~y con du'ang giåi thoat må Ngåi då tlm ra . Rilt nhi~u ngu'ai då quy y vdi Ngåi, trå thånh cae tu si nam va nu hoij.c ca c d~ tti' cu' si. Trong m()t thai gian dåi nhu' the' va voi rilt nhi~u d~ tti' c6 nhi~u ngu6n goe khae nhau, Ngåi då d~ l~i mot kho tang cac lai giång quy bau voi nhi~u chu d~. cong dt;mg khac nhau. Tuy nhien, cot tuy eua cac lOi giång d6 lue nåo eling giong nhau: "N&y chu Ty kheo, biiy gio ciing nhu trurJc day, Nhu Lai chl dq.y vi Kh6 va Con duilng di~t Khtf" .

Due Ph~t Danh tu "Buddhism" lå mot danh tu phu'ong Tåy diing

M g9i t~p h<;1p cac lOi d~y cua Bue Ph~t. M g9i mot ton giao xåy dl,l'ng tren n~n tång cua cac lai d~y d6 . Tuy nhien, t~i cac quoc gia Nam A va Bong Nam A, danh tu nguyen thuy thu'ang diing la "Buddha-Sasana ", c6 nghia lå lOi d~y cua Bue PMt, ha y Ph~t Giao.

Buddha - PM.t-da, khong phåi lå ten rieng. B6 lå mot quå vi, c6 nghia lå nguai Giac ng() (Giåc gia), nguai Tinh thuc, hoij.c lå ngu'ai Bie't nhu' th~t. Ten rieng cua Bue Ph~t lå SI-d~t-da C6 Barn (Siddhattha Gotama). Tuy nhien, ngåy nay c6 rilt it ngu'ai diing ten g9i nåy. Chung ta thu'ang g9i Ngai lå Bue Pb~t. hoij.c Bue Ph~t c6 Barn. Bue PMt song våo khoång 25 the' ky tru'oc t~i viing Båe An d(). Ngåi sinh ra lå mot vi hoång tti' cua vu'ong quoc Thich-ca (Sakya) t~i viing chån nui Hy Må L~p Son, ngåy nay thuoc nu'dc Nepal. Ngåi song trong nhung h,Ia, c6 m()t thai nien thie'u cao sang, ke't hon voi cong chua Da Du Ba La (Vasodhara), va c6 mot ngu'ai con trai ten lå La Håu La (Rahula). Bai song nhung l1;1a d6 khong che du'<;1c måt cua mot ngu'ai hi~n trie't va thong minh nhu' Ngåi. Mij.c dii vi vua cha då gång cong ~o cac thu vui giåi tri M Ngåi dåm say våo cac cånh vui su'ong trong hoång cung, Ngåi SI B~t Ba eling båt då u nb~n thuc du'<;1c b~ mij.t den toi cua CUQC dai, n6i kh6 dau cua d6ng lo~i vå tinh chilt VO thu'ang cua IDQi Sl,l' Vi~c.

Phap Åm s6 Thanh f)l!-o-2000

Mot lån n9, khi Ngåi danh xe ngl,l'a d~o choi tren du'ang pho, Ngåi thily du'<;Jc bon cånh v~t låm thay d6i cac tu' duy ciia Ngåi. Ngåi thay mot Cl;l giå run dy, mot ngu'oi b~nh ren sie't, va mot tti' thi slnh thoi. Ba cånh nå y khie'n Ngåi suy nghi rilt nhi~u va quye't tårn tlm mot phu'ong cach d~ giup nhån lo~i vå d~ tlm mot y nghia chån th~t cua dai song. Cånh v~t thu tu' lå cånh cua mot vi du tang blnh an tinh lij.ng då khie'n cho Ngåi c6 mot ni~m hy VQng lå d6 c6 th~ lå mot con du'ang d~ tlm ra Chån Ly , thoat khoi ho~n kh6. Våo lue 29 tu6i, thai tti' SI B(_lt Ba rai hoång cung, roi gia dlnh V<j con, gia nh~p dai song CUa mot d(_l.O si khfrt thi,I'C trong 6 nam, di tlm con du'ang di~t kh6. Våo dem trang råm thang tu', khi ng6i thi~n du'oi coi cåy B6 d~ o Gaya, Ngåi tlm du'<;1c lOi giåi dap va giac ng(). Lue d6, Ngåi du'<;1c 35 tu6i. Bilng Giac Ng9 gio dåy du'<;1c g9i lå Bue Ph~t. Ngåi di de'n Sa Nij.c (Sarnath) gån thånh pho Ba La N(_li (Benares) va thuye't giång bai phap dåu tien Chuy~n Phap Luån - t(_li khu vu'on nai (L(>c Uyen). Trong 45 nam tie'p theo, Ngåi du hånh tU noi nåy sang noi khac, giång d(_ly v~ con du'ong giac ngo cho nhung ai hU'u duyen vå san sang tu h9c, vå Ngåi thånh l~p mot giao doån cac vi ty kheo (nam tu si) va tY kheo ni (nQ tu si) thu'ong du'<;1c g9i lå Tang doån (Sangha). Trong suot cu()c doi hoång h6a, dii phåi doi ph6 voi nhi~u tro ng(_li, Bue Ph~t lue nåo eling giu m()t phong thai an nhien tl,l' t(_li, va ngay cå trong gio phllt låm chung, Ngåi vån blnh than cho dii thån xac då suy ye'u . Ngay trong gio phut cuoi ciing d6, Ngåi vån tie'p t1;1c giång d(_ly va khuyen båo cac d~ tti' d~ h9 tie'p t1;1c tu t~p theo giao phap cua Ngåi: "Nriy cac ry kheo, Nhu Lai khuyen quy vi rdng mqi phdp hilu vi diu v6 thuong, quy vi håy tinh tan voi chdnh ni~m". B6 lå nhil'ng loi cuoi ciing cua Bue Ph~t, va Ngåi nh~p di~t våo nam 80 tu6i, nlim 543 tru'oc Cong Nguyen. Mij.c dii gio då y då bon 2 500 nam tu khi Bue Ph~t nh~p B(_li Nie't Bån, lOi d(_ly cua Ngåi, hay lå Ph~t Phap (Dharma), vån con hU'u ich cho chung ta va Giao Phap d6 chinh lå vi Thåy cua chung ta. Tang doån lå c()ng d6ng nhung ngu'oi quye't tårn hQC hoi, thi,I'C hånh vå truy~n d(_ly

25

Chanh Phap, da nh~n ng<;>n du6c tir vi Thåy khai sang va tie'p t1,1c truy~n giii' ng<;>n du6c d6 qua nhi~u qu6c d9 va nhi~u the' ky. Ba ye'u t6 nåy - E>uc Ph~t. nguoi khai sang d;,w; Phap, lOi dl!-Y cua Ngai; va Tang, c()ng d6ng cac tu si -l~p thanh Tam Båo rna cac Ph~t til' ton kinh, va ciing lå Ba Ndi Nu'dng Tl,l'a (Tam Quy Y) M huong dån ngttoi con Ph~t tren con duong dua Mn hl!-nh phuc va an lånh t6i h~u . M6i nåm, våo ngåy råm thang tlf am 4ch (ngay Vesakha), hång tri~u tin d6 Ph~t giao- trong truy~n th6ng Nguyen thuy - tren toan the' gioi cung nhau cii' hånh dl!-i l~ Tam H<;lp, ky ni~m ngåy sinh (Ph<';lt Dan), ngåy Thånh Bli-o, va ngåy Bl!-i Nie't Bån cua ngltoi Cha Lånh kinh yeu. Can ban d~o Phl}t Clic y tltdng chinh ye'u cua dl!-O Ph~t dlt<;lc thu g6m trong B6n Slf Th~t Cao Quy CTU Di$u De) va Con Bttong Trung Dung (Trung DQo) må Bue Ph~t da giång trong bai phap dåu tien tl!-i vu'on nai sau ngåy thånh dl/-O. B6n slf th~t d6 lå:

l. St! thl}t v~ Kh6 CKh6 de): Bay la slf th~t v~ cac va'n d~ cua doi s6ng, qua sinh, giå, b~nh, va che't, va nhii'ng

ttu såu, tha't v<;>ng. DI nhien nhii'ng di~u nåy lå ba't tol!-i y va ngttoi ta luon c6 gång tranh ne, khong mu6n dinh vao chung. Hdn the', ta't cå nhii'ng vi~c gl tren doi, do cac di~u ki~n rna c6, thttong c6 måm m6ng dau kh6 vl chung khong thttong t6n, chi tl!-m b<;J, xung khåc va giå tl/-o, khong c6 m9t chu th~ lau b~n . Chung tl/-O såu kh6 va tha't v<;>ng cho nhii'ng ai vl vo rninh rna cha'p chij.t vao chung. Nhii'ng ai mu6n tlf do thoat khoi cac kh6 dau dn c6 m()t thai d() dung dån, m()t tri kie'n va tri tu~ d~ nhln m<;>i slf v~t tren doi. Cån phåi h<;>c t~p M nh~n dinh slf v~t dung theo bån cha't cua chung. Cac slf c6 ba't tol!-i y cua doi s6ng dn phåi dtt<;lc quan sat, nMn dinh va thong hi~u .

2. St! thl}t V~ Ngudn gO'c cua Kh6 (TQp de): Trong Slf th~t nå y, Bue Ph~t quan xet va giåi thich sl,l' khC1i sinh cua hol!-n kh6 tii' nhi~u nguyen nhan va di~u ki~n. Bay la slf tMt sau xa v~ lu~t Nhan-Quå va Duyen Nghi~p. Ta't cå ca c lol!-i hol!-n kh6 tren doi d~u båt ngu6n tii' long tham thu, va cac tham mu6n ich ky d~u båt ngu6n tir si me, VO minh. Vl khong bie't ro bån cha't th~t sl,l' cua m<;>i d6i tlt<;lng tren doi nen con ngttoi tham mu6n chie'm dol!-t va lam no l~ cha'p chij.t vao chung. Vl cac tham mu6n d6 khong bao gio dlt<;Jc thoa man va qua nhii'ng phån U'ng khong thich nghi, h9 ll!-i tl/-O ra slf bu6n kh6 va tha't v<;>ng cho chinh hQ. Tii' cac tham thu bi~u hi~n qua lOi n6i, cii' chi hoij.c trong tårn y, h9 tl/-O ra cac nghi~p hanh gay dau kh6 cho chinh h9 va cho ngttoi khac, va dau kh6 d6 ngay cång ch6ng cha't.

3. St! thl}t V~ sti Di~t Kh6 (Di$t de): Bay la slf th~t V~ m1,1c dich cua ngttoi con Ph~t. Khi vo rninh hoån toan dtt<;lc p ha tan qua tri tu~ chan th~ t va khi long tham thu va ich ky bi huy di~t va thay the' bång thai d9 dung dån cua tii' bi va tri tu~ , Nie't Bån - tri;lng thai cua an blnh 26

t6i Mu. hoån toan giåi thoat khoi m<;>i kh6 dau va l~u hoij.c - se dt1<;1c thlfc chU'ng. B6i voi nhii'ng ai vån con dang tu t~p. chtta de'n giåi thoat r6t rao, h9 se tha'y rång khi Sl,l' VO rninh va tham thu dlt<;Jc giåm thi~u thl cåc phi~n nao ciing theo d6 rna giåm thi~u . Khi doi s6ng cua h9 du'<;Jc httong v~ tii' bi va tri tu~. doi s6ng d6 se tl/-O ra nhi~u hl!-nh phuc va an lanh cho chinh h9 va nhii'ng nguoi chung quanh.

4. St! thl}t v~ Con dlic'lng dua de'n tl}n Di~t Kh6 dau (DQO de): Bay la Sl,l' th~t V~ con du'ong hanh dl/-0 cua m<;>i til', la dltong huong sinh hol!-t cua ngttoi con Ph~t, bao g6m cac can bån chinh ye'u cua lOi Ph~t dl!-Y va duong 16i thl,l'c hanh d~ tie'n Mn Nie't Bån, giåi ph6ng khoi ffiQi rang bUQC vao CUQC s6ng luan h6i trong the' gian. Con duong nåy g<;>i la Con E>ttong Tam Chanh (Båt Chanh DQo), g6m c6 8 ye'u t6 chan chanh va chia thanh 3 nh6m (tam v6 l<';lu hQc. 3 nh6m hQc d€l di$t tru phien nao): Ph~t

Giai: Chanh ngii', Chanh nghi~p, Chanh m~ng D~nh : Chanh tinh tan, Chanh ni~m , Chanh d~nh

Tu~:

Chanh kie'n, Chanh tu' duy

Theo slf th~t nå y, m()t doi s6ng t6t dctp khong phåi chi do gång cong cåi thi~n cac ye'u t6 ngol!-i vi lien quan Mn xa h()i va thien nhien. Cån phåi ph6i h<;lp voi sl,l' tu t~p va cåi thi~n bån than nhu trinh ba y qua Bat Chanh Bli-o, c6 lien quan de'n vi~c giu gln gioi hi;lnh, huan t~p tam y, va khai phat tri tu~. N6i cach khac :

Khong låm di~u gi gåy dau kh6 cho minh va cho ngtt<'1i khac; Nuoi duong di~u thi~n t~o an vui cho ca nhån va cho m<_>i ngl1<'1i; va Thanh l<.>c tårn y, lo~i tru nhtJng bqn nho cua tham lam, sån hc1-n, va si me. Con duong Tam Chanh nåy g<;>i la Trung Bi;lo, vl day la m()t duong 16i thang bång, khong c6 nhii'ng cl,l'c doan ciia slf hanh hl!- xac than hoij.c no l~ d1,1c ll/-c. Bay la con duong duy nha't M giac ng() giåi thoat. Bue Ph~t di;ly rång ndi nao cac d~ til' ciia Ngai luon gång cong hanh tri tren con duong nåy thl ndi d6 se khong bao gio thie'u vång cac b~c thanh tri giac ng9. Sl! phan tich thanh 8 ye'u tO' hoij.c 3 nh6m tu h<;>c la M cho d~ hi~ u. Tuy nhien, cac ye'u t6 d6 cftn phåi du'<;JC hanh tri d6ng d~U - khong thie'u s6t m()t ye'u t6 nao - d~ b6 sung, h6 tr<;l cho nhau, thl con duong d6 mai tr<;>n vctn va mang Mn ich l<;Ji, giåi thoat th~t slf. Tren day la m()t thai d() s6ng ciia dl!-o Ph~t. m()t con dltong r9ng mC1 cho ta't cå m<;>i ngttoi, khong phan bi~t mau da, gidi tinh, giai ca'p. Bue Ph~t tuyen b6 rång m<;>i ngttoi d~u blnh dång, va chi dtt<;lc danh gia qua hanh d()ng va phong cach cua hQ, qua nhii'ng gl hQ suy nghi va thl,l'c hånh, khong phåi qua mau da va que quan. M6i ngttoi lanh ch!u h~u quå v~ hanh d9ng ciia rnlnh theo lu~t nhan quå . M6i ngttoi la chu cua rnlnh. Con duong tu

Pbap Åm so'Thanh Ell) o-2000

hQc la con du'C1ng tlf n6 h!c, khong cån cac di~u du xin thiin linh hay me tin di doan. Con nguC1i c6 khå nang cåi thic$n cho dC1i s6ng cua chinh hQ va d~t Mn mi,IC dich t6i h~u qua cac c6 gång tinh ta'n cua chinh hQ. Ngay cå Due Ph~t ciing khong bao giC1 tuyen b6 Ngai la da'ng cli'u r6i. Ngai chl la ngu'C1i tlm ra con du'C1ng giåi thoat, va Ngai chl d~y cho chung ta v~ con du'C1ng d6. Ngai huong dån va khuye'n ta'n chung ta, nhu'ng chUng ta phåi tlf mlnh tie'n buoc tren con du'C1ng d6 . Khi ta tie'n buoc du'<;jc tren nhi1ng chi.j.ng du'C1ng thl ta c6 th~ khuye'n khich va hu'ong dån nhi1ng ngu'C1i b~n d6ng hanh cua ta. Cho nhi1ng ai dang di tren con du'C1ng thanh lQc bån than, 8uc Ph~ t dl!. y ding tri thuc va tri tue$ la chla kh6a quan ye'u . Tri tue$ chl c6 th~ du'<;jc khai phat qua hanh tri thi~n quan. Hanh giå ciin phåi quan soi tham sau vao n()i tam, d~ tr(l.ch va'n va thOng hi~u cho chinh mlnh. Oie nguyen tåc ciia d(l.o Ph~t la phåi tlf mlnh chung ngl;>, chu khong phåi nhi1ng giao di~u d~ mii quang tin theo. Phuong phap 8uc Ph~t d~y qua Tu Dic$u 8e' c6 th~ xem nhu' la nhi1ng lOi d~y cua m()t vi y si: dinh bc$nh CKho de), xac dinh nguyen nhan cua bc$nh (T<;Jp de), mo tå tr~ng thai khi lånh bc$nh (Di$t de), va cach thuc tri bc$nh (0QO de).

Thich VU~n Giac

C6 råt nhi~u nguC1i u'a thich ban lu~n. do doan, blnh giåi V~ ca c lO i d~y cua 8uc Ph~t. qua lang kinh trie't ly , lu~n ly , tam ly, tam linh, v.v. Tuy nhien, d6 chi la nhi1ng kie'n thuc diiu tien, phie'n dic$n, qua sach vc'J va suy lu~n. thu'C1ng gQi la Van hue$ va Tu' hue$. Them vao d6. dli.O Ph~t dn phåi du'<;jc thlfc chung M phat tri~n tri tue$ th~t slf, gQi la Tu hue$, chu khong phåi chl M ly lu~n. tranh cåi suong . 8(1.o Ph~t la nhi1ng hu'ong dån d~ chUng ta thlfc hanh, tu t~ p thanh lQc tam y, M chung ta tha'y du<;jc l<;ji ich qua kinh nghic$m thlfc te' cua chinh bån than trong doi s6ng hång ngay. 8uc PMt då tung d~y rång: "Gido

phdp etla Nhu Lai duqc gidng ro rang, di thifc chung vai ke't quii hi~n ti~n. vuqt thiJi gian, miJi mQi nguiJi den xem, dua den gidi thodt, duqc nguiJi tri thOng hiiu, ti! mJi nguiJi phåi thl!c hi~n c ho chinh minh ". Ty kheo Bodhicitto, "/ntroducing Buddhism" (Blnh Anson lllc;lc djch)

... The' gioi kMng e6 hai mi/.t troi, thi mtoe Vi~t voi 2000 nam PMt Giao ehi e6 mot Giao Hoi Dån l~p duy nha't, la Giao Hoi PMt Giao Vi~t Nam Thong Nhå't. Hoa thu'<;lng ve tå bue tranh quoe noi ngay nay : "Xa hQi nu'oe ta ngay cang suy d6i vi du thu t~ n<,tn, nhån tårn ly tan, dån tinh thong kh6, d<;to ly suy vong, pM p n<,tn ehu'a th6 giåi tru. Boi eånh den toi å'y la moi de dQa suy tan eho Chanh Phap va Dån Toe. B~e Tru'dng til' eua Nhu' Lai va ngu'oi hii'u tårn khong th6 xem thttong, ngoånh mi/.t lam ngcl ... ... (Trfch Giao ChT cua HT. T. Huyen Quang)

Phap Åm so Thanh E>l)o-2000

I. L(JI Må DAU E>(l.o Ph~t la m()t t6n gia o IOn cua nhiin lo(l.i ; anh hu'dng ciia dll.o Ph~t ct6 i voi con ngu'C1i va xå h(}i, mang y nghia råt IOn trong qua trlnh tie'n b9 ciia con ngu'oi, va då t(l.o nen n~n van h6a nhan bån theo tinh thiin cua xå h()i Å 86ng hon 2.500 nam qua . 8(1.o Ph~t då va dang chinh ph1,1c phuong Tiiy m()t cach nh~ nhang diiy tinh cåm h6a. Rhys Davids, Giao su' sti' hQc, phat bi~u: "La Ph(it ttl hay

khOng la Ph(it ttl, tai da quan sat mqi M thOng etla cdc tan gido tren the' giai, tai da khdm phd ra rdng khOng mqt tan giao nao CO thl Vllr.;ft qua dllr.;IC V~ phliCJng di~n ve el(!p va Sl! qudn tri~t etla Bdt chdnh dqo va Tu di~u de' etla Due Ph(it. Tai rat man nguy~n clem ting dl,m g CUQC cliJi tai theo con cluiJng cl6". Khong dung c'J day, nguC1i phu'ong Tiiy con hy VQng se låm n~n tang cho t6n giao cua tu'dng lai; nhan lo(l.i cån phåi c6 m()t t6n giao dap ung du'<;1c nhu du s6ng con va Slf phat tri~n phi'J h<;jp VOi di~u kic$n moi cua xå h()i . St! tie'n bQ qua nhanh cua khoa hQC ky thu~t då t(l.o ra nhi1ng khung hoång xå h(}i, måt thang bång v~ sinh thai, v~ van h6a, tam ly, dl!. O due ... Albert Einstein, nhå v~t ly h9c, cho rång: "Tan gido etla tuong lai se la

mqt tan gido toan du, vuqt ten mQi th&n linh, gido dit u va th&n hQc. Tan gido ay phiii bao qudt cå phuong di~n ti! nhien ltin sieu nhien, d(Jt tren can biin etla y thUc clqo ly phdt xuat tu kinh nghi~m t6ng thl gbm mQi phuong di~n tren, trang cdi nha.t thl cltiy y nghla. Chi c6 clq.o Ph(it ddp ung cltl cdc diiu ki~n ay ". 8(1.0 PMt c6 gl di.j.c bic$t må du'<;jc sl! thic$n cåm va ca ng<;1i cua con nguC1i thC1i d~i? C6 le di~u n6i b~t lå d~ o

27

Ph~t la m<)t ton giao khong c6 Thu'<Jng ly khong c6 Giao di~u.

m<)t n~n giao

trong long S\1 lo Iling bfft an, s<_1 hai che' ng\1 thl khong th€ c6 hl).nh phuc du'<Jc.

Due Ph~t. tie'ng Phl).n gQi la Buddha, nghia la ngu'oi Giac

Due Ph~t dl). y ding, m<)t ngu'oi dl).t du'<Jc S\1 thanh f:!nh, an

Ng<), nguoi Tinh thuc, ngu'oi da t~n di<%t tham san si, da dl).t du'<Jc giåi thoat vien man. Dl).o Ph~t la con du'ong do Due Ph~t tuyen bo', truy~n dl).t; con du'ong ffy da du'<Jc th\tc nghi<%m. th\tc chung. V~y c6 th€ n6i ding dl).o Ph~t lå phu'ong thuc s6ng, le s6ng, 16i s6ng M c6 du'<Jc hanh phuc chan tMt, nhu' Giam ml,lc Milman nh~n xet: "Tai

ll).c la nguoi khi c6 di~u kMng vui Mn, nhii'ng di~u lo au, s<.1 hai Mn thl khong b~ chung lam chi ph6i, vu'ong b~n; ding m<)t nguoi khong b~ chi ph6i, vu'ong b~n voi ca i tu' duy tham dl,lC, san h~n Va ac y; rång mQt ngu'oi dl).t du'<Jc cac trl).ng thai thanh f:!nh nhu' sd tb~n cho de'n thi~n. nhu' theo !Oi kinh Phap Cu dl).y: "Khong c6 hl).nh phuc nå o IOn bång s\1 yen finh etla tam tri" . Da y la ml,lc tieu thu hai etla dl).o Ph~t.

de',

cimg ngay cang cåm thiiy Dllc Thich Ca Miiu Ni gtin giii nhiit trang tinh ccich va ånh huong cua Ngai; Ngai la duong lai, la chan ly, la le sang". Tinh cach etla Due PMt du<_1c th€ hi<%n qua cac kinh di€n con h.tu ll).i, cho thffy Ngai chi dl).y nhii'ng gl Ngai da th\tc nghi<%m, dn thie't cho doi s6ng thoat kh6. Do v~y, n<)i dung etla dl).o Ph~t khong (J nghi le, trie't h9c hay thån thol).i, må chinh la (J trong I6i s6ng, cach ung xii' d6i voi ban than, giii'a con nguoi voi con nguoi, giii'a con nguoi voi thien nhien vfi tn,J.

Il. MVC DICH CUA D~O PH~T Ngu'oi Ph~t tii' quy y theo Phat, th\tc tap hanh tri tl,Jng kinh, ni<%m Ph~t, nghien cU'u kinh di€n, t9a thi~n. hånh dl). o .. . c6 ml,JC dich rfft r6 r<%t. Kinh Trung A Ham, DU'c Ph~ t dl). y 3 ml;! C dich chinh:

l. Muo'n tlf di@u ph~c minh: T\1 di~u phl,lc tfft la lam chtl du'<Jc ban than mlnh, la che' ng\1 du<_1c tham dl,lc, san Mn, ac y. Nhu' v~y. t\1 di~u phuc rnlnh c6 nghia lå dl).t du'QC S\1 tu' do. T\1 do lå khat VQng muon doi etla nhan lol).i, lå nhu du thie't ye'u sau nhu du an u6ng , nhttng ban chfft etla t\1 do la gl thl khong gi6ng nhau . Con ngu'oi cång tlm kie'm t\1 do (J ben ngoai thl cång mfft t\1 do, de'n n6i c6 ngu'oi n6i: "Con nguoi chi c6 tl{ do ll{a chqn sl{ mat tl{ do". Khai ni<%m v~ mfft t\1 do trong dl). o Ph~t la s\1 b~ troi bu<)c, b~ vu'ong mlic vao dl,lc VQng, san h~n. ham hl).i. Cho nen t\1 di~u phl,lc mlnh, che' ng\1 bån nang dl,lc vQng etla mlnh, t\1 chie'n thling mlnh la s\1 t\1 vu'dn toi t\1 do.

Due Ph~t dl).y them ding, nguoi Ph~t tii' c6 kha nang t\1 S\1

di~U phl,IC mlnh thl du mu'u du l<_1i lQC, cong danh,

nghi<%p. xay d\tng tlnh yeu .... khi nhii'ng cai ffy b~ thfft bl).i, b~ thay d6i, b~ phan b<)i ... ngu'oi ffy v~n an 6n, vii'ng chai, khong b~ u'u såu phi~n mu<)n, kh6c than, phat cu6ng, t\1 tii'... D6 lå ml,lc dich thu nhfft etla dl).o Ph~t.

2. Muo'n d~t dticjc slf thanh tinh, an l~c: S\1 an ll).c tuy thu<)c vao tu' duy, dm xuc etla con nguoi. Ne'u tam tu' etla mQt ngu'oi b~ chi ph6i, b~ che' ng\1 boi S\1 lo Iling, bu6n råu, s<_1 hai thl h9 khong th€ c6 an ll).c. An ll).c va hl).nh phuc di doi voi nhau; hl).nh phuc c6 hay khong tuy thUQC vao thai dQ tam ly 6n d~nh hay khong. MQt ngu'oi ml).nh khoe Va giau C6, nhttng trong long SOi Sl;IC dl,IC v9ng hay h~n thu thl ngu'oi ffy khong th€ c6 s\1 an ll).c va hl).nh phuc; m<)t ngu'oi då y danh v9ng va s\1 thanh dl).t må

28

tu

3. Muo'n d~t dticjc giai thoat-Nie't ban: Da y la ml,Jc dich t6i h~u etla mQi ngu'oi Ph~t tii': chffm dU't mQi dau kh6, thoat ly sanh tii', luan h6i, thanh t\tll tri tut% vien man . N6i kh6 tMt S\1 va la u dai chinh la v6 minh; ni~m hl).nh phuc chan th~t va vinh cii'u la s\1 chffm dU't v6 minh, d6 la dao bi ngl).n, la "va minh di~t minh sanh ". Ml;lc dich c6 3 c6 th€ chia låm 2 phån: ml,lc dich gån va ml,lc dich xa. Gån la su' vu'on toi doi s6ng t\1 do va hl).nh phuc, xa la dl).t de'n an ll).c vinh cii'u Nie't ban. Giao phap etla Ph~t giup con nguoi k~m che', lam chtl ban than. Da y la bu'oc dåu, la n~n tang etla m9i dU'c hl).nh, m9i tie'n bQ, tu d6 th\tc hi<%n S\1 thanh t~nh va an ll).c etla tam linh, chuy€n h6a toan bQ doi s6ng da tung mang bfft an 6n va hl).nh phuc. N6i ml,lc dich giin va xa la d€ de hi€u, th\tc ra d hai la m<)t. Th\tc hi<%n du'<Jc t\1 do t\1 chtl la dua Mn an ll).c, hl).nh phuc. C6 du'<Jc an ll).c, hl).nh phuc dån Mn giai thoat Nie't ban. Nie't ban du'<Jc th\tc hi<%n ngay c6i doi nay. Ill. NHUNG PH!T

D~C

TINH TIEU BI:EU CUA

D~O

l. Tlf do tti ttidng: Dl).o Ph~t khong c6 hl% th6ng tin di~u. khong Iffy tin di~ u lam can ban nhu' hå u he't ca c ton giao. Due tin etla dl).o Ph~t luon di doi voi cai "thiiy", m<)t trong nhii'ng d~nh nghia v~ giao phap la "den di ma thiiy", chu khong phai "den di ma tin". V1 v~y, chanh kie'n luon dU'ng dåu trong cac due tin. Lai Ph~t dl).y cho dan Kalama du'<Jc cac nha h9c gia phu'ong Tiiy coi la bån tuyen ngon v~ t\1 do tu' tu'dng etla nhan lol).i: "Nay ccic

Kalama, dting di bi ddn dif.t bai nhtlng bcio ccio, hay bai truyin th6ng, hay bai tin d6n. Dilng di bi ddn dif.t bai tluim quyin kinh diin, hay bai ly lu(jn suang, hay bai suy ly, hay bai sl{ xet docin bi ngoai, hay bai vi thich thu trang nhtlng ly lu(jn, hay bai nhtlng diiu duong nhu c6 thi xåy ra, hay bai y ngh! diiy la b(jc D~o su da chung ta. Nhung nay ccic Kalama, khi nao ccic ang biet chif.c rdng nhtlng diiu iiy la thi~n, la tat, hiiy chiip nh(jn va theo chUng" (Tang Chi 1). Bac bo cac tin di~u va due tin mu quang, khuye'n khich t\1 do phan tich, khao sat, d6 la m<)t d~c di€m etla Ph~t gi ao. 2. Tinh thån tlfllfc: Dffng Thu'<_1ng De' ho~c tl).o h6a ha y cac thiin linh du'<Jc con nguoi tin tu'dng tho phl,Jng, vl cac Phap Åm silThanh Dl)o-2000

cta'ng åy c6 th€ ban phuc hay giang hQa. Ay la quan di€m ctia tam ly s<;1 hai, ye'u duoi, måt tlf tin da sån sinh ra thån thanh (hoc;ic da than hoc;ic nhat than). D<!-o Ph~t voi chu tntong lu~t nhan quå, nghit$p bao da n6i len tinh thåfl trach nhit$m ca nhan Va CQng d6ng tntoc slf dau kh6 va h<1-nh phuc cua chinh mlnh. Due Ph~t d<!-y: "Chfnh ta la ke thila kt cua hdnh dr?ng cua ta, la nguoi mang thea voi minh hanh dQng cua minh" (Tang A Ham 135).

Due Ph~t khong phåi la dång thån linh ban cho ta slf thay d6i hoan cånh hay tlnh tr'!-ng khon don cua mlnh. Due Ph~t tuyen bo: "Nhu Lai chlla nguoi chl duiJng, m6i nguoi phåi tl{ di den, kh6ng ai di the' cha ai duqc". Cong trinh khåi m<'l kho tang tri kie'n Ph~t la cong trinh cua m6i ca nhan. Con dtrong tlf llfc åy dtt<;jc Due Ph~t d<!-Y nhtt sau: "Nay cac Ty kheo, hiiy tl{ minh thdp len ngqn duoc c!la chinh minh, thdp len voi chdnh phdp, dilng thdp len voi m<Jt phap nao khac. Hiiy tl{ minh lam ch6 nuang tl{a cua chfnh minh, nuang tl{a voi chdnh phdp, dilng nuang tl{a voi mQt phdp nao khac" (Tn.JC:Ing A Ham 1).

Tårn Tårn Tårn Tiim

tir la khå nling hie'n t</.ng ni6m vui cho tha nhan. bi la khå nang lam våi di noi kh6 dang c6 m</.t. hy la niem vui, long thanh thån do tir bi dem toi. xå la thtt thai nhct nhang, tlf do, khong ky fui. Due Ph~t d<!-Y ngttai Ph~t til' tu t~p Tu vo ltt<;1ng tam: "Vi ay tam an tru bien miin m<?t phuang cha den muoi phuang voi tam til, bi, hy, xå quång dqi v6 bien, kh6ng hQ-n, kh6ng san ... dol v{/i mQi hinh thåc cUa Sl{ sang, kh6ng bå qua va bå sot mQt ai ma kh6ng bien miin voi tam giåi thodt cung voi til, bi, hy, xå" (Tn.JC:Ing B<';> 1). Thtte1ng yeu d6ng lO<!-i va V'!-n lo'!-i chung sanh la chåt lit$u song cua d<!-O Ph~t.

4. Tinh thån tht1c ti~n: M(>t trong nhfi'ng diflh nghla ve

phap la "thie't thl{c hi~n tqi", nghia la giao ly d<!-o Ph~t la thie't thlfc, khong me1 h6, mang tinh thlfc ti€n, c6 tac dt,mg c1,1 th€, khong phåi ly thuye't suong. "Hi~n tqi" c6 nghla la khong cha d<;ji ke't quå cua ttte1ng lai, c6 tu t~p la c6 httong thtt<;jng, c6 giåi thoat ngay hit$n t'!-i, dai nay. Yl vh, giao ly d<!-o Ph~t la giao ly thlfc nghit$m, khong cha d<;1i m9t an sting ha y m9t m</.c khåi nao. Due PMt thttang tir choi trå lOi nhfi'ng eau hoi ve nhfi'ng vånde sieu hlnh. Tinh thån tlf llfc mang tinh trit$t M nhan bån nay la m(>t Ngai chl d<!-Y nhfi'ng gl cån thie't cho cu(>c dai, cho con d</.c tinh cua d<!-o PMt. dttang thoat kh6. C6 lån Cl Kosambi, Due Ph~t d~y: "Nhrlng gi Nhu Lai bie't 3. Tinh thån tit, bi, hy, xå: vi nhu la trang rilng, con nhilng gi Chung sanh con kh6 thl d<!-o m()t kie'p phil sinh Nhu Lai giång dqy nhu ndm la iJ trang Ph~t con vai tro va vi tri Cl tay, nhung day la nhrlng phuang phdp Phu sinh n<:1 phu sinh duyen cu9c dai; d<1-o Ph~t thttang di~t kh6" (TLlong Vng V). Quång ganh ttu tlf nh~p d~o thien dtt<;1c g9i la d<!-o tir bi, d<!-o Nii'a dem birng tinh tren gittang m(>ng D<!-o Ph~t cho rång phån ldn nhfi'ng cll'u kh6. d dau c6 d<!-o Ch<;jt bie't ra mlnh thoat då o dien. noi kh6 cua con ngttai do hQ khong Ph~ t, Cl d6 c6 tlnh thttong, Cl song th~t voi hit$n t~i. hQ thttang nuoi d6 Mn thu dtt<;jc h6a giåi. Thoat dåo dien he dai ta thong dong tie'c qua khu, me1 ttt<'lng tttong lai; do B<'li le phttong cham tu t~p He't say sua he h6n ta me1 mang d6, y ngrua CUa CUQC dai bi danh måt: cua PMt giao la tir, bi, hy, Nam Kha m(>t giåc h6 ta rnien man xå, con gQi la Tu VO ltt<;jng M(>ng hay thlfc he long ta bang hoang. Do mang vi~c sdp tOi tam. Ngttai Ph~t tii' Iåy tir, Do than vi~c dii qua V u se1n giå m(>ng kie'p nhan sinh bi, hy, xå lam nen tång cho Nen ke nghi heo mon Tay trilng hai nhi bttom h6a hlnh slf phat tri€n thanh h<1-nh; Nhulau xanh lia canh. Phu kieu måy do~n dai troi n6i tam tir bi dtt<;1c coi la tam (TLlong Vng l) C~p be'n Thien mon tach be'n tlnh. Ph~t, "PhQ-t tam v6 xli btit til b l'" . Ho<!. c: B6 de m9t chuoi cua thåy ban Nhie'p nit$m h6ng danh hi€u d~o vang Trong qua trinh truyen giao, Dilng tim vi qud khli Nam mo thttang nit$m tam thttang tinh d<!-o Ph~t chtta bao gia gay Dilng tuiJng toi tuang lai Tårn thttang tinh he phien nao tan. chie'n tranh hay d6 mau, Qua khli dii kh6ng con thong dit$p tlnh thttong cll'u kh6, giup dai da dtt<;1c Due Ph~t tuyen thuye't ngay tir thai ky so khai thanh l~p Giao doan: "Nay cac Ty kheo, hiiy du hanh vi hc,mh phuc cha qudn chUng, vi limg thuang tuiJng cha doi, vi lqi fch, vi hqnh phUc, vi an lqc c ho c hu Thien va loai nguoi ".

Phap Åm so'Thanh D<!-o-2000

Kho M9c thien stt m<'l d<!-o trang Ta theo dit$n bich (s6 tue quan) Chuy€n me khai ng9 tråm Juan dll't Bi€n dai thoi d(>ng, bi€n me sang.

Tuang lai thi chua toi Hiiy quan chie'u sl{ s6ng Trang gio phut hi~n tqi ...

Cheo thuy€n Bat Nha d<!-o thong dong Ch<'l anh trang khuya sang rlfc song Liing lang trån nhi€m long vo nhi€m The' slf thang tråm V'!-n slf thong.

Tinh thlfc ti€n, thie't thlfc hit$n t<1-i la mQt d</.C tinh cua d<!-0 Ph~t.

Tinh Due

(Kinh Trung BQ)

5. Tinh thån khong cha'p thii: D<!-o Ph~t la giåi thoat va tlf do; vttong m<k vao båt cu dieu gl cfing d6u dua de'n dau kh6. Due Ph~t d~y: "Cu<?c dOi la

29

vo thulmg. nen n6 dem den dau kh6 (vi ch6p la thuong). Cai vo thulmg ma ta cho la cua ta, la ta thl hoan toan khOng hqp Giåi thoat la Vlt<:1t thoat IDQi rang bu(ic,

w·.

barn viu vao cu(ic <toi.

NhC1 tinh thån khong cha'p thu neo thai d(i cua df,lo Ph~t r(ing rai, bao dung, tinh thån tu t~p cua ngttoi Ph~t tti ra't thoang. Kinh Vi d1,1 con rån, Due Ph~t vi d1,1 giao phap nhtt chie'c be <1€ qua song, khong p hå i <1€ nåm giii'; chanh phap nhtt chie'c be, chanh phap ciing phåi xå huong la phi phap. Tttong tt_t, kinh Kim Cang ciing n6i: "Giao ly nhu phi~t di!- gid chcinh phap thuang ung xd ha huong phi phcip", ho~c n6i: "Cai gqi la Ph(jt phcip tåc chdng phdi la

Ph(jt phcip nen gqi la Ph(jt phcip". Tinh thån khong cha'p thu la n(ii dung tri tu~ cua dao Ph~t; tac d1,1ng cua tinh thån a'y ngoai, st_t dem Mn gi.åi thoat, con dem Mn sl,!' giåi toa ta't cå m<;>i ap ll,l'c, uc che' cua doi song len tren tam ly cua con ngttoi. Day la m(it d~c tinh cua Ph~t.

IV.K~TLU!N Sl,!' c6 m~t cua df,lo Ph~t da dem lf,li ngu6n khi moi cho xa h(ii Ån D(i thoi a'y, da mCI ra m(it loi thoat cho con ngttoi trttoc nhii'ng be' tåc, nhii'ng khung hoång v€ xa h(ii, v€ tlf tttdng trie't hQC va df,lO hQC. Loi tan dttong Due Ph~ l cua ngttoi dttong thoi con ghi chep lf,li da chung minh di€u <16: "Thua Ngai C8 Dam, th(jt vi di~u . nhu nguoi

dl!ng dång lc;zi nhilng gl bj qudng ngd xuong, phai bay ra nhilng gl bj che kin, chl duong cho nguoi bj lc;zc huang, dem den sang vao trong bong to! di cho ai c6 mt;Zt c6 thi thii'y" (Nikaya). Tråi qua hon 2.500 nåm, df,lo Ph~t da dtt<;1c thti thach, c<;> xat VOi thoi gian va khong gian; gia tri, tac d1,1ng cua <if,lO PMt vån nhtt xtta. Ngay nay, trttoc tie'n bo van minh våt cha't qua <19 da xo <t§'y con ngttoi vao tro~g ho thåm c~a tham v<;>ng, h~n thu. Chie'n tranh vån di~n ra khoc liet tren the' gioi, ngheo <16i, b~nh t~ t, thien ta i vån de d~a doi song cua nhan lof:li. Cang van minh, con ngttoi ca~g c6 nhi€u n6i lo lång, s<:1 hai moi: nf:ln nhan man, o nhi~m moi trltong, huy di~t sinh thai, ap lt_tc kinh te' xa h(ii de n~ng len tren tam tri CUa COO ngltoi tf;lO nen UC chc§ tam ly bang hof,li v€ df:lo due lam ma't thang bång giii'a df:lo due va httdng th1,1 . Df;lO Ph~t voi con du'ong thoat khcl thie't thl,l'c, nhan bån, voi phttong cham tu bi hy xå x6a bo cha'p thu, h~n thu se tie'p t1,1c su m~nh h6a giåi kh6 dau cho nhan lof,li.

Tå't cå chting sanh d~u co Ph~t tanh, d~u co khå nang giac ngq, co khå nang thtfc hi~n ni~m h~nh phuc chån th~t tren coi dm nay. D6 la lai df,ly cua Due Ph~t. O • • ... Nay cac ty kheo, ha y du hilnh vl h~nh phtic cho quh chung, vllong thttdng tttC1ng cho dC1i, vl l<:1i ich, vl h~nh phuc, vl an l~ c cho chtt thien va loai ngttC1i ... · · - LC1i Ph~t d~y

30

trude nhung vån

d~

thoi dai • phong va'n Due D~t Lai L~t Ma Jean Claude Carriere thl,lc hi.n, Quan Nhl.l djch Vao thang 2 nåm 1993, nha vie't phim Phap Jean Claude Carriere Mn Dharamsala, An D(i, <1€ n6i chuy~n cdi md voi Due Df;lt Lai Lf,lt Ma v€ nhii'ng va'n d€ rna the' gidi hi~n tf;li <tang phåi doi dåu. Carriere k€ la: "Chting toi

muon thdo lu(jn vi vi~c ap d!!-ng dc;zo Ph(jt vao diJi sang hang ngay, tu chinh trj den cac tan giao va cac truyin thOng khcic, dt;Zc bi~t chu trqng tai bc;zo dqng, mai sinh va giao di!-C. KhOng c6 nguoi nao trong hai chting toi muon hlnh thanh mqt tin ly mai. Nguqc lc;zi chung toi chl muon thie't l{jp mqt CUQC do/ thoc;zi dfch thlfC ciJi mO va btit ngiJ, trong nhilng tinh vlfc ma cd hai chung toi it khi di c(jp den". Ke't quå cua CUQC thåo lu~n dltQC xua't bån trong tac phffm "Bc;zo Dqng va Tu Bi" (Violence and Compassion- Nxb Doubleday 1994).

JCC: d Tåy phttong, ton giao khong con Cl trong vi the' che' ngl,l' nii'a. Bao nhieu ngttoi vån tie'p t1,1c trie't ly va hanh d(ing, the' nhttng chung ta vån chtta tlm tha'y hf,lnh phuc, an lf,lc. Toi muon n6i them la hi~n cac thai d(i ky tbi chung t(ic, cac hlnh thuc ton giao qua khich dang sinh soi nåy nCI mf,lnh. DLLM: Nhii'ng ngttoi nao muon lof,li trU ngttoi khac (tren con dllong tåm linh, t6n giao) se tl,l' minh

bi

lof,li tru. Nhii'ng ngttoi nao xac dinh Thtt<;1ng de' cua hQ la Thtt<;1ng de' duy nha't thl hQ dang lam m(it chuy~n cl,l'c ky nguy

Phap Åm s6 Tha nh E> ~o-2000

h<:_ii: hQ se la nhii'ng nguai diing mQi cach khac phåi chåp nh~n long tin ctia hQ. JCC: Va tuyen chQn!

b6 hQ la

M båt nguai

nhii'ng nguai du'<;1c Thu<;1ng

ete" h,ta

DLLM: E>6 lå di€u t~ h<:_ii nhåt!

JCC: Dan chti nghia la da dl).t m9t rao phong ngl,t hii'u hi~U bång cach thl,fc hånh ffiQt y tuang quan trQng lå SI,J' phan bi~t quy~n hånh. DLLM: Ne'u 6ng mu6n n6i lå sl,t phan bi~t quy€n hånh giii'a t6n giao va qu6c gia, theo t6i d6 la ffiQt y tu'dng tuy~t vai.

JCC: The' nhung, Ngai hil$n thiin cho m9t sl,t tu'dng phån l<:_ii y ni~m phan bil$t quy€n hånh d6 . Ngåi nåm trong tay tåt cå mQi quy~n hånh! DLLM: Kh6ng dung, quan ni~m quy~n hånh ctia chtlng t6i

khac xa. Chuc hi~u. djnh che' E><:_it Lai E><:_it Ma c6 th€ bie'n måt trong m9t dem. Chuc vi nay kh6ng phåi du<;1c thie't l~p bdi m9t quy~n ll,tc nao ngoai con nguai hay trai da't nay. Giii'a dan chti va Ph~t giao kh6ng c6 sl,t mau thulin nao . Tra l<:_ii voi nhii'ng hlnh thuc t6n giao qua khich, nhii'ng long tin vt,m vo, nhii'ng nguai tl,t nh~n la "duqc Thuqng dlllfa chqn ", d6 lå ly do chinh t<:_ii sa o PMt giao lu6n tranh å€ c~p toi m9t åa'ng t<:_io h6a hay Thu'<;1ng ete". Khi du<;1c hoi v~ cac vånd~ nåy, E>uc Ph~t Thich Ca thuang giii' yen lij.ng . JCC: Nhung chinh E>uc Ph~t khuyen ran la kh6ng du'<;1c "quy y tluinh thtin quy vQ-t"? DLLM: E>uc PMt c6 n6i v~y . Va tåt cå cac tru'ang phai Ph~t giao hil$n nay d6ng y v~ di€m nåy . .E>i~u nåy kh6ng

c6 nghia la chung t6i da "hqp ly h6a" long tin ctia chung t6i theo nhu la cai nghia thuang tlnh (the t1.,1c h6a - lai nglloi d!ch). Chung t6i nh~n st,t hil$n hii'u ctia cac chung sanh thu'<;Jng dil.ng, hay it nhåt lå nhii'ng quå vj thu'<;1ng dil.ng (Bo Tat, A La Han). Chung t6i tin vao ng6n ngii' må u nhil$m, såm truy€n, giåi m9ng, h6a thiin . .E>6i voi chung t6i d6 la nhii'ng long tin ro rang, nhung kh6ng phåi lå nhii'ng long tin rna chung t6i mu6n dem ap dij.t len nguai khac. T6i lij.p l<:_li: "T6i kh6ng mu6n nguoi khcic cåi dqo thimh PhQ-t til". Ph~t giao chi dl,ta vao sl,t ki~n. E>6 la qua trlnh nghi~m chung tam linh, nhåt lå nhii'ng kinh nghi~m ca nhan . T6i nhåc l<:_li m9t IOi dl!-Y quen thu9c ctia E>uc Ph~t Thich Ca: "Hiiy tlf minh thdp duoc len rna di". MQt nhan quan v~ cac vånd~ toan du c6 th~ phat sinh tu d6, 6ng c6 nghi nhu' v~y kh6ng? JCC: Chu'a bao gio chung sanh ta sån xuåt hang h6a tieu th1,1 nhi~u nhu v~y . The' nhu'ng tuy~t VQng cu sa sa ngay trude cii'a nha chung ta . Chua bao gia chung ta phdi bay than th€ chung ta, tinh d1,1c chung ta nhi~u nhu' v~y. the' nhung chua bao gia chung ta thåy cai che't c~n k~ nhu vh. Chua ba o gi a chung ta sang che' nhii'ng phu'dng ti~n truy~n th6ng voi nguoi khac hi~n d<:_ii nhu' ngay nay, the' nhung chu'a bao gio chung ta cåm thåy c6 ddn t~n eling nhu vh. T6i con c6 th€ k€ da i da i .. .

E>LLM: Tåt cå nhii'ng di~u 6ng n6i d€u dung . Nhung

kh6ng c6 gi c6 th€ giåi quye't m9t som m9t chi~u nhu' c6 phap thu~t. 6ng dn thai gian va tie'n b9 tam linh bao gia eling ch~m. Thi d1,1 nhu' 6ng hay nhin l<:_li dåu the' ky nay, nhii'ng nguai s6ng tren trai da't kh6ng ai cåm thåy trach nhi~m ctia mlnh d6i voi que hu'ong dja du cua mlnh. Dån dån cac xuang ky ngh~ kham pha tåi nguyen va khai thac t~n tlnh, nhåt lå a Tiiy phuong. Rac re'n phe' thåi khåp mQi noi. C6 m9t di~u ll!- lå kh6ng ai M y cte"n di~u nåy. Ke't quå lå c6 bao nhieu chung lo<:_li bj t~n di~t. E>ay la m9t di€u kinh khung trong ljch sti' 65 tri~u nam ctia ljch sti' dja du. E>6i voi m9t PMt tii', da y lå m9t di~u kinh hoång kh6ng th€ tuang tu'<;1ng n6i. JCC: Va cac chting lo<:_li vån tie'p t1,1c bj tieu di~t. DLLM: T6i bie't. Nhung it nhåt ngåy nay chung ta quan

tam v€ m6i nguy hi€m d6. Va hi~n c6 dång chinh trj thånh l~p c6 ten la dång Green (dang Xanh) va chinh sach ctia hQ la båo v~ m6i sinh. Bon muoi nåm trude diiy kh6ng ai tu'dng tu'<;1ng chuy~n nay c6 th€ xåy ra . C6 m9t di~u nii'a, nhu' 6ng bie't, thuong gia lå nhii'ng ngu'ai kh6ng bao gia quan tam åe'n Ph~t giao. Gån day m9t nh6m thu'dng gia c6 cte"n gl).p t6i va hoi v€ nhii'ng gia trj ctia truy~n th6ng Ph~t giao. HQ con di tlm m9t cho et€ tu t~p chung, b6i du'ong tam linh trong m9t tuån hay lau hon, duoi sl,t huong dlin ctia t6i. JCC: C6 phåi lå mQi sl,t då qua mu<?n? DLLM: T6i hy VQng la kh6ng. Nhung du sao c6 vån con

hon kh6ng. Chung ta dang a trong m9t nguy co lå chung ta se kh6ng con lien M åu'QC voi chung sinh khac trong vu trl,l. Chung ta phåi låm mQi cach d€ giii' va thåt chij.t m6i lien h~ d6. Nhii'ng thay d6i thl,tc sl,t thuang ch~m ch<:_lp va kh6 thåy . Thi d1,1 nhu la Tay Phuong bj quye'n ru bdi Ph~t giao trong nhi~u nåm nay lå do hai y ni~m diic bi~t. E>6 lå y ni~m båt b<:_lO dQng, ffiQt y ni~m då åu'QC ben r€ a åay . Thu hai la y ni~m v€ du yen sinh (duyen khoi) v6n la m<?t y ni~m la u dai ctia Ph~t giao. JCC: Y ni~m duyen khai då khie'n chung t6i quan tam cte"n m6i sinh? DLLM: Y ni~m cho lå sinh v~t s6ng m9t cach bi~t l~p då bi E>uc Ph~t va tåt cå t6ng phai Ph~t giao phti nh~n ngay tu lue då u. Kh6ng c6 gi c6 th€ hi~n hii'u m9t cach tl,t l~p . Trai l<:_li mQi v~t mQi sl,t d~u lien h~ chång chjt voi nhau . MQi v~t du'<;Jc n6i ke't voi nhau trong m<:_lng luoi v6 bien. Indra trong thån tho<:_li An lå m9t m<:_lng luoi ctia cac vien ngQc, moi vien phån chie'u toån th€ cac vien khac. Thåy m<?t la thåy tåt cå, tåt cå c6 sån trong m<?t. Kh6ng c6 mQt chting lo<:_li nåo - k~ cå nhan lo<:_li - c6 th6 tl,t dij.t mlnh ra ngoai the' gioi, ra ngoai banh xe ctia vu tr1,1 . Chung ta chi la m9t måc xich trong banh xe v6 bien d6.

JCC: Cai banh xe d6 cång ngay cång keu keo kyt. Ngai c6 cåm thåy lo s<;1 v~ slf biing n6 dan s6 trong the' ki 21 kh6ng? DLLM: Råt lo ng<:_li . E>6 la mQt vån d~ t6i quan trQng.

Phap Åm s6 Thanh E>11-o-2000

31

JCC: C6 th€ lå viln de

s6 m()t.

JCC: C6 th€ lå doi s6ng bie'n thånh ke thu cua doi s6ng?

DLLM: E>ung . Toi ciing nghi v~y. Tu nåm 1987, dan s6 the' gioi da vu<;1t qua con s6 5 ty . Chung 700 ha y 800 tric$u da du<;1c sinh them sau nåm d6 . Trong vong it hån 30 nåm nii'a, con s6 nåy se gilp hai. M<.>i ngu'oi phåi du<;1c thong bao S1,1' kic$n nå y, khong phåi voi thai d(} d~O due giå ha y voi thånh kie'n. Chung ta phåi n6i ro lå: 6 ty nguoi tren trai dilt lå qua nhieu . ve phuång dic$n d~o due, d6 lå m()t J6i låm quan trQng, vl dan s6 gia tang ki€u d6 låm tang them h6 sau giii'a cac nuoc giåu vå nuoc ngheo. Va ve phuång dic$n thJ!c te', vi~n ånh d6 tMt lå hai hung!

JCC: C6 nghia la Ngai d6ng y voi vic$c ki€m smit gia tang dan s6? DLLM: E>ung v~y. Vic$c ki€m soat dan

s6 phåi du<;1c quång

ba r()ng rai va c6 d()ng. JCC: C6 m()t våi truyen th6ng ton giao ch6ng l~i dieu nay! DLLM: E>ung the'. K€ cå m()t vai thanh phån trong Ph~t giao. Nhll'ng da Mn lue phåi xo nga thanh tri båo thu d6. Viln de chinh la thai d() cua chung ta d6i voi doi s6ng con nguoi. Ml!.c du s6ng la kh6, nhll'ng duoi måt chung ta, doi s6ng con nguoi la m()t hic$n tu<;1ng quy gia; b<'Ji vl chung ta du<;1c huong dån b<'Ji tri thong minh, va tri thong minh ngay cang tang tru<'Jng. Ne'u nhln theo quan di€m nay, ki€m soat dan s6 la m()t dieu nguy h~i vl n6 ngan cån sl! hic$n hii'U cua con nguoi .

JCC: E>6 la theo quan di€m ca nhan? DLLM: M6i nguoi Ja m()t cå h9i ky dic$u . Va pha thai la m()t hanh d()ng b~o d()ng rna Ph~t tli' khong chilp nh~n. Nhll'ng chung ta nhln trong m()t vi~n tu<;1ng xa hån, ne'u chung ta c6 gång hlnh thanh m()t nhan quang toan cåu, chung ta thily lå c6 qua nhieu con nguoi tren quå dia cåu nay. Trong tuång lai, tlnh tr~ng chen chuc nhau må s6ng con te$ hån nii'a. Viln de khong con lå SJ! t1,1' thoa man voi tri thong minh tuyc$t dic$u va phuc t~p cua con nguoi, må lå viln de s6ng con cua nhan lo~i. Ngay bay gio, c6 5 ty doi s6ng quy gia cua con nguoi. Va 5 ty doi s6ng quy gia nay thily bi de d<.>a b<'Ji nhii'ng doi s6ng quy gia khac. Tric$u tric$u con nguoi l~i sinh them ra.

JCC: Nhu v~y khong phåi chi la doi s6ng con nguoi

bi de

d<.>a? DLLM: DI nhien la khong. Thu hoang, cåy c6i, nhii'ng gl

khac bi bie'n milt nhuong ch6 cho doi s6ng con nguoi . Trong vong 30 nåm qua, rung cåy <'1 Tiiy T~ng bi pha hu y m9t cach hung han . Ciing nhu <'1 nhii'ng nåi khac, dilt dai kho kic$t chilt mau mo. Cac lo~i thu hoang rna lue nho toi ua thich bay gio da bie'n milt. C6 bao nhieu chung lo~i bi bie'n milt et€ nhuong ch6 cho doi s6ng quy gia cua con nguoi! Ne'u chung ta mu6n båo ve$ doi s6ng, nhilt lå mu6n båo ve$ 5 ty doi s6ng quy gia dang chen chuc nhau tren trai dilt; ne'u chung ta mu6n h<.> s6ng sung tue hån, c6 cong ly hån, c6 h~nh phuc hån, chung ta phåi kem che' sl! sinh sån l~i . Ong thily the' la h<;1p ly khong?

32

DLLM: Nhilt la con nguoi. BC1i chinh con nguoi de d<.>a doi s6ng cua nhii'ng sinh v~t khac.

JCC: Ve di€m nay, c:ic truyen th6ng lau doi khong giup do du<;1c gl? DLLM: Khong, bdi vl nhii'ng truyen th6ng Jau doi nåy khai

sinh lue con nguoi con it va con du<;jc tran quy. Con nguoi bi c:ic nguy hi€m rlnh r~p ... Tre con thuong che't y€u. Hic$n nay , m<.>i sl! da d6i khac hån, nhilt Ja trong vong 50 nåm qua. JCC: Chung ta c6 th€ n6i gl ve nhii'ng hua hc:_:n cua khoa di truyen h<.>c trong the' ky toi? Cloning - due ra m()t nguoi tuång tl! khac - dua Mn vic$c th1,1'c hic$n truong sinh bilt tli'. DLLM: E>ung, th~t d~ dang. T~o ra m()t ph6 bån y hc$t c6 nghia lå chung ta chilm dti't khå nang tie'n h6a. Chung ta tuyen b6 la chung ta hoån håo va ngung l~i . M()t ml!.t khac, ne'u chung ta thJ!c hic$n du<;1c giilc m()ng truong sinh bilt tli', c6 nghia lå chung ta phåi ngan chl!.n sinh sån, ne'u khong trai dilt dau c6 ch6 nao chua!

JCC: St! keo dai tu6i th<.> trung blnh cua con nguoi di!-t ra nhii'ng viln de khong giåi quye't du<;1c. Chung ta phåi d6i xii' voi nguoi gia moi nay ra sao? Låm cho h<.> c6 chuyc$n gl lam? Trå h<.> tien duong lao? DLLM: Phåi, r6i chung ta se låm gl voi Sl! bilt tii'? M6i lien

he$ cua chung ta thay d6i toan dic$n . Thay d6i trong 16i suy nghT dua Mn thay d6i toan dic$n thai d() cua chung ta . JCC: Ngai khong "y kinh giåi nghTa"? DLLM: Trai l~i thl c6. Anh c6 dien moi rang giii' nguyen kinh di€n trong m()t the' gioi dang thay d6i. Thi d1,1 nhu ne'u khoa h<.>c chung minh du<;1c Ja kinh di€n sai, thl kinh di€n phåi thay d6i.

JCC: Trong nhieu the' ky, Giao H9i Thien Chua c6 båo ve$ "sl! thlfc ljch sil" trong Thanh Kinh truoc nhii'ng kham pha moi cua khoa hQC. E>6i voi Ngai c6 le day la m()t thai d9 phi ly? DLLM: Phi cong vo ich. Ph~t giao thl n6i ngu<;1c l~i. E>6 la

m()t di€m chung va truong phai nao ciing chilp nh~n : mu6n hay khong chung ta vån phåi lao vao the' gioi vo thuong. Ciing gi6r.g nhu the', bån th€ truong t6n cua muon v~t chi Ja m()t åo tu<'Jng. ThJ!c t~i troi chåy giii'a ca c ke ng6 n ta y va chung ta khong th€ nao giii' dUQC. JCC: Theo y toi, thinh thoång E>uc Giao Hoång mu6n ngll'ng banh xe cua the' gioi l~i . C6 phåi eau trå !Oi thJ!c sJ! cua E>uc Ph~t Ja thai d() im Ji!-ng? DLLM: Chinh v~y, E>uc Giao Hoang bi ånh hu<'Jng trJ!c tie'p cua truyen th6ng ton giao rna Ngai d~i dic$n . Do d6 Ngåi bi tr6i bu()c b<'Ji m()t nguyen tåc : Con nguoi la mQt sinh w;'it quy gici. Nhll'ng nguyen tåc nay se va ch~m voi m()t nguyen tåc khac, tue Ja nhii'ng sinh v~t khac ciing quy gia va phåi du<;1c ton tr<.>ng, khong phåi chi c6 con nguoi. Ne'u doi s6ng quy gia cån du<;1c båo ve$ thl phffm

Phap Åm silThanh E><!o-2000

Chat doi song ciing phåi du'<;IC båo V~. f>oi vdi chung toi, trung thanh vdi m9t nguyen tåc c6 nghia la kh6ng c6 slf ch9n llfa. Tri kh6n cua chung ta sån d6 d~ chung ta thich ung va chQn llfa. Tat cå mQi St! mQi v~t deu tu'ong doi. Tri th6ng minh bi nghen kh6ng phåi la tri th6ng minh. Ne'u t6i phåi cåt m9t ng6n tay d~ cU'u 9 ng6n kia, t6i se kh6ng ngån ng~i chut nao. T6i se cåt ng6n tay d6. T6i tin la chung ta phåi g6p suc vdi nhau M di fim m9t con du'ong tam linh mdi. JCC: Con duong tam linh d6 kh6ng hin la t6n giao? DLLM: Kh6ng phåi la m9t t6n giao. Quan ni~m mdi nay phåi du'<;lc khai tri~n song song vdi cac t6n giao, d~ nhii'ng ngu'oi c6 thi~n tam thi~n chi c6 th~ tuan theo du'<;! c.

JCC: Ngay cå nhii'ng ngu'oi kh6ng c6 t6n giao, hay chong l~i t6n giao? DLLM: E>ung the'. Chung ta cån m9t quan ni~m moi, m9t con duong tam linh cho nhung ngu'oi cu' si blnh thu'ong. Chung ta phåi c6 d9ng cho quan ni~m mdi nay vdi slf giup do CUa cac khoa hQC gia. f>ieu nåy CO th~ dån chung ta thie't l~ p nhung dieu må ta dang di tlm, m9t nen d~o due the' n:~c. T6i khå'n thie't tin våo dieu nåy. Va t6i nghT lå chung ta cån c6 ml)t nen d~o dUe the' t1,1c nhu' the' d~ the' gidi nå y c6 m9t tu'ong lai tot hon.

M6i ngåy t6i deu th~ nghi~m du'<;lc slf l<;li ich cua an l~c. Rat tot cho co th~. Nhu' 6ng c6 th~ tu'dng tu'<;lng du'<;lc, t6i lå m9t ngu'oi rat b~n rl)n. T6i nh~n lanh rat nhieu trach nhi~m. ho~t d9ng, du hånh, dien van. Tat cå dieu d6 lå m9t ganh n~ng, the' må t6i c6 ap suat mau cua m9t dua be. Nhung gl tot cho t6i ciing tot cho nguoi khac . Toi kh6ng c6 nghi ngo gl ve dieu nåy. Thuc an b6 du'ong, cu'Bng l~i nhung ham muon qua dl), tham thien m6i ngåy. Tat cå dieu d6 dua Mn an l~c cho tam. An l~c tam thl than an l~c. Cho du t6i phåi ganh vac nhung kh6 khan trong doi, t6i viln cåm thay an l~c . JCC: V å con du'ong Ngåi di viln lå con duong tu bi? DLLM: E>ung the'. Tu bi. Ne'u ta giing di tlm, chung ta se

thay tu bi nåm trong m6i chung ta va phåi doi vdi mQi chung sinh bång tlnh thu'ong r9ng ldn d6. Thinh thoång chung ta ciing cåm thay kh6 khan khi ap d1,1ng.

JCC:

T~i

sao?

DLLM: T6i kh6ng thay ro tat cå nguyen nhan, nhung t6i bie't c6 slf ky tbi d6. Nåm ngoai t6i tri~u t~p m9t h9i nghi ve van de nåy. H9i nghi keo dåi 4 ngåy. Cac giao thQ de'n tu khåp noi, Tiiy phu'ong va Nh~t Bån. Chung t6i cung thåo lu~n m9t so van de, d~t bi~t lå tlnh tr~ng cua phi,! nU, doi song finh di,IC, va nhii'ng van de khac thu'ong xåy ra tren the' gidi. M9t Ty kheo Ni n6i lå tlnh tr~ng bat blnh dång låm tri tr~ Ni chung. M9t ph1,1 nu Tiiy phu'ong ldn tu6i k~ l~i nhii'ng kh6 khan chinh ba da g~p. Cau chuy~n ba lam t6i kh6c vl cåm dl)ng. E>ung la tlnh tr~ng con c6 th~ cåi thi~n nhieu them nua.

JCC: Ne'u ki~m soat sinh sån lå m9t dieu kh6ng th~ thie'u du'<;lc, vai tro cua phi,! nu la vai tro chu chot. HQ phåi gianh l~i quyen sinh sån ha y tu choi sinh sån. DLLM: T6i ciing tin v~y

JCC: E>ung tren quan di~m v6 thu'ong, t6i nghi la nam tinh va nu tinh kh6ng th~ nao chap nh~n du'<;lc. DLLM: Ciing giong nhu' m9t hi~n hii"u cho lå mlnh c6 phåm tinh ben vung, nhung y ni~m nåy (nam tinh, nu tinh - IOi nguoi dich) kh6ng c6 nghia doi voi chUng t6i . Chung chi bi rang bu9c vao m9t so dieu ki~n. hoån cånh (nhll m6i trllong van h6a va ljch su), va nhii'ng hoan cånh nay c6 th~ thay d6i.

JCC: C6 th~ nao m9t E>~t Lai L~t Ma tdi la m9t Ty kheo Ni? DLLM: Tren nguyen tåc, kh6ng c6 gl cån trd dieu d6 .

Quan Nhtt djch yen nghi Truan chuyen dQng l~i m9t ngay Tay buong vii tr1,1 hlnh hai tTnh yen Trå nhan sinh kie'p luy phien Theo may nep gi6 ve mien hoang xa. Hu'ong vang tie'ng hat IOi ca Cung dan reo råt am ba CUQC doi Ngan thu an giac rong choi Canh chim khep lim lån hoi to tårn.

JCC: Tai sinh låm m9t ngu'oi dån bå c6 phåi lå m9t dau hi~u cua m9t nghi~p quå xau?

NVS

DLLM: Trong qua khu ph1,1 nu thu'ong bi coi thu'ong. Ciing nhu' C1 cac quoc gia khac, Tiiy T~ng lå noi må dån 6ng khong che' dån ba. Ngåy nay, ne'u so voi Trung Hoa hay An E>9. ph1,1 nu Tiiy T~ng da kha hon nhieu; nhung tren thlfc te' viln con nhieu chuy~n phåi låm. Trong Ph~t giao, nhat lå Ph~t giao Mahayana, nam va nu tren nguyen tåc binh dång. Sau khi thQ gidi, Ty kheo va Ty kheo Ni c6 b6n ph~n va quyen nhu' nhau. Tuy nhien slf ky thi viln con t6n t~i . Rat kh6 må xac dinh nguyen nhan va gidi h~n . nhu'ng Ty kheo Ni kh6ng du'<;lc doi xll' va kinh trQng nhu' m9t Ty kheo. M~c du tren nguyen tåc hQ deu thQ gidi giong nhau.

... Do'i v8i Tang Ni Vi~t Nam, cuQc dm d~o h~nh va hy sinh cua Ngai la nhån cach ly tttd'ng luon luon du<jc chiem nguO'ng va noi theo. Do la nhån cach va khi dån thån vao ch(j dm tru(jc lo~n nhu'ng tårn tlf khong h~ bj o nhi~m va nhi~u lo~n; khi bj våy kho'n trong vong våy quy~n ltfc the' gian nhu'ng vin an nhien tlf t~i tie'n bu8c theo duong hu8ng da tlf minh chQQ IQ'a, mijc du con duong chenh venh gh1a so'ng va che't, vinh va nhQc .... (nl6n bliu HT. T. Don HQU)

Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

33

dem tinh thuc kinh mung E>Ctc Ph{lt Thich Ca thanh E>Qo Ta't E>~t E>a nMp dinh Ng6i dttdi CQi B6 E>~ Qua'n co låm t9a et;~ Quan chieu giac lån me Ngåi tlf hoi nguyen nhan Sttdng kh6 tuy c6 khac Nhttng dau lå tac nhan E>tta den ngu6n an l~c.

'.

boa sen coi l~ Hoa sen nc:Ji coi l~ Vån s6ng doi thong dong Vl c9i ngu6n nhiin quå An m9t h6n phttc:Jng dong. La tron nhtt canh 19ng Bup n<'J nt,~ cttoi hoa H~t sttclng mai ra't mong Rc:Ji ft,lng d9ng tren toa .

B6ng nhtt lai thi hi~n Qua tam cånh nen thcl N<'J nt,~ cttoi thanh thi~n E>t;:p nhtt Iong be thcJ. M~t h6 im ngai ngu

Lån gi6lay man xanh Låm lung linh b6ng ru Chllt nång vang long lanh. Hoa sen nc:Ji coi l~ Vån s6ng doi nhtt nhien Bu p h6ng ben canh la E>ung mim nt,~ cttoi hi~n. Gi9t mtdc trong nhtt ng9c Gi6 rung long nga't ngay Khi m~ t tro i mdi m9c Hoa I6ng nttdc hi~n båy . La xanh bong trång h6ng Bu p xinh nhtt nh~t nguy~t G6i nghieng då u hu khong Mim nt,~ cttoi di~m tuy~t.

Dan Ha

34

Ngåi ben dung hu~ nhiin Xem su6t the gidi nå y Tha'y hånh tinh chieu sang E>e n nhii'ng h~t bt;~i bay Ta't cå d~u tr6i bu9c Nc:Ji dinh lu~t vo thttong Til' sinh r6i den di~t E>~u lien h~ nhau luon. Tha'y dinh lt,tc cua Ngåi Trt,~ vii'ng nhtt nui ca Ma vttclng SQ tttclng lai Ngai se thånh chanh quå E>au con ch6 nttclng than Loåi rna d~u bi d9a Nen ben dung phep 1~ H6a my nu xuan thl Mong gQi l~i ta't cå Canh trang l~ cung phi Hllu pha tan dinh lu~t Ctia Thai Tli E>~t E>a. Nhttng Ngåi vån kien gan Trllm hung nhtt b€' l~ng E>ii chien thång ve vang Nhtt blnh minh thiip sang Nhtt chan ly quang minh Khong dn dung cttong b~o Må chien thång chinh rnlnh Khong khua't pht;~c tå d~o Mdi dlly nghia thanh cao Til' nguyen nhan ket quå Khi nMn thuc tttclng quan Chan ly chQt hi~n ro Ngåi tha'y dttQc bån than Cua cMp chung ltt<;1ng kiep Vån troi Jan nhi~u lån Trong Juan h6i sinh di~t. E>en canh hai trong dem Ngåi chung "Tue m~nh minh" Tha'y nhi~u doi qua khu Til' kiep trttdc xa xtta TU'ng la b~n hay thu

Tung lå cha ho~c mt;: TU'ng lå VQ ho~c ch6ng Lue giåu sang phll quy Khi ngheo hen long dong Qua nhi~u lån s6ng chet. Quan ta't cå kh6 dau Til' con trilng be xiu E>en vi vua sang giåu Ch~y du6i theo dt,~c l~c Vån di tlm khong thoi Nhtt cånh hoa vua n<'J Mdi tha'y l~i tan r6i. Nhtt ng6i tren thap cao Nhln xuyen qua ti~n kie p E>ii xay dt,tng doi Ngai Nhtt muon ngån tinh tu Bang dan ket lån nhau Trong the gidi nhi~m mllu Vån vo cung d9ng tinh Lue de'n giln nlia dem Chll'ng quå "Thien nhan minh " Tha'y bån th€' vii tfl;l Til' the gi di vo hlnh E>en nhi~u the gidi khac Ta't cå cac hlnh tinh E>~u lien h~ m~t thiet Nhtt SQi da y vo hlnh Bu<?c nhau til' v~n kiep Mai chuy€'n v~n sang t6i Coi chet de'n nc:Ji s6ng Luon: sinh, trt,~, ho~i, di~t Lu~t a'y khong bao gio C6 th€' thay d6i dttQC . E>en canh tlf cung dem Ngåi chung "f4u t4n minh" Biet g6c cua st,t kh6 E>ii barn våo chung sinh Dt,~c VQng låm mil quang Danh lQi vong vo minh Vån luon theo than m~ng Troi trong vong tli sinh. Mu6n di~t trU phi~n niio Phai Ila Tham, San, Si Mu6n tlm ngu6n an l~c Phai gieo gi6ng Til' Bi Mu6n tr<'J thanh chanh giac Phai phat tam B6 E>~ . Ngoåi troi vua hung sang Chim ch6c d~y hat vang Chåo mil'ng b~c E>~i Giac Vua thånh E>~o huy hoång .

Dan Ha

Phap Åm so Thanh f)~o-2000

nhung

vi

A

QuanAm trong kinh di~n

va nhån gian Låm Thanh Huy~n

Thanh Quan The' Åm hay con du<;1c gQi lå Chanh Quan The' Åm lå chanh th€ hay t6ng th€ cua sau vi Quan The' Åm trong truong phai M~t Tong må chung ta bie't qua danh xttng Quan The' Åm B6 Tat. Trong truy€n thuye't cua Ph~t Giao, Due Quan The' Åm B6 Tat lå mot vi B6 Tat trong the' gioi Tiiy Phuång Ct!c Ll).c, Ngåi va Dl).i The' Chi B6 Tat lå de$ tii' cua Ph~t A Di Da. E>uc Quan The' Åm la'y tir bi låm b6n nguy<;:n. Ngåi Mn the' gioi nåy d€ ph6 do chung sinh. Trong kinh Ph~t c6 chep ding, thuye't phap dl).o truong cua Ngåi CJ nui B6 E>å Lac Sån vung Nam Håi (hOQC Pho Eia LQC Gia Son), nåi d6 ciiy coi xanh um, dttoi da't co mem nhu nhung , dau dau eling c6 suoi reo nuoc chåy. Tuång truy€n rång våo thoi Ngii E><!-i (1000 A.D.) c6 mot vi cao Tang Nh~t Bån ten la Tue$ Ngl).c da sang Ngii E>ai S~n thlnh dtt<;1c mot tu<;1ng Quan The' Åm dinh mang v€ nuoc. Tren duong bi€n di ngang qua vung quån dåo Chau Sån (phfa ngoai cL/a bi~n cua s6ng Duong TLf va s6ng Tien 8Vong , gan quan dao Okinawa), thuy€n g~p phåi gi6 bao, tau cua ong ta danh phåi ta'p vao mot hon dåo nho d€ cho bi€n l~ng s6ng em. Nao ngo nhung ngay sau d6 mua gi6 lien mien va tau bi hu hl).i n~ng khong th€ nao tie'p t1,1c cu0c håi trinh du<;1c nfta. Nha su nghi ding c6 le E>uc Quan The' Åm B6 Tat muon dirng chan ll).i vung bi€n nay, cho nen ong cung dan chung di~ phuång tlm mot dia di€m M xay dt!ng dl).O trang cho ~6 Tat. Ho tlm du<;1c mot the' da't tot trude cii'a dong Trieu Åm, b~n qnh rirng Tii' True nen da xay ca't mot thi€~ vien va dat ten la Tu vic$n Quan Åm Dirng Chan. Tin do Phat Gia~ tir d6 suy di€n ra rång day chinh la thuye't phåp dl).o trang cua Ngai nhu trong sach Ph~t da ghi. Vi v~y nguoi ta da d~t ten cho nui nay la Ph6 E>a Sån. Tir d6 Ph6 E>a Sån trd thanh m9t trong bon thanh dia Ph~t Giao cua Trung Quoc. M6i nam vao ngay 19 thang 2, 19 thang 6, 19 thång 6 am lich la ky ni<;:m sinh nh~t. thanh dl).O, va xuå't gia cua Ngai, tin d6 ti't Trung Hoa dl).i li,IC,

Phap Åm so'Thanh Bl)o-2000

H6ng kong, Vic$t Nam, E>åi Loan, E>6ng Nam Å, va nhå't lå hai nuoc E><!-i Han, Nh~t Bån keo Mn dang huång dong nhu trå' y h(li.

Thien Thu Quan Åm Con du<Jc g9i la Thien Thu Thien Nhan Quan The' Åm. Lå mot trong sau vi Quan Åm trong phai M~t T6ng. Vi Quan Åm nay c6 ngan tay, ngan mi{t. Bi€u ttt<;1ng cho sl! vien man, c6 du quy€n lt!c trong vi<;:c phu do chung sinh. Ne'u trong chUng sinh c6 nguoi tho phu<;1ng vi B6 Tat nay va hång ngay nic$m E>l).i Bi Thån Chu, thl Ngåi se dung phep thån th6ng cua ngån tay ra d9 tri, md ngan måt M tr6ng nom. E>6ng thoi ke tho phu<;1ng se du<;1c tai qua nl).n khoi, ta rna khong th€ nh~p vao nguoi du<Jc. Sau doi nha E>uong, phai M~t Tong httng tbinh tl).i Trung Quoc, Thien Thu Thien Nhan Quan The' Åm B6 Tat båt dåu xua't hic$n nhi€u chua chi€n, hang dong.

a

V€ hlnh tu<;1ng, thl Thien Thu Quan Åm c6 42 canh tay, tu<;1ng trttng cho ngan tay cua Ngåi. Trong m~i canh tay d€u c6 mot con måt. Tuång truy€n rång, m6i canh tay cua Quan The' Åm B6 Tat c6 25 lol).i c6ng d1,1ng. Do d6 g6p 1<!-i thanh Thien Thu Thien Nhan. B6 Tat dåu doi mii ng 9 c, tren mii c6 tu<;1ng PMt A Di E>a ng6i tren toa hoa sen.

Chuån D~ Quan Åm Hay con du<Jc g9i la Chuå'n E>€ Ph~t Måu, la mot trong sau vi chanh Quan Åm. Chuå'n E>€ nghia la Tinh Khie't, tuång trttng cho tam tinh thanh tinh cua Ngåi. Phai M~t T6ng cho ding vi B6 Tat nåy trong qua khu la my cua chu vi V6 Lu<;1ng Ph~t, vl v~y moi c6 danh xttng Ph~t Milu. Tuång truy€n, Chuå'n E>€ Quan Åm thuong xuyen de'n the' gian di~t bot nhftng si,I' me mu(li M chung sinh c6 th€ tai qua nl).n khoi va song truong thQ. Nhftng ai thuong xuyen ni<;:m Ph~t hic$u Chuå'n va Chan Ngon E>a La Ni thl se che' ph1,1c du<;1c ke dich, v<J ch6ng se song boa thu~n. a'm em, nguoi hie'm muon se c6 con, tre nho

De

35

khong kh6c dem, bc$nh nij.ng mau lanh v.v ... Yl Ngai c6 nhi~u thlln thong va linh ung nhu vh cho nen da dUQC vo so chung sinh ton tho. V~ hlnh tu<;1ng thl trong kinh di€n co nhung slf ba't d6ng.

Co sach ghi l::_ti la nguoi co 12, 18 th~m chi Mn 32 tay, nhltng thong thuong thl nguoi ta tha'y tu<;1ng Ngai co 32 canh ta y. Ngai mi). c a o trilng vang, ttt thilt lltng trd xuong toan mau trilng co theu hoa. Tren khuon mij.t, Ngai co ba milt, hai canh tay (J d()ng tac båt a'n, 8 canh tay hai ben dm a'n, kie'm, trang h::_tt, bua silt, qnh binh, day, bånh xe van van. Tu<;1ng Quan Åm nay thuong du<;1c dij.t CJ trang m()t b6n nuoc, trong b6n n6i len m()t toa hoa sen la ch6 ng6i cua Ngai. Ben c;:_tnh Ngai nguoi ta thuong thåy co hai vi Nan E>a , Bat Nan E>a dung hQ ve$.

anh ngay nay. Trang hang d()ng c6 E>on Hoiing (nam trong sa mQc Gobi. tTnh Cam Tue, d!a ph(ln cua nlloc Tåy HQ ngay xua) nguoi ta phat hic$n du<;1c m()t bue tu<;1ng Quan Åm. Bue tu<;1ng la'y viing trang lam boi cånh. Quan Åm ng6i tren m()t mom da , chan phai cong len, chan trai hoi thong xuong d;:_tp len canh sen trang h6. Tay phai cua Ngai dm h::_tt chau, tay trai dm cånh duong li6u . E>åu nguoi d()i mao ng<;>c, tren mao co t::_tc m()t ttt<;1ng Ph~t. Toan th€ bue tranh ra't song d()ng va hoan my. Theo trong danh h<;>a ml,lc thl bue tranh da du<;1c ve bCii nha danh h<;>a Chau Phuong lån dåu tien cach day tren hon m()t ngan nam.

Ma Lang Ph~ Qmin Åm

Thuy Nguy~t Qmin Åm Thuy Nguyc$t Quan Åm la m()t vj Quan Åm da du<;1c tho pht,mg trang phån dong chua chi~n Trung Hoa. Vi B6 Tat nay xua't hic$n voi nhi~u hlnh tu<;1ng khac nhau. Co tu<;1ng thl Ngai dung tren toa sen, nguoc milt nhln viing trang sang. Co tu<;1ng thl la'y boi cånh cua viing trang, Ngai ng6i ki€u xe'p bång tren d6a hoa sen lOn. Cung co tu<;1ng c ho tha'y Thuy Nguy~t Quan Ngai ng6i ben qnh bo suoi, nhln bong trang duoi day nuoc. TlfU trung ta't nhung hlnh tu<;1ng cua Ngai d~u co lien quan Mn trang va nuoc. Nguoi ta cho rång vi bong trang lung linh dlfoi nuoc tu<;1ng trltng cho chu Khong, la chan ly trang Ph~t h<;>c, do eling la m()t cach rna Ngai khuyen nhu chung sinh.

ca

Tuc;lng cua Thuy Nguyc$t Quan am la tac phåm sang t;:_to cua nhii'ng nha nghc$ thu~t c6 Trung Hoa. H9 dlfa vao m()t do;:_tn trang kinh Hoa Nghiem da nhilc Mn chuyc$n Thic$n Tåi E>6ng Tit nho S\f chi di€m cua Van Thu B6 Tat rna di h<;>c hoi (J nhung b~c tri tue$. Khi Thic$n Tåi E>6ng Tit Mn Nam Hai Ph6 E>a L::_tc Gi a Son M tlm gi). p Quan The' Åm thl thåy noi do cay coi hi1u tlnh, nuoc chay roe rach, duoi da't co non xanh mu<;1t nhu nhung. nr slf di6n ta nay nhung nghc$ thu~t gia Trung Hoa da co cåm hung sang tac ra hlnh tu<;1ng cua Thuy Nguyc$t Quan Åm rna chung ta tha'y du<;1c trong tranh

36

E>ay la m()t vj Quan Åm du<;1c htu truy~n trong dan gian Trung Hoa. Tuong truy~n trong nam Nguyen Hoa doi nha E>uong, t::_ti tinh Thi€m Tiiy c6 m()t co gai sinh trang m()t gia dlnh ban ca . Hang ngay co gai nay mang ca ra ch<;1 rao ban. Yl nhan sile yeu ki~u va n6i tie'ng hie'u thu~n cho nen khi co Mn tu6i c~ p ke thl co ra't nhi~u dam Mn hoi cuoi. Yl so nguoi du hon Mn m()t lue kha nhi~u. co moi xin phep cha m~ ra di~u kic$n ken ch6ng. E>i~u kic$n co ra la do nhung b~c may rau

co th€ d<;>c thu()c lau kinh Quan Åm Ph6 Mon trang m()t dem. Qua ngay horn sau, so nguoi h<;>c thu()c con khoång tren dlfoi 20 nguoi. E>i~u kic$n ke' tie'p cua co la doi hoi h<;> h<;>c thu()c kinh Kim Cang, so nguoi d;:_tt du<;1c di~u kic$n nay chi con l::_ti 5. E>e'n ngay thu ba khi co dung kinh Phap Hoa ra do thl chi co m()t chang thu sinh h<;> Ma la d<;>c thu()c lau lau. Co gai ban ca nay nh~n IOi dinh uoc voi anh ta.

Åm

Må Lang Ph1,1 Quan Åm

E>e'n ngay ruoc dau, khi tan khach Mn dl! vtta roi khoi nha thl co dau nga lan ra che't. Xac cua nang dtt<;1c chon t;:_ti Kim Sa Thang. Ma'y horn sau co m()t vi lao Tang di ngang qua då'y, hoi tham tim de'n vie'ng IDQ nang. Nha su noi voi m<;>i nguoi chung quanh la co gai nay chinh la hic$n than cua Quan The' Åm xua't the' d€ d;:_ty d6 chung sinh. Noi xong nha su dung thi~n tru<;1ng håt ngu<;1c nåp quan tai cua nang vang len tren khong. Qua nhien trang quan tai chi con l::_ti m()t doi vong vang sinh 16 cua chang thu sinh h9 Ma. nr d6 dan chung vung Thi€m Tiiy cung ph1,mg vj B6 Tat nay cång ngay cång dong. H9 da t;:_tc ttt<;1ng nguoi y nhu co gai ban ca lue con song. Yl v~y rna tu<;1ng nay co ten Ma Lang Phl,l Quan Åm, hay co nguoi con g<;>i la Ngu Lam Quan Åm (Quan Åm tay xach gio ca).

Phap Åm so'Thanh E>~!- o-2000

The' Åm Hi~n Thanh c6 nhåc tdi: Nhfi'ng nguoi cung ph1,1ng da'ng B6 Tat nay nen dung vai l1,1a trång (l€ ve tltc;1ng Ngai. Trong nhfi'ng lue nguy nan, ne'u luon ni~m ph~t hi~u va g9i ten nguoi thl se du<Jc tai qua n~n khoi.

Dudng Chi Quan Åm Lå m(>t v~ Quan am c6 dm nhanh dudng li~u tren tay. E>ay lå hlnh tu{jng cua m(>t v~ Quan Åm då <1Uc;1c nhan gian cung ph1,1ng nhi~u nha't. K~ V~ ngu6n goc cua Dudng Chi Quan Åm thl trong kinh sach it khi nhåc nhCI de'n, the' nhu'ng trong phån cuoi cua quy~n kinh Thien Quang Nhån Quan Tl,l' T~i B6 Tat Bi M~t Phap c6 d~ c~p Mn Dudng Chi Quan Åm.

Thi~n Tai D6ng TU' Thi~n Tåi E>6ng Tli va Long Nu lå doi Kim E>6ng Ng9c Nu dttc;1c an tri ben c~nh Quan The' Åm B6 Tat. Trong

Dlldng Chl Quan Am

C6 nguoi cho riing sl,l' tich cua nguoi xua't phat tu Tiiy Vl,l'c. T~p ti,IC cua nguoi Tiiy Vl,l'c thuong hay dn nat canh dudng li~u r6i dung lam d1,1ng c1,1 låm s~ch riing . Phong ti,IC cua h9 thuong hay dang cånh dudng li~u va nudc s~ch cho khach qui d~ to IOi chuc suc khoe tot lanh. Do d6 nudc s~ch va canh duång li~u dån dån du<jc BQch Y Quan Am nguoi ta xem nhu hai bau v~t cua Quan The' Åm. L~i nua, nguoi AnE>(> ngay xua con cho ding, cånh dudng li~u con c6 cong d1,1ng tieu tai t:ril' b~nh. Vl v~y må trong sach Thien Nhån Thien Thu Quan The' Åm B6 Tat E>~i Bi Tiim E>å La Ni cua Ngåi Bat Khong Tam T~ng c6 vie't: "Trong 42 canh tay cua Quan

TM Am B6 Tat c6 mQt canh tay ndm nhimh duong lilu. Ne'u nhu ai mdc phåi nhtlng chling b~nh nan y thi nen ndm lily canh duong lilu mi~ng dqc l~c tl! chan ng6n thi se linh Ung ma mau lanh "'. B~ch Y Quan Åm

kinh Hoa Nghiem c6 ghi ding: C~u be la con cua m(>t nguoi trttCing gia t~i Phuc Thånh. Gij.p lue Van Thu B6 Tat giang kinh t~i rltng Ba La phia Bong cua ngoi c6 thanh nay, Thi~n Tåi E>6ng Tli di de'n d~ h9c Ph~t phap. C~u dll<jc B6 Tat chi di~m di v~ phudng Nam <1€ th9 giao Cong E>uc Van. Cong E>ll'c Van 11.!-i gioi thi~u c~u di tlm Hai Van E>~i Su. Lån h6i Thi~n Tåi E>6ng Tli då di tlm gij.p t6ng c(>ng 53 b~c tri tu~ moi ng(> ra Ph~t phap rna thanh chanh qua. Trong so d6 nguoi thu 27 rna c~u tlm toi chinh la Thltn Tal Dong ru Quan The' Åm B6 Tat. C6 th~ la vi thoi gian må Thi~n Tåi E>6ng Tli luu l~i voi Qmin The' Åm B6 Tat kha lau cho nen sau nay c~u duc;1c an tri ben Cl).nh cua nguoi. Trong chuy~n thån tho~i Ta y Du Ky thl cho ding Quan The' Åm B6 Tat giup Ton Ngo Khong thu ph1,1c H6ng Hai Nhi r6i tu d6 H6ng Hai Nhi theo håu B6 Tat, vl v~y må c6 nhi~u nguoi låm tuCing Thi~n Tåi E>6ng Tli chinh lå H6ng Hai Nhi, the' nhttng sl,l' thl,l'c thl ro rang lå hai nhan v~t khac hån khong c6 mot chllt lien quan nao

ca.

Long Nil Long lå mot trong bat bo chung tue Thien Long Bat Bo la Thån Ho Phap trong Ph~t Giao. Long Nu la con ga i cua Ta Ke't La Long Vudng. Khi Van Thu B6 Tat xuong Long Cung giang kinh Phap Hoa, lue d6 Long Nu moi vua len 8. The' nhttng co gai nho nay då ngo dl!-0 va thong d~t Ph~t phap mot cach nhanh ch6ng. Chi trong choc lat da phat B6 E>e Tårn, d~t thanh chanh qua. Lue d6 Tri Tich B6 Tat va Xa Lqi Pha't

E>ay la mot hlnh tuc;1ng Quan The' Åm då duc;1c tmnh hånh cuoi doi nhå Minh. Toan than v! B6 Tat nay khoat ao trång, tay Long Nil dm mot nhanh sen va nguoi dung tren (m(>t treng mlloi dQi d~ tu cua m(>t toa sen eling mau trång. Mau triing Ph(lt Thfch Ca) khong tin rång mot co be nho tu6i nay l~i tuqng trttng cho sl,l' thuån khie't, bi~u ~ trai tim B6 E>~ c6 th~ ng9 du<Jc d~o trong m(>t thoi gian ngan ngui nhu cua nguoi. v~y. E>ll'ng trUde sl,l' nghi ngo cua nhung b~c dac dl).o nay, B~ch y Quan Åm eling la mot trong 6 V~ Quan Åm du<jc Long Nu da bi~u 19 thån thong, co chi Iac nguoi m9t cai phai M~t Tong thua nh~n. Theo nhu trong quy~n Quan Phap Åm stJThilnh E>l!o-2000

37

bie'n thånh m()t trang nam tU', l~p ttl'c tie'n v~ Nam Phttång V6 H~u The' Gioi, ng6i len lien hoa bU'u toa, trd thanh chanh giac. Ngttoi doi sau d~t Long Nii' ngang hang voi Thil$n Tåi B6ng TU' nhu' hai vi thån hQ vi$ cho BU'c Quan The' Åm B6 Tat vi nh~n thåy day la m()t d6i nam nii' tre tu6i nhåt da thanh chånh quå trong lich sU' Ph~t Giao. Uli ngu'Cii dich: Tåi Ii~u nay dtt<;lc trich dich tir Lich Sit chtt Ph~t va Bel Tåt trong intemet - Ph~m Hu~

vai net V~ tac giå

Lam Thanh Huy~n Låm Thanh Huy~n sinh nåm 1953 t~i nui Ky Sån, qu~n Cao Hung. Ong bilt då u cåm but vie't van tu ngay con dang h9c b~c trung h<;>c. Tråi qua bao gian nan 6ng mai d~u du'<;lc vao nganh phim ånh trttong d~i h<;>c The' Tan. Sau khi ra trttong, 6ng quye't dinh låy ngh~ cåm but de' mttu sinh. Ong chuyen vie't v~ lo~i tån van, ph6ng sl! va thinh thoång ciing xuåt bån m()t vai lo~i ti~u thuye't. Van cua 6ng trong sang kie'n cho ngttoi d<;>c cåm thåy nh~ nhang, tuy nhien IOi van trong nhii'ng chuyl$n til y but ciing kh6ng kem phån di dåm. Ciing tu di~m nay d()c giå c6 th~ danh gia con ngttoi cua ong e6 m9t ehi~u sau tri tut$. Ong da do~t du'<;lc råt nhi~u giåi thu'dng van h<;>e nghl$ thu~ t nhu' giåi Van Nghl$ Qu6e Gia, giåi Trung Sån Van Nghl$. giåi thu'dng Ng6 Tam Lien, giåi Binh Vang, giåi Trung Vång Nh~t Bao, giåi Van H<;>e Thoi Bao van van. Ciing tu nhii'ng giåi thu'dng nay må ten tu6i eua 6ng du'<;le nhi~u ngttoi bie't de'n. Nhii'ng tae phå'm n6i danh eua 6ng g6m e6 Ph~ng Nha B6 B~. May Bay L~e LO"i, Ke Du Hånh Trong Vii T~. But Ky Thanh Thi v.v ... Be'n nåm 30 tu6i, 6ng b6ng nhien tu gia ehtl'e v~ ehu nhil$m bien t~p eua Lien Hil$p Thoi Bao de' bilt dåu con dttong nghien etl'u Ph~t Giao. C6 m()t thoi gian dåi hån hai nåm, 6ng da å'n ett tren nui M d<;>c kinh saeh Ph~t h9e. Sau giai do~n tu hånh, 6ng da ehuy~n httong nhan sinh quan Thlen Thu Quan Åm va båt dåu vie't nhii'ng lo~t bai B6 B~ Lil$t

38

Truyl$n. Phån IOn nhii'ng eau chuyl$n trong quy~n sach nay da trich ra tu quy~n Nhtt Y B6 B~. m()t quy~n sach c6 ky l~c tai bån 7 lån trong vong 30 ngay va da 16i cu6n hang tram ngan d()c giå. Hil$n nay, song song voi vil$c vie't sach, vie't bao hang ngay 6ng con di du lich khilp nåi trong nttoc d~ di~n thuye't. B~ tai thuye't trlnh cua 6ng tråi r()ng tu Ph~t phap, Ph~t h9c, båo t6n m6i sinh cho de'n nhan sinh trong vii ~ van van. Tuy kh6ng phåi lå ngttoi chlnh thtl'c quy y Tam Båo, the' nhttng tie'ng n6i cua 6ng råt c6 chåt ltt<;lng trong the' gioi Ph~t giao Bai Loan hil$n nay . Ngay chlnh m()t vi cao Tang du'ång thoi la Tinh Van B~i Stt, ciing da khen ng<;li 6ng c6 c6ng phåt tri~n Ph~t giao, t~o dtt<;lc long tin trong gioi PMt tU', va nhåt lå da di~n dich nhii'ng må u chuyl$n trong kinh Ph~t sang th~ lo~i van chu'ång ti~u thuye't khie'n cho ngttoi d9c cåm thåy nh~ nhang . Bi~u nay v6 hlnh chung da khie'n cho Ph~t giao Bai Loan di dtt<;lc nhii'ng bttoc råt dai trong nhii'ng nåm vua qua . O

huy~n mQng

Ne'u da bie't eu()e doi la huy~n m()ng Thl thåt tinh dau kh6 c6 må chi Di vang, tu'ång lai gi6 euo'n quyl$n di Va di~ ng~e. nie't ban dau e6 khae H6n tro'ng l~ng gi6 thu bu6n man mac Trude Båo Toa long b6ng tro'ng ehan kh6ng Chilp hai ta y nhu' nguyl$n y eåm th6ng Cho Ly, Sile, Nga, Than v6 ånh hil$n Cui dåu xuo'ng tay dang ehoang vttång mil$n T6n tho ngttoi voi tril$u tril$u tinh yeu Quen di th6i trang må m()ng kinh ehi~u Kh6ng vttong b~n tinh ai trong tie'ng kl$ Gi<;>t nttoc cånh dttång ngan eau ttot thl$ Hu' kh6ng r6i quay l~i voi hu kh6ng Vtton si me ehom nd d6a sen h6ng G9i thtl'e ke me quay V~ giae ng() .

Le Tie'ng

Phap Åm s6 Thanh E>~ o-2000

~I N DIA

N ,.....

l

Ph~t

vdi tinh thån dån chu

CSI072 Ph~t

Giao c6 phåi lå m9t t6n giao hay kh6ng? E>å c6 nhi€u ngttoi hoi nhu' the' va cho d6 la m9t eau hoi quan trQng. Thlfc ra, eau hoi nåy kh6ng quan trQng låm dau. Bdi vl, du ta c6 båo PMt giao la m<)t t6n giao ha y lå m9t trie't hQc, hoi).c lå m9t khoa h9c di nii'a, thl Ph~t giao eling vån lå Ph~t giao, kh6ng vl the' må thay d6i chut nåo. Tru'oc måt t6i lå m<)t cuon tlf di€n Ph~t hQC, t6i båo ding t6i: tai trang thCly cuan tlf diin . Ne'u c6 ngu'oi hoi rång vl sao t6i tr6ng thå'y cuon tlf diSn a'y du'Qc, t6i se trå !Oi rång vi tai nhCI c6 dai mdt. "Vi nhCI c6 dai mdt" eau trå IOi nåy dung chu kh6ng sai. Nhu'ng n6i lå dung hån thl kh6ng du'QC, vl ngoåi ci).p måt ra, phåi c6 ra't nhi€u di€u ki~n khac nhu' anh sang, kh6ng gian, nhån thuc, y thuc. v.v ..

The' thl båo rång "Ph~t giao la mqt tan giao" hoi).c båo rång "Ph~t giao la mqt trilt hQc" d€u dung cå. Nhu'ng chu'a dung hån. Ly do lå khi n6i nhu' the', ta chi dung nhln m9t khia qnh ciia PMt giao må th6i. Tuy v~y. chi dung tren phu'ong di~n tin ngu'ong, ta eling c6 thS khåo sat va quye't doan du'QC rång d~o Ph~t c6 thich hQp voi tinh thån dan chii hay kh6ng. Tu' tu'dng ciia Auguste Comte c6 thS lå d~i biSu cho tu' tu'dng trie't hQC CUOi thE ky thu mu'oi chin va då u the' ky thu hai mu'di tru'oc h6i Åu chie'n. Comte xac nh~n tinh cach tie'n b9 ciia tlf tu'dng nhan lo~i. va nuong va o diSm d6, 6ng phan lich sit tlf tu'dng nhan lo<~-i låm ba thoi ky: 1.

Thoi ky ciia t6n giao tue la thoi toi c6.

2.

Thoi ky ciia trie't hQc, tu dåu the' ky thu muoi sau de'n dåu the' ky thu muoi chin.

3.

Thoi ky ciia khoa hQc, tu the' ky thu mttoi chin trd di.

Thoi ky t6n giao la thoi ky me tin. Thoi ky trie't h9c la thoi ky ly tttdng. Thoi ky khoa h9c la thoi ky thlfc nghi~m. E>6 lå d~i khai loi phan dinh ciia Auguste Comte. Chung ta tha'y loi phan dinh nay con mo h6 va chua khoi c6 ch6 sai låm. Båo rång t6n giao, trie't h9c va khoa h9c Phap Åm so'Thanh E>~o-2000

Giao

Trån Th~c Due lå d~i biSu eho ba thoi ky nhu' the' th~t lå m9t vi~e låm gtt<;1ng g<~-o. Nhan lo<~-i trong thoi ky thu nha't, thoi ky t6n giao -theo Comte - ha kh6ng e6 nhii'ng tu' tu'dng v€ trie't h9e va khoa h9c? Nhan lo~i trong thoi ky thu hai - thoi trie't hQC - ha khong CO tu' tu'dng ton giao va trie't hQC? The' eho nen, loi phan dinh nay e6 nhi€u tinh caeh may m6c, va ehinh d6 lå ch6 sai låm IOn eiia nhå trie't h9e Phap. T6n giao, trie't hQe va khoa hQe lå nhii'ng biSu hi~u Cl,l thS eho tlf tu'dng nhan lo~i. Mfii thu d€u e6 m9t lich trlnh tie'n b9 rieng, m9t ngu6n goe rieng. Auguste Comte ehi tha'y du'<;je rång ba thu a'y c6 bie'n d<)ng, c6 tie'n h6a må th6i, ehu 6ng ehua thS tha'y du'<;je ehiin tuong ciia chung. Våo thoi c6 d~i. tu' tu'dng t6n giao con non not, a'u tri: trang thoi ky nå y, ciing då p hat sinh nhii'ng su y lu~n trie't h9e a'u tri, sai låm va kh6ng hu'. E>6ng thoi eling 1<~-i då phat sinh ra khoa h9e: tlm nhii'ng khi CI,J, nhii'ng v~t d1,1ng sinh ho~t eiia thlfe d1,1ng nhan sinh, lQi d1,1ng suc nu'oe dS giå g~o. phat minh ra lita ... d€u lå nhii'ng thånh tieh ban dåu ciia khoa hQe. Tuy d6 kh6ng phåi lå thoi ky eiia may bay, d~i bac, nguyen tit, nhttng ne'u kh6ng e6 thoi a'u tri th6 v1,1ng thllåm gl e6 thoi ky tru'dng thånh tinh xåo?

Tu the' ky mu'oi ehin de'n nay, khoa h9e tie'n triSn nhanh eh6ng phi thu'ong: trie't hQe Vå ton giao thea då å'y eling tie'n bl). Hi~n d~i. trie't h9c Tåy Phu'dng, vl ebiu ånh hu'dng moi, då båt dåu du'<;je kie'n thie't tren n€n tång khoa hQC, va giåi quye't du'Qe nhi€u vå'n d€ moi me. T6n giao e6 cai u'oc VQng giåi quye't ciin nguyen vli tfl,l nhiin sinh, nhu'ng bao giO eling dn de'n due tin trude he't. Trie't h9c eling muon c6 eai nhln t6ng quat nhu' t6n giao, nhu'ng l~i mUOn VO tu' hdn. Khoa hQe, trong khi å'y, 1<!-i lå cai nhln ehi ly. Kh6ng xay d\fng tren ye'u to tin ngu'ong, trie't h9c phai lu6n lu6n dlfa våo thlfc nghi~m dS tlm ehiin dung eho vii'ng ehåi. The' eho nen trie't h9e d6ng vai tro t6ng hQp, d6 lå ke't quå eiia sl! ehie't trung di€u hoa hai thu khoa hQC va ton giao.

39

Vl the', trie't hQc da bai xich cac tou g1lio me tin sai l~c va nång do cac ton giao chån chinh, hqp voi trlnh dQ van minh cua xa h<)i dll'dng thoi . DU'ng giii'a ton giao va khoa hQc, doi khi trie't hQc thuye't minh nhii'ng di~u rna khoa hQC chu'a bie't de'n. Tuy dang con o trong pb~m vi ly tu'ong nhu'ng nhii'ng di~u d6 c6 th€ lå sl,l' phlit minh sau nåy cua kboa hQC thl,l'c nghi~m. Nho cong vi~c khåo sat tin ngu'ong va hu'ong dftn phat minh, trie't hQC J~j du'QC gQi Ja ycSu t6 XUC ticSn tOn giao Vå khoa hQC.

Nhu' the', ta da thii'y dia vi VO eling quan trQng cua tin ngu'ong trong sl,l' kie'n t~o m<?t xa h<)i moi. M<?t n~n tin ngu'ong sai l~c c6 th€ cii'u t~o m<)t xa h<)i d<)c tåi, c6 th€ hu'ong con ngll'oi de'n ch6 ham me chinh ph1,1c, gå y nhån båt thi~n. Cån c6 m<)t n~n tang tin ngu'ong chån chinh, con ngll'oi moi c6 th€ thl,l'c hi~n du'qc m<?t sl,l' doån ke't vi dl,li, m<?t ll,l'c lu'qng xa hQi m~nh me, khong hu'ong nhån lo~i v~ d<)c tåi, chuyen che', ap bll'c, chinh ph1,1c.

Ll,l'c lu'qng doån ke't cua nhån lo~i - xa h<)i tinh - vi the' rii't dn thie't cho nhån lo~i, nhu'ng di~u kic$n t6 chll'c cu con ngll'oi v~ cå ba phu'dng dic$n: ton giao, khoa hQc, trie't th€ nhii't va hoån bi nhii't cua xa h<)i !~i lå qu6c gia . M6i hQc. Nhi~u ngu'oi khong hi€u du'qc the', l~i cho ding xa qu6c gia d~u c6 th€ lå ddn vi cho ll,l'c lu'qng doån ke't vi h<)i moi chi dn de'n khoa hQc thl,l'c nghi~m. St! thien d~i !y. M6i qu6c gia d~u c6 m<)t tin ngu'ong v~ vfi tr1,1 cha'p nå y lå h~u quå cua ånh hu'ong thuye't "tam thl!i kY" (vO tn,J quan) d€ låm b6i ånh cho m<)t nhån sinh quan di).c cua Auguste Comte. Vl cho ding ton giao lå d~i bi€u cho bi~t cua mlnh. Nl.l'dng våo tin ngu'ong vfi tri,!, con ngll'oi tu' tu'ong nhån lo~i trong thoi d~i c6, khong thich hqp voi c6 m<?t nhån sinh quan - d6 lå con ngll'oi båt chu'oc tli nhien gioi d€ t6 chll'c nhån sl! gioi. N~n chinh tri xu'a cua the' gioi van minh ngåy nay nii'a, cho nen c6 ke chu tru'dng khong dn ton giao. Th~m chi c6 nhii'ng dång Trung qu6c la'y cåu "phcip thien quy dja" låm n~n tang lå phai chinh tri ho håo "då dåo ton gicio" va gåy du'qc cå vi the'. Sinh hoi;tt, phong ti,IC, ton giao cua nhån dån d~u m<?t phong tråo trong xa h<)i . . . . . . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , tiiy thu<)c cac di~u ki~n tin

St! nghi~p cua xa h<)i tiiy thu<)c rii't nhi~u o quan ni~m

t~p Io~n. Ky thl,l'c, nhån lo~i khong th€ khong c6 tin ngl.l'ong. Khåo sat l~i lich sti', ta thii'y rång ton giao chinh lå n~n tang cua Sl,l' doån kcSt xa hQi. Qu6c gia H6i giao da cii'm khong cho nhån dån tin theo båt cll' m<)t ton giao nåo khac ngoåi H6i giao, d6ng thoi diing ll,l'c lu'qng chinh tri di chinh ph1,1c nhu'qc ti€u. Dång C<)ng sån thl chi tin tll'ong våo m<?t "chu nghia c<)ng sån" duy nhii't, tin ffiQt cach vii'ng vang ndi chu nghia !y khong khac nåo tin o thån minh. Duoi la CO måu do, trung tårn cua Sl,l' doån ke't lå chu nghia Karl Marx. Nl.l'dng våo chu nghia d6 M hic$u tri~u, M t~p trung tu' tu'ong va y chi cua nhån dån, d€ hoån thånh hlnh thll'c cua c<)ng sån dång tq, nhu' the' tll'c lå c6 xuy m<?t thll' ton giao: ton giao c<)ng sån. The' cho nen, xa h<)i dång hay c<)ng sån dång du c6 ho hao "då dåo ton gicio" chång qua cfing chi då dåo nhii'ng "ton gicio cii" d€ thanh l~p m<)t "ton gicio mai" cua mlnh må thoi. Chung cu<)c, tin ngu'ong vån l~i rii't dn thie't cho St! doan ke't cua m<?t xa hQi .

40

du'<tng nao hoa ming Tu viing dii't mo i hoa len Lii' hanh di, tie'ng gQi mi~n que xa Cai ta phåi da nh~t nhoa Ca i ta thao thll'c, ca i ta lu'U då y. Troi dåy Mt vån nguyen dåy Gli'i thd ån U'c thu gåy tri~n mien Tit vung Mt moi hoa len Canh Hoa Khong Tu'ong ben tri~n suy tu'.

ngl.l'ong o vfi tfl,l quan !y, va vl the', n~n tang qu6c gia mai c6 th€ vii'ng chiic. Do d6 må suy, su' tin tu'ong o m<)t vfi tr1,1 quan lå ch6 t~p trung cua tu' tu'ong va y chi cua ffiQt qu6c gia vh .

L6i nao ben Thl,l'c bo Hu' Dl.l'ong nao hoa nång cho thd khong så u Thd nao ngat y nguy~n du Toi xin ngQn lli'a d6t så u the' gian .

Nay d~ c~p Mn chinh th€ dån chu, tll'c la n6i de'n m<?t hlnh thll'c xa h<)i chinh tri. Ta thli' xet xem ton giao lien h~ de'n t6 chll'c xa h<)i va chinh tri nhu' the' nao, r6i do d6 xet dinh xem Ph~t giao c6 thich hqp vdi tinh thån dån chu hay khong.

M<)t dong song trång menh mang Song di! Troi he't bang hoang bi€n dåu De'n tu då u? Sev~ då u? Phåi nhu' !Oi gi6 nhi~m må u hu' vo.

DU'ng v~ phu'dng di~n quan he$ giii'a ton giao va chinh tri, ta c6 th€ phån lich sti' nhån lo~i låm ba thoi ky:

V ong doi om trQn vong thd Ngån Ha m<?t giåi lii'ng 10 trang soi Bll'dc xuån chi~u qu(,lnh u hoai Ta di giii'a nång ng~m ngiii gQi ta.

Troi menh mong, då't bao la Hoi ta h~t b1,1i trong sa m(,lc bu6n Gi6 phu'dng nao, gi6 tråm hu'dng Cho ta h~t b1,1i len du'ong gi6 di. Mi).c doi bao tap lli'a soi Xin lam h~t b1,1i tren d6i an nhien Tit viing dii't mdi hoa len Canh Hoa Khong Tu'ong giii'a mi~n qnh thanh

Tu~

Nga

1- Dåu tien la thoi c6 d~i . D6 la thoi d~i da thån giao. v~ thoi !y, tri thll'c nhån lo~i dang con !u tri, vl the' trong mQi sinh ho~t luon luon con ngll'oi thå'y mlnh bi thien nhien ham dQa . Nhån d6, Ioai ngu'oi phåt ra sq thien nhien, cho ding m6i hi~n tu'qng trong vfi tri,! nåy d~u do m<?t vi thån chu tru'dng: thån gi6, thån mu'a, thån sii'm, thån set, thån nu i, thån song. .. Sq r6i sinh ra siing bai, tin tu'ong va khftn du. Vl the', thoi ky d6 du'qc gQi la thoi da thån giao. d thoi ky !y, con ngll'oi s6ng

Phap Åm s6 Thiinh Dl)o-2000

thånh tung bo !~c mot, moi bo !~c c6 mot tu tn.tang dung dåu . Che' do chinh tri fly co nhien la !fly vti tr1._1 quan da th~n giao låm boi canh. 2- Tri thuc nhån lo~i cång ngay cang rna mang . Tu tin ngt.tong da th~n con ngt.toi tie'n de'n tin ngt.tong nhfit thån cho ding vti lr1._1 va con ngt.toi do mot dång thån minh toi d~i sang t~o. Hi~n tltc;1ng vti tr1._1 tuy sai khac phie'n da, nhu'ng d~u do mot vi thån minh duy nhfit sinh sån. Dfiy la thoi ky nhfit-thån-giao. Chinh tri a thoi d~i fly dltQC t6 chuc theo hlnh thuc quån chiL Nhan sl.f tin ngt.tong nhfit thån -- vti tr1._l quan nhfit-thån-giao -- rna phat sinh hlnh thuc quan chu thån quy~n chuyen che'. 3- De'n thoi d~i c~n kim, tri thuc nhan lo~i tie'n råt

nhanh . Con ngt.toi tt.t giac dt.tcjc gia tri va quy~n h~n cua mlnh, nen da cung nhau xt.tong xufit phong trao då dåo che' do quan quy~n d€ thie't !~p che' do dan quy~n blnh ding. Ngt.toi dan thfiy ding quye't dinh sl.f thanh b~i thinh suy cua quoc gia kh6ng phåi la (j mot dång quan vt.tong rna la d toan dån. Cac ca nhån, doi voi xa hoi va doi voi t6 chuc toi cao cua quoc gia eting the', d~u phåi c6 mot nghla V1._1 tltång dltång Va dltQC hltdng nhil'ng quy~n Jcji tt.tong dt.tong.

chju trach nhi~m hoån toan v~ h~nh phuc ciia chinh mlnh . Mot tin ngt.tong chan chinh nht.t the', xac nMn gia tri b6n ph~n va quy~n lcji ciia con ngt.toi mot cach vung vang nhlt the' thl thl.fc råt thich hcjp voi hoåi bao va khå nang ciia con ngt.toi, n6i t6m l~i. råt c6 thtS lam n~n tång cho St! kie'n thie't mot Xa hoi thl.fc Sl.f dan chii, t6n trQng blnh ding va ll.f do. Mot quoc gia bie't lfiy tin ngt.tong "vii tr~ quan duyen sinh er?ng nghi~p" lam boi ånh, c6 thtS tht.tc hi~n dt.tcjc st.t doan ke't sau rong, va c6 thtS kie'n t~o dt.tcjc mot n~n van h6a quoc gia nhan bån, ht.tong thi~n. VI the', chung ta ke't lu~n ding PMt giao la n~n tin ngltong låm can bån cho sl.f xiiy dt.tng mot xa hQi dan chii v~y .

O

~~~:_,

(

....

.._ -

Trung tam cua sl.f doan ke't la cho moi ca nhån d~u c6 !fly mot st.t nh~n thuc b6n ph~n cua mot c6ng dan trong mot nt.toc dan chu, hitSu ro the' nao la dan chu va thl.fc hanh theo nguyen tiic dan chii. Nghla v1._1 va quy~n lc;1i cung chia cung ht.tdng - kh6ng c6 giai cåp, hoan toan blnh diing . DitSm trung tam la tt.t tt.tdng cong d6ng cua dan chung. N6i mot cach khac hån, moi ca nhan d~u la mot ditSm trung tårn cå. Trong thoi ky dan quy~n Jan rong, nhung tin ngt.tong da thån va nhfit thån kh6ng con thich hcjp nua va co nhien lå se kh6ng dung vil'ng mai dt.tcjc . Phåi c6 mot t6n giao kh6ng giai cåp, mot t6n giao må chan ly blnh diing dt.tcjc phat huy, mot t6n giao xac nh~n gia tri sang t~o va xay dl.fng ciia moi con ngt.toi - dtS lam boi cånh t~p trung sl.f tin ngt.tong ciia toan dan, va M lam n~n tång cho st.t phat tritSn ca tinh va cong d6ng tinh. day, chi c6 PMt giao la xung dang. Trie't h9c Ph~t giao eting thuye't minh mot vti tr1._1 quan: danh d6 vti tr1._l quan me tin ciia nhfit thån va da thån giao a€ kie'n l~p mot vti tr1._1 quan nhan duyen sinh.

d

Nhan duyen tue la nhung st.t ki~n tt.tong quan tt.tong duyen va tt.tong thånh. Vti tr1._1, xa hoi va nhan lo~i tot d<;!p hay xfiu xa, tfit cå d~u do ho~t dong ciia con ngt.toi. Than nghi~p, khåu nghi~p. va y nghi~p ciia cac ca nhan cong d6ng kie'n t~o mot vti lrl.l , mot xa hoi. Dong co ciia råt cå thanh, b~i. nen, hu, xåu, tot, d~u do bi~t nghi~p va cong nghi~p ciia m9i chung sanh.

a

N~n tin ngt.tong nay - tin ngttong a mot vti tr1._1 quan nhiin

duyen cong nghi~p - råt thich hc;1p voi quan ni~m blnh diing ciia xa hQi hi~n t~i. d day, con ngt.toi kh6ng phåi nep ph1._1c dt.toi thån linh nua må trai l~i thåy ding mlnh Phap Åm soThilnh El~o-2000

dUe tin An Si Chu "Due Tin" tht.tong dt.tc;1c dung dtS djch danh tir "Saddha" trong tie'ng Ph~n. Saddhå la mot Ph~n ngu råt kh6 phien djch qua mot tir ngu khac. Danh tir "Due Tin" rna ta thuong dung kh6ng boc lo he't y nghla ciia chu "Saddhd". V~y noi day chung ta ha y giu nguyen vyn danh tir Saddha. Saddha la gi? Mot em be dling thanh kinh lei; Due Ph~t xuyen qua nhung thanh tich nht.t Xa Ic;1i Ph~t, nht.t cay B6 D~ må xt.ta kia da do niing che mua cho Ngåi, nht.t nhung tlt<;1ng da , tltc;1ng dåt, tltc;1ng gi å y, må ngt.toi ngh~ si t~n lt.tc dem he't tam tri hlnh dung Due Ph~t theo sl.f tltdng tt.t<;1ng ciia mlnh. D6 la hlnh thuc giån di nhfit ciia Saddha. Ni~m tin tltdng må em be tr9n V<;!n d~t noi Tam Båo lå tfit cå sl.f tin nhi~m må cha my da t~o nen trong tam em. St.t tin nhi~m fiy se dan dilt em tråi qua quang dttong dai 41

ciia ddi s6ng m()t cach chåu toan. St! tin nhi~m åy cilng tudng t<;l nhu "Dlic Tin" må ngudi ddi d~t vao nhung vi~c nhu sao Bite Bifu, nhu thuye't dl~n tii', hay thuye't quantum, chitc chitn ngudi åy khong c6 co h()i M chU'ng nghi~m thuye't quantum, ha y nhil'ng thuye't di~n tii' v.v ... Saddha ciia ngudi Ph~t tii' dung tu6i c6 phån te' n~ va cao thu<;Jng hon. Saddha la d~c tinh chinh ye'u ciia ngudi Ph~t tii' trong st;t thd pht,mg cung dudng Bue Ph~t. Trong nhil'ng xu PMt giao, Mn ngay le PMt Bån nguC1i Ph~t tii' he't lang thanh kinh di tir chiia nay Mn chiia kMc d~ chiem bai Bue The' Ton, khach phuong xa Mn vie'ng chiia Lanka trong dip le PMt Bån chitc khong khoi ng~c nhien t11 hoi: "Ph4t giao da phu nh4n mqt thtin linh tc;zo

h6a dt!ng len muon loai v4t; Dlic Ph(jt da dc;zy phdi luon luon b!nh tinh dung ly tri suy doan va quan sat t4n tuilng mqi vi~c. Tq.i sao nguili Ph4t tå eting din chua ton sung kinh bai nhilng pho tuqng nhu nguili thil thtin linh?" V~y

lang ton kinh siing bai kim thån Bue Ph~t c6 y nghla gl? St! ton siing åy chitc chitn phat sanh do Saddha? Chung ta c6 th~ phån tich Saddha ciia ngudi Ph~t tii' khong? - C6. Va ca i d()ng lt;tc hiing m~nh nhåt trong Saddha la St! kinh me'n thie't tha lån l()n vdi lang tri an åy lam cho Saddha cao thu<;Jng thanh khie't, khong chut v~,~ l<;Ji, khong måy may vi ky. Khi quy l~y kinh bai Bue The' Ton, ngudi Ph~t tii' khong du mong gl (J Ngai, vl h<;> bie't chitc chitn rång Bue Ph~t da sieu the' thl khong con wc tie'p giup do ai trong vil trl,l nay nua. Ngirdi Ph~t tii' cilng khong le bai cung dudng Bue The' Ton vl s<;J s~t nhu ngudi ta s<;J s~t thån linh, cilng khong khån vai du xin dl€u chi. Chi c6 st;t kinh me'n, kinh me'n tri an, kinh me'n nhi~t thanh, khong v~,~ l <;li, khong vj ky. Kinh me'n la ye'u to' quan tr<;>ng ciia Saddha. Mot d~c tinh chinh ye'u khac ciia Saddha lå tin nhi~m. St! tin tuCJng m6i ngay m6i tang trttCJng them len khi ngudi Ph~t tii' m6i ngay m6i tie'n b() them trong phap h<;>c, phap hanh, va trong st;t thanh ti1U d~o quå. Trong m6i budc tie'n thl Saddha tang trttCJng, mai cho Mn khi ditc quå A-La-Han St! kinh me'n va ni€m tin tuCJng noi Tam Båo la hai ye'u thanh Saddha. Cå hai d€u cao quy va dang trau gi6i.

t6 cåu

Saddha trong PMt giao hay ni€m tin tuCJng noi Ph~t. ndi PMp, ndi Tang la m()t nang lt;tc hiing m~nh. Saddha la tia lii'a nho må ne'u ta bie't th~n tr<;>ng giu gln, m()t ngay kia se trCJ thanh m()t thu lii'a c6 th~ thieu d6t tåt cå nhil'ng gl nho bifn trong tårn, tåt cå phi€n nao. Saddha la tin nhi~m ta d~t noi m()t con ngudi, va noi giao phap ciia ngudi åy, khong phåi ndi m()t thån linh. Ta tin nhi~m m()t ngudi, bilng thit bilng xuong nhu chung ta nhttng la m()t ngudi c6 tam tu vo lu<;Jng, tårn tu bi bao la, bao triim

42

tåt cå nhil'ng chung sanh dau kh6. Lang tir bi å y thUc dif y Ngai luon luon tie'n budc tren dudng ph1,1c v~,~, hy sinh tåt cå nhung gl rna chung ta co' giu, co' barn, hy sinh Mn cå thån m~ng. Tu kie'p nay Mn kie'p khac, trong vo s6 chåu ky, m6i ngay m6i hoan toan hon, cho Mn m()t ngay kia, dudi c()i B6 B€ t~i Uruvela, vdi m()t y chi sitt da Ngai cuong quye't chie'n dåu tdi eling: "Dtiu mau c6 cq.n dtin,

thit c6 mon dtin va tan ra, dtiu chi con da bqc xuang, ta se khong rili bo chJ ngc5i nay truflc khi thilnh cong" Ngai da chie'n thitng. Ånh sang chån ly da b~t soi cho Ngai nhil'ng bi ifn ciia ddi s6ng. Cu()c chie'n thitng ve vang nay da bie'n Thai tii' SI B~t Ta (Siddhatha) ra m()t vj Ph~t. Bue Ph~t C6 Barn (Gotama), Bue Chanh bie'n tri, Bue The' Ton, Toan Nang, Vo Thu<;Jng. Bue Ph~t d~y:

"Nay cac Ty Khuu, chinh Nhu Lai eting da chju cdnh sanh, lao, bjnh, tå, phiin nao va bqn nho. Nh11ng Nhu Lai da srJm nh4n thi{y difc tinh vo thuilng cua vq.n phdp, tlit cd diu phdi chung chju cdnh sanh, lao, bjnh, tå, phiin niio va bqn nho. Vi nh4n thti'y nhu v4y Nhu Lai di t!m cdnh tuy~t do! an tocm cua Niet Ban, trq.ng thdi vo sanh bdt di~t. kh6ng binh, kh6ng lao, kh6ng phiin nao, kh6ng bqn nho. Va Nhu Lai da thanh tl/U dc;zo qua Nitr Ban, kh6ng sanh, kh6ng tå, kh6ng lao, kh6ng binh, kh6ng phiin nao, kh6ng bqn nho. Nhu Lai da thay va da chling nghi~m. Nhu Lai da hoan toan gidi thoat. Day ta kitp song cuol cung cua Nhu Lai va khi nh4p di~t rc5i Nhu Lai kh6ng con tro lq.i mla". Trong b6n muoi lam nåm trudng sau khi thanh dl,lo, vdi lang tir bi vo h~n. khong h€ bie't m~t. luon luon nhan nl,li, Ngai chåu du truy€n ba d~o måu cho nhil'ng ai c6 tai mu6n nghe, nhil'ng ai d~t ni€m tin tuCJng noi Ngai, va noi Giao Phap ciia Ngai. LC1i di huån t6i h~u ciia Ngai la: "Hoi nay cac Ty khuu! Nhu Lai thiet tha nhiic nha cac con rdng vq.n phap la vo thuilng. Cac con hay co' gdng tu t4p. co' gdng tinh tan mai mai, cho den ngay thanh cong ". Bue PMt la tinh hoa ciia Nhån lol,li. Chung ta la nhil'ng ngudi tlnh nguy~n budc theo dåu chån Ngai. Trude kim thån Ngai chung ta kinh cifn khåu dåu dånh le. B6 la hlnh thuc ton siing cii'a ngudi Ph~t tii'. B6 chitc chi{n khong phåi la "Dlic Tin ", nhu due tin mii quang rna ngudi dC1i thudng hi~u. cilng khong phåi la m()t due tin khong can cu tren st;t suy lu~n. tren tht;tc te' ciia ddi s6ng. Saddha trai l~i la tlnh thuong, va tin nhi~m. la st;t ton siing thanh kinh, phat sinh tir thåm tam xuyen qua tri thuc, khi ta hi~u bie't du<;Jc phån nao gia tri ciia st;t tt;t che' ngt;t, t11 ki~m soat, ciia st;t hy sinh cao cå, khi ta thoang thåy du<;Jc phån nao tam tu må Bue Ph~t råi de'n cho tåt cå chung sanh va khi ta nh~n thuc du<Jc chån gia tri ciia phån di sån quy bau rna Bue Ph~t dS ll,li cho ta, mot båo v~t vo gia, Giao Phap ciia Ngai. Do d6 chung ta g6p nhi).t bong hoa dii mau sitc, dii vi huong, ne'n huong dii lo~i. r6i den quy dudi chån Ngai, va co' d~ he't tam tri vao eau kinh ta d<;>c: "Namo Tassa

Phap

Åm so'Thanh E>\lo-2000

Bhagavato Arahato Samma Sambuddhassa" (Con hudng tam - Tassa. dc'mh le - Namo. Due Bhagava - D6ng sieu xu6t khoi tam gioi , Due Araham - D6ng Trc;>n Lanh. D6ng

Ph~t, bdi vl chl nang ll,l'c tinh thån moi c6 th~ giup ta , bdi vl chung ta chu'a di~t du'Qc nga chap, va Saddha la m6n tien dlt<;jc d~ tieu tru nhii'ng chat d<)c cua cai "Ta".

Tll Giåc Vien Minh - Samma Sambuddho) hay: "Con

lntong tam dånh il Due The'Ton, Due Chdnh Bie'n Tri ". Ngay nåo con bi cai "Ta" ngl,l' tri trong tam, ta kh6 n6i kinh bai m()t nguoi nåo, då u ngltoi a y lå m()t nhan v~t vi d~i nhat tren the' gian nay va trong cac coi Troi. Ngay nao con thay cai "Ta" IOn lao, quan trQng, thl dåu c6 ai kia da hy sinh trQn doi song rriinh, tat ca bao nhieu kie'p song cua rriinh, M giup ta tlm ra canh gioi tuy~t doi an toan, chung ta vån coi thuong. Nhl.tng chung ta du<;1c hi~u bie't ding tham dl,IC lå ngu6n goc cua pru€n nao phat sanh tlf y ni~m "Ta" va "da Ta", chung ta eling du<;jc hi~u bie't ding tlf khuoc tat ca la kh6 du'ong nao, thl chung la da belt dåu y ni~m dltQC phån nao gia tri cua 8uc Ph~t. Khi da nh~n dl.t<;jc bao nhieu cong phu sl.tU tårn tu t~p M tlm ra m()t Giao Phap vinh vi~n tru'ong t6n cua m()t b~c vi nhan d~ nhat hoan toan tren the' gian, ta se lay låm ho th~n nhln !~i bao nhieu co gcing cua ta må ta tltdng la quan trQng. Ta da dung trong vi tri thl,l'c te' cua ta doi voi tam gt.tong due h~nh cao ca, long vj tha, va d~o quå må 8uc Ph~t da thanh d~t. Long kinh m() va cåm me'n båt dåu tran ng~p tam ta. Va m<)t cach h6n nhien, tl! day long, phat sinh ra nhii'ng y tudng siing kinh tat ca chu' Ph~t trong tam the', r6i vui thich bai ni~m:

Con het limg sung kinh chu PluJ.t trong qud klzu. Con het limg sung kinh chu Phi,it trong v,i lai. Con het lang sung kinh Due Phi,it hi~n tq.i. (Ve ca buddha atita ca. ye ca buddha anagata. paccuppanna ca ye buddha. aham vandani sabbada)

Hay: "Chu Phi,it dii thdnh Chdnh Gidc trong kie'p qud khu. c/ut Phi,it se thanh Chdnh Gidc trong kie'p vi lai, chu Phi,it dang thanh Chdnh Gidc trong kie'p hi~n tq.i nay, con dem het lang thdnh kinh ma lam il chu Phi,it trong Tam

TM a/'. 86 lå Saddha. M<)t sl,!' t6n kinh, m<)t tlnh thuong va m<)t ni€m tin tu'dng. Khong c6 Saddha, ta se khong c6 nhi~t tam, nhi~t il!c va tinh thån, ba ye'u to dn true't M thanh tl,l'U m1,1c tieu . Cai 'Ta" dån dån roi bo ta va Ånh Sang Chan Ly dån dån de'n voi ta. "Kizi mqt vi BJ Tat dif.c quå Phi,it, dnh sang 1'1/C riJ va ve vang da Ngai phd tan Sl! to! tiim mu mit dang trim ngi,ip biin trdm luan da di'Ji sorzg, va vq.ch ra "con du'ong" cho mJi ngui'Ji mq.nh tie'n den trq.ng thdi an vui hq.nh phUc".

Khi da thau tri~t Giao Phap cua 8uc Ph~t, tue nhien ta c6 th~ lai con thuy€n cua ta ngay duong th:ing loi sang ben kia bo. Nhl.tng nguyen d<)ng ll,l'c thuc dify chie'c thuy€n la phat sanh tlf Saddha . Nhu vh khong phåi chl tre con mai dn phåi quy !~y tru'oc kim than 8uc The' T6n d~ dang len Ngåi nhii'ng b6 hoa hay nhii'ng nen hu'c:ing, rna tat ca chung ta d€u phåi cung du'ong 8uc

Phap Åm soThiinh E><!o-2000

Chung ta eling phåi to long thanh kinh ... m~c du chung ta khong thanh kinh ton siing m<)t nhån v~t, vl dung ra nhan v~t nao eling chi lå sl,!' ke't h<;1p cua nhii'ng hi~n tl1<;1ng luon luon bie'n d6i ... chung ta chi hu'ong long thanh kinh de'n m<)t ly tu'dng . Khi thanh kinh chiem bai, la tlm thay noi kim than 8uc Ph~t m<)t ngu6n sinh ll,l'c d6i dao, ta xay dung trong tam m<)t noi ton tho trang nghiem, ta co dQn Iong trong s~ch M xung dang do ruoc hlnh ånh cua Ngai va ton tri hlnh ånh ay vao d€n tho n<)i tam då y sl,!' kinh me'n, ti€m tang trong long ta. Tru'oc ban tho ay, hang ngay chung ta dang len due The' T6n nhii'ng l~ v~t... kh6ng phåi nhii'ng ngQn ne'n phåi tieu mon, hay nhii'ng d6a hoa phåi tan heo, rna la nhii'ng hanh d()ng tlf ai, nhii'ng thai d<) hy sinh cao cå, nhii'ng c6ng trlnh ph1,1c v1,1 hoan toan vi tha . 86 la l~ v~t rna nguoi Ph~t Tii hång ngay phai dang de'n 8uc Ph~t. Chung ta ha y co gcing d~ xung dangla nguoi di theo da"u chan 8uc Ph~t, khong phåi vi danh nghTa suong. Chung ta phåi chung minh bång tam long va ne'p song hang ngay ding ly tu'dng cua chung ta vån con hi~u ll,l'c d~ keu gQi va dån dilt ta. Nang ll,l'c cua ni€m tin tu'dng (Saddha) tinh khie't nc:ii Tam Båo, chifc chifn se dem ta de'n m1,1c tieu 8uc Ph~t da chung to di€u ay. Trong m<)t thoi Phap thuye't giång t'!-i Ky Vien Tinh Xa (Jetavana) xu Xa V~, tru'oc cac Ty khl.tU, 8uc Ph~t d~y: "Nay chu Ty khuu, trong Gido Phdp ma Nhu Lai dii truy~n dq.y, ddn giåi va chl ro, cac con dii am hiiu ti,in tui'Jng, khOng con ddu chi mi,ip mi'J, vi Ty khuu nao thl!c hanh dung theo Gido Phdp ay voi mqt ni€m tin (Saddha) vtlng chd.c. vi ay se tro thanh bi,ic Toan Gidc ... " Va Due Ph~t d~y tiep theo: "Nay chu Ty khuu, trong Gido Plzdp ma Nhu Lai dii truy€n dq.y, ddn giåi va chl ro, cdc con dii am hiiu ti,in tui'Jng, klu5ng con di€u chi mi,ip mo, vi Ty khuu nao chl tuong nM den Nhu Lai voi ni€m tin tuong va lang thimh kinh, vi ay se tdi sanh vao coi tri'Ji". O (Trfch: "Ph(lt Giåo Hai NgoQi". s6 19)

" ... GHPGVNTN da dtt<;lc khai sinh sau Phap n(;ln niim 1963 bdi sl,]' d6ng g6p cua khong bie't bao nhieu rna u xt.tdng tu toi cua nhieu the' he Ph~t tl't. Do the', quye't d~nh toi Mu ve Sl,]' t6n vong cua GHPGVNTN khong th~ do ba't cu the' lt,tc ngo'!-i ti!- i nao du the' lt,tc d6 la nha dm quyen C{)ng san Vi~t Nam hi~n t<;li må chinh lå do cht.t Ton E>uc giao phåm Hinh d<;10 va toån th~ Tang tin d6 Ph~t giao c han chinh trong va ngoåi nt.toc." !(lp trllong cua GHPGVNTN tQi Hai NgoQi

43

Ph~t

Giao Hai

Ngo~i

vai tro truy~n thong tham lu~n cua GS Nguy~n NgQc Bich

T it phong kie'n de'n tlf do Trong cu6n Bong Gi6 ("Shadows and Wind") ciia ong ky giå Robert Templer c6 n6i Mn nhii'ng kh6 khan ciia ngudi lam bao eling nhu van ngh(: si Vi(:t Nam horn nay. Theo ong, v'i s6ng trong m9t xii. h9i rna chinh quy6n fim c:ich bit biing thong tin, d9c quy6n giåi thich v6 mQi bie'n c6 chinh tri. kinh te', xii. hQi hay ngo~i giao xåy ra chung quanh chung ta, nen con ngudi lam bao hay lam thong tin C1 Vi(:t Nam horn nay khong th~ n6i tMt nhu trong nhung xii. h9i Tiiy phuong - nhii'ng xii. h9i trong d6 c6 tlf do bao chi dich thlfc. Bay la m9t nh~n dinh råt sile xåo, chung to tac giå da nåm du<;1c m9t phån tam ly ciia ngudi A Bong n6i chung va ciia ngudi Vi(:t n6i rieng. Bi6u ong n6i khong chi ung dt,mg vao Vi(:t Nam horn nay rna con c6 th~ n6i la mo tå kha chinh xac moi trudng lam vi(:c ciia con ngudi thdi phong kie'n, thdi vua chUa nua. Khi cha ong chung ta di thi con phåi s<;1 huy ky, vie't gl n6i gl eling phåi dom trlioc ng6 sau vl c6 th~ dll't då u nhu choi, voi m()t bai thå vie't gion thl khong l~ la vie't thoi båy gid eling c6 ngh'ia la lach, va cach n6i len slf tMt chi c6 th~ la qua n6i b6ng n6i gi6. Cai hay ciia van h6a cha ong chUng ta chinh nåm C1 diiy. Vie't hay n6i trong m9t moi trlidng nhu v~y båt bu9c chung ta phåi diing ån dt,~, khi n6i xa khi n6i gån, chu ngh'ia ciia chung ta phåi phong phu, tri tudng tu<;1ng phåi ph6ng du<;1c kha xa - tuong tlf nhu Lewis Carroll khi vie't Alice in Wonderland C1 Anh, Voltaire khi vie't Zadig C1 Phap khi xua, hay Nguyen Duy Thi(:p khi vie't C1 Vi(:t Nam ngay horn nay. T6m l~ i. "bong gi6" chinh la m9t mo thuc truy6n thong ciia ngudi thie'u tl,l' do, m9t vli khi ciia ke ye'u, m()t hlnh thuc "qtc chdng dii" ciia con ngudi thdi phong kie'n. Ke't lu~n la tit phong kie'n xua Mn phong kie'n nay, nhu ta c6 duoi thdi C()ng sån, ngudi lam truy6n thong hay van ngh(: khong c6 bao nhieu st,t lt,ta chQn, ha y n6i cach khac la c6 th~ c6 han m9t cach lt,ta chQn nhling tåt cå d6u nåm ngoai cach n6i th~t nhu ta quen thåy ngay nay C1 nhung noi c6 tlf do ba o chi va tlf do ngon lu~n . Khi ta huych to~t du<;1c nhu Nguyen Chi Thi(:n: "Dång den la milt tat cå" la ta da khång dinh tl,l' do ciia ta, m()t

44

thu tlf do rna le ra khong c6 ai c6 quy6n tuoc do~t di ciia ta . Khång dinh thing thitng, khong ne tranh, khong vong VO tam qu6c nhu Nguyen Chi Thi(:n la khing dinh cai chåt moi C1 trong ong, chll'ng to ong la con ngudi C1 cu6i the' ky 20 va då u the' ky 21, con ngudi khong con nhii'ng phån x~ bån nang ciia con ngudi phong kie'n nua. B6 la nh~n dinh l ciia toi.

Tit "Ao nha " ra de'n vd'i the' gid'i Ngay horn nay, md mi(:ng ra ai eling n6i Mn hi(:n tu<;1ng toan du h6a ("mondialisation· trong tieng Phåp , "globa lization· trong tieng Anh). Song n6i la m9t chuy(:n, c6 nåm du<;1c he't cac khia c~nh ciia vån d6 kh6ng l~i lå chuy(:n khac - nhi6u khi xa m9t trdi m9t vt,tc, eling tt,ta nhu ngudi ha y n6i d~o ly da chåc gl (va khong nhat thiet) la ngudi hanh xu theo d~o ly nhåt tren trån gian. Ngudi Vi(:t ta tit xua eling da c6 m()t vai nh~n dinh an khop voi trao lliu toan du h6a the' gioi. Nhii'ng eau nhu "Di m9t quiing dang (hay "Di m<?t ngay dang"). hQc m9t sang khan" . Nhling di ngu<;1c l~i voi cai nhln khoang dii.ng åy, cai nhln rna trong nuoc gid nay gQi lå c:ii nhln "thoang" å y, ta eling l~ i c6 m()t eau tho nhifn nhii ngu<;1c hin l~i : "Ta vJ ta tdm ao ta. Du trong du d~c. ao nha vtin hein. " Ngudi C()ng sån C1 trong nuoc dang l<;1i dt,~ng cai miiu thuån nay trong tam ly cua chung ta. HQ thl nhåm di ra voi the' gioi ben ngoai, it nhåt tit nam 1985 voi chinh sach ngo~i giao moi do ong Nguyen Co Th~ch dua ra, voi chinh sach B6i moi (1986) dua Mn lu~t Båu t11 nuoc ngoai (1987), r6i rut quån khoi Cao Mien (1989), vao ASEAN, blnh thudng h6a quan h(: ngo~i giao voi My (1995), vao APEC (1999) v.v. Nhling ra la M thu l<;1i cho hQ, con ngudi dan thl hQ vån nhifn nhii : "Que nha la hein cå. Dat mtOc la hein cå" d~ r6i go b6 chung ta vao nhung ch~t h~p rna hQ t~o ra va duy tri d~ coi len dåu len c6 chUng ta. Gån day, C1 My c6 cu6n sach du<;1c ngudi ta ban tan kha xon xao, cu6n "Chile Xe Lexus va Cay 6 Liu" (The Lexus and The Olive Tree) ciia Thomas L. Friedman. Tac giå la m9t nha bao lam vi(:c la u nam d Trung Bong va r6i sang NMt. Ong n6i Cay 6 Liu la bi~u tu<;1ng cho que nha (d6i voi ngLioi Do Thåi lan ngLioi Palestin), cai gl n6 gån b6 ta

PM p Åm s6Thiinh E>l)o-2000

vai m9t månh då't va, ciing nhu' b1,1i tre Cl Vi~t Nam, n6 tu'qng tntng cho chung ta, n6 la bån si(c viin h6a cua chUng ta. Chung ta khong the mat cåy tre, b1,1i chu6i, cai du ao rna khong mat di m9t phån h6n chung ta. Do v~y rna khong it nguoi trong chung ta chap nh~n cai che't M båo v~ thti'a ru9ng hay con du'ong lang da bao nam gån li~n vai CUQC s6ng gia dinh, m6 må, gia tien g6c gac CUa chung ta. Nhu'ng, cai xe Lexus lam (J Nh~t tlf dåu chi cu6i bång 400 ngu'oi may Crobots), tat cå di~u khien bång di~n toan, ll).i chinh la tu'ong lai cua chung ta, cua nhån lol).i. Ta c6 the khong thich kieu lam vi~c "vo h6n" nay nhu'ng ta kh6ng the phu nh~n cai hi~u nang cua 16i lam vi~c nay, va du mu6n hay khong, ta ciing khong the cuong du'QC n6, dåy lui cai trao lu'U d6 du'QC. f>6 la nh~n dinh thU 2 cua to i horn nay. Truy~n thOng trong the' gim ngay hOrn nay

Dtfa vao nhfi'ng nh~n dinh tren, chung ta c6 the nit ngay ra m9t s6 ke't lu~n v~ truy~n thong trong the' giai ngay nay d6 ap dl,lng vao dåu the'ky 21: l) Truy~n thong horn nay la m9t n~n truy~n thong co giai h6a, di~n toan h6a va ngay cång toan du h6a. Nen nhd, da c6 nguoi ke't lu~n cu9c cach ml).ng lam s1,1p d6 Lien So va E>ong Åu nhu' sau: "ChUng ta då thdng nh?J di~n thoq.i va mdy Fax!" Ne'u lO niim tru'ac eau chuy~n da nhu'v~y. thi gio nay, vai h6 trQ cua email va ml).ng lu'ai toan du Internet, stf truy~n thong gifi'a chung ta c6 the nhanh de'n nhu' the' nao. 2) Truy~n thong horn nay la m9t n~n truy~n thong da chi~u. tu'ong tac (interactive), con rat it tinh cach m~nh l~nh, m9t chi~u. 3) Truy~n thong horn nay la m9t n~n truy~n thong ngå V~ trlfC tinh, khong cho phep ta vong VO tam qu6c, gån vai truy~n thong khoa hQC hon la truy~n thong van ve, hoa la cånh. 4) Truy~n thong horn nay la m9t n~n truy~n thong d~ chuyen h6a (de c6 chieu såu. rot råo) nhu'ng ciing d~ dån de'n ch6 g~t nguoi khac ra ngoai, khong c6 ch6 cho ngu'oi "ngoq.i dq.o." Tat cå nhfi'ng gi di ngu'QC ll).i vai may tinh cach tren dåy d~u bi sa thåi. Lay m9t ti d1,1: Nhi~u nguoi trong chung ta, khi n6i v~ vi phl).m nhån quy~n Cl Vi~t Nam, thu'ong c6 khuynh hu'ang trinh bay vand~ l~ m~. dong dai ke tlf "diJi ang Banh t6" trd V~ dåy, ke khong con thie'u m9t chi tie't nao. Nhu'ng nguoi nghe, d~c bi~t ne'u h9 la nguoi ngol).i qu6c, khong c6 thu kien nhån dn thie't de nghe cho het "ddu duoi ciiu chuy~n" cua ta. H9 chi mu6n tim hieu mQt hai dfi' ki~n ("C6 hay kh6ng"), vai tat cå Stf chinh xac, ngay gio, ten tu6i cua m9t v~,~ vi~c nao d6. Cung cap cho hQ nhfi'ng chi tie't nay la du M ta lay Stf ung hQ hay cåm tinh CUa hQ V~ ta r6i, V~y thi ta "n6i nhdu" M lam gi? E>e lam mat cåm tinh cua nguoi nghe chiing?

Phap

Åm s6Thanh E>i!o-2000

Vi~t

Narn trong

rn~t tr~n

thOng tin the' gim horn nay

Trong m9t khung cånh nhu' v~y thi Vi~t Nam nåm (J dau? E>e ra voi the giai, Vi~t Nam ngay cang nhi~u nhfi'ng phu'ong ti~n truy~n thong va ngon ngfi' de n6i du'QC vai nguoi ta. E>6 la nhfi'ng sach bao, chuong trlnh truy~n thanh, truy~n hinh, quång cao dn de'n cac tie'ng ph6 bie'n nhu tie'ng Anh, tieng Phap, tie'ng Hoa, tieng Nga, tieng Nh~~ K.hong nhfi'ng chi c6 nhfi'ng sach bao, chu'ong trinh vie't hay trlnh bay bång cac thu tie'ng d6 rna con phåi n6i eling m9t ngon ngfi' cho nguoi ta d~ hieu, m9t thu ngon ngfi' ph6 c~p (a sort of universallanguage), m9t lol).i ngon ngfi' rna toi xin gQi la "mdu so' chung" (a common denominator language). Ngon ngfi' nay se la m9t ngon ngfi' don giån de ai ciing c6 the hieu duqc m9t cach d~ dang. Van d~ dn trlnh bay c6 the phuc tl).p, nhu'ng cach trlnh bay phåi hqp ly, ldp lang, diem m9t dån de'n diem hai, nhin vao thay don so, d~ nåm båt v.v ... Ly tu'CJng se la 16i vie't cua nhfi'ng ngu'oi thu9c lo~i "vulgarisateurs" trong tie'ng Phap, "popularizers" theo nhu 16i gQi cua nguoi My, nguoi Anh.

K.hi xu'a, lue mai ra håi ngol).i, toi vån thinh thoång du'qc moi di n6i chuy~n v~ Vi~t Nam. Nghe the' thi hanh di~n låm, song khi mai tdi, c6 lån nguoi ta båo: "Ong chl c6 5 p lutt, 3 phut thOi d6!" Thti' tu'CJng tu'qng Stf sting s6t cua toi khi mai nghe nhfi'ng loi nhi(n "vo duyen, vo nhiin dq.o d6!" Nhu'ng r6i stf ltfa ch9n se la: Hoi).c la khong du'qc n6i gi v~ nu'dc minh, v~ chie'n tranh Vi~t Nam, v~ chinh nghla cua minh; hoi).c la du'qc n6i nhu'ng chi c6 5 phut, 3 phut thoi, ch9n dång nao? Cu6i eling r6i ciing t~p n6i duqc, trong hl).n thoi gian ngu'oi ta cho toi, rna vån n6i duqc len di~u gi y nghla. E>uqc huan luy~n theo 16i d6, toi h9c tlf rat sdm: bo nhfi'ng 16i n6i van hoa, phu phiem, mao dåu, rao d6n, chao hoi rna di thång ngay vao van d~. Nho vh, nguoi nghe d~ ~P chu vao 2-3 di~u toi dn n6i, dn chuyen chCJ de'n ngu'oi nghe. Va ne'u ta duqc len truy~n thanh hay truy~n hinh thi ngu'oi ta il).i dij.c bi~t chu9ng nhfi'ng ai c6 khå nang n6i th~t ngån, th~t d~p måt hay d~p tai, tom il).i c6 ngh~ thu~t bie't dung "sound bites" - nhfi'ng eau ngån, gQn, chinh xac, lu'U ll).i an tu'qng. (So sånh 6ng McCain khi sang Vi~t Nom dl,f 30.4 nåm nay då tuyen b6 ngay tQi thanh ph6 mang ten båe : ·lt's the wrong side that won!" ChT can mqt cåu n6i nay dQp d6 tat ca huyen thoQi cua 25 nåm chien thång cua nguoi CS).

Song khong phåi chi c6 ta di ra vdi the' gioi. E>e mang the gidi, voi the gidi vao vai Vit$t Nam, ta ciing phåi h9c cach vie't, cach n6i, cach trinh bay v~ the' gioi, v~ nhfi'ng vand~ phuc tl).p trong ffiQt thoi gian ky li,IC, ngån gQn rna vån thuye't ph1,1c du'qc ngu'oi nghe. Lam sao thuye't ph1,1c du'qc nguoi dån Vi~t Nam, chiing hl).n m9t nguoi dån (J rni~n Båe nghla la chu'a bao gio du'qc ne'm mui tlf do, v~ u'U the' cua m9t che' d9 tlf do, dån chu, tan tie'n, toan du

45

h6a SO voi cai gi rna h9 CO ngay horn nay trong CUQC s6ng cua h9 <'1 Vi~t Nam? Låm sao thuye't ph1,1c du'<;1c h9 la ne'u Vi~t Nam c6 tie'n bl) trong 25 nåm qua thl sl,l' tie'n bl) d6 qua ch~m so voi cac nu'oc chung quanh, tåt cå chi vi ml)t che' dl) kem k~p. trong d6 suc sang ~o cua nguoi dan Vi~t Nam b! kim ham n~ng ne? Låm sao thuye't ph1,1c du'Qc h9 la phåi thay di5i che' dl) moi c6 cd hQi blit k!p VOi da tie'n CUa nhån lol).i? Låm sao thuye't phi,IC du'QC hQ rång: thay di5i che' dl) khong nhåt thie't la phåi di5 rna u ne'u IDQi ngu'Oi bie't dieu Va hanh dl)ng Vi quyen lQi CUa dan t(?c? Låm sao thuye't ph1,1c du'<;1c h9 la "difn tie'n hoa binh ", con ngoao l) p cua che' d(?, chinh ll).i la dåm båo vii'ng chiic nhåt cho m(?t sl,l' di5i thay må khong måt di sl,l' 6n cO'? E>6 la m(?t s6 trong nhii'ng thach thuc rna toi cho ngu'oi lam truyen thong, thong tin horn nay dn phåi trong thåy M c6 nhii'ng eau trå IOi, nhii'ng giåi dap thoa dang cho d6ng bao chung ta trong nu'oc khi ta dua du'<;jc nhii'ng thong di~p cua chung ta vao trong nu'oc (quo truyem thanh. båo chf. hay nhung nglloi ve thåm que nha) hay lå khi h9 c6 d!p ra ngoai n~y (tham quan. lam ån bu6n bån. thåm gia dinh. di du hQc. di dl,l hQi ngh! v.v.) C6 trå IOi du'Qc nhii'ng thiic miic, nhii'ng quan tam råt chinh dang d6 cua ngu'oi dån trong nu'oc thl chUng ta moi mong chuyen bie'n du'Qc tlnh hlnh./. ?:1

ngl.ioi

Nguy~n NgQc Bich

Ph~t

T-d

chån chanh Phuc Trung tu tri h~nh nguy~n Tr6t sinh vao ch6n b1,1i h6ng Than nhu' chie'c la giii'a dong dl). i du'dng BO'n be h~m hi'a nui gu'dm Long nguoi khon d9 khon luong hiem sau Ty hiem ganh ghet lån nhau E>ua chen danh l<;1i dau du nghia nhån Giii'a vong huy~n m(?ng, me tam Cu(?c doi nhu' ang phil van vo thu'ong.

*** Ha y nen giac ng9 clm phu'dng Hanh B6 Tat E>l).o sang du'ong due nhan "Tham San Si" gifi Sl).Ch dh Tu tri hl).nh nguy~n. phat tam b6 de Xa roi be khi5 song me Tl! rnlnh giåi thoat hu'ong ve thi~n can Tfl,l tam nhåt chi chuyen dn Vien thanh Ph~t quå, thoat ph~n nghi~p duyen. Van Nudllg

46

A. DÅN: Khi ngu'oi ta di chua l~ Ph~t. t1,1ng kinh, nghe chu' Tang, Ni thuye't phåp, ha y tl,l' gioi thi~u "T6i la Phqt TU", chUng ta bie't nhii'ng ngu'oi åy deu lå Ph~t Tti', nghia la con cua Ph~t, n6i khac hdn la h9 da tl,l' nguy~n di theo con du'ong cua E>uc Ph~t, dang cho chung ta quy trQng, bdi vi nhii'ng ngu'oi d6 cung chung ly tu'dng voi chung ta ve ton giao, nhttng quy hdn he't phåi la m9t PMt Tti' chan chanh.

s. NHaNG olJe TÅNH PHAT TlJ CHÅN CHÅNH

vA

s6N PHAN

cuA

NGllol

E>l).O Ph~t chång nhii'ng la dl). O tu bi rna con binh diing va tl,l' do d6i voi he't thåy m9i chung sanh, cho nen M9t Ph~t Tti' Chån Chanh, nhåt thie't dl).o Ph~t khong doi hoi ngu'oi å y phåi thl,l'c hanh nhieu dieu kh6 khan, nhu'ng nhii'ng doi hoi phåi c6, chi c6t lam cho ca nhan ngu'oi åy du'Qc thång hoa, n6i m9t cach khac la du<;1c t6t d~p hon trong hi~n tl).i, nhåt la <'1 mai sau.

1. Nhilng due tanh cån phai co:

l. Due tin: Nguoi

Ph~t

Tti' chan chanh tru'oc tien phåi tin rång, E>uc Ph~t la m(?t b~c E>l).i Giac Ng{?, nhii'ng dieu Ngai giång du<;1c ghi ll).i trong Kinh di en de u la Chan ly ,

Phap Åm s6Thanh E>"o-2000

nhttng chllng ta nen nho sl! tt! do dåu tien rna E>uc Ph~t da di.!-Y chting ta la: "Hiiu ta r6i hiiy tin ta, ne'u tin ta rna ch&ng hiiu ta, ay la phl bang ta v{j.y!" Chting ta tin ding E>i.!-o Ph~t la con duong cha'm dlit m9i kh6 dau, lam cho chting ta an 1<!-c trong hic$n tl!-i va giåi thoat luan h6i trong tuong lai.

2. Git1 gim: Trude khi E>uc Ph~t nh~p Nie't Ban, Ngai di.!-Y chuTang phåi la'y gioi lu~t lam Thåy, cho nen nguoi Ph~t Tii' chan chanh nhUt thie't phåi giii' Nam gioi cho duqc nghiem m~t, luon luon nho Gioi la Thåy, Gioi dung dåu Tam HQc, c6 giii' Gioi hl!-nh mai sanh E>inh, tam c6 dinh mai sanh ra Tri Hue$. 3. Tu hQc: M9t nguoi Ph~t Tii' ne'u khong chiu HQc, Hoi, Hi6u, Hanh thl se roi vao ta kie'n, lam nhii'ng dieu sång b~y nhu nhii'ng nguoi blnh thuong khac. Trude tien nguoi Ph~t Tii' phåi h9c hoi, bång cach nghe Thuye't phap C1 chua hay bang (tape) do quy Tang, Ni giång. E>Qc kinh, sach, bao Ph~t Giao d6 hi6u nhii'ng giao ly E>uc Ph~t da di.!-Y· Nen than c~n nhii'ng b~c chan tu, nhii'ng nguoi thic$n tri thuc M tha'm nhuån h9c hl!-nh, gån giii nhii'ng b<!-n di.!-O da tu h9c nhieu nam, c6 di.!-o due d6 h9c hoi lu~n dam cho tri hue$ mlnh duqc khai mC1 them. Ke' de'n la phåi tu ~p, cong phu hång ngay, tuy theo mlnh chQn ltfa phap mon cho thich hqp voi bån than, ho~c ng6i Thien, nic$m PMt, t~,~ng Kinh hay tri Chti . Lue mai dåu c6 nhieu kh6 khan nhttng phåi co gång vuqt qua, dn nha't lå chuyen dn, ngåy nåo ci.ing phåi cong phu, thoi cong phu luon luon åling gio. E>6 tranh nhii'ng khach khua, gio cong phu rot nhat la tu 5 de'n 6 gio sang, se khong ai qu(y råy mlnh dUQC Ca, vå 1<!-i ve 0'!-0 hQC nguoi ta cho rång gio khåc ay lå giao di6m giii'a am va du'ong se c6 v~n khi dieu hoa, rat tot cho gio gia'c cong ph u. Thu nii'a la t~p vun tr6ng long tu bi, nen eting duong, nen bo thi; thu nha't tl!-o phuoc due cho chting ta, thu hai la t~p cho quen tanh buong xå, d6 de'n khi che't khong tie'c thuong, b~n biu m<)t cai gl, thanh thån ra di, chi tuC1ng nhd de'n PMt, nho d6 qn Tii' Nghic$p (nghi$p lanh dO lue gan chet, quan tr<;mg VOO bQC nhat) Se dua ta ve chon Ct!c L<!-c. Il. Bå'n ph~n cua ngliO:i Ph~t TU': Ph~t da d<!-y, nguoi Ph~t Tii' c6 Bon Ån quan trQng, chting ta c6 b6n ph~n phåi lam d~ bao dap nhii'ng an d6: an cha m<e, an thåy b<!-n, an quoc gia xii hQi va an Tam Båo.

l. Ån cha m~: Cha mte c6 nhii'ng an nghia doi voi con cai, nguoi nao lam cha mte r6i mai tha'y ro tham an nå y: a. Ån slnh son: Lam mte phåi chin thang cu'u mang, an

u6ng phåi kieng cii', phåi giii' gin khi di, dung, ngu, nghi din tMn lue thai mang. Khi sinh con bie't bao nhieu la nguy hi6m, c6 khi phåi bi ma't ID<!-ng. Cha phåi lo tiio tån lam ll;lng va't vå, M lo cho m<e tron con vuong.

Phap Åm s6Thanh D<!-o-2000

b. Ån nuol nang: Tu khi mai sanh ra cho de'n lue IOn

khon, cha mte phåi tåo tån, va't vå d6 nuoi na'ng con cai, lo cho con du an, lo cho con m~c du a'm, lo cho con an gia'c ngu. Mong cho con an ngon, ch6ng IOn; mua thu nQ, tl!-O thu kia luon luon mu6n låm cho con cai mlnh duqc vui ve. c. Ån thuoc thang: Khi con dau om, cha mte phåi lo san

s6c, chii'a tri cho con, lo de'n n6i quen an bo ngu, cot lam sao M båo ve$ suc khoe, than m<!-ng cho con cai cua mlnh. d. Ån dc;sy bao: Cha mte phåi di.!-Y båo con cuoi vui, di dti'ng, an u6ng, h9c hanh, I€ phep va xii' the' C1 doi, nhii'ng vic$c d6 c6t t~p cho con mlnh tung buoc di vii'ng vang khi con nho, va khon IOn buoc våo CUQC doi, tlf kie'm s6ng nuoi than, lam dieu hii'u ich cho xa h<)i.

2. Ån Thåy B~n: Odoi nguoi ta thuong dung ngl!-n ngii': "Kh6ng thtiy do' mtiy lam nen", Thåy di.!-Y d6, con bi.!-n be thl chi dån them. Ån nå y g6m c6 : a. Md r9ng klen thltc: Thåy di.!-Y cho chting ta bie't dQc,

bie't vie't, bie't an C1 hien lanh phåi di.!-o lam nguoi, bie't nhii'ng dieu dn phåi bie't, c6t a€ lam cho mlnh trC1 thanh con nguoi t6t, hii'u dl;lng cho xii h<)i. b. Khal sang trf thltc: Chiing nhii'ng Thåy di.!-Y cho ta hi6u bie't rna Thåy va B<!-n con di.!-Y cho ta bie't nMn xet, ly lu~n låm cho tri hi6u bie't cua chting ta di.!-t dUQC S\f thong suot, chinh xac va dung dån. c. Khuyen khfch: Nho c6 Thåy va Bi.!-n luon luon khuye'n

khich, nhO d6 chung ta duqc an ui khi bu6n vui, chting ta ml!-nh di.!-n tie'n buoc, lam duqc nhii'ng dieu hay, le phåi cho bån than va xii h<)i.

3. Ån Quo'c Gia Xa Hi)i: Chung ta s6ng trong m<)t nuoc, giii'a xii h9i loai nguoi, doi s6ng chllng ta duqc yen 6n, a'm no va hl!-nh phtic; quoc gia va xii h<)i dem 1<!-i nhii'ng dieu a'y cho chting ta, chung ta da th9 nhii'ng an nghia nhu sau: a. Tri an: Chinh phu cua quoc gia nao ci.ing lo tri an d6 båo ve$ che' dQ, nhttng ne'u vllqi ich nhan dan, thl phåi lo cho nhan dan yen 6n lam an, nho d6 nhan dan duqc a'm no hl!-nh phtic. b. Gla V4!!n bien clldng, bao toen d9c lc;ip: Nho c6 qu6c

gia giii' gin, båo Ve$ S\f toån Vten liinh th6 viJng troi, åa't, bi6n cå va båo toan St! OQC l~p. Ne'u khong duqc v~y, liinh th6 bi nuoc ngoai xam lin, da't nuoc bi do h9 ha y le$ thu<)c nuoc ngoai. M<)t nuoc ma't d<)c l~ p thl dan chting bi su'u cao, thue' n~ng, låm ll;lng va't vå M cung pht,mg tai sån cho nuoc ngoai. Nuoc ma't d<)c l~p, nhan dan khong COn dUQC (m no va hl!-nh phuc. c. Sl,l eim no hc;snh phuc: M9t nguoi chung ta khong th6

nao lam du nhii'ng nhu ye'u cho chinh bån than mlnh dung, chiing hl!-n m<)t nguoi khong th6 lam nghe nong M co du thuc an, khong th~ lam nghe thq dc$t M c6 au qufin ao, chan men m~c khi a'm 1<!-nh, khong th~ lam ra du thu6c thang d6 rq bc$nh khi dau ye'u, khong th~ c6 du

47

kie'n thuc M bao v~ sv s6ng voi thien nhien, khong th€ tlf mlnh lam ra du ti~n nghi khac d€ mlnh dung. Xa h9i da phan cong cho moi ngu'oi ffiQt ngh~. lam ffiQl cong vi~c M san xua't ra ta't cii nhu ye'u va phttdng ti~n cho con ngttoi dung.

4. Ån Tam Bao: D6i voi Ph~t, Phåp, Tang ngttoi PMt Tll' c6 nhung tn;mg an nhtt sau: a. Ån Ph<:it Båo: Vl sv kh6 dau cua chung sanh, Thai Tll'

Ta't D~t Da da di tlm con dttong giai thmit m9i rang bu9c kh6 dau d6, la Ph~t Tll' chung ta phai nho Mn an dU'c cua Ngai: - Lia bo ngol båu, gla dlnh: Ai da lam dtt<;lc nhtt PMt?

Ngai da bo ngoi bau Thai Tll' cua mlnh, bo cung vang, di~n ng9c, Ila xa cha m~, VQ con d€ di tlm con du'ong giai thoat m9i dau kh6 cho chung sanh. - Såu nam kh6 hc;mh ndl rllng gla: Thai Tll' Ta't D~t Da di

tu khoang mu'oi nåm, trong d6 c6 sau nam cung voi nh6m ong K.i~u Trån Nhtt tu kh6 h~nh, nbin d6i, cbiu ret trong ch6n rlfng gia hiu qu~nh. - Thuyet phåp, glåo h6a chung sanh: Sau bay tha't tham thi~n. Ngai da chung dåc Ph~t qua, r6i dem chan ly ra

giang d~y cho chung sanh tu t~p d€ giai thoat luan h6i sanh tll'. Ne'u Ngai khong giao h6a lam gi chung ta bie't du'<;lc chan ly nhttngay nay . b. Ån Phåp Båo: Nho c6 kinh di€n, ngay nay chUng ta

mai bie't giao ly cua D~o Ph~t, do d6 Phåp Bao c6 nhung an: - Chi dl.long glål thoåt: NhO c6 kinh di€n, chung ta hi€u

dtt<;lc cu<)c doi la gia t~m, chiu nhi~u kh6 dau, phai tu chung d~t Mn Nie't Ban M giai thoat ID9i rang bu<)c kh6 dau. - Chi dQY phl.ldng phåp tu h<;>c: Chång nhii'ng Ph~t da chi cho chung ta thffy SJ! dau kh6 CUa CUQC doi, trong sinh tll' luan h6i, kinh di€n con ghi lai nhung phu'dng phap tu h9C M du'QC giai thoat, thong thu'ong ngu'oi ta ha y n6i c6 "Tam V(ln bOn ngan phdp mon". - TQo an IQc cho ta, hoa blnh cho the glol: Ph~t d~y lanh ac lam thi~n, m9i ngu'oi phai tlf bi, nhan ai s6ng VOi nhau trong xa h<)i, nha't la hang ngay hang gio cho t~n cung hång sat na (mQt cai co tay va duoi thdng tay ra. c6 60 sat na) giu cho tam ta an l~c tltng ca nhan, ta't cii m9i ngttoi nhtt the' thi lo gi the' gioi chång ho a binh. c. Ån Tang Båo: Tang la nhung ngttoi da lia bo gia dinh d€ tu giai thoat cho rninh va lo cU'u giup m9i chung sanh, vi the' c6 nhung an: - Duy tri chånh phåp: Nhii'ng vi Tang giu gin gioi lu~t,

tlf bi,

b6 thi nhung di~u d6 lam cho giao ly cua PMt t6n

t~i (J the' gian, nho d6 chung ta mai bie't D~o PMt, bie't

phttdng phap tu h9c giai thoat. - Thay Phc)t h6a dQ chung sanh: Tang lå nhii'ng vi lam

Su gia cua Nhtt Lai, tue la thay PMt giao h6a cho chung sanh tu h9c.

48

- Truy~n trao glol phåp: ChUng ta mu6n phat tam cåu d~o.

chung ta phai quy y Tam Bao, chinh vi Tang da thay Ph~t truy~n trao Gioi lu~t va d~y cho chung ta phttdng phap tu h9c. Xtta Ngai Hu~ Nång da dtt<;lc Ngii T6 Hoång Nhån truy~n trao Y Bat nhttng chu'a kip lam l~ truy~n trao gioi phap; mttoi lam nåm sau, khi Mn chua Phap Tånh, An Tang mai h9P tu chung lam l~ thi phåt va moi cac b~c danh Tang dl! Gioi dan cho L1,1c T6 th9 giOi! V~y Tang la quan tr9ng Mn dttong a'y, da la T6 r6i rna con phai quy y Tam Biio thay, hu6ng h6 gi chung ta chi la ngttoi thttong.

Ill. Phu'dng ti~n d~n tra bo'n ån: D6i voi b6n an tr9ng tren, ngttoi PMt Tll' phai d6n dap an sau a'y nhu' sau:

l. Cach b:io ån cha

m~:

a. Hleu hQnh: Luon luon phai lam vui lang cha m~ - Tuy

nhien nhung vi~c nao khong t6t thi nen tranh. b. Lam hl6n danh cha m~: Khi con nho c6 gång h9c hanh do d~t cao, d€ c6 kie'n thuc trong ngh~ nghi~p. se c6 nhung d6ng g6p hii'u ich cho Ph~t sv, tai b6i van h6a, ph1,1ng sv xa h9i nhung cong vi~c a'y eling lam hi€n danh cha m~ nhu' ngu'oi c6 c hue tr9ng quy~n ca o.

Chuc tr<.m g quy~n cao c6 khi chi la nhung cai danh hu ao, gia t~m cua CUQC doi, dlfng ham tranh danh va doat l <;li. c. Khuyen h6a cha m~: Ne'u cha m~ con sanh ti~n, chu'a

tha'm nhuån D~o Ph~t, chung ta phai tlm cach cho cha m~ di chua, ni~m PMt, lam thi~n lanh ac. d. Cha m~ da qua dal: Chung ta phai thttong xuyen h6i

hu'ong cong due, du nguy~n cho cha ffi~ SOm du'QC sanh v~ c6i an !~c. lam theo nhii'ng di~u rna Ngai D~i Hie'u M1,1c K.i~n Lien da lam.

2. Cach bao ån Thåy b~n: a. Sleng nang cham chi h<;>c hanh: Chung ta luon luon

h9c hanh chåm chi, sv tie'n b9 trong h9c t~p lam cho Thåy b~n d6u vui lang. b. Cung kinh 16 dQ: D6i voi Thåy b~n chung ta luon luon cung kinh, vi Thåy chång khac nao cha m~ cua chung ta . T1,1c ngu c6 eau: "M6ng mqt ngay cha, m6ng hai ngay mt:, m6ng ba ngay tluiy" (Nghia la ngay Tet, mong m(lt di le (J hQ NQi. mong hai di le d hQ NgoQi, mong ba di le Thay giao), sv kinh tr9ng Thåy ngay xtta c6 eau: "Nhiit tt! vi su, bdn tt! vi su" (H<;>c voi ngLloi m(lt chu cOng la Thay, th(lm chf nua chu cOng la Thay cua mlnh). c. Thl,fc hanh lol Thåy, bQn: Thåy Ci day la ngttoi dang ton kinh, b~n d day la b~n t6t, chi d~y cho ta di~u hay, le

phai do d6 khi lam di~u gi, ta phai lam nhung di~u hay le p hai nhu Thå y b~n da c hi d~ y. d . Khuyen h6a Thåy b<;~n: N6i chung la Ph~t Tll' chung ta

phai khuye'n h6a nhung ngttoi xung quanh, <1€ cho h9 lam lanh lanh ac, nha't la doi s6ng, !Oi n6i, vi~c låm cua ta phai lam the' nao ciim h6a du'QC h9, M h9 lam theo,

Phap Åm so' Thanh f)'! o-2000

tU'c la ta da g6p phån vao vic$c cåi t<).o xa h(li, lam cho n6 trd nen to't dyp.

3. Cach bao ån Qu6c gia Xa hQi: a. Låm tron b6n ph{ln cong ddn: Tntoc nha't phåi giii' lu~t

le$ cua chanh phu, phåi d6ng g6p vao vic$c gifi' gln SJ! toan Vyn lanh thcl, SJ! d(lc l~ p CUa quo'c gia, dån tQC, g6p phån båo ve$ cac quy~n l<;Ji chanh dang cua ngttoi dan. Phat huy ky ngh~, kinh doanh thttång m<).i lam cho dilt nttoc ngay cang httng thtnh. b. Phåt huy van h6a: Ngttoi PMt Tii' eling la cong dan, c6 b6n ph~n phat huy n~n van h6a dan t(lc chung ta, m(>t

dan t(>c c6 tren 4 ngan nåm }ich sii', chung ta dang tl! ha o v~ di sån van h6a ong cha ta d€ l<).i, cån phåi gln giii' va phat huy them. c. Bao v~ truyen thong ddn tc;>c: Nhii'ng truy~n tho'ng dan

t(>c chung ta ching h<).n nhtt tinh thån chong ngo<).i xiim cua H(>i Ngh! Dien H6ng, truy~n tho'ng d(>c l~p du chung ta lå giong Bach Vi~t nhttng khong b! d6ng h6a va l~ thu(>c nttoc Tau, dan t(>c chung ta luon luon bie't thttång yeu, dum b<;>c lån nhau. Nhii'ng bai nhtt ''Nam quoc son ha Nam de cu" cua Ly Thttong Kic$t, "Blnh Ngo Dq.i Ct:io" cua Nguy~n Trai la nhii'ng Bån Tuyen Ngon, neu cao truy~n tho'ng dån t(>c chung ta.

4. Cach bao ån Tam Båo: Trong bo'n an, Tam Båo phåi la an sau, nghia tr<;>ng nha't, chung ta phåi bao an nå y nhtt sau: a. Ån Ph{lt Bao: Låm theo IOi Ph~t d<).y, tttdng nho chtt Ph~t. diing httång hoa, l~ bai, cung dttong d€ xiiy dJ!ng chua thap tho Ph~t. lam cho nhi~u ngttoi tin, theo 8<)-o Ph~t.

b. Ån Phåp Bao: Kinh ghi chep loi Ph~t d<).y, thttong xuyen d<;>c kinh di€n M md mang tri tue$, d6ng g6p ti~n b<j.C d€ in kinh sach, ph6 bie'n giao ly cua 8ll'c Ph~t de'n

m<;>i ngttoi, M cho nhi~u ngttoi bie't de'n, tin theo va lam dung IOi Ph~t dl). y. c. Ån Tang Bao: Tang, Ni la nhii'ng ngttoi thay m~t Ph~t giao h6a chung ta, chung ta c6 bcln ph~n phåi ton kinh

chtt Tang, nhtt måu chuyc$n dl). o "Con Su Tu trqng Pht:ip ", phåi cung dttong chtt Tang v~ bo'n thll' (ta sy cung duong): y ph1,1c, thll'c an, gittong n~m (noi ngu nghT), thuo'c thang. Ngay nay, ngttoi ta cung dttong ti~n b<).c va nhii'ng thll' khac nhttng to't nha't nen cung dttong nhii'ng nhu ye'u, co' tranh nhii'ng gl c6 th€ lam tha h6a Tang, Ni.

IV. Bfln ph~n trong gia dinh: B6n ph~n trong gia dlnh c6 do'i voi cha my da n6i trong phån bo'n an d tren, ngoai ra con do'i voi ngttoi b<).n doi (chong hay vq) va con cai.

1. Do'i vm nglim b~n dm: Lå ngttoi C5 ben qnh ta, chia se cung ta nhii'ng vui bu6n, sang hen, ta phåi chåm lo cho ngttoi b<).n doi cua mlnh tir v~t cha't de'n tinh thån, nha't la phåi cung nhau sach ta'n tu h<;>c, cå ch6ng lån v<;J cung nhau tu h<;>c se ra't d~ dang tinh ta'n.

Phap Åm so'Thånh E>!)o-2000

2. Do'i vm con cai: Cha my lu6n lu6n c6 b6n ph~n chåm lo cho dttang d1,1c con cai, chång nhii'ng lo chung an no, m~c a'm må cha my nao ciing muo'n cho con rnlnh an ngon, m~c dyp, lo cho con h<;>c hanh thanh tai <1€ c6 m(>t ngh~ so'ng d doi hay c6 danh ph~n voi xa h(>i, ta't cå nhii'ng cai d6 la nhii'ng thll' thttong tlnh cua the' gian . Chung ta c6 b6n ph~n thieng lieng hån, phåi dån diit con cai rnlnh bttoc vao con dttong 8<)-o, chång nhii'ng n6 hii'u ich cho hic$n t<).i rna con hii'u ich cho tttång lai. Låm cha ffiy, chung ta nen chåm s6c, khuye'n khich con cai rnlnh nhtt sau: a. Lue chung con nho: Tre con tir 3 de'n 12 tu6i, m6i lån di chua, chung ta nen dån chllng theo, de'n chua t~p cho chung bie't quy, bie't 1<). y, bie't diing httång hoa, to lang cung kinh 8ll'c Ph~t. C6 ngttoi n6i m(>t cach di dom rhg: Ngay nay t6i di chua bdi vl h6i con nho, t6i theo cha my de'n chua an ki€m ha y che xoi. Ne'u c6 Gia E>lnh Ph~t Tii' nen cho chung di sinh ho<).t voi doan th€ nåy. b. Lue då lon: Chirng 13 tu6i trd di cho de'n tu6i doi mttåi, la tu6i dang tlm hi6u, hQC hoi. Chung ta nen khuye'n khich con cai di chua, tlm nhii'ng sach bao Ph~t Giao cho chung d<;>c, d€ chung dtt<;Jc tha'm nhuån giao ly d<).o Ph~t.

C. Ke't lu~n: 8ll'c Ph~t da d<).y Tang, Ni la nhii'ng v~ c6 trach nhic$m duy trl chanh phap; con ett si la nhii'ng ngttoi c6 trach nhic$m h9 trl chånh phap, cho nen m6i Ph~t Tii' chung ta phåi lam tron trach nhic$m cua rnlnh, muo'n v~y chung ta phåi hi6u the' nao la ngttoi Ph~t Tii' chiin chanh va ta låm tron b6n ph~n cua ngttoi Ph~t Tii' chiin chanh cua chung ta do'i voi 8<)-o phap. 8ung quen chung ta c6 b6n ph~n :

Phai xåy dtfng gia dlnh mlnh, va g6p phån vao vi~c ciii t~o xa hc}i trd nen Chån, Thi~n, My theo tinh thån PMtGiao. O Phuc Trung - Louisville Sach tham khåo: Minh Chåu, Thien Ån, Chdn Tri, E>uc Tårn: Ph~t Phap, THPGVN, SaiGon 1951.

... MQc dich cua cac ton giao khong phai kie'n t~o Chua cao Ph~t lO'n, Thanh du'On.g nguy nga, tang them s6lu'C1ng tin dq rna ton giao chi de'n vO'i loai ngu'm di hu'O'ng dån hQ de'n vO'i anh sang va h~nh phuc. M6i ton giao tren the' gim, du c6 nhi~u quan diim khac nhau V~ trie't thuye't CUa hQ, nhu'ng tru'O'c va tren he't vin la nhll'ng lm d~y lam giam bO't long ich ky va lam lO'n m~nh tmh thu'dng yeu nhau. Khong may, c6 qua nhi~u ngu'm da nhån danh ton giao r6i gåy ra nhtlng cuQc chie'n tranh hdn la giai quye't chung ... (Due D~t Lai L~t Ma)

49

xet l~i m()t s6 chåm ngon t~c ngU qua lang kinh ctia Tårn Cu Sl Tam Di~u thuoc phåi T6 Su Thi~n t~;~i TU' Ån Thi~n Dui'1ng, Santa Ana, la tåc giå nhi~u sach nghien cU'u v~ Ph~t Giåo vå an cha y, hi~n dang thtfc hi~n Thu Vi~n PMt Giåo Hoa Sen)

Ne'u toan th€ nhan lo~i k€ tit doi thu'Qng c6 cho de'n ngåy nay deu c6 ci!ng m9t th6i quen s6ng "ai sao t6i v(ly" ho~c "xua sao nay v(ly" thl gio nay chung ta vån con phåi vac rlu bång da d€ di san thu dem ve an s6ng nu6t tu'di, chll' khong th€ CO du'QC nen van minh dit$n toan nhungay nay. Nen van minh må chung ta dang thita hu'dng nay khong phåi b6ng nhien tit tren troi rdi xu6ng, ho~c la tit nhfi'ng b9 6c u li, nghi g~t "ai sao t6i v(ly" må xay dt,tng nen. D6 lå nhO cong lao ciia nhfi'ng kh6i 6c quå cåm, dåy sang kie'n, dam thi nghit$m nhfi'ng sang kie'n cua mlnh, dam tranh dåu d€ nhfi'ng sang kie'n thanh hit$n thl,l'c du cho doi khi phåi hy sinh tinh m~ng. Sl,l' tie'n h6a cå ve v~t cha't lån tinh thån c6 du'QC lå nho d nhung con nguoi bie't suy nghi d9c l~ p, can dåm nMn lanh trach nhit$m, dam c6 y kie'n khac du'dng thoi, "ai sao toi kh6ng v(ly" moi vung len l~t d6 du'QC ngo~i xam, khong cbiu cam tam lam no It$ . Cho nen, lå phån tii' cua d~o Giac Ng9, chung ta nen xet l~i m9t s6 th6i quen xa'u, nhu' th6i quen y l~i vao ngu'oi khac "ai sao t6i v(ly" . Nhfi'ng "ai sao t6i v(ly " nao må h<;1p ly , c6 l<;1i cho mQi nguoi thl theo. Cai nao c6 h~i thl nen bo va n6i nguoi khac bo. KMng nen mang n6i SQ truyen kie'p voi tien nhan må cll' dm dåu tuan theo nhfi'ng th6i quen l~c h~u nhu' SQ "ra ngiJ gijp gai thi xui xeo", "c6 con meo [q.e vao nha thi se ngheo" , "vq ch6ng khiic rudi thi sesam bo nhau", v.v ... va v.v .... Trong tinh thån d6, chung ta nen xet l~i m9t s6 cham ngon tl,IC ngu qua lang kinh cua d~o Ph~t, thi d1,1 nhu' eau "doi cha an mijn doi con khcit nu{Jc". Quan nit$m ve cai gQi la "Mi cha an mifn doi con khcit nu{Jc" cho rång c6 m9t cai gi vo hlnh lu'u truyen cai nhan xa'u do doi cha ~o ra va chuy€n giao cai quå xa'u do nhan xa'u mang l~i cho con cai trong dong h9 huye't th6ng t6 tien.

50

d~o Ph~t

Di~u

C6 ngu'oi cho rång, d6 lå do ånh hu'dng huye't th6ng, må khoa hQc ngay nay da kham pha ra cac "gene" di truyen va ciing c6 nguoi cho rång quan nic$m nay båt ngu6n tit thuye't nhan quå luan h6i cua d~o Ph~t. dieu nay moi nghe ra thl tu'dng nhu' dung vi eling gieo nhan va eling hai quå, nhllng hoan toan khong dung. Thoi Dll'c Ph~t con t~i the', c6 nguoi hoi Ngai: "Bq.ch Dlic The' Tan, vi ly do nao rna trang doi nguOi c6 nguoi che't yiu va c6 nguoi sorzg liiu; c6 nguoi bfnh hoq.n va c6 nguoi khoe mq.nh; c6 nguoi xd'u va c6 nguoi d{!p; c6 nguoi lam gi ciing kh6ng c6 ai lam thea, n6i gi ciing kh6ng ai nghe thea; c6 nguoi nghea khå va nguoi gidu sang, c6 nguoi sanh trang gia dinh bdn ti~n va c6 nguoi sanh trang gia dinh caa sang, c6 nguoi ngu ddt va c6 nguoi tri tuf th6ng minh?" DU'c Ph~t trå IOi nhu' sau: ''Tiit cd chUng sinh diu mang thea ccii Nghifp (Karma) cua chinh minh nhu mqt di sån, nhu v(lt di truyin, nhu nguoi chi thtln, nhu chJ nucJng lifa. Chinh vi ccii Nghi~p rieng cua mJi nguoi mJi khcic nen moi c6 cånh dj d6ng giua chung sanh ". (Majjhima Nikaya, Cullakammavibhanga Sutta no.35. Warren, Buddhism in Translation, p . 214)

Nghit$p (komma, hay tieng Sanscrit la karma) lå qui lu~t nhan quå tren binh dit$n d~o dll'c. N6i m9t cach chinh xac hdn, Nghit$p la tac y hay y mu6n. VI c6 y mu6n nen moi phat sinh hanh d9ng qua than, khåu, va y. Tac y c6 th€ la thit$n hay khong thit$n, tll'c lanh hay du, eling c6 th€ khong lanh khong du. VI the' hanh d9ng la gieo nhan, må nhan lånh se ra quå lanh va nhan ac se ra quå ac. Tie'n trlnh hånh dc;lng va phån hanh dc;lng, tll'c tie'n trlnh gieo nhan va g~t quå n6i tie'p vo cung t~n. Nhan t~o quå, quå trd thånh nhan moi. Tie'n trlnh cua nhan va quå nay lå qui lu~t thien nhien, luon luon bie'n dich, khong c6 ai t~o ra n6 va hiiy dit$t n6. M9t nang ll,l'c ngo~i t~i hay m9t da'ng thån linh nao d6 c6 quyen ban phuoc cho nhung ai an hien C1 lanh hay tritng ph~;~t nhung ai lam di€u ac, hay c6 quyen chuy€n giao phuoc bau hoij.c hlnh ph~t tit nguoi nay qua nguoi khac, hoan toan khong c6 ch6 dll'ng trong Ph~t giao. Nguoi cha, du c6 thudng con cach ma'y eling khong th€ nao thay the' cho con d til khi dll'a con ph~;~m trQng t9i gie't ngu'oi.

Phap Åm sll Thii.nh E><)o-2000

Trong ltch sti' PMt Giao c6 rilt nhi~u di~n tich n6i len cai nhan quå do mlnh lam rnlnh chtu, khong ai c6 th~ ganh thay cho rnlnh du'Qc, nhu' stt tich ba M1,1c Lien Thanh f)~. than måu Ngai M1,1c Ki~n Lien. Ba Thanh f)~ khi con s6ng da lam nhi~u di~u d<)c a c, tham lam va ich ky ' khong bao gio lam phuoc, b6 thi hay giup do nguoi ngheo kh6, nen khi mc$nh chung ba phåi d<;>a vao dta ng1,1c A-Ty, lam than ng(!. quy, d6i khat cttc kh6. Ngai M1,1c Ki~n Lien, m<)t vt d<!.i de$ tå thån thong b~c nhilt cua Ph~t. sau khi chung du'Qc d(!.o quå, li~n diing hue$ nhan quan sat sau neo luan h6i, thily cha dang d c6i troi hudng phuoc bau an vui, con m<e la ba Thanh f)~ dang s6ng trong cånh gioi dta ng1,1c than hlnh ti~u t1,1y, d6i khåt kh6 sd. Qua thu'ong x6t m<e, Ngai diing thån thong dem bat com dang m<e . Ba Thanh D~. vl d6i lau ngay nen khi thily bat com, thl long tham n6i len s<;1 cac quy d6i khac danh an nen ba lily ta y trai che båt com, ta y m?t b6c an, com li~n bie'n thånh than h6ng. Ngai x6t xa roi le$, bie't m~ mlnh nghic$p chu'ong qua n?ng, suc mlnh khong cll'u n6i, ben di du cll'u voi Ph~t. Vang theo loi Ph~t d~y. Ngåi nho suc tam cua chu' vt A La Han, la nhii'ng b~c tu hånh d(!.t d(!.o, da thanh l<;>c tilt cå m<;>i tu' tu'dng 6 nhiem tham san si, thao go xong m<;>i Sl,l' Vu'Ong måc CUa tam y thuc, chilm dUt du'QC dong Juan h6i nghic$p bao, tam thanh 4nh menh mong nhu' hu' khong, nen mai chuy~n h6a du'QC tam bun XID CUa ba Thanh f)~. Chi dn m<)t nic$m tam chuy~n h6a, ng1,1c tii tam t(!.o cua ba da tl,l' tan ra. Cho nen L1,1c T6 n6i : "Tt! teinh khtJi mqt niem eie, liin diet vq_n kie'p thien nhO.n, tl/ teinh khtJi mqt niem thien. liin dlit hdng sa eie nghiep" (Phåp Bao Dan Kinh).

Bao nhieu d6 chung to ding ngu'oi con dåc d(!.o, thån thong b~c nhilt lå do tu chung cua chinh ca nhan mlnh khong do noi cha m<e va ba m<e ci:Jng v~y. phåi ganh chtu cai quå do vic$c lam cua chinh mlnh, ngay cå con ba Mn cll'u ba cung khong du'Qc. Th~t la r6 rang quan nic$m phuc ilm truy~n doi hay cai g<;>i lå "di!i cha iin m(in di!i con kheit mtrJc" khong c6 m?t trong d(!.o PMt. Theo lu~t nhan quå, thl quå vui hay quå kh6 cua nguoi dang th1,1 hu'dng d~u do nhii'ng nhan t6t hay xilu do chinh nguoi ily, chu khong phåi do nguoi khac da gieo tr6ng, trong kie'p hic$n t(!.i hay trong nhii'ng kie'p qua khu. Voi cai nh~n thuc va tårn nhln gioi h(!.n cua chung ta nen chung ta chi thily tru'oc m?t cai quå dang tr6 må khong thily du'Qc tilt cå ca c nguyen nhan vi te' da sanh quå ily, vl cac nhan ily khong phåi chi la nhii'ng nhan da gieo tr6ng trong kie'p nay rna c6 th~ la da du'Qc gieo tråi tu nhi~u kie'p trong qua khu. Nha Ph~t g<;>i la nhan quå ba doi, (c6 nghia la bao gom nhieu kiep trong quå khu. kiep hi~n tQi va nhieu kiep trong tuong lai).

Sd di chung ta phåi dem anh sang cua d(!.o Giac NgQ r<;>i VaO nhii'ng eau cham ngon ll,IC ngii' nhu' eau "di'Ji cha iin

Phap Åm so'Thanh E>11-o-2000

mc;in di!i con khcit nurJc" vl eau nay sai lu~t nhan quå . "Ngui'!i nay iin mc;in ma ngui'!i kheic lq_i khcit nurJc"! Chuyc$n doi nay r6 rang, ai c6 gång h<;>c hånh thl du'Qc ghi ten noi bång cilp, khong c6 vic$c chuy~n nhu'Qng. Quan nic$m "di'!i cha iin m(in di'!i con kheit nu&" cung c6 th~ la m<)t IOi ham d<;>a phat ngu6n tu the' ll,l'c dm quy~n trong xa h<)i cu t(!.i Vic$t Nam. Che' dl) phong kie'n thoi xu'a, vl quy~n lQi, thu'ong c6 th6i quen tan ac keo cå gia dlnh ph(!.m nhan vao m<)t stt trll'ng ph(!.t, thi d1,1 nhu an "c hu di tam tqc "' gie't cå ba h<;> ke c6 t<)i voi tri~ u dlnh, voi m1,1c dich khung b6 tinh thån dan chung, d~ h<:> vl nghi Mn than nhan, thu'ong x6t khong mu6n than nhan måc h<;>a, må khong giam ch6ng d6i l(!.i tri~u dlnh. thl vl nghi Mn con må khong giam lam di~u gl mang h<;>a cho con. D9a diim må c6 ke't quå thl cung c6 th~ bo qua du'Qc. Nhu'ng khong c6 nghia lå IOi d9a d6 dung voi chanh phap. Cung nhu' gie't ba h<:> cua ph(!.m nhan M nguoi khåc khOng dam ph(!.m phap thl chi la m<)t sl,l' trå thii tan nhiin va vo ly rna thoi - Cai lQi cua sl,l' d<;>a diim nay qua nho so voi cai h(!.i:

å day

l. Quan nic$m "di'!i cha iin m(in di'!i con khcit nu&" chi gay cho con cai, cai tinh thån y l(!.i vao phuc ilm t6 tien . 2. Doi s6ng den t6i thl oan trach, d6 thua cho cha m<e må khong ttt nh~n ri\ng vl cai nhan xilu rnlnh da ga y ra trong qua khu.

3. Con cai kha giå thl cha m<e gianh cong, khoe khoang rång phuc due do rnlnh t(!.o. Ne'u trong dam l(!.i c6 nhii'ng dua ngheo kh6 thl chung 1<!-i oan Mn cha m<e bilt cong, chia phuc cho con nay khong cho con khac. Cha m<e nh~n cong nhu' v~y da gian tie'p khong khuye'n khich chinh con cai lam di~u thic$n M t(!.o nhan t6t cho nghic$p quå cua bån than h<:>. 4. Khong giåi thich du'Qc nhii'ng tru'ong h<jp m<)t gia dlnh c6 nhi~u anh cht em, trong d6 c6 ngu'oi giåu sang, ke ngheo kh6 nghic$n ng~p. Nhu v~y thl phuoc due cua t6

tien cha m<e da du'QC chia cho COn cai theo cong thuc nå o? 5. Khong giåi thich du'Qc tru'ong hQp cha m<e hi~n due nhu' vua Ba Tu' N?c va M(!.t LQi phu nhån rna l(!.i sinh ra ngu'oi con d<)c ac la vua Lu'U Ly, dang tay gie't cå dong h<;> Thich. Lå Ph~t tå cua d(!.O Giac NgQ, chung ta khong tin V~ cai g<:>i lå "phuc truyin thlla" hay "di!i cha iin m(in di'!i con khcit nu&". Ba Thanh f)~ an m?n nhu'ng con cua ba dau c6 khat nuoc. Chung ta phåi tin va hi~u dtnh lu~t nhan quå , phåi tin tu'dng ndi chinh rnlnh, chinh rnlnh t(!.O nhan cung chinh rnlnh g?t quå, phåi tin vao khå nang va stt c6 gång cua chinh rnlnh trong vic$c h6a giåi nhii'ng nhan xilu bång nhii'ng nhan t6t M cåi thic$n doi rnlnh va khong ngung låm vic$c t6t d~ t(!.o an l(!.c cho chung s~nh, låm t6t cho c<)ng d6ng. O

am

Tårn

Di~u

51

ånh htidng

Ph~t

Giao

tren tti ttidng Vi~t Nam Tie'n si Ph~m TrQng Chanh

Tie'n ST Ph~m Trqng Chanh but hi~u Nha't Uyen, sinh quan Phan Thie't, du hqc Å u Cha u ni!m 1970. Tot nghi~p nganh Kinh Te' Giao Ol)c !nfCJng Eco1e des Hautes E!Udes en Sciences Socia1es (1976). Tie'n si khoa Hqc Giao Dl)c Vi~n E)~i Hqc Paris V. Sorbonne (1980). Thuo nien !hie'u la clfU hqc sinh Phan B(}i Cha u va la clfU Huynh !nfong GDPT t~i Phan Thie't Tac giå c6 nhi~u cong trinh nghien ctl'u v~ Giao Ol)c Vi~t Nam th(Ji Phap thu(}c EHESS (1976). Giao Ol)c Mi~n Nam Vi~t Nam 1954-1975 (Universite Paris V Sorbonne 1080). Va nhi~u bai nghien cl1u khac tren cac t~p chi t~i hai ngo~i nhtt: Message d'Extreme Orient, Song, The' Ky 21, Vien Giac, PMp Åm, Vi!n Tuy€n, Bong Sen, Giao Di€m ... Hi~n dang chu trttdng Vi~n Ttt Tttong Vi~t PMt va Bong Sen cilng vdi Tie'n si Le Hie'u Lien va Lu~t stt Nguy~n Hil'u Li em. Tac giå da xua't bån nhi!ng !hi ~p: Nlfng nti'a khuya (1966), Chiem bao trlfng (1969) , B6ng !h(Ji gian (1972), Th(Ji gian ta mai mai cbn xanh (1972) , Canh chim tir viing lti'a do (1974), Cong cha nhtt nui TrttCJng Sdn (1975), Tinh khuc mua xuan (1996). G~n day nha't tac giå da hoan ta't cong trlnh nghien cl1u tlnh su Hd Xuan Httdng, d~t ten "H6 Xutin HuC!ng Nizng Lii Ai?", da y la m(}t cong trlnh nghien cl1u vi!n hqc ra't gia trj . Dtt<Jc slf ddng y cua tac giå, Phap Åm se trich di!ng va gidi !hi~u cung b~n d(}c vao soXuan Tan Ty. Phap Åm

Trong Llnh Nam Chinh Quai cua Trån The' Phap vie't va o doi nha Trån c6 k~ sl! tich Banh Chttng Vua Hiing Vttång muo'n nhttong ngoi cho con, ben t6 chll'c m9t cu9c thi lam c6 . Bao nhieu hoang til' len rltng xuo'ng bi~n tlm m6n ngon v~t 1~. sån hao, håi vj , nem cong chå phl,mg, vi ca m~p. d~u bj vua cha cha'm rot cå, chi c6 Tie't Lieu thång cu()c vi anh sang che' ra m()t m6n an dan t()c, bång nhfi'ng v~t li~u san c6: la chuo'i, ne'p, d~u xanh, thjt ba rQi, hanh, tieu, muo'i. Anh da pho'i hqp nhfi'ng ye'u to' san c6 cua dan t()c thånh m6n an ngon, l~ mi~ng va anh giåi thich troi tron dit vuong giua c6 dan t9c Vi~t voi v~n v~t chim muong sinh soi nå y nd.

a

Vua Hiing Vttång tham an chang? Ne'u Vua tham an han da ch9n cac m6n an ngon l~ mi~ng, dem tu noi xa l~ v~ . Khong! Nha Vua thii' tai tri nttoc cac con qua cach lam be'p, ngttoi tri nttoc gio'ng nhtt anh då u be'p. Lanh d~o dit nttoc khong phåi la fim kie'm nhfi'ng m6n an ttt tttdng ha y l~ tu xa dem v~ va de len dåu len c6 dan t()c, hy sinh dan t()c cho h~ ttt tttdng d6 . Tie't Lieu hån la vj vua anh minh, vi anh bie't dan t()c ta c6 gi, pho'i hqp nhfi'ng ye'u to' san c6, diing dung can lttqng, bie'n thånh m6n an dan tQC truy~n de'n muon doi . Bao nam r6i, bao tri thll'c Vi~t Nam muo'n tlf do, dan chu nhan quy~n cho Vi~t Nam, nhttng nhan dan con nhin voi c~p måt xa 1~ . khong t~o dttqc m()t cu9c v~n d()ng 4ch sti'. Tit cå d~u tha't b~i. cac m6n an khong phåi khong ngon, nhttng vi khong hqp voi ty vj ngttoi Vi~t. dan t9c Vi~t Nam da non mii'a. Tu ma't nttoc de'n nhfi'ng cu()c chie'n dåm mau n6i da xao thjt, hao t6n xttång mau hang ch1,1c tri~u ngttoi, dit nttoc tan pha, dan t()c Vi~t Nam råi xuo'ng hang nhfi'ng nttoc ngheo d6i nha't dja du. Bao the'

52

h~ tri thll'c Vi~t Nam tha't bi,~i, nhtt cac hoång til' len rltng xuo'ng bi~n fim nem cong, chå ph1,1ng, vi ca m~p vi khong bao gio tlf hoi: dan tQc Vl't Nom c6 gl? va pho'i hqp cac ye'u to' dung can lttqng, d~ tl,lo nen m()t dit nttoc doan ke't, giau m~nh, thinh vttqng, a'm no, h~nh phUc.

Dan t9c Vi~t Nam c6 gl trttoc ngttong cii'a the' ky 21 ? Chung ta hay tttdng tttqng chie'c banh chttng Vi~t Nam horn nay. Chung ta c6 m()t dit nttoc giau d~p. cay trai bo'n mua, dåy tai nguyen thien nhien, la la chuo'i. Ta c6 m9t dan t(>c cån cii, thong minh, cham chi lå ne'p. Ta c6 h~ ttt tttdng Ph~t giao tu hai ngan nam tha'm nhuån di,~o ly, la nhan d~u xanh. Ta c6 tri thll'c trong nttoc, va hang nii'a tri~u tri thll'c tai nang dao tl,lo t~i cac nttoc Hin tie'n nha't, dttqc hai tri~u ngttoi Vi~t nuoi dttong, må khong c6 m()t nttoc ngheo nåo c6 ti~n b~c gdi con em du h9c nhi~u de'n the', la nhan thjt. Chtta bao gio nttoc ta c6 nhan tåi nhi~u nhtt the', ne'u tinh ra ti~n dao t~o m9t ky stt, m()t bac si, m()t chuyen gia ma't m9t tri~u do la, nuoi tu tho a'u de'n 25, 30 tu6i thl quå lå nhfi'ng con s6 ch6ng m~t. Ta c6 c(>ng d6ng Ki-To gi a o la muo'i, ngttoi Ki To giao thttong vi minh lå muo'i dem vi m~n cho doi. Ta c6 d6ng bao cac dan t()c thi~u s6 la hanh, ta c6 nhung ngttoi yeu ttt tttdng Xa H()i la tieu. Ne'u chung ta chi diing ne'p voi tieu, hay ne'p voi muo'i thi va't banh khong an dttqc, ne'u chi ne'p voi d~u xanh thi li,~t leo. Ne'u chung ta chi c6 thit ba r9i thi con chau ngay sau nhtt chung ta tie'c re c6 nhfi'ng anh Ly Tie'n, Ly Cåm, Khttong Cong Ph~ h9c gioi lam quan t~n ben Tå u, ta c6 kie'n trUe stt Nguy€n An chi huy xay cung di~n Båe Kinh, ta c6 H6 Nguyen Trltng che' sung thån cong, thån co cho Tå u.

Pha p Åm so Tha nh E) ~o-2000

thanh doan truy~n giao. D<1-o Ph~t da thåm nhuån em diu vao tu' tl.l'dng Vi~t Nam, dån t<)c Vi~t Nam rut tia tt't Ph~t giao nhii'ng tinh hoa et€ gianh d<)c l~p. d€ dt!ng nuac, et€ thuån h6a p hong t~;~c, dl!-O ly, d€ md mang då't nu'ac, et€ dem l<1-i thanh binh an l<1-c cho toan dan, nhii'ng gi cao sieu bo l<1-i sau canh cii'a nha chua cho su, ai thåc måc thl Trong bai nay chung ta thii' tlm hi€u cai nhan d~u xanh, len chua tlm su' hQc d<1-o . Nguoi Vi~t Nam xem Ph~t ånh hu'dng PMt giao tren tu' tu'dng Vi~t Nam, vl dau Giao nhu chiec be et€ sang song, rna khong d<)i chiec be nhii'ng thoi d<1-i h~ tu tu'dng Ph~t giao la chii d<1-o, då't å y len då u. Trong suot lich sii' Vi~t Nam khong thåy m<)t nu'ac Vi~t Nam da thanh cong fl!c ro trong vi~c danh vi Vua Ph~t tii' nao, xttng danh md mang nu'oc Ph~t. lam thång ngo<1-i xam, va xåy dlfng då't nu'ac giau m<1-nh chien si båo v~ n~n van minh Ph~t cuong thinh. giao, lam nghla v~;~ quoc te Ph~t Theo Thiin Uyin Tqp giao, hay xttng danh la chien si ciia Anh, khi Ph~t giao chua PMt, D<1-o Binh Ph~t Ba Quan Åm, kie'p nhån sinh Mn Trung Quoc vao the v.v ... Cac nha su lam co vån cho ky thu hai, thl kinh do Luy Vua xong 1'1-i thong dong trd v~ chiia Nghe nhu c6 tieng thd dai Låu, nay thu<)c tinh Ha an chay d<1-m b<i-C, khong danh l~i . Å, con gi6 l<1-nh t<1-t ngoai khe song Båe, chua chi~n san sat, khong quy~n l~i rang bu<)c. Cac vi Hoi ra troi da vao dong da c6 500 vi su va da dich Vua khi nhu'ong ngoi cho con, lui v~ Ma sao ta vån b~nh bong noi day? 15 b<) kinh Ph~t. Di~u d6 nui Yen Tii', khi thong dong h6a d<i-o Biet rång trai då't v~n xoay lam cac vi nghien CUu di khåp bon phuong giång dl/-o ly vai Bao gio trai då't mai quay V~ nguon? Ph~t giao nghl rång c6 th€ vai d~ tii', khong s~ bi am sat, ding Quai sao dien dåo tam hon? c6 m<)t trong tang doan khong s~ bi le nghi rang bu<)c. Khi Ch~t thu'ong, ch~t gi~n. ch~t buon, ch~t vui Tang Ni ciia vua A-D~;~c Vua Trån Nhan Tong måt, cå nu'oc C6 khi r<)n ra vang cu'oi! gdi di vao the ky thu ba thu'ong kh6c, dån chung tran vao Lll-i khi nuc nd kh6c viii ai hay! tru'oc Tåy lich da Mn cung di~n vuon Ngl;l' Uy€n, khong Ch~ p chon nhu' tinh rna sa y ! Giao-Chåu. Nguyen nhån c6 cå 16i dua linh vi Vua di, vi quan Tim trang dåu nui, theo miiy cuoi troi Giao Chåu thinh vu'~ng hQ Tqnh phåi che ra khuc Long Nhij.t tung chiec la vang roi thoi båy gio c6 th€ giåi ngam vt'ta g6 nhip vt'ta hat mai dua Cåt trong ti~m thuc mai voi chua dåy! thich vl ly do Trung Quoc du'~c xuong thuy~n . Vi Vua nhån Thl thoi, thån dåu hao gå y dang chien tranh tri~n dan ton la Ph~t Vuong, Di~u Nglf Kiep nhan sinh vån xua nay le thuong . mien duai thoi Tam Quoc Giac Hoang åy da ba lån danh b<1-i phån tranh. quan Mong L~ Phttdhg D6ng C6 di~u chua ai chu y den Neu låy kho tang truy~n c6 tich ngh~ lam giåy Giao Cha u råt phat tri€n, giåy la m<)t sån Vi~t Nam ra xem, thl nh~n thåy m<)t hi~n tu'~ng thu vi, phåm cac thuong thuy~n An D<) cten mua . Cach day hai hlnh ånh Bt;~t, Due PMt da la m<)t nhan v~t quen thu<)c, ngan nåm sån xuåt giåy d€ lam gl? Ly do gl cac nha su' hi~n ra cU'u d<) chung sanh, an ui co Tårn, cho chie'c ca Tåy True cten Giao Chau? Toi nghl rång hQ den mua sa treo tren ca y neu xua du6i rna quy. Khong thåy b6ng giåy et€ chep kinh PMt. T<1-i cac nu'ac phuong Nam, kinh Due Kh6ng Tii', Liio Tii' hay 6ng Troi trong m<)t chuy~n di€n du~c chep tren cac phien la boi, la buon, dt thanh nao, cå Due Chua Troi v~ sau ciing khong thåy . Troi, bån IOn dai, ngam sua cho m~m. xo day hai dåu, c6 hai ngu'oi Vi~t Nam quan ni~m nhu' m<)t b<) rna y di~u hoa vii thanh tre lam bla g9i la kinh. La buon vai ch~;~c niim thl trt;~ , c6 khi g9i ke t<1-o h6a, con tl!-O, h6a cong, Ong Tao IDI,IC nat, giåy c6 th€ giii' låu hån. Ngu'oi Giao Chau ban v~ chåu troi vai sl! dua bon. Nam Tåo, Båe Dåu, Ly giåy cho cac su' Tå y True va d6n nh~n h~ tu' tu'dng Ph~t B<1-ch, Kim Tinh, m<)t h~ thong quan l<1-i trån gian du~c giao. Cac phong tt_lc tho thån mua, thån såm, thån chdp phån ånh len coi troi, nhttng troi khong th€ bo ngoi rna da trd thanh cac ngoi chiia Phap Van, Phåp Vii, Phap hi~n XUOng thanh ngu'oi, CUu ngu'oi, vl ne'u khong, VU trt;J Loi, Phåp Di~n. Nguoi Giao Chau cten chiia du mua, h6n lo<1-n då o dien cå, va vii trt;~ menh mong nhu eat song cho mua thu~n gi6 hoa c6 nuoc lam ru<)ng. Thai thu Si Hång, c6 råt nhi~u c6i troi, khong ai c6 th€ sang t(/.o he't Nhiep di du mua, hai hang su nguoi Ho di hai ben thåp tåt cå . huong, cac nha su M~t Tong c6 phep l<1- tich t\.1 rna y lam Nguoi ta thuong cho rång tu' tu'dng Ph~t giao tieu clfc mu'a. Khong CO dåu vet IDQt S\f d1,1ng Chl!-ID, phån khang ye'm the', d<1-o ciia ca nhan, tu' tl.l'dng såc khong xa lanh nao giii'a cac t~p tt_lC ngan xu'a voi St! du nMp PMt giao. trån the, va Nho giao la d<1-o thl;l'c tien nMp the'. Nho Cac nha su Tåy True cten, nguoi Giao Chåu cåm ph~;~c thång Ph~t ånh hu'dng xu hu'ang tie'n b<) ciia llch sii' vao due d<) xin theo tu, tu thanh d<1-t l<1-i di noi khåc cåt chua, cuoi doi Trån. Nhttng l<1- thay nhii'ng thoi d<1-i tu' tu'dng giång Phap, d<) Tang, cu the Ph~t giao phat tri€n khong Ph~t giao hu'ng thinh thl dan t<)c ta l<1-i thanh cong trong theo m<)t m~ nh l~nh chl huy t~p trung nao, khong l~p Neu phoi h~p thanh cong chiec banh chttng ciia Vi~t Nam the ky 21, dåt m.tac Vi~t Nam se nhanh ch6ng giau m<1-nh, phåt tri~n. D6 la bai toan ciia the M lanh d<1-o dåt mtac tu'ong lai, biet cdi bo nhii'ng gong ciim tu tudng loi thoi, nhln thång vao tu'dng lai di tdi.

os.

Phap Åm s6 Thånh E>~ o- 2000

53

cong cu<)c dlfng mtoc va giu mtoc, xiiy dlfng n~n van minh huy hoang, van hie'n: Ly Nam E>e', Ly PMt Tu da gianh d<)c l~p dåu tien, l~p ra m.toc V~n Xuiin, xiiy chua Khai Qu6c. Vi~t Nam da danh b~i nhfi'ng cu(_)c xiim lang lien tie'p ciia Trung Hoa thoi nha Ngo nåm 938, nha Ti~n Le nam 981, nha Ly nåm 1075 va 1077. Ly Thu'ong Ki~t con dem quiin danh sang nha T6ng M pha bo mu'u d6 xiim lang. Cach t6 chuc quiin d<)i Vi~t Nam, nha T6ng phåi h<;>c t~p. Thoi Tdn ba litn danh pha tan quiin Mong c6, de' qu6c nha Nguyen Mong chie'n th~ng til A sang Åu. Va cu6i thOi Trån con di~t du'<;1c Che' B6ng Nga trong trao lu'u H6i giao thanh chie'n, chie'm cå An E><), Nam Du'dng, Ma Lai, Chiem Thanh, Phi Lu~t Tiin.

So voi Ph~t giao, til thoi Ly Trån ta thay nd r<.> nhfi'ng Thi6n su', nhfi'ng phai Thi~n Thåo E>u'ong, True Låm, nhfi'ng tru'oc tac phong phu va ngay nay ta c6 nhfi'ng thi6n su' titm co qu6c te' nhu' thi6n su' Nhat H~nh, Thien Ån, Minh Chiiu, Man Giac. Cai gl dS giåi thich tieu cl;l'c va tich cl;l'c theo cac h~ tu' tu'dng tl;l' nMn la tich cl;l'c, nh~p the'? Chång le nhung thoi d~i nu'oc ta danh thång cac cu<)c xiim lang, thanh cong trong md mang xiiy dl;l'ng, d~o Ph~t khong tich cl;l'c, nMp the'? Cai gl M giåi thich sl;l' that b~i ciia dat nu'oc trong thoi d~i Nho giao la h~ tu' tu'dng chii d~o? Cai gl dS giåi thich khi thay d6i chfi' vie't sang chu qu6c ngu, Nho giao da tan l1;1i, trong khi Ph~t giao l~i chan hu'ng Va phl;IC h6i du'qc?

Thoi Chua Nguy6n (1558-1775), til m(_)t tinh Thu~n H6a ngheo nan, trong hån hai tram nåm, cac Chua Nguy~n da md mang til Hue' de'n Ha Tien, gap doi lån dat nu'oc. Cac Chua Nguy6n d6u la nhfi'ng ngu'oi th<;> gioi, trong tinh thån Ph~t giao, da bie'n nhung ngu'oi lu'u dan til day, giang h6 tu chie'n, ca c dån t<)c Cham, Mien, Minh Hu'dng trd thanh ngu'oi Vi~t hi6n lanh, cham chi lam an, phong tl,Jc thuitn h6a, c6 nhiin nghia, d~o ly, m<)t mi6n Nam tru phu giau c6. Cac su gia d6u chep vi~c Tqnh Nguy~n phiin tranh, n6i da xao thit må quen cong lao cac Chua Nguy~n til månh dat Nguy6n Hoang dung thiin ditu tien, de'n thanh quå Nam tie'n, trong khi phia B~c, Vua Le khong quy6n hanh, Chua Tqnh chi bie't anh em gianh ngoi lån nhau, khong md mang du'qc m<.>t tac dat nao.

Ngu'oi ta thu'ong n6i Vi~t Nam Tam giao d6ng nguyen PMt-Nho-Liio. Thoi Ly-Trån, E>~o si, Nho si du'<;1c d6i xu blnh dång ngang hang voi Tang si. Nhu'ng nhln ky trong xa h(_)i Vi~t Nam, chua hi~n dic$n (J m6i lang xa, m6i khu ph6. Cå nu'oc hi~n nay c6 tren 15.000 ngoi chua va khoång 35.000 Tang Ni, trong khi E>~o Quan chi con nghe nh~c de'n Quan Tien Tich (J Bich Ciiu, va m<.>t vai ndi con mie'u tho Ba Chua Li~u H~nh. H~ th6ng ly thuye't Lao giao hic$n di~n C1 Vic$t Nam chii ye'u la pha t~p m<)t it trie't ly Liio Trang voi hlnh thuc tin ngu'ong nhiin gian nguyen thiiy, uy ll;l'c va sl;l' t~p h<;1p quån chUng ciia Lao giao trong 11ch su håu nhu' khong dang k€. C6 thS n6i La o gi a o lå m<.>t nhiin t6 khong cån tinh de'n.

Nhung thOi d<:ti Ph~t giao lui buoc tru'oc Nho giao, nhu' thoi H6 Quy Ly do<:J,t lay ngai vang, tinh thitn thl;l'c ti~n Nho giao, sung thitn cong tinh xåo, cåi cach ti6n giay tie'n b(_), l~i khong CUu n6i dat nu'OC trong CUQC tan cong chop nhoang tan b~o ciia nha Minh. The' ky thu 19 khi Vua Minh Tri Thien Hoang Nh~t Bån dung 80% ngiin sach dS gdi 3007 sinh vien du h<;>c va mu'on 142 ky su' ngo~i qu6c v6 d~y khoa h<;>c ky thu~t, thl tinh thån thl;l'c ti~n Nho giao Vi~t Nam, chi bie't dui mai thi nhai van nha chu, nha Vua chi bie't mua d6 su v6 d~p be cån Hing m(_) rnlnh. Khi mat nu'oc toan b<) kho tang vang b~c nha Nguy6n eling b1 cu'op mat. Trude d6 thoi Chua Nguy~n, Hoa Lan chie'm Nam Du'ång, Tiiy Ban Nha chie'm Phi Lu~t Tiin må khong thS chie'm Vi~t Nam. Nhfi'ng thoi Nho giao chie'm u'u the', nhå Le, nha Nguy~n, tri6u dlnh dity nhfi'ng chuy~n gie't h~i cong thitn, anh em gianh ngoi, ngay cå thoi sau thoi vang son nhat Vua Le Thanh Ton, chång bao liiu l~i xuat hi~n Vua Quy, Vua L<;1n.

cu,

Trong cac thoi d~i Nho giao d<)c ton, cac Nho si hit u nhu' chi l~p l~i sach vd thanh hi6n, rna kh6ng c6 nhung sang t~o d<)c dao nao nhu' cac Nho gia Trung Hoa. Thoi d~i h~ tu' tu'dng Mac Xit, voi Vi~n Nghien CU'u Mac Le eling chång sån sinh ra n6i m<)t trie't gia mac xit Vi~t Nam c6 tårn co qu6c te'. Hitu nhu' cac h~ tu' tu'dng nå y chi la con du'ong tie'n thiin de'n quy6n lqi trong xa hQi va hQ li/,n l<)i trong quy6n l<;1i d6, quen cå vai tro tri thuc va dt! bao tu'dng lai . 54

Van mie'u tho Kh6ng Tu chi c6 m<.>t vai ndi. Ngay xu'a Kh6ng giao hic$n dic$n qua h~ th6ng tru'ong h9C tl;l' do ca c Cl;l d6 md d cac lang; d cac huy~n tru'ong do Giao Th9 va C1 tinh do E>6c H9c d~y d6, C1 kinh do c6 tru'ong Qu6c Tu Giam. Til nåm 1918 khoa thi cu6i eling, che' d(_) thi Nho h9c b1 bai bo, h<;>c van chuySn sang chfi' Phap va chfi' Qu6c ngfi'. Kh6ng giao mo phai va tan ll;li dån mi/,c du c6 vai h<)i Kh6ng H9c ra suc chan hu'ng Kh6ng giao. Cung m<.>t hoan cånh nhu' Nho giao, sl;l' thay d6i chu vie't lam hang V<:J.n Tang Ni trd nen mil chu, nhu'ng r6i sau nhung cu<)c chan hu'ng Ph~t giao nhung nåm 1930, Ph~t giao l~i ph1;1c h6i nhanh ch6ng.

cu

Til nhung cu<)c khdi nghia ciia Su' Vo Tru mi6n Trung, Vu'dng Qu6c Chinh mi6n B~c, Phan Xich Long mi6n Nam, cac kham du'ong dåy ngh~t cac nha su', de'n cac phong trao khang chie'n ch6ng Phap, t6 chuc nao eling c6 mi/,t cac nha su'. Ph~t giao luon c6 mi/,t trong m9i cu(_)c v~n d<)ng dån t<)c. Hi~n tu'qng Ph~t giao Hoa Håo, m<.>t thanh nien chi s6ng du'qc c6 29 tu6i doi da ph6 kinh Ph~t ra hang ch~:~c ngan eau thå l1;1c bat, da t~o thanh m<.>t he$ phai Ph~t giao, tråi qua cac thoi d~i b1 dan ap tieu dic$t, vån t6n t~i phat triSn va c6 de'n vai tric$u tin d6. Til cu<.>c chiem bai Xa L<;1i Ph~t nam 1952 hang tric$u ngu'oi de'n t~i Sai Gon, de'n cu<)c dau tranh Ph~t giao bung n6 nam 1963, Ph~t giao da chtl'ng to suc s6ng manh li~t. Ngay nay til khi tl;l' do ton giao vila moi noi long, chua chi6n da triing tu, Tang Ni da du'<;1c dao t~o. ngu'oi de'n chua dong nhu' h<)i. T~i håi ngo<:J,i, til hai ban tay

Phap

Åm s6Thilnh Dl!-o-2000

trång, c9ng d6ng Ph~t tå trong 20 nåm da xiiy cii't hdn 300 ngoi chua, nhieu ngoi chua voi quy mo to lOn. Va ngay nay trude sl)' suy thoeii xa h9i, d<!-o due suy d6i, niem tin tan ra cua xå h9i Vit$t Nam, ht$ tlt tltdng Ph~t gieio con 1<!-i nhu t11,1 c9t cho'ng do sl)' Sl;! p d6 cua dåt nuoc. Ph~t gieio Vit$t Nam nhu m9t niem tin, m9t hy vQng cho tltdng lai Vit$t Nam. Lå phie'u t\1 do dan chu cua d6ng bao Ph~t tå se quye't dinh tltdng lai dan t9c Vit$t Nam, chu khong phai m9t the' ll)'c ngoai bang nao, hay m9t nh6m ngltoi trong trung ltdng dang CQng san, hay ao VQng m9t cu9c Phl;lc qu6c. M9t ht$ tlt tuC1ng tu bi bao dung, c6 khå nång giai quye't nhung mau thuh dan t<:Jc, t~p hQp n9i il)'c trong va ngoai nltoc, dua bao tai nang tri thuc, tai san ve xay d1)'ng dåt nuoc. Ht$ tu tuC1ng c(lng san ha y nhung tu tuC1ng dan chu roi rac, khong th6 lam dtt<;ic vit$c d6. Ph~t giao la dong song lOn chay qua iich så dan tQC, di ve tltdng lai, dong s6ng hien hoa tråm lij.ng d6, trong su6t hai ngan nåm c6 kha nang t'!-o nhung t~p h<;ip gianh d9c !~p, giu nuoc d1)'ng nuoc, dua nuoc tir thOi ky b9 t(lc Mn nhung thoi van hie'n huy hoang. Ph~t gieio c6 kha nang chuyen chC1 nhung gia tri cua thoi d<!-i ngay nay, tl)' do, dan chu, nhan quyen, m6i sinh va nhung tie'n b9 khoa hQc ky thu~t thoi d<!-i. Chd thuyen hay l~t thuyen, tttdng lai Vit$t Nam se nåm tren dong song lich så d6, n6 lam s<;1 hai nhung ke di ngtt<;ic dong nuoc, nhttng d6i voi nhung ky su thuy dit$n, hQ sung suong mirng vui, thao nhung cong trlnh xay dltng thuy dit$n, xay de, cåt d~p dh nuoc M tuoi cho mua mang phl nhieu, cho mQt tltdng lai r'!-ng ro cua dåt nuoc . Kh6ng ai c6 th6 ngån can nhung dong nltoc long dan eling chay ve dong song lich så PMt Gieio. Nhung thoi d<!-i Ph~t Gieio Vit$t Nam dieu tan, nhan dan Vit$t Nam kh6n kh6, måt nltoc, dau thltdng tan teie, nhii'ng thoi d<!-i Ph~t gieio phl;IC httng, dåt nltoc giau ID<!-nh, tbinh VltQng. Ton gieio la g6c r~ cua dåt nltoc, dan t9c Ia do . Nhln ky 1<!-i di san dan tQC, chung ta con 1<!-i gl? tru cac cung dit$n t'!-i Hue'. Cung dit$n Vua Le, Chua trinh deu tieu tan, thanh quach cteu bi phei. Chi con 1<!-i ht$ th6ng chua chien voi 15.000 ng6i chua, trong d6 c6 hang ngan ngoi chua c6, trong chua tltQng Ph~t, chu6ng d6ng, bia da, eau d6i, ban tho, chu6ng mo, van khåc in kinh k~ d6 chinh lakie'n true, dieu khåc, am nh'!-c, h9i hQa rna t6 tien tir bao doi truyen 1<!-i cho chung ta. Kho tang åy råt giau c6, phong phu, trai qua bao thoi d<!-i, bao bie'n d<)ng, ceic Tang Ni doi nay n6i tie'p doi khac då giu gln cho chung ta . Trong nhung nåm gån day anh V6 Van Tuong da c6 cong di tir Nam chi Båe Chl;lp anh ceic ng6i chua c6 Vit$t Nam, teie phåm anh in thanh seich nhung danh lam c6 t\1 Vit$t Nam, ai xem eling iåy lam mung vui, ng'!-c nhien: dan t<)c ta giau c6 Mn the' rna khong bie't. The' ky qua dan tQc chung ta s6ng trong tui nhl;lc måt nuoc, hen kem, gia tai cua IDf;: mQt nltoc Vit$t bu6n, doi khi n6i lo<!-n d~p pha ca di san cha 6ng, d6 cm COn 1<!-i hai ban ta y trång cua mQt vung kinh te' mai tren dåt nltoc t\1 xttng Phap Åm s6 Thiinh f) ~o- 2000

hdn bo'n ngan nåm van hie'n, nhlt viing Thanh Nght$ Tinh, Quang Blnh chhg h'!-n, chung ta tui h6, nguoi Vit$t Nam 1<!-c Mu, ceic vi su Vit$t Nam d6t ncit, nhttng r6i trå o luu tu tttdng Ph~t giao t'!-i cac nuoc Tiiy phttdng lam chung ta ch<;1t tinh, h6a ra dung trude nhung ngoi chua, eau d6i, bai vi, chu6ng d6ng, anh tltQng, chung ta la nhung ke mu chu trude di san van h6a cua cha 6ng. Kh6ng nen dij.t vån de anh httC1ng PMt gieio tren tu tttC1ng dan t<?c Vit$t Nam, rna treii 1<!-i: dan t9c Vit$t Nam håp thl;l gl tir tu tuC1ng PMt giao? Vl Ph~t giao khong de då u dan t<)c Vit$t Nam bång Tam T<!-ng kinh di6n menh m6ng, bång nhii'ng giao dieu, tin dieu, bång nhii'ng dieu huyen hoij.c, me tin, bång ht$ tho'ng t6 chuc tinh vi quy m6 ki6m soat dåu 6c, hay dQa n'!-t dan chung bång thien duong, dia ngl;lc hay Juan h6i . Nguoi Vit$t Nam tlf do ph6ng khoang, thl)'c ti~n rut tu kho tang Ph~t gieio nhung tinh hoa d6 giu nuoc, d1)'ng nuoc xai chdi, vui thl Mn chiia hQc d<!-o, bu6n thl di chdi, d6i an, mt$t thl ngu, nhu thd Vua Trån Nhan Ton vie't. Nha su kh6ng c6 quyen du6i ai ra khoi chiia, eling kh6ng ep ai quy y Tam Bao, eling kh6ng nhoi SQ, båt ai hQc t~p kinh di6n Ph~t giao. Ne'u hoi giåy Phai Quy Y Tam Bao nhu hoi the dång, d6 th6ng ke Vit$t Nam c6 bao nhieu Ph~t tå, thl chiu, khong ai th6ng ke duqc, nhttng nhung khi Ph~t gieio nguy nan nhtt nåm 1963 thl ai eling xttng mlnh la Ph~t tå. Kheic voi cac nuoc ching h'!-n nhu Ta y T<!-ng Thich M~t T6ng, ngttoi Tiiy T<!-ng thich chuyt$n Juan h6i, chuyt$n sau cai che't; nguoi Nh~t Ban thich Thien T6ng, tQa thien, vung m<)t nheit kie'm v6 si d<!-o eling thien, dm hoa, u6ng trå eling thien, ceic xi nghit$p trude khi lam vit$c eling ng6i thien. Ngttoi Vit$t Nam thien ve Tinh 89 T6ng, rut tir Ph~t gieio quy lu~t nhiin qua: nhii'ng eau n6i

nhtin lanh qud lanh, ac lai ac bao, di phuoc lqi cho con chciu, lay oan Mo oan oan ch4p chung, lay dtic Mo oan oan ay tieu tan hå u nhlt chi ph6i ffiQi hanh d<)ng tlt tltdng Vit$t Nam. Ceich hanh d<)ng ett xå d6i voi ceic ru trltdng bien gioi n6i io'!-n chång h'!-n, nha Vua thoi Ly Trån dem quan deinh df;:p, khong gie't, chi båt s6ng, 1<!-i chieu dl;! ga c6ng chua cho, phong tuoc pho rna, ceic chuc cao hdn r6i 1<!-i tha ve cai tri dåt cli. Lånh th6 Vit$t Nam md r<)ng nho nhung m6i lien ht$ gia dlnh d6. Nhung nang cong chua Vit$t Nam tai såc, da lam c6ng vit$c md mang lanh th6, chie'n c6ng kh6ng kem gl Ba Trttng, Ba Trit$u. Trån Httng 8<!-0 v6n dong d6i An Sinh Vttdng Trån Li~u , c6 m6i thii voi Trån Canh lå Vua Trån Thai Ton, do Vl;l ep ga cong chua Thu~n Thien cua Trån Thu 89, trude khi måt da dij.n con cha u trå thu. Trån Httng 8<!-0 då cåm tlnh due dQ ceic Vua Trån Theinh T6n, Trån Nhiin T6n, da båt hie'u khong nghe !Oi cha, rna con giup Vua ch6ng ngO'!-i xam, trd nen IDQt danh tltong Jåy lirng cua Jjch så. Oan thii anh em khong nhung tieu tan, rna con lam nen s1)' nghit$p lOn lao båo vt$ dåt nuoc. 8<!-o ly nhan quå nha Ph~t da cU'u dåt nttoc Vit$t Nam trong cdn th~p tå nhåt sinh d6 . Ne'u lue å y Trån Httng 8<!-o vi chu hie'u må gie't Vua trå thii thllong dan ta n nat. ditt nttoc se sup o6 trude 55

v6 ngl,I'a M6ng C6. Vua Tran hoi Hltng D~o Vltdng ke' ho~ch gi u mtoc thl 6ng trå lo i: '' Khoan sile c ho dan la ki giil nz.({/c vilng hin". C6 m()t thoi cac så gia dem måu ml,I'c giai di.'p xa h9i Tåy Phudng thoi Mac, ap di,it viio lich så Vi~t Nam, chia doi Ly Trån c6 giai cåp Tiing Lil' b6c IQt, va con !~i la giai cåp nong no bi b6c lQt, h~n thu gia cåp th6ng tri. Di~u d6 ngu<;1c ng~o voi lich så, ne'u thoi d6 nhan dan Iåy h~n thu giai di.'p lam n~n tang xa h9i thl nuoc da måt, long dan tan nat. Så chep thOi båy gio Vua t6i nhu cha con, tuong si nhu anh em ru<?t thjt. Nhil'ng tan quan nhii T6ng, nhung gia khach ngo~i qu6c nhlt Ye't Kieu, Da Tu<;1ng ciing he't long ch6ng gii,ic, khong mot chut phan chia ky thj. Thoi åy n~n tang xa h9i Vi~t Nam la hai chu Tu Bi cua Ph~t giao.

tuong quan Ly C6ng Uå'n. Nhung h<?i nghj Dien H6ng, h9i nghj Blnh Than, hoi y cac bo lao, cac tuong si, nhung di~u d6 ngiiy nay ta g9i la dan chu.

bu6i sang tren song Hång M<?t bu6i sang co ca y thiem thie'p ngu Nåm im nghe hdi tho cua dilt troi Song li,ing le sang ngoi len anh b~c Thoång hdi mo tren mi,it nuoc khoi voi. Trong im viing nghe doi nhu nhe hå'ng Troi Jan man theo noi nho dåy voi NM bu6i ra di nho gio l~ Iå'm K.huc hat niio ru !~i h~nh phuc toi . Ngiiy em a tr6i xu6i khong cha d<;1i B6ng chim xa moi canh giua l1tng troi Mi,it troi ffi9C xua man Sltdng kh6i nh~t Båy qu~ mung vo canh giua chdi voi. Tren vach da ng6i dåm ba d~o si Måt huong V~ u uå'n net dong phltong H9 ng6i giua chiem bao doi m<?ng mi Suy ni~m gi day giua coi v6 thuong. Trong mot phut tuong h6a than gi9t nuoc Troi lenh denh giua hu huyen phieu b6ng Lån gi6 nh~ dua httdng ngai ngai luot Giua muon trling nghe mat l~nh dong song.

Giua thoi Ph~t giao thinh tri. Su Man Giac khuyen Vua Ly Anh T6n xay Van Mie'u tho K.h6ng Tå, Chu C6ng va cac d~ tå. PMt giao khong giiinh dia vi dqc ton, rna nang Kh6ng giao, Lao giao tu h~ tu tuong cua phudng Båe th6ng tri. do hl), ngang tårn minh thiinh Tam Giao d6ng nguyen. Thi~n su Quang Nghiem doi Ly vie't: "Turii thanh nien fl! n6 c6 cai chi tung thdng troi xanh, ha c6 phai di theo con duong mon Nhu Lai '' (Thanh nien tl,l hOu xung thien chf. bot hllong Nhu Lai hanh xu hOnh), vlin dtt<;1c m9i nguoi kinh tr9ng la thi~n su d~t d~o . Thanh nien tl,I' n6 huong Mn di~u t6t d~p. chan thi~n my, nhu tung thhg len troi xanh, la di dung con duong Chanh D~o cua Ph~t r6i, khong dn eau n~, xung mlnh di theo con duong cua Ph~t. Cac nho gia da kich Ph~t giao khong h~ bi tri t<?i, khong thåy mot bai vie't niio cua Tiing si da kich Nho si. Truong h<;1p cua Trltong Han Sieu, Vua Trån Nhan T6n chl mim cuoi va con phong cho chuc Giam Tl! chua Quynh Lam, ngoi chua IOn nhåt nuoc, d€ c6 thi gio d9c kinh di€n. Ngiiy sau Truong Han Sieu vie't: mai biit ngay xua ltim to.

Hai chu Tu Bi håu nhu Vang viing d6 day !Oi kinh tie'ng ni~m thåm nhuån trong hiinh Ru h6n thieng m6ng mul)i giua v6 bien dl)ng nguoi Vi~t Nam, så Nhu tie'ng sao cung troi thåp thoang hi~n sach chep chuy~n Vua Chuc liJng ngiiy da thåp sang man dem. Kinh Kim CucJng dtt<;1c xem la b9 Ly Thanh T6n coi ao Mi,it troi len mang anh h6ng phu d11 kinh cao sieu nhåt cua Ph~t Giao long biio dåp cho ke N6i han hoan tren khuon mi,it m9i nguoi Båe T6ng, Le Quy Don he't !Oi ca hiinh khåt, troi l~nh Nhu d9c du<;1c bi tich thoi huy~n så ng<;1i, nhl.l'ng Nguyen Du d9c qua thltdng x6t ke tu nhan Nhu tim ra chan ly cua dåt tro i. ngiin lån vlin che nghia ly t6i tårn ph~m tqi, sai cong chua hi€u. Trong bai thd chu Han kh6 dem ao, thuc ån cho ke Dan Ha Phiin Kinh Thq.ch Dai, 6ng thich ngiii låm la. D6i voi ke hang Hu~ Nång hdn. K.h6ng ai ke't an !Oi che bai cua Nguyen gii,ic Vua Trån Nhan Ton sai d6t tråp chua dåy cac bue Du la rna quy xui d1Jc, hay c6 tlf tttong phån dl)ng, rna thlt dåu hang gii,i_c cua cac ton thåt, khong them dQC, trai l~i vlin cho la Nguyen Du thåm nhuån Ph~t giao. ciing kh6ng tri tl)i. D6i voi cac cung phi my nu trong PMt Phap c6 84.000 cd'a viio, tuy din cd rna ng9 d~o. cung di~n, nhii Vua ciing thuong cho v~ låy ch6ng, hay Nhung di~u d6 ngiiy nay chung ta g9i la tl,I' do tlf tuong. mo trai tr6ng dau nu6i tårn d~t IlJa o lang Nghi Tam. K.hi thång tr~n Vua toi eling nåm tay nhau ca hat. Nhung Trude khi c6 Lu4t H6ng Dac, Lu4t Gia Long, nudc ta c6 hiinh dl)ng niiy ngiiy nay chung ta g9i la nhan quy~n. lu~t gl? Thoi Dinh Tien Hoiing c6 nuoi chu6ng h6 bao, Cach t6 chuc lang xa, båt dåu tu thoi Ly, phep Vua thua l~ lang, dan cd' H<?i D6ng Hudng Chinh, Ly trttong. Vi~c Duong Thai H~u dem ngoi cua con truy~n cho vi tuong Le Hoiin du<Jc long dan va quan si me'n chuqng, giua lue dåt nltdc nguy nan trude ffiQt CUQC Xam lltQC cua nha T6ng. Hiinh dl)ng niiy cac nho si che la båt trung, båt trinh. K.hi Le Ng9a Tri~u tan ac, di ngu<;1c long dan thl Su V~n H~nh, eling quån thån trao ng6i bau l~i cho 56

di,it v~c dåu s6i d€ tri ke ph~m tQi, nhltng sau nghe !Oi cac su thinh D~i T~ng kinh di€n v~. cac hlnh lu~t nghiem khåc ciing bi bai bo. Cac Vua Ly Trån da chu tr9ng sl,I' ngån ngua ph~m phap hon la d<;1i ph~m phap r6i mdi xd' an. Ngii gidi nhii Ph~t la n~n tang d€ ngån ngua ph~m phap. Quy y Tam Bao Ph~t-Phåp-Tiing r6i thl tr9n doi giu d~o, theo tl,I' tanh lam liinh: kh6ng gie't nguoi, kh6ng trQm cåp, kh6ng n6i d6i, kh6ng ta h~nh, kh6ng

Phap Åm soThanh D<!o-2000

nt<;1u che say stta. Nhln ky thl cac lu~t hlnh st,t trong xå h9i eling ba'y nhieu d6 chuy~n. tritng tri ke gie't ngttoi,

tr(>m dp tai sån ke khac, gian dam la'y v<;1 ngttoi khac, t9i do nt<;1u va rna tuy. C6 cac nha stt ran d~y dan chung tu nhan, tich dtl'c r6i thl phl!-m phap chång con bao nhieu, nhå Vua chång dn l~p nhå til, trå lttong cai ng~c. eling chång l~p phap trttong voi dåy, ngt,ta xe, chem dåu, 16c thit. tru di tam t(>c, nhtt cac hlnh phl!-t man r<;1 thoi ttt tttang nho giao lam chu dl!-o da't nttoc. Khong tha'y su sach chep cac nhå vua Ly Trån !~p cac nhå til nåo to IOn, må chi tha'y hQ ca't chila, d9 Tang, in kinh Ph~t. Cac nhå Vua då hi€u ding gieo nhan lånh lå ca't chila, thl tranh dtt<;1c cai quå la nha til, ha y phap trttong xu t(>i. Tntong Han Sieu vie't: våo doi nhå Trån nhan dan nua nttoc lå stt såi, khong khoi låm chung ta thlk meie. Thoi a'y dan nttoc ta khoång nåm tri~u ngttoi, ne'u hai tri~u ntoi lå stt såi, thl gi~c Mong c6 de'n låm sao må danh. Th~t ra thoi a'y nhå chila lå trttong hQc, hQc kinh di€n Ph~t giao, hQc t~p v6 ngh~. Ly Bi, Ly Ph~t Tu, Ly Cong Uån va nhieu danh tttong, nhieu vt Vua deu h9c a nhå chila, nhå chila dl!-Y cå van lån v6, cåy ca'y låm ru(>ng, nuoi tårn d~t våi, chu khong phåi de'n chila chi t~ng kinh, tu than, cung te', xa lanh trån t~c. Ne'u th~t st,t nttoc ta våo the' ky thå 13-14 c6 phan nUa dan dttQC di hQC thttong xuyen, thl dan tri nttoc ta cao låm so voi cac nttoc Åu Å dttclng thoi. Cac chila thoi ba'y giO quy mo ra't IOn nhtt Chila Quynh Lam, Chila Thåy, c6 hang ngån ngttoi tu hQc. Dieu d6 bac bo nh~n dinh sai låm nhå chila c6 nong no, stt såi lå giai ca'p dia chu b6c l(>t, ke't ca'u voi giai ca'p quy t(>c. Hi€u dieu a'y moi tha'y ro khi the' dan ta pha TO'ng, blnh Chiem, danh tan Mong C6 va hi€u vl sao trong cac dl!-O quan a'y c6 cå d9i quan cac nhå stt m~c ao cå sa ctl'u dan giup nttoc. Da't Vua, Chua Lång, Phong cånh B~t. Lång Vi~t Nam ngåy xtta chi tht,tc st,t lå lang khi c6 ngoi chua, ngoi dlnh. Da't cua nhå Vua, Chila cua dan lang xay ca't, va phån doi s6ng tam linh lå cac vi stt cham s6c. Cac vt stt lå nhfi'ng nhå tri thåc dåu tien CUa dan lang, bie't dQC, bie't vie't, c6 uy tin, d~o dtl'c, tråi qua nhii'ng gioi lu~t nghiem minh nha Ph~t. Quan h~ giii'a chua va lang eling dang ta h.ru y. Ne'u lang moi, dan lang ntoc stt ve cilng ca't chua, ne'u stt thie'u dl!-o dtl'c, khong ttt cach chan tu thl lang du6i di, tlm de'n vt Hoa Thtt<;1ng chan tu, xin ntoc d~ tu Thåy ve trl,l tri. Khong c6 chuy~n Cl!-0 dåu trQC 16c blnh voi, nhåy t6t len chua ng6i, tt,t xttng lå chan tu må mQi ngttoi tin ph1,1c nhtt nhieu ngttoi låm tttang, eling khong c6 chuy~n m(>t vt Tang Th6ng nåo sik phong cho m(>t vi stt de'n tr1,1 tri ngoi chua nå o. Ca c nhå stt dtt<;1c dan chung lt,ta ch9n tir lang xå qua ttt cach, dl!-o dtl'c, tu hQc, giång Phap, Stt c6 uy tin, dl!-o dåc, tin d6 quy y dong dåo, c6 dong d~ tu tu hQc. Stt dl!-o dtl'c ån tranh tren nu i ca o eling c6 ngttoi tlm de'n hQc dl!-o . Ngttoi giå danh stt, vo dl!-o due giii'a ph6 thi eling chång ai tin theo. Do d6 quan h~ giii'a Stt va dan chung då c6 m9t st,t lt,ta ch9n dan chu bång uy tin d~o dtl'c, bång stl'c cåm h6a thuye't ph~c cua

Phap Åm s6 Thanh E>~o- 2000

nhan cach va tåi nang cua nhå stt. Nhå Vua chi seie phong cho nhii'ng vi stt dtt<;1c quån chung yeu me'n, tin c~y dong dåo, d6 lå m(>t dttong 16i chinh tri ra't cao cua ngåy xtta, seie phong cho nhii'ng vt thån lang ctl'u dan giup nttoc, seie phong cho nhii'ng ngttoi dtt<;1c dan chung yeu me'n, Vua lå ngttoi dtt<;1c dan chung yeu me'n, Vua lå ngttoi dtl'ng tren ta't cå. Ltch su Vi~t Nam khong båt dåu tir lue giao si Alexandre de Rhodes !~p ra chii' qu6c ngii', eling khong båt dåu tir nåm 1930. Hai ngån nåm lich su Ph~t giao Vi~t Nam gån b6 voi da't nttoc. PMt giao pha cha'p, khong xttng cai nåy lå toi, cai nåy lå cua toi, eling khong he nhan danh n6, båo v~ n6 M tieu di~t nhii'ng ngttoi suy nghi khac. Ta't cå d~u dtt<;1c mai gQi cilng bttoc di, dl!-o lå con dttong chtl' khong phåi lå phao dåi ha y thånh tri, cac PMt tu eling khong d9c quyen lå ngttoi c6 h6ng an DU'c PMt. Ta lå Ph~t då thånh, chung sanh lå Ph~t se thånh, Ph~t lå danh tir chung chi ngttoi då giac ng(>, måm m6ng st,t giac ng9 c6 trong moi ngttoi va giac ng9 c6 v~n canh cua di vao. Trong cac b~c giac ng(> c6 B6 Tat, Thanh Van, Duyen Giac. Thanh Van dtt<;1c dich lå Roi des Sciences, vua cac khoa h9c, dång tren cå Duyen Giac lå b~c giac ng(> bång dl!-O dåc. Cac hlnh ttt<;1ng a Don Hoång tren con dttong to l~a the' ky thtl' 10 con cho ta tha'y cå hlnh ttt<;1ng cac vi B6 Tat giac ng9 bång am nhl!-c, danh dån ty ba, th6i sao. Ngttoi Ph~t tu eling khong hånh d(>ng vl quyen l<;1i, dta vi cho m(>t vi stt ha y m9t Ph~t tU nåo, eling khong cho m(>t dång phai Ph~t giao, rna vl con dttong B6 Tat d~o cua mlnh ctl'u nhan d9 the', ctl'u dan giup nttoc. Nhii'ng ngttoi cilng tam huye't d6 d~u lå bl!-n d6ng hånh cung ve httong tttclng lai, cho Vic$t Nam giåu ml!-nh, thinh vtt<;1ng va rl!-ng ro mai sau . Tien sl PhQm TrQng Chånh (Paris)

tie'ng chuong chua Ngan nga YQng tie'ng Dl!-i H6ng Chung Nttong gi6 troi xa chuy€n dic$p trilng Neo t6i ch<;1t bii'ng len len m(>ng huy~n Dttong v~ bong sang DU'c Tir Dung Hii'u duyen Ph~t Tanh nghe lang nh~ Ma nghic$p tien can rii Sl!-ch cilng V~n v~t. Nhan sinh chtta giac ng9 Hå y nen lång tie'ng Dl!-i H6ng Chung. huy giang (trfch treng T/T Vung Thao Nguyen)

57

chung

toi hqc kinh TamMinh

...

PHAN l Nguoi ta thuong n6i: "An cam c6 canh, tu himh c6 b~n". D6i vdi toi, eau n6i nay th~t la qua dung. Ngay nho chua bie't gl nhu'ng tit khi lam Huynh Tntdng Gia E>lnh Ph~t Til' toi då tha'y ich l<;1i cua m(?t Tang than. Chung toi thuong t~p trung thanh tung nh6m 5, 7 nguoi d€ cung nhau tu hQc. Giai do(/.n kh6 khan nha't la sau nåm 1975 d que nha. Vao khoang 1985, 1986 cac anh IOn cua chung toi mu6n dua ra m<?t chuång trlnh tu hQc cho cac Huynh Tntdng trong Ban Hudng Dån Tinh va nhii'ng Huynh Tntdng c6 ca'p nen då t(/.o ra m<?t !Op hQc Ph~t phap cho cac Huynh Tntdng o SaiGon va cac tinh mi~n Nam. N6i la "lap hQc" nhu'ng ca c Chung tt_t h9c vdi nhau, c6 gl khong hi€u thl hoi quy Thåy, cac Anh va kinh sach eling tl_t di tlm lå'y må hQc. Theo quy dinh cua cac Anh, Sai Gon c6 l Chung va m6i tinh c6 l Chung. Chung tu hQc cua chung toi (Sai Gon) c6 ten la Chung C6 Phap va phai "thanh todn" xong cac bQ kinh sau day trong thoi gian t6i da la 3 nåm: 11 Phat B6 D~ Tårn Van (cua Ngai Th(lt Hiem). 2/ Kinh Di Giao. 3/ Kinh Phap Bao Dan. 4/ K.inh Kim Cang. 51 Kinh Lang Nghiem. 6/ Kinh Thång Man. 7/ Kinh Phap Hoa. 8/ Duy Thuc HQc (hay Th6ng Phap T(lp Yeu Lu(ln cung dU<;1C)

91 Kinh Duy Ma

C~t.

Thu tt_t khong dn theo dung mi~n la khi hQc xong l b<? kinh nao thl c6 m<?t nguoi d<1-i di~n Chung trlnh bay l<1-i qua trlnh tu hQc nhu the' nao cho cac Anh nghe . H6i d6

58

mu6n de'n nha nao bu6i t6i rna tren 3 nguoi thl chu nha phai bao cho Cong An khu vt_tc bie't. Chung toi c6 tdi 10 anh cbi em, m6i tuån h9c Ph~t phap m<?t lån, vao t6i thu nåm, thay d6i dia di€m luon d€ khoi phiii bao cao. Chung toi nghi rång mlnh tu hQc thl dn gl phai bao cao. Va l<1-i ne'u mlnh bao cao, ma'y 6ng tdi ng6i nghe c6 th€ xiiy ra nhi~u cai nguy hi€m khong htong trUde du<;jc. Vi dl.! h6i anh Nhu Tårn Nguy~n Khåc Tu di dt_t tr~i Phan Thie't, anh nhåc l<1-i eau n6i cua Due Ph~t: "Cdc nguai hay tl! minh thiip duoc len rna di" . Vh må Cong An Phan Thiet båt anh bo tu ma'y nåm vl cho rång anh xui gil_lc thanh nien phiin d(?ng. HQ n6i mlnh che ngQn du6c cua dang C(?ng San nen mdi tl_t thåp du6c len må di . Th~t la m<?t st_t hi€u låm tai h~i va eau chuy~n gi6ng nhu eau chuy~n tie'u lam nhu'ng må d6 la st_t th~t 100%. Do d6 chllng toi rut kinh nghi~m la hQc Ph~t phap khong co gl phai bao cao cå. The' la anh cbi em chllng toi cu thay phien nhau phl_l trach ch6 tu hQC cua Chung mlnh. Khi thl nha anh A, khi thl nha cbi B, khi thl san chua V<1-n H~nh, Gi a Lam ....

o

o

Toi vån nghi rång khi nao co dip toi se viet l~i nhii'ng ky ni~m v~ cac bu6i hQc nay . Giai do~n sinh ho(/.t kh6 khan cua nguoi Huynh Tntdng GDPT nhu'ng eling la giai do~n dang nhd nha't vl hlnh nhu trong gian kh6 nguy nan chung ta cang thuång yeu, hi€u bie't nhau hån, eling nhu chia ngQt xe dång voi nhau trong mQi lue, c6 khi con hån cå tlnh ruQt tbit. C6 nhii'ng bu6i tru'a nång gåt, vai anh chi em chung toi phai ch<1-Y qua V~n H~nh "cdu cliu" Thåy Chån Thi~n vl "Duy Thåc" qua kh6, "tal nay phdi hQc Duy Thåc r6i rna M y gia t~i con chua hiiu ro v~ 30 bai t~ng Thtiy ai" . The' la Thå y bo gi a'c ngu trua ra suc giang "Duy Thåc tam tMp t~ng" ra tie'ng Vi~t cho chung t0i nåm båt kip. Chung toi tMt va't va theo cho kip nhii'ng loi giang cua Thåy V~ sl_t "triin chuyin cua Nghi~p", m6 hoi nh~ nh~i trong bu6i trUa he cup di~n (nem kh6ng c6 quQt). Oi, nhii'ng ky ni~m th~t tuy~t voi, V~ Thåy, V~ b~n. V~ cac Anh Cbi, v.v .. . Trd l~i vdi chuy~n tu hQc cua Chung C6 Phap: chUng toi l~p ra l ban danh sach v~ sach Ph~t phap, kinh di€n, r6i coi thii trong Chung ai c6 bQ nao. BQ nao cå ChUng khong ai c6 thl d€ mu<;1n quy Thåy hay cac Anh sau va se hQc sau ciing. Th~t la rna y, gån nhu bQ kinh nao eling c6 2, 3 anh cbi d~u c6. K.inh Phap Hoa thl håu het mQi nguoi d~u c6 va chi c6 kinh Thång Man la mQi nguoi d~u khong c6 nhu'ng biet ten nguoi c6 sach nay nen ta't cå d~u th~t la hoan hy. Chung toi båt dåu bång b9 kinh Phap Hoa. K.inh g6m 28 phåm, chllng toi quyet diflh m6i tuån phai hQc xong m(Jt phåm. Phap Hoa nhi~u b~n c6 cå kinh lån sach chu giai, v.v ... Cl_) th€ nhu sach cua cac Thåy Thi~n Hoa, Thanh Tu, Tu Thong, Thong Biiu, Chån Thi~n . Tri Quang, bac Tårn Minh Le E>lnh Tham, Cl.! Chanh Tri Mai ThQ Truy~n, v.v ... nen tuång d6i khi hQc kinh Phap Hoa chung toi khong phai "kh6 so ch~y don ch~y daa" nhu ca c bQ kinh khac (Thang Man hay Duy Thuc chdng hQn). Phap Åm s6 Thanh E>l)o-2000

Kh6 khan ban dåu (va con mai v~ sau nay) la khi g~p tu 21 H9c Phap Hoa ta tha'y Due Ph~t khong nh~p Nie't ngu nao it dung, chung toi thttong dU'ng l~i råt la u, khong Ban, PMt con C1 ngay ben chung ta . Ne'u ta dung tha'y ai nhttong ai, m~nh ai nå'y n6i, nha't la khi anh chi nåo da sinh di~t thl tUe la tha'y Ph~t. Va chung ta nh~n ra dtt<;1c dtt<;lc d9c slich ha y nghe quy Thåy giång v~ chu d6. Cu6i "tinh khOng thl!e e6 eua tlu'Ji gian va khOng gian " . cung chung toi eling kh~C phi,IC dltQC m(}t phån nåo lå 3/ Ngon ngu Phap Hoa la ngon ngu bi~u ttt<;lng. Do v~y. dtta ra mot lu~t chung: båt cuban lu~n soi n6i nhtt the' ten cua cac v~ B6 Tat, Thanh Van, cac vi Thai tå, Vttong nåo eling phåi cha'm dll't ban lu~n trttoc gio tan IOp h9c la tå, v.v ... d~u c6 y nghia d~c bi~t. tu day chung ta c6 th~ nåa gio d~ m6i ngttoi n6i ra trttoc Chung bai h9c må hi~U dttQC nhi~U hc1n V~ cac "ån nghia" khi dQC cac bån mlnh da nh~n dtt<;lc trong bu6i hQC nay, Va da ap dt,mg van cua cac tac giå An ngay xtta, vi d1,1 nhtt kinh V~ Da bai h9c a'y trong cu()c so'ng nhtt the' nao. Tu d6 chung toi ha y Åo Nghia Thtt chång h~n . bot tranh cai V~ tlt ngu M httong de'n cai c6t tuy cua eau kinh minh vua dQc. Ta't nhien ai na'y d~u d9c trttoc C1 4/ Y nghia ten kinh: Di~u Phap Lien Hoa th~t la dung la nhå, de'n IOp chlla d~ dtt<;1c soi ky di~u. Nhung due tinh eua Hoa sang them nhung ch6 mlnh Sen th~t la nhi~u nhttng toi tam d~c nha't la "trang Nhfin da e6 stfn cån thåc måc. Doi khi c6 anh may vi~n pho' Qud" cua n6. H9c phåm nåy toi chi da nghe quy Thåy giång r6i hay nghe bang kinh r6i nhO IOi PMt d~y: khi dang phan t~ng van Nttong nhttng khi anh ch~ em ban cai, van khong bie't c6 nen dem Ph~t phap giång cho chung sanh hay thåo lu~n. mlnh vån dtt<;1c sang Mot bån dan tam, cung nho thttong them. Trong giai do~n nay eau kh6ng thl Ngai nhln tha'y mot h6 Mot vtton tam thuc giua troi sttong n6i "Tam ngu thanh hiin" toi sen: hlnh ånh nhung hoa sen da Mot dong trang l~nh dem såu xu ngåm nghi tha'y th~t tha'm thia. tr6i len m~t nttoc, nhung cai con la Mot canh hoa long mai ngat httong. Bay gio xin di vao nhung bai da tren m~t nttoc, c6 cai con C1 dttoi nttoc, v.v ... lam cho Ngai h9c må anh chi em chung toi Da't khach den khuya khuc do~n trttong nghi de'n can co cua chung sinh da thu ltt<;1m dtt<;1c sau khi h9c Thttong mlnh them x6t cånh Que Httong! eling y nhtt v~y. Chung ta bay gio xong phåm Tlfa cua kinh Phap Day d6i kia nui vung xa l~ eling phåi nho de'n hlnh ånh nay Hoa. Dau nttoc dau non coi Vi~t Thttong? d~ bie't cac em cua chung ta eling Phåm nay chung toi tranh cai Ngan xtta chinh så no'i ngån sau y nhtt v~y, can co khac nhau, trinh nhi~u v~ cach xe'p dat cac Nu ki~t anh hao k~ xie't dau do khong d~u. doi hoi chung ta phåm. Phåm nao moi them Nhung ang thi thtt van h9c sii nhi~u kien nhån va sang su6t våo sau, phåm nao da c6 san, Muon nam h6 d~ da phai mau . trong vi~c giång d~y Ph~t phap ly do, v.v ... . Sau d6 m6i ngttoi cho cac em. Vi~n ph6 may giang khåp tll' b~ n6i len slf thu nh~n cua mlnh Khoi giong tam slf "nh{J nguifi di" nhtt sau: (chung to i chl xin dua 5/ Nguyen nhan ra doi eua m9i Hien Quynh xe niia trang mttoi sau ra nhung bai hqc kh6ng trung Due Ph~t. trong qua khu eling v~y X6m Phtt<;1ng dau nao tie'ng true ty? nhau th6i) må trong tttc1ng lai eling v~y . chi vl m()t d~i Slf nhan duyen lå "Khai Ng9n but hoa roi the' ky nå y 11 Phåm nay cho ta nhln dtt<;1c thj ehung sanh ngq nhcjp tri kie'n Phttong troi may tr~ng vån con day thong su6t 2 phån: phån bån Ph4t". Due PMt Thich Ca eling Trang long ky thac vao trang sach mon (chån ly mu6n doi vuqt v~y. Ngai thi hi~n dån sanh C1 coi Tlfa go'i httong quan no'i m()ng gåy! kh6ng gian va thoi gian) va Ta Ba nay, (y lå Ngai cho ta th(y phån tich mon (ljch su) . Vi d1,1 Quy Hu'dng Ngai eling la ngttoi, sinh ra tu loai khi n6i Due Ph~t Thich Ca s~p ngttoi, chiu kh6 tu t~p va Ngai da n6i kinh Phap Hoa: d6 lå n6i v~ l slf ki~n l~ch sil' (Tfch thanh Ph~t. V~y chung ta, nhling con ngttoi trong coi Ta mon); khi n6i ding Due Ph~t da giång n6i kinh nay trong Ba nå y, r6i eling se thanh Ph~t trong tttong lai. Tu d6 ta nhi~u doi xa xtta hay n6i Bue Ph~t Nh~t Nguy~t Bang c6 ni~m tin C1 Ph~t tanh trong ta va trong m9i ngttoi, ta Minh eling da tung giång kinh Phap Hoa thi d6 la bån c6 th~ tlf ren luy~n d~ mot ngay nao d6 V~ Ph~t trong ta mon (chån ly då c6 ty mu6n doi). Tu d6 chung ta c6 ca i c6 th~ hi~n IQ. nhln r()ng rai han khi h9c kinh eling nhtt khi d~y Ph~t phap cho cac em: khong cha'p thu nhtt trttoc day . Ta d~ dang giång cho eac em hi~u khi cac em thåc m~c doi khi råt ngay thc1 va ngay ngo "Phcjt la dan ong ha y dan ba?" , "Due Phcjt Thieh Ca va Due Ph4t A Di Da ai lO'n han ?", "Sao n6i Due Phcjt Thieh Ca ra difi dl dua dq.o Phcjt vao difi rna lq.i n6i e6 nhiiu Due Phcjt da ra difi truoe Due Phcjt Thieh Ca?" , v.v ...

Phap Åm soThanh E><!-o-2000

6/ H9c Phap Hoa moi bie't ro nghia cua må'y chu nhtt cac b~c "Hilu hQc" va "Vo hQe ". Khong p hå i nhtt nghia thong thttong CUa the' gian la "vo hQe = khtJng e6 hQe, khOng c6 gido d-t~e" dau! Vo h9c day la nhling b~c ~hong cån hQC VOi ai nua cå, COn gQi la hQC da d~t de'n "vo SU tri" nghia lå tri tu~ cua hQ tlf dåy du, khong cån phåi h9c hoi tlt m()t b~c thåy nao nua. Tu day ta khong bao

59

gio tlf hao la ne'u minh bie't Han tlf thl nhåt dinh minh hi6u ro du<;lc cac tu ngii' trong kinh. Ta phåi luon th~n trQng trong vit$c hQC kinh di6n va luon nhi\c nhd minh biing eau n6i "Y kinh lilu ngh!a tam the' PhQt oan, Ly kinh nhiit ti! tue tung ma thuye't". 7/ T<!-i sao Ngai B6 Tat Di L~c 1<!-i phåi hoi Ngai Van Thii Su L<;li d6 giåi m6i nghi ciia minh? T<!-i vi chl c6 th~t tri (Ngai Van Thu SLJ L<;ti la bi~u tuqng cua tri hu$ Ph(lt) mdi hi6u bie't du<;lc nhii'ng hit$n ttt<;lng 1<!- nhu då tå trong kinh (pham Tl,/a nay) trude khi Ph~t giång n6i Phap Hoa. Ngai Di L~c trong m9t kie'p trude råt xa x6i kia la B6 Tat Cåu Danh trong khi Ngai Van Thii la B6 Tat Dit$u Quang la thåy ciia B6 Tat Cau Danh va v6 s6 cac dl$ tti khac. B6 Tat Van Thii då tung tri tt,mg, giång n6i kinh Phap Hoa cho chung sanh trong 80 ti6u kie'p. Cau Danh ham thich danh l<;li, tuy eling d9c t1,1ng kinh nhttng chl Jam cho c6 va khong tinh tån tu t~p nen khong d<!-t tri tut$ vo thu<;lng va khong thanh Ph~t du<;lc. Bay ciing bai hQc cho chung ta horn nay vi trong chung ta c6 th6 c6 nhi€u vi B6 Tat Cåu Danh Ia:m d6. Ne'u chung ta dQc kinh sach råt nhi€u nhttng ciing nhu la dQc ti6u thuye't (nghia la d<;>c d~ giai tri ma kh6ng tu t(lp), ne'u chung ta lam vit$c Gia Dlnh Ph~t TU' vdi tam mong eau du<;lc n6i tie'ng, du<;lc c6 cac em d6 nho vå, sai båo, diing danh nghla ciia t6 chuc M thl;l'c hit$n nguyt$n VQng hay tham VQng rieng tuciia minh.v ... v .... thl ro rang chung ta c6 "tu" volu<;lng kie'p theo ki6u nay di nii'a, chung ta ciing khong bao gio "ngq nhtjp tri kie'n Phlj.t" du<;lc cå. 8/ Trong eau chuyt$n k6 ciia Ngai Van Thii Su L<;li c6 ten ciia 8 vi Vudng tti con vua (ma sau nay xu6t gia thanh Ph(lt Nh(lt Nguy$t 8ang Minh) ciing c6 y nghia lå 8 thuc d6 la nhån, nhi, ty, thit$t, than, y, ffil!-t nava a lai da (thuc) . Chung ta phåi gin giii' 6 can khi tie'p xuc vdi 6 trin (the' gioi ben ngoåi) va coi chung "anh chang thu 7 ml!-t na" sinh tam phan bit$t, ua ghet, thi phi ... v ... v .. . Låm sao Mtrong mQi lue- "cai nghe c u la cai nghe, cai thii'y cu la cai thiiy" thl lue d6 ta mai thlfc S\f budc vao nguBng "clla gidi thoat" mQi kh6 dau phi€n nåo du<;lc. D6 la nhii'ng bai hQc trong bu6i hQc chung dåu tien ciia anh chi em chung toi. Sau nay khi hQc kinh Thil:ng Man, Duy Thuc, chung t6i con c6 nhii'ng hi6u bie't sau sil:c hdn v€ nhii'ng bai hQc ddn sd tren day. Du sao, nhii'ng bu6i h9c Ph~t phap khong c6 quy Thåy giång, khong ng6i trong dit$n Ph~t hay trong giång duong va trong giai dO<!-n kh6 khan CUa d<!-0 phap Va dan tQC, då d6 lai trong Jong chung toi nhii'ng ky nit$m kh6 quen va hinh nhu riing nhii'ng gi chung toi thu nh~n du<;lc tu nhii'ng ngåy nay då in sau vao dåu 6c minh hdn båt cu lån nao du<;lc hQc hoi trong nhii'ng di€u kit$n t6t hdn. Toi se con vie't cho toi khi qua he't cac b9 kinh rna chung toi då eling nhau hQc nhu m9t cu6n nh~t ky than thie't nhåt. M6i bai vie't toi d~u hudng v€ cac bl!-n hit$n con (1 que nhå vdi udc mong riing nh6m chung minh viln tinh tii"n tu hQc nhu ngay nao, va (1 day ndi xa cac b'l-n cå ntia vong trai da't, m6i ngay khi ng6i thi€n, di d'l-o, dQc kinh sach, v.v ... toi 60

ciing d€u nghiem tUC nhu khi CUng vdi CaC b'l-n tU hQC. Mong riing chung ta c6 th6 "thay" nhau trong tam thuc nhu Thång Man phu nhan vua nghl tdi Due PMt thi thåy Ph~t hit$n ti€n m~c du Ngai chua tltng di ra khoi ch6 ng6i ciia minh va Thifng Man phu nhan ciing chua ra khoi hoiing cung.

PHÅN 2 Horn nay chung toi hQc phiim thu 2 ciia kinh Phap Hoa, d6 la phåm Phudng Tit$n. Chii' phudng tit$n thi ai ciing hi6u r6i nhttng trong phii'm nay c6 nghla d~c bit$t va khi giång kinh nii.y quy Thåy hay diing chii' Quy€n Bie'n M thay the' 2 chii' phudng tit$n . Phudng tit$n la ctia ngo M di vao cll'u canh, phudng tit$n CO tinh cach giai dO'I-n. MC1 dåu phåm Phudng Tit$n, Due Ph~t tam sl! vdi d'l-i chung riing Ngai råt ban khoan sau khi thanh d'l-o, kh6ng bie't c6 nen dem Ph~t phap ra giång cho chllng sanh c6i Ta Ba nay khong, vi can tanh chung sanh råt can cuong, than tam me chåp, tri tut$ thåp kem, tinh tinh kieu ffi'l-n, khong cbiu tim hi6u M tin .. v ... v ... rna Ph~t phap thi qua vi dit$u, cao sau, Ngai nghl: ha y minh hå y nMp Nie't Ban cho r6i. Nhttng sau d6, Ngai nhd 1'1-i va quan chie'u vit$c chu Ph~t trong nhi€u doi då giång n6i Ph~t phap cho chung sanh, quy Ngåi diing råt nhi€u phudng tit$n thit$n xåo M cho chung sanh tin hi6u va ap d1,1ng, v~y nen DU'c Ph~t Thich Ca ngay nay ciing nen y theo phudng phap ciia chu Ph~t trong 10 phudng rna ba y ra phudng tit$n d6 giång Phåp cho chung sanh. Trude he't Ngai då phudng tit$n n6i la c6 3 Thua (Thanh Van. Duyen Giåc va Bo Tåt). Vdi Thanh Van Ngai giång Tu Dit$u De', vdi Duyen Giac Ngåi giång Duyen Khdi, vdi B6 Tat, Ngåi giång L1,1c D9 Ba La M~t, v.v ... nhttng th~t ra chl c6 m9t Thua (Nhat Thua) d6 la Ph~t Thua. Vi the' bay gio Ngai chl n6i v€ Ph~t Thua. Ngai n6i riing tåt cå chung sanh, Ai Rfii Cfing Se Thanh PMt, tu nguoi tu hanh tinh tån, cho Mn bie'ng nhåc, ph6ng tung ... nhttng c6 khdi tam mu6n mu6n lam Ph~t, tu em be nh6m eat xay thanh thap Ph~t cho Mn nguoi chl dtta m9t tay ra, chil:p tay 1'1-Y Ph~t..v .. v .. . d€u se thå.nh Ph~t trong tudng lai vi h'l-t gi6ng B6 D€ kh6ng bao giO måt. C6 khac nhau chang lå vån d€ thoi gian rna thoi. Lai tuyen b6 nay quå Ja kh6 tin, chi c6 nhii'ng ai cbiu kh6 tu t~p, tim hi6u sau sil:c v€ Ph~t phap mai hi6u dl1<;1c va chåp nMn !Oi Ngai. Trude day Ngåi då phudng tit$n n6i Tam Phap An: V6 Thuong, Vo Nga, Kh6 Chu hå.nh v6 thuong (cåc Mnh v6 thuong) Chu phap v6 ngå (cåc phåp v6 nga) Chu th9 thi kh6 (cåc th<;> la kho - du la IQc th<;> cung la kho theo sau)

Bay gio chl la m<:Jt: Nhåt ån hay th~t tudng ån; tu ba phap ån chl con 1'1-i m9t phåp ii"n, d6 la khuon m~t dich th~ t cua thlfc t'l-i.

Phap Åm sO'Thanh D(l.o-2000

E>oi tuqng ctia kinh nay la hang Thanh Van- d<!.i di~n la Ngai Xa Lqi Phåt- Ngai la m()t trong 10 d<!.i d~ til' Ph~t, hCj.nh b~c nhåt ctia Ngai la Tri Tu~. Ngai ciing la thåy ctia La Håu La (OOe Ph(lt giao eho Ngai dQy La Hau La) . E>i6u d6 n6i len dng phåi la hang c6 tri tu~ mdi c6 th€ nghe hi€u, chåp nh~n va tin nhfi'ng dieu Nhu Lai n6i ra, do v~y rna trong h()i chung da c6 nam ngan nguoi ttt ch6 ng6i dU'ng d~y 1€ Ph~t r6i lui ve. E>ay la nhfi'ng nguoi nghi~p chudng sau dåy va tang thuqng m(j.n, chua chung dåc nhu'ng tl! cho mlnh da chung då c. E>uc The' Ton cho rång day la h<!.ng nguoi d<!.i di~n cho nhfi'ng ch6i kho m()ng lep, vdi ngon ngu bay gio thl ta n6i ding: nhii'ng nguoi nay chi cån thay d6i cach nhln, cach suy nghi thl hQ eling thanh B6 Tat, c6 khå nang thanh Ph~t he't. E>uc Ph~t n6i ding m1,1c dfch toi h~u ctia sl! ra doi ctia chu PMt la lam cho chung sanh bie't duqc ding chung sanh eling c6 tri kie'n Ph~t (Khai thi ehung sanh ng(> nh(lp tri kien Ph(lt). Nhu'ng t(j.i sao 1<!-i danh måt di, t(j.i sao 6 can khong con thanh tinh? - E>6 t(j.i vl Tham San Si M~n Nghi ... v .. v ... da che låp, n6i cach khac, vo rninh da lam cho chung sanh trong coi Ta Ba nay bi me låm. Trong bai giång ctia thåy Ttt Thong, thåy c6 n6i ding khi mdi sanh ra, 6 can ctia chung sanh eling thanh f.inh nhu ctia chu Ph~t: hay quan sat m()t em be chua bie't di, 6 can ctia em th~t thanh tinh: måt nhln nhii'ng v~t quy gia ctia the' gian nhu'ng khong he ham muon, tai nghe du lo~i tie'ng nhu'ng khong dåm, .. v .. v .. Ta thii' dua cho em m()t h()t xoan: em c6 th€ cåm chdi m()t chut r6i quang di khong he luye'n tie'c, ai cho thl an, uong thi uong, khong t.ta eling khong ghet doi vdi mQi nguoi mQi v~t. Tårn em be h6n nhien trong sang, 6 can thanh f.inh, khong he bj sik thanh, hudng, vi, xuc, phap (la 6 tran) lam nhi€m o . Em be khong bie't c6 ta c6 nguoi, khong phan bi~t måy may (tue la kh6ng e6 Nga va Nga So). E>uc Ph~t gQi cai h(j.nh nå y la anh nhi hCj.nh, chung sanh khi thanh nguoi lOn da danh måt cai h~nh nay r6i tam bi nhi€m o bdi tham san si m(j.n nghi phien nao, v.v .. . Nghe thåy giång ngang diiy toi lien nho de'n Tårn Båt Sinh ctia thien su Bankei (Nh(lt). Theo ong thl nguoi ldn eling c6 cai tam båt sinh nghia la cai tam khong phan bi~t, cai tam ban sd chua suy nghi, so do, tinh toan. Chinh cai tårn nay se tl! n6 an bai mQi sl! m()t cach em xuoi khong cån mlnh phåi bon chen, tranh dua hdn kem .. v .. v .. . Ne'u ai an trU trong tiim båt sinh d6 thl dåy la PMt. Thien su Bankei song cach da y vai tram nåm rna C1 thoi d6 ong con bi chong doi huong gl thoi E>uc Ph~t cach day hdn hai ngan nam tram nam, lam sao nhfi'ng chung sanh khong c6 tu~ giac c6 th€ tin n6i!. Th~t la kh6 khan cho E>uc Ph~t khi muon truyen ba E>~o nhi~m måu cho chung sanh coi Ta Ba nay . Tuy nhien anh chi em chung toi da dltqc may mån bie't m()t trong nhfi'ng nguoi lOn rna c6 tam h6n tre thd, song thanh thån, an nhien ti! t'!-i giua cu()c doi 6n ao phuc t~p nay: d6 la Thien Llio thien su. Su khong mang bie't bao nhien nam thang da troi qua, mlnh la ai, m~c du Thien phong ctia Su vang

Pbap Åm sO' Thånh E>~o-2000

d()i khåp ndi va hQc tro ctia Su len de'n hdn ngan nguoi. M()t horn vua Ly Thai Tong de'n vie'ng chua ctia Su va hoi: -Hoa Thuqng tr1,1 tri C1 da y dltqc bao la u r6i ~?

su da p: Chi bie't ngay thang nay (Dan tri kim nh(lt nguy$t) Ai ranh Xuan Thu trltoc (Thuy thue el)u Xuån Thu) Vua hoi l~i rång: - Hång ngay Hoa Thuqng lam gl? Su da p: True bie'c hoa vang dau cånh khac (Thuy true hoang hoa phi ngoQi eanh)

Trang trong may b(j.C

hi~n

toan chan (BQeh vån minh

nguy$t 19 toan ehån)

Vua råt kinh ph1,1c va muon thinh St.t ve trieu dlnh cte lam co vån nhu'ng khi su giå ctia vua de'n thl Su da vien f.ich . Su quå th~t da tu de'n d() l1,1c can thanh f.inh, da d(j.t duqc anh nhi h<!.nh ctia m()t tam h6n tre thd, nghia la tam Ph~t båt sinh v~y. Chu phudng ti~n lam anh chi em chung toi c6 th~t nhieu dieu muon n6i, chung toi da danh nhau n6i ve nhfi'ng bai hQC CUa mlnh da hQC dU<;jC va dem ap d1,1ng vao CUQC song cfing nhu trong vi~c giång d(j.y cho cac em. Xin ghi ra da y nhung bai hQc ctia nh6m chung toi:

* Tåt cå

cac mon hQc trong Gia E>lnh PMt Til' nhu Ho~t E>()ng Thanh Nien, Tro Chdi, Van Ngh~. Bao Chi Tr~i . Tr~i M(j.c, v.v ... deu nhåm m1,1c dfch gidi thi~u PMt Phap vdi cac em, truyen ba giao ly de'n cac em; vi v~y ne'u sa da theo phudng ti~n rna quen ml,IC dfch thl d6 la khuye't di€m ctia nguoi Huynh Trudng. Cling v~y. bao chi ne'u khong dem l~i Sl! hoa ai tin yeu giua nhfi'ng nguoi Ph~t til', giua nguoi vdi nguoi, khong dem niem vui de'n cho d()c giå rna chi dem phien nao, thi phi .. v .. v .. thl tO bao d6 måt tac dl,lng truyen ba Ph~t phap r6i. ve bån than, ne'u chung ta khong phan bi~t ro phudng ti~n va CUu canh trong cac hanh d(_)ng cua than, rni~ng y trong CUQC Song hång ngay, chung ta c6 th€ bj Sa vao låm 16i. Vi dl,! c6 anh chi båo rång uong ruqu må kbong say SUa la du<;jC, uong rU<;jU, khieu Vli, V.V... la d€ Xa giao. Trong xa hQi ngay nay khong tranh duqc vi~c xa giao, thu tie'p trong cong vi~c lam an, v.v ... dltqc. E>ieu nay c6 th€ dung nhu'ng chung ta phåi luon tinh thUc <16 bie't lue nao la cån thie't xii' dl,lng n6 nhu m()t phudng ti~n va lue nao ta da sa da vao sl! ph6ng d~t dam me khong th€ rut chan ra dltqc. E>ieu nay chi c6 ta bie't rna thoi. Xin he't suc d'n trQng! . Trong phåm nay c6 nhieu ciiu kinh, k~ th~t la hay, khong th€ khong nhd hoai duqc va nho v~y chung ta d€ thu()c, d€ ap dl,lng, vi dl,! nhu: Chu phap tung b6n lai (Cåe phåp xua nay) Thuong tl! f.ich di~t tudng (Thllong tl,J v6ng lqng)

61

Cåu nay n6i len cai y nghia th~t d<'.)c dao: d6 la m6i la cåy ng<;m co d~u dll-Y cho ta v~ v6 thU'ong v6 nga va tanh kh6ng cua Vlj.n ph:ip. Chling ta kh6ng chi Mn chua mai nghe dU'<;1c Ph~t phap vi di~u rna titng chie'c la canh boa, v.v ... d~u giång n6i Ph~t Phap ne'u chling ta bie't ngåm nhln va bie't lång nghe. TMt v~y, nhln m<'.)t cånh boa ta tha'y r6 triing triing duyen, khC1i . Cai boa lå t6ng h<;1p cua nl.l'oc, anh sang, da't, gi6, khong khi, m~t troi, v.v ... d6 la chU'a k~ cong ngl.l'oi tr6ng, tl.l'oi, ml.l'a gi6 thu~n boa. Thåy Nha't Hll-nh thU'ong khen bai thd cua Quach Tholj.i vinh bong boa th1,1c dl1<;1c nhU' sau: EJting yen ngoai hang gi~u. Em mlm n~ nhi~m m&u Lt;lng nhin em kinh ng(lc Va thoång nghe em hdt UJi ca em thien thu Ta s~p l(ly cui dau. Thåy n6i ngl.l'oi thi si tre nay da nåm båt dU'<;1c thJ!c tlj.i nhi~m måu. Th~t v~y, chinh båy gio va C1 dåy chling ta c6 hlj.nh phlic, chling ta c6 an llj.c, chling ta c6 cai dyp tuy~t d6i chu kh6ng cån tim C1 dau xa. Ne'u chling ta bie't nhln, chling ta se thå'y, bie't lång tai thl se nghe nhi1ng am thanh vi di~u tu thien nhien quanh ta trong m<'.)t bu6i blnh minh, m<.>t bu6i hoang h6n hay ngay cå trong cai tinh ffilj.Ch cua m<'.)t bu6i trl.l'a he . Do d6, trong khi di dlj.O ta c6 th~ thJ!c hanh Thi~n, giii' tam yen, lOi yen, chling ta hQc ~P dU'<;1c ra't nhi~u di~u tu thien nhien m~c du thien nhien kh6ng bao gio n6i gl cå. Di~u nay con c6 th~ chua lanh hay b6i dU'ong cai tårn qua m~t moi cua chling ta nua. Hai eau nay khong chi chling ta tha'y hay rna ngl.l'oi xl.l'a eling tha'y ha y nii'a, chång the' rna m<'.)t vi thi~n sU' da dung M rna då u cho m<.>t bai tho cua rnlnh: Chli phdp tung b6n lai Thur'!ng ti! tich di~t tliang Xuan dao bach boa khai (Xuån den tråm hoa n<5) Hoang Oanh d~ li~u thU'<;1ng (Oanh vang ca lieu thdm) Vi thi~n sU' nay eling thl.l'dng thuc thien nhien voi tam thanh 4nh thJ!c tlj.i ra't don giån C1 trU'oc m~t nhU' boa xuan dua nØ va chim ch6c ca h6t. Tam cua thi~n gia an llj.C, thanh tinh, khong vl.l'ong må y may phi~n nao. Ngoai ra trong khi hQc phå'm nay chling t6i dl1<;1c nhåc nhC1 v~ 3 thu ngolj.i dlj.o. 1/ Ngolj.i dlj.o

th~t

21 Ngolj.i dlj.o mlj.o danh dlj.o nhl.l'ng dan nhan

hi~u

dlj.o

Ph~t:

Hoa. Yl thQ lU'<;1ng cua chU' Ph~t la v6 cung v6 t~n, chling ta låm sao gån glii va eling dl.l'ong v6 s6 chU' Ph~t trong m<'.)t kie'p phil du (1 c6i Ta Ba nay dU'<;1c? Nhl.l'ng ne'u ta an trU trong tam Ph~t ba't sinh, xa Ila nga cha'p, nga sd (chap c6 TA va CUA TA), luon tinh thuc tranh ta't cå cac di~u ac, lam ta't cå di~u lanh, giu tam y trong slj.ch, khong truy tlm qua khu, kh6ng md U'oc tl.l'dng lai, lu6n an trU trong hi~n tlj.i, hång ngay lu6n lu6n nho nghi di~u thi~n, giii' gln chanh ni~m, kh6ng kh<'1i ta ni~m, v.v ... thl d6 lå ta da gån glii va eling dl.l'ong v6 s6 chU' Ph~t v~y. N6i tom llj.i, gån glii va eling dU'ong chU' Ph~t c6 nghia la gån glii voi Ph~t tanh thanh tinh cua chinh rnlnh. M<'.)t bai hQC quy nii'a la V~ th~t tU'ong cua cac ph:ip. Chling ta thU'ong g~p phi~n nao kh6 dau vl chling ta meo m6 trong cach nhln, cach nghe, v.v ... chling ta khong thå'y dU'<;jc th~t tU'ong cua cac phap. Ne'u chling ta nhln m<.>t v~t, m<.>t ngl.l'oi voi tam Ph~t ba't sinh cua mlnh, nhln rna kh6ng phan bi~t lOn nho, cao tha'p, xa'u dyp thi kh6ng bao giO chling ta g~p phi~n nao, dau kh6. Ne'u chling ta bie't nghe voi tam blnh dång, khong M cho cai ngå cua ta vl.l'ong vao, sao cho cai nghe cu vån la cai nghe thuån tliy, cai tha'y chi la cai tha'y thuån tliy .... thl ta se tha'y Vlj.n phap v6n blnh dång, ta hi~U dU'QC y nghia CUa khong do, khong slj.ch, khong them khong bot, khong thU'ong kh6ng dolj.n, kh6ng sanh kh6ng di~t.... la nhl.l' the' nao. Due Ph~t n6i d6 la nhln sl! v~t theo cai nhln cua chU' Ph~t. Theo Th~p Nhl.l' Tbi: tl.l'ong, tanh, th~, lJ!c, tac, nhan, duyen, quå .. . bao .... Con chling ta, chling ta luon phan bi~t, d~t ten, phe phan. Vi d1,1 nlii thl cao, d6i thl tha'p, s6ng thl sau, h6 thl Clj.n, v.v .... Nhln ngU'oi thl phan bi~t ngl.l'oi nU'oc nay, nU'oc nQ, chau nay, chau kia, mau da vang, trång, do', den .. .. ., ngl.l'oi nay d~ thuong, ngl.l'oi kia d~ ghet, ngl.l'oi nay dyp, ngl.l'oi kia xa'u, v.v ... tu d6 phi€n nao kh6 dau tranh cha'p se keo theo sau. Th~t v~y, nhln mQi v~t voi cai tha'y ctia tam phan bi~t nho hyp cua rnlnh thl th~t la hll-n che'; ne'u chling ta bie't quay v~ voi tJ! tam thanh tinh, nhln IDQi V~t theo tU'ong CUa n6, tanh cua n6, bån th€' cua n6, lJ!c dl,lng cua n6, v.v ... thl ta tha'y dU'QC tinh blnh dång khong hai CUa IDQi SJ! IDQi V~t tren doi, khong bi hll-n che' bC1i tam dia hyp hoi, so sanh do lU'ong, tinh toan, phan bi~t... cua chinh chling ta nii'a, rna trai llj.i thå'y dU'QC tinh cach phong phli, da dlj.ng Va Vi di~U CUa Vlj.n ph:ip V~y. D~ ke't thlic Phå'm Phl.l'dng Ti~n, chling toi nho Th. ngam

tu theo ngolj.i dlj.O

Ph~t.

3/ HQc Ph~t phap thanh ngolj.i dlj.o : hi~u låm Ph~t Phap, y cua rnlnh rna n6i la y cua Ph~t, T6, v.v ... nhu' v~y tU'Øng la truy~n ba dlj.O Ph~t, ky thl!c la truy~n ba y cua rnlnh. HQ cha'p lOi n6i ctia PMt, cua T6, cho la th~t, khong bie't d6 chi la phU'ong ti~n . Due Ph~t gQi hlj.ng thu ba nay la sU' tii' triing, vl chinh hQ se tieu di~t PMt phap. M<.>t bai hQc khac nua la gån glii va eling dU'ong v6 s6 chU' Ph~t. The' nao gQi la dU'<;1c gån glii va eling dl.l'ong v6

62

s6 chU' Ph~t? Da y eling la ng6n ngii' bi€' u tl.l'<;jng cua Phap

m<.>t bai k~ eling båt dåu bång eau "Chu Phdp tung bO'n lai, Thur'!ng ti! tich di~t tuang ", rna chung to i da d11<;1c thu<'.)c tu la u m~c du kh6ng ai bie't cua tac giå nao: Cac phdp xlia nay thlir'!ng viing lt;lng Tam sanh Ni~m khdi cånh liin sanh Nghe chuong tlnh thtic lia con mqng Thi nh~p chCin tam di~u dtic hdng. •

TåmMinh

Phap Åm so Thanh El"o-2000

ngoi Chua Vi~t Nam dåu tien t~i Bti D~ D~o Trang

Vi~t

Nam Ph~t QuO'c Tl} Thich Huy~n Di~u (An E>(l)

Vi~t

Nam PM.t Quoc T~,t la ten cua mqt ngoi chua Vi~t Nam dåu tien co m~t tren dåt nuac An E>q, eling lå nai Bue Tu Ph1,1 Thich Ca ng6i duai cqi b6 d€ thånh d~o cach dåy gån 3 thien nien ky va eling chinh lå l trong 4 Thanh dia quan trQng nhåt cua PM.t Giao dtfQ'c khåp nåm chåu biet den ngåy hOrn nay.

I. Nhan duyen hinh thånh ngoi chua Cach dåy 30 nåm, lån dåu tien khi chung toi dij.t chån Mn noi nay, lang dang len ni~m xuc cam vo h~n khi nhln tha'y cai noi Ph~t Giao, ndi sån sinh ra b~c vi nhån mang l~i slf blnh ding, an l~c va ang sang tri hu<% cho ngu'Cii dån An f>Q n6i rieng va nhån lo~i n6i chung da tråi dai han 10 the' ky va Mn the' ky thu 13, Ph~t Giao An f>Q b~ bie'n co clfc doan quan trQng da låm ma't di gån he't nhung di siln quy bau d6. Cho Mn ngay horn nay, Ph~t Giao An Bi) chi con l~i mi)t so PMt tå ra't khiem ton so voi cac ton giao khac dang c6 mij.t. Trong khi d6 cac nuoc Bong Nam A dang tie'p noi va phåt tri€n m~nh n~n tång Tir bi, Vo nga, V~ tha va Blnh dång cua Ngai nhtf la mi)t ngu'Cii b~n d6ng hanh trong doi song tinh thån cho m6i con nguoi qua nhi~u the' ht%, trong d6 c6 da't ntfoc va dån tQc Vit%t Nam. Khi nhln tha'y cac mroc dang g6p phån d€ h6i sinh l~i cai noi Ph~t Giao t~i Thanh d~a B6 d~ E>~o trang, nhu' gln giu nhling di siln vo gia cua nhån lo~i, thl le dau Ph~t Giao Vit%t Nam l~i khong g6p phån thie't thlfc vao cong vit%c thieng lieng d6, må nguyt%n uoc nay chung toi da {p U khi con ng6i tren ghe' cac tru'Cing d~i hQC. Mo tfdc xåy dlfng mi)t ngoi chua Vit%t Nam dåu tien noi Thanh d~a d€ cho nguoi con Ph~t khi Mn chiem bai Thanh dia va dirng chån trU ng1,1 t~i noi trang nghiem thanh 4nh trong nhung ngay htu l~i tren xu Ph~t, va mang anh sang cua Nguoi Mn voi nhung ai chua c6 duyen Mn xu Ph~t. ThCii gian cu lij.ng le tr6i di han suot 20 nåm trili qua nhi~u kh6 khan va thå thach, nhu'ng chUng t6i nh~n du'<;1c khå nhi~u ni~m khich 1<% lOn lao, trong d6 c6 cac b~c

Ph:! p Åm s6Thil.nh E>i!-o-2000

tru<'1ng thu<;1ng, cac phap luva cua quy PMt tå khåp noi huong v~ da g6p them suc m~nh . Truy~n thong Ph~t Giao Vit%t Nam khong thua kem ba't

cu m<:Jt quoc gia nao tren the' gioi, nång cao long tlf hao va y thuc bilo t6n nhung di siln van h6a rna cac b~c ti~n nhån da day c6ng t~o dlfng. E>6ng thCii eling muon dem cai gia tri dich thlfc d6 gioi thit%u Mn cac nuoc, c<:Jng d6ng Ph~t Giao cac nuoc. Ni~m mo uoc d6 chinh la d()ng llfc chinh ye'u d€ chung toi b~n chi vu'(jt qua. Cuoi cung duyen lanh da Mn, chung toi da mua du<;1c rnie'ng da't va l~ dij.t vien da dåu tien vao ngay 24.05 .1987 . E>6 eling chinh la ngay dang ghi nho M dua Vi~t Nam PMt Quoc Tlf di vao hit%n thlfc. Il. Dia ly ngoi chua Vit%t Nam Ph~t Quoc Tlf tQa l~c tren mi)t khu da't ri)ng khoilng 30 c6ng giua nhling khu rui)ng då't bao la cua B6 f)~ E>~o Trang va khu tm tu khoilng 2 km V~ pilla Tåy Nam. Voi khu da't ri)ng rai d6, chung t6i da su'u t~p ra't nhi~u lo~i cåy d€ them phån yen tinh, nhi~u bong mat tie'ng chim giup ich cho vit%c tu t~p va thi~n d~nh trong nhung ngay quy vi Mn chiem bai Thanh dia. V~ kinh phi, Vit%t Nam Ph~t Quoc Tlf khac voi nhung ng6i chua du<;1c xåy dlfng bång kinh phi quoc gia, rna Vit%t Nam Ph~t Qu6c Tlf du'<:jc ung hQ va d6ng g6p bång nhi~u cach cua d6ng bao khåp ndi, nen nhung tit%n nghi tMt la khiem ton, song eling bu dåp l~i bång nhi~u trai cåy du'<;1c tr6ng t~i chua må phån lOn xua't xu tir Vi~t Nam va nhi~u ndi mang de'n. Cho nen quy vi se cilm nMn du<;1c phån nao v~ thien nhien Vi~t Nam tren milnh Mt tru pM cua xu An E><:J.

Ill. Ca'u true ngoi chlla

l. Chanh di~n: Tir c6ng chinh di va o, ca c vi se · tha'y ngoi chua du'QC xåy dlfng kien CO båflg be tong COt silt

63

hlnh vuong va hai m:iJ cong VUOII cao giua nhling tan ca y nhu th~ hi~n truyen th6ng cua dån ti;lc. Chiia c6 chu vi la 64 met va chieu cao la 24 met, g6m c6 tilt cå la 3 thg. Tftng tren la phap xa c6 th~ dung chua cho 30 vi khach Tang m6i khi Mn chiem bai Thanh dia . Tång thu hai diing M tru'ng ba y nhii'ng di tich, kinh sach, phap khi trong va ngoai nuoc, tång thu ba la ton tho tam the Ph~t ciing chu vi B6 Tat. Phia sau chanh di~n la Mu T6, ton tho cac vi Thanh d~ tti va cac vi Thanh tang qua cac trieu d~i. B6i di~n voi ban tho T6 la ban tuC!ng ni~m cac vi anh linh T6 qu6c Vi~t Nam. 2. Thap V~n Ph~t: Bu<;1c trang tri phia trude ben trai cua chanh di~n voi ban kinh la 12 met va chieu cao la 22 met, duqc chia deu cho 7 tång. Ben trong ton tho Xa L<;1i Ph~t va 10.000 vi Ph~t. 3. Quan Åm dai: C6 th~ n6i dåy la net rieng cua Vi~t Nam PMt Qu6c Tl,l', cilu true hoi gi6ng chiia Mot Cot, nhiim M gioi thi~u net van h6a cua PMt Giao Vi~t Nam cho cac nuoc Ph~t Giao b~n . Tuy nhien, thap V~n Ph~t va Quan Åm dai chi moi dij.t nen m6ng M xay dl,l'ng trong tuong lai gftn day. Sau khi hoan tilt hai cong trlnh nay, chung toi se tiep tl)c xay dl,l'ng låu chuong, l:iu tr6ng vl hi~n nay chung toi da c6 d~i h6ng chung nij.ng 2 tiln ru'oi, duong kinh 3 met va chieu cao la 2,50 met. Tr6ng c6 duong kinh la 2 met, va chieu dai la 1,50 met; tilt cå deu duqc lam trong nuoc d~ mang net van hoa dij.c thii cua dan toe. IV. PhapXa Hi~n nay, chiia da dua vao sti dl)ng hai day phap xa, mot

cai dU<;jC xay dl,l'ng dQC theo khu dilt VOi chieu dai la 47 met, g6m c6 3 t:ing va 21 phong, trong m6i phong c6 th~ (J du<;~c 3 nguoi. Tuy nhien, trong thoi gian qua cho d<;1i chanh di~n hoan tilt, chung toi da sti dl)ng hai phong t~m thoi lam chanh di~n va thien duong cho chu Ton Bue Tang Ni va quy PMt tti c6 noi t1,mg ni~m, l~ bai va tu t~p thien dinh trong nhii'ng ngay htu l~i. Day phap xa thu hai du<;~c xay dl,l'ng theo chieu ngang ctia khu dilt voi chieu dai la 49 met, chieu ngang 16 met, g6m c6 tilt cå la 13 phong, trong d6 c6 mot nha an 8x12 met c6 th~ M du<;~c 3 da y qua duong. Dl! kien day phap xa nay neu thu~n duyen thl se duqc len them hai tftng va d6ng thoi trang tri noi thilt mot t:ing håm danh cho nhling phai doan chiem bai vao nhii'ng thang he c6 noi nghi ngoi M tranh cai n6ng khåc nghi~t thoi tiet cua xu An Bo. Chung toi da c6 gång t~o nen nhii'ng vuon cåy voi nhieu lo~i cay trai t~o them cånh thien nhien cho ngoi chiia, d6ng thoi ciing mu6n g6p phån giii' gln moi sinh d~ quån blnh sinh thai.

1. Cåy an trai: DQc theo nhii'ng con duong nho quanh co u6n 1u<;1n trong khuon vien cua chiia, chung toi c6 tr6ng

64

nhieu cåy an trai cua viing nhi~t d6i va quen thuoc voi nguoi Vi~t Nam nhu cåy trai våi, mit, tao, cam, chanh, buCJi, xoai (gom c6 30 loQi khåc nhau) tSi xa ly (cOng c6 den 12 loQi) va nhieu lo~i cåy trai khac, da va dang cho quå trong nhieu nam qua. 2. Cac lo~i hoa kiing: Phia tru'oc chanh di~n va hai da y phap xa, chung toi da tr6ng nhieu lo~i hoa ki~ng du<;~c mang gi6ng tu que nha sang: hoa Bao, Mai vang, Mai chieu thtiy, Lan, Su, Thien ly, va cac lo~i cay ki~ng: Tung, Tråe ba di~p, Sao, Thong, Tre, Tårn vong, True, Cau, Phu<;lng vi, Di~p Tåy, 3. Nhilng cåy co co slf lien h~ de'n dm s6ng Due Ph~t: Chung toi khong chi mo uoc t~o cånh thien nhien thuån tuy cho chiia va moi sinh, rna con huong den Sl,l' duy tri lich sti' Ph~t Giao qua nhii'ng ca y c6 c6 lien quan Mn doi s6ng cua Bue Ph~t ngay xua.

Cay Sesam rna Bue Ph~t da hai nåm la d~ chi cho hang d~ til' ve giao phap cua Ngai "Y thqm tham vi di~u etla gida phdp ma toi då chling diic nhiiu nhu ld trang r!tng va nhilng gi toi då gidng thuyet cha cdc th&y chl bdng nhu niim la trang tay etla toi vqy" Cay Lang Haa (Nagarsana): Bue Ph~t da thQ ky cho Ngai Di Lij.c se ng6i duoi cåy nay thanh d~o Vo thu<;~ng Chanh ding giac trong tuong lai. Cåy d6 hi~n nay t~i An Bo duong nhu da milt gi6ng, nen chung toi da sang t~n nuoc Mien Bi~n d~ mang ve tr6ng. Ke Mn la mot lo~i co rna ngay xua Bue Ph~t nh~n Sl,l' cung duong tu mot dua be trai chan bo, dung M trå i du'oi coi cåy B6 de M ng6i thien dinh; d6 la co Cdt tuifng, cay Diem phu di, cay Va uu, cay Sala, cay Nimpa, nhieu lo~i cay co c6 lien quan Mn doi s6ng Bue Ph~t. Ngoai ra, con c6 nhieu lo~i cay khac da du<;~c chung toi cham s6c d'n th~n nhu giii' gln mot di sån VO gia cua Ph~t Giao. Chung toi da s6ng xa que huong tren 30 nam d~ barn trl) va thl,l'c hi~n nhii'ng nguy~n uoc blnh di trCJ thanh hi~n thl,l'c nhu ngay horn nay, chi d~ g6p phån nho nho cho que huong, cho dån toe va PMt Giao Vi~t Nam cua chung ta, voi niem tl,l' hao, y thuc båo t6n nhling di sån quy gia va gioi thi~u ra the gioi ben ngoai. Vi v~y. chung toi luon nguy~n du Tam Båo gia hQ M trong tuong lai c6 du<;~c cac vi chån tu th~t tai th~t due Mn då y gln giii' va phat tri~n dung voi tårn v6c mot ngoi chiia d~i di~n cho dån toe va Ph~t Giao Vi~t anm tren dilt Ph~t; d6ng thoi g6p phån cho Thanh dia nCJ hoa Tu Bi M mang !~i nen hoa blnh chån chinh cho nhån laQi trong the ky 21 nay . B6ng thoi hlnh ånh cua cac vi se la mot trong nhling yeu h6i sinh l~i cac Thanh tich va Ph~t Giao An Bo, d~ nhån lo~i c6 mot huong di trung d~o quån blnh giii'a v~t chilt va tinh th:in rna khong th~ milt can d6i nhu hi~n nay. Phap Åm h.lc;1m IQf

t6 lam

*G*

Phap Åm s6Thånh D~;~o-2000

-,""'

/'/ / /

l

l

l

~

l

l

trlnh ba y m9t trie't ly cao sieu cua Bong phudng. St,t ph6i h<;1p cå Åu va Å lam cho nguoi nghe ra"t thich thu vl hiiu du<;1c ding trie't ly cao sieu cua Bong phudng qua phudng phap trlnh båy ro rang ranh m(,lch cua Tiiy phltdng.

\

\

)

Tit d6 toi hoai bao m9t cai m9ng: "lam sao, sau nay minh se d6ng mqt cay thang gicio /y'' (tUe la bQ "Ph(lt HQc Ph6 Th6ng", ngay h6m nay)_

11. SLIU TÅM TÅl

ueu

Tit d6, toi båt dåu gom g6p su'U tårn cac tai li~u. B9c trong kinh, xem trong sach, hoij.c nghe nhil'ng bai giång nao c6 th~ lam tai li~u d6ng cay thang giao ly, thl toi d€u g6p nhij.t d€ dånh ca: nhUt la tåi li~u cua bac si Le Blnh Tham (phap danh Tårn Minh) giiing cho lOp Thanh Nien Bue Dl,lc. Ill. THOI GlAN T~P Sl/

Be'n niim 1945, sau khi t6t nghi~p chudng trlnh Ph~t phap, toi trC! v€ Nam, rna trltong di,ty giao ly t(,li chua Ph~t Quang xu Bang Chang, qu~n Trå On. S6 Tang, Ni , l den hQC tren 30 vi (trong so nay hit%n noy con IQi. ben Tang , Thay Thanh TU v .v .. . ben Ni, Ni c6 Trf E>!nh v.v .. )

Ngoai lop giao ly, chung to i con mCJ ca c lOp h9c qu6c ngii' moi bu6i sang, d~ dl,ly cho cac em (J trong lang, s6 h9c sinh gån 150 em; di,ty lOp Blnh Dan H9c Yl,! (van chu O) d~ giup cho d6ng bao mu chii' trong nhii'ng bu6i t6i; va mo tr(,lm y te' giup cho d6ng bao b~nh ho(,ln trong lang.

mc)t

Mu6n lam vi~c lOn, trUde phåi låm vi~c nho, mu6n di xa trUde p hai tii' ndi gån. Nhdn c6 lOp giao ly , s6 h9c chung tren 30 vi. toi båt dåu t~p st,t, dem thi nghi~m chudng trlnh PMt hQC ph6 thong (thang giao ly) rna chUng toi (cåy då 6m ap cai m(>ng tL/ låu), d~ cha Cd hQi t6t, ffiQt hoån dnh r<?ng råi hdn, se dem ra tht,tc hi~n (thoi gian

cua doi toi BT. Thfch

Thi~n

Boa

Tac gia vie't bai nay la d~ kinh bie'u cho nhiing b~n d6ng "c hi hllflng" va "dong hanh" tren dli<tng "sting ttic va phien d;ch ". l. NGUYEN NHÅN

Hoai båo m9t "Ccii Mqng" tre n 25 niim moi hoan toå n tht,tc hi~n

a

Trong lue du h9c Xuiin Kinh ( 1938), cte'n mua he niim 1941, toi dl1<;1c dip may dt,t thinh lOp Giao Ly cua Boan Thanh Nien D~;~c Due, trong m<?t thang (moi dem giang 2 gio), do Bac si Le Blnh Tham dam trach Clop nay hiE;\n nay con ThllQng TQa Thfch Minh Chåu va DQo huu V6

t(lp sl,l , cho dqi gan 8 nam truong).

Trude nha"t, toi so(,ln tii'ng dan bai, r6i dem ra giiing di,ty cho h9c chung. Toi båt h9 ky chu ky luong. Sau khi giiing xong, toi bao h9 lam bai dem toi sll'a, r6i vie't li,ti thanh tung t~p sach nho d~ cho tin d6 m1t<;1n xem, nhu quy~n Bi,to Ph~t. Tam Qui, Ngfi Gioi, Tu Nhie'p ~hap, Ll,lc BQ v.v ... IV. THOI GlAN THl/C HleN

Be'n nåm 1952, duong giao thong du<;1c de dang, toi du<;1c cac bi,tn d6ng song, Thu<;1ng tQa Thich Thi~n Hoa (Giam d6c Ph(lt Hqc E>llong Nom Vit%t), Thu<;1ng tQa Thic ~ Nht,tt Lien (T6ng Thll ky Giao HQi Tang Gia Nom ViE;\t) va Thu<;1ng tQa Thich Quang Minh (HQi truong H(>i Ph(lt Hqc Nom Vit%t) de'n thåm va moi toi v€ Såi Gon d€ chung lo Ph~t sl,l'. Qui Thu<;1ng tQa khuyen toi ding: "Ccii dim trea tren cao, the' nao cinh sang ciing chie'u xa han".

Dlnh cvong v.v ... ) Toi thich thu qua! Yl tha"y bac si dem phltdng phap giang giai cua Tiiy phltdng må giåi thich,

Phap Åm s6 Thånh Dl)o-2000

65

Yl nguy~n VQng hoång duong chanh phap, vl muo'n tho'ng nhåt Ph~t sl,l' va vl tlnh bl).n xa cach nhau tren 8 nam tri.J'ong muo'n sum hi~p. nen toi hoan hi nh~n lOi. Tir da y, toi båt dåu thu xe'p m9i cong vi~c, d~ cha ngay len du'ong. Båu nam 1953, sau Te't Nguyen Ban, ngay m6ng tam thang gieng, 8 thåy tro chung toi quåy hanh ly len duong ... Be'n Sai Gon vao chua An Quang, sau khi thu xe'p cho an o tl).m xong, qui Thåy giao ph6 cho toi hai ganh ni,ing, la "Gido D~c va Haling Phdp" (vua lam Trllong ban Giåo D1.,1c Giåo H(>i Tang Gia Nam Vi~t kiem E>6c giåo Ph<';lt Hqc E>Llong Nam Vi~t va vua lam Trllong ban Ho2ing phåp Giao H(>i Tang Gia Nam Vi~t). R6i qui thåy dua nhau xuåt

du'ong. Suo't m()t thoi gian, tren 10 nam tri.J'ong, Bong xong Tay dt,~c, cå ngay chi lo dl).y hQc, di€n giång r6i huån luy~n

can b() trt,J tri va giång vien, he't kh6a H<!- de'n kh6a Bong, con ngi.J'oi toi nhu' con vt,~. Mi,ic du cong

vi~c

qua

b~n

r()n, nhu'ng cai chi

nguy~n

"d6ng ctiy thang gido ty'' da om åp tir Hiu, toi khong h~ xao lång. Ban ngay dl).y hQc, ban dem sol).n bai, d~ch kinh. He't gio dl).y cho Tang, Ni o cac h9c du'ong, r6i de'n dl). y cho lop Nhu' Lai Su giå va Cu si. Ngoai ra con lam cac Ph~t sl,l' khac, vi~c Giao h()i, vi~c I€ lu'<;Jc, t6 chuc, thu tl).c v.v ... M()t ngay dem, chung toi lam vi~c thång thet 4 bu6i (sång. chieu, t6i va khuya). Moi tuån, to'i thU t11 hoi,ic la to'i thu nam, toi mo !Op dl). y giao ly tl).i chua An Quang (Ph<';lt hqc duong Nam Vi~t) r6i Mn chua Phu'oc Hoa Ctr~.,~ sCI cua h(>i Ph<';lt hqc Nam Vi~t) d~ dl).y PMt phap cho quy PMt tti' cu si, tue la !Op "Phqt hQc Ph6 thOng". Toi båt då u thl,l'c hi~n "cdi mqng" nay vao nåm 1953. Sol).n tung bai, dem ra dl). y, rut kinh nghi~m r6i chung toi moi vie't ky ll).i thanh t~p. Bung 10 bai lam m()t kh6a hQC. Moi nåm chung toi mo 2 kh6a hoij.c 3 kh6a (tru 2 nom 1963 va 1964 gQp lue Phåp nQn nen kh6ng mCI kh6a hQc Giåo ly duqc). Ngoai chu'ong trlnh Ph~t h9c Ph6 thong,

chung toi con dl).y Bån d6 tu Ph~t CPh<';lt hqc cuong yeu. lO T6ng phåi) va Duy Thuc h9c v.v ... Sau khi rut kinh nghi~m bån than, tir phuong phap d<!-Y (ngh~ thu<';lt trlnh boy) va bai VO du'QC tu chinh r6i in thanh ~p. chung toi mo kh6a huån luy~n cho cac can bQ Di€n giång, moi kh6a 10 bai. Sau khi huån luy~n chu dao, nåm chåc ke't quå, chung toi moi cii' qui v~ giång vien, di giång cac Tinh H()i Ph~t hQc, moi nåi 10 dem, r6i tro v~ tht,~ huån 10 bai khac. Nhu the', chung toi cii' cac V~ di IDOi nåm ba ky, SaU nhfing ngay nghi hQC tl).i Ph~t hQC du'ong NV (mo i nom nghl hQC 3 ky. mo i ky l thång).

Kh6a giång du'<;lc ke't quå to't dt,:p, thinh giå moi ngay moi dong, nen giång vien them hao hll'ng va rut tia nhi~u kinh nghi~m . Nho the', giång vien tie'n de'n mue

66

chuyen mon, dm du'<;Jc ngh~ thu~t di€n giång, giång råt håp dån. Nguoi nghe cung thich thu! Nho the', chung toi gay du<;Jc phong trao h9c giao ly tir do thanh de'n cac tinh, trong måy nåm vua qua o rni~n Nam. Cu theo cai da nay rna tie'n, he't kh6a thu nhåt de'n kh6a thu hai, r6i tie'p de'n kh6a thu ba va thu ti.J' v .v ... Båt då u tir nam 1953 de'n nay (1965) la 13 nam toi da hoan thanh du'<;Jc 12 nåe thang Giao ly; ngh'ia la 12 kh6a "Phqt hQc Ph6 ThOng". Ne'u c()ng voi 5 nåm hoai bao cai m()ng tren, va thoi gian t~p sl,l' 8 nam, tåt cå la 25 nam trQn. V. NQI DUNG Trong thoi gian tren, ngoai b() "Phqt hQc Ph6 thOng" 12 t~p. chung toi con sol).n b() "Bån d6 tu Phqt" 10 t~p. "Duy thuc hQc" 6 t~p va cac lol).i sach khac, nhu' Bai h9c ngan vang v. v ... tåt cå la l o lol).i, gån 80 thu. N()i dung b() "Phqt hQc Ph6 th6ng", chia lam 12 kh6a: Tir kh6a I de'n kh6a IV, n6i v~ "Ngii thita Phq,t gido" va nhii'ng vån d~ dn bie't nhu' nhon quå luan h6i, Bl).o Ph~t v .v ... Kh6a V, nam bai dåu n6i V~ L~ch sii' truy~n ba cua Ph~t giao, tir An B() sang Trung Hoa de'n Vi~t Nam va cac ni.J'oc Ph~t giao, ba bai tie'p n6i v~ B<!-i cuong Ph~t giao (lO t6ng phåi), 2 bai sau n6i v~ "Nhe1n sanh va Vil tr~" la hai vånd~ råt quan trQng. Kh6a thu VI va VIlla B<!-i cuong kinh Lang Nghiem, kh6a thu VIII la kinh Vien Giac, 2 b() kinh nay thu()c V~ tanh ton va du'<;lc ca tt,~ng nhi~u nhll't trong Thi~n mon. Kh6a thU IX la Duy thuc h9c "Luqt DQi thita Bd phdp, Bdt thU qui cii, Duy

thlic Tam thqp

t~ng,

A DaNa thlic, va /uqn Nhan Minh".

Kh6a thu X va XI la "luqn DQi thita khOi tin", m()t b9 lu~n c6 tie'ng tam trong Ph~t giao. Duy thuc h9c va lu~n Khoi tin, thu()c v~ Tuong Ton. The' la tir kh6a I de'n kh6a XI, c6 th~ giup cho d()c giå hi~u du'qc can bån giao ly la Ngu Thua Ph~t giao, Tanh Ton va Tuong Ton, cung nhung vån d~ quan trQng trong Ph~t giao. De'n kh6a thu XII la kinh Kim Cang Bat Nha va Tam kinh, thu()c v~ Tanh khong ton, M giup cho hanh giå muo'n len cao phåi coi mo ru bo nhung gl nij.ng n~ da mang tir !au. Chung toi chia ra 12 kh6a, tir thåp de'n cao giup cho quy Ph~t tii' d€ hQc; cung nhu' cay thang c6 12 nåe M cho ngi.J'oi d€ leo.

VI. LQI iCH BQ "Ph(jt hQc Ph6 th6ng" va cac lol).i sach "Ph(jt hQc tung thu" cua chung toi tir khi duqc ph6 bie'n de'n nay, da dem ll).i cac l<;Ji ich nhu' sau: l. Truy~n ba giao ly duqc sau r()ng trong quån chung. 2. Giup cho råt nhi~u Ph~t tti' hi~u bie't Ph~t phap d~ tu hanh. 3. Giup cho Tang, Ni cac Ph~t h9c vi~n mau hi€u giao ly 4. Giup tai li~u cho qui Giång su' va Giao su' d€ giång d<!-Y giao ly. o

Phap Åm soThanh D"o-2000

VIl. NHUNG YEU T6 E>E THÅNH CQNG TRONG VI~C SÅNG TÅC VÅ PHIEN DICH

l. Kha Nang: Muon lam cong vi<$c gl tntoc tien dn phåi c6 du "khd niing" v€ cong vi<$c fly. Nhunguoi muon sang ta c va phien djch giao ly, tflt nhien p hå i c6 du khå nang v€ vi<$c nay, phåi c6 m()t hQc llfc kha, cå n()i di~n lån ngo<;ti di~n, tu'clng du'clng voi cong vi<$c, mai c6 th~ låm du'<;1c.

2. B~n Chf: B€n chi la m()t ye'u to dn nhth trong mQi cong vi<$c, nhth la vi<$c sang tac va phien djch. Cong vi<$c nay doi hoi rflt nhi€u slf "dn cu, ri mQ", ng6i c~m Cl;Ji SUOt ngay dem tren ban vie't, tir thang nay cJe'n nam nQ . Ngu'oi kh6ng b€n chi, kh6ng th~ deo du6i du'<;1c Hiu dai. Ne'u chi do hti"ng thu nhth thoi, thi chi vie't ho~c dich du'QC ffiQt vai quy~n rna th6i. 3. Suc Khoe: Sti"c khoe ciing la m()t ye'u to dn thie't trang mQi cong vi<$c. Ne'u låm vi<$c gl rna thie'u sti"c khoe thl kh6 thiinh cong mi~n man. Sti"c khoe kem, co nhien than th~ moi m<$t, tinh thh bl quy<$n, khong minh mån sang suot, khong th~ ng6i lau, M phien dich ho~c sang ta c. m~c du c6 khå nang sti"c khoe va b€n chi, nhl.l'ng ne'u khong thfly "thich thu" thl ding kh6 rna thanh tlfU, nhth la vi<$c phien djch va sang tac. C6 cåm thfly thich thu, mai vu<;1t qua du<;1c slf kh6 khan clfc kh6, mai mi<$t ncli biin vie't ngay dem, khong chan.

4. Thfch Thu: Lam cong vi<$c gl,

thflt b<;ti. Chung ta nen hay hu, hay hay dd, da so d€u do ånh hudng hoiin cånh tot hay xflu. Chung toi lam du'<;1c mQt vai cong tac v€ phien dich va sang tac, la do chung toi tlf t<;to ra m()t hoiin cånh thu~n ti<$n, d~ n6 thuc dåy chung toi tren cong vi<$c niiy. Trude nhflt, chung toi md ra m()t ldp hQc giao ly hil.ng tuån (bot dau nåm 1953 den nay, moi tuan vao t6i thu tll ho(ic t6i thu nåm), va so<;tn chu'clng trlnh giao ly tir sel cfip de'n cao dång. Moi tuån t6i so<;tn m()t bai giao ly M d<;ty . Va toi phåi nghien cti"u cach d<;ty (ngh~ thu(lt trlnh bOy) moi bai phåi d<;ty the' nao cho hflp dån, ngu'oi hQC d~ thau th~p Vå thich thu. Vi the' rna ngu'oi hQC moi ngåy moi dong va båt bu()c tOi moi tuån phåi SO<;tn ra m()t bai M di').y. M()t nam toi md di').y hai ho~c ba kh6a (trlloc hQ . giOa hQ va sau hQ). Nho the' må bai vd moi ngiiy them nhi6u va ngh~ thu~t giång di'). y moi ngiiy ciing them dieu luy~n.

Sau khi da c6 san m()t so tiii li<$u v€ giao ly, va nåm chåc ke't quå v€ sl! giång di').y C1 trong tay r6i, chUng toi li€n md ra cac ldp hufln luy<$n can b() : Giång su', Trl;l tri va Nhu Lai Sti" giå et€ hufln luyc$n v€ chuyen mon cua chung toi .

Nguoi sang tac ho~c phien djch, khi thlfc hi<$n du'<;1c m()t tac phåm nao, tlf cåm thfly vui mirng va thich thu, khong khac gi anh ngheo cfit du<;1c cai nha mai. Phåi c6 thich thu nhu' the', mo i lam du'<;1c vil$ c nå y .

Sau khi du'<;1c hufln luy<$n thuån thl;Jc, nåm chåc slf thiinh cong trong ta y, ca c vi can bQ du<;1c c ti di ca c tinh h()i Ph~t hQc md kh6a d<;ty giao ly , moi ncli 10 dem. Nguoi hQC moi dem cång dong. Ngu'oi d<;ty moi ngay them hiio hti"ng . Nho the' rna chung tOi gay du<;1c phong triio hQc giao ly trong cac nam vira qua C1 mi€n Nam. Khong gi thich thu bil.ng: bai mlnh soi').n c6 nguoi di').y, sach mlnh vie't c6 ngu'oi dQc. Hoiin cånh niiy thuc dåy chung t6i phåi co gång bien so<;tn, d~ cung ti"ng nhu du v€ giao ly cho quy PMt tti bon phu'clng

s.

Tieu Chufin Phien Djch Va Sang Tac: Nguoi xua

7. Sang Kie'n: Voi "sang kien", cong vi<$c cua chung ta

n6i: "Van tue la nguoi". Dung nhu the'. Nguoi tanh tinh nhu' the' nå o, thl vie't van ding nhu' the' fly.

du cii ciing thanh mai me . Trong khi giång djch hay vie't, ne'u khong c6 m()t d6i chut sang kie'n thl nguoi nghe hay dQc cåm thfly kM khan, bu6n man. Trai li').i, ne'u chung ta c6 sang kie'n them vao, thl nguoi dQc cåm thfly nhu' thu'dng thti"c du'QC va i p hån hu'clng vi mai li'). . Chung to i xin dån mQt viii bil.ng chti"ng di~n hlnh: BQ Di').i thira Ba phap minh mon la m()t bQ lu~n da c6 tir nghln xua, nguoi dQc rflt kh6 hieu. Nhl.l'ng chung tOi c6 sang kie'n, can cti" va o d6, sang ta c quy~n TU T ÅM, lam cho nguoi dQc d~ hi~u va thich thu. Kinh Lang Nghiem da c6 mfly nhii dich ra chii' Vi~t, nhl.l'ng bån djch cua chUng toi, vi c6 doi phåfi Sang kit\'n va sang tac, nen du'QC nhi€u ngu'oi thich dQc, vl ro rang va d~ hi~u. Bdi the' nen "sang kien" kh6ng nhii'ng rflt dn trong vic$c phien dich va sang tac, må con rflt dn trang ffiQi c6ng vi~c va mQi hoiin cånh.

Vie't van hay di~n giång ai ciing muon cho nhi€u nguoi dQC va d~ hi~u . Nhl.l'ng trai l<;ti, khi vie't hay giång, phån nhi€u ngu'oi muon n6i th~t cao sieu kh6 khan, lam cho nguoi dQc va nghe phåi m<$t tri! Nhu the' khong khac gi ngu'oi muon di toi må hai chan l<;ti blide lui. Th~t ra, di€u d6 la do ånh hu'dng tanh tlnh, ciing kh6 må thay d6i. Chung toi nhåm vao tieu chuån: khoa hQC (r6 rang thu lop), D<;ti chung (pho th6ng, blnh dån) va Dan tQc (sac thåi Vi~t Nam), nen nhii'ng kinh sach, m~c du kh6 de'n dau, qua slf phien djch ho~c sang ta c cua chung t6i, ciing d€u lam cho ngu'Oi dQC du'QC d~ hi~U va ro rang.

Theo slf kinh nghi<$m cua chung toi tren muoi nam nay v€ vi<$c trude tac va phien dich, ne'u tac phåm niio thie'u ba di~m tren (Khoa hqc, DQi chung va Dån t<?c) thl kh6 c6 the ph6 bie'n sau r()ng trong quång d<;ti quh chung. T~o Hoan Canh Thfch Hqp: Hoan cånh la m()t trong nhii'ng ye'u to quan trQng quye't djnh Slf thånh cong hay

6.

Phap Åm s6 Thilnh Dl)o-2000

8. Ke'Ho~ch Va T6' Chuc: Phiim lam vi~c gl phåi c6 ke' ho<;tch va bie't t6 chti"c thl cong vi<$c mai thiinh tl!U d~ dang. Tren doi').n thti" 6 n6i v€ hoan cånh, chung tOi da n6i mQt vai khia qnh v€ sl! t6 chti"c vi~c lam cua chung toi. De'n da y chung toi n6i ro them, de giup ich phån niio

67

cho nhii'ng ngu'oi b<,J.n mu6n di theo con d1tong ctia chung to i.

S\f xuat bån du'QC d~ dång vå S\f phien dich sang ta c khoi

Theo dung ke' ho<,J.ch va t6 chuc, chung toi chia cong vit$c ra låm 3 phån nhu' sau: bien SO<,J.n, xuat bån Vå ph6 bie'n (phåt hOnh).

9. Kinh Nghi~m: m6i khi chung ta låm m(lt vit$c gl, du that b<,J.i hay thånh cong d€u lå m(lt bai h9c cho chung ta rut kinh nghit$m, d~ låm vit$c sap Mn v€ vit$c sang tac phien dich, xuat bån va ph6 bie'n, tren 10 nåm nay, chung toi rut rat nhi€u kinh nghit$m v€ S\f that b<,J.i eling nhu' thånh cong. G~p thånh cong, chung toi gi u y nhu' the' må tie'n. G~p that b<,J.i chllng toi rut kinh nghit$m M sita chii'a. M6i khi ra m(lt quy~n sach ha y giång m(lt bai nåo, chung toi d9 hoi du' luij.n quån chung, fim hi~u nhii'ng phe blnh chi trich hon lå lOi khen ng<;1i. Nho the' må chung toi g~t hai du'<;Jc nhii'ng thånh quå horn nay.

8.1. Phiin bien soq.n va phien djch: Chung toi lij.p "PMt hqc Tung thu", chia ra låm 10 lo<,J.i sach sau day: l. Kinh, 2. Luij.t, 3. Luij.n, 4. Phij.t h9c Ph6 thong, 5. Bai giång, 6. Phij.t h9c giao khoa, 7. Giao ly d<,J.y Gia Dlnh Phij.t Tit, 8. T<,J.p luij.n, 9. St! tich, 10. Kinh t~;mg (cåc nghi thuc tl,Jng ni$m)

Tat cå 10 lo<,J.i sach nåy, g6m 80 thu, phan chia låm 8 b(l: l. B(l Phij.t h9c Ph6 thong, 12 kh6a (hay cåy thang giåo ly, 12 n6c) 2. B(l Bån d6 tu Phij.t, 10 tij.p (dQi cllong Ph(lt giåo:lO t6ng phåi) 3. B(l Duy thuc h9c, 6 quy~n (cåc såch vCi chånh tang cua Duy thuc)

4. Phij.t h9c Giao khoa cac tru'ong trung h9c B6 D€

(tu

a$ That aen d$ Nhat) 5. Giao ly d<,J.y Gia Dlnh Phij.t Tit (såp thl,lc hi$n)

6. Nghi thuc t~;mg nit$m (kinh Nhl,lt tl,lng 8Qi bon vå Tieu bon v.v ... ) 7. Tårn quy~n sach qui, bai hQC ngån vang V.V ... (tQp lu(ln)

8. St! tich. Cac b(l sach nåy, sap c6 thu tlf vå theo hl$ th6ng tu thap Mn cao, tu d~ Mn kh6, låm cho ngu'oi d9c du'<;Jc d~ hi~ u. nhu' ca y thang c6 nhi€u nac, khie'n cho ngu'oi leo len cao khong kh6 (mu6n r6 h$ th6ng to chuc va nQi dung cua moi bQ såch n6i tren, xin quf vj xem quyen "Mue ll,JC kinh såch" cua Hllong 8QO xu6t bon").

8.2. Phiin xuiit bån: Chung toi t6 chuc m(lt co quan xuat bån g9i lå "nhii xuiit bdn Huang D(;lo", d~ xuat bån kinh sach ctia chung toi phien djch va sang tac tu tru'dc Mn nay. Tu hai bån tay trang, chung toi chi lay cong låm lOi, lay loi låm v6n. Ban då u in tu quy~n sach nho, nhu' Tu Tam, lån Mn cac tij.p Phij.t hQC Ph6 thong v.v ... Ngoåi Sl! trå ti€n in cho nhå in va but phi, chung toi rat tit$n t~n. khong dam tieu xåi. Dånh dl;lm cho tdi ngåy nay, nhå xuat bån Hu'ong D<,J.o ctia chung toi, du'<;Jc m(lt kho sach gån 80 thu.

8.3. PhOn Phd bie'n: Nhu' do<,J.n tren, trong p hån thu 6 n6i v€ hoån cånh, chung toi c6 n6i sd lu'<;Jc: sau khi då c6 sach va r6i, chung toi md ldp giao ly t<,J.i Thti Do d<,J.y theo chu'ong trrlnh chung toi då so<,J.n. R6i chung toi huan luyt$n can b(l di cac tinh, eling d<,J.y theo tåi lit$u n6i tren. Ngoåi ra, chung toi con gdi cac nhå phat hånh kinh sach (J Trung vå Nam M h9 ph6 bie'n sau r(lng trong quån chllng. Nho the', må giao ly du'<;Jc ph6 bie'n va giup cho

68

bi khting hoång.

10. Trinh Bay Ttt Tttdng Ph~t Giao Dong Phtto'ng Qua Phtto'ng Phap Tay Phtto'ng: Chung toi vao chua tu thud be, lo h9c giao ly nha Phij.t, chi hap th1,1 tu' tu'dng Phij.t giao Dong phu'ong. M(lt duyen may, nåm 1941, toi du'<;Jc dlf thinh ldp Thanh nien Due D1,1c t<,J.i Hue', do bac si Le Dlnh Tham dåm nhit$m. Bac si lå ngu'oi rat gioi v€ Åu hQC va eling rat tham ve' A hQC. Bac si dem phu'ong phap giång giåi ctia Tay phu'ong må giång giåi phan tich n€n trie't h9c c6 h9c Dong phu'ong m(lt cach ro rang rånh m<,J.ch må vlin giu du'<;Jc p hån ca o sieu tham thuy. Chung toi thich thll vo cung. M~c du hap thl;l trong thoi gian khong 1au, nhu'ng m{)t khi h<,J.t gi6ng då roi vao tam di€n r6i, tu d6 v€ sau n6 se tie'n h6a luon, nuc m(lng, nliy ch6i cho Mn khi dom bong ke't trai. V€ slf giång d<,J.y eling nhu' slf trude tac phien dich ctia chung toi, ngu'oi nghe va ngu'oi d9c du'<;Jc d~ hi~u. ro rang va rånh ffi<,J.Ch lå nho chung toi ap dl;lng du'QC doi phån phuong phap Ta y phu'ong. 11. D:)t Sat Va'n D~: M(lt våi ngu'oi b<,J.n Mn choi va than mij.t phe blnh: "Th&y kh6ng th6ng minh liim, chtjm ch(;lp va it sang kie'n, nhung mJi khi c6 mqt sang kie'n nao, thi thtiy deo duo'i va lam cho ky duqc. Diiu quy nhiit la th&y bitt d(Jt sat viin di, biet ciin nhiic diin do, chqn ngliai chqn vi~c, dijt dung chJ va dung dung thifi, nen tht'mh cong duqc nhiiu khd quan".

12. KhOng Di Xa MQc Dich: M6i khi låm m{)t vit$c gl, trude nhat chung toi tlf hoi: "Mi!-c dich dl lam gi?". Sau khi h<,J. thu Cong Vit$c ay, chung toi luon luon nham ffii,IC dich ay må tie'n, khong dam di i<,J.c du'ong. Nhu' vit$c phien dich va sang tac nåy, trude khi bat tay våo vit$c, chung toi tlf van lu'ong tam: "Mi!-c dich dl lam gi? VI danh? VI lqi? Hay vi hodng phdp lqi sinh?". Sau khi chung toi quye't dinh: "ml!-c dich dl phd bien giao W' va may ra c6 l<;Ji phån nåo, thl tie'p tl;lc in them cac kinh sach khac va giup cho qui vi can b(l di~n giång hay nhii'ng ngu'oi dang thie'u th6n chung quanh. Yl ml;lc dich tren, cac nåm dåu, m6i thang chung toi d€u c6 cung du'ong theo bån nguyt$n. Sau m(lt thoi gian thay qui vi giång su' du'<;lc thånh cong trong vit$c di~n giång, c6 du phu'ong tit$n d~ tlf tue, chung toi l<,J.i bot phån cung

Phap Åm soThånh E><!o-2000

du'ong, xoay l~i d~ lam but phi cho sl;l' sll'a chii'a, hay tu chinh ca.c tac phffm va dich phffm då xu:at bån. E>en nay, cong Vi~C tu chinh va XUåt bån V.V ... V~n COn tiep ti,JC.

tåt nc;i nha in r6i, chung toi se lam l~ bien cho Giao H9i PMt Giao Vi~t Nam Thong Nhåt hay nhung ngu'oi noi theo chi nguy~n (phien djch va sång tåc) ctia chung t6i.

Nho kh6ng di sai "m~c dich" hay "bdn nguyfn", nen chung t6i du'c;ic to~i nguy~n kha nhi~u.

quy~n doi voi qui vi nao muon ån tong. Nhu'ng, neu ai

13. Bie't Dimg Va Dam Dimg Ti~n: E>anh rång: "kh6ng tiin thi kh6ng lam duqc vifc gi". Nhu'ng c6 ti~n må dån do rit råm, ti~n tij.n qua, thl ciing kh6ng låm nen vi~c gl lOn lao. L~i nii'a, c6 ti~n må kh6ng biet dung ti~n. nghia lå dung ti~n kh6ng dung ch6 kh6ng hc;ip thoi, thl c6 ti~n chi them h~i må th6i. Trai l~i. dung ti~n trung ch6 hc;ip thoi thl du'c;ic thanh c6ng tot d~p. Xuyen qua cac do~n tren (phan xuat bon va do<;m thu 12: kh6ng di xa ml,Jc dfch) qui vi thåy chung t6i låy c6ng låm IOi, låy loi låm von, råt ti~n tij.n danh d1,1m va tich trU moi thanh m9t sl;l' nghi~p Cm9t kho såch. 10 loQi. gan 80 thu). Mij.c du chung to i ti~n tij.n ti et kiem nhu' vh, nhttng VI ffiUOn cho thanh "mqt Slf nghifp van h6a" nen VOi viec dang dung nhu' "tu chlnh, sua chtla" l~i cac b9 sach då xuåt bån, chung t6i dam xuåt so ti~n. c6 th~ n6i gån qua sU'c lo ctia chung t6i. Kh6ng sc;i ton kem, mi€n sao thanh ti;I'U c6ng vi~c thl th6i. Nho the chung t6i thau g6p du'c;ic ket quå theo y muon.

Nhung tac phffm ctia chung toi, d~u khong giu bån muon stl'a d6i n9i dung ha y in d~ kiem IOi, thl phåi du'QC sl;l' d6ng y ctia chung to i. X. HOl HVONG

Toi lam du'c;ic di~u lc;ii ich gl, c6 bao nhieu cong dU'c d~u h6i hu'ong: Tren d~n dap bon on Duoi cU'u giup ba loåi. Cåu nguyen cho: Mii.t troi PMt them sang Banh xe phap xoay hoai The gioi d~u hoa blnh Nhon dan du'c;ic an l~c Toi va cac chung sinh E>~u sanh v~ c6i Ph~t. O Viet tQi Dllifng Ehiilng Don [){it Stii Gon Quj Xuiin At TJ (1965)

Sa mon Thich Thi~n Hoa

VIll. GHI dN

Kinh chep: "Chu phdp tung duyen sanh". Chinh the, mij.c du chung toi då c6 chi nguy~n "d6ng cay thang giao ly" lam chanh nhon, nhu'ng neu khongnho cac duyen lånh, thl ciing kh6 må thanh ti;I'U. V~y horn nay, cong vi~c må chung toi xem nhu' "Mqt slf nghifp cua di!i t6i", c6 th€ n6i la då hoan thanh, chUng t6i xin thanh tam ghi d~m cong on sau day:

l. dn Tam Båo gia h9; 2. dn qui Su' tru'dng va thi~n hii'u tri thU'c md mang kien thU'c; 3. dn Ph1,1 M~u sanh thanh va on E>an Na giup da; 4. dn Thu'c;ing t9a Thich Thien Hoa, E>~i dU'c Thich Tru'ong L~c. v.v ... då so~n giup m9t so bai, khi chung toi qua b~n viec va vui long chi~u theo y muon, d~ mij.c tlnh chung toi stl'a chua; 5. dn E>~o hii'u V6 E>lnh Cu'ong då giup toi råt nhi~u v~ viec tu chinh bai vd; 6. dn qui Ph~t tU' den h9c hång tuån Ctu nom 1953 den 1962) t~o hoån cånh d~ thuc dffy chung t6i sang tac va thi nghiem chu'ong trlnh giao ly. 7. dn E>~o hii'u Nhu~n Chu'dng. Minh Phuc va 6ng Du'ong Ki~u Thi v.v ... då giup chung t6i v~ vi~c xuåt bån. IX. HIEN GIÅO HQI PGVNTN

Nhii'ng tac phåm hay dich phåm, etla nhå xuåt bån Hu'ong E>~o chung t6i, sau khi tu chinh hoan toan, va trå

Phap Åm s6Thanh Ell!o-2000

vång trang c6Iy Chi~u ch~p cho~ng giua m9t chi~u th6n då Cå m9t vung em å giåc tri~n mien Gi6 dau v~ xao tr9n co boa nghieng Su'ong åp ti n6i u'U phi~n thu'ong nhanh la.

Tren n~n troi canh may bay hoi hå Gi1,1c ta huy mau ngå b6ng chan d6i T6i dåm chlm trong chi~u xuong choi voi Qua khung ctl'a, chao 6i bu6n qua d6i. Chi~u vång lij.ng co sao long troi n6i? Cånh tMt hi~n sao vån thåy x6t xa NgQn co b6ng thu'ong n6i h~t su'ong pha Troi vi€n pho du'oi chi~u ta båt d9ng.

Loi PMt d~y coi nå y la coi m9ng Thl th6i danh å p ti giåc chiem bao Theo viing trang cung nåm thang tieu dao Trang thiet th~ch ba o ha o h6n ti y my. Viing trang åy vån viing trang co ly Theo v~ day båu b~n nhii'ng canh tru'ong Xin håy cung toi tr9n bu'oc tha hu'ong Toi kien co gång noi guong thiet th~ch! Van Nttdng

69

·'

~A · · ~~

'

· ~·

.>

'

.

,.

hoa '

uu dam "",."

?

.,

va goc va g1a chua gia lam hiii ky tuy btit Tårn Trimg Ngo TrQng Anh

Ch6n Song Uim may dn bong UU DAM, dlit nal tieng chu6ng, dep co di vi con tuång tuqng. Miin Thitu Thdt trang l&ng guang Bdt Nha, menh mang bi hqc, thuyin til che chO bitt nhi! ai! (Cåu d6i th6ng thiet nay la do Su Vien Thanh . su phl,J 6n Gla Lam , lue sinh ti~n soQn phung dieu H6a Thu<;tng Tam Tinh, tru trl chua Tåy Thien , vua vien tjch).

1. KHONG KHOI HOA Mua xuan nam 1984 khi nhln thily eay vå gia trong vu'on Gia Lam e6 m<.>t bong boa 1<!- ehu'a tirng thily bao gio, Hoa Thu<;1ng Tri Thu ben hoi ehu' eao Tang eung eae bo Hio nhu' Nguyen Bang Thl;le, Cao Hii'u Dinh v.v . xem d6 lå di~m gl? Cae tl,t di6n Åu My Vi~t, eung eae t1! di6n Ph~t h<;>e W. E. Soothill, Doan Trung Con k6 eå Khang Hy du'Qe cae Ngai dem ra tra eU'u va eho bie't: Cay vå, eay sung, eay dau tårn, eay da v.v. eung voi cåy boa dam thuoe lo<1-i moraeeae. Thong thu'ong Phap g<;>i la figuier (tieng Anh fig-tree. tieng La tinh ficus). Cay vå la figuier deRoxburg, eay sung la figuier syeomore, cåy dau tårn la murier, eay b6 d~ lå figuier de l'Inde, eay da la figuier de pagode. D~e di6m trai vå hay trai sung du'Qe thanh tl_l'U do cå mot dai boa (inflorescence) hQp 1<!-i, khong bao giO e6 ehuy~n mot bong boa to IOn nd rieng re nhu' v~y. Bay lå mot di~m linh. Ngoai ra trai vå la mot m6n an ehay d~e bi~t xu Hue' thu<?e lo<1-i trai sung nhung khong ng<;>t rna hdi ebat. Cay vå ehinh la cåy boa dam, fieus glomerata, e6 nhi~u ten gQi khae nhu' Uu dam, Uu dam ba la, Uu dam bat boa, Khong Khdi Hoa hay Vo Sanh Hoa, tilt eå d~u do tie'ng Ph<1-n Udambara rna ra. Uu dam boa eling d!eh nghia la Linh Thl;ly boa tUe la boa di~m linh, mot thu boa rilt hie'm, theo kinh thl boa ehi nd trung blnh 3000 nåm mot lån khi e6 bl,te Luan vu'dng xuilt the' ha y e6 Ph~t ra doi . Theo kinh Nie't Ban, Hoa dam lå mot trong nhi.i'ng boa tuy sanh ra ndi bun lå y (nhu hoa sen) nhu'ng ehång h~ b! bun låy låm o ue'. Tl,t di6n Doan Trung Con eho bie't: "Cung nhu the', nhilng chUng sanh tu himh theo "DQi Nie t Ban " la kinh dil n vi

70

di~u nhdt, tuy la c6 phiin niio, nhung chdng

hi bj phiin niio lam 6 ue: Tqi sao v(ly? lA vi hq hiiu biet Tanh, Tuang va Ll!c cua Nhu Lai .... Ty nhu anh sang trang lam cho cac hoa Uu dam bdt la diu ndy na va trd nen t!IOi df!p, sang ra. Phep Nguy~t Ai Tam Muqi cung nhu the: no lam cho thi~n tam cua chUng sanh ndy nCJ nhu hoa. Trong kinh Phdp Hoa Ph(it thuilng n6i rling: Th(it kh6 ma gc;lp hoa Uu Dam, cung nhu kh6 ma gc;lp Ph(it ra dili va kh6 ma nghe duqc Ph(lt thuyet kinh Dqi Thila dua vao Ph(it Hu~".

Bong eay vå (kh6ng bao gio thay) tue Hoa Dam da e6 lån xuilt hit,:n am thåm trong khuon vien ehua Gia Lam du'ong Le Quang D!nh Sai Gon vao xuan nåm 1984 trong lue b<1-o quy~n eong sån ehuii'n b! sat h<1-i hoa thu'<;1ng Tri Thu, vi~n ehu ehua Gia Lam, nguyen Vit_:n TruC1ng Vi~n H6a D<1-o Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhilt va du'dng kim ehu 4eh Giao H9i Ph~t Giao, mot Giao Hoi do b<1-o quy~n eong sån dl,tng len. Ngai nhån nhl;le eh!u lam blnh phong quoe doanh d6 duy tri eong euoe tranh dilu thåm l~ng eua Giao Hoi PGVNTN, giup ehu' Tang tie'p tl;le h0<1-t d(_)ng tU hQe Va dilu tranh du'oi sl,t lanh d<1-o eua toan bo giång su' ehong eong nhu' HT Huy~n Quang, ehu' TI Tut,: Sy, Tri Sieu (Le MQnh Thåt). Chan dung Hoa Thu'<;1ng Thit,:n Minh tti' tu eong sån du<;1e tho ngay t<1-i phong khaeh ehua Gia Lam. B<1-o quy~n bie't qua ro vi~e ehong dOi quye't li~t nay nhung danh eh!u nh!n vl SQ phån U'ng dan ehung sau Yl;! Cong an tra tiln va gie't ehe't Hoa Thu'<;1ng Thi~n Minh trong tu .

2. HOA THliQNG TRi THU VA HOA VO SANH Sau

Yl;!

b<1-o quy~n eong sån bilt giam Chu' Hoa Thu'<;1ng

Huy~n Quang, Quång Do, ehu' Thu'<;1ng T<;>a Tu~ Sy-; Tri

Sieu (Le MQnh Thåt), va Ni su' Tri Hå i, eung voi mot so tu si tre tu6i khae, ehung bl{t dåu boi nhQ Hoa Thu<;1ng trong to Giae Ngo bång bai thd Xuan do huynh tru'dng Vo Dlnh Cuong m<1-o danh Hoa Thu<;1ng d6 t~ng Bae H6 la B6 Tat eU'u d9 ehung sanh.

Phap Åm s6 Thanh E>l! o-2000

Hoa dåm cua cåy va trong vi.J'on chua Giå Lam lå di~m linh bao tri.J'oc rhg: Hoa Thuqng Tri Thu sdp vao coi va sanh, rai khåi the' gian nay va chO:m dU! trdch nhi~m binh phong nhdn nhl,lc che cha cho Gido H9i th&m lc;lng hoq.t dqng chOng bq.o quyin . Qua th~t, Cong an b~o quy~n c9ng san vo co cho xe Mn xuc Hoa Th1.t<;1ng len b~nh vi~n tiem thu6c d~ ngåy horn sau xe trd !~i chua trå nh1,1c thiin Hoa Thu'<;mg va bao ding Ngåi bi dth giin rna u. Trl.toc phan ting quye't li~t cua dån mi~n Nam, b~o quy~n cQng san !~i cho Cong an de'n cu'op nh1,1c thiin lån thu hai dem len chua Xa L<;1i låm le "qu&: tang", d6ng thoi roi ni.J'oc måt ca såu chia bu6n voi neo d6ng båo toån qu6c keo V~ dlf dam tang, Ch~t t(t du'ong tu Xa L<;1i de'n Giå Lam. Nh1,1c thiin Ngåi hi~n an nghi t~i thap xiiy trong vi.J'on chua Giå Lam qnh g6c Vu E>åm Bat Hoa tue ciiy va gia xu E>6ng Nai ni.J'oc m~n . Tuy Ngåi khong bi cong an sat h~i t~i trang ro nhu' Hoa Thu'<;lng Thi~n Minh nhl.tng eling kh6ng khac nhau bao nhieu vi Ngåi du'<Jc cong an cha di b~nh vi~n va cong an cha v~ m6 chon. Nhii'ng ngåy cu6i eling cua hai Ngåi lu6n luon du'<;!c Cong An b~o quy~n san s6c chu dao chie'u c6 t~n tinh, kh6ng ngi.J'oi chung kie'n . C9ng Hoa Xå HQi Chii Nghia Vi~t Nam chinh lå m9t Cong an qu6c. Cong an giup b~o quy~n må s6ng m~nh, giup dån chung che't dån, va cac cao Tang thåm l~ng våo c6i vo sanh.

ca

3. VO SANH HOA Nhl.tng Linh Th1,1y Hoa eling la Khong Khdi Hoa Khong Khai tue lå Vo sanh. Vo sanh lå mQt danh tu t6i quan trQng cua Ph~t Giao: "KhOng sanh ra thi khOng tieu di~t. khOng c6 sang thl khOng c6 thdc, khOng khai thl khOng di~t", d6 lå chcln ly cua Nie't Bån, chcln ly cua n~n Trung d~o. Ai quan ti.J'dng cho dåc nh~p du'<;1c ly Vo sanh thl pha bo cac m6i phi~n nao, cac m6i dau kh6 dinh voi CUQC sanh tir (luån hoi), dinh VOi cac CUQC phat hi~n Vå tieu di~t Theo "Du Gi a" quytSn 714, c6 ba tl,l' tanh kien l~ p ra due V6 sanh phap nhin:

l. Do cai tlf tanh mlnh cha'p, ktS, tinh (Bien ke sa chap tl,f tånh) må l~p ra cai b6n tanh V6 sanh nhån (cå nhån chap nga)

2. Do cai tlf tanh mlnh nl.l'clng voi cånh ngoai

ev tha khoi

tl,f tånh) må l~p ra cai tl,l' nhien Vo sanh nhån (moi sinh , khoa h<;>c khåch quan chap phåp)

3. Do cai tlf tanh thånh th~t, tron Vyn cua mlnh (Vien thanh th<;lt tl,f tånh) må l~ p ra cai V6 sanh nhån (V6 chap trung dQo), d6i voi cac phi~n nåo, dau kh6 cåu nhiem,

tårn chju du'<Jc an nhien. Nen bie't rhg due Nhin åy ching c6 th6i chuytSn, tue lå ai du'<;!c due V6 sanh phap nhin, thl slf tu hånh tån tdi mai cho toi ngåy thånh Ph~t. (Tu dien Doan Trung Con) Hoa E>am nd trang vi.J'on Gia Lam lå di~m linh bao hi~u due vo sanh trung d~o cua Hoa Th1.t<;1ng thiin me'n, hi~n hoa nhl.tng v6 uy, hai hu'oc nhu'ng tinh cåm, khoan dung Ph:!. p Åm s6 Thiinh E>i!-o-2000

nhl.tng quye't li~t, thåm l~ng nhu'ng såm set (mQc nhlll6i) cua chung ta. Ph~t am cua Hoa dåm nay con vang d9i trong cac IOp hQc bo khong d Giå Lam vång b6ng cac cao Tang hoång phap nhu' Huy~n Quang, Quang E>Q, E>uc Nhu~n, Tu~ Sy, Tri Sieu: ke bi tu dåy lånh an tir hlnh, ngl.l'oi bi cåm c6 lu'U vong bi~t xu. Nhl.tng di~u am ciia hu'ong linh Hoa Th1.t<;1ng Tri Thii chåc chån vu'<Jt trling du'clng theo d6i bu'oc di Bi Tri Dling ciia Giao H9i Ph~t Giao Th6ng Nhåt Hai Ngo~i ngåy horn nay.

4. DÅN TQC, E>~O PHÅP VÅ HOA VO SANH Hi~n t1.t<;1ng hoa vo sinh ciia ciiy va "Hoa Dam" Mn voi

Ngåi Tri Thu nam 1984 t~i khu6n vien chua Giå Lam khong phai la m9t sl! ngåu nhien. Cac b~c ton rue trong thuy~n låm Vi~t Nam cho d6 lå m9t di~m linh, nhu'ng vån bao khong phai lå di~m Il)., må ll).i qua quen thu9c d6i voi ba chua g6c va ngQn cua Hoa Th1.t<;1ng Tri Thu t~i Hue g6m chua Giå Lam cua Hoa Th1.t<;1ng, chua Trå Am do Su' Vien Thånh su' ph1,1 ciia Hoa Th1.t<;1ng khai son, va chua Ba La M~t do E>~i Su Vien Giac su' ph1,1 ciia Su' Vien Thånh sang l~p . Ca ba vi thuQc phai Lieu Quan dong Låm Te' (T6 dinh la chua Thuyen Ton). Hoa Th1.t<;1ng ngi.J'oi lang Trung Kien, t6ng Bich La, qu~n Tri~u Phong, tinh Quang Tq, hQ Nguyen, sinh nam Ky D~u (1908) xuåt gia nam 17 tu6i ( 1925) voi Su' Vi en thånh t~i c hua Trå Am, Ngåi lå ngi.J'oi då d6ng g6p råt nhi~u cong lao trong cong CUQC chån hu'ng d~o phap. Sau diiy våi cong nghi~p chinh ye'u cua Ngåi: • Sang !~p Ph~t Giao Thien, Hue' 1936.

E>~i

HQc E>l.l'ong

t~i

chua Tiiy

• Tru trl chua Ba La M~t va giang su' tl).i An Nam Ph~t HQc H9i 1939. • Sang l~p Son Mon Quang, Hue' 1944.

Ph~t

HQc E>uong

t~i

chua Linh

• Uy vien hoång phap H9i Ph~t Giao Trung Phån, giam d6c Ph~t HQc E>l.l'ong Trung Vi~t t~i chua Bao Qu6c Hue 1947. • H9i Tri.J'dng H9i Ph~t Giao Trung Phån 1950. • E>~t vien da dåu tien xiiy dl,l'ng tri.J'ong B6 E>~ Thånh N9i Hue', 1952. • Giam Vi~n Ph~t HQc Vi~n Trung Phån t~i chua Håi E>uc Nha trang 1956. • Sang l~ p Tu Vi~n Quang Hl.l'clng Giå Lam t~i Gia E>inh

1960. • T6ng Y1,1 Trudng T6ng V1,1 Hoiing Phap ciia Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt. Sang l~p va låm Vi~n Trl.tong Vi~n Cao E>ång Ph~t Giao toån qu6c t~i chua Phap HQi (tien thån cua DQi H<;>c VQn HQnh 1964). • E>~t vien da dåu tien xiiy dl,fng E>~i HQc V~n H~nh

1965 . • E>u<;1c Giao H9i

d~c

phong Hoa Th1.t<;1ng.

71

• Nhån nhl;le låm blnh phong h<;lp tae voi b(1-0 quy~n tranh då'u thåm lij.ng 1981. • Cd mu'U

M

bi b<1-i lonen Ngåi bi b(1.o quy~n sat h<1-i 1984.

Hi~n tu<;1ng Vo sanh huy~n di~u eua Ngåi dinh li~n voi dån toe va d(1.o phap eling voi h~ thong Ba La - Tra AmGiå Lam bift dåu nam 1884 voi di~m moe lå hoa uoe Patenotre mot van bån låm eho Bo Chanh tinh Thanh H6a Nguy~n Khoa Lu~n (tue Vien Giåc 8Qi Su sau nay) quye't tU' thii chong quoc te' tht!c dån Phap, va cham dU't voi nam 1984 tue nam Hoa Thu<;~ng Tri Thii bi quoc te' eong sån bue tU' d~ tri~t h(1. m<:>i ehong doi thåm lij.ng ciia Giao Hoi PGVNTN.

Chung ta c6 th~ chia khoån "tram nam trang coi nguifi ta" (1884-1984) khon kh6 eiia dån toe Vi~t ra tir quoc te' tht!c dan de'n quoc te' cong sån ra låm ba giai do(1.n vdi ba chiia thuoc h~ thong Ba La. - Thoi ky Dån Toe (1884-1900) voi Vien Giac B<1-i Su khai sdn chiia Ba La M~t.

rong: Ngåi luon luon ra våo Hue' va Phu Yen. Sau nam 1735 Ngåi trC1 v~ ehiia Thuy~n Ton va tieh t(1.i d6 (1742). Phai Li€u Quan lå mot nhanh lon eua dong Låm Te' do eao Tang Vi~t Nam thånh l~p . T6 dinh Thuy~n Ton do Ngåi khai sdn. Bai k~ sau dåy do Ngåi Vien Giae tij.ng Ngåi Vien Thånh va duc;lc Ngåi Tri Thii dieh nom, nay då di våo the' sU' va huy~n sU' Ph~ t Giao Vi~t Nam: Tao Khe nhat phdi thuy dong l!IU. Blnh beit l!IU truyin ba.t kY thu. Gido ngo~i bån lai vo bi~t slf, Vien Thdnh tam phdp an tiin tu (Vien Giåc dQi su)

Tao Khe mtac chåy v~ dong. Bat blnh noi doi lau khong nho ngay. Trang Thi~n nå o khac xua nay, Vien Thånh an chling da dåy lang tu. (HT Tri ThU d!ch)

- Thoi ky Dan Toe va B<1-o Phap (1900- 1928) voi Su Vien Thånh, d~ tU' eiia Vien Giae B<1-i su, khai sdn ehiia Tra Am.

Tåo Khe lå dong suoi thuoe huy~n Khue Giang tinh Quång Bong. Truy~n Bang Ll;le ehep: "Niim dtiu nien hi~u Thien Gidm difi nha Luong, cao Tang Trf Duqc di - Thoi ky Dan Toe, B<1-o Phap va Vo Sanh (1928-1984) thuyin qua Triiu Chau, den cua Tao Khe, nem huong vi voi Hoa Thu<;1ng Tri Thii, d~ tU' ciia su Vien Thånh, khai nu& va båo rling a thuqng l!IU chdc co dat to!, Mn dlfng sån ehiia Giå Lam. chua Bdo Lam a d6. Ngai con n6i rling 175 nam sau, se c6 blfc d~t to! thuqng thaa den day ltJp dan thuye't phap. 5. PHÅI LIEU QUÅN, TO DiNH THUYEN T6N VÅ H~ Qud nhulifi, difi nha Duifng, c6 l!f,c td Hu~ Nang den vi€n TH6NG BA LA .----------------~ duong Thiin hqc aday". B<1-i y bai Cae Ngai Vien Giac, Vien k~ muon n6i rång phai Thi~n Bon duc'lng giåi thoat Thanh, Tri Thii thuoc dong Ngo tir Ngåi B6 De Bl!-t Ma r6i Lam te', phai Li~u Quan. Xin Ll;lc t6 truyen Mn nay då lau doi Ta mau gom kie'p phii du tom tåt doi hang V~ phai nåy . lifm r6i, horn nay Ngåi Vien Giac Nhot våo ti~n kie'p ngt,~e tii ehung than Ngåi Li~u Quan, h<:> Le, huy an ehung eho eong tu hånh tir Hai di trai mong phii van Thi~t Di~u, nguoi lang B<1-eh truoe eiia d~ tU' Vien Thånh då d<1-t Giu våo Giae Ngo muon phån b~ dau Må, huy~n B6ng Xuan, tinh ehanh quå. Vo minh nghi~p ehuong h6i dåu Phu Yen (Song eau) sinh nam Cu qua eU'a Ph~t nhi~m måu håo quang . Nhfi'ng tam h6n song bång cåm 1677. Lue 6 tu6i, m6 coi my, ung tft!e giae, it thieh ly lu~n vong th9 gioi voi Ngåi Te' Vien giQt trang tren la vo, tha'y ngay nhfi'ng gi må nguoi Hoa Thu<;1ng (nglloi Trung thuong tha'y ch~m hoij.c thay rna La vang tren eoi b6 de Hoa) t<1-i ehiia Hoi Ton (1683), khong bie't di~n tå, nen h<:> thuong H6i ehuong ngan rt,~ng le the san chiia nam 13 tu6i ra Thu~n H6a e6 khie'u thåm my va tåi ba sang Råi bao nhieu hi m6i mua h9c voi Giac Phong Låo T6 tae ngh~ thu~t, nhat lå v~ thi ca va xanh thanh thoat thuC1 ehua Ila cånh H6n (nglloi Trung Hoa) t(1.i ehiia hoi h9a . Do d6 håu he't nhfi'ng An trong ehie'e la tinh anh Bao Quoe (1690). T<1-i Hue' su deu e6 tårn h6n thi si va thien Gi<:>t trang mot thuC1long lanh tuy~t voi! Ngåi th9 Sa di gioi voi Ngåi c6 bi~t tåi xuat khåu thånh thd. Ba Thuyen ve be'n giae khon vdi Th(1.eh Liem (nglloi Trung Hoa) Ngåi Vien Giac, Vien Thånh va khong e6 le doi vo minh C6 khong, (1695), th9 Cl;! tue gioi vdi Tri Thii tat nhien khong ra khoi Chan nhu nha't dinh an blnh Ngåi Tir Låm Låo Hoa bi~t l~ d6 . Hdn nfi'a, ba Ngåi lå ba La vang ciing th~ than rnlnh khae da u Thuc;lng (nglloi Trung Hoa) nhå thd e6 tåi. Tac phåm "Tra Am Cai thån khong phåi eiia nhau (1697), bai ye't TU' Dung Hoa va Su Vi en Thanh" eiia Nguy~n Ne'u khong quan truoe n6i dau theo hoåi Thu<;~ng d~ h<:>e phap tham Van Thoa lå eå mot rirng thå Ca i tam mdi th~ t den soi thi~n ( 1702). Tinh the o Thien må toi trieh cliu d6 vie't bai Hudng ve nudc Ph~t d~p hoåi doi ta. phuång ti~n giao thong thoi nåy . Toi n6i rirng thd lå vi tac bay giO thl moi trttong hoång Nguy~n Thudng Que phåm nå y lå St! eong tac cua nhieu phap do sanh etia Ngåi rat

72

Phap Åm s6 Thanh El ~o-2000

b~c "cao thu thiin thi" chung suc nhau et~ blnh lu~n va phien dtch ~p "U& Luqc Tung Sao" cua su' Vien Thånh. Nhii'ng b~c åy, ngoåi tac giå, mot mon et6 cua chua Ba La va Tra Am, g6m: Hoa Thu'c;lng Tri Thu, Hoa Thu'c;lng Tri Quang, Thu'c;lng T9a Thich Nhu' Y, Thu'c;lng T9a Tue$ Sy, Thu'c;lng T9a Nguyen H6ng, Chuye't Nghic$p Uio Tien Sinh Nguyen Hii'u Chu'dng (bL,Je thay eua toe gia), thi si Vil Hoang Chu'dng, va giao su' BU"u Ciim. Ta c phåm "Tra Am va Su Vien Thilnh" do et6 c6 mot gia 1ft van h9c etij.c bic$t ngoai tanh chåt ton giao thuån tuy huy~n ån trong måy vån thd.

Thd Thi~n theo danh tir nhå Ph~t. du'c;lc g9i lå kc$ ha y kc$ eta (Gatha) c6 nghia n,mg, phung t1,1ng. Kc$ lå thi ca dung d~ ca tl,lng cong due chu' Ph~t. B6 Tat, ha y d~ gom dl!-i y cua mot thoi kinh. Kc$ eling etl,l'dc dung d~ tå long cåm me'n, tin tl.l'ong Tam Båo. Trong kinh Phap Hoa hay Hoa Nghiem, kc$ lå cå mot tru'ong thi dung d~ trllng tuyen, giåi thich hay lu'c;IC y mot bai thuye't phap. 6. VIEN GIÅC E>~l Sll (1886)

Tren con etu'ong v~ cti'a bi~n Thu~n An, dåt b6i song Hl.l'dng da vun tu'oi mot vung phong cånh thanh nha , g6m lang Nam Ph6, thon Vy Di!- va be'n D6 C6n . Ngoåi ra con c6 nhil'ng vuon cay r~m rl!-p bao che phu de$ c6 kinh cua ca c hoång than qu6c thich de' do. Dan c u' v6n vui ve, hien Hoa, du'c;lc th~ hic$n qua nhii'ng eau ca dao nhu':

Co kia dqi n6n quai xanh, C6 v€ Nam Ph6 voi anh thi vl Nam Pho' c6 cay B6 Di, C6 gie'ng tiim mat co v€ xem chai .. Sau bie'n c6 thåt thu kinh do, våo nåm 1886 ba con etia phu'dng thåy xuåt hic$n mot ngoi chua nåm qnh khuon vien tit duong Nguyen Khoa voi mot vi su' giå 52 tu6i, dij.c bic$t hoån toån khong gi6ng ai. Dan trong vung kinh me'n su' va thu'ong gQi Su' lå: "Ngai Bo'". Ngai BO' chinh lå Vien Giac Dl!-i su' khai sdn chua Ba La M~t.

(Ba La M(lt do Ph<;m ngu paramita e6 nghia sang

s6ng. qua ben kia bo . dao bl ng<;m).

Dan chung g9i håu la "Ngai Bo'" vl hai ly do: G9i bång Ngåi vl su' nguyen lå håu Nguyen Khoa Lu~n. thuoc nhanh Vy Dl!-, nhanh lOn nhåt cua dong h9 Nguyen Khoa nhu'ng nhanh chanh l'!-i o xa An Cl,l'U, c6 tir thoi vua Minh Ml!-ng do Thl!-nh My håu Nguyen Khoa Minh (1778-1837). Dij.c bic$t g6c h9 Nguyen Khoa khong phåi o Thita Thien må o Båe hå voi hQ Nguyen Dinh thuoc xa Trl!-ID Bi!-C, t6ng Van Cu, huyc$n An Dl.l'dng, phu Kinh Mon, trån Håi Dl.l'dng, vdi ong t6 lå Do Thång håu Nguyen Dlnh Than (1553-1633) theo chua Nguyen Hoång våo Nam l~p nghic$p tit nåm len 10 tu6i. Bång Trung håu Nguyen Khoa Chiem (1639-1736) tau vua xin d6i chil' 16t Dlnh thånh chil' Khoa. Våo nhii'ng ngåy råm, m6ng mot ha y le via lå su' (hau Lu(ln) xu6ng be'n C6n He'n, len do ng6i cha ra nti'a dong, li~n thu~n tay bl.l'ng cac r6 ca tom tu'di et6 xu6ng song. Do d6 hai chu "Ngai Bo'" thuong du'c;lc

Phap Åm so' Thånh E>l).o-2000

cac ba ban ca o be'n do, dung ete keu nhau di tranh. Cac ba qua quen thuoc vdi chuyc$n "ph6ng sanh bal diic di" nåy nen khong than phi~n. nhåt lå du'c;lc Phu nhan san sang b6i thu'ong thic$t hl!-i. Phu nhan lå Cong Ton Nu Tbi Tu (1839-1899), cha u n9i Dinh Vien Qu~n Vl.l'dng Nguyen Phuc Blnh, co h9 cua Cong Ton Hoåi Tråp (tUe su Vien Thanh sau nay). Chua Ba La M~t cua "Ngai Bo'" du'c;lc xiiy dl,l'ng xong nåm 1886 lå do cong lao phån lOn cua phu nhan. Tuy cac con lå nhii'ng nhan v~t c6 dia vi cao, gia the' Wn, nhu'ng theo di chuc, Ngåi BO' lue lam chung båo phåi nhu'ong cho chu ti~u Vien Thånh 21 tu6i ngheo kh6, mot Sa di moi våo chua Ba La M~t cach day 4 nåm, låm trl.l'ong nam trong tang le. Chu y cua Ngåi BO' lå mu6n cho du' lu~n bie't rång Ngåi da dll't khoat xuåt gia nen Phap tti' quan trQng hdn Hie'u tti'. M9t lu~n dic$u tuyen v~n cong sån må ba con thu'ong nghe va du'<;IC cac nhå cfrm quy~n dQC tåi dij.c bic$t chie'u c6, cho rång: "Dq.o Ph4t la dq.o gidi thoat, b4n bju vm dan tqc lam gi?" R6i h9 båo rång du'ong hu'ong Ph~t giao Vic$t Nam khong nen c6 m1,1c tieu chinh 1ft. H9 quen rång tåt cå m9i lanh vl,l'c hol!-t dong xa hQi nhu' qu6c phong, ngol!-i giao, tu' phap, giao d1,1c d~u le$ thu9c våo chinh 1ft cå . Die u quan trQng lå chil' chinh phåi c6 nghia lå dung lå ngay thång, hc;lp vdi the' nu'dc thu~n vdi long dan, ditng bip b<;lm gian manh. Hi!-nh tir bi Ph~t Giao bao gio eling kem voi tri tue$ . Tit bi rna thie'u tri tue$ lå giao ph6 chinh 1ft cho thl,l'c dan, cho c<)ng sån, cho d9c tåi, lå tie'p t1,1c du'a dan tQc våo ch6 dic$t vong. Tir bi må båt tri thl ke't quå eling båt nhan. Ba con o ngol!-i qu6c lau ngåy quen måt truy~n th6ng can bån cua Ph~t Giao Vic$t Nam d~ "chuyen chinh va sdn" ete Chinh Tq B9 ban nhå, ban nu'dc, ban dan cho qu6c te' hay sao? Ba con con tie'p t1,1c tin du'c;lc hai chil' "nhan dan" trong "nhan dan lam chu" va "To' Qw5c" trong "Mift Tr4n To' Quoc" nil'a chang? D6i vdi Ph~t Giao truyen th6ng Vic$t Nam, m1,1c dich chung cua tåt cå cac mon phai lå lo giåi thoat bån than (bi$t nghi$p) ra khåi tam gioi luan h6i bång con du'ong tri tue$ . D6ng thoi nho tri tue$ hudng dån, cac mon phai Dl!-i Thira (Bo Tat dQo) lo cll'u d9 chung sanh (cqng nghi$p) ra khåi tam gidi luan h6i bång con du'ong tit bi. Do d6, cung mot lån vdi Di!-o Phap, Ph~t tti' phåi båo ve$ chUng sanh va dan tQC (eqng nghi$p) dung theo eau: "Thuqng bdo tli trqng an, hq. ti tam d6 kh6". T9i nghic$p, Ph~t Giao Hoa Håo, mot giao phai etia phu'dng co the', vl c6 ten lå Ph~t Giao Tu Ån nen da bi dån ap lien rnien du'oi m9i che' d9 va nhåt lå vdi C9ng sån thl bi tan sat Sl!-Ch. Kinh Dl!-i Thita Bån Sinh Tårn Dia Quan båt dåu bång Phåm Bao Ån tUe Tu Tr9ng Ån g6m: dn cha my , dn chung sinh, dn Qu6c vu'dng va dn Tam Båo. Dij.c bic$t khi dåt nu'dc bi tai nl!-n, lam nguy thl bo'n dn åy c6 th€' g6m chung trong danh tir tl!-m thoi thau hyp: Dan T9c.

73

Trong Phåm Chuc Ll,ly PMt di:!-y E>i:!-i B6 Tat Van Thii, cac E>~i B6 Tat khac ciing dC).i chUng nhll' sau:

Phap Loa E><1-i Su (ten huy Nguyen Kim Cudng), T6 thu 3 la Huy~n Quang t6n giå (Trc;~ng Nguyen Ly Tåi Dc;~o) .

"Trang vo luqng dq.i kie'p Toi hy xd thO.n m~nh, tu nhiiu Thi~n phai True Låm lam tien phong cho cå m<.>t phong kh6 hq.nh kh6 lam ma chling duqc quan-mon-tam-dia etla trao nMp the' ciia Ph~t Giao dua da't nudc vao giai d<;>an Dq.i thlia nay. Nay Toi dem hll'ng tbinh va phu cuong nha't trong tie'ng mo kinh cåu phdp nay ph6 chuc cha cac lich sti' Vi~t Nam. ang. Cac ang nen bitt kinh Vang d~u tie'ng mo gQi xa Sti' gia Ng6 SI Lien doi H~u Le phe nay nhu Phq.t trang muili Goi tron kinh tl,lng thi~n ca v<;>ng v~ blnh: "Vua Trtin NhO.n Tan trang phuang ba difi thuifng n6i: Rot va o h6 thåm cån me thifi gian con a ngoi di tri nu&, Kinh nay rat quy bau, lam Lay nguoi tinh m<',)ng ben l~ tråm Juan tren thi thiJ Tu Cung di to lang dq.a cha chung sinh trang sau Åm ba chu6i ngQc Jan dån hie'u thda cua minh, duoi thi dung dq.a khoi khd, duqc vui, lam Bao nhieu v<;>ng tll'dng nghe chung rl,lng råi nhtlng vi hiin thtin, di gay nen sif cha dat nu& sa tq.i giau Chån tam da thuc d~y r6i nghi~p vo cong liing låy; ne'u khOng thinh. Cac ang nen tr~ B6ng nhien, mi~ng nd nl,l cuoi xuan xanh phdi eat cach m9t vi Nhtln Minh thi trang dq.i nhJn nh~c ma lLtu Tuy ding s6ng giii'a phii sinh lam saa duqc nhu thi .. " thOng kinh nay!" Nhll'ng mlnh cåm tha'y binh mlnh sang !au Ung Hoe Nguy€n Van T6 (Bulletin 7. QUÅ TRiNH CUA y Di trong håi thd nhi~m må u des Amis du Vieux Hue, Nguyen Nh~ nhång tie'ng mo ke't sau m6i tlnh. TH(/C DÅN TQC V Å E>~O DOng Chi d!ch) "Due Trtin Nhdn

PHM Truy~n th6ng dån t(_)c Ph~t

ThångHoan

Tan a ngoi tri nu& trang vang 14 niim trifi rang ra, nhuifng ngoi 5 niim, xuat gia trang vang tam niim, thq 51 tu6i, biing ha tq.i am Ngqa Van thUQC vung nui Yen Tit hi~n nay. Trang thifi gian ndm quyin binh, Ngai thuifng co' ket lq.i lang dan khdp noi vi m9t mol cha nen sif nghiep ph~c hung dat nu& da lam ve vang difi tru&. Day chfnh la vi vua nhdn due nhdt trang lich sil duoi triiu nhd Trtin ma dnh huang vi sau rat ro rang. Trang giai dqan sau cung erla difi Ngai a vung nui Yen Til, thi ra suc nghien cliu Phq.t Phdp, doc lang ru tri .. . "

chH~u mua Giao dU'<;1c ph6 c~p trong dan chUng ngot 2000 nam thuong tflng bq.n Van Nuong tU thoi SI VU'ång (187) va thoi nhå Han (the ky thu 2 Tin thll' gii'i de'n c6 nhan va 3) vdi Ma Ha Ky Vf!c, Bie't lOi nao noi cho can lue nå y Khll'ång Tang H<'.)i, Mau RU'<;1u n6ng mu6n nhåp cho say Bac .. Chinh Ph~t giao da Må nåi trån the' vin cay chua nhi~u! dem y thuc dan t(_)c cho Gi~n mlnh la khach vi€n phll'ång nhan dan, huong dan ca'p Mu6n chia se chut nhll'ng duang xa x6i lanh dC).o theo con dU'ang Ng~p ngll'ng ca't but l<1-i th6i chinh tri ciia bat chanh dC).o. Xot tlnh tri ky thd dai d6i eau! Nhll'ng theo nhii'ng kham pha mai ciia Thåy Thich Tri T6i xin båt m<'.)t nbip du Sieu trong tac phåm Lich Thå nåo nd d€ phai nhåu net hoa Sti' Ph~t Giao Vi~t Nam, 8. BÅl K~ VO SA NH CUA G IÅC Gio mua dudi bong chi~u tå (t(lp l trang 76-77) thi HOÅNG E>IEU NGI)' Thl nll'ång tinh bC).n må xa bl,li doi "phuang phdp giac ngQ co (HT M<;Jt Th~ trong t(lp "Vi~t Nam Barn dam måt huong ben troi bdn ma Ph~t giaa da truyin Phq.t Giaa Sil Luqc") - Ngai v~ Ch<;1t nghe cånh tinh chu6ng chi~u vang len vaa Vi~t Nam vaa thifi kY tham b~nh ba cbi la Thien Thl,ly E>uc tin må bong cii'a Thi~n Hung Vuang ... " Ngoåi ra ta C6ng Chua. Khi trd V~ nui, di dU'QC Ba nghin the' gidi cfing mi~n hU' v6_ dn chu y sf! ke't h<;1p ch~t nii'a dU'ong, Ngai båo ma'y nguoi d6 che giii'a n~n van h<;>c Ph~t Uyin Htto'ng, Cali. d~ rång: Giao vao thånh t6 ciia n~n - Ta mu6n len am Ng<;>a Van rna van hoa Hiing Vll'ång, tC).o di~u ki~n cho thanh t6 do, suc chan ye'u qua . nang chUng len Vå phat huy tac dl,lng båo V~ bån såc dan t(_)c ... Vdi thai gian, y thUc dan t(_)c nay dU'<;1c bi€'u dU'ång E>~ tii' bC).ch: thoi Ti~n Ly vdi Ly Ph~t Tii', nha E>inh va nha Ti~n Le - Chung con xin pho T6n E>uc di. vdi Ngai Khu6ng Vi~t Ng6 Chån LU'U, nhå Ly vdi VC).n Ngåi li~n d€ cho d~ tii' dlu len. Khi de'n am NgQa Van, HC).nh Thi~n Su. Cl,l Hoång Xuan Han trong Ly Thuong Ngai gQi Phap Loa Thi~n Su de'n, cll'oi må båo rång : Ki~t nhll' sau: "Ta thO.y xuat hi~n nhtlng ke ctim quyin c6 -Ta såp di day. d9 luqng khaan h6ng, nhtlng nguifi giup vi~c ft tham lam phdn bq.n. Difi Ly c6 thi gqi La difi thutin tu nhtlt trang sil Phap Loa Thi~n Su bC).ch: nu& ta. D6 chfnh la nhif dnh hu(Jng dq.a Ph~t". Nhå - T6n E>uc di dau bay gio? Trån (1225-1400) vdi True Låm Tam T6 T6 thu nha't lå Ngai li~n d<;>c k~ : Giac Hoång E>i~u Ngr! (Vua Tran Nhån Ton), T6 Thu 2 lå

74

Phap Åm s6Thanh E><!o-2000

Nhdt the' phdp hat sanh, Nhdt tht phdp bilt di~t; Nhuqc nhli nang thj giåi, Chli Ph/7t ThuiJng hi~n Ti€n, Ha khU lai c hi hilu.

Li&n d6., Håu vui mung xin cåt toe quy y vdi Håi Thi~u Hoa thtt<;1ng nåm 1886.

E>~i khai n6i: "Het thåy cac phtip trang tht gian von

Nien kh6a 1944-1945 t6i eling tttong Nguy€n Khoa Nam h9c t~i trung h9c Khåi E>jnh; he't kh6a ehung t6i ehia tay moi ngttoi m9t nga . T6i con nhd, Nam ng6i lttng dl,fa vach, eling ban ch6t voi Nguy€n Tåi Cifn (tie'n si van khoa Lien X6, hi~n 6 Ha NQi, bae si Nguy€n Khoa Nam Anh (hi$n o Texas) va Phap Su ett si T6n Thilt Thuyen (mai tu tran o Washington DC nåm 2000). T6i ng6i phia trai ldp, eling ban vdi bac si Nguy€n Sanh Nghia (hang Roussel Paris, mat tQi San Jose 1992) va Phan Cånh E>& (Nha Th6ng Tin , mat tQi trQi cai tQo Thua Thien 1976). T6i con nhd c6 giao su dan bicSu Nguy€n Van Hai (hien o My) ng6i ban då u giu s6 cua ldp. T6i eling vdi E>&, Nam, Cifn, Nghia va m9t so bll.n khac nhtt T6n Thilt Ltt<;1ng, Tu, Phan Th1,1y Dung "xuiit bån (chep tay)" m9t tO Gi6 Len cuoi 1945 r6i "dinh bdn" lu6n. Ldp trung h9c nåm ily, ben nu gidi ngoai 6 c6 nu sinh (Kinh, Phuqng , cån b(>

khOng sanh di~t. Ne'u hii u duqc nhli wjy thi Ph(jt thliiJng hi~n ra tru(Jc mdt, cluing den (s6ng , sanh ra) rna ciing chdng di (chet)"

a

N6i xong, Ngai cån d~n Phap Loa Thi&n Su v& vi<$c truy&n ba Ph~t Phap, r6i Ngai chåp tay rna h6a . 9. GIAC Md

vo SANH CUA HÅU BO CHÅNH THANH

HOA NGUY~N KHOA LU~N (nhGng doQn cha xien duqc trfch trong tåc pham Tro Am va SLJ Vien Thanh. Nguyen Vån Thoa. ChLJong Ill. Nha In Hoa Sen Nha Trang . Giåp Dan 1974).

"De Courcy lang nhl,lc trdu dinh Hue: cuqc khai ngh'ia dem 23.05.1885 khOng thdnh, vua Ham Nghi xuiit bOn va phtit hjch cdn Vlidng. Htlu hang htii huifng ung chien djch nay bdng cach siia sagn thanh tri dgn duqc. Lue rånh rJi vån len chua EJgi Bi di gidi toa 11u stlu. Mqt dem nlim nghl trang nha trai, mo thiiy thdn nhiin chl cho hai chil VO SJNH. Tlnh dijy, nghl rling thdn nhiin bao mqng, dgy phåi giil thanh cha den chet, lii n vie't trea ben phåi chJ ng6i di to y cuang quyet va siia sagn chiJ dqi" . Kh6ng khdi hay V6 sanh thu9c lanh vl,fc tam linh bilt khå tlt ngbi . Do d6 Ngai Bo cha d<;1i mai rna kh6ng thily quan Phap Mn dci c6 djp giao tranh va tuån tie't. "R6i tri&u dinh Hue' nghi hoa vdi quan Phap xong xu6i, Håu bie't vi<$ c kh6ng thci thanh c6ng, niu keo them l~i cång v6 ich, li&n treo iln tu quan . Suot m9t thang dai len nåm ru li<$t tlli chlia E>ll.i Bi, cho ngttoi lll.i gia len sån s6c hang ngay .... .. .. Ngttoi Phap he't suc nghi ngo Håu giå tron len nui ngåm t6 chuc ll,fc ltt<;1ng khang chie'n, li&n cho ngttoi len do tham, chi thily Håu nåm b~nh . Bl,fc rninh, Håu theo dltong bQ trong nu i di va o Trung ky, gån m()t thang moi to i Quång Nghia, kh6ng dem the o hanh ly , 6 l~ i chåi chlia Thien An va tham kie'n M9e y Hoa thlt<;1ng. Lue nay Håu da bdt ttu phi&n va muon xuilt gia dåu Ph~t. M9c Y Hoa thtt<;1ng khuyen mai, Hå u mdi trd v& Hue' va 6 trong cac chlia Thi&n T6ng, Tu Hie'u, Bao Quoc v.v. Hå ng ngay quet la da san chlia va toi vao ngu trong cac gac chu6ng. M9t horn, qua chlia Tu Hie'u, dam lu~n voi Håi Thi<$u Hoa thtt<;1ng, håu kei l~i giilc m()ng l~ Iling nåm trttoc va ng6 loi xin giåi doan. Hoa thtt<;1ng d~y rång: "EJgo Nho chu trliang Sinh sinh, dgo Liio di cao TruiJng sinh, chl c6 dgo Ph/7t n6i den Vo sinh. Chdc diing linh thieng muon dq nha thdy qua vang t~c l~y. bdng ccich chl cho con duiJng v6 sanh v6 di~t cua Nhu Lai ". Hå u bong nhien tinh ngQ va la ldn: "Ha chdng phåi minh c6 Cd duyen voi dgo Ph/7t va ThMn can då IQ til lue con a Quång Nghia , nen moi d€ ten vach chua miiy ciiu to y muon xudt gia hay sao ?" Phap Åm s6 Thanh E>~o·2000

10. NHO TliONG NGUY~N KHOA NAM NI~N KHOA QUOC HOC 1944-1945

cao cap o Ha N(>i, Tu$ o Ha Tjnh, Dien giåo sLJ Trung Hc;>c o Sai G6n) va hai c6 Phap quen ten . Nao ai c6 thci ngo

dlt<;1c chuy~n thlt sinh Nguy€n Khoa Nam, h~u du<$ cua Bl! i Su Vien Giac Nguy€n Khoa Lu~n låm VQ nhi&u con lll.i la m9t danh tttdng d9c than oai hling c6 than hinh Vli.ITI VO cua mi&n Nam nttdc Vi<$t. Sl,f ki<$n di vao ljch Slt cua Nam eling vdi bie't bao chie'n si anh hling khac dtt<;1c dan tQe ghi an. Nhttng tuån tie't anh hung van chtta dung nghia vdi hai chu V6 sanh cua thån nhan bao m9ng cho Håu Bo Chanh Nguy€n Khoa Lu~n nåm 1885. T~i sao Nam m9t tttdng bien thUy lll.i kh6ng theo gttång nhan nh1,1c ciia cac b~c eao Tang ti&n boi goc Ba La M rut quan vao bttng qu~t khdi sau nay .

• Håu Vien Giac kh6ng ebiu dåu hang va ch9n C6ng T6n Hoai Trilp trttdng tlr cung trong tinh thån cån vttång kh6i ph1,1c giang sån trong khi phe chii hoa hoang phai tlm cach l~p c6ng vdi quan thu . Dau phåi Håu Lu~n chtta bie't hll.nh tu bi Nha Ph~t vi ngay Hå u da eåm hung d€ hai eau tren chua Thien An 6 Quång Nghia nåm 1882: "The' gi(Ji hgnh hilu thiin, kluf hdi dl,lc sieu v6 vijt ngå. Binh sinh bilt thuc Ph/7t, til tiim ngåu hqp ni~m Di Da " (Leo deo nQng thån nguoi, mu6n vuqt bien tran gian quen the sl,!. su6t doi kh6ng biet Ph9t.l6ng thanh dau bong ni$m A Di.)

• Su Vien Thanh giao du m~t thie't voi nhung nha cach mllng chong Phap nhtt C1,1 Mai Sån Nguy€n Thtt<;1ng Hi€n (trong Chfnh Phu Quån Chu LQp Hien cua Cl,J Phon B(>i Chåu). Sau day la bai xttdng va h9a ljch sti' ciia hai nhan v~t ljch sti' nåm 1907: Nguy€n ThltQng Hi&n xttong:

Håi hoa- xin muqn mui huang, Hoi trang - xin muqn guang vang thu soi. Hoi non - xin muqn da ng6i

75

Hoi sang - muqn nucJc tiim chai sqch mimh. Su h9a da p l<:ti:

Hoi hoa- triing chdng dap lai. Hoi triing - hoa chi mim cuai lam la. Hoi sang - sang lt;Zng nhu ta, Hoi non - non cu trd trd voi rnlnh. Hoij.c Su' gij.p C1,1 Chu'dng Du'dng Phan Kh6i nam 1908 sau khi nha cach mC).ng ra til vl Yl,! khang thue' (j Trung Ky. Hai ngu'oi tam då u y h<;lp n6i chuy~n sa da de'n chi~u va Su dåp ca sa dua 6ng v~ voi m()t bai thd xuå't khåu c6 eau "tran trqng ca sa tang xuat mon". Cåm phi,IC tu' chach cua vi cao Tang hie'm c6, c1,1 Phan Khoi nho 6ng Van Blnh gii'i m()t bai du'ong lu~t chii Han kem bue thu' du'<;lc djch nhu' sau:

Tråi tfJn ph6n hoa, miit rol Mi. May cung thi~n huu den chua chOi. Nguai, ta tren ghl· hoa vo tuong, Tha phu ben tuang: ngqc chieu ngai. Cay co xinh tuai ra cånh PhcJt San h6 kiim quy tlf bao dai. V6 duyen ta tue, danh ti:t bi~t. Su khoac ca sa tiln cu61 trai. C1,1 Mai Sdn di tu sau khi H6 Chf Minh ban C1,1 Phan B()i Cha u cho m~t tham Phap nam 1926, va C1,1 Phan Kh6i bj H6 Chf Minh di~t tru trong Yl,! an Van Nhan Giai Phåm 30 nam sau. • Hoa Thu'dng Tri Thu nhiln nh1,1c tranh då'u quye't li~t ch6ng c()ng sån cho de'n ngay bj chung bue tii'. Mu6n dung nghia v6 sanh, vong linh Nam phåi d<;li de'n thang 3-1984, khi Hoa Thu'<;lng Tri Thii bie't mlnh slip vinh bi~t ra di, Ngai då lam l~ du sieu trQng th6 cho Nam tC).i chua Gia Lam. Hoa Thu'<;lng cho bie't tu'ong Nam tru'oc khi tuå'n tie't, då hu'ong v~ ban tho Ph~t Quan Åm trong giay phut ch6t. Åu bie't dau chinh slf chuy6n y h&i hu'ong t6i h~u la cd duyen giup Nam ung cåm gij.p Tang Båo tue "On Gi a Lam" va theo g6t chan On Gia Lam va o co i v6 sanh. T6i tin d6 la å'n y cua "Kh6ng klu1i hoa" hay hoa: v6 sanh tr6 cåy vå g6c be'p chua Gia Lam nam 1984. Xin nguy~n du hu'dng linh Nam vao coi V6 sanh Ph~t Qu6c theo kinh Duy Ma qt va tu då'y chll'ng du'<;lc V6 sd dåc khong khdi phap nhiln (anutpattikad-

a

harmasanti).

Cay vå v6 sanh trong khuon vien chua Gia Lam kh6ng bie't nay con d6 chang? O Tam Trang Ngo Trqng Anh E>~ du'<;fc an l<;tc ha y c6 st.t yen tinh tam h6n, di~u quan tn;mg nh!t rna chung ta dn lam la nen tu t~p h<;tnh tir bi, hy xå, hi~u bie't bån tinh con ngu'oi va dn phåi t~p tanh quy tr<;mg nguoi k.hac. Trd ng<;ti ldn nhåt la San h~n, do'ky,, SQ hai va nghi ngo ...

76

anh

d~o

vang cåm tac

Bao nam ritng gia tårn d(l.o Bao ngay ep xac tu than LOng thu'dng chung sinh kh6ng be'n Sa gl nh1,1c th6 tråm luan. R6i ciing c6 m()t ngay Ch6n b1,1i h&ng trån, hu'dng sen thdm nga t Ndi v6 rninh, sang len anh hao quang M()t mij.t troi ch6i rlfc då'u tu tam Mang anh d(l.o danh tan tung viing t6i. Ma vu'dng khie'p s<;i Quy su cha o thua B6n phu'dng quy cå xu6ng Mll'oi hu'ong cung tung ho Hudng troi bay khap ch6n Mung mij.t troi len ngoi. B6n mu'di chin nam hanh d<:to "Chua n6i den mqt lai" Chan ly la slf th~t Giua long anh, long t6i ... Chung sinh thå'm nhuån mu'a Phap Chan hoa suc s6ng tit bi PMt tinh sang ngoi E>6ng thanh Ph~t d(l.o. Nhll'n.g than 6i, Ma con dån 16i Quy vån dua du'ong Tham san si con chi ph6i con ngu'oi Va kh6 dau viln dåy dåy trån the' E><:to tu bi v6n ngan nam dlfng xay då't Vi~t Bay gio phap nC).n tråm luan Long nguoi ly tan Th6ng kh6 dan tlnh. Con quy xu6ng cha'p ta y dånh l~ Chu' Ph~t muoi phu'dng H() trl d<:to phap tru'ong t6n Que hu'dng qua cdn phap n(l.n Cho tlnh ngttoi nd hoa V6 rninh nhu'ong anh d(l.o Ndi ndi an hu'dng thai blnh Vun b&i Ph~t tinh.

D6ng Phu'O'c

Phap Åm soThanh f)~o-2000

tha'y v~y rna khong phai v~y Tie'n si Nguy~n Van Hai Thong thttong chting ta hay n6i: "Thdy v4y mil kh6ng phåi v4y!" . Ca u n6i nay c6 th~ ap d\mg d~ tlm hi~u hai khia Cl;lnh tltdng doi va tuy~t dOi cua chån ly, tue

Nhi de,

d~ c~p trong Trung Lu~n cua B6 Tat Long ThQ. M<?t

dangla T1,1c de ha y chån ly ttoc dinh c6 th~ dung tri thti'c thttong nghi~m d~ thong dl;lt. Bang khac la Chån de ha y chan ly toi thtt<;lng, cånh gioi tlf chti'ng cua Ph~t. ngttoi thttong khong th~ nlfm båt dtt<;lc. Tl;li sao? Tl;li vl cai thåy, cåi bie't CUa pham phu då bj VQng ni~m, VQng tltdng lam roi lol;ln. Phån IOn do VO minh voi thlfc chåt la S\f ngu dot, me låm då huan t~p vao tam thuc tu vo thuy . Ll;li nua, da song xå hQi, t~p quan, van minh, giao di,IC va tin ngttong ciing g6p phån bao phu cai bie't m<?t IOp b<;ln nho day d~c . Do d6 cai bie't cua pham phu la cai bie't dien dåo: trong the' gian, cac phap d~u vo thttong rna cho la thttong; chting sinh chiu m9i thti' kh6 dau rna cho la vui, sttong; von khong c6 cai ta, cai cua ta rna chåp la c6 ngå; cac phap d~u båt 4nh rna cho la tjnh. Tren phttong di~n luån ly, khi nhln va o the' gi o i thlfc tl;li, VQng tttdng phån bi~t hay bie'n ke' chåp tl;lO cho ta m<?t the' gioi bi~u tlt<;lng. Va the' gioi bi~u ttt<;lng åy voi ngon tU dung lam khi C\1 bi~U thi hi~n hii'u CUa S\f V~t trd thanh dOi tlt<;lng cua nh~n thti'c. Thlfc tl;li khach quan bi dt ra tung månh, m6i månh dtt<;lc gQi la m<?t phap, chie'm cti' m<?t vj tri trong khong gian, thoi gian, såp vao khuon m<?t khai ni~m. va cuoi cung dtt<;lc gan cho ffiQt nhån hi~u. d~t cho m<?t ten gQi. Vl bie'n ke' chåp, ta nh~n thuc slf v~t khong dting voi tinh cåch "nhu thj" cua chting, gan cho chting nhung d~c tinh va thu<?c tinh rna chting khong c6. Ta då nhln vao slf v~t mQt cach sai ll;lC meo m6 dttoi liing kinh phån bi~t VQng tltdng. EHng tie'c hein nua, ta ngåy thd tltdng rång bi~u tlt<;lng cua cai thlfc chinh la cai thlfc va mu quang tin tltdng nhung hi~n hii'u giå danh åy nhtt c6 thlfc. Quan ni~m sai låm IOn nhåt la cho ding slf v~t c6 bån ngå chan thlfc va c6 tlf tinh thttong hång . Ph~t giao la ton giao dQC nhåt trong ljch sii' ton giao CUa nhån lOl;li då phu nMn slf hi~n hii'u va t6n tl;li cua båt m<?t thlfc th~ båt bie'n nao. Giao ly f)U'c Ph~t dl;ly khong th~ ly chti'ng dtt<;lc m<?t nguyen ly båt bie'n tuy~t doi hay cai ngå vinh cii'u dlt<;lc. M9i nh~n thti'c v~ thlfc chå t dn phåi xåy d\fng

cu

Ph åo Åm so Thilnh E>~ o-2000

tren nguyen tlfc v6 thttong va vo ngå. M9i slf v~t d~u bie'n chuy~n vo thttong cho nen chting khong c6 tinh cach d6ng nhåt hay ngå. Nhtt v~y c6 nghia lå trong the' gian khong th~ c6 phåp rieng bi~t d<?c l~p. khong th~ c6 phap thttong ngå khå di cach ly khoi nhii'ng phap khac. Cac phap khong th~ t6n tl;li m<?t mlnh rieng re rna nttong vao nhau M t6n tl;li. St! sinh, tf\1, di~t cua m<?t phap tuy thUQC S\f sinh, tf\1, di~t cua tåt cå cac phap khac . Slf v~t hi~n hii'u theo cach thuc cua chting, chuy~n bie'n khong ngung. Chting khong th~ hlnh dung bång khai ni~m kho cung va khong th~ di~n tå bång ngon tu ttoc dinh. Chting la the', nhtt thi, tti'c lå khong th~ mieu tå dtt<;lc. Chi c6 nhii'ng nguoi tu thi~n Chanh gla) khong d~ khdi len v9ng ni~m ndi cai ch6 thåy, nghe, hi~u. bie't, mai th~ thttong tinh sang nhln thiing VåO th\fC tl;li tlf thån CUa Vl;ln hii'u. Nho quan sat phan bi~t cac di~u ki~n duyen cac phap tac thanh, t6n tl;li, tan rå va dol;ln di~t. h9 nh~n chan khai ni~m y tha khdi dtt<;lc ghi ll;li nhtt sau trong Kinh Ph~t Tlf Thuye't, Ti~u BQ 1: Cai nay c6 thl cai kia c6 Ca i nå y khong thl ca i kia khong Cai nåy sinh thl cai kia sinh Ca i nå y di~t thl cai kia di~t. 86 la cong thuc cua giao ly Duyen khdi, mQt giao ly can bån råt tham SaU rna tårn quan trQng trong vi~c tU hQC då dtt<;lc Bue The' Ton nhån IDl;lnh nhtt sau: "Chinh vi kh6ng

gicic ngQ, kh6ng thdm hiiu gicio phcip Duyen Khdi nay mil chung sinh hi~n tc;ti bj r61 loc;tn nhu m<)t t6 ken, r61' ren nhu m<)t 6ng chl, gi6ng nhu co munja va lau s4y babaja, kh6ng thi nao ra khoi kh6 xu, eie thu, dqa xu, sinh til" (Kinh DQi Duyen . TrLiong 89 ill).

cu

Trung lu~n y våo ly Duyen Khdi d~ chung minh vl sao slf th~ khong tlf sinh tlf hii'u . Lu~n chti'ng neu ra bon ly do duoi hlnh thuc tuy~t doi phu diflh. St! th~ khong tlf sinh tlf hii'u boi vl slf th~ khong hi~n khCii (l) tu chinh n6 ; (2) tu m<?t cai khac; (3) tu cå hai h<;lp 1<~-i; va (4) khong c6 nhån duyen nao cå . Ba ly do dåu ap d1,1ng vao trttong h<;lp S\f the ph\1 thUQC nhan duyen. Ly do cuoi dånh cho slf the khong ph1,1 thu<?c nhan duyen. Tuy~t d6i phu nMn c6 nghia lå phu djnh må khong ham y khiing djnh dång sau. N6i cach khac, båo rång khong c6 cai nay khong 77

ham y rång con c6 cai khac. Khi slf th~ du'qc nhln nh~n la khong tlf sinh tlf hii'u ta't nhien slf th~ å'y khong c6 tlf tinh quye't dinh. Nhu' the', duyen khoi lam sang to thl;l'c tinh cua cac phap. Thl;tc tinh a'y la VO ngå ha y VO tlf tinh. Trie't ly E>l).i thira eling nhu' giao ly Nguyen thuy d~u nhå'n ml).nh di~m "Chu phdp v6 tl! tinh ", nghia la d~ ca o sl;l' vo ngå cua cac phap (Dhamma-nairatmya) eling nhu' vo ngå trong con ngu'oi (pudgala-nairatmya) . Trung Lu~n g9i vo ngå tinh hay vo tlf tinh la tanh kh6ng. Tanh khong con du'qc di~n tå bång nhi~u tir ngfi' tu'dng du'dng: khong c6 tlf tinh, khong c6 quye't d~nh tinh, Vl).n hii'u la khong, khong c6 tlf t11<'1ng, he't thå y d~u la hi~n hii'u giå tl).m, he't thåy d~u la hi~n hii'u do t~p hqp cua cac nhan. E>~c tinh cua Khong la chUn.g to mQi hi~n hii'u d~u bå't thlfc, nhu' huy~n, nhu' m()ng. Trong kinh Kim Cang eling ghi IOi Ph~t dl). y nhu' v~y: Tå't cå phap hii'u vi Nhu' m()ng, huy~n, b9t bong, Nhu' su'dng eling nhu' di~n, Nen khoi quan nhu' the'.

3. M()t chu th~ nh~n thuc v<'1i khå nang nhln thå'y t6ng th~ va tac d1,1ng cua cai c6. Cai C6 ph1,1 thu()c chu th~ nh~n thuc tren giå danh tue la tren cai ten g9i d~t cho n6 . Thi d1,1: Trong dem t6i, sl! nh~n låm m()t sqi day gai thanh ra con riin. Trong tru'ong hqp nay, con rån le di nhien la c6, theo t1,1c de'. Ne'u n6i Mn long rua hay sirng tho thl. ta't nhien la khong c6, bCii vl hai thu nay khong c6 tac dl,lng nao cå . Hi~u duqc tanh Khong thl khong bao gio cha'p nh~n ding "t6i kh6ng c6 nga" (tUe la thuyet doQn di$t) hay chå'p rång "t6i c6 nga" (thuyet thuC1ng ton), boi vi cå hai quan ni~m sai låm a'y d~u tr6i bu()c mlnh vao y tu'Cing sai låm "toi c6" . E>ung ra ne'u tinh sang nhln vao Slf v~t, ta se thå'y cai rna ta gQi la "toi"' chi la Slf ke't hqp CUa cac uifn v~t ly va tam linh trong m()t dong hi~n tu'qng tam ly lien ti,IC chuy~n bie'n tu'dng quan lien h~ Wi cac hi~n tu'qng sinh ly va v~t ly khac. The' thl hång ngay khi ta n6i toi, anh, linh h6n va cac tir ngfi' å'y khong c6 chut nghia ly gl cå hay sao? C6 chu, ne'u hi~u rång ngon tir ta diing thu'ong ngay la thu~n theo quy 11<'1c cua the' gian . Nhu'ng Slf thlfc t6i h~u la hoan toan khong CO cai toi, cai anh, cai linh h6n dung nhu' nghia ta cha'p nh~n theo t~p quan hay thong 1~. Kinh Mahayana-Sutralankara (Kinh Lang Gia) dl).y: "Mt?t ca thl (hay bon ngå, pudgala) nen duqc xem la chl c6 trang iin djnh (prajnapti) nghia la: G9i nhu' quy u'oc thl c6 m()t ca th~ hay m()t bån ngå, chu khong p hå i c6 trong thl;l'c tl).i (hay trong bon the. dravya).

B6 Tat Long Th9 thanh !~p nhfi'ng phu'dng thuc ly lu~n moi me M phan tich va lu~n giåi thlfc tl).i va slf v~n hanh cua thl;l'c tl).i. Theo Ngai, tuy thå'y sl! th~ hi~n hii'u nhu' rieng bi~t d()c !~p, c6 tlf than thu'ong tl).i, nhu'ng ky thlfc khong p hå i la nhu' V~ y. M~c du la Khong, nghia la khong c6 tlf tinh, sl! th~ khong han la khong c6. N6 vån c6 th~ theo nghia 11<'1c d~nh, theo T1,1c de'. N6i Khong, khong Kinh Ca Chien Dien Th~ (Kaccayanagotto), Tu'dng Ung nha't thie't la Khong, vi tuy la Khong theo Chan de', BQ, HT. Thich Minh Chau d~ch, thu~t ll).i nhu' sau IOi nhu'ng C6 theo T1,1c de'. N6i C6, khong nha't thie't la C6, vi tuy la C6 theo t1,1c de', nhu'ng rna khong theo Chan de'. Ph~t dl).y ton giå Kaccåyanagotta V~ St! y chi vao C6 va Kh6ng khi V~ nay hoi Ph~t nhu' the' B6 Tat Long Th9 du'qc xem nhu' la ngu'oi dåu tien då ~--~~------------------------, nao la chanh kie'n. gån li~n Tanh Khong voi Ly Duyen Khoi bång con duong - Nay Kaccåyana, the' gioi nay Nm de'. Cai c6 theo t1,1c de' thttdng v@ mi@n Tåy ... phån IOn y chi vao hai Cl;l'C doan khong c6 tlf tinh, khong tlf sinh nay: C6 va Khong C6. Bu(1c chan di gifi'a khung troi åm dl).m tlf hii'u . sa di c6 la vi h()i du cac NM thu'dng v~ que mt;: kh6i chi~u lam - Nay Kaccåyana, ai voi chanh tri di~u ki~n sinh khoi sau da y: Ndi xa xam lii l1,1t pha dieu tan tu~ thå'y nhu' chdn the' gioi t~p l. Nhan va Duyen tac thanh cai Nghe ray rut, l~ tran såu tam khåm . khC!i, v~ å'y khong chå'p nh~n the' c6. V~ di~m nay kinh nghi~m gi<'1i la khong c6 . Ngoai måt nhln rna cåm thå'u ni~m dau cho thå'y m9i sl! th~ v~n hanh Cdn nu'oc 1ii cu6n sau viii than xac - Nay Kaccåyana, ai voi chanh tri trong nhan sinh va vli tfl,l ta't cå Bao tå'm than ... bao ru()ng vu'on tan nat tu~ tha'y nhu' chdn the' gioi do<;tn sinh khC!i do nhan duyen hoa Troi theo dong, ra bi~n eat triing khdi. di~t, v~ å'y khong chå'p nh~n the' hqp. gioi la c6. Bie't bao gio ta nguoi bot l~ rdi 2. M()t n~n tang g6m m()t s6 Bie't bao gio dån Vi~t he't tå tdi - Nay Kaccayana, chå'p thu ye'u t6 t6 hqp tac d1,1ng trong G9i ai da y ... nhfi'ng loi tha thie't g9i phu'dng ti~n va b~ thien kie'n tr6i tu'dng quan nhiin quå v(1i cai c6 Cui xin ngu'oi cho Mt;: he't så u vdi. bu()c, phån lOn the' gioi nay la v~y . theo cong thuc duyen khoi. Va ai voi tam khong trU tru'oc, Ta nhåm måt .... bo dl).i du'dng ng6ng dqi Theo di~u ki~n nay, khi cac chå'p thu phu'dng ti~n a'y, khong Chuc binh yen, an ll).c goi v~ ben ye'u t6 hqp du s6 thl c6 cai c6. chå'p thu thien chå'p tiiy mien a'y, Nen hu'dng long su'oi a'm chut d~u em Ne'u khong hqp du s6 thl khong khong c6 chå'p trude, khong trU Nhu' gi9t niing rdi tren th~m hy v9ng .. .. c6 cai c6. Thi d1,1 Than va Tårn tru'<'1c, v~ å'y khong c6 nghi: "EJiiy la n~n tång cua con ngu'oi . DuyMinh la tl! nga cua to i" . Khi kh6 sanh Nhu'ng tam rieng hay than thoi xem la sanh, khi kh6 di~t thoi rieng thoi con nguoi khong c6.

78

Phap Åm so Thilnh E>~ o-2000

xem lå dic$t; vi åy khong c6 nghi ngo, khong c6 phan van, kh6ng duyen va o ai khac, tri o da y lå c u a vj å y. Cho Mn nhu' v~y, nå y Kaccåyana lå chanh tri kie'n . - Tåt cå lå c6, nå y Kaccåyana, lå m()t ct,tc doan. - Tåt cå lå khong c6 - lå ct,tc doan thu hai. Xa Iia hai ct,tc doan åy, nå y Kaccåyana, Nhu' Lai thuye't phap theo trung d<,w: vo minh duyen hånh. Hånh duyen thuc. Thuc duyen danh sik Danh såc duyen l1,1c nh~p. L1,1c nh~p duyen xuc. Xuc duyen th<,>. Th<,> duyen ai. Åi duyen thii. Thii duyen hfi'u. Hfi'u duyen sinh. Sinh duyen giå, che't, såu, bi, kh6, u'U nåo. Nhu' v~y lå toån b() kh6 uifn nåy t~p khoi. Nhu'ng do ly tham, do(!.n dic$t vo minh m()t cåch hoån toån, nen cac hånh dic$t. Do cac hånh dic$t nen thli'c dic$t. Do thuc dit$t nen danh såc dit$t. Do danh såc dit$t nen l1,1c nMp dit$t. Do l1,1c nh~p dit$t nen xuc dit$t. Do xuc dic$t nen th<,> di<$t. Do th<,> di<$t nen ai di<$t. Do ai dit$t nen thii dit$t. Do thii di<$t nen hfi'u di<$t. Do hfi'u dic$t nen sinh dic$t. Do sinh dit$t nen giå, che't, så u, bi, kh6, u'U, nåo di<$t. Nhu' v~y lå toån b() kh6 uifn nåy d<,>an di<$t. Trong tinh thån pha kie'n pha chåp nhi bien tu'cJng dO'i båt ngu6n ti:t su' y chi sai låm våo hai ct,tc doan C6 va Khong, B6 Tat Long Th<,> thie't l~ p Nhj de' Trung Dl!- o d6 khai thong con du'ong giua ciia Ph~t. T1,1c de' ha y chan ly u'oc djnh lå chan ly må khå nang ciia phåm phu c6 th~ thong d(!,t m()t cåch tlf nhien, khong din suy lu~n må du'<;lc. Chan de' ha y chan ly tO'i thu'<;lng lå chan ly båt khå thuye't, lå tht,tc t(!.i vo ngon, m()t vi~n tu'<;lng ngoåi tårn voi ciia khå nang phåm phu hi<$n c6 hay c6 th~ c6. Nhu' v~y nhi de' o t1,1c de' va chan de' lå chan ly giå djnh, m()t phu'cJng ti<$n thi thie't. Hå y xem nhi de' nhu' lå phu'cJng ti<$n giao tie'p giua thay vdi tro. Thåy n6i ve cai khong the' n6i nen phåi bie't cach n6i, nghia lå dung phu'cJng thuc nhj de' chi du'ong tu t~p ra khoi vo minh ng() nh~p Ph~t tri kie'n. Tro nghe ve cai khong the' nghe, nen din tu h<,>c p hat sanh tam hue$ (van hu$ tll hu$ va tu hu$) mo i bie't cach nghe cho thåu hi~u tu'cJng quan ciia nhj de' d~ nhln thåy con du'ong giua. Ro rang DU'c PMt da dit$u d1,1ng nhj de' M khai thong Trung D(!.o . Chinh Due Ph~t theo t1,1c de' giång rång tåt cå cac phap o the' gian do duyen h<;lp giå c6. Nhu'ng theo chan de' thl tåt cå cac phap deu Khong, nghia lå khong tMt, khong c6 tt,t tinh. N6i t6m l(!.i, nhj de' cho thåy thay eling nhu' tro deu phåi bång våo ngon ngu M truyen d(!.t va tie'p nh~n. Thay bång våo ngon ngu M khai hi~n va chi thi tht,tc tu'ong, cånh gioi tlf chung ciia Ph~t. Tro eling bång våo ngon ngu d~ th~ ng() va the' nMp tht,tc tu'ong. Hå y d<,>c Tut$-Sy vie't trong Trie't H<,>c Ve Tanh Khong: "Ta thc{y do phuang ti~n ma th(it o

o

hu~ duqc chung ngq va til th(it hu~ ay ma tw5n ra VO so' phuang ti~n. Trang mo! lien h~ cua phuang ti~n va th(it hu~ nay, chung ta ciing se nh(in ra y nghia ciia Trung Luijn trang hai chiiu nhu thl Trung duqc khai triin va chl thi bdng Lu(in, r6i do Luijn ma thi ngq va thi nh(ip Trung. Hai chil Trung Lu(in th6i, tieu di ay dii n6i len

Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

ddy du y nghia cua trie't ly Trung Quein. Di€u nay ta phåi La Th(ip dii c6 cong lOn nhdt trang vi~c phcit huy trie't ly Trung Quein. Niu dqc thdng Pht;m van, chua han chung ta du khå nang di liinlz hQi y nghia quan trqng nay".

kl la Ngai

Tue$ Sy n6i them: "Neu chu trqng vao phuang di~n thi

ngq va thi nh(ip th(it tuO'ng ta c6 thi them vao chil "quan", mt;'ic dau chil Madhyama cua tie'ng Phqn khong

c6 nghia cua chil quein d6, nhung n6 dii thdnh mqt danh til thong d~:tng ciia Hein van, va c6 thi cho ta liinh hQi them y nghia cua triet ly Trung Quein. Khi Trung duqc kiwi triin va chl thi bdi Lu(in, thi thi ngq va thi nh(ip phåi do tht!c hanh. Nhu the: phuang di~n tlufc hanh, Trung nhu la quein cånh, la do! tuqng duqc hucJng de'n. Trang phuang di~n tht!c hanh nay, vi bay gia Trung la do! tuqng quein cånh, nen tht!c tqi se dl dang bi b6p meo, va co' nhien n6 se mat y nghia la Trung d6. Nhu the: quein tri phåi duqc chudn bi tat cd nhilng diiu ki~n dn thiet di c6 thi quein chieu duqc Trung dqo quein cånh.

o

Tren day, Trung tuang ung vcJi tlzt!c tucJng Beit Nhii; Qucin tuang ung vcJi Quein chie'u Beit Nhii: va Lu(in tuang ung vcJi Van tt! Beit Nhii" . Trong do(!.n van vi:ta de c~ p Tut$ Sy cho thåy ro st,t quan tr<,>ng ciia vai tro ngon ngu dung bi~u tu'<;lng cho Tanh Khong, Nbi De' va Trung D(!.o. Tie'n trinh cua nhj de' trung d(!.o du'<;lc Cat T(!.ng mo tå qua bO'n lop, dung hai ct,tc dO'i ngbich Hfi'u, Vo låm can bån va phu'ong phap phii djnh d~ då pha chåp kie'n nhj bien. Phii djnh khong phåi lå låm bie'n måt hi<$n tht,tc di . Boi vl hit$n tht,tc lå hic$n tht,tc, c6 Ph~t xuåt the' hay khong, n6 nhu' v~y la nhu' v~y, vån nhu' v~y. Phii djnh o day c6 nghia lå tuyc$t dO'i phii djnh tåt cå nhung ye'u tinh quye't djnh ciia hic$n tht,tc giå danh du'<;lc bie'u thi bång ngon ngu qua ten g<,>i. Lop thu nhåt, chung sanh chåp hfi'u vl nhu dlu tham ai, nen Hfi'u lå t1,1c de'. D~ pha chåp C6, nen phii djnh Hfi'u Chan de' du'<;lc xem lå V6. Lop thu hai, V6 chi lå phu'ong tic$n dO'i tri Hfi'u, phap khong nha·t thie't lå V6 hay Hfi'u. Do d6, cå V6 lån Hfi'u deu lå t1,1c de'. Chan de' lå phii djnh cå Hfi'u lån V o: phi V6 phi Hfi'u . Lop thu ba, phi Vo phi Hfi'u eling chi lå phu'ong tit$n dO'i trj Vo Hfi'u. Vo va Hfi'u lå hai, phi Vo phi Hfi'u lå khong phåi hai. Do d6, nhi va båt nhi deu lå t1,1c de'. Chan de' lå phii djnh cå nhi va båt nhi d6 : phi phi V6 phi phi Hfi'u . De'n lOp thu tu', phii djnh o lOp thu ba vån du'<;Jc di~n tå bång !Oi n6i, vån chi lå phu'cJng tic$n thi thie't, do d6 vån chi lå t1,1c de'. Chan de' lå phii djnh tåt cå phii djnh o lOp thu ba: phi phi båt V o phi phi båt Hfi'u. Cang tie'n len cao, cu m6i lan ta chåp nh~n m()t quan nit$m hay m()t nh6m quan nic$m, chung mai mai bi phii djnh. St,t tie'p di~n phu djnh se vo cung cho Mn khi mau så c cua ti,IC

de' du'<;lc tify S(!,Ch hoån toån . Khi å y' ta Mn

79

clia thl,l'c t~i vo ngon. Con du'ong tu t~p theo tie'n trinh vua mo ta gQi la Nht De' Trung D~o Mot do~n trong sach Cac Tong Phai cua D~o Ph~t, Tue% Sy dtch, n6i ro them V~ y nghia cua nhi de' trung d~o: "Tieu cl!c hay phd huy chl la phuong phdp di &;u duqc trqng thdi bqch tinh thay cha trqng thdi a nhiim rna chung ta thuang c6, ddm tru& vaa va khOng thi xd ly duqc. Mqt ldn mla, diiy ciing la ly va sdc. Sau cung luy~n tqp bdng sl! phil dinh c6 nghia la khOng c6 tri kie'n Cf1C bq, khOng ii?n tru dinh kien nåa, khOng trilu tuqng h6a cai KhOng, khOng ddm tru& våa thånh tl!U dtjc hilu, khOng thila nhQn ti! tfnh, va khOng mang cdu phu& lqi naa cd".

a

Tru'oc day su' Thanh Nguyen Duy Tin da trlnh bay mot kinh nghic%m giac ngo cua mlnh nhu' sau: "Såi tai, ba muoi nc'im tru&, khi chua hqc Thiin, thay nui lå nui, thiiy nu& la nu&. Sau nhiin thea bqc thi~n tri thlic chl cha chJ vaa, thay nui chdng phdi nui, thay nu& chdng phdi nuoc. R6i nay thi nhqp chO'n yen vui tich tinh, y nhien, thay nui chlla nui, thay nu& chlla nuoc" (Truyen Dang

lai .

mc}t hån djch

LL,Je, quy~n 22; trfeh tu Thien Lu(ln, t(lp Thllqng, D.T.Suziki. Thit§n True djeh). Phong theo 16i n6i d6, phån ke't lu~n xin

mu'Qn ngon ngii' tli'c phi, thi danh (tUe ehdng phai. t9m gQi la) cua kinh Kim Cang M n6i len y nghia pha chlip cua trie't ly Trung Quan va hoan thanh eau n6i chQn lam tieu d~ cho bai nay: "Thay vqy rna khOng phdi vqy, tqm gqi la vqy". O Nguy~n Van Hai (Giao su Tien sT Nguy~n Van Hai nguyen Ja Ph6 Vi~n TruC1ng kiem Khoa Tru'CJng Khoa Hqc Vi~n D~i Hqc Hue (truac 1975), hi~n åinh cu' t~i thanh pho Louiville, Kentucky, Hoa Ky, Ph:ip Åm xin tran tr<;>ng gidi thi~u va lån lu'Qt gC1i Mn qui åQC gia nhung bai khiio lu~n cua Giao su.)

Tai li~u tham khåo: l. Thich Nhilt H~nh. Viln å€ nh~n thU'c trong Duy ThU'c Hqc, Ph~t Hqc Vi~n Quoc Te, 1985

2. Tu~ Sy djch . Cac Tong Phai cua D~o PMt, Ph~t Hqc Vi~n Quoc Te, 1987 3. Tu~ Sy. Triet Hqc V€ Tanh Khong , Ph~t H<;>c Vi~n Quoc Te, 1984. 4. Thich Vien Ly djch. Trung Lu~n. Vi~n Triet Ly Vi~t Nam & Triet HQc The Gidi . 1994. 5. Jay L. Garfield. The Fundamental Wisdom of the Midle Way, Oxford University Press, 1995 . 6.

Jeffrey

Hopkins,

Meditation

on

Emptiness,

Wisdom

Publication, 1996. 7. David J. Kalupahana Nagarjuna, State University of Newyork Press, 1986 8. Nancy McCagney Nagarjuna, and the Philosophy of Openness, Rowman & Ulefield Publisher, 1997. 9. Robert A.F. Thurman. The Central Philosophy of Tibet, Princeton University Press, 1984.

80

co them

tie'ng Phap v~

Kinh Phap Hoa

Thang chin nåm 1997, nha xulit ban Fayard, thu do Paris (Phap qu6e), da cho lin hånh bo kinh Phap Hoa (Le Sutra du Lotus). Bay la bo kinh Phap Hoa biing tie'ng Phap thli' hai du'Qc Giao su' ngu'oi Phap Jean Noel Robert chuy€'n ngii' tu bo kinh Phap Hoa chii' Han cua Ngai Tam T~ng Phap su' Cu'U Ma La Th~p. M~c du vao nåm 1840, nha ngon ngii' hQc nguoi Phap Eugene Bumout da phien dtch kinh Dic%u Phap Lien Hoa (Le Lotus de La Bonne Loi l The Lotus of The Good Law) nay ra tie'ng Phap tu ban kinh Sanskrit du'Qc tlm thliy Cl Tiiy T~ng. Tuy nhien, ban djch dåu tien d6 khong du'Qc ph6 bie'n vll6i van c6 kh6 dQc, nen hanh gia Phap Hoa phån dong t~i Phap kh6 lcmg !Inh hQi du'QC y nghia CUa kinh . Dli'ng tren tinh thån d6 , GS Jean Noel Robert (hi$n la hi$u truong m<?t truong eao ddng), tru'oc day tung la tac gia quy€'n sach "Gida ly etla tang phdi Thien Thai Nht;lt Bdn vaa ddu the' ky thli 19" (les Doetrines des L'eeole Japonaise Tendai au Debut du XIX e Siecle) då phat tam chuygn ngii' bo kinh nay ra mot lo~i tie'ng Phap hic%n d~i dg dap li'ng nhu du tren . T~p chi Ph~t Giao Dharma World (Nh(lt Bon) da phong vftn djch gia bo kinh Phap Hoa mai nåy M tlm higu c~ cong tac dtch thu~t cua ong . Hol: Ong bie't Ph~t giao khi nåo va di~u gl khie'n cho ong lam cong tac nghien cli'u va dtch thu~t kinh di€'n Ph~t giao? Dåp: Toi bie't Ph~t giao tu lue con la sinh vien d~i hQc. Nho ngu'oi thåy cua toi, Giao su' Bernard Frank (1927-

Phap Åm soThanh D<!o-2000

1996) rna toi M tam de'n vi~c hQc ngol).i ngu va nghien cll'u kinh di€n Ph~t giao. Trong thoi gian d6, toi dQc dttqc quy€n sach "Con mdt thu ba " (The Thlrd Eyes) cua Lobrang Rampa, mqt Tang si Ph~t Giao Tåy Tl).ng n6i tie'ng. C:uon sach n6i ro chi tie't ve cach khai mo con mlft thu ba, con måt tri tu~. giup cho hanh giå thåy ro dttqc tue nghi~p qua khu va V~ lai . Tir lue åy tro di, toi muon dQC va muon bie't ro ve giao ly cua dl).O Ph~t cang som cang tot. Nhtt Ja m9t thanh nien, toi bi quye'n Iii bai ngon ngfi' va muon hQC nhieu thu tie'ng khac nhau trong eling mqt lue. Tuy nhien, gio dåy toi khuyen hQC tro cua toi nen hQC chuyen sau vao mqt ngon ngfi' nao d6 rna minh c6 ke' hol).ch nghien cll'u sau nay. E>€ bie't thlfc slf m9t ngon ngu, dieu chinh ye'u Ja bie't ro nen van h6a cua ngon ngu d6 . E>ieu nay buqc t6i nghi rång hai hay ba ngon ngu la toi da d€ mQi ngttoi c6 th€ hQc va tht!c slf hi€u ro ve chUng. Tir d6, toi bift dåu hQC tie'ng Trung Hoa va Nh~t Bån, d6ng thoi toi ciing nghien cll'u giao ly cua tong phai Thien Thien Thai Nh~t Bån. Va trong qua trinh nghien cll'u, toi nh~n ra rång kinh Phåp Hoa Ja mqt b9 kinh gia rq cua PMt giao E>l).i Thira, cho nen toi quye't d~h bift tay tht!c hi~n cong vi~c phien d~ch b9 kinh nay ra Phap ngu d€ dem ll).i sl! lqi ll).c cho dån chUng Phåp. Hol: Bay gio, cåm giac cua 6ng nhll' the' nao khi bån djch kinh Phåp Hoa da hoan thanh?

Dap: Khi t6i båt d~u d~ch bai k~ d~u tien cua kinh, toi c6 cåm giac råt sung sttong tir cong vi~c nay, va dieu d6 Jam cho toi c6 cåm giac ding minh da tirng thåm nh~p vao the' gioi cua Phap Hoa. BU'oc d~u. toi d~ch nhieu phån khac nhau, sau d6 t6i mai t~p h<;1p ll).i. Tuy nhien, toi Juon Iuon cåm thåy c6 m9t cai gi d6 khong bång long, va t6i nghi rång toi phåi giåi quye't toan b9 bån d~ch vao m()t ngay nao d6. Gio day, toi cåm thåy råt hl).nh phuc la toi da hoan thanh bån dich rna toi c6 th€ dttqc danh gia cao la m9t bån d~ch chinh xac va g~n giii voi !Oi Ph~t dl).y . Toi eling chu y de'n Ioi van tao nha chu Han cua Ngai CU'U MaLa Th~p va co gång chuy€n ngu lam sao cho khop voi am v~n cua bån kinh goc. Hol: Ong d~c bi~t quan tam de'n dieu gi khi hoan tåt

xong bån d~ch kinh Phap Hoa ? Dap: Ngttoi Phap råt ghet sl! sao chep. Nhtt nhung hQc

sinh, chung ta dttqc dl).y rång kh6ng dttqc l~p di !~p ll).i nhii'ng tir giong nhau trong m()t dol).n van. Trong khi d6, nhieu tir giong nhau ll).i xuåt hi~n thttong xuyen trong kinh Phap Hoa da tl).o ra m9t so vån de cho toi. Co nhien, toi da chuy€n ngu nhii'ng dol).n giong nhau nhtt v~y theo loi cli, nhttng toi co gång tranh dling nhii'ng tir triing l~p trong nhii'ng dol).n tren. Toi d~c bi~t quan tam de'n loi dling tir binh dån trong tie'ng Phap d€ cho ngttoi dQC d€ dang !Inh hQi dU'QC y nghia cua kinh. Toi nghi rång mQi ngttoi deu c6 th€ dQc va hi€u dttqc kinh Phåp Hoa rna trttoc d6, ngttoi dQc khong hån la nhii'ng nha nghien cll'u PMt hQc.

Phap Å rn s6 Thanh E> ~o- 2000

Hol: Xin 6ng cho bie't y nghia ve lån in ån bq kinh Phap Hoa nay dttqc chuy€n ngu tir tie'ng Trung Hoa cua Ngai CU'U MaLa Th~p ?

Dap: Bån d~ch kinh Phåp Hoa bång tie'ng Sanskrit cua

ong Burnouf la m()t tac phåm c6 gia rq han låm, nhttng vi m()t so lttqng IOn tir ngu chuyen mon va phuc tl).p khie'n cho vi~c dQc va hQc kh6 hi€u cho nhung ai chU'a c6 kie'n thuc ve Ph~t hQC. C6 nhieu hQC tro va bl).n be cua toi Phap tu theo kinh Phlip Hoa, hQ muon hi€u sau såc ve tlnh nghia cua kinh Phap Hoa, nhttng da g~p kh6 khan ve m~t ngon ngfi'. VJ the', dieu nay da thuc gii,IC toi phåi thlfc hi~n cho ky dll'qc m()t bån d~ch kinh Phap Hoa trong tie'ng Phap hi~n dl).i hoan håo M dap U'ng ll).i nhu du tren. Toi cho rång y nghia quan trQng nhtl't d6i voi toi trong J~n in ån nay la mong muon cua toi dU'QC man nguy~n thong qua vi~c hoan thanh bån d~ch cua toi.

a

m~t van h6a, toi bie't rång dåy c6 th€ la lån d~u tien, ngttoi Phap tie'p xuc voi m()t b() kinh rna phån IOn ngll'oi chåu Å t1,1ng dQc m()t cach r()ng rai va CO S\f ånh hU'ang råt sau d~m trong doi song tinh th§n o ndi d6 . y nghia cuoi eling, toi cho rång eling Ja m()t dieu thu vi, bai vi phån IOn dån chung Phap deu hQC va tu theo Ph~t giao Tåy Tl).ng; IDQi ngU'oi chi bie't ro ve hlnh thuc eling nhtt n()i dung ve m9t PMt giao Tå y Tl).ng rna thoi . Toi råt sung sU'ong d€ n6i rång d~ch phåm kinh Phap Hoa nay se cho phep mQi ngttoi bie't ro dng c6 m()t the' gioi PMt giao khac råt phong phU ngoai Ph~t Giao Tå y T11-ng.

y nghia thu hai la ve

Xin chån thanh cåm dn 6ng. (Thea TQp chf Dhama World thang 11 va 12 1997)

liiu khong Con da de'n tir mU'oi phll'dng bao n6i ve ndi då y chung m()t que nha Con da de'n tir niem vui qua tu6i Kheu ngQn lti'a ngttoi trong tim nho thie't tha f>l).O da ve hi «in nhU' SOi nång Gi6 bicin khdi phieu lang da ngan nam Con da de'n tir niem tin trong trång G6p tu~ h6ng dot r1,1i nhii'ng an nan Con da li~u kh6ng con da li~u Hiciu menh mong trong troi dåt menh m6ng Nghe la rung d6i thay båt tuy~t Nhln cQng !au gia y v~ båt tranh C6 gl khong cu(>c doi xo d(>ng Tåt cå 4ch nhien tåt cå nhll' nhien Con da hi€u tir thåm khdi 16ng l()ng. Tåt cå ben minh Tåt cå binh yen.

Minh Drlc Trie'u Tam Anh

81

trong ngay nh~m chuc cua Thu Tudng, dång vien phåt co c6 in huy hi~u Hoa Sen tren nåm canh dudi ba canh, ke't ca'u tuong tlf nhu huy hi~u Hoa Sen cua Gia E>lnh Ph~t Tå Vi~t Nam. V~ y thl huy hi~u Hoa Sen nåo ra dCii trUde va giii'a hai huy hi~u d6 li~u c6 tltdng quan gl khong?

ai la tac gia huy hi4$u boa sen va bai ca dåy thån ai? Tam Hao H6 Phung

Toi d9c cu6n Gia E>lnh Ph~t Tå Vi~t Nam 50 Nåm Xay Dt!ng do Ban E>i~u H<;1p Trung Vang Gia E>lnh Ph~t Tå Vi~t Nam Håi Ngo~i xuåt bån, c6 d~ c~p Mn huy hi~u "Hoa Sen Triing" tam canh tren n~n xanh la m~ xuåt hi~n trong thoi gian c6 E>oån Ph~t H9c E>U'c D1,1c (trang 40) va trang cu6i cung (533) c6 trich hai eau dåu cua bai hat Da y Than Åi. Toi d9c tu dåu Mn cu6i, nhåt lå thoi ky thånh l~p va doån ngii h6a (1943-1953), tu lue Gia E>lnh Ph~t H6a Ph6 va E>oån Ph~t H9c E>U'c D1,1c ra doi. Sach trlnh båy råt ro rang va con in hlnh nhi€u huy hi~u. cac bån nh~c thltong dung trong cac Gia E>lnh Ph~t Tå, hlnh bla cac t~p chi Ph~t giao eling nhu Bien bån cac bu6i h9p. Nhltng sach hoån toån khong nMc de'n tac giå cua huy hi~u Hoa Sen va bai ca Da y Than Åi. Tac phåm tren day duc;1c ra doi (J håi ngo~i lå mi)t h~t ng9c dang dltc;1c tran quy . Nhii'ng tåi li~u dudi day chi nhåm cung ung cho lån tai bån sau, ngoåi ra khong c6 y gl khåc. E>i)ng co ha y hoån cånh nåo khie'n tOi d~t eau hoi nå y? V~ huy hi~u Hoa Sen: Gia E>lnh Ph~t H6a Ph6 do Cu si Tårn Minh, tU'c Båe si Le E>lnh Tham låm Ph6 trltCJng våo nåm 1940. Huy hi~u Hoa Sen, tren nåm canh, dudi ba canh, ra doi trong khoång thoi gian sau d6 khong xa. Mdi day, E>ång Bharatiya Janata Party (BJP) (J An E>Q,

82

V~ bai ca Day Than Ai: Bai ca Tr~i Åo Lam cua M~nh Cuong, M6ng Tårn Thang Tit (Mung Khånh Dan) cua Le Mi)ng Nguyen, Sen Trång (Bai ca chfnh thuc cua GE>PNN) cua Vng Hi)i, Ph~m Hii'u Blnh, Nguy~n Hii'u Quan, Ph~t Giao Vi~t Nam cua Le Cao Phan, Xuåt Gia cua Hoång Lang, E>oån Lien Huong (Bai ca chfnh thuc cua Eloan Thieu NO Ph<Jt Tu) cua Hoång Cang, Tråm Huong E>O't cua Båu Båe lå nhii'ng bai ca xuåt hi~n trong thCii ky phoi thai cua Gia E>lnh Ph~t Tå. Hai bai ca thl.l'Cing dltc;1c dung trong sinh ho~t cua E>oån, thu nhåt lå bai Sen Trång "Kia xem d6a hoa trdng tham, nhin hao quang chie'u sang tren bun" lå bai ca mCJ dåu cho bu6i sinh ho~t thuCing xuyen hay d~nh ky, thu hai lå bai Day Than Åi "Day Than A.i lan rqng muon nha. Tay seip xa nhung tim khOng xa", hat lue såp chia tay, lå nhii'ng bai ca xuåt hi~n trong cung thCii ky nåy vån con låm vuong vån bie't bao nhieu ky ni~m cho nhi~u ldp tu6i. Bai Day Than Åi cho Mn nay, råt nhi~u nguoi vån chua bie't ai lå ta c giå! Tlnh co, to i bie't ai la ta c giå. Toi va ta c giå vån thuong dung di~n thu dE thåm hoi va tam tlnh. Ta c giå la mi)t d6ng nghi~p. ngånh thuy lam, cung ldp tu6i vdi cha mt:: toi. Nhan chuy~n mi)t nguoi b~n toi, qua di~n thu, ng6 y mu6n xuåt gia, tac giå da d~ c~p vånd~ nåy mi)t cach nhi~t tlnh, chung tå råt uyen tham v~ Ph~t giao. V~ lanh vtfc chuyen mon thuy lam, cui)c doi tac giå c6

thE vie't thånh mi)t thien h6i ky . Chinh d~ ng~ tha thie't CUa to i V~ Vi~c vie't h6i ky, ta c giå thtfc Stf p han van mai. Tåc giå nghi rång mlnh lå mi)t Ph~t tå nen quen cai Nga (Ta) cua mlnh, nhltng trong anh em d6ng nghi~p vie't cho nhau bie't V~ CUQC doi CUa mlnh thl khong bie't CO nen hay khong? Thl,l'c finh, CUQC doi cua tac giå it ai bie't nhi~u. kE cå con cai trong nhå! Thåy toi to ra thu v~ v~ cui)c doi lang b~t. c6 c6 khong khong, c6 nhi~u d6ng g6p cho doån thE Ph~t tå lue con phoi thai, tac giå båt dåu kE cho toi nghe nhi~ u chuy~n. trong d6 c6 nhåc Mn di~n tie'n hlnh thånh Gia E>lnh Ph~t Tå Vi~t Nam. Tu d6 , toi bie't tac giå cua huy hi~u Hoa Sen va bai ca Day Than Åi lå Ong Le Litng, nay 80 tu6i, dang con s6ng CJ ben que nhå. Trich mi)t bai vie't cua toi V~ CUQC doi Ong Le Litng "Sau khi hqc htt Thanh Chung (xlla gQi la Diplome) anh Lilng thi vao nganh thrly lam vi bån tt:inh khOng thich mqt ch6 ma thich di day d6". Toi nghi trong cung M~nh cua anh Litng c6 le c6 bi) sao Ma Kh6c Khach ha y Thien di, Thien d6ng hc;1p chie'u. Lue båy giCI, ngånh thuy lam hoan toan do nguoi Phåp quån tq khong c6 ai ngl.l'Cii Vi~t låm Trudng Khu (Chef de Cantonnement). C6 mi)t lue, khi thua tr~n Nh~t Bån, mi)t s6 linh thuy (matelot) nguoi Phap giu chuc v1,1 TruCJng H~t (Chef de Division), nhltng da s6 khong bie't chii'. E>6 lå

a

Phap Åm so Thanh E)<)o-2000

tlnh tq.ng t~i Song Dinh, khi di ki~m di~m ghi kich thu'ac cay, thay vl TruC1ng co quan dm S6 Ki~m E>i~m thl anh Lung l~i dm S6 Ki~m E>i~m, con ngu'oi Phap thl dm thu'oc ktfp, thu'ac day di do, dm bua di d6ng. Nam 1942, anh Lung vao lam C1 Song Dinh, TruC1ng H~t la Ong Nguy~n The' Vien, r6i Ong Tu Ca u. Sau d6 anh Lung v~ Phan Thie't, ph1,1 ta cho m()t garde general, ngu'oi lai Phap, r6i de'n doi Ong E>i!-ng Hie'u Khan. Nam 1960, anh Lung d6i vao lam B() Cåi Tie'n Nong Thon, doi Ong Trån Le Quang. E>e'n nam 1962, anh Lirng xin v~ Nha Thuy Lam. Chinh giai do~n tu 1942 de'n 1950, anh Lirng cho bie't da h<;>c råt nhi~u v~ lam nghit$p. Sau 1975, anh åy chi lam vai thang, r6i cilng gia dlnh di låm ru()ng C1 Phu H()i, Liim E>6ng. Su6t thoi gian lam m()t nguoi ki~m lam tU' 1942 cho de'n ngay nghi vit$c v~ voi ru()ng d6ng, anh Lirng tha thie't vai lam phån, nhu'ng m()t rnlnh khong lam nen n6i mua xuan cho rung thieng, du c6 thie't tha ciing danh chon vui vao ky nit$m. O lOp tu6i nåy, anh Lung chi con s6ng voi ky nit$m, am thåm nhln l~i nhii'ng tårn hlnh do mlnh ch1,1p vao nhii'ng ngay xa xu'a åy . Lå m()t nhie'p ånh vien, nhii'ng phong cånh nui rirng tho m()ng va tru tlnh nhu' cånh Bi~n L~c, Nui Ong, Ung Cåu, dåu ngu6n song La Nga, dinh nui E>~i Blnh, cånh rung U Minh, ven theo rung E>u'oc da cu6n hut "nguifi sdn ånh" vao kie'p so'ng ray day mai d6. Ky nit$m vån con d~t dao lue s6ng trong nhii'ng buon Thu'<;1ng ch(ta chan tlnh than thie't hay bu6i sang tinh mo nghe tie'ng chim da da keu tha thie't (J ven rirng. Cu(;)c doi cua anh Lirng voi bån tanh thich tlf do, ph6ng khoang, thich lam nhii'ng vit$c rna anh cho la blnh thu'ong rna th~t ra khong blnh thu'ong trong thien h~, lam r6i quen di, s6ng (J noi chan troi g6c bi~n nhu' m()t ke lang tå giang h6 . Anh da s6ng th~t tr<;>n V(fn voi CUQC s6ng cua m()t ngu'oi ki~m lam, leo rung l()i su6i, th~n tho ben bo su6i mi;lt rnlnh hat ngheu ngao hoa dit$u vai tie'ng nu'ac r6c rach, chim h6t tren canh hay dirng chan trong m()t buon lang heo lanh M hoa mlnh trong tie'ng chay gia g~o dem trang. Anh vån thu'ong n6i, anh khong dtt<;1c dao t~o chuyen mon C1 truong, nhu'ng toi nghi chinh anh Lung da tru'dng thanh trong thl,l'c te' cua ngh~ nghit$p, d6 mai la v6n quy. Ngay xu'a s6ng nhu' v~y nhu'ng ngay nay anh Lirng an chay trttong da tren hai ch1,1c nam r6i d~ giii' gln sU'c khoe, chU' khong phåi tu hanh gl cå, lå m()t quye't tam lOn. Anh nha l~i vao h6i 1944, 45, khi Nh~t såp dåu hang E>6ng Minh, nganh Thuy lam båt dåu giao cho chanh phu Vit$t Nam, vl nguoi Phap phån thl bi Nh~t båt, phån thl tr6n di . H~t Song Dinh ciing bi giåi th~ vl C1 d6 chi lo tho khong då y va i Chi,IC ngu'oi dan, tuy tri,! Sd CUa H~t råt khang trang, nha cao dng toan bång go, va dåy tit$n nghi . Vl H~t khong con ho~t d()ng, anh Lung phåi xach va-li v~ Phan Thie't, nh~p chung vai H~t Phan Thie't. N6i la xach va-li vi tåt cå tai lit$u cua H~t d~u nåm tr<;>n trong cai va-li d6. N6i la v~ d6 lam vit$c, chd ky th~t, ngay nao rna y ba y E>6ng Minh ciing vao bo bom Phap Åm s6Thanh E>l!-o-2000

Tm xa Phan Thie't nen phån ai nåy lo di tån ett, khong con b1,1ng d~ lam vit$c nii'a. Rieng anh Lirng thl tån ett len L~i An, m()t lang cach Phan Thie't khoång 7 ca y s6. H6i åy, gån ngay 6.3.1945 lå ngay Nh~t dåu hang, ngay nao linh NMt ciing keo nhau di tirng doan, khong ro di dau. Lue åy, t~i L~i An, X6m L1,1a, Miii Ne, Phu Hai, c6 mi;lt tr~n dich tå (cholera) rna ngu'oi ta g<;>i la bt$nh thien thoi lam che't råt nhi~u nguoi. Khong ai dam di dau cå, ai nåy d~u lo ch~y gii!-c, nen khong th~ di bt$nh vit$n Phan Thie't xin thu6c du'<;1c. Xung quanh nha anh Lirng dang (J tr9 ngay nao ciing c6 ngu'oi che't, trong x6m nguoi lan ra che't qua nhi~u. H6i åy nguoi ta chi mong d<;1i noi quy thån pho hi;), tin tu'C1ng noi måy ong thåy phap nhu'ng kh6 n6i ong thåy vita cung cho bt$nh nhan xong trd v~ nha thl thåy ciing lan dung ra che't. Anh Lung thåy v~y, ben ra tay lam li~u, thå xem, vl khong giup thl nguoi ta ciing che't, chi bång cU' lam ~u theo suy nghi cua mlnh, con nu'oc thi con tat. Khong phåi låy m~ng s6ng con ngu'oi rna thi nghit$m, nhu'ng bu'oc du'ong cung r6i, khong ra tay thl h9 ciing che't thoi . Anh da nghi de'n thu6c tim (permanganate de potasse) la m()t h6a chåt khå tri'lng råt t6t, thu'ong dung d~ råa rau, råa m1,1t nh<;>t. Anh låy thu6c tim pha voi nu'ac soi d~ ngu(;)i r6i cho h9 u6ng voi phan lu'<;1ng dang hoang thl ngu'oi bt$nh 6i ra nu'ac trång. Thåy c6 nhi~u hy v<;>ng nen horn sau tie'p t1,1c cho cac ngu'oi bt$nh khac u6ng. Anh ciing dn tMn lam s6 ghi ten h9 bt$nh nhan, dung lu<;1ng, cho u6ng xong anh con d~p xe d~p di tham thå ai s6ng ai che't. Lån lån tie'ng d6n xa, ngu'oi C1 cac vung khac ciing de'n xin anh thu6c. Anh phåi nåu sån nu'ac, chU'a trong lu va phåi v~ du'<;1c phong (pharmacy) d Phan Thie't mua them thuo'c tim thl mai du cung U'ng. Moi lån anh cho bt$nh nhan u6ng m()t chai xa xi thu6c, u6ng m(;)t ngay m(;)t chai. C6 ngu'oi Mn bao la u6ng thu6c cua Thåy Hai cho bi bi dai, khong di ti~u du'<;1c. Anh li~n tra cU'u sach, cho h9 u6ng la rna d~. The' rna cU'u m~ng s6ng cho khoång 50 ngu'oi. Sau n~n dich, gia dinh bt$nh nhan dem cho nao la h(;)t ga, nao ne'p, nao g~o thom, nao nu'oc måm d~ "t~ an" Thåy Hai, nhu'ng h6i d6 ''ThG.y Hai" con d()c than, lue nao ciing nho rnlnh la m(;)t Hu'ong d~o sinh, la m()t Ph~t tå, nen qua cap lang nhang d6 d~u giao cho chu nha trQ. Anh Lung n6i nhi~u khi rnlnh "ngu" rna ciing lam du'<;1c vit$c! M()t thåy lang båt dåc di! Anh Lung nhåc Mn bai ca Day Than Ai lam toi nho l~i. lue toi con nho, toi thu'ong hat moi khi såp chia tay cac b~n trong Khuon H(;)i Ph~t Giao Vinh Nhon (J Thanh N(;)i Hue'. Anh ciing nhåc de'n cai huy hit$u (logo) hoa sen nam canh mau xanh l1,1c rna cac em trong Gia E>lnh Ph~t TU' dtt<;1c gån len ngl,l'c sau khi lam l~ nh~p E>oan. Th~t khong ngo tac giå cua bån nh~c va huy hit$u la do anh Lirng sang tac. Mai Mn bay gio it ai bie't dtt<;1c di~u d6. Vit$c anh Lirng g6p cong sU'c sang l~p Gia E>lnh Ph~t H6a Ph6, khdi dåu tU' mi~n Trung, theo anh, la do nhan duyen cå . Anh åy ve huy hit$u hoa sen vao khoång nam 1939 hay 40. Lue

83

båy gio, anh Utng va Ong Le E>lnh Luan, con trai cua cua Ong V5 San. Chanh quy~n H9i An h6i d6 cho lå Bac si Le E>lnh Tham, la Hl.l'dng d~o sinh E>oan E>inh B9 "anh" Ng6 Ganh d~y trl.l'ong "Vo Sån". Truong nåy bi Linh d Hue'. Gia dlnh khong cho anh gia nh~p Hl.l'dng d6ng cti'a, Ong Ganh v~ l~i Hue', sau lam Giam E>oc E>ai d~o. bao ding bQn xl-cut (scout) la bQn vac g~y mang bi Phat Thanh Hue'. Chinh vl nghe nhii'ng dUa nho trong gåy om nhu' ke di an xin . Khong thl,fc hic$n du'<JC y thich x6m Ci E>~p E>a dem nao eling hat, rna ngheu ngao nhii'ng clia mlnh, l~i them bån tanh chu9ng tl,f do, anh åy ben tie'ng Tåy khong ra Tåy, tie'ng Vic$t khong ra Vic$t, nen mua m9t chie'c xu6ng nang kha r9ng rai song nhu' ki~u anh Ltrng mai Iily bai hat Tiiy d~t loi Vic$t d~y cho chung thoat ly gia dlnh. Ban dem thl hat. Anh Ltrng con lam m9t mai hay tra l~i ngu Ci xu6ng, ban ngay di an nha nho M d~y cho cac em con com thang, di d~ y hQc va vie't nha c6 ti~n. Iåy ti~n d6 ru nhau di Hay tra l~i non song thieng ng~o ngh~ bai cho Bac si Le E>lnh Tham. dm tr~i. Iily the' lam vui. Khi t6i Dong sti' bi hung chinh khi cha 6ng Ngh~ tay trai lue do la toe ky dang vie't de'n day thl ngåu nhien Hang v~n ngu'oi dan uilt uc ciim Iong vien nghic$p du', vie't bai hay v6 eling anh Ltrng I~i gti'i cho toi GiQt le$ m~n cha y tren song the' he$ . vie't kinh do Ong Tham dQc them m9t dic$n thu' khac eling n6i M hic$u dinh I~i va cho dang Tii'ng ldp ngu'oi ngu'<Jc xuoi theo s6ng b~ them V~ cac em nho nha ngheo. E>oi nhi~u nhu'ong ngl.l'oi bo nu'dc xa ngu6n tren bao Vien Åm. Ti~n kie'm Anh vie't them, lue anh dang I~p Buong tren doi rna u trang l~nh su'clng truon du'<JC do d~y hQC va vie't bai doan tre nha ngheo, du c6 ti~n di H6n mon moi xanh dån trong tu6i nho. cho bao. Lue d6, doi song th~t d~y. vån thily thie'u thon ti~n b~c, lang m~n v6 eling. Ban dem, Ta con da y nhii'ng thang ngay Id dd nhilt la khong c6 du I~u M anh con gl sung su'dng bång, Thily tu'clng lai, nhln qua khu phu mo em ngu dem khi di tr~i. Anh ben ngheu ngao giii'a giong Hu'ong E>e'm thOi gian qua ttrng giilc hoang mel vie't thu' ra Ha N9i cho Nha Sach Giang lii'ng lo, cho thuy~n troi Bo mi khep doi lån con m9ng quai. Nhilt Nam Thu' Quan ban ban V~ C6n He'n ru vai dua em quy~n ffiQt CUOn truyc$n n6i V~ Que hu'clng hai mu'cli lam nåm nhln l~i eling doan Hl.l'dng d~o di Khoa hQc Thån bi do anh dich ttr Vh co Mac -Le chu nghia gia hlnh ngu'<;1c giong nu'dc rong choi, van vdi gia 8 ngan d6ng. S6 Phap Bao ldp ngu'oi vån khon kh6 dieu Iinh ho hat tren song, r6i ngu thie'p ti~n 8 ngan d6ng lue d6 to låm vl Trong ng~:~c toi nhii'ng linh h6n thanh thic$n! tren xu6ng khi nao khong hay . m9t Ion sua bo g~o gia chi l xu Hay tra l~i nhii'ng trai tim vang tie'ng C6 khi, xu6ng neo tren Hue', rna thoi. The' la anh cong lu'ng Loi gao keu vang VQng khåp nåm chau da y neo dll't ttr h6i nao, xu6ng djch trong vong 8 nga y, gdi ra cho Ngu'oi cho nhau ttr nti'a qua dia cåu nh(f nhang troi qua C6n He'n, hQ in, vdi bic$t hic$u la Linh Son. Ngay h9i ngQ, ngay que huong giai che'. de'n m9t ncli nao xa 1~. sang Nh~n du'<Jc ti~n. mQt phån anh gU'i ngu d~y mai hay, anh l~i phai M~t troi I~n ta du'ong thoi da xe' ra H9i An cho ma'y ngu'oi em, cheo ngu'<Jc len Hue'. Cling mQt phån såm n6i neu soong E>em den tan, le 16i anh r~ng dong chao va nhilt la lam cai ]~u bång nho chie'c xu6ng d6 rna ngay Chim ba y V~ ttr neo a'y phu'clng Bong ngay anh Ltrng cheo len Be'n dc$m bu6m cho cac em di chcli c6 Rtrng ke't la tr6 ho a Chan, Thic$n, My . Ngl,f lam vic$c kiem ti~n. trua ch6 ngu l~i dem. Anh nghi rång H6 Qu6c D~t cheo v~ d~y mily em nho. Cac anh la ngu'oi dåu tien Iily dc$m em nho nåy la con nha ngheo, bu6m bång la buong may thanh l~u. tuy n~ng nhu'ng c6 con hån khong. Lue d6, anh con con cua gioi cu ly xe keo, cua gidi ban hang rong, ngu vie't cho bao The' Gioi Ci ngoai Båe. Anh cho bie't n6i la du'ong ngu ch<;1, cii bo cu båe, ngheo d6i. Anh da d~y cho vie't bao, nhu'ng thl,fc ra la dich ttr nhii'ng bai trong bao cac chau hQc, d~t bai hat tie'ng Vic$t cho cac chau ca hat vao nhii'ng dem trang. Toi c6 nhåc cho anh Lii'ng bie't Pioneer cua Phap M gll'i dang . Anh nh~n dinh rång, phia ta phai, hay phia CQng san, hQ khong chiu I6i giao d1,1c rång khi toi con nho c6 hQc vdi nh~c si Ng6 Ganh va cua Hl.l'ong d~o vl hQ cho la sin ph:fm cua de' quoc do nh~c si Le Cao Phan. Bai hat de'n nay toi vån con thu9c m9t 6ng tu'dng ngu'oi Anh la Baden Powelll~p ra d~ trtr nåm long: "Con chuqt cdp trting di khOng bilt lam sao dan Zoulou. HQ l~p ra doan Pioneer c6 nghia la md keo di, liin gqi Chu khdc vo, Chu kia bay muu ttic thi. Anh ndm ngtla bOn chtin, anh lo ghi om trting di. Toi thi du'ong khai loi, nhu' E>oan Thie'u nien, Thanh nien Ti~n keo cai duoi, keo anh vi hang ttic thi" do Nh~c si Le Cao phong bay gio Ci Vic$t Nam. Cung lue d6, trong Nam, c6 to bao Khoa hQc Thån bi do Ong Bui Thien Lu'ong lam Phan sang tac cho lli con nit chung toi hat da c6 ttr lau chu but, moi anh h<Jp tac. Toa so~n nh~n du'<JC anh cua låm, t~i sao khong dung nhii'ng bai hat nhu' the' rna anh anh Ltrng gti'i v6 SaiGon d~ lam The Bao Chi (carte de phai d~t ra? Anh cho bie't lue anh con Ci Hue', h6i 1937, presse) hQ th~t khong ngo ngu'oi hQ moi h<Jp tac chi la 38 khong c6 ai vie't nh~c cho thie'u nhi. Ong Le Cao "mqt thdng con nft nhå xfu". TMt ra, anh chi djch nhii'ng Phan h6i d6 chu'a vie't nh~c . Li~n d6, anh k~ cho t6i m9t sach c6 san trong tu sach gia dlnh. Viet v~ L~ Nam chuyc$n vui v~ nh~ c si Ng6 Ganh, d~y nh~c lue toi con Ci Giao, anh c6 de'n t~n ncli M nghien cll'u. Con nhii'ng bai b~c ti~u hQc, la b~n than cua anh Ltrng sau nhii'ng nåm vie't v~ cac lang tårn Ci Hue' thl anh djch ttr cac t~p chi 38, 39. Ong Ganh lanh d~y cho m9t tru'ong tu' Ci H9i An Phap Åm soThil.nh D~o-2000

84

cua Phcip nhu' Bulletin des Amis du Vieux Hue (l(lp san cua nhOng ngLIØi bc;m cua Hue xL/a), r6i con dl,l'a theo cac bai vie't con ve them cac hlnh ve, the' la trong Nam cho lå 1!). nen cho dang i xeo. Trong dam tre con trong doån nhå ngheo, cfing c6 con em nhå c6 ti6n theo h<;>c voi anh Utng. Trong d6 c6 Ong Nguy~n Van Thi~n sau nå y lå Chmfn tu'ong Tu' l~nh Thie't Giap thoi Ong Di~m . Tuy lå tu'ong, nhu'ng m6i khi ra Phan Thie't d6u c6 de'n tham anh Lung. V6 sau, tu'ong Thi~n di tren phi co hai ch6 ng6i, b~ måt tich råt bi m~t (J ngoåi bi~n. Con trong Gia 8inh Ph~t H6a Ph6 c6 Ong Nguyen Ng<;>c Loan, sau nåy lå tu'ong rna anh Lirng cho la "ngang budrig", c6 dinh liu tårn hlnh du'qc giåi Pullitzer chl;lp du'qc trong Tr~n M~u Than, da qua doi. V6 sau, ll;lt tr6i måt chie'c xu6ng, anh Lirng phåi di b<? tit B~p Ba len de'n Be'n Ngl,l' d~ lam vi~c. Gia dlnh Bac si Thcim thåy anh Lung s6ng lang bl).t, båo v6 s6ng chung trong gia dlnh. Trong gia dlnh Ong Tham, chieu nao cfing tl;lng kinh. Anh em trong nha va cac em nho trong x6m cfing de'n tl;lng kinh bu6i chieu. Nhan d~p nåy anh Lirng ban voi con Ong Tham thanh l~p m()t doan hu'ong dl).o r6i g<;>i la Huong 8l).o Ph~t Til'. Y kie'n nå y du'<;1c Ong Thåm chilp thu~n nhu'ng thay vi lily ten 8oan Huong 8<!-o Ph~t Til' thi lily ten la Gia 8inh Ph~t H6a Ph6. Ne'u l~p 8oan Huong dl).o thl phåi xin phep chcinh quyen them råe r6i, chi bång cu coi la doan cua gia dlnh, ph6 bie'n Ph~t h<;>c trong phl!-m vi gia dlnh th6i. Tit d6, Gia 8inh Ph~t H6a Ph6 Tiim Minh (låm Minh la phåp danh cua 6ng Thåm) ho'!-t d()ng, va Gia Binh Ph~t H6a Ph6 la m<?t t6 chU'c Gia 8inh Ph~ t Til' då u tien v~ y. Gia 8inh Ph~t H6a Ph6 c6 ml;Jc dich ph6 bie'n dl).o PMt, dl).y cho cac em nho bie't long tin chan chanh, theo dl).o dung dån, kh6ng b~ me tin d~ doan lam me låm. Lån lu'<;1t cac noi khac (J Hue' cfing thanh l~p theo mo thU'c <:'16, chång hl).n nhu' gia dlnh Ong T6n Thilt Tung (J Be'n Ngl,l' do Ong Binh Van Nam rna anh Lirng lue d6 g<;>i la anh Nam (nay la H6a ThL1<;1ng Thfch Minh Chåu) phl;l trach, (J Vy Dl!- c6 gia dlnh Ong Nguy~n Khoa Toan, (J Be'n Ngl,l' con c6 gia dinh Ong Nghe Khac. Chu tru'dng lue <:'16 la ngan cilm kh6ng cho cac em n6i tie'ng Vi~t pha tie'ng Phap, he n6i tie'ng Pbap thl phåi n6i nguyen ciiu. Nhfi'ng lån di dm trl).i gån Nam Giao nhu' TU' Tiiy, True Liim, Tiiy Thien, hay trong cac rirng th6ng tl).i Hue', anh Lung lam Trl).i tru'dng . Khi ve nha anh ta vie't m()t bai tå ll).i CUQC dm trl).i <:'16 va <:'lang tren bao. Khi Boan Ph~t H6a Ph6 da d6ng, anh Lirng tl,l' hoi tl).i sao rnlnh kh6ng c6 m<?t huy hi~u deo tru'oc ngl,l'c nhu' anh em ben Huong Bl).o khi lam le tuyen th~ c6 deo huy hi~u Hoa Hu~ (fleur de Lis). Anh Lung ben tl,l' y ve ra, kh6ng båt chu'oc cua ai, cfing khong phåi "do ndm mqng" thily hoa sen, rnien sao don sova dyp. Sau nåy c6 Boan Ph~t H<;>c BU'c Dl;lc, g6m nhfi'ng vi c6 h<;>c thU'c rna mu6n tlm hi~u them Ph~t giao, cfing dung huy hi~u boa sen nåy nhu'ng tbem mily chu vie't tåt Pbap

Åm s6 Thiinh E><)o-2000

PH8D (J phia tren. 8oan PMt H<;>c 8U'c Dl;lc g6m cac em lOn tu6i bon cac em trong Gia Blnh Ph~t H6a Ph6, do Bac si Tham dilt diu nhåm dao tl).o thanh nien tri thU'c lam ru'ong c()t cho vi~c hoang duong chanh phap. Nhu'ng anh Lirng khong ngo sau khi roi khoi Hue' vao Nam lam Ki~m lam, huy hi~u hoa sen ll).i du'<;1c ph6 bie'n khåp toån qu6c, nhilt lå rni6n Trung. Tit chua chien, dinh mie'u, ha y trl;l cac H<?i PMt h<;>c, cho de'n cac quan tåi cfing trang tri hlnh ho a sen d6.

sa

Ciing trong thoi gian tren, bai hat Day Than Ai ra doi ciing voi nhieu bai hat khac. Sau nå y, anh Lirng cho rång vi~c anh ve huy hi~u boa sen, tren nåm canh, du'oi ba canh c6 lien h~ de'n viln d6 nhiin quå va nhiin duyen . Toi ngl).c nhien tl).i sao lien h~ hai viln de nåy thl du'<;1c anh giåi thich coi b<? rilt la ly thu . Anh nghi rång kie'p tru'oc anh la m()t ngu'oi th<;1 dl;lc da (sculpture) trong m()t ngoi den thO nao d6 ben An 89. Ly do la cach day kh6ng lau, khi xem truyen hlnh, anh Lirng thily trong m()t cu()c båu elt (J An B(}, cac dång vien Bång BJP (Bharatiya Janata Party) c6 nang cao va philt co c6 huy hi~u hoa sen cua 8ång BJP, cfing tren nam canh, duoi ba canh tu'ong tl,l' nhu' boa sen rna anh Utng da ve khoång nåm 1939, 40. Theo anh Lirng, day la m()t sl,l' trung h<;1p 1'!- liing. NhO ll).i lue anh dang lam ki~m lam, c6 m()t ngu'oi An B<? tl,l' nhien vao nha tlnh nguy~n coi b6i toan cho anh. Anh v6n khong tin va khong thich b6i toan nhu'ng 6ng ily da n6i thl cfing nghe xem sao. Ong thåy b6i båo rång kie'p tru'oc cua anh Lung la m()t Hoang til' An 8(), c6 ngoi chua, sau phl).m 16i, moi sanh anh Lung ra tl).i Vi~ t Nam. BO'i voi anh Lirng, d6 la chuy~n tao lao, nhu'ng anh tl,l' nghi, trong s6 7 ngu'oi con cua anh, c6 3 ngu'oi (2 ngL/ai hi$n a San Jose. l ngLIOi a VOng Tau) sao gi6ng An B() vo ciing, cfing milt to, c6 quång den bao quanh milt, mfii d<;>c dua, net mij.t An 89 hoan toan. Nhan toi de c~ p de'n tlnh hlnh anh em cl,l'U tu nhan chinh tri qua My theo di~n H.O. thl moi bie't anh Lirng cfing la m()t chie'n hi1u , d6ng mau co såc ao . Anh b~ d()ng vien våo quan tru'ong Thu 8U'c vao m()t trong nhung khoa dåu tien. Vl la kh6a phl;l, toan la b() binh, khong nhu' cac chinh kh6a c6 vi~c ch<;>n ll,l'a cac binh chung nhu' Phao binh, Truyen tin, Quan nhu, Thie't giap. Tr<;>n kh6a phl;l nåy, g6m 3 B<!-i d()i, deu phåi di tac chie'n. M()t s6 ngu'oi c6 nang khie'u huiln luy~n, nhu' anh Lung, thl du'<;1c cho di h<;>c Huiln luy~n vien tac chie'n (combat) trong ba thang Viing Tau.

o

d da y cfing c6 ngu'oi Pbap dl). y va tan binh thl do cac noi dua de'n cho d6ng kh6a cua anh Lirng thl,l'c t~p huiln luy~n . Anh Lirng sang tl).o ra 16i dl).y linh cho de nhdla dl).y theo cach anh lam tho hay dung bon la lam ve, do d6 anh du'<;1c xe'p hl).ng SI quan u'U tu (officer de valeur) r6i ciing kh6a trd ra Su6i Dåu Nha Trang, (J trong cac "chu6ng bo", cha ngay Truong Bi~t B()ng Quan B6ng Be' xay dl,l'ng xong r6i ra d6 d<!-Y · Su6i Dåu la noi o tl).m

85

ciia SI quan b6 nhi~m Mn Tntong B6ng Be. Cac anh em khac thl cho, nhltng rieng anh Utng thl du'<;1c cii' ph1,1 trach PhOng HQa, ve cac tranh ånh ldn lam tr<;j huån Cl,l nhu' cac cach t~p cho Hin binh, cd bån thao di~n. d9ng tac th€ d1,1c, cac b9 pMn khi c1,1 nhu' sting, ll,I'U d<).n. HQ h,ta anh Utng chi huy Phong n~y vl anh c6 khieu ve. Vå l<).i, trong doi dan sl,l' tntdc d6, anh Utng c6 hQc ham th1,1 Tntong Ecole ABC de Dessin d Paris, nen c6 chtit kien thti'c v~ h9i hQa. Lue d6, d Su6i Dåu kh6ng c6 tuy€n m9 Hin binh nå o cå . Trong khoång thoi gian 1951, 52, tuy lå Huån luy~n vien tac chien, anh l<).i du'<;jc cii' låm Chanh Sd Hånh Chanh g6m cac phong quan v1,1, tåi chanh, v~t li~u. quan xa cho Tntong Bi~t B9ng B9i va Th€ D1,1c lå Tntong d<).y cho cåp Trung si. M6i Phong c6 m9t Thieu tiy d6ng kh6a ph1,1 trach. Tntong n~y. khi d6ng kh6a ciia anh mdi den, chi c6 hai da y lå nhå xay dung låm ndi låm vi~c va van phOng. Con ch6 d ciia SI quan va anh em binh linh d~u lå nhå tranh, dån dån mdi xay nhå ng6i. Chinh anh da ve cho Tntong Bi~t B9ng Quan huy hi~u lu'ai kiem nåm tren dåu con bao den. Thoi gian n~y. tanh anh Utng trQng nguyen tåc quan d9i (regle) nen anh em it u'a nhltng ngu'<;jc l<).i d6i vdi anh em linh trang cåp du'di thl råt thu'dng. H6i d6, m6i SI quan d~u c6 m9t ngu'oi linh phl!C v1,1. Ai ding båt linh xach nu'dc v6 phOng cho hQ tårn, con anh Lung thl ra tårn chung vdi anh em linh d gieng c6ng c9ng. Khi giåi ngii v~ låm ki€m lam d Phan Thiet, m9t lån nQ, c6 m9t s6 anh em d B6ng Be di c6ng tac d Blnh Thu~n. g6m m9t Ti€u d9i. HQ tlm den nhå anh Lung, såp hang dåi, c6 m9t Trung Oy ngu'oi Hue chi huy anh em, nåo nghiem, nåo chåo dting l~ nghi quan cach. HQ moi anh Ltrng ra va trlnh di~n y h~t nhu' lue con quan tru'ong, den tham Trung tiy. The r6i, anh Lung cåm d9ng qua, ciing di båt tay ttrng ngu'oi nhu' lue con trong quan tru'ong, 1<!-i la dip cho cu6n phim di vang doi quan ngii trd v~ trong tri nhd. Bay lå eau chuy~n do anh Ltrng k€ nhåm kheo leo trå IOi trl,l'c tiep m9t di~n thu' ciia t6i hoi v~ cilp b~c cu6i cung trong quan ngii ciia anh tntdc khi giåi ngii. Lue t6t nghi~p a Thii Bti'c, ngu'oi b<).n than ciia anh lå "anh" Ph<).m Kim Binh tru'dc 75 lå Trung ta ph1,1c Vl,l dB<? Qu6c Phong, nay Phap, gån huy hi~u Thieu tiy cho nhau khi ra Tntong. Ong Dinh tij.ng cho anh Lung m9t bai thd nhu' sau: Lt got sdt tren d6i duai ruqng, LUNG

gl khac. Bo qua nhii'ng gl canh canh ben long, nhåt la nhii'ng vi~c tru'dc måt, kh6ng th€ hay chu'a th€ thl,l'c hi~n du'<;jc. Vi~c gl c6 th€ bo qua dtt<;1c cho nh~ nhång thl bo qua di: kh6ng trach ai, gi~n ai, phi~n ai cå . Giii' tårn long thanh thån nh~ nhang, quen di nhii'ng an oan cii, hay nhii'ng phi~n nao cii må hi~n nay thåy lå v6 ich. N6i chung, tranh phi~n nao . Chinh nho c6 computer, anh Lung c6 c6ng vi~c lam hång ngay kha b~n r9n: so<).n kinh, trå IOi va viet thtt gdi b<).n be. Vi~c so<).n kinh ciia anh lå gom nhil'ng y chinh (phon nhieu rot kh6 hieu), tom 1<!-i cho d~ hi€u nhltng vån giii' y chinh va viet 1<!-i cho nhii'ng ngu'oi mdi hQc. Anh in ra tung d<;1t d9 9, 10 cu6n gdi cho nhii'ng Chua ngheo thieu kinh rni~n Trung, va bieu nhii'ng ai c6 d<).o tam mu6n hQc hoi. Anh c6 tam nguy~n låm 9 cu6n kinh thu'ong dil.ng nhåt t<).i Vi~t Nam, nay da låm xong 6 cu6n va dang nguy~n Tam Båo gitip anh hoan thånh Ph~t sl,l' n~y. Anh chi låm vi~c bu6i sang vl måt anh b! cttom (cataract), phåi dung thu6c låm cho con ngu'di nd to ra mdi dQc dtt<;jc. Anh em chting t6i khuyen anh di m6 måt nhu'ng anh nghl da ldn tu~i r6i, vå l<).i t<).i Vi~t Nam s6 ngttoi di m6 måt nhu' v~y nhi~u ngttoi b! l<).i nen anh M lieu. Anh Ltrng k€ nhii'ng eau chuy~n n~y cho t6i biet va t6i 1<!-i mu6n k€ 1<!-i cho cac ban d6ng nghi~p cung biet.

a

8o<).n trich tren day do t6i viet trude khi t6i dQc cu6n sach dåy ve Gia Blnh PMt Tii' Vi~t Nam 50 nam Xay Dl,l'ng. T6i c6 lien l<).c ngay vdi Ong Le Quang Linh d San Jose, lå m9t thånh vien trong Ban Bieu H<;1p Trung Vang GBPT Håi Ngo<).i, c6 ten ghi sau sach M de c~p ve tac giå ciia huy hi~u Hoa Sen va bai ca Da y Than Åi. T6i horn d6, Ong Linh di~n tho<).i bao cho t6i biet da tlm du'<;1c tai li~u cho biet tac giå la Ong Le Ltrng, ngttoi rna t6i vua mdi k€ chuy~n. Cb! Tntong Th! Chau, xtta kia ho<).t d9ng d Khu6n H<?i Vinh Nhdn Thånh N9i Hue, lå noi t6i dtt<;1c gån huy hi~u Hoa Sen va da ttrng cåm tay thånh vong tron hat bai Day Than Åi khi con nho, ciing mong mu6n du'<;jc biet våi net ve tac giå må xtta nay kh6ng nghe ai nhåc den. Hy VQng l~n tai bån sau se c6 in hlnh Ong Le Lung ben qnh bai ca va huy hi~u. Tam

Ha o H6 Phimg 11/9/98 Olympia, W A

a

tilng tiim trong mln ngoai thuang. Than tt;'ing anh nha nhilng bu6i chiiu Mln ngui'Ji bQn quy nh!n di'Ji xa xa. Chinh ngu'oi b<).n than n~y da g6p bån tay gitip cho anh Lung trong vi~c xin giåi ngii, thoa man dtt<;1c mong ttdc ciia mlnh "la mqt ngui'Ji cha tat, ngui'Ji ch6ng tat", la kh6ng bao gio mu6n s6ng xa v<;1 con, ddng thoi tlm co h9i d€ thoat khoi b9 ao ka-ki, "sq chet vi chiln tranh". Anh Ltrng d trong quan d9i tren hai nam thl giåi ngii . Anh Ltrng hi~n nay cil.ng gia dlnh d Gia Binh nhu'ng dttdi nhan quan ciia anh, anh da xuåt gia . Bdi vl xuåt gia lå gl, theo anh, lå ra khoi ng6i nha phi~n nao, chd kh6ng c6 Phlip Åm s6 Thanh D <)o-2000

... D~i Bi la long thlidng yeu rc}ng Ido va sang su6t. La srf ton trQng sti s6ng va quy~n s6ng cua he't thåy chung sinh. Long thttdng yeu åy dttqc biiu thj qua due Tu Bi, long Vi Tha, nh«ng due tinh trong sang rna mQi ngttm, m6i nglim cån ghi nho va thtlc hanh. Trong srf trao gi6i due h~nh, d~o Phl}t khuyen con ngttm phåi Tranh Xa MQi Phi~n Nåo, Thu Hl}n, Ganh Ghet, Tham Lam, Ich Ky va Ttl PhQ... (trich Ph{lt HQC Tlnh Hoa cua Ht. Thich Dltc Nhu{ln)

86

'

.

,

,

va1 gop y

trong

vi~c xåy

Gia Dinh

dl!ng

Ph~t

N

Thfch Tinh Tit

C6 hai va'n d~ må Thåy muon dua ra dc5 g6p y va thao lu~n voi cac em trl/.i sinh dl! trl/.i Loe Uyc5n, hua'n luy~n Huynh Tru'dng horn nay. 86 lå: tlnh mau lam va tinh yeu ben ly tt.tdng.

l. Tinh Mau Lam Måu lam duqc phoi hqp giii'a måu trång va den. Måu trång tuqng tru'ng cho due tin va anh sang, måu den tuqng tru'ng cho tuyt$t v<;mg va bong toi. E>l/.o Ph~t lå con duong khai md due tin chån chlinh bdi anh sang giac ngo; bie'n di nhii'ng kh6 dau cua cuoc doi thanh an ll1-c va tin yeu. Ly tudng Gia E>lnh Ph~t Tti Vit$t Nam c6 m~t va duqc khuye'ch tru'ång tren chti huong d6 . Khi n6i de'n mau lam la n6i de'n Gia E>lnh Ph~t Tti, mot t6 chuc d~t n~ng trQng tam la giao d1,1c tu6i tre, khai sang cho tu6i tre c6 mot unh dm cao rong, c6 mot nh~n thuc sau sile, va c6 mot doi song guång måu : nhån cåch, lcmg vi tha, va kha nang ph1,1c v1,1. Trong !Cmg Giao Hoi Ph~t Giao Vit$t Nam, hlnh anh Gia E>lnh Ph~t Tti la cai moe noi giua the' ht$ nguoi IOn va con em, giua chu Tang Ni va giua nguoi cu si trong phån v1,1 di thit$n con nguoi, lam dyp doi s6ng. Tlnh mau lam trong qua khu, horn nay va mai sau vån mai mai hi~n hoa, tuåi sang va vån mai thuong xuyen lam cong vit$c thira tie'p su mt$nh giao d1,1c tu6i tre trong tinh thån tir bi giac ng<) ctia Ph~t Giao. Do d6, hlnh anh mau lam ra't dn duqc nhi~u nguoi thuång me'n, lu'U tam bao trq tinh thån lån v~t cha't.

ca

a. Hinh anh Tang Ni vm Mau Lam Hlnh ånh quy Thåy, quy Ni Co huong dån tinh thån, co va'n giao ly, giao hl/.nh cho cac Gia Dlnh Ph~t Tti lå mot trq duyen ra't ldn cho tlnh lam trudng thånh. Hlnh anh chu vi Tang Ni chi dl/. Y cho cac em bång ta't doi song dl/.0 hl/.nh, giåi thoat va Sl,l' an lac cua chinh noi tårn rnlnh.

ca

Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

Gia Dinh Ph~t Tti chåc chån se duqc krnch It$, an tii va sung suong bie't chirng nå o khi chu vi Tang Ni d moi dia phuång håfig ]u'U tam chia Se de'n nhfi'ng kh6 khan V~ sinh hol/.t, v~ chuång trlnh giao d1,1c ctia Gia Dlnh PMt Tli. Tieu chuån sinh hol/.t ctia Gia E>lnh Ph~t Tti khong phai chi thuån mau såc van nght$, lin ly du nguyt$n, thc5 thao giai tri, hol/.t dong chuyen mon ... rna va'n d~ chinh dn phai nhåm tai ctia Gia Dlnh Ph~t Tti la hQc hic5u ranh re can bån Ph~t Phlip di vao doi song ca nhån, gia dlnh. Mot cach c~,~ thc5 ly tudng Gia E>lnh Ph~t Tti la nhåm dua con nguoi toi gån voi tinh thån ctia E>l/.O Ph~t, lam hic5n lo tårn tir bi, tir bo thu h~n, tir bo nhii'ng tam ich ky, ngo nh~n va gay chia re giua con nguoi voi con nguoi. Må chu Tang Ni phai la nhii'ng ta'm guång sang phan chie'u cho tu6i tre, cho sl,l' nuång tl,l'a vung chai cua t6 chuc Gia Dinh Ph~t Tli! Chu vi Tang Ni ra't vui rna thie't !~p, ho~c d~ nghj nhii'ng chuång trlnh tu hQc Ph~ t Phap nghiem tue cho cac Gia Dlnh Ph~t Tti. Cac ca'p Huynh Tru'dng, cac doån sinh trong Gia E>lnh Ph~t Tti phai duqc khuye'n krnch tham dl! cac kh6a tu, nhii'ng ngay Quan Nit$m do quy Thåy, quy Ni Co di~u dong va giång dl/.Y· Quy Ban Huong Dån chåc eling vui rna dua dic5m nay vao noi quy va chuång trlnh sinh hol/.t cua Gia E>lnh Ph~ t Tti. Cac Thåy, chu Tang Ni la nhung b~c cha my nuoi IOn tinh thån Gia Dlnh Ph~t Tti. Vl v~y, m1,1c dich ctia Gia Dlnh Ph~t Tti la gl, sl,l' kh6 khan ctia Gia E>lnh Ph~t Tti lå gl, nhu du thie't thl,l'c cua Gia E>lnh Ph~t Tti la gl, nha't nha't cac Thåy, cac Ni Co hång luu tam den. Hay thuång yeu va bao trq con cai mlnh he't long tru'oc då , r6i sau d6, con ca i c6 "hu" thl "trung phQt" eling khong muon . Vl, nhu the', chung se khong h~ oan trach va ta than .

b. Hinh anh cac Ph1,1 Huynh vm Mau Lam

87

Oie em trong Gia E>inh PMt Tå d~u la con em cua cac b~c ph1,1 huynh. Quy d(!.o hii'u, cac bac va nguoi IOn khong bao gid nghi ding, c6 con chau cho di sinh ho(!.t Gia E>lnh Ph~t Tå mlnh mdi du<;lc g<;>i lå ph1,1 huynh cua cac em trong Gia Dlnh. Khong, ph1,1 huynh lå nhii'ng nguoi IOn, nhfi'ng b~c dang la cha my, c6 cai nhln hi~u bie't, cai rna sau r{)ng, va luon luon dem tam thudng yeu, giup da cac em ve phudng ti~n tai chanh, v~ sl,l' khuye'n khich trong nhii'ng sinh ho(!.t t6t, lanh ffi(!.nh cua cac em. Cac b~c ph1,1 huynh c6 thi~n chi lue nao ciing quan ni~m ding, con ai sinh ra ciing nhu con cai rnlnh. Tu6i tre dn tlnh thuong, dn c6 sl,l' huan t~p doi s6ng d(!.o due, dn phåi dUQC trao truy~n anh sang giac ngQ va truyen th6ng van minh tam linh cua t6 tien, noi gi6ng. Tu6i tre Ph~t Giao tudng lai se lam du<;~c gl cho E>(!.o? Cau trå !Oi åy ånh huang va tuy thu9c phån IOn vao cac b~c ph1,1 huynh hi~n t(!.i. Cac b~c ph1,1 huynh xem tu6i tre, xem con chau mlnh la m9t phån h6n va m9t phån xac cua chinh mlnh. H6n va xac cua rnlnh m9t mai c6 måt di, thl con chciu rnlnh se n6i tie'p hoi tha, n6i tie'p thao thuc va sl,l' nghi~p tinh thån cua rnlnh. Bac Nguyen Cung, Trån E><!-i Kham, H9i Truang H9i Ph~t Giao Vi~t Nam c6 lån n6i vdi cac Thåy chua Tu Quang ding: "Chua va Hqi Phqt Giao Vi~t Nam CI!U Kim Son ma thie'u hinh bOng Gia EJinh Pht!.t Tå thi thie'u sinh khi liim. Mai mot, cac d(fo hilu trang han qudn trj Hqi c6 gia vi huu tri thi tuo'i tre, nhcft la cac em trang Gia EJinh Phqt Til IO'n len se thay nhau tiep l!!C can dang cac Phq.t slf cua Ht;i, cua chua. Do d6, btiy gia mong an drlc quy Thdy huy d{)ng toan /lfc cac d(fo hilu trang Ban Qudn Trj cac Ht;i vien cua Hqi het limg yim trq, htu tam de'n mQi sinh ho(ft cua cac em trang Gia fJinh Pht!.t Tå. Chung ta phdi htt lang chia se nhilng kh6 khan, nhilng hy sinlz to lon cua bdc gia tnØng la chj Mai Thanh Tuyin; chj ky clfu lien doan truJng Thuyin Vj, Le Thrlc Uin va cac anh chj trang han huynh truJng. Toi vua di nghj voi Ht;i nen xuat quy cho cac em trang cac djp di dim tr(fi, di tham dl! cac kh6a huan luy~n Huynh TruJng, di dlf cac kh6a tu thiin lzoijc cac djp Il kY ni~m Chu nien da Gi a fJinh V. V ••• Rieng vi phdn huong dån tu hQC, va khich l~ tinh thdn han Huynh TruJng, keu gqi cac phi! huynh cho con em gia nhq.p vao to? chrlc Gia fJinh Phq.t Tå cho them dong thi mong cha quy Thdy giup do va nhdc nh(J trang cac hu6i gidng vao cac chu nhqt".

a

Mong rång, !Oi b9c b(!.ch chan th~t, tha thie't cua d(!.O hii'u Nguyen Cung tren day ciing la tham y va sl,l' lu'u tam t6i da cua tåt cå quy Ban Quån Tq cua quy H9i Ph~t Giao Vi~t Nam t(!.i håi ngo(!.i. Mong rång, cac b~c ph1,1 huynh ciing nen thuong xuyen khuye'n khich con chau rnlnh tham gia Gia E>inh PMt Tå !~p ban båo tr<;l, y~m trQ tai chcinh, nhåm giup cac Ban Huynh Truang va Gia E>lnh Ph~t Tå då'y m(!.nh nhii'ng sinh ho(!.t cua t6 chuc. Cac b~c ph1,1 huynh chi lam du<;lc chung vi~c åy, thl cai tlnh lam trong Gia E>inh PMt Tå se dUQC tudi mat va åm ap låm r6i.

88

2. Tinh yeu ben ly tttdng Ngoåi tlnh yeu gia dlnh, tlnh yeu que hudng va cac t6 qu6c, cac em trong Gia E>inh PMt Tå con c6 m9t tlnh yeu khong bien gidi gifi'a d6ng lo(!.i va m<;>i loai rna ly tuang giac ng9 cua d(!.o Ph~t da un due cho cac em. H9i nh~p va xay dl,l'ng tlnh yeu cao r9ng, trude he't, cac em trong Gia E>inh Ph~t Tå ph~i h<;>c h(!.nh hie'u thu~n vdi cha my, tudng kinh b(!.n be, hoa vui vdi anh c~ em, thudng yeu sinh v~t va co cay. V~ phudng di~n giao ly duyen sinh va nhan quå cho ta thåy, h(!.nh phuc hon nhan, tlnh yeu gia dlnh b~n bi hay tan va, n6 båt ngu6n m9t phån IOn tu n~n tång giao d1,1c må con nguoi du<;~c thua huang ngay tu thoi thd åu. Khong khi gifi'a cha my kh6ng thåy thu~n hoa, tre con sinh ra trong m9t gia dlnh thie'u tlnh thuong yeu cua nguoi IOn, khong c6 m9t ly tuang t6n giao chinh dang d~ soi sang tam h6n, thl d6 la nhfi'ng nguyen nhan va nhfi'ng h~u quå sanh ra nhfi'ng con nguoi hung b(!.o sau nå y cho xa h9i. NMn thuc åy da th6i thuc cac Gia E>inh Ph~t Tå ra doi, d6ng g6p phån v~,~ giao di,IC tutSi tre, san se IDQt phån lo Jång vdi cac b~C ph1,1 huynh trong vi~c xay dl,l'ng tlnh yeu tu6i tre ben qnh tlnh thudng yeu sau r9ng cua E>uc Ph~t. E>uc Ph~t la nguoi thuc tinh, må ly tuang cua Gia E>lnh Ph~t Tå da bie't nudng ndi sl,l' Tinh thuc å y d~ thie't l~ p hudng di, xay dl,l'ng tlnh yeu va tårn mat CUQC doi. a. Cach nhln di tlnh yeu r~ng ro E>e'n vdi Gia E>lnh Ph~t Tå, cac em se du<;lc hudng dån cai nhln bång con måt tri tu~ va va dåy tu bi cua E>uc Ph~t. Tre em cho de'n nguoi IOn, m<;>i nguoi d~u c6 khå niing Tinh thuc, d~u c6 cai dyp chi~u sau ben trong tam h6n. Cai khå nang Tinh thuc va cai dyp å y du<;lc g<;>i lå B1,1t, lå PMt tanh. Ta phåi he't long yeu quy B1,1t va ton kinh Ph~t tanh cua nhau. Khi n6i nang !Oi, hon gi~n, khinh thi nhau la ta v6 tlnh låm dau B1,1t, lam t6n thudng Ph~t tanh cua nhau. Khå nang Tinh thuc cua ta chua dUQC hi~n ba y, tlnh yeu CUa ta chua dUQC r(!.ng ra, tran khåp vi ta chua bie't cach lam cho long ta an 4nh, ta chua c6 cai nhin v~ thi~n quan. Thi~n quan la ta t~p ngu'ng i(!.i dong tam thuc trong hi~n t(!.i, d~ nhln sl,l' chuy~n bie'n cua bån than ta va cua m<;>i v~t trude måt ta. Nhu khi ta bung bung n6ng gi~n. Bie't ta dang dau kh6 v~ con n6ng gi~n la ta da bie't cach nhin. Cach nhin åy tuy giån dt må quan tr<;>ng v6 cung. Quan tr<;>ng cho la ta nh~n thåy du<;lc sl,l' kh6 dau phat xuåt tu chinh con gi~n cua ta, chu kh6ng phåi do ai gay ra .................. må ta kh6ng khoi con n6ng gi~n thl sl,l' khtS dau å y låm gl c6 m~t vdi ta. Con nguoi dåu tranh tan sat va thu h~n lån nhau VI ai ciing cho rång, cai kh6 dau må ta dang ganh c~u lå chinh do nhii'ng nguoi kh6ng yeu thich ta gay ra. Yl h9 låm cho ta dau kh6 nen ta quye't dtnh phåi låm cho h9 dau kh6 i(!.i. Cach nhln nay da c6 v6 cho y thuc ta bie't trach m6c, bie't gay g6, bie't sat h(!.i va t(!.o ra v6 s6 ac nhan, r6i chieu bao ac quå.

a

a

Phap Åm so'Thånh D<!-o-2000

Cach nhln trong Tinh thuc, khong thu 6an, khong båo thii, khong chii quan se cho ta thåy r~ng cu()c doi nay xåu hay t6t, vui hay bu6n d~u do tårn thuc con nguoi tl).o nen . Ta c6 th€ chuy€n d6i cac båt an ciia cu()c doi bång cai tårn trong sang, då y tinh yeu chån tMt ciia chinh m6i chung ta . MQi nguoi phåi tl! trau d6i va lam hi€n 19 ngu6n tinh thuc ciia mlnh d€ tinh yeu tran v~ khåp neo.

b. Cach thtfc t~p d~ tinh yeu khai md: M6i bu6i sang vira mC1 måt thuc d~y. ta nen dQc bai kinh ru()t nay: Thuc d~y mic$ng mim cu'oi Ham b6n giO tinh khoi Xin nguyc$n s6ng trQn vt;:n Måt thu'dng nhln cu()c doi. Ta hay ~P nuoi duong n1,1 cuoi trong ban mai. N1,1 cuoi h6n nhien, an ll).c la chåt lic$u quy bau nhåt dinh duong hl).nh phuc ciia ta. Ta nd n1,1 cuoi ban dåu ciia ngay mdi lå ta bie't khdi d~y m()t ni~m an lånh cho ta, cho cu()c doi. Ni~m an lanh åy ne'u du'<;Jc tie'p t~,Jc khoi dh va nuoi du'ong låu dåi, thl vung nang lu'<;Jng t6t trong tårn ta dån da se ldn ml).nh <1€ h6a giåi nhung phi~n mu()n, lo åu, kh6 nao, v6n dåy åp tir viing tårn thuc chåp nga ciia ta tich liiy trong qua khu. Ni~m an lånh åy rna du'<;Jc di~n hanh lien tie'p trong 24 gio thl ta la ngu'oi giac ng(), c6 trQn Vt;:n tinh yeu Va thåy CUQC doi la ffiQt the' gi(li tran dåy an ll).c. Bue Ph~t nhln chung sanh bång con måt thu'dng yeu th~t sJ!, vi Ngai c6 n1,1 cuoi tinh thuc lien t~,Jc trong cu()c doi. Bai kinh tren c6 th€ la ngu6n dic$u lJ!c quy bau M giup ta khoi d~y tinh yeu, Sl! tinh thuc va tårn nguyc$n phl,lc VI,J mQi nguoi. Thd va tårn tinh li).ng Thd ra mic$ng mim cu'oi An trU trong hic$n tl).i GiO phut dt;:p tuyc$t voi. Bai kinh thu hai giup ta luyc$n t~p hdi thd va on t~p ll).i nl,l cu'oi. Nhi~u anh c~ Huynh Tru'dng vå hå u nhu' tåt cå doan sinh trong Gia 8inh Ph~t Tii' tl).i mi~n båe California da thu()c long va thJ!c ~P hoi thC1 bång bai kinh nåy nhi~u lån trong ngåy. Cac em da phat nguyc$n thJ!c ~P 10 phut, c6 em da thl,l'c ~P 15 phut trong m6i lån ng6i yen li).ng d€ theo doi hdi thC1. C6 em t~p ng6i thd vao bu6i sang, c6 em t~p ng6i thd tru'dc khi di ngii, c6 em lai xe va theo doi hoi thC1 trong khi lai xe. Be Phu'ong, m()t oanh vii nu 14 tu6i c6 lån v~ sinh hol).t tl).i tu vic$n Kim Sdn k€ chu Quång Båo nghe rång: "Chu bilt khOng, chtiu to! nao eling ng6i tham thiin theo cach thllc su ang Nhtit Hqnh dqy. Chciu ng6i xe'p trea hai chtin lqi wJi nhau nhu kilu haa sen nd tron. MJi lcin chciu ng6i de'n JO phut va tha ra, tha vaa thea bai "Kinh tho" ma chu då chep cha chciu. May tudn ddu, khi chciu ng6i thJ ra thi chciu ngh'i du thll, bay gi(! thi chciu het ngh'i chuy~n nay chuy~n nq r6i. Khi ng6i la chciu chi biet tha va mim cuoi thOi. M~ va c hi hai etla chciu bay gi(! eling bdt chu{Jc

Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

chciu nen to! naa cå nhd ciing ng6i thdn 15 phUt v{Ji chau. " Ta phåi bie't di~u d()ng tårn y ciia ta tirng hdi thd. Khi thd vao ta bie't ta dang thd vao, khi thd ra thl ta bie't ta dang thd ra. Khi ta mim cu'oi thl ta bie't ta dang mim cu'oi. T~p trung du'<;Jc tårn y theo hoi thd tir 10 de'n 15 phut d~u di).n trong m6i ngay la ta t~p nhln va t~p s6ng nhi~u vdi hic$n tl).i. Sl! s6ng chi c6 hic$n tl).i la giåy phut mau nhic$m, an lanh. Qua khu da troi qua, tu'dng lai thl chu'a tdi. Udc mong ciia Thåy lå phong trao ciia Gia 8inh Ph~t Tii' C1 Hoa Ky vå håi ngol).i m6i ngay du'<;Jc lan r()ng va phcit tri€n ml).nh me d€ tu6i tre Vic$t Nam xa que hu'ong c6 moi tru'ong hQc hoi, on t~p truy~n th6ng van h6a, ton giao t6t dt;:p ciia n~n van minh hudng n()i A E>ong. Chi c6 t6 chuc Gia E>lnh PMt Tti' mdi c6 cu'ong lanh, mdi c6 truyan th6ng va mdi c6 dii tårn v6c M giao dl,IC tu6i tre trong long Ph~t Giao Vic$t Nam C1 håi ngol).i. Thåy bie't cac anh chi trong Ban Hl.l'dng Dftn Trung Vang, cac Ban Hl.l'dng Dån mi~n. cac Ban Huynh Tru'dng cua cac Gia 8inh Ph~t Tii' C1 m6i d!a phu'ong da kien tårn b~n chi va n6 lJ!c råt nhi~u trong vai tro ciia mlnh. Nhung kh6 khan tren vai ciia cac anh c~ dåy rily tru'dc måt, d6 la nhfi'ng ap lJ!c va doi s6ng cdm ao. Nhu'ng cai ap lJ!c dang lo lång va quan tårn nhåt la Sl! chu'a nhåt tri trong du'ong hu'dng sinh hol).t ciia c()ng d6ng chu' Tang Ni va Giao H()i. Tuy v~y, Thåy nghi chu' Tang C1 chiia nåo ciing d~u thu'ong me'n mau lam, yeu quy tu6i tre vå d~u mong mu6n t6 chuc Gia E>lnh Ph~t Tti' duqc thanh hlnh trong hu'dng di c6 quy che' ciia t6 chuc Gia 8lnh PMt Tti' Vic$t Nam. Nhfi'ng kh6 khan ciia t6 chuc Gia E>lnh Ph~t Tti' ne'u dang c6 nhiau trong cac sinh hol).t, thl d6 ciing la cai kh6 khan chung ciia toan th€ chu' Tang Ni tin d6 Ph~t Giao Vic$t Nam ly hu'dng rna ai ciing cån c6 b6n ph~n chia se, ganh vac trong tårn tay ciia mlnh. o Thich Tjnh Tu

thOi, Thoi, dirng di, dirng chl).y theo du6i båt Nhung hu vo, nhfi'ng lira gl).t båp benh Nhfi'ng tinh yeu nay hua ht;:n mai quen, Nhiing såc thån ghep toan la giå h<;Jp. Hay tim v~ cai tårn kh6ng nga chåp Chi bie't cho, an nghia chång doai hoai S6ng an nhien va thu'dng me'n muon loai Ta se thåy nie't ban trong coi the'. (Khuye"t danh)

89

chung con nhu "con thie'u cha, nha thie'u noe" lam sao !!! ? M()t vai nguoi trong ban ph1:1 huynh nghe miii tai, th6ng nhl, eling d6c them vao, va duong nhien 6ng gia l~i dåm chuc "bcic gia truong" nhu cli , c6 nguoi cho ding : "6ng Bay lam gia truiJng la dung ly qua r6i, dng khOng lam thi ai lam, bilu tui lam, tui bilt gi dau ma lam, lqt chqt tum lum, tqi nghi~p llf.i nhå!"

ong gia

ao lam!

TitKhoa Vinh blfc mlnh v~ 6ng gia "chua" he't suc, lUe kh6ng dn y kie'n 6ng thi C1 dau 6ng nhå'y v6, lue dn y kie'n 6ng thi 6ng l~i th6i thac: "chuy~n nay toi vo y kiln", tudng "vo y kie'n" nhu v~y ding hay, coi nhu 6ng dU'ng ngoai, nhu v~y Vinh c6 th~ tri~n khai y mlnh m()t cach Cl:l th~ cho ban Huynh tntdng bi~u quye't thl dung m()t cai 6ng l~i nhå'y v6 : "Theo y toi thl anh em nen nghllqi, chuy~n nay khOng nen lam nhu vt,ly, ... vtin van va van van .. .. " Då nhi~u lån Vinh cung vai anh em trong ban Huynh tru'dng mu6n moi 6ng giå nåy v~ hu'U cho r6i, nhlfng ng~t m()t n6i la cai anh Lien doan ph6 ChUc va co nang thti quy Lien l~i cu nan ni va d~ ngbi 6ng gia dl<,~. i: - Bac C1l<,~.i d~ d6ng g6p va chi d~y cho chung con, vå l<,~.i it nhi~u bac eling då tham gia Gia Dlnh Ph~t Tti' tir låu, chu ne'u bac tir chuc, chung con kh6 tim du<;1c nguoi khac, rna giå sti' ben Chi h()i c6 m()t chu , m()t bac nao d6 thuong rna lanh vai tro d6, nhlfng chu d6, bac d6 l<,~.i kh6ng bie't nhi€u v~ t6 chuc thl cu dua y kie'n ra turn lum, Wi con thi hanh thi kh6, rna kh6ng thi hanh eling kh6! Thti quy Lien xen v6: - Th6i, bac cu C1 l~i giup chung con, don v~ dang trong giai do<,~.n vira eting c6 vira phat tri~n, rna bac di ra thl

90

DI nhien la Vinh kh6ng phåi kh6ng thåy ma'y di~m d6, anh eling thira bie't ngay nay mlnh c6 hQc xong kh6a huån luy~n nQ, kh6a huån luy~n kia thl eling chi la nguoi Huynh tru'dng mai toanh vira b6c nhån, so vai CUQC doi ao lam ctia 6ng gia chiia thl mlnh thua xa, thu()c lo<,~.i ti~u h~u b6i ctia 6ng. sa di gQi ti~u h~u b6i vl 6ng c6 th~ la hang Huynh trudng ctia cac anh Huynh trudng ctia mlnh nua la khac. Th~t slf Vinh kh6ng hån c6 thanh kie'n nhi~u vai 6ng Båy, anh eling kh6ng quen nhling c6ng lao ctia 6ng ta trong nhung ngay diiu diiy gian nan tai ho<,~.t d()ng d6i vai gia Dlnh Ph~t Tti' (1 d~a phuclng nay. GQi la "tai" la vl tntdc day n6 da hlnh thanh, nhlfng do m()t ly do nao d6 Vinh kh6ng ro, n6 "ngum cu tåi". Mai de'n ba nåm sau, tlf nhien trong Chi hQi xuåt hi~n slf tham gia m()t h()i vien mai la 6ng Båy thl d€ an Gia Dlnh Ph~t Tti' l<,~.i du<;1c giiy l<,~.i. Lue d6 trong Chi h()i ding kh6ng con tin tudng gl d~ an nay cho låm, nhi~u nguoi n6i lang ra : - Thanh l~p thl d~ , duy tri mdi kh6! Che't ngåc m()t liin r6i, bay gio t1:1i nho thåy chiia lå tranh ra thl kh6ng bie't lam sa o gQi chung l<,~. i! - Tui nghe n6i : "tlf.i n6 lanh vi chua bilu llf.i n6 tu nhii u qua, n6 quqn!!!" - H6ng phåi, t<,~.i vi~c chiia måy nåm trude dåy nhi~u qua, chi em nao thich Ph~t phap thl con de'n, nhltng da s6 Wi tre thl ham chcli, chung ph1:1 lam thl mlnh eling phåi d~ chung choi m()t chut thl con giu du<;1c, chu bi~u chung lam hoai, dua dang C1 trong thl eling mu6n xii, nua la dua dang C1 ngoai thl lam sao n6 cbiu v6. Vh la U:o te o, tå t ngtim cii deo!!! - Oi th6i, eling kh6 n6i låm, eling ciing m()t tu6i tre rna tram dUa tram y, tram tinh ne't khac nhau, phån ldn la thich d()ng nhi~u hein tinh, trong khi dåy la h()i Ph~t, d€ t1:1i n6 qu~y rie't thl con gl danh xlfng Ph~t tti'!!!! Kh6ng phåi gl de'n muoi nguoi muoi y nua, rna c6 khi chi 9 nguoi eling de'n 10 y, nay the' nay mai the' nQ , vi~ c Ph~t Slf trong Chi h()i cu the' rna r6i beng nhu ml s<;li. Nhlfng r6i m()t ngay kia, 6ng Båy tlf nhien tham gia vao Chi hQi, 6ng 16i keo va keu gQi vao thanh nien tre da c6 thoi d6ng g6p nhi~t tlnh vai Chi h()i trC1 v~ . Chuc la m()t trong s6 d6, r6i 6ng d~ ngbi gC1i Chuc, Lien va vai em nua di hQc tr<,~.i L()c Uy~n, eling tham dlf tr<,~.i nQ tr<,~.i kia hQc hoi cach sinh ho<,~.t, tie'p tay cung Vinh. Ong khuye'n khich ph1:1 huynh c6 d()ng con em tham gia sinh ho<,~.t Gia Dlnh Ph~ t Tti', chång quå n nång mua , gi6 tuye't, tuy tu6i

Phap Åm so' Thanh D l!o-2000

da ngoai 60 nhu'ng ong vån l~n l()i Mn vdi b9n anh. Tung chut m()t, ti'tng ngay m()t, tung thang m()t va da hem hai nåm nay, ong cung vai Huynh tntdng ~p slf ban dåu da dua Gia .E>lnh Ph~t Tll' Quan Åm tu con so khong Mn 30 doan sinh va 7 Huynh tntdng. Neu vdi thoi gian nhu v~y va m()t don vi chl 37 nguoi nhu v~y rna C1 Vi~t Nam, hay C1 noi c()ng d6ng nguoi Vi~t dong nhu Hoa Ky, thl day lå m()t thanh quå qua khiem nhuong, neu khong muon n6i la "b~ rq.c", nhu'ng (j m()t thanh pho nho ti).i Åu Chau, c()ng d6ng chl leo teo hai, ba ngan nguoi Vi~t Nam dinh cu råi rac, bao g6m nhi€u thanh phån chinh tri, ton giao va xu hudng khac nhau, thl phåi n6i d6 lå m()t thiinh quå to ldn va cong la o ctia ong Bå y khong it. Nhu'ng c6 le troi sanh ra con nguoi cång gia nua cång trd nen th~n trQng, cång tre con tu tudng cång ph6ng tung, cho nen giua ong Båy va nh6m ctia Vinh doi khi c6 nhii'ng y kien khong thu~n vdi nhau. C6 lån, sau m()t bu6i l~, don vi anh thu du<;1c m()t it ti€n quy do ban banh trai, che, nudc trong bu6i l~, sau khi cung duong M chuiin bi lam chua m()t phån, phån con li;li xung vao quy , anh dll' djnh cho anh em di picnic ngoi).i o m()t chuyen va nhan co h()i d6 khao quan ngoai troi cho vui, thlong Båy cån li;li, 6ng n6i : - Cac con muon di choi xa thl di cho th~t xa, thu v€ th~t nhi€u l<;1i ich, chång hi;ln vai thang nii'a c6 tri;li Ban Hudng Dån t6 chuc ne! .E>6, M danh ti€n di chuyen d6 di. Con bay gio mlnh c6 doan quan thl cu v€ d6 sinh hoi).t, con ån uong thi cac anh chi nen giii' gidi ctia nguoi Ph~t tll' cho cac em noi theo, chu m~c ao lam ra d6i, ra h6 ån m~n coi khong du<;1c chut nao! Vinh cai li;li: - .E>au c6 ån m~n chu Båy, t1,1i con cho cac em ån chay rna, nhu'ng tinh di Eurodisneyland m()t chuyen cho cac em vui thoi, M cac em hång say sau nhii'ng ngay thang d6ng g6p cho Chi h()i m~t moi. - Ve Euro Disney eling dau re, theo tui cac anh nen cho cac em choi ha y di dau d6 cho c6 y nghia, chu vo trong di nhien la t1,1i nho thich r6i, nhu'ng hao ngan quy mlnh qua!!! The la "out" chuyen di Eurodisney lån d6. M()t lån khac nhan m()t ngay nghll~ cuoi nåm vao ngay thu hai trong tuån, m9i nguoi se du<;1c nghi week-end 3 ngay, anh em d€ nghi t6 chuc ti~c tat nien, y kien xong xuoi dau vao d6, tMm chi Khanh, con trai ong Båy, doan ph6 doan thieu nam, con n6i: - Anh Vinh oi, dung M tin nay cho ba em biet nha, 6ng biet la 6ng g6p y vo thl coi chung 6ng bac ra cho coi! Nhu'ng r6i khong hi~u sao 6ng eling biet, 6ng li;li d€ ngbi: - Tilt nien la vi~c cac con muon vui choi m()t chut, tui eling khong phån dOi ... . Khanh nhay Vinh ra cdn, diJ qud!"

y muon n6i

Phap Åm soThånh E><!-o-2000

"n/u.t v~y rJng khOng

- ... Nhu'ng rna såp tdi day la ngay mung 8 thang 12 am lich, tue ngay E>uc PMt Thanh E>i;lo, theo truy€n thong thl d6 la ngay Dling. V~y theo y tui, cac con nen t6 chuc di tham vieng m()t tri).i duong lao cach day 30 cay so, trong d6 c6 3 c1,1 gia Vi~t Nam rilt co don va t()i nghi~p .. .. . Sau m()t loi;lt trang giang di;li håi y nghia ngay Dling ctia Thanh va Thieu Nam, the la ban Lien doan va ph1,1 huynh phåi thu~n theo y ong Båy va Mn chung djnh ngay thlli;li dung vao ngay rna ban Lien doan djnh lam tilt nien. The lå cuoi cung ngay tilt nien bi doi li;li 2 tuån sau d6, cung vdi thoi gian dlf trU la suot m()t bu6i chi€u va toi, thl bua ti~c tilt nien eling bi "gidm bien che'", tu thuc an m~n va hat karaoke, nay chl con dt banh bong lan, ån che va hat karaoke chi'tng m()t hai tieng r6i v€ vl horn sau con phåi di låm va di hQC. Hoi chu: tll' nhien (j dau c6 y kien ctia 6ng låm tret let het tron, khien Vinh, Khanh va vai ba Huynh tntdng nua tinh lily le vdi doan sinh mlnh bi c1,1t hung het trQi!, lam sao khong tue!!

*** Th~t slf ong Båy khong phåi lå khong thong cåm y ctia cac anh em trong Gia .E>inh PMt Tll', chinh ong eling da ti'tng la doan sinh nganh Thieu, r6i theo t6 chuc muoi mily nåm cho den lue lanh vai tro Lien E>oan Ph6. Ngay nay Huynh tntdng C1 håi ngoi).i do nhii'ng chuy~n bien tråm nhi€u hon thång ctia t6 chuc, m()t doan sinh chi chung 4 ho~c 5 nåm lå phåi g6ng vai deo loon Lien .E>oan Ph6, c6 khi chua qua tri).i huiln luy~n A-D1,1c nii'a la khac. Chu thoi ong lam gl c6 chuy~n d6!

Hi~n ti).i dua ong lui v€ qua khu hon bon muoi mily nåm

v€ tntdc, g<;1i ong nhd li;li nhung ky ni~m vui nhi€u hon bu6n vdi Gia .E>lnh PMt Tll' Chanh Thi~n, dOi vdi ong d6 la m()t quang doi vui ve nhilt. M6i tuån den ngay sinh hoi).t, trong san chua khong bao gio vång tieng cuoi ctia anh chj em a o lam ctia ong, tu m()t em Oanh V li den m()t Huynh tn.tdng cao nien d€u hoa d6ng trong tinh E>i;lo nghia .E>oi. R6i bien co 75 xåy ra, don vj Chanh Thi~n tan nat, cac em ong lån lUQt tan hang vi phåi gia nh~p doan Thieu nien Ti€n Phong lam "chdu ngoan bdc H6", nganh Thanh thl bj båt di nghia v1,1, di thanh nien xung phong, con vai truong h<;1p thl di bi~t xu. Trong giai doi).n tang thuong ily, ong vån di li;li vdi chua va vai ba em con n~ng tinh vdi t6 chuc, c6 nhii'ng tnta he , anh em keo nhau ra vuon chua tim m()t bong ram nao d6 ng6i vong tron tiim S\f, cai Vong tron ngay XUa bao bQC cå San chua thl cai vong tron ngay nay chl ciln m()t b6ng cay nho eling dti che r<;1p cå anh, cbi, em. Con vai nguoi, ng6i nhåc ky ni~m cli, nhåc dan em dua nao con thily m~t. dua nao v:ing bong; dua nao da tll' tr~n C1 Kampuchia va dua nao da lam m6i cho ca!!!, d6 la quang doi dau bu6n nhilt ctia ong. R6i eling nhu bao nguoi, ong phåi dua gia dlnh ong roi que huong ra di, muoi mily nåm luu li;lc, ch~t v~t muu sinh noi xu nguoi da lilp dån tam tinh nhd thuong ctia 91

ong danh cho Gia Dlnh Ph~t Tit. Bon tie'ng Gia Dinh Thoi gian gån day ong thu'ong hay dau om luon, doi lue Ph~t Tit tu'Cing rång da di vao di vang va c6 le quang doi muon tu chuc vai tro Gia Tru'Cing va moi m()t ph1,1 huynh con ll).i cua ong se khong bao gio c6 dip trong thay mau khac trong Chi h()i dåm nh~n giiim. Them nii'a, bay gio ao lam va cai doan th€ thanh thie'u nien tre kia rna suot cac anh em y thuc du'<;1c nhi€u, da qua giai dol).n hlnh quang doi thd au dCn thanh nien ong da theo du6i. thanh, ddn vi c6 phån vii'ng chai hdn xu'a. Ban Lien doan Nhu'ng bong m()t ngay, gia dinh ong nh~n du'<;jc thd moi da c6 th€ tl,l' quye't va di€u hanh sinh hol).t cho doan. Då vai lån ong xin tu chuc thi 1"!-i c6 ph1,1 huynh va Huynh dt! l~ Ph~t Dån cua Chi h()i PMt giao tl).i dia phu'dng, tl).i cai tinh ong Cl khong c6 chiia, Chi h()i du'<;1c toa thi chinh tru'Cing dll'ng ra moi ong Cl Il). i. Trong tam tu' ong muon rut cho mu'<;1n m()t dja di6m trong m()t ngay <16 Chi h()i lam v€ vj tri m()t ngu'oi Ph~t tit tl).i gia <16 chu§'n bj hanh trang l~. Trong dip d6 ong g~p Vinh, horn d6 Vinh c6 y moi cho cuoi CUQC doi. Nhi€u dem thao thuc ong on nhd ll).i Khanh tham gia Gia Dlnh Ph~t Tit, nghe vh ong !i€n quang doi cua ong, ong nghi v€ ba Båy, VQ ong, va thång Khanh. Ba Båy tån tåo vdi ong hdn hai mu'di may hoi: - B9 Cl day ciing c6 Gia Dlnh nam qua, chu'a m()t lån trach m6c ong khi ong tham gia . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , gåy dl,l'ng Gia Dlnh Ph~t Tit. May Ph~t Tit sao? Vinh vui ve trå loi: - Dl!- chu'a chu Båy, chung con du'<;1c sl,l' khuye'n khich cua Thåy moi lån v€ lam 1~, nen ciing muon l~p gia dinh Ph~t tit, nhu'ng kh6 qua, con thi khong bie't gi nhi€u rna cac anh em thi khong ai tham gia vdi Chi h()i, thanh ra khong l~ p du'<;1c la vh! ! !

qua chua Qua chua nga n6n trong chua chua ba c6ng d€ gi6 lua di dau ? dua ta hung m()t chom sao 6 khong chuong d6 rdt våo h6n toi! Qua chiia ngå n6n may troi rna y bao nhieu dam thu'dng doi bay nhieu! chåp tay nhln Ph~t dam chieu d6a hoa sen nCI nång chi€u ru'ng ru'ng ... .

nam gån day ong phåi lo cho ddn vj, ba van vui ve len chiia låm cong quå va dung ten trong ban båo tr9 Gia Dinh PMt Tit. Gån cuoi doi, ong muon cung ba sang cho trQn tinh m()t kie'p ngu'oi. Thång Khanh du'<;1c ong ba b6ng be' n6 roi que hu'dng tu nam n6 mu'oi tu6i, mu'oi may nam qua ong he't suc dl).y n6 Vi<%t ngii' <16 n6 c6 h()i nh~p vdi xå h()i phu'dng Tay ciing khong th€ quen tie'ng m~ de. Ong hy VQng "di cay" them våi nåm, d<;1i Khanh ra tru'ong, c6 vi<%c låm thl ciing vua lue ong xin nghi hu'U lå vua.

Chuy<%n l~ !(le qua di, ciing Qua chua thay c6 nhu' khong chu'a gay du<;1c m()t ngu6n thay thd Id lii'ng giii'a tång bao la kich d()ng nao doi vdi ong, thay ngu'oi r6i ll).i thay ta thl bong du'ng Chi h()i nh~n thay dau hl).t b1,1i ta ba du'oi chan! du'QC thd mai dt! trl).i Gia Dlnh Ph~t Tit cua Ban Hudng Qua chua de'm m()t tdi nam ** Dan, Khanh du'<;1c Vinh ru di, nhii'ng loi cua Ph~t hi6u rång cua toi Du da 12 gio khuya r6i, Vinh van ong cung di theo . Ba ngay lide gl t6c tl,l' nhien rdi khong th€ k€m che' du'<;1c long, anh ndi dat trl).i, trong khuon vien <16 hoa vdi eat dem b6i Hång Giang. ll).i nang may g9i lån nii'a de'n nhå chiia, d6ng phi,IC ao lam cua Qua chiia nep b6ng Tam Quan ong Båy: cac trai sinh keo ngu6n tam n6i eau vinh bi<%t oi hang li~u xanh! - A lo, thu'a thim, chu Båy v€ chu'a tu cua ong ctang tran. 6ng l<% tuon rnay giQt nhan tlnh thim? cåm xuc tru'dc hai tie'ng: Dan r6i kho vdi niing soi canh hoa sen ... T()c va Dl).o Phap. DI vang GiQng ba Båy van d€u d~n, nhu'ng vui bu6n keo v€ d6n d~p, Qua chua phui ao mong quen khong ctau noi lo lång: hlnh ånh chua cii que xu'a cai than tl).m b<;1 cai duyen be bang - Chu'a con å! Khong bie't c6 chie'm trQn h6n ong, chie'c ao khuat trong dam la y vang chuy<%n gl khong må sao thim lo lam ngåy nao tu'Cing rång cua ai thoang hi<%n md mang thoat qua! qua! khong bao gio du'<;1c nhln Trån Va'n L~ - Khanh con thuc khong thim? thay thl nay ong ll).i du<;1c nhii'ng dan em khoac len ndi - Con, n6 ciing dang dung da y ne! xu Il!- que nguoi nå y, bong sen trång Il). i tie'p t1,1c nCI tren Con n6i chuy<%n vdi n6 nha! tuye't. Va tu d6, khi trCI v€ dja phu'dng ong he't long -Dl!-, cam dn thim! khuye'n khich Khanh tham gia eling Vinh, ong v~n d()ng Chi h()i cung cac ph1,1 huynh nen cho con em tham gia - A lo, Khanh d6 hå em? Em va chu c6 khCii hånh cung Gia Dlnh Ph~t Tit. Ong gCii them våi doån sinh di h9c lue khong må sao tdi gio chu ciing chu'a v€ nii'a hå em? trl).i huan luy<%n Huynh tru'Cing L()c Uy6n <16 tl).o them - Dl!- c6, xe em 5 ngu'oi, xe anh Chuc ciing 5 nguoi, xe tinh thån va n6ng cot cho ddn vj, d6ng thoi chap nMn anh Thång khCii hanh cung lue, ba em ng6i xe anh lanh chuc Bac Gia Tru'Cing cho Gia Dlnh Ph~t Tit Quan Thång, de'n chung khoång nita du'ong thl em va anh Åm tl).i dja phu'dng nåy . Chuc khong thay xe ånh dau nii'a, t1,1i em ghe vao m()t

** 92

Phap Åm s6 Thanh f)l!o-2000

trl).m nghi dli'ng dqi, nta miit, må dqi han tie'ng d6ng h6 ding khong thåy nen t1,1i em phåi v~ trude. - Trong xe Thång c6 chu r6i con ai nii'a em? - Thang E>l).t, thang Phu trong doan Thie'u cua em. - Thoi! Anh gQi qua nhå Thil:ng thli' coi, chi:tng nåo em c6 tin gi mdi nhd gQi cho anh nghe! Cå dem horn d6 Vinh khong tai nao chqp mil:t, vq anh cli' gi1,1c: - Thoi, anh ngu di mai con di låm, em nghl chåc khong sao dau! Bon tie'ng "chiic khOng sao dau" ll).i cång gåy cho ngu'ai ta suy nghl de'n nhi~u VQng tu'dng båt an. Lam sao anh khong lo khi dang le ky trl).i hQp bl).n lån nay anh phåi di ci1ng anh em, thl anh bi b~n vi~c båt nga, nen danh giao E>oan cho Chtic eling chu Bay dua anh em di trl).i, di 3 xe må gia trd V~ chi CO hai, COn mot Xe chu'a bie't CJ dau . Anh gQi sang nha Thång thl vån khong c6 ai nång may, chli'ng to Thil:ng ciing chu'a v~, thinh thoång ba thang E>l).t va ba thang Phu ll).i gQi ll).i cho anh: - Chu Vinh d6 hå? Sao thang nho chu'a thåy v~? Anh phåi trån an va Sl).O them rang: - N6 di eling xe vdi chu Båy, chil:c ghe chlia nao d6 dQc duang, khong chung con ngu l(). i d6 nen chua v~! Noi lo lång khie'n anh cåm thåy dem dai ra, m~t nhQc, anh thie'p tren sa-long lue nåo khong hay. Tie'ng di~n thol).i reo, Vinh choång bil:n d~y. d6ng h6 tren tuang chi 5 gia sang, ben kia dåu giay, tie'ng Chuc cåt len c6 ve d6n d~p: - A lo, Anh Vinh d6 hå? Vinh dap nhanh: Em len d6 li~n bay gia, anh tim cach bao cho nha thang Phu, thang E><!.t bie't nha, em sq bao tin nå y cho nguai ta qua! ! ChUc buong di~n thol).i, Vinh nghe tie'ng may cup må van chu'a chju gac may, anh che't liJ.ng mot lue, VQ anh tu trong phong di ra hoi: - C6 chuy~n gi v~y anh? Vinh thu~t ll).i vil:n til:t cho nång nghe, co nang ciing che't Sfi'ng, ng6i phjch XUOng Sa-long. Anh bo miJ.c VQ, Chl).y vao phong thay quån ao, ph6ng nhanh ra cli'a, vua di vua n6i voi ll).i: - Anh nha em phon cho ba thang E>l).t, ba thang Phu gilim anh, bay gia anh len b~nh vi~n ngay . E>e'n sang anh chu'a v~ thl phon vao hang xin phep cho anh dau ngay horn nay. DU't IOi anh bie'n måt sau canh cli'a.

** - Tai nl).n xåy ra do mot chie'c xe v~n tåi muon vu'<;Jt mot chie'c xe v~n tåi khac nen d6i tuye'n va lach ra tuye'n giii'a, nhu'ng khong nga chie'c xe v~n tåi ben trong ciing

Phap Åm sO"Thanh D"o-2000

ll).i båt nga d6i qua tuye'n giii'a thanh ra chie'c xe v~n tåi ngoai bi ep phåi dam th~ng ra tuye'n ngoai eling, tai xe' thång kh6ng kip nen dåu xe lao thång våo ben phåi dåu xe ngu'ai Vi~t Nam dang chl).y tuye'n ngoai, khie'n chie'c xe Vi~t Nam bi dåm tung vao thånh tu'ang ranh gioi duang, lon ngu'<;Jc hai vong, bil:n xa them 100 thu'oc tru'dc khi di:tng hån. Ciing may xe khong n6. Mot so xe sau dåm våo chie'c xe v~n tåi d6, va d6n U' ll).i tren xa lo . Canh cli'a ben phåi phia tru'dc xe Vi~t Nam m6p nat våo trang, dåu ngu'ai giå bi va chl).m ml).nh våo khung xe, ngu'ai tai xe' va hai thie'u nien bi d6i nhu bot banh mi, cå 4 d~u bi thu'ong niJ.ng. Lai vien cånh sat cong lo vua thu~t ll).i khie'n mQi nguai che't liing. Ba Bay dli'ng khong n6i bong quy xuong, Chuc va Khanh v 0i do ba ng6i vao da y ghe' trong phong dqi. Ma cua Dl).t hoi d6n: - R6i bay gia hQ c6 sao khong? Vien cånh sat trå IOi: - HQ dang trang phong cåp cli'u, toi khong bie't gi han! N6i xong, chi:tng khong thåy ai hoi gi nii'a, vien cånh sat bo di . Vinh quay sang cha m~ cua hai em doån sinh, anh muon cåt tie'ng n6i, nhu'ng ngh~n IOi khong n6i duqc, ba cua PhU nhu' cåm thong voi anh, li~n vo vai anh r6i ra hi~u cho mQi ngu'ai yen liing ng6i dqi tie'p.

*** Hai ngåy cang thång då y ngot ngl).t troi qua, hai ngåy noi phong tham vie'ng cua b~nh vi~n khong ngot nguai Vi~t Nam lui tdi tham hoi cac nl).n nhån tai nl).n, nguai trong Chi hQi va trang Gia Dinh Ph~t Tli' thl lue nao ciing tue t:n,tc thay phien nhau de'n d6, ngu'ai d6ng hu'ong cua cong d6ng ciing lui tdi tham vie'ng hoi han, khie'n cac nhan vien y ta ngu'ai Phap ciing Iåy låm 1(). lå sao 4 nl).n nhan nåy ll).i c6 nhi~u than nhån de'n the'! R6i chuy~n gi de'n da phåi de'n: Thil:ng bi tr~t c6, ga y ta y trai va tr~t mot ben chan trai, cå ba noi d~u phåi b6 bot, tuy nhien anh lå ngu'ai h6i tinh tru'oc nhåt, ngay cuoi ngåy dåu tien. Ke' Mn Phu va E>l).t, cå hai d~u CJ sau xe, do lue xe bi lon d~u bi tr~t chån va lQi tay, ciing phåi b6 bot, va tinh d~y sau Thång våi gia. Hai em con nho, khi tinh ll).i bi dau nen kh6c ru'ng rue. Chi c6 ong Båy lå niing nhåt: b€ xu'ong SQ, gay chan, ong vån me man, ve't thu'ong tren dåu van chåy nu'oc, miit ong su'ng hup hip. E>e'n sang ngåy thli' 3 sau khi tai nl).n xåy ra, ong trUt hoi thd cuoi eling do chån thu'ong qua niJ.ng. Thi håi du'qc dua våo phong ll).nh cha giO tårn li~m.

*** Sau khi m<.>i nghi I€ chåm dli't, Thåy v~ ho ni~m eling Ban Tri Su Chi hoi dQc IOi tan than cong dli'c ong Båy, han tram ngu'ai dt! tang l~ d~u blii nglii xuc d(>ng. Ba båy khan ngang ao xo tril:ng ng6i kh6c thut thit, Khanh ciing ao xo trång, mii, g~y dli'ng ke' ben. Bang sau Ban Tri St! lå toån th€ Huynh tru'dng va doån sinh Gia Dinh

93

Ph~t Tll' d6ng ph1,1c chinh te nghiem tn;mg ti~n dua Bac

Gia TntCing. Thång ng6i xe lån, nho m()t doan sinh dåy, anh eting c6 Mn ti~n bit$t ong Båy lån cu6i. Vinh thay m~t anh em dQc lOi ti€n du'a ong Båy, tie'ng anh ngh~n dån va dt khuc nhieu dol).n: - ... Voi IOi tli hoa, bac da chi båo chung con tling dieu tling dieu m()t... . båe thu'dng sot cham lo cho chung con tling ly tling ty .... moi khi anh em chung con låm loi, bac luon tha thu cho chung con trong tlnh thu'dng yeu vo bo be'n .... - Bay gio .... chung con co d6t du6c tlm khåp ndi eting chu'a chåc tlm du'<;Jc m()t Bac Gia TntCing thu' hai nhu' v~y!!!

Vinh tåt ngh~n lOi, c6 d6n nen xu6ng, anh tie'p: - He't r6i, the' la he't r6i, ba c di, the' la he't r6i!!! Va anh khoc ngh~n ngao, v<;1 anh lien nåm tay keo anh xu6ng. Ong Chi hQi tru'Cing nhln nguoi nhan vien nghia trang ra hit$u la nghi thuc da xong, quan tai co thS du'a vao gian thieu. Chuc lien lach mlnh Mn ben linh cll'u nguoi qua c6 rut ll).i chie'c co doan vån phu tren nåp quan tai tli horn lit$m ong Båy Mn nay, anh xe'p ll).i, låm båm: - Tli gia bac Båy, mua Vu Lan nåm nay, chung con khong con ba c nii'a, ba c di!! R6i anh dS m~c cho cac giQt nu'oc måt thi nhau chåy xu6ng. Tie'ng may chl).y, chie'c quan tai tu tu du'<;Jc dua vao du'ong håm dån vao gian thieu. Ba båy vån khoc, Khanh dling dm hlnh ong Båy va bat nhang l~ng le gi,IC dåu. Nhieu tie'ng Sl,lt sit n6i len do day hoa voi tie'ng nit$m Ph~t khong ngot cua Thåy va ban h9 nit$m: ''Nam mo Cf!c lq,c The' Gioi Tie'p Dtin Dq,o Su A Di Da PMt"

••

TirKhoa

hoc . hanh . hoa sen Hoa sen noi coi lq,, vtin sang doi thong dong, vi cqi ngubn nhiin qud, dn mqt hbn phuong dong. Th~t la m()t duyen lanh, vao trung tuån thang sau vua

qua, nhan theo doan hanh hu'dng, eling tham dlf I€ thQ Bat Quan Trai do H9i Ph~t Tll' Vit$t Nam tl!-i Y t6 ehuc. Ban dieu hanh tuy mai t6 ehue lån dåu kS tli khi xay dl;tng Nit$m Ph~t E>uong Vien Y, song mQi vit$e deu rii't ehu dao va trang nghiem . Nhii't la tlnh cåm d6i voi nhau chua dåy dl).o vj. Co le ngoai tlnh dl).o, chung ta con tlnh d6ng hu'dng nii'a, nen khi g~p nhau rii't thåm thie't va ehan tlnh. Voi 30 gioi tll' thQ gioi va 8 Ph~t tll' quy y Tam Båo, chling to long mong du hQC dl).O cua d6ng bao Ph~t tll' tl).i Y, eting nhu' tinh thån phl,lng slf E>l).O Phap eua Ban Tri St! H9i Ph~t Tll' Vit$t Nam tl).i day, trong bu'oe dåu rna da gat hai nhi~u ke't quå mong mu6n, rii't du'<;Jc tan than eong due.

boa vang Hoa vang g<;1i y eho thd E>a nghe ml;ie thåm ngån ngd gi!y så u Toe xanh phii'n diSm trång må u B6n phu'dng troi dii't rot dau bii't blnh Gll'i ve dau he't noi mlnh Thå ve dau he't tam tlnh då y vdi Con chim vån hot tren d6i Vån nghe la fl,lng may troi hii'ng ho Trang khuya tren dinh su'dng mo Soi bo qul).nh que tieu sd b1,1i h6ng Thuyen tu bu6i !y sang song Thang nam bien bit$t tren dong lenh denh Co bong Jan nCI cu6i ghenh Thuc blnh minh d~y gio lanh dan hu'dng . Tu~

94

Nga

Chung toi Mn ngay horn tru'oc, nen eo nhieu thl gio thong thå, bu6i sang du'<;1c m()t dl).o hii'u du'a di mua banh ml ve ehuån bi eho bua diSm tam, nhan tit$n di ngang m()t ao sen chung toi dling xe ll).i xem . Chu nhan ao sen la m()t gia dlnh ngu'oi Y, ong ba rii't vui mling khi thii'y ehung toi de'n xem ao sen, d6ng thoi dung chuyt$n tro voi ngu'oi hu'ong dån. M()t dl).O hii'u dja phu'dng hoi den xuii't xu eua ao sen, thl du'<;Jc chu nhan cho bie't, ba ra tit$m ban hoa, thii'y hoa d~p ba mua ve ehu'ng trong nha, ba ngåt mii'y cQng dem dm xu6ng ao nu'oc tru'oe nha, the' la m()t thoi gian sau sen mQe ca y, r6i nhåy ca y Jan khiip m~t h6, ddn sd ehi eo the' rna bay gio ll).i co m()t ao sen th~t d~p. Toi dung nhln ngåm tling la sen xanh non, thinh thoång voi nu'oe tu'oi vu'on xoay qua, lam rdi r1,1ng tung hl).t mu'a lån tron tren la sen hlnh long ehåo, m()t mau trång xoa lån qua lån ll).i trong long la sen mau xanh non !y, la'p lanh duoi anh blnh minh nhu' nhii'ng hl).t kim eu'dng trong th~t d~p. Xen lån giii'a nhii'ng tan la sum Phap Åm soThånh E><!-o-2000

sue, la nhii'ng bup hoa sen moi vudn len khoi mi).t nuoc, voi mau såc h6ng nhlj.t, dang dong dua trude gi6 nhu nhii'ng chie'c 16ng den con. Trong phut giåy, cåm tha'y long mlnh nhu dang gi).p coi an llJ.C nao. Duoi ao sen, nhii'ng hi sen, nhii'ng bup hoa nhu dang nd n1,1 cuoi, nhu dang chan hoa m(>t ni~m vui vl khong con cåm tha'y co ddn ndi coi llJ., khong llJ.c loai ngu6n c(>i. Vl båy gio da c6 nguoi nhln ngåm, c6 nhii'ng nguoi b~n ct6ng hanh tren buoc duong lttu llj.C. f>ang San se cho nhau n<\i nho ni~m thuong, M cung cåm thong tren buoc muon trung.

Tren ban tho Ph~t, diing hlnh tron bång phång cua hoa sen, tren a'y c6 tu<;lng PMt, tu<;lng B6 Tat gQi la Lien E>ai (E>ai Sen , Toa Sen) (theo Tl,/ di~n Ph(lt H9c cua E>oan Trung Con).

Trong th~p chung dlJ.i nguyc$n cua Ngai Phi) Hi~n B6 Tat, nguyc$n h6i hudng cho chung sinh cilng c6 do().n :

Nguy~n

sanh TO.y phuang Tjnh dq trung, Cilu phdm Lien Hoa vi ph/!. mliu, Hoa khai kie'n P/t4t ngq va sanh, BO.t thO'i B6 Tat vi bc,zn ltl...

Con duong tir thanh ph6 Mantova Mn Nic$m Ph~t E>uong tråi dai nhii'ng nudng båp d~u xanh tudi, nha cii'a thua thot, nguoi dån hi~n hoa, th~t la m()t cånh thanh blnh. Th~t lå m(>t khung troi mo uoc cho nhii'ng ai da tråi qua bao cånh thång tråm, long dong cua m(>t que hudng chlm ng~p trong tang thudng, ly tan ...

Vao thoi cu6i nha E>uong, Nha Su L1,1c Quy Mong dien tå net d<;:p cua hoa sen qua bai thd BlJ.ch Lien, c6 nhii'ng eau nhu:

Hoa Sen nguoi Tau gQi la Lien Hoa, con nhi~u ten nii'a nhu Ha Hoa (Ha tri la dam sen hay ao sen). Tåy gQi la Lotus. Trong Kinh Dic$u Phap Lien Hoa, la b~c nha't trong cac Kinh Phap khac må Ph~t da thuye't, cilng vi nhu hoa sen. Vl hoa sen sanh voi hoa khac c6 5 di~u di). c

(E>ung nem xem thllong hoa tr6ng, che lap net d~p dqc bi$t. Hoa nay ket h<;1p dau tien tQi c6i Dao Tri) (chu thfch HTL)

bic$t: l. C6 hoa la c6 gudng: nhån quå ct6ng thoi. 2. MQc trong biin låy må vån trong SlJ.Ch thdm tho.

3. C(>ng hoa tir g6c tach rieng khong chung canh voi la. 4. Ong va buom khong bu d~u. 5. Khong bi nguoi diing lam trang ditim (xua dan ba An E>9 quen dung hoa ket thanh trang d~ deo). (thfch nghTa cua djch gia Thfch Trf Tjnh)

Hoa sen c6 xua't xu tir ben Thien True, ba y gio la AnE>(> g6m c6 4 lolj.i: Lolj.i mang ten Vu-bat-la c6 hoa mau xanh. LolJ.i Cåu-v~t-dåu hoa mau vang. LolJ.i Ba-dåu-ma hoa rna u do. LolJ.i Phån-da-ly hoa rna u trång. Trong Tu Th~p Nhj Chudng kinh, Due Ph~t Thich Ca c6 dlJ.Y rång: "Bl!c Sa-Mon scfn minh vao coi t5 tn.tqc ndy,

phåi gin gitl tlu3.n y nhu hoa sen mqc dwJi bun ma clulng dinh nha". E>6i vdi hang ph1,1 nu, p hå i c6 tlf tudng dung dan nå y: "Gia thi coi nhu m~. lon tuo?i han thi coi nhu chj ruqt, nhå tudi han thi coi nhu con gai minh. B(ji hoa sen la hoa chdng nhilm tntqc, cho nen Due P/t4t lt3.y d6 ma lam bilu hi~u". (Sa-M6n theo åm PhQn la Sa-m6n-na (Sramana) c6 nhieu nghTa: Can gia la nguoi lu6n lam dieu thi$n . Wc gia la nguoi dut bo cåc nghi$p åc . son gia la nglloi chju thieu , chju ngheo, ch&ng c6 cua cai, ch&ng c6 gi 99i la cua minh . Sa-M6n la tieng 99i nhOng nglloi xu6t gia theo dQo Ph(lt.)

Tjnh d(> tong cilng la'y hoa sen bitiu hic$u cho ndi ch6n thanh tinh trang nghiem. Trong ao Tha't Båo d coi Ct!c L~ c ciing c6 dii 4 lo().i hoa sen a'y, mo i lo~ i d~u toa ra hao quang vdi mau sac tuyc$t d<;:p. Miii huong thdm diu va tinh khie't.

Co' vl da mang bi~t dilm khi Thil hoa doan hqp tc,zi Dao Tri...

Diing hoa sen et€ dien tå cånh vo thuong trude VlJ.n v~t, chi thoi gian tha'm thoåt thoi dua, Nguyen Du cilng d~ c~ p trong Truyc$n Ki~u:

Sen tan, cuc lc,zi nd hoa Sdu dai, ngay viin, dong da sang xut3.n ... Trong Gia Dlnh Ph~t Tii' Vic$t Nam, diing hoa sen dti lam huy hic$u, voi tam canh, nåm canh tren tu<;lng tntng cho cac hanh: Tinh ta'n, Hy xa, Thanh tinh, Tri hue$ va Tii' bi va ba canh du'di chi Ph~t. Phap, Tång (tue la Tam Båo). Voi bai ca cua Gia E>lnh: "Kia xem d6a sen trdng tham.

Nghin hao quang chie'u sang tren bun. Hinh dung Bdn su chung ta, lang tu bi, tri giac VO cung. D6ng th~ nguy~n mot dc,z theo Ph~t. Nguy~n såa minh ngay them tinh khiet. Den bao giiJ duqc tay sen ngat, tåa huang thelm Tu Bi t~n cung". Trong cac doån d(>i cua Gia Dlnh, cilng la'y hoa sen d~t ten hic$u . Nhu E>oan Sen Trång, E>(>i Sen Vang ... Hay bai hat Em E>e'n Chiia: "Mot Mm m6ng mqt den

chua. Em di vai m~ mua vai hoa sen. Den chua dt3.ng cd h6n em. Len tren Due Ph4t lang em kinh thanh ... ". Oi d<;:p lam sao, m(>t tårn h6n son tre trinh trång, nhu d6a hoa sen kia em dång len !Oi nguyc$n. Em nguyc$n cho tam h6n trinh nguyen nåy, du<;lc mai mai trong trang tinh khoi, nhu hoa sen kia dti du<;lc s6ng m(>t cu(>c doi vo nhiem . Vh vuon mlnh len khoi ch6n biin nhd nuoc dQng, et€ con tha'y rång cu(>c doi con mai d<;:p, cu(>c doi lå quå ti).ng. Tran quy va san s6c thån y luon tuoi mat va thanh thic$n, ciing la IDQt phlfdng cach tl! m'inh fim V~ neo f>lj.O r6i v~y. Theo viin hQc dån gian, hoa sen cilng la m(>t bitiu tlt<;lng cao quy vå d<;:p de: "Trang dd.m gi d~p Mng sen. Lei xanh

bOng trdng lc,zi chen nhl!-y vang. Nhl!-Y vang bOng trdng la xanh. Gdn bun ma chdng hOi tanh mui bun. Phap Åm s6 Thanh f)l!o-2000

95

Tinh thån VO nhi~m cua hoa sen theo quan ni~m nhan gian, ciing khong khac gl trong nha Ph~t bao nhieu, nen ngu'C1i doi ciing la'y h~nh cua hoa sen M khuyen båo ngu'oi sau ... Nhu'ng ciing trong tlnh tlf dan gian, chuy~n mot chang trai tre xa xu'a nao d6, mot horn tat nu'oc dåu dlnh, lam bo bo quen chiec ao d~ may ra c6 nguoi nh~t du'Qc, dem V~ nhå lam cua tin: "Ham qua tat mMc ddu dinh. Bo quen chie'c do tren cimh hoa sen. Em duqc thi cha anh xin. Hay la em di lam tin trang nha. Ao anh silt eld duong ta. Vq anh chua c6 mt; gia chua khau. Ao anh stil chl dti !au. Mai muqn co ay vao khtiu cha cung. Khtiu r6i anh se trd cong. Mai mot lay ch6ng anh se giup cha. Giup cha mQt thung xoi va. M9t con heo beo, m9t va ntqu tiim. Giup co doi chie'u co nlim. EJoi chiin co ddp, doi tlim co deo. Giup co quan tam tiin cheo. M9t con heo beo IQi deo bubng eau ... " Thl ra cai anh chang nåy lam bo bo quen chiec ao ndi da y M mong nguoi nh~ t du'Qc, M c6 cd hoi to tlnh. Chtl' th~t st! thl chuy~n dau c6 de dang nhu' v~y? Noi vi~c bo quen chiec ao tren canh hoa sen, tha'y ciing da kh6ng 6n r6i, Yl Canh hoa sen thl mong månh yeu du6i, nåm sat tren m~t nu'oc, chi dtmg nhff la cånh sen da chilm nu'oc r6i, lam sao rna chiu dlfng voi chiec ao våi tho cua anh? Nhu'ng y tu'dng thl nghe ra råt chi la tham thuy! L6i to tlnh kin dao nåy, ciing råt thd mong biet bao. Yl ao rach nho khau r6i trå cong bång qua cu'di, tha'y tuy~t voi v6 cung. Cho du c6 d6i tu'Qng hay khong, chuy~n d6 kh6ng thanh va'n d~, khi md thl ctl' d~ cho long n6 md cai da . Ket quå ra sao thl chi biet 1'1-Y troi cho gifte md cua con ch6ng thanh st! th~t! Nen khi nghe qua chåc long ai d6 khong nc'l ch6i tu. Yl IOi to tlnh tuy hdi kin dao, nhu'ng trong long thl tha thiet biet bao! Nen moi khi nhllc nhd Mn, chilc ai ciing mu6n trd v~ tat nu'oc dåu dlnh, d~ bo quen chiec a o ... ! Hoa sen ciing dung låm thlfc phåm va du'Qc phåm, nhu' ng6 sen dung lam goi hay cac m6n xao na'u ciing "dzach !du" låm. H~t sen dung M na'u che:

Thuang chbng nau cluio hQt ke Nau canh bOng ly, nau che hQt sen Ma'y nhå tru'dng giå thlla'y tim sen u'op trå, u6ng trå sen ciing giup cho vi~c di~u hoa tim m~ch va cd quan tieu h6a . Ma'y lån ghe vao ti~m tht!c phåm Vi~t Nam mua motg6i trå sen, hay mua mot it h~t sen V~ nftu che, lang toi thfty nho que hu'dng v6 cung. Cai nho nhu' quay quåt, nhu' x6t dau vl nhii'ng gl toi då s6ng qua, då cåm nh~n chi con l~i mot chut ky ni~m nh~t nhoa Cl trong long, rna nga tu'dng khong bao gio c6 th~ tha'y l<1-i. Ta't cå d~u nhu' måt hut, ngan trllng . Cach day ma'y nåm, nhan dip di nghi he vung bi~n La Grande Motte, t6i c6 ghe xem khu rung du'Qc tr6ng hang tram lo~i tre true, cung voi mot s6 cay c6i mi~n nhi~t

96

doi. Cånh ndi da y trong gi6ng nhu m9t lang que Cl vung cao nguyen Yi~t Nam, c6 ma'y n6c nhå sån ån sau ma'y b1,1i chu6i, lum tre, d~c bi~t ciing c6 h6 sen, ao ca. Nhu'ng sao tha'y sen ndi nåy n6 kh6ng lam toi xao xuyen, bang khuang moi khi nhln ngåm . C6 le sen n6 qua Phap khong ma'y d~c bi~t, hay trai !~i toi nghi ngay trude hQ qua do ho nu'OC ta, r6i dem gi6ng V~ tr6ng nhu' mot tltOC do~t cua cåi ngu'oi khac, hay la chu nhan khong tha thiet gl vdi sen. Chång qua, hQ tr6ng M låm cånh l~ cho khach du lich, v~y thoi. Cho nen tha'y sen rna ctl' dll'ng du'ng voi lang, tha'y cånh cua que hu'dng rna kh6ng c6 chut nho nhung! Åu ciing la cai duyen g~p ga moi lUe moi khac, moi hoan cånh voi Slf cåm nh~n khong gi6ng nhau a'y' mai gQi lå "du yen lanh ". Nen horn nay sang Y du'Qc nhln l~i khung cånh h6 sen ao ca, c6 nu'dng lua råy båp, c6 nhii'ng can nha thu'a thot, rna cåm nh~n nhu da y la que nha! Mot que nha trong tam cånh, nhu'ng ciing an ui du'Qc ni~m xa . Nha't la g~p 1'1-i nhii'ng d6ng hu'dng va bay giO them tlnh d6ng d~o. C6 le hoa sen Mn ndi day, tuy tlnh co nhu'ng d~c bi~t, giån dj nhu'ng thi~n y cua chu nhan !~i c6 tårn lang yeu men. Va d6ng hu'dng ndi day ciing då ån tang mot tårn long thi~n lanh, nen khi xa hQ vån nuoi du'Bng va chåm b6n nhii'ng tinh hoa, duy tri nhii'ng ngu6n su6i mat muon doi tårn goi, cho h~t gi6ng Tu Bi vån con ket trai ddm hoa. Hay tiep n6i truy~n th6ng muon doi cua ti~n nhan, dang dl u nhau hu'ong v~ Chan Thi~n My . Thoi gian chi von Yyn c6 hai ngay, nhu'ng t6i då g~p, då nh~n nhi~u bai hQC quy bau, nhftt Ja du'QC hQC h~nh CUa hoa sen: van sang doi nhu nhien. Khong SQCh do dQng Icing. Khong phtin bi~t sang hen ... ! Xin cam dn nhii'ng d6ng hu'dng tC1-i Y, da xay dlfng mot ch6n E>~o trang M d6n tiep nhii'ng ngu'oi d6ng d~o. Ciing nhu' chu nhan ao sen kia, då ra cong chåm b6n cho nhii'ng d6a sen h6ng nåy con mai dang hu'dng såc cho CUOC doi. Nhln ao sen, tung canh sen dang dong dua trong gi6 som, nhln cånh thanh blnh cua xtl' sd nåy , gap nhii'ng d6ng hu'dng rna long toi tha'y mot ngu6n an lac. Nen khi v~ toi mang theo v~ nhi~u låm, nhii'ng ky ni~m kh6 quen va mot cåm nh~n nhu' IOi khai thi cua Hoa Thu'Qng Thich Minh Tårn rna toi du'QC nghe mot d~o nå o: "Khi chUng ta den mQt Xll trdm huang, m(ic ddu khi V~ khOng mang thea m9t mieng trdm nao cd, nhung ma huang thom etla trd.m n6 se barn vao do da chUng ta". o

dan ha

Co stf Låm L~c neo mm co stf Giac NgQ. Ne'u khong co Låm L~c th'i khong co Giac Ngc}. Ne'u xa rm stf Låm L~c th'i khong co Giac Ngc}. Ne'u xa rm Giac NgQ th'i khong co Låm L~c.

Phap Åm s6Thanh D<!o-2000

chju thua:· Toi m(it rnlnh d<J.y h9c nuoi con. Cån mån va khiem t6n . Thoi khång chie'n toi lam Hi~u Trlidng m(it trliong Trung hQC khå lon, nhling d day toi chi d(J.y lop 6, ldp 7. H9c sinh m(it s6 IOn la con em mi~t nha que Dien Khanh xu6ng h9c nen tinh tlnh d~ thuong. C6 m(it s6 chu di~u qo tr9c dåu con chua m(it mie'ng t6c gi6ng hlnh mie'ng tranh l<;lp nha . Y nhu h6i nho nha que , Hi con trai chung toi d~u du<;lc trang diem ki€u d6.

a

Thang nåm nhån n<J.i troi. Cli' m6i dåu nåm h9c, toi h6i h(ip khong bie't nåm nay nha trliong c6 phan ph6i s6 gio d<J.y du cho toi nuoi con toi hay khong. Ban quån tQ nha trliong la m(jt t~p the dong nguoi. Thc%t kh6 rna giu nguyen s6 giO du<;lc phan ph6i, vl s6 gio c6 the thay toi råt dong. Con, chau, dau, re cua nhung vi c6 chli'c siic Ban quån tQ, cac khuon h(ii måy ch~:~c thåy co giao c6 tie'ng (j hai truong cong l~ p V6 Tanh va Huy~n Tran . Toi the' ye'u ro rang. Då v~y gia dlnh v<;1 toi l<J.i la Cong Giao d f)a L<J.t rna nhi~u nguoi bie't. Chua he't. Khi v<;l toi måt, thång con trai len 9 tu6i toi cho h9c trliong Giu-se Nghia Th~:~c. Y nhu m(it thach thli'c! Trong khi thlfc te' chi dang thuong.

a

a

a

~ mau ao nau song '

,

A

a

VoH6ng

Ong b<J.n r6t them tach tra då y v~ phia toi: -Moi them tach nua, trå nay coi vh rna u6ng du<;lc. Im

l~ng

ch<;lt ong nguoc

m~t

nhln toi:

-Å! Ch<;lt nhd ra . Horn Ph~t Dån cach nay muoi nåm, toi len chua Long Son dlf l~. L~ duong ch~t nich nguoi. Cac giao phåm, cac d<J.o hil'U, cac khuon h(ii, cac thåy tro trliong B6 D~. chuong tr6ng vang r~n. ai nåy quy xu6ng. Ma sao toi thåy ong le loi dli'ng chåp hai tay måt huong nhln tu<;lng Ph~t? Cau hoi g<;li len båt ngo, m(it ni~m xuc d(jng trao dang, toi ngh~n ngao khong bie't trå IOi the' nao . Tri nho vun VUt Ch(J.y lui V~ qua khti'. .Nåm 1954, Hi~p dinh Geneve, toi dua v<;l con tu viing khang chie'n Phu Yen v~ Da L<J.t que v<;~ . Nåm 1956, v<;l toi ye'u tim, xu6ng Sai Gon chua b~nh . Bac si Massias khuyen d6i khi h~u. ch9n m(it mi~n c6 gi6 bien hi~n hoa nhu Nha Trang. Bang lung tung thl c6 tin Thu<;lng t9a Tri Nghiem, T6ng Giam tbi trliong Trung h9c B6 f)~ Nha Trang nhiin ra gåp vl trliong såp xe'p cho nåm h9c mai. Toi chua quen Thu<;lng t9a, chua di~n kie'n m(it lån nao. C6 le Thu<;lng t9a bie't toi vl h6i d6 Thu<;lng t9a tr~:~ tri m(it chua gån lang toi. Nhåm thoi chie'n tranh, cu(ic s6ng don giån ngheo kh6, l<J.i nhåm tinh Phu Yen nho h~p. hi~n hoa nen chåc la toi du<;lc Thu<;lng t9a htu y danh cho cåm tlnh. Nhling khi nien kh6a mai båt dåu thl Thu<;lng tQa du<;lc Giao H(ji di~u ra tinh hQi Thua Thien ; ong Le Ba Chån, Ph6 Tinh trudng Kbanh Hoa thay 6ng lam T6ng Giam thi truong.

a

D<J.Y du<;lc m(it nam thl v<;l toi tro b~nh, tu trån. Bac si De Moisnat, Giam d6c phong kham b~nh danh rieng cho Phap ki~u Nha Trang bu6n råu båo toi trong lån kham b~nh ch6t: "Dau J Paris hay Washington thi ciing danh

a

Ph<! p Åm s6 Thanh E><!-o-2000

Chång lam~ n6 bi b~nh, n6 lue thuc choi qnh m~ . H9c he't ldp M(jt dau ba thang. H9c ldp Hai chung b6n thang. De'n khi m~ che't, nhln s6 tu6i phåi h9c ldp ba. Chi c6 truong Giu-se Nghia Th~:~c la gån nha, cha h9c trliong khac, ai dua d6n? Nha trliong c6 l~ phåi thi nh~p h9c. f)~ lu~n van, ra : "Tå cånh ngay Te't noi nhå tro bång cach trå IOi nhil'ng eau hoi sau dåy:

a

l. Ngay Tlt nha tro c6 td chuc gi di tuJng nhd td tien ang ba ? 2. Trang bila

c6 ngay Tlt, tro thti'y c6 gi? .. "

H6i gio då c6 h9c lam lu~n van, toan gl dau, nen horn sau nguoi thåy giao ph~:~ trach ldp Cnguyen la h<;>c tro co cua t6i thoi chien tranh) ghe l(J.i toi: - Thåy oi, cha thång Hao n6 lam lu~n cai ki€u gl nhu våy, thåy? - N6lam sao? - N6 ghi: Bai lam Cau s61 : Cung. Ca u s6 2: Xao, goi dua leo, tbit l~:~i, canh. Toi b~c cuoi, n6i nho: - Thoi, em li~u bao che' sao cho n6 d~u cai då . R6i "qua" lo d(J.y n6 sau. Nhil'ng cånh kh6, toi nhån n<J.i cbiu dl,fng trong im l~ng . Khong ngo c6 nguoi bie't, trong d6 c6 Hoa thu<;lng Tri Thu, Hoa thu<;lng dang la Giam d6c Ph~t h9c vi~n va toi chua c6 dip g~p . V~y rna m(it horn c6 nguoi mach nho voi toi: - Nhil'ng kh6 khan cua anh, Hoa thuqng Tri Thu bie't he't. v<;l anh la Cong Giao, chuy~n con anh h9c truong Cong Giao, chuy~n c6 m(it s6 Ph~t tli' mu6n chie'm ch6 d<J.Y cua anh. Nen Hoa thu<;lng c6 d~n Thu<;lng

Chuy~n

97

tQa B6ng Minh håy htu y coi tntong B6 f)~ c6 chia gio du cho anh nuoi con hay khong. Toi nghe rna xuc d()ng ntng ntng. d~y

Ben c~nh Hoa thli<;lng Tri Thu, Tri Nghiem, toi con dli<;lc quen voi Hoa thli<;lng Chi Tin tn,J trl chiia Long Sein n~m sat c~nh tntong B6 B~. BU'ng ben g6c cåy xu hoa vang nhln xu6ng sån tntong, nhln dam hQc sinh ngåy thcl nhåy gion, hay nhln doan nu sinh dm tay nhau chiim ch~m blioc tren l6i di, nhln cac thiiy co giao nghiem trang n~ ne'P. toi nghi ding thiiy tro chung toi då ghi nhi1ng net d~ thliclng ncli tårn h6n Hoa thli<;lng. R6i con Thich Phlioc Sein, Thich Minh Tu~ Hi~u Tntdng cua tntong; r6i Thich Thicq nhi~u liim, ke sao cho du, ke sao cho he't. Va v~y la bao nhieu khtS dau CUa CUQC doi toi nhli dli<;IC XOa dju, tårn h6n to i nhli dli<;lc an ui Toi ch<;lt gi~t mlnh nhln sang ong b~n, nho la mlnh då lei dång quen trå lOi eau hoi cua ong. Toi nh~ mim clioidå'u hi~u nh~n loi- va chiim cMm n6i- eling då'u hi~u nh~n l6i: - Toi quy l~y khi du xin cln phlioc. Chång h~n xin cho mQt nglioi bj b~nh, m9t nglioi thån bj n~n, m9t nglioi lliclng thi~n bj tai hQa. Quy l~y m()t mlnh. Toi chåp tay hliong måt nhln tli<;lng Ph~t M t~p trung suy nghi v~ chan ly giåi thoat va bieu to long siing kinh. d vao vj the' cua toi va tntong h<;lp horn nay rna thoi, ong b~n nghi m9t chut, ift hieu. o V o H6ng

thien dang xanh tu6i thcl, m9t canh hoa blnh di eling cfn chua ca m9t khung troi ngM thu~t rna nguoi lOn khong the nao vie't n6i, tå he't. Saint Exupery då c6 liin th6t len nhli the'. su61 NGUON xin gioi thi~u m()t canh hoa blnh dj, thcl d~i, h6n nhien, chån th~t nhling bat ngat nghia tlnh. Hå y Mng nghe gi6 n()i hliclng d6ng dang bang b~c ...

Nång h6ng bift diiu tttcli thåm tren muon ngan cay co. Cac chu chim non tren nhi1ng cånh Thuy Li€u riu rit hoa len nhung di~u thanh th6t. Thuy Li~u la m()t cåy d~ sanh soi ven bo song r~ch rni~n Nam, nglioi dån Be'n Tre gQi Thuy Li€u la cåy Biin, cai ten m()c m~c ngheo nan, lam lli nhli cu()c doi cua hQ. Cai ten xinh dn ba d~t cho em eling la Thuy Li8u. Chie'n tranh då qua, n6 då cu6n troi ta't cå tu6i thanh xuan cua ba, mai a'm gia dlnh rna ba då t~o. Ba khong gift dli<;lc gl, ke cå trai tim nguoi ph1,1 nu rna ba yeu qui nhåt. Nghi de'n nhung lue dliclng thoi, ba eling la m9t nglioi thanh nien thanh 4ch, nhling båy gio, ba an pMn voi kie'p s6ng lam lli cua mlnh. Ba chi con s6t l~i m9t ni~m an ui duy nha't la h~t gi6ng cua ba, tr6ng tren dåt m~ tr6 hoa ke't trai, chinh la be Thuy Li8u. Gia sån cua ba va Thuy Li8u la can nha la nho th6 sel, n~m sat bo song, chi vua du M m9t chie'c giliong tre, c~nh ban lin cclm nho. M9t chie'c xu6ng con, la phliclng ti~n h~ng ngay ba dua khach sang song kie'm ti~n nuoi Thuy Li~u. Li~u thliclng H{m ngoi nha tranh nho be, t6 a'm chua chan bao tlnh thliclng rna ba danh cho em. Em eling eling låm chie'c xu6ng con xinh xån, n6 thliong chd Li~u bang mlnh tren nhung con s6ng nho de'n ch<;l, mua banh, mua qua. Nhling nglioi rna em thliclng quy nha't la ba, lam l1,1ng su6t ngay tay ba chai cung. B6ng ba d6 xu6ng bo song trong nhung bu6i tnta he nång gåt. Ba då d9i nhi1ng ccln mlia tårn tå gi6ng nhli bao kh6 dau cua doi trut he't len vai de dua khåch sang song. Moi ngay dua khach sang song, ti~n chi du trang tråi trong ngay, ti~n con thua l~i ba cho Li8u ch~y u ra ti~m, mua bånh tai heo, "bdng bu" la banh bo dåy. Ån li~n!

loai boa binh di• Thich Nt1 Di~ u Nhån

Binh cao cua ngh~ thu~t chinh la tårn mlnh tren dong song thl,fc t~i? Khong! Khcli ngQn su6i Tu v~ t11oi mat 98

Ba vua la cha eling vua la m~, ba nåu cclm, ru Li~u ngu, ta't cå d~u do ba lam ta't. Ban ngay Thuy Li8u thliong chcli m()t mlnh, chi c6 bu6i t6i nh6ng nheo voi ba chut xiu. Li€u vlin thttong chui rue vao long ba, doi ba ke chuy~n hay hat ru cho ngu. Ba ke chuy~n thl hay H'{m, chO con hat thl gi<;mg 6 ~. chång hay ti nao. Sang nao thuc d~y eling c6 san ly sua va cai "bdng bu" tren ban rnim cuoi cho Li8u. Horn nao Li~u b~nh thl phåi bie't. Li8u d<;li ba d6 danh r6i moi chju u6ng thu6c. Nha ngheo, Li~u khong c6 d6 chcli gl cå, chi c6 nhung con trau, cai n6i, cai chen do ba nån b~ng dåt khi vång khach. Ba con låy thån ba lam xe cho Li8u ch~y. Ba d~t Li~u tren vai, hai ban tay nho xiu cua Li~u nåm låy hai tai ba lam tay lai, the' la Li8u tha h6 phiing rna "~n ~n" ch~y. Con nhi1ng bu6i tnta he n6ng bue, ba låy xu6ng chd Li8u di c~ p theo hang Thuy Li8u hai nhi1ng quå chin

Phap

Åm s6Thanh Ell!-o-2000

vang cho em an. Li~u tinh nghich d~p mtoc vang tung t6e, ttot cå mlnh Li~u va ba. Nhlfng ba khong r~y rna con cttoi vui, trude n\] cttoi tho d;:ti cua Li~u. Li~u bie't nhong nheo ciing hu chut chut, nhlfng nh6ng nheo thl thich låm, lam sao bo dtt<;1c! Nhii'ng bu6i com thinh so;:tn cua cha con Li~u chi c6 vai chu ca bO'ng con kho mo hanh, Li~u an toan phån thit, con ba chi an Xu'clng rna thoi. Nhi€u lue ba dang an cclm, c6 khach keu do ba v()i dung len di dua khach ngay, it c6 bua nåo Li~u dtt<;1c iin cclm voi ba trQn bu6i. C;:tnh nha Thuy Li~u c6 ngoi c6 tl,l' Quan Åm, sang nao ciing v~y, khi nghe tie'ng chuong chlia ngan vang lå Thuy Li~u gi~t mlnh thuc gia'c. Ba ciing dh deS du'a nhii'ng co ban hang sang song cho kip bu6i ch<;1. Ba thttong n6i mlnh la ngttoi Ph~t tli lau nam. Nhii'ng bu6i chi€u mua khach viing, ba thttong dån Li~u sang chlia. Ba slim cho Li~u m()t b() qu~n ao moi, deS an m~c lanh liin khi di l~ Ph~t. Ph~n ba chi c6 chie'c ao sel mi cii va m()t chie'c quån kaki rach cå hai d~u gO'i. Khi Li~u hoi: - Sao ba kh6ng slim cho ba m()t b9 d6 moi deS di l~ Ph~t? -Ba khong cån d6 moi, khi vao chlia ba di bång clia sau låm cong quå, khi v€ troi t6i cån gl d6 moi? Con dua do må m~c d6 mo i thl rna u cii låm con a! L~ quy y ånh htt<'1ng ra't nhi€u Mn ne'p s6ng sinh ho;:tt cua ba. Ba thttong nhåc Li~u v€ gioi ca'm sat sanh va ca'm u6ng rtt<;1u vi rtt<;1u lam ba say. Th~y d;:ty thl gio u6ng rtt<;1u hut thu6c la lang quen thl,l'c t(!.i, rna ba dau c6 mu6n lang quen con ga i cu'ng cua ba!

Nhii'ng ngay l~ h()i, khach sang song kha dong. Du dtt<;1c it tien, ba "ciic ca ciic cum" ma'y thang, dua cho Li~u r6i båo: "Con dem cung duifng cho c6 phu&". Li~u bo ti€n våo thling phttoc di€n va th~m kha'n : "Ti€n nay la cua ba

con, xin Ph(it ban phuac cho ba, di ba duqc binh an rna nuoi con hoai" Bao nhieu tlnh thttclng ba danh he't cho Li~u, dap l(!.i Li~u ciing ra't ngoan, lue nao ciing qua'n quit ben ba. Di h9c Li~u ra't cham. Vl thttclng ba cl,l'c kh6 nen nien h9c nao Li~u ciing d(!.t h9c sinh gioi. Thoi gian tha'm thoat da gån cu6i nåm h9c IOp chin. Ky thi van nam a'y nha trttong cho de thi ve my. Li~u cåm tha'y bO'i r6i v6 eling, vi m~t my Li~u con khong bie't, lam sao ktS ve my du'<;1c. Bai thi th~t kem ditSm. Li~u v€ nha hoi ba: -Ba ai! Ma con dyp kh6ng ba? Sao rna khong <'1 chung voi ba con mlnh hå ba? Ba tr~m l~ng, dam dam nhln ra bo sang r6i n6i voi Li~u, giQng nhu' l(!. c hin di : - Ma con dyp låm, b<'1i ba ngheo nen ba va rna da xa nhau khi con moi len hai tu6i. Nghe ba n6i vh, Li~u lao vao long ba kh6c nuc nd, ngttoc måt len Li~u tha'y ba ciing kh6c. Nhlfng m()t lue r6i thoi, vi ba thu'clng Li~u låm! Må Li~u ciing thu'clng ba nii'a nen kh6ng dam kh6c nhieu vi s<;1 ba bu6n.

Phap Åm so'Thanh B~o-2000

Nåm nay la nåm d~u tien Li~u dtt<;1c dl! l~ Vu Lan t(!.i chlia Quan Åm. Chlia nåm nao ciing t6 chuc, nhu'ng lue con be Li~u chi thich an che thoi chu c6 hitSu gl dau. Voi chu d€ "Mqt bong h8ng cho m(!", th~y thuye't phap th~t hay, lam cho mQi ngttoi d€u roi nttoc måt. Li~u ciing d6n nh~n m()t bong h6ng, nhu'ng nttoc måt em khong roi, ciing khong cåm nh~n du'<;1c httong vi cua canh h6ng. Em ch<;1t nhO de'n ba va ch;:ty m()t ffi(!.Ch ve nha. Ba dang ng6i va chie'c ao cii cho em. - Ba ai ! Bong h6ng ttt<;1ng trlfng cho rna dli con khong bie't rna, con mu6n c6 bong gl d6 ttt<;1ng trlfng cho ba. - Bong ttt<;1ng tru'ng cho ba, bong gl chiing dtt<;1c. DeS ba tlm cho con. Ba di nhanh ra tru'oc san nhå, nhu'ng kh6ng tim dtt<;1c cånh hoa nao cå. Nhln tha'y dam bong l\]C binh mau tim dang troi b€nh b6ng giii'a dong sang. Ba bai chie'c xu6ng ra giii'a dong hai m()t cånh hoa l\]c blnh nho nha't. Canh hoa mau tim u bu6n nhu' CUQC doi ba. Li~u sung sttong d6n cånh hoa 1\]C binh tuta y ba. Em cåm tha'y thttong ba v6 h(!.n. -Ba ai ! Con mu6n n6i voi ba di€u nay. -Gi vh con? - Ba c6 bie't riing con ra't hanh dit$n la con cua ba va con ra't thttong ba kh6ng? R6i Li~u om ch~m la'y ba kh6c nhtt mua. Ba ciing kh6c, nhii'ng giQt nttoc måt yeu thttong cua ba roi a'm bo vai g~y cua Li~u . Dli bu6i Vu Lan ban t6 chuc c6 lång quen hay lu mo hinh ånh cua ngttoi cha, nhlfng dO'i voi Li6u, ba lå ngttoi rna Li~u thttong yeu nha't. Ciing tu d6 Li~u thu'clng lifm nhfi'ng cånh hoa l\]C binh mau tim. Thang chin nam a'y nttoc lii d6 v€, nha Li~u bj ng~p ta't cå, chi con c6 chie'c gittong tre la kho rao. Lue nay ba h6i hå chd giup d6 cua co bac hang x6m di ett len mi€n cao. Li~u thl co ro tren chie'c gittong h9c bai. De'n chi€u t6i kh6ng tha'y ba ve. Li6u dling ng6i kh6ng yen, v6 eling lo Iling cho ba. D<;1i mai de'n nlia dem, chu Ba hang x6m ch(!,y sang gQi Li~u: - Li6u a! - D<!-, chu Ba gQi con Vua n6i Li6u vua v~n to ngQn den d~u len: - Ba may nhiin tao bi€u may <'1 nha cu yen tam ngu di, dung chO ba ve. - Ba con sa o hå chu? Chu Ba a'p a a'p ung r6i ng~p ngi:tng trå lai: -CL. o .. ba rna y nh~u xin ngu <'1 nhå thång Hai r6i . N6i xong chu di m()t nttoc. Dem d6 Li~u khong tai nao ngu du'QC, vua nho ba, vua lo SQ: "C6 khi nao ba uorzg ruqu dau rna xln? Chile ba c6 chuy~n gi rBi". Nghl v~y Li~u up m~t vao g6i kh6c nuc n<'1, r6i ngu thie'p di lue nao kh6ng hay.

99

E>en sang thuc d~y thl Li~u thåy chu Bake ba v€. Chan ba su'ng to. Moi vua nhln thåy Li~u da oa kh6c, ch~y nhanh den ben ba, diu ba vao nha . Ba ng6i xu6ng giuong, tay vu6t t6c Li~u. ba n6i: -Ba c6 sao dau må con kh6c? H6i t6i Cl nha con c6 trang ba khong?

lanh trong måt ba mlt'ng theo. Ch<;lt Li~u thåy m<)t co y ta nhln ba, mim cuoi r6i hoi: - E>ay lå con ga i anh å! N6 b<%nh gi v~y? - D~ con toi b~ dm s6t. N6i xong ba quay sang hoi Li~u: - Con c6 mu6n an gi khong?

Li~u khong n6i gi, chi åm

uc kh6c. Thåy v~y chu Ba båo: - Nin di con, ba må y khong sao r6i. Chieu qua khi dua co Nam sang vuon trCI ve, ba may th{y bong h,IC binh d~p qua nen l<)i vao bo dia hai cho may, kh6ng may b~ rån dn. Nhu'ng bay gio do lo r6i . Li~u nguoc len nuoc måt lu'ng trang hoi chu Ba: - Sao h6i t6i chu Ba n6i d6i con?

Ba cuoi hien lanh r6i thay loi chu Ba: - Ba khong cho n6i vi s<;l con lo. Nghe v~y Li~u thåy thudng ba vo h~n. nuoc måt em l~i ran r1,1a .

- D~ con mu6n an chaa ba di!

to mo sang To mo sang, dåt troi sudng trång, Canh ca y cao, vang vång chim keu. Long bu6n nho nui qu~nh hiu, Nho d6n heo lanh, nho chi€u menh mong. To mo sang, thinh khong chuong som, Kh6i hudng bay, tung dam may loang. Long thånh xin gCii muoi phudng, Tam sen nCI canh cung duong c6 kim. To mo sang, chi minh voi bong, Chen nuoc trå, chua u6ng da thdm. Trå thdm nuoc biec xanh ron, Ngon sao mui V~ ngQn ngu6n nui song. To mo sang, ben song hoa nCI, Xanh xanh vuon, san co dam ch6i. N1,1 hoa chan chua tlnh nguoi, Hudng doi thoang thoång dåt troi menh mong.

Hoang Duy

Nhfi'ng ngåy ba b<%nh, lån dåu tien Li~u thay ba dua khach sang song. BCii ba hi€n lanh nen ba con thudng låm, viing ba dua do ai eling hoi. Khi nghe ba b<%nh co bac deu ghe tham lam cho Li~u eling bot lo! Chu tien dua do hang ngay khong du mua thu6c cho ba. Cang IOn Li~u cang trCI nen xinh d~p thi ba cång gåy 6m, giå them. T6c ba da di€m nhfi'ng h~t trång d1,1c. HQc IOp cång cao ti€n cång nhi€u, moi lån xin tien ba, Li~u cåm thåy dau bu6t tim minh nhu'ng biet låm sao hdn. Nhfi'ng bu6i nghi hQc Li~u mu6n thay ba dua khach sang song, nhu'ng ba khong cho, ba SQ nllng mua se låm Li~U b<%nh. M<)t horn troi mua tårn tå , Li~u di h9c ve uot het cå nguoi. Dem d6 Li~u b~ s6t cao. Ba v<)i vå be Li~u tren tay ch~y sang hang x6m mu<;ln xu6ng may dua Li~u xu6ng b<%nh vi<%n. Li~u . Xu6ng den b<%nh vi<%n, Li~u du<;lc dua vao phong cåp cU'u. Ba Cl ngoai dung ng6i khong yen. M<)t gio sau Li~u du<;lc chuy€n xu6ng tr~i. Bac si n6i Li~u khong sao, ngay mai c6 th€ xuåt vi<%n r6i. Nghe ba c si n6i v~y ba nhu trut bo du<;lc ganh n~ng ngan can. Khi tinh l~i. Li~u thåy ba ng6i ben qnh minh . Thåy

Ba v<)i va di ra ngoai mua chao cho Li~u. Li~u lien hoi co y ta : -Co quen ba cha u a! Co y ta cuoi th~t tudi r6i dap: - Ba chau thuong den day M ban mau, nen co nhO khuon m~t ba cha u. Li~u nghe nhu trltoc måt minh t6i

såm l~i. m~ch mau ngung khong chåy ve tim. Em ngh~n ngao khong th6t nen loi: "Ba ai ! Ba då bdn mdu minh, mua sdch va cho con di hqc, ma My /au nay con dau c6 bilt". Thåy Li~u ngh~n ngao co y ta hoi: - Chau c6 sao khong? - D~ khong . Thåy ba tu xa di vao Li~u v<)i Iau kho hai hang nuoc måt, gu<;lng nCI n1,1 cuoi M cho ba dung biet rång minh vua moi kh6c.

Khi xuåt vi<%n v€, Li~u quyet d~nh khong di hQc nfi'a vi thåy ba qua qtc kh6 M lo cho vi<%c hQc cua Li~u. Xa roi sach vCI, b~n be, xa cå chiec ao dåi than thudng, Li~u eling bu6n låm. Li~u nhln thåy trong t~p vCI, but mtfc, quån ao thåm tung giQt mau, m6 hoi cua ba. Khi nghe Li~u n6i minh ngh1 hQc, ba rå y su6t cå måy ngåy. Ba bu6n låm va khuyen Li~u nen di hQc l~i .

d nha bu6n vo h~n. ch<;lt nghe tieng chuong chua ngan vang tråm b6ng, Li~u cåm thåy nh~ nhång thanh thån. Li~u v<)i sang chua l~ Ph~t d€ du nguy<%n cho ba du<;lc blnh an, con Li~u thl c6 vi<%c låm M ph1,1 giup ba, cho ba bot di phån ctfc kh6. Khi nghe Thåy thuyet bai phap: "Daa con hiiu thdv yeu thuong cha m~ thi phdi nu6i chi nguy~n xuat gia moi mong din ddp duqc c6ng on cha m~". Li~u nhu bung tinh, den thua voi Thåy va n6i y djnh minh mu6n xuåt gia. Thåy tråm ngam suy nghi m<)t h6i lau r6i hoi Li~u: - Con c6 xin y kien ba chua ? Li~u n6i d6i rång då xin r6i. Thåy n6i : - Chua Thåy Cl thon que lå chua Tang, neu con mu6n di tu thi Thåy se dåt con len thanh ph6, gCii con Cl m<)t chua Ni, Cl d6 eling thu~n ti<%n cho vi<%c tu hQC cua con.

Li~u tinh, ba mung låm, c6 cå nhfi'ng giQt nuoc måt long

100

Phap Åm soThiinh D<!o-2000

y va thu'a Thåy ra v~. E>e'n nhii tha'y ba vån chu'a an com, ba con cha Li~u. Ba cuoi vui ve khong con gi~n Li~u nua, ba g9i: - E>i dauv~ tr~ v~y? An com di con.

Li~u g~t dåu d6ng

ham

Mam com chi c6 "cc!m cd hi u" rna Li~u an ngon vo cung. Vira an Li~u vira nhln ba. Ba da gia qua r6i, mi).t ba den nam bdi nång bu6i trua he, doi måt ba quång tham, nhung ve't chan chim hån sau C1 kh6e måt ba, hai rna ba hop ll).i, toe ba gån nhu' bl).c trAng, hai ta y ba den va chai ctl'ng. "Oi ba ai! Bilt bao giqt m6 hOi va nucJc

miit etla ba dii d6 xuang nhilng hqt atm nay di nuai con kh6n lon". - Li~u an com di con. Ba gåp mie'ng xu'ong bo viio chen mlnh con thit thl bo sang cho Li~u . Li~u nghe mlh mlnh ca y ca y va moi mlnh mi).n dång. Com xong Li~u d9n dyp. Ba noi: - Li~u a! Ngu di con, khuya låm r6i. Tir khi Li~u lOn, ba d€ Li~u ngu tren chie'c giuong tre m<)t mlnh. Ba niim ngu tren chie'c vong da di rach. C6 chie'c m~n duy nha't ba ciing dånh cho Li~u. Nghe tie'ng thd diii cua ba bie't ba chu'a ngu, Li~u bu'ac xuong giu'ong vi).n ng9n den dåu len. Ba hoi: - Sao khong ngu di con ? Li~u åp ung khong bie't n6i sao, em co gång he't sll'c mai n6i thanh lai: -Ba oi! Con c6 vi~c muon thu'a vai ba.

Thåy st,t boi roi cua con, chåc c6 chuy~n gl day. Ba ng6i dh: -Con noi di. -Ba oi! Con muon xin ba cho con xua't gia. Ba khong n6i m9t lai niio cå. Ba låp båp tlm la'y die'u thuoc hut. Li~u va ba cung irn lij.ng. Nhll'ng r6i khong con cha duqc nua, Li~u xii viio long ba khoc nghyn ngiio. Ba vuot toe Li~u n6i trong xuc d<)ng: - Ne'u con muon xua't gia thl ba ciing d6ng y. E>irng khoc nii'a con, dirng khoc nii'a. Li~u muon noi th~t nhi~u vai ba nhll'ng khong sao noi du'qc, nu'ac måt cll' ran ll,la. Ba ciing khoc. Nhu' xuc d()ng vai tinh cåm cua cha con Li~u, ben hien nhii ciing nho tirng gi9t mua ti tach.

Ba da d6ng y, va ngiiy Thåy dåt Li~u di len thiinh pho tu hQC ciing Mn. Ba h,IC he't nhii'ng d6ng ti~n con sot ll).i dui vao ta y Li~u. r6i la'y xu6ng dua Thåy va Li~u sang song. Buac len bo Li~u nhln ll).i mai nhii la cii mit cua mlnh, bo song than thu'ong, con xu6ng be nho da song vai Li~u tir be. Dong song nhu' ngirng chåy, hang Thuy Li~u ciing nghyn ngiio trong bu6i ti~n dua. Con ba, ba giii nua dn coi dung tren chie'c xuong con dang rll'ng rll'ng nhln Li~u . Tir day Li~u se xa noi nay. Li~u quay mi).t di d€ gia'u hai hang nuac måt.

Noi xong Li~u di th~t nhanh, khong dam quay ll).i nhln ba, vl sq quay ll).i chåc em khong di du'qc nii'a . Nhll'ng Li~u vån cåm nMn du'qc sau lU'ng, dang cha gåy deS xuong bO song, ven hang Thuy Li~u. chiJ.Y dai hun hut de'n cuoi ri).ng dira xanh, thån tho nhu' vira måt di m<)t båo v~t vo gia. Thåy gC1i Li~u tu C1 chua Thu~n Bai. Cu()c song noi day th~t em d~m. Tir ngiiy Li~u di de'n nay da hon 5 thang. Li~u da du'qc xuåt gia va du'qc Thåy dij.t ten mai la Di~u Nhån. Di~u Nhån ciing da phån nao nguoi ngoai nha ba. Chi~u horn åy Di~u Nhån nMn duqc la thd ba tir tay Thåy. Em mirng de'n roi nu'ac måt. MC1 tho ba ra, Nhån nhln thåy net chu ngoiin ngoeo cua chu Ba. Khi con be, ba song trong thoi lol).n ly, rna nhå n<)i li). i ngheo nen ba khong co di h9c. La tho tuy chu Ba vie't, nhll'ng Nhån vån thåy gu'dng mij.t hi~n liinh cua ba trong tho. Thd vie't:

"Lilu con, h6m con xuat gia Thtiy c6 bdo cho ba biet. Ba rat mi:tng, nhung duimg qud xa ba kh6ng di dl! il xuat gia etla con duqc, ba bu6n liim. Til ngay con di ngai nha trcJ nen trang viing qud, chie'c xu6ng nho Clla con eting bu6n thiu, khdch sang sang eting viing han lue con con cJ nha. Ba biet con thuong liim chie'c xu6ng con va mai nha la. Nhung danh vt;iy con a, ba dii sang chie'c xu6ng va mai nha lqi cho mqt dai vq ch6ng khdc r6i. Ba V~ que sang vai ang ba nqi. Con hiiy yen lang ma lo tu hqc, di:tng lo gi cho ba nghe con. Ba gc1i cho con gai ba it ti~n di mua sach vc1, ba chi c6 bay nhieu th6i, c1 vai Thtiy rang hi~n lanh ngoan ngoiin nghe con. Ba etla con," Nhån dm so ti~n it oi cua ba gC1i tren tay, nhung gi9t nuac måt C1 dau khong bie't tuon xuong mi).n moi. Ti~n nay la ngoi nhii hi than thu'dng, chie'c xu6ng yeu da'u cua Nhån, ba da ban di d€ gC1i ti~n len cho Nhån. Ba di! Suot cu()c doi ba da hy sinh vl con. Ba oi! Du sau nay con co trC1 thanh gl gl di nua, thl con vån la dll'a con gai be bong cua ba. Nåm nay Nhån duqc dt,t l~ Vu Lan, canh h6ng do thåm nåm niio gio da d6i thiinh c:inh bong viing rt,tc. Nhln canh hoa h6ng khong hu'ong v! a'y, Nhån ll).i nha Mn ba Va them ffiQt doa hoa h,IC blnh rna u tfm tir ban ta y ba trao cho Nhån nåm niio. Trong lån nu'ac måt, Nhån nhu' nhln tha'y bong ba tren chie'c xu6ng con ben bo Thuy Li~u vån con cha Nhån v~ tham. Ba di! Con se v~ M d6n canh hoa h,JC blnh tir ta y ba. Lau di dong l~ nong, Nhån Mn quy tru'ac di~n du'ong, du xin h6ng an Tam Båo che chd cho ba C1 que nhii luon du'qc blnh an, va thåm nguy~n vai long se co gång tu hQC, d€ d~n dap tham an CUa ba SUOt CUQC doi da lao nh9c vl con. Thich Nu Di~u Nhån

- Thu'a ba con di.

Phap Åm so'Thanh Ell)o-2000

101

m()t doa

TraMi cho thuy~n nhån Ngo Kim

Vi~t

C6 nhung loai hoa chi mang Mn cho nguoi ta ve dc;:p b~ ngoai cua n6 : loai hoa hii'U såc vo huong, va thuong thl nguoi ta råt mau chan. Nhl.l'ng cai may mån cua chung ta la vån con c6 nhii'ng bong hoa khong nhii'ng chi to thåm cho doi rna con mang l<.li cho chung ta ritt nhi~u y nghia . Toi mu6n n6i Mn d6a Trå Mi, m<?t loai hoa chung ta hie'm thåy dl1<;1c d xå Hoa Ky nay. The' rna, van phong U y Ban CU'u Nguoi Vu<;1t Bi€'n chung toi då rna y mån c6 dl1<;1c bong hoa Trå Mi, m(?t bong hoa bång xuong bång tbit. Trå Mi, m(?t nguoi con gai nho nhån, hi~n hoa vdi giQng n6i th~t d6 thuong nhu cai ten cua co. Chung toi då tlm thåy co råt finh co nhu båt g~p m<?t d6a hoa to di€'m them tren con duong chung toi dang di. Va o khoång giua thang 6 nam 1997, van p hong chung toi dang råt lo lång fim m<?t thic$n nguyc$n vien M sang Phi Lu~t Tån thay cho anh Nguy6n Hoang Vii. M<?t cong vic$c d~y dåy kh6 khan vl g~p lue giao thoi, chua c6 m(?t chinh sach nao cho thuy~n nhan, van phong t<_li Manila thl chua du<;1c 6n djnh. Thuy~n nhan thl trong cho noi håi ngo<_li, bao nhieu chong gai trltdc måt... Chung toi dang ban khoan chua bie't tinh sao thl dic$n tho<_li cua anh Tr~n Quang Nhan, LA V AS Houston, då ba o cho chung to i bie't c6 m<?t co sinh vien nam thå 3 truong D<.li h9c Houston finh nguyc$n di Manila trong 3 thang he . Va toi, nguoi vie't bai nay då dl1<;1c cii' Mn g~p em vai ngay d€' trao d6i cong vic$c trltdc khi co len dltong di Phi. E>e'n bay gio toi vån con hlnh dung ra net m~t tuoi vui, vdi n1,1 CUOi <fiu dang nhl.l'ng khong dåu dliQC Ve [l,it re , lo lång vl khong bie't mlnh c6 du khå nang M dåm nh~n trach nhic$m n~ng n~ hay khong . R6i bao noi lo toan khac . Nam åy em vua tron 21 tu6i . Trå Mi Mn My khi co mdi l tu6i . Tu be Mn ldn, em chua bao gio di xa m<?t mlnh, ngay cå nhii'ng lue di nghi he trong nudc My . D6 la ly do chinh rna gia dlnh em då ch6 ng d6i Iqch lic$t khi thåy em, nguoi con ga i ut duy nhå t cua gia dlnh di Mn m<?t noi th~t xa . Xa Mn noi h9,

102

nhii'ng nguoi qua nam 1975, kh6 rna hlnh dung n6i. Nhii'ng ngay ben em, t6i då may mån nghe em tam sl! v~ lide mo cua em, mu6n lam m(?t di~u gl d6 cho d6ng bao kem may mån rna em chi d1t<;1c nghe qua sach bao. T6i ciing då chll'ng kie'n do i måt rl.l'ng rl.l'ng le$ cua em k€' l <.li nhii'ng chuyc$n em då phåi kh6 khan khi thuye't ph1,1c gia dlnh nhu the nao. Toi ciing då chll'ng kie'n net m~t th~t bu6n Clla em khi tam Sl! V~ noi kh6 tam khi dång trlidc nhii'ng giQt nltdc måt cua mc;: chi vi ngan cån khong mu6n roi xa con. Toi hoan toan hi€'u va thong cåm cho noi long cua nhii'ng nguoi than yeu trong gia dlnh em. C6 ai bie't ben trong tam h6n cua nguoi con gai ldn len trong xå h9i Hoa Ky, it khi sinh ho<_lt vdi c(?ng d6ng Vic$t Nam, l<.li c6 m<?t tårn long vang nhu the'. Cu6i eling thl em ciing då vl1<;1t qua m9i trd ng<_li va Mn van phong cua H(?i Tuong Tr<;1 Thuy~n Nhån tl!-i Manila vao khoång dåu thang 7. D6i dic$n vdi bao kh6 khan, khong chi v~ m~t v~t chåt rna con cå v~ phia chinh quy~n va cac toa dl!-i så. Lue båy gio, chua c6 m(?t chinh sach ro rc$t va c1,1 th€' cho thuy~n nhan . Th~t la kh6 khan va våt vå cho em khi phåi den g6 cii'a cac toa d<.li så va cac CO quan CO trach nhic$m V~ chuyc$n djnh CU CUa thuy~n nhan. Då v~y. em con phåi Iång nghe va an ui thuy~n nhan khi c6 ngltoi de'n chia se noi bu6n vui cua hQ . Nhii'ng ngay thang åy d6i vdi Trå Mi quå la m<?t thii' thach cam go. C6 nhii'ng lue gQi dic$n tho<_li cho em, t6i d1t<;1c bie't em dang phåi he't såc c6 gång giåi thich cho thuy~n nhan hi€'u chuyc$n em dang lam vl kh6ng mu6n dem cho h9 m<?t !Oi håa håo huy~n . Em då chi lam m<?t vic$c råt blnh thuong la de'n g6 cii'a cac toa d<.li så, cac co quan c6 thåm quy~n d Phi. E>e'n dau em ciing b~ nguoi ta tu ch6i. H6 sd em thu th~p ngay cång nhi~u nhl.l'ng chång bie't lam gl hon la chuy€'n v~ cho chung t6i vdi !Oi nhån nhu: Cbi nho n6i anh Thång (NDT) v~n d(?ng nhanh nhanh cho h9 d~nh elt, thuy~n nhan t(?i nghic$p låm! Trå Mi la m(?t g<_lch n6i cua chung toi, giua h6 sd va chinh sach, giua thuy€n nhan va nhung nguoi c6 trach nhic$m v~ thuy~n nhan . Em då nhu m(?t nguoi th<;1 am th~m di xay m(?t chiec du dang bo dd giua chi:tng. Va em då nhlt m<?t bong hoa Trå Mi nd r9 tren chie'c du å y. Sau nhung ngay lam vic$c, em ll!-i trd v~ Hoa Ky va am th~m s6ng nhu nhii'ng sinh vien khac. Vl cong vic$c da doan, van phong l<.li neo nguoi, toi ciing khong con giu lien ll!-c vdi em thuong. Cho Mn horn nay, th~t bang hoang nghe tin em da qua doi . D6a Trå Mi cua toi kh6ng con nii'a . Em da de'n, th~t finh co va ra di ciing th~t tlnh co. Nhl.l'ng toi lam sao quen d11<;1c guong m~t khå ai cua em eling vdi giQng n6i chan finh trong l~n d~u tien: "Chi ai, em muon lam mqt diiu gi d6, di mai sau, tru& khi nhiim mdt lia dili se kh6ng an h4n vi c hua gap c hUl x[u gi c ho nguai Vi~t Nam" .

Phlip Åm so Thiinh E><)o-2000

Trå Mi di, chi bie't em se vui låm khi em då hoån thanh lide md nho be cua minh. Th~t khiem t6n nhung quy gia bie't bao. Nhii'ng !Oi nay em se chång bao gio d9c du<;1c nhung di~u d6 dau c6 quan tr9ng phåi khong? Chi con nhd khi tir Phi Lu~t Tån trCI v~. em då g9i di~n tho<:~i cho chi, eau dåu tien la !Oi xin 16i vi e ding rninh då khong lam tron trach nhi~m. E>6ng thoi, la !Oi cam dn van phong da cho em du<;1c vinh dt! qua Phi de giup nguoi Vi~t Nam ben åy. The' thi !Oi cam dn cua chung toi hay m()t lai vinh danh cho em, dåu mu()n mang, ciing dau cån thie't, phåi kh6ng Trå Mi? T6i tin chåc rång Trå Mi se luon Cl m()t g6c nao d6 trong long chung t6i, nhii'ng thuy~n nhan, nhfi'ng anh chi em trong UBCNVB. Va rieng t6i, se mai bang khuang khi nhd v~ Trå Mi, m()t d6a boa khiem t6n nhung d~p bie't chirng nao.

o

(Xin mbi xem tin tt1c ve thuyen nhån (1 Phi Lu~t Tån noi http://bpsos.org.)

Ng6i chua c6 le da du<;lc thånh !~p tir lau låm nen ben qnh chua con c6 cac ng6i thap cua nhii'ng vi T6 tn,1 tri khi xua. E>i~u d~c bi~t nguoi dan dia phudng nhd mai lå st,t hi~n due cua vi tn,I tri, thåy toi: Thåy Di~u Quå, rna nguoi trong lang thuong g9i m()t cach than kinh Ja Thåy Ba. Ng6i chua em d~m khong chl nho khung cånh thanh 4nh cua n6 ma con lå mai åm chan chua tinh tt,t cila nhung nguoi con Ph~t va dan dia phudng, chan chua tinh nguoi. The' må suc s6ng bao doi trong lang b6ng nhien bie'n måt sau m()t ngåy åm d<:~m gifi'a nåm 1977, khi Vi~t c()ng båt Thåy t6i bo ru vdi tQi danh mo h6 do h9 ap d~t. d6ng thoi chie'm giu ng6i chua. T6i da kh6ng con du<;lc g~p Thåy tit d6 va eling vång b6ng chUa tir d6. Mai chua Linh Long då d~t Tam Båo våo long t6i sdm nhu thoi gian t6i båt dåu di chua. Trong tu6i nho, t6i da båt då u t1,1ng kinh m6i M6ng M()t va Råm, tuy rång t1,1ng kinh de t1,1ng kinh chu chua hieu nhieu vi håu he't kinh dung chu Han Vi~t. Sau nåm 1963, sinh ho<:~t cua chua dli<;IC thoåi mai hdn so vdi vdi thoi ky trude da y. Va eling tir d6, Gia E>inh Ph~t Tit Thi~n Giac du<;lc ra doi t<:~i chua Linh Long må to i då lå m()t trong nhii'ng Oanh Vli dåu tien cua Gia E>inh. Mai chua kh6ng chi lå noi M tu6i nho chllng t6i tung tang, ch<:~y nhåy må n6 da trCI thånh ndi chung t6i h9c Phap tir dån anh. Ne'p s6ng trong gia dinh Ph~t Giao t<:~o phuong ti~n cho t6i de'n chua, va chån ly, Ph~t Phap mdi chinh lå d()ng lt,tc tht,tc st,t dua t6i de'n vdi d<:~o. Dån dån Ph~t Phap va sinh ho<:~t Gia E>inh Ph~t Tit t<:~o nen le s6ng cu()c doi t6i . Tir d6, t6i h9c eau: "Ti! thdp du&: len ma di " . Va eling tir d6 , t6i båt dåu tim cach ap dt,mg Ph~t Phap våo nhung sinh ho<:~t cua doi s6ng hång ngay .

mai chua Dfing Phttdc

Mai chua, d6i vdi t6i la ky ni~m. la cu()c s6ng, la eira d<:~o. lå ng6 doi, lå nhung tie'p n6i cua thoi gian va kh6ng gian vdi bie't bao triu me'n, than thudng. Mai chua cua t6i kh6ng chi la ky ni~m cua qua khu må bao ham cå hi~n t<:~i va tU'dng lai; khong chi lå vung ky uc, må con la suc s6ng månh li~t cua hi~n tht,tc. MÅl CHUA THOI THd

AU

T6i då Wn H~n trong m()t gia dinh Ph~t Giao, vi the', t6i thuong theo cha, theo co di l~ chua råt sdm. Ng6i chua dem l<:ti trong t6i nhi~u than thudng la ng6i chua lang mang ten LINH LONG Tl) (l). ngoi chua dem l<:~ i ni~m tin va suc so'ng cho nguoi PMt tit dia phudng. Ng6i chua t9a l<:~c tren d6i eat må nhii'ng lån cong phu chieu, c6ng phu khuya, tie'ng chu6ng da r()n rå lang nguoi trong lang.

Phap Åm so' Thilnh Dl!o-2000

Låm sao chung sinh c6 the tt,t thåp du6c d~ di trong khi con nhi~u u me va dang cån cuu d()? T<:ti sao Ph~t la dffng E><:ti Giac kh6ng cll'u chung sanh må l<:ti keu chung sanh tt! thåp du6c len M di? Trong Ph~t Giao quan, cll'u d() la y ni~m hoån toån tieu ct,tc. Nguoi ng6i d<;li st,t cll'u d() eling gi6ng nhu nguoi bie'ng an må doi du<;lc no long, bie'ng h9c må doi du<;1c trCI thanh nhå th6ng thai, s<;1 thu6c, khong dung thu6c må doi he't binh. Thuc an c6 th~ chuy~n tir tay nguoi nåy qua tay nguoi khac, nhung mu6n no long thi phåi do chinh nguoi d6i b1,1ng an våo. Kie'n thuc c6 the chi cho nhau du<;lc nhung tri thl phåi do chinh nguoi nh~n du<;1c kie'n thuc tt,t v~n d1,1ng Iåy . Thu6c du<;1c bac si cho hay vie't toa de mua nhung lånh biflh hay kh6ng lå do binh nhan c6 chiu u6ng thu6c va tht,tc hanh theo !Oi d~n cua båe si ha y khong. Ph~t Thich Ca v6n la m()t Thai tit. Ngai vi long thuong chung sanh, vi st,t kh6 cua kie'p nguoi må di tim chan ly giåi thoat. Ngai da d<:tt du<;1c nho phuong phap tu hanh ct.ia Ngai. Ngai dem kinh nghi~m ct.ia Ngai må truy~n l<:ti cho chung sinh. Ai h9c va hånh dung thl se thånh Ph~t. Khong c6 gl khac bi~t giua Ngai va chung sanh. Nhi~u vi T6, du lå nguoi An E>9 hay la Trung Hoa, Vi~t Nam

103

cfing da chung ngQ. PMt da tirng d<!.Y: "Ta la PhQt då

thanh, chung sanh la PhQ.t se thanh ". Sl,!' khac bi~t ne'u co giua cac vi Ph~t va chUng sanh la sl,!' khac bi~t giua anh sang va bong tO'i, giua me va ngQ, giua dia ngi,IC va nie't ban, giua kh6 dau va an l(!,C. Anh sang hay bong tO'i, me hay ngQ, dia ng1,1c hay nie't ban, kh6 dau ha y an l(!.c chi la nhung tr(!.ng thai. Can nha vao ban dem thl tO'i ne'u den khong du'<;lc thåp len va di nhien se sang ne'u co thåp den. Du can nha chlm trong bong tO'i hay du'<;lc tran ng~p anh sang thl can nha cfing vin la can nha, khong bi doi d6i di dau. St! khac bi~t hay thay d6i la do tr(!.ng thai thay d6i. Tntdc bua an thl ta doi va sau khi an thl ta no. Con nguoi cua ta vån chång co gl thay d6i, vån mai toe nay, vån khuon m~t do. Chi co tr(!.ng thai no doi lam ta thåy khac di rna thoi. Cfing nhu' mQt em be 6 tu6i båt dilu h9c toan cQng. Ne'u em chiu kho h9c va lam dung theo phu'dng phap cua thåy day thl em co th€ nh~n ra dåy la bai toan cQng va lam the' nao d€ co dap so dung. Ne'u em v~n dl,lng du'QC phu'dng phap cua thåy trd thanh phu'dng phap cua em, em co th€ thåy ngay dap sO' d~ dang hdn. Nhu'ng ngu'<;lc l(!.i, ne'u em khong chju h9c hanh thl em se lay quay vdi bai toan cQng ddn giån nhåt. St! khac bi~t giua me va ngQ khong d~t tren can bån v~ kie'n thuc rna tren can bån v~ nh~n thuc. Nguoi PMt ti'r nao cfing co th€ hi€u du'<;lc Tu Di~u Be': Kh&-T~p-Di~t­ D~o. Låm nguoi thl du thu kh6, cai kh6 tir dau tdi, mQt ndi nao do se khong con kh6 va cach thl,l'c hanh d€ he't kh6. Nguoi Ph~t ti'r cfing c6 th€ hi€u du'<;lc chån ly v~ Nhån Quå, h~ gieo nhån nao thl nh~n quå nåy. Hi€u bie't v~ PMt Phap chi la kie'n thuc. Kie'n thuc du'<;lc truy~n tir ngu'oi nay sang nguoi khac, du'<;lc vie't trong sach, du'<;lc giång trong kinh, du'<;lc th€ hi~n qua ngon ngu tir tie'ng noi de'n chu vie't. Nhln ro du'<;lc vån d~ mQt cach trung thl,l'c, chinh xac thl khong con qua ngon tir nua va khong con Sl,!' lien h~ giua ca nhån va ca nhån rna chinh la nh~n thuc cua chinh rnlnh. Trd l(!,i vån d~ mQt em be h9c toan, ne'u em la nguoi

Vi~t Nam (tQi Vi$t Nam chdng hQn), em dn mQt thåy giao nguoi Vi~t giång bång tie'ng Vi~t. Ne'u em be la ngu'oi Phap thl dn mQt thåy giao nguoi Phap. Ngon ngu dung d€ truy~n d(!.t kie'n thuc. Khi em da thong suO't, thåy ra bai toan 4 + 5, tl,l' nhien em be co y ni~m la 9. Du em la ngu'oi An BQ, Trung Hoa, Vi~t Nam, Phap, Uc, thl em co ngay ke't quå la 9. Hi€u du'<;lc y ni~m 9 la nh~n thuc va khong con tren can bån ngon ngu nua. Trong quy€n "Hoa Sen tren Tuyit", ta c giå co k€ chuy~n mQt giång su' d(!,i h9c ngu'oi Anh råt n6i tie'ng v~ kie'n thuc PMt h<:>C. Ong d(!,y Ph~t Phap va Ph~ l Giao l(!,i cac giång du'ong d(!,i h9c va n6i danh nhO vO'n kie'n thuc åy. Khi ong sang An BQ va Mn tie'p xuc voi Bue B(!,t Lai L(!.t Ma. MQt horn chinh ong phat giac ra rång: kiin

thtic ang co duqc khOng phåi la nMn thtic ang cdn co.

104

Sau d6, ong len nui ngoi tråm tu' 10 nam d€ trau doi nh~n thuc cua mlnh. St! nh~n thuc mai la tri, la ngQ va phåi do chinh moi ca nhan, moi chung sinh tl,l' quye't dinh låy, tt! trau doi låy. Nguoi Ph~t ti'r muO'n tlm con du'ong di~t kh6, muO'n co du'<;lc TRi thl t(!.i sao con ng(!.i ngung rna khong chiu "Tt! thdp duoc len dl di" . Bay mai la con duong, la BAO. la quan dilm tich ct!c trong Ph~t giao. MÅl CHUA VÅ TÅM

Tir duoi mai chua, toi 1<!-i h<:>c them du'<;lc chu "Phijt tUe Tii.m" va "Phijt ttinh" . Theo kinh di€n, Ph~t d(!.y rång tåt cå chung sanh d~u co Ph~t tanh. Ph~t tanh do la Tårn. Va Tårn do la Ph~t. Budc dåu h9c Ph~t cfing giO'ng nhu' budc dåu h9c van boa C1 tntong. Khi con nho, h9c sinh chi h9c nhfi'ng djnh lu~t rna khong dn phåi chung minh. Yl the', cai dinh lu~t vira h<:>c do, eau kinh vira h<:>c do vån d xa cai Tårn rna Sl,!' ung d1,1ng khong kheo hay khong hi€u mQt cach thåu dao, no se trd thanh chudng ng(!.i cho Sl,!' du tie'n cua ta . Sau nay khi lOn len, toi cang nghe nhi~u nguoi noi v~ Tårn, v~ Ph~t nhu' la h9 da co Ph~t trong Tårn roi. Nhu'ng th~t ra, cai Tårn cua ta rna ta chu'a thåy thllam gl ta thåy du'<;lc Ph~t. Th~t vh, cu ngoi suy nghi coi, trong 24 gio cua mQt

ngay, ne'u trir di giO ngu, nhung gio khac chung ta da nghi du'<;lc gl? Co phåi thu'ong thl chung ta nghi v~ bua an såp tdi, nghi v~ ngu'oi nay noi xåu mlnh ha y ngu'oi kia khen mlnh, nghi lam sao co them ti~n, nghi v~ mon do dn mua slim, chåi chuO't sao cho dyp, an m~c sao cho sang. Chung ta da co giåy phut nao nhln 1<!-i cai Tårn ta chu'a hay chung ta da bo quen cai Tårn ffiQl ndi nao roi . MQt khi chinh chung ta tl,l' xa roi cai Tårn, thl Jam sao chUng ta tlm du'<;lc Ph~t. Vi d1,1 vien kim cu'dng nao cfing la kim cu'dng du no C1 trong da, trong eat hay da du'<;lc mai gifia. Tuy nhien, vien kim cu'dng con trong da hay con bi eat b1,1i d6ng chung quanh thl ai thåy du'<;lc d6 la vien kim cu'dng hay gia tri cua no . Gia tri cua vien kim cu'dng co du'<;lc khi no da du'<;lc mai gifia, cfing nhu' tam chung ta chi sang khi tl,l' chung ta toi Iuy~n. Vien kim cu'dng con nåm trong da thl lam sao du suc toa ra anh sang muon mau. Cfing nhu' tam chung ta bi bo quen trong doi sO'ng hang ngay thllam sao sang len PMt tanh. Tårn khong lQ rna ngu'oi khong tu, khong trau doi thi lam sao hi€n IQ du'<;lc Ph~t tanh. Mai chua la mQt trong nhfi'ng phu'dng ti~n d€ chinh chung ta trau chuO't cai Tårn ciia mlnh tren du'ong di tlm Ph~t tanh. Moi nguoi co mQt can cd rna phu'dng ti~n nao d6 c6 th€ giup chinh ta tl,l' ren luy~n låy. Trong kho tang Ph~t Giao c6 tdi tam V(!.n bon ngan Phap mon. Phap mon nao cfing dån tdi sl,!' giåi thoat, cfing giup chung sanh IQ ro chån tam, cfing dua de'n Nie't Ban . Khong co Phap mon nao hay hdn Phap mon nao, rna chi co Phap mon nao thich h<;lp vdi can cd cua ngu'oi nao d6 . C6 nguoi thich tu theo Pbap mon Tinh BQ, co ngu'oi tu theo Phap Hoa, co nguoi tu theo Thi~n Binh, co ngu'oi tu Phap Åm so Thånh B<! o-2000

theo Kim Cang, tu theo gifi' gidi, eling c6 nguoi tu theo phttdng phap Do'n Ng(). So sanh cac Phap mon la khong dung, che Phap mon nay, ca t1,1ng Phåp mon kia 1!!-i cång sai hdn. DicSu rna ngttoi tu h<;>c cån tranh la sl,l' cha'p phap cha'p tttong. Con cha'p phap hay cha'p tttong thl chung ta con phan chia cai nay va cai khåc, Phap nay va Phap khac, hlnh tttdng nay va hlnh tttdng khac. Mdi båt dåu h<;>c Ph~t thl Tam Båo la: Ph~t-Phap-Tang, khi hi€u r&i thl chl la m()t. Vl the, d€ tranh vi~c cha'p phåp, cha'p tttdng, trong Hin thuyet Phap sau ci1ng trttdc khi nh~p Niet Ban, Ph~t da dl). y rång: Trang cuqc dOi himh dq.o, ta chua n6i mqt lifi. gi. Khi thuyet vcS kinh Kim Cang, Ngai da dl).y d~ tå bo cha'p. Neu bo het cha'p thl chung ta khong con tha'y ai thttdng ha y ghet mlnh, khong con tha'y ai mang dn mlnh, khong con tha'y mlnh bi dinh vao nhfi'ng m6n d6 mlnh trao cho ngttoi khac hay khong con bj dinh vao nhfi'ng kh6 dau hay nguyen nhiin ctia sl,l' kh6 dau. Nhtt vua trlnh bay (J tren, me va ng() chlla trl).ng thai, khi me dU't thl ng() hi~n ra, anh sang tdi thl b6ng to'i ma't, kh6 dau khong con thl hl).nh phuc hi~n ra. Ngttoi di tlm hl).nh phuc rna con mang theo n6i kh6 dau thl chl hoai cong. Di tlm ng() rna khong tlm cach chij.t dU't me thl chl la huy~n tttdng. Con dttong tu h<;>c doi hoi nhicSu n6 ll,l'c va con dai nhttng khong lue nao g<;>i la tr~ cå. Ngttoi Ph~t tit cho rång tam mlnh lå Tam Ph~t thl eling gio'ng nhtt em be mdi lam dU'<;Jc bai toan da VQi cho mlnh la nha thong thai. Neu ngttoi Ph~t tå nghi rång ai eling c6 Ph~t tanh M tiep t1,1c ren luy~n cho Tiim mlnh ngay m<?t sang them thlla dicSu dang quy. Phttdng ti~n nao d~ giup cho mlnh luy~n dttqc Tam Ph~t thl hay d€ quy Ph~t tit tl,l' trå IOi theo dicSu ki~n tu h<;>c ctia mlnh.

HQC PHÅP VA SINH NGHI TiNH Lån dåu khi toi d<;>c d dau d6 vcS vi~c sinh nghi tlnh thl toi hdi thåc måc rång Due Ph~t da tu va chung quå, Ngai da tlm ra chan ly va n6i vcS chan ly thl con gl dang nghi hoij.c nfi'a? Neu nghe Phap rna con sinh nghi thl c6 trd ngl).i gl khong? Neu chung ta chju kh6 do'i chieu, du trong ldp h<;>c van h6a, du trong bu6i thuyet trlnh hay trong bu6i thuyet Phap nao d6, sau khi nghe xong, chung ta khong c6 gl thåc måc, chung ta tttdng rilng mlnh da hi€u r&i. Ngay horn sau, cai rna mlnh tttdng da hi€u, con nghi va'n trong ta khoång 20 hay 30%. Theo thoi gian, dicSu d6 con ll).i it hdn hay måt hut trong nh~n thuc ctia ta. Ngttqc ll).i, neu thlnh giå nao c6 nhicSu thåc måc, hoi di hoi 1<!-i ha y tl,l' tlm hi€u eau trå IOi cho cac thåc måc ctia mlnh thl ngttoi d6 c6 th€ con gifi' dtt<;Jc nhicSu hdn vo'n leien thuc vua nh~n dttqc va con c6 th€ v~n dt,mg dtt<;lc cai leien thuc vua c6 thånh cai nh~n thuc ctia chinh mlnh. Nghi tlnh (J da y khong c6 nghia la khong tin rna la nhfi'ng suy ttt, nhfi'ng eau hoi cån dtt<;Jc trå IOi thong suo't hdn.

Phap Åm sO'Thanh Dl)o-2000

N6 doi hoi Sl,l' v~n dt,mg nMn thuc cua mlnh d€ tieu h6a vo'n kien thuc vua tiep thu dtt<;Jc. Day eling la m()t sl,l' chuy€n V~n cua tri. Khi leien thuc COn nåm roi rl).C ben ngoai thl kien thuc d6 eling chl la nhfi'ng m6n d6 nhtt nhfi'ng v~t th€ khac. Neu leien thuc d6 dttqc chuy€n v~n M nMp vao vdi ta, vdi tam, thl gifi'a ta va kien thuc d6 khong c6 sl,l' phan bi~t. tii' d6 nh~n thuc se nhl).y ben va chinh xac hdn. Due Ph~t da n6i: "Tin ta ma khOng hiiu ta la phi bang ta". Tin rna khong hi€u thl d€ lam sai. O€ lam sai thlla phl bang r6i! Vl khong nhfi'ng khong giup phåt huy Ph~t Phap, khong g6p phån trong vi~c cll'u d<? chung sanh rna ngttqc ll).i con tl!-o trd ll,l'c cho ngttoi khac h<;>c Ph~t. Tin rna khong hi€u se dtta den m()t hay cå hai hlnh thuc: c~;~c b() va d€ ma't nicSm tin. Cå hai hlnh thuc dcSu la nhfi'ng chttdng ngl).i ldn, cån trd buoc tien tu h<;>c cho cå mlnh l§:n ngttoi. Vien kim cttdng nao eling c6 khå nang nMn va phåt ra anh sang. Nhfi'ng vien kim cttdng con bi che la'p bai eat b~;~i, soi da thl kh6 nh~n va phat anh sang. Nhfi'ng vien kim cttdng dtt<;Jc d t dttdi nhfi'ng g6c d<? khac nhau thl se nh~n va phåt anh sang khac nhau. Phap la phttdng phåp cåt xen, gilia mai M ngttoi Ph~t tå trd thanh vien kim cttdng c6 du ll,l'c nMn va phåt ra anh sang. D6ng g6p cho Ph~t Phap la lam sao dem Phap den voi m<;>i ngttoi Ph~t tå. Khi d6, ngttoi Ph~t tit khi 1!!-Y eling phat ra Phap, khi an chay eling phat ra Phap, khi ni~m Ph~t eling phat ra Phap, khi di dll'ng eling phat ra Phap.

MÅl CHUA CUA TUOI LON Mai chua ctia tu6i thd la chua Linh Long tren d6i eat (J lang toi. Mai chlla tu6i Wn ctia toi la cu()c doi, la nhfi'ng gl toi dang c6 va nhfi'ng gl toi khong c6, la nhfi'ng gl toi vua bo di va nhfi'ng gl toi vua tiep nh~n. la thoi gian, la khong gian chung quanh toi. Mai chua Linh Long la då'u a'n trong tam toi cua nhfi'ng ngay chl).y nhåy, tung tang vdi nhfi'ng bu6i an chay, ni~m PMt dåu doi ben cl).nh nhfi'ng bai Phap khai tiim. Mai chua hi~n tl).i la chinh toi, la nhfi'ng ngttoi chung quanh to i. Mai chua ctia tu6i thd toi c6 tieng chuong ngan em d€m, c6 IOi kinh, c6 tieng mo. Mai chua ctia tu6i ldn t6i eling c6 tieng chu6ng ngan em dcSm, eling c6 IOi kinh tieng mo nhjp dcSu. Trong Mua Thanh Dl).o, t6i xin cåu nguy~n Tam Båo cung Mttoi Phttdng Chtt Ph~t hQ tri cho nhfi'ng ai dang c6 tam h<;>c Ph~t dttqc tinh ta'n tren dttong giåi thoat cua Ngai. O D6ng Phltoc (Perth, Western Australia) (l ) Chua Linh Long, thu()c xii Th1,1ch Long Thi Tril'n Mui Ne Phan Thie't.

105

bd Va vien da CUQi Tam

M(it ngay n9 c6 chang tre tu6i vua bu6n vua kh6c, tlrn de'n Due Ph~t. Due Ph~t hoi: - Cai gl sai trai da lam nha ngttoi kh6c? - Thtta Ngai, cha con che't ngay horn qua. - Thl nha ngttoi lam gi dtt<;1c? Ong !y da che't r6i, bu6n kh6c chång th€ lam ong !y s6ng l(!.i. - Vang, thtta Ngai, con hi€u dieu d6; bu6n kh6c chång th€ lam cho cha con trd v& vdi con. Nht.tng con de'n day du xin Ngai rn(it di&u: xin Ngai hoan hy lam rn(>t dieu gl d6 cho ngttai cha qua vang cua con! - V~y ta c6 th€ lam gl giup cho cha con? - Thtta Ngai, xin Ngai lam rn(it cai gl d6 . Ngai la dffng toan nang, chåc chån Ngai c6 th€ lam dtt<;1c. Ngai hay xern, cac vi tu si cung te', cac thåy phat gi!y xa t(ii, da c\1' hanh nhii'ng nghi thuc cung le du sieu giup ngttai qua c6. Va nghi thuc cung te' du sieu ne'u dtt<;1c t6 chuc sdrn C1 day, thl canh cU'a tren thien gidi se dtt<;1c md ra som va ngttai qua c6 se dtt<;1c sieu thång v& noi d6 . H9 se nh~n dtt<;1c gi!y nh~p cånh. Thtta Ngai, Ngai la d!ng toan nang, Ngai c6 dåy du quy&n !\te! Ne'u Ngai chil te' nghi thuc du sieu cho cha con, cha con khong nhii'ng nMn d\.tQC giffy nh~p cånh nåi thien qu6c rna ong ffy se dttQC d thttang trU luon. Thtta Ngai, xin Ngai hoan hy giup cha con! Bie't r~ng chång trai tre tran ng~p n6i dau kh6 chåc kh6 c6 th€ hi€u dtt9c nhii'ng ly le phåi trai trong lue nay, nen Due Ph~t da phåi dung rn(it phu'ong ti~n khac giup cho chang ta hi€ u. VI the' Due Ph~ t n6i: - Nha ngttoi ha y di mua hai cai ch~u d!t nung. Chang tre tu6i l!y låm sung sttdng, nghi rhg Due Ph~t da nh~n lai lam le du sieu cho cha hån va da tue t6c di ch9 mua hai cai ch~u bång d!t nung. -Dtt<;1c r6i, Ph~t n6i: "d6 vao chgu thu nhiit dtiy dti cuqi, ch4u thU hai d&y bo. " C hang tre tu6i lam y nhtt lO i Ph~ t di!-y. - Bay gia bit rni~ng cå hai ch~u l(!.i, xong bo xu6ng ho nttdc. Chang trai tre lam xong, hai ch~u chlrn xu6ng dttoi day ho . - Bay giO, Ph~t n6i: "dem ctii g4y ra day, chqc bi cå hai chgu."

106

Di~u

Chang tre tu6i ra't la'y lam sung sttdng, nghi ding Due Ph~t da c\1' hanh nghi l~ du sieu cho cha hån. Theo t~p quan c6 truyen c6 An D(i, khi ngttai cha che't, ngttai con lam le hoa tang. Vao khoång giua thai gian thieu, ngttai con dung cay g~y th9c va lam vo s9 dåu. Ciing theo ni&rn tin c6 truy~n cua hQ, cho de'n khi SQ dåu du'QC md ra noi trån gian nåy thl canh cU'a thien gidi eling dtt<;1c md ra. VI the' chang tre tu6i t1;1' nghi la: "Cha ta dii duqc thieu dat ngay Mm qua. Nhu la mqt biiu tliqng, Due Phqt muon minh lam va ctic chgu ngay Mm nay!" Chang cårn thå'y sung su'dng nhi&u voi nghi thuc nay cua Due Ph~t. Chang tre tu6i da dung cåy g~y lam b€ hai cMu. L~p tue, ch~u d1;1'ng bo bi vo, bo n6i lenh lang tren rn~t h6 nttdc. Ch~u kia d1;1'ng nhii'ng hon da cu(ii vån n~rn yen dttoi da y h6. R6i Due Ph~t n6i: - Chang tre tu6i, d6 la nhung gi ta da lam. Bay giO hay mai cac thåy cung te' va n6i voi hQ hliy tt,mg kinh va du nguy~n : "Hai ctic vien dti cuqi, hiiy no'i len, hiiy no'i len! Hai bo ai, hiiy chim xuong, chim xuong!" Ha y cho chung ta xern s1;1' ki~n xåy ra.

- 6,

thu'a Ngai, Ngai n6i dua voi con! Khong th€ nao nhtt the' du'Qc, nhii'ng vien da cu(>i n~ng hon nttoc, chung chlrn xu6ng day. Chung chång th€ bao gia n6i len dtt<;1c. Day la dinh lu~t t1! nhien! Va thu'a Ngai, bo nh~ han nu'oc, chung n6i len rn~t nttoc, chång bao gia c6 th€ chirn xu6ng dtt<;1c. Da y la dinh lu~t tl! nhien . - Chang tre tu6i, nha ngttoi bie't nhi&u v€ dinh lu~t tl! nhien, nht.tng nha ngttoi da khong hi€u v€ dinh lu~t tl! nhien nay. Ne'u trong su6t CUQC dai cua cha nha ngu'åi rna ong !y da lam nhii'ng di&u n~ng nhu' nhung vien da cu(ii (I)' cha nhå ngttoi se bi dQa, ai c6 th€ giup cha nha ngttoi sieu thoat len tren dtt<;1c? Va ne'u t!t cå vi~c lam cua cha ngttoi nh~ nhtt bo (2), ong a'y se dtt<;1c sieu thoat; ai c6 th€ de ong ta xu6ng dtt<;1c? Ne'u chung ta hi€u dinh lu~t tl! nhien (J) va s6ng theo lu~t tl! nhien nay, chung ta se vtt9t thoat khoi nhung kh6 dau Vå bfft h(!.nh CUa CUQC dai. Q Tam

Di~u

Clidc ChU: Bån vie't nay du'QC trich dich tlf quy€n "The Art Of Living, Vipassana Meditation, As Taught By S.N. Goenka " cua William Hart do nha xu!t bån Harper San

Phap Åm sil Thanh E><,~ o-2000

Francisco phat hanh nam 1987 trang 55-56. Cuo'i bån viet tac giå c6 ghi chu la "Based on S. XLII. viii. 6, Asibandhakaputta Sutta". Asibandhakaputta Sutta la m()t phåm trong Tu'dng Vng B9 Kinh, T~p IV h~ Pali (Samyutta Nikaya, IV). Chung toi khong c6 bån Vi~t dich cua HT Minh Cha u, nhu'ng c6 tham chieu bån dich Anh ngu cua Bhikkhu Bodhi do Dr. Blnh Anson (lJc chåu) gti'i ~ng . <I> Nhung di~u n~ng nhu' vien da, du'<;!c hi~u la trong cu()c doi da t(!.o nhi1ng nghi~p xå'u, nghi~p ac. Theo bån dich tieng Anh cua Bhikkhu Bodhi la: "a person here who destroys life, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks false/y, speaks divisively, speaks harshly, chatters id/y, one who is covetous, full of ill will, and ho/ds wrong view". > Nhung di~u nh~ nhu' bo, du'<;!c hi~u la trong cu()c doi da t(!.o nhii'ng nghi~p to't lanh. Theo bån dich Anh ngu cua Bhikkhu Bodhi la: "there is a person here who abstains from the destruction of life, from taking what is not given, from sexual misconduct, from false speech, from divisive speech, from harsh speech, from idle charter, one who is not covetous, without ill will, who ho/ds right view." 2

<

3

<>

Binh lu~t tl,l' nhien (the law of nature). Lu~t nhan quå

(komma) lå m()t trong nam dinh lu~t tl,l' nhien cua vii tn,1

v(!.n v~t. Bo'n dinh lu~t kia la : utu, bija, dhamma va citta. "Djnh lu4t nhan qud cho rling nhon gieo thi qud tr6. Nhon lanh dem lqi qud tat. Nhon de dem lqi quå xau. D6 La djnh lucJt fl! nhien, phåi tr6 sanh nhu vcJy chCI khOng phåi la mqt hinh thUc thuiJng hay phqt..." (Eluc Phot va Phot Phåp, trang 313, HT. Narada Thera, PhQm Kim Khånh Vi$t djch)

qua pha gi6 lc)ng Hån trd l(!.i Vinh Long sau hai ngay cuo'i tuån rong chdi trong thanh pho' Sai Gon, hai ngay qua ngån ngui , nen Han vån con luyen tiec vån Vd, nhu' mot ngu'oi bi bo d6i !au ngay rna khong du<;~c cho an dåy du, chl du'<;Jc nem Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

qua loa cho biet mui vi. cai mui vi g<;li du thu them thu6ng. Horn chi~u thu sau, Han dap chuyen xe do roi VInh Long tru'oc nam gio chi~u. c6 le d6 la chuyen ch6t, nen khong bj k~t Båe, k~t duong, toi sang thu hai, chang l~t d~t ra ben xe th~t som d~ di ngay chuyen dåu, v~y rna lue Han bu'oc chan len pha Båe My Thu~n thl troi ciing da chech bong. Gi6 lua tu long song lua va o pha tUng d<;!t, låm loång bot hoi n6ng thoat ra tU må'y chiec xe do, xe nha binh d~u choan cå long pha, hanh khach dong dåo dung tan mac quanh quån da y d6, må'y ngu'oi ban hang rong lui toi moi IDQC t(!.O nen IDQt quang cånh nh{)n nbip nhu' IDQt cai ch<;J nho. Han dtl'ng h6ng gi6 ben !an can pha, hu'ong måt nhln ben kia bo, xe va ngu'oi ciing då y d~c. 16 nho' tuben d6, h9 dang cho chuyen pha nay qua d~ ru'oc h9 di, nguoi xuoi ke ngu<;~c khOng biet lå bao nhieu chuyen m6i ngay tren con song Ti~n Giang r()ng lOn voi ID(!.Ch nu'oc lUe nao ciing chåy xiet. Nguoi tai cong ng6i mot mlnh trong bu6ng lai d~t tren n6c pha dang di~u khi~n chiec pha luot nh~ tren dong nu'oc, m6i chuyen pha qua 1<!-i, hanh khach hai ben bo d~u phåi cho dQi cå tieng d6ng h6, d6 la gij.p tru'ong h<;Jp lo trinh quo'c 19 4 du'<;!c em xuoi, khong c6 m()t chiec xe nao bi can phåi mln, khong c6 mot do(!.n du'ong nao bi dåp mo, hoij.c khOng c6 mot chiec du nao vua bi git,tt s~p dem horn tru'oc. Thuong thu'ong thl vai ba thang m()t lån, cai cånh k~t xe, k~t du, k~t Båe l(!.i dien ra m()t lån, xe no'i duoi nhau hang cay so', xe d6n c~,~c nhau thanh IOp cho d<;Ji cå mia ngay troi moi qua du'<;lc ben Båe, d6 la h~u qmi do d~c cong Vi~t C()ng chu tru'dng pha s~p du co'ng chien lu'<;!c va giiy cån trd cho du'ong huyet m(!.ch Quo'c 19 4 no'i li~n Sai Gon xuo'ng cac tinh mi~n Tåy. Nhi1ng chiec du quan trQng nhu' du Giao Bue, C6 Co, Cai Lh, Ben Tranh, Ben Lue, van la IDI,IC tieu chinh yeu nåm trong sach lu'<;!c phå ho(!.i, con dåp mo, gai mln thl xåy ra thu'ong xuyen hdn, hanh khach bj tti' thu'ong cång nhi~u thl chien cong thu ho(!.ch du'<;lc cång hi~n hach, !~y !ung, thong thu'ong tren Quo'c 19 4 cång bi dlnh tr~ thl thu do Siii Gon cång mau bi lam vao cånh khung hoång, xao tr()n v~ kinh te, tht,tc phåm du'<;!c cung cå'p tU mi~n Tåy, Ja m(!.ch so'ng cua Siii Gon, cho nen m6i khi cai yeu du bi tåc nghen thl cai dåu nao bi ru li~t. cho chet. Hai ben ben Båe, con la ndi nghi chan thoåi mai cho hanh khach, khi hanh khach vua toi ben, thl ai ciing c6 th~ u'oc lu<;~ng du'<;!c thoi gian phåi cho d<;~i M qua pha la bao !au, neu 10 gij.p mot phåi doån xe nhå binh chll'ng hon ch1,1c chiec lå biet chåc con !au moi qua du<;~c pha, chi bång tå'p vao må'y cai quan hai ben du'ong d~ nghl ngoi, cdm nu'oc, hoij.c lt,ta m()t våi lo(!.i trai ciiy tu'di mua v~ lam quå cho gia dlnh, ciing d~ tranh vao lue mua gi6, b1,1i mii. Thu'ong thl hånh khåch phåi barn sat theo xe tu lue xu6ng phå den lue len bo, neu khong råt d~ bj bo rdi l(!.i, nhå't la nhi1ng chuyen xe phåi vu'<;lt du'ong tru'ong ngay sau khi qua pha. Phån Han thl chång khoi phåi Jo di~u d6, nhu' m()t th6i quen lå khi len Mn bo chl dn di

107

b(> them m(>t dol).n la tha"y ngay ma"y chie'c xe lam cho don khach, de dua thång vao cha u thanh VInh Long. Hån dli<;lc såp ng6i ngoai cung tren m(>t chie'c xe lam c6 tam ch6 ng6i, ai na"y eling c6 ve hon ho vi såp ve tOi nha, con Hån thl hoi bu6n, dåu t6c r6i bung khi qua pha gi6 l(>ng bO"n be, chua Jqp vu6t ll).i, m~t may la"m ta"m b1,1i vi vua tråi qua nU'a ngay duong, hoi m~t nhQc. Chang khong mang de y toi dam hanh khach rna chi dn lie'c Sd qua eling c6 the doan bie't du<;lc, nhttng Hån tt,t nhien tha"y minh ma"t tt,t nhien khi ng6i d6i di~n voi m(>t nguoi con gai khong he quen bie't, anh måt bO"i r6i m(>t thoang. Hån lo d~nh nhln con duong thu h~p duoi hang cay cao, nguoi con gai tinh y mim cuoi, dua tay vu6t ngang mai t6c. Nguoi linh My phån tren VQng gac cua phi tru'ong våy tay chao, Hån nguoc m~t len cuoi de dap ll).i. Chie'c xe lam då vao be'n rna Hån vån con loa y hoay voi nhung y tuang vua thoang qua, ng6 ng(>, m9i nguoi då xu6ng xe, tån mac m6i nguoi m(>t ngå, nguoi con gai bang qua ben kia duong, quay ll).i ng6 Hån them m(>t lån trlioc khi råo buoc d9c theo le duong . Chang nhln theo chie'c b6ng khua"t dån chång hO"i tie'c, nhttng hoi b6i h6i, m(>t chie'c xe loi tu dau tro toi moi m9c, Hån dm xach tay buoc len xe, thay vi ve nha trQ, chang båo nguoi phu xe lai thing xu6ng pho ch<;l .

a

Blide len san thli<;lng cua nha hang Ba Vj, Hån ch9n m(>t chie'c ban huong ra phia song c6 Chien, ng6i dlioi phån che mat cua cai chai chi nho ra chu'a tOi m(>t nU'a cua san thli<;lng ng<;lp då y nång, chang nhln xu6ng m~t song trong mat voi tung lQn s6ng nho xua dudi nhau, thuy~n be qua ll).i phat ra tie'ng n6 cua d(>ng cd nhu lien t1,1c, khong ngot, cai be'n d~u cho ghe thuyen ngay sat ben hong ch<;l, nen lue nao eling ta"p n~p nguoi len ke xu6ng. Hån g9i m(>t phån an va m(>t chai 33, day la bua an dåu tien trong ngay cua Hån, nen chang an ngon lanh. Xong bua, Hån moi tinh tra v~ chO"n trQ, m~c v(>i b(> d6 nha binh vao, la"y xe Honda chl).y tdi don vj, vl chi con vai giD nua la he't ngay, de nhu the chang moi chi vång m~t hon c6 nU'a ngay thu hai, vl la st,t vång m~t nhu horn nay dau phåi tuån nao eling xåy ra, chi lau lau moi tai di~n m(>t lån, eling chi de bu ll).i thoi gian hon m(>t nåm trude day, lue chang moi dli<;IC thuyen chuyen ve, då phåi chju ep minh dlioi nhieu st,t go b6, rang bu(>c cua b6n ph~n . Hån nho ll).i h6i moi d~t chan tdi tinh ly Vinh Long, chang mang bao n6i lo au, long bu6n mien man vi ll). cånh, ll). nguoi va eling vl såp såa da"n than vao duong chinh chie'n. Sau phut chia tay voi nguoi bl).n d6ng kh6a cung di chung m(>t chuye'n xe tl).i ngå ba di Cån Tho, Hån kh~ n~ om tui xach nha binh n~ng c6ng k~nh bang qua m(>t vai khu ph6, con nglioi bl).n tie'p wc hanh trlnh ve Bl).c Lieu. Ph6 xa c6 m(>t vai ndi con in hån da"u tich tan pha cua tr~n t6ng cong kich Te't M~u Than (1968), c6 noi nguyen m(>t dåy ph6 bo hoang voi mau kh6i nam den, 16 ch6 nhieu ve't dl).n 1(1n nho, khung cånh dli<;lm mau chie'n tranh voi nhii'ng chie'c xe nha binh cha dåy linh trang vut qua tren dliong ph6, m~t 19 loang 16 voi 108

nhii'ng 6 ga. M(>t ngay moi rna ra cho Hån lung thii'ng buoc toi d6n nh~n m9i hiem nguy tren tr~n ml).c, cha"p nh~n voi m9i thU' thach, dem m(>t it v6n lie'ng dli<;lc nh6i n~n quan trliong ra de då"u tri, thi gan, de dli<;IC truyen duong låm nguoi hung, M neu cao ng9n co chanh nghia, de the hi~n cai ly tliang cua nguoi thanh nien va v.v ... R6i thl Hån Il). i tie'p tl,IC len du'ong voi m(>t ca i st,t Vl,ll~nh cua tieu khu, M V~ trinh di~n m(>t dl).i d(>i dja phlidng quan d6n tru tl).i qu~n Minh Bue hay con g9i ca qu~n Cai Nhum vl c6 con song mang ten Cai Nhum chåy ngang qu~n . Buong v~ qu~n då h~p ll).i gh6 gh~. chie'c xe dodge lue låc, 16 19 m()t minh tren m()t quång duong vång, thie'u an ninh. Theo IOi ke cua m(>t vai nguoi linh ng6i chung xe, thl nhii'ng chie'c xe nha binh di tren con duong nay vån dli<;lc xem nhu la mue tieu t6t cho ma"y tay chuyen bån se thu()c cac t6 du kich nåm vung . Xe ve toi dl).i d(>i an toan va ngung trude san co, linh cua Bl).i B(>i tua ra til' rna"y can nha l1,1p x1,1p de khuan d6 tie'p li~u xu6ng va eling de nhln ngåm m(>t nguoi moi de'n la Hån. Ong hl). si quan thu'ong Vl,l ra cha o Hån va dua chang va o van phong cua dl).i d()i, n6i la van phong nhttng th~t ra eling chi la m(>t can nha nho, ba y bi~n sd sai, hai cai ban d6ng bång g6 tl).p voi vai cai ghe' dffu, m(>t nguoi dan ong m~c b() d6 nau dang c6 mii_t d6 voi dO"ng h6 sd, gia"y to ba y la li~t tren ban, sau vao trong m()t chut la cai ban tho, tren vach c6 gån m(>t la co IOn, eling mau nau. Hån theo phep ljch st,t toi trude ban tho, dung nghiem ffiQt phut, r6i ffiOi cung ong thliong Vl,l tra ll).i chie'c ban, ndi c6 nguoi dan ong m~c b(> d6 nau dang lam vi~c .

a

a

Sau phån gioi thi~u, Hån moi bie't d6 lå Thie'u uy Ta"n, Bl!-i d(>i truang dl).i d(>i tac chie'n 149 Bil!- Phuong quan, chang hdi ngl).C nhien, dån vj tru'ang CUa minh la ffiQt nguoi lon tu6i, khoång chii'ng nam muoi ll).i la m(>t con nguoi th~t di~m dl).m, ong ta ra"t ni~m nava cai rna, th~t la khac xa voi nhung vj quan to dåy uy quyen, nhttng lue nao doi måt eling ll).nh nhli tien tieu khu. Ong dua Hån di quan sat doanh trl).i, gioi thi~u voi ffiQi nglioi, r6i båo Hån thay ao quån xu6ng cai ao nåm trong vong rao cua don vi M tårn råa cho mat me, xong ong dua ra ch<;1 an cdm va tie'p la trlnh di~n Trung uy Chi Khu ph6, m~c dåu lue d6 troi då tåt nång . Trinh di~n Chi Khu ph6 xong, ong xin ngay cho Hån m(>t cai gia"y phep muoi ngay, va sang hom sau Hån ll).i ngli<;lc duong ve tham nha . Ngay trå phep eling la ngay don vj du<;lc trang bi m(>t lol).i vli khi moi, sung M .l6 de thay the' cho sung Carbin M.l va M.2 khong du suc de d9 voi AK 47 då dli<;lc phe c(>ng dem ra tråe nghic$m, thU' suc vao djp t6ng cong kich Te't M~u Than. Ong Chi Khu trliang hon ha bån thU' ngay m(>t trang chi thien, tie'ng n6 nghe r<;ln nguoi, ong cuoi khoai tra. Trong Chi Khu Minh Bue chi c6 Bl).i d(>i cua Thie'u uy Ta"n la m(>t don vj duy nha"t thu(>c giao phai Hoa Håo, va trong dl).i d(>i chi c6 Han la nguoi khong thu()c dl).o Hoa Håo. Hång dem, nhii'ng nguoi linh con ll).i trong d6n cung v<;l con h9 deu c6 m(>t thoi kinh, con Hån thl nåm tren chie'c giuong tre thao thuc, nghe tie'ng mu6i vo ve hoa lån voi IOi kinh du

a

Phap Åm s6 Thil nh E>~ o-2000

trlim b6ng. Tuån ke' tiep, Han dlic;lc giao cho chi huy Trung doi ~i h~u cu, la mot trung doi duy nha't con l<1-i t<1-i ddn V~ ganh du lO'!-i trach nhi~m VOi mot thanh phån linh trang ra't tre, må mot so la con chau etla nhii'ng nglioi trong d'!-i doi. håu he't da qua mot kh6a tht,~ hua'n can bån t<1-i trung tam hua'n luy<$n Cai V6n, qu~n Blnh Minh. Le ta't nhien khi vao quan doi gia'y to khai sanh ding p hå i dlic;lc "ddu chlnh" l'!- i cho hc;lp 1<$, hån nhien la trung doi nay danh gi~c ra't ett, Han con phåi h<;>c nhi~u kinh nghi<$m tac chie'n ndi h<;>, rna trong quan trliong chi d'!-Y nhii'ng di~u can bån va n~ng v~ ly thuye't, kh6 dap ung dlic;lc voi chie'n trliong phuc t'!-P va d~a the' hi~m h6c. Suc c~u dlfng etla Han khong deo dai bång nhii'ng nglioi linh E>~a Phlidng Quan nay, h9 loi thliong xuyen, liing sau vao cac thon il'p xa xoi ngay l<1-i ngay, it c6 thl gio nghi ngdi, m6i lån ch<1-m tran chitng tha'y ai e de, s<;> s<$t, dem dem phåi di U'ng chie'n t'!-i mot vai cu di~m d6 båo v<$ vong dai cho qu~n. C6 mot dem, trung doi Han nåm sat bo chi huy co va'n My, qua horn sau, 6ng Thie'u Ta co va'n trinh len Chi khu la trung doi ciia Han an cåp mlioi cai ao giap moi tinh, Han chång cån phan trån, nhling qua hai ngay sau, khi ke't quå di~u tra ke't thuc, thl 6ng co va'n dot nhien xua't hi<$n t'!-i E>Cl-i E>oi voi mot nglioi thong d~ch vien g~p Han ngo !Oi lii"y lam tie'c vl da c6 sl,l' nhåm lån. Han chi gt,~c g~c då u r6i bo di, quå tMt ne'u h9 c6 nha y t~ng trung doi Han mlioi cai ao giap såt d6, thl chang cfing nha't quye't kh6ng nMn vl khong ai c6 th~ mang them rnlnh mot khoi såt n~ng chlnh c~ch rna loi n6i hang cht,~c cay so m6i ngay khi thl qua mliclng qua f'!-Ch, lue len doc XUOng slnh, chi CO sting d<1-n va mfi såt thoi cfing da tha'y n~ng n~ c6 lue con ca't blide khong :l· nO L Trung doi Han con c6 mot d~c di~m khac nii'a la c6 mot h<1- si say, ten la Thanh, chång phåi lau hån moi say mot lån, rna håu nhli m6i ngay d~u c6 say, it nhi~u tiiy theo do hU'ng, ong d'!-i doi trliong chU cua du'dng sl,l' må gån nhli khong c6 mot bi<$n phåi nao thich nghi, thl tay mel nhli Han c6 lue cfing danh chao thua . Mot lån n<;>, do tin m~t bao etla ban 2 Chi khu la diic cong se v~ gil!t s~p cay cåu chinh trong qu~n. xa qu~n chung hein cåy so. Han c6 nhi<$m vt,~ dån Trung doi di nåm dem, the' rna trong dem d6, hån nh~u cå x~ de', r6i hU'ng chi len sau eau v<;>ng c6, r6i låm nhåm tu chuy<$n nay sang toi chuy<$n n<;>, Han bao thång may PRC 25 lien l<1-c v~ qu~n M bao cao unh tr<1-ng nay, lUe chie'c may mo ra keu re re, thl Thanh cåm M161'!-i chia ngay Han d<;>a: - 6ng rna ba o ca o la tui bån nat 6c. Han thåm nghi ai chu thång say nay n6 dam bån b~y låm, danh phåi nhlic;lng bo. Con m6i lån di hanh quan, thl n6 kh6ng ca v<;>ng c6, nhling cai radio etla n6 deo ton teng ben vai cu leo nheo khong nghi. Nhling r6i hån cilng bi tr<;>ng thlidng vl coi thliong luon cå Vi~t Cong, mot rnlnh dam di xåm xåm thång vao mili sting ghlm sån etla d~ch, r6i thach thuc d~ch ra m~t da'u sting. å ben trong liim cåy, chi c6 mot phat sting trå !Oi ghim ngay

Pha.p Åm soThånh E>~o-2000

vao ngl,l'c Thanh, b~ gt,~c t<1-i ch6, dlia v~ b~nh vi<$n ti~u khu d~ di~u tq, gån blnh pht,~c 1'!-i uong say tuy luy, lån nay thl th6 huye't che't ngay do. Lue hån fia doi thl tu6i doi chlia toi ba mlioi. Han nåm trung doi c6 vai thang rna hoc hac tha'y ro, chu'a c6 dem nao ngu toi bon tie'ng, nhii'ng dem di nåm ti~n d6n thl coi nhli thuc trång dem, c6 nhii'ng ca i d6n chi cach xa ch6 Han nåm chi do vai ca y so, bi danh up trong dem rna cfing danh c~u khong sao tie'p cU'u dlic;lc. Tuy qua nh<;>c nhån, nhling cilng khong nguy hi~m bång hai trung doi etla d<1-i doi 149 dang phåi d6ng d6n cach xa qu~n ly cå cht,~c cay so, d6 la nhii'ng mt,~c tieu co d~nh rna chi cån cha vao lue thu~n ti~n lå d~c cong toi up . M6i lån up thl thliong khong s6t mot m~ng . E>liong tie'p te' ChO CaC d6n b6t nay khong phåi lue nao cilng Vlic;lt qua dlic;lc d~ dang, d6 la v~ tie'p te', con tie'p vi~n thl chitng c6 phliong cach nao hii'u hi<$u cå, nha't la d6n b~ danh up vao mot dem toi troi. Tam thang sau, Han bi thlidng trong mot cuoc Ch'!-ID sting. Xua't vi~n. chang khong con du suc d~ tie'p tt,~c loi, moi du'c;lc thuyen chuy~n v~ Ti~u khu d~ lam linh etla don v~ "Hoang Gia". Tu d~o d6 tdi nay, Han moi c6 dlic;lc co hoi M thinh thoång du v~ Sai Gon, vui chdi lå lliot mffy ngay CUOi tuån, r6i l~i trO V~ ddn V~ trong Sl,l' voi va, rna m6i lån qua pha Båe My Thu~n. Han van con du thoi gio M ngåm nhln may nlioc va nghe gi6 long tUng cdn. Ciing tu ngay dl:tng chan ndi tinh ly Vinh Long. Han moi tu tu nh~n ra mot vai di~u kha ly thu, ndi day lå viing da't phii sa, cay lanh trai ng<;>t, vlion tlic;lc voi du lo~i hoa quå tl:t 6i, xoai, cam, m~n. chanh cho tdi såu rieng, ngoai ra c6 qua nhi~u song, r~ch va cii lao, va mot di tich l~ch sii' d6 la Van Thanh Mie'u, do 6ng Phan Thanh Giån ~o dlfng tu nåm 1865 d~ ghi on cac v~ hi~n tai c6 cong tr~ng, t<;>a 1'!-C tren mot khu dfft rong VOi nhfi'ng hang cåy cao bong mat gån ngay ~inga tli Long H6. Han cåm tha'y rnlnh dang ma't dån di cai n6i am ånh tMt ba't 6n etla nhii'ng ngay dåu tien moi d~t chan toi pho t~ Vinh Long, vl chie'n tranh tuy van la moi de d<;>a thliong tri!C, nhling khong th~ nao pha huy dlidc mot SUC Song manh li<$t cua viing d6ng bång phii sa mau mo, ndi rna lue nao song nUOC eting cu6n cuon dång trao. 0

Phan Khåc Anh

... Da t~n tai nghe tie'ng dån d6i rach keu than, da chti'ng kie'n t~n måt cånh mt8c tie'p trOi troi gi~t b6ng b~nh cac chau thie'u nhi, phQ m1 de'n ngttOi gia cå, rna ngoånh mijt lam ngd, thl khong xti'ng la ngttOi con Ph~t, ngttOi thira ke' n~n Giao ly CU'u khcl tru nguy ... (Trfch Bon TLlong Trinh cua HT. Thfch Quång 8Q ngay 19.10.2000)

109

xil:c chu6i nuoi heo . Nho c~ bån bong, keo sqi ng6i d~ t våi M c6 tårn ao cho ffiy cha anh em. Va nho cai thud :

hoai

ni~m

c6hudng Men tQng dong huong Phu Quy

LTS. My Khe lå lang sinh quan va eling lå but hi~u eua Bo Minh Hung, anh t6t nghi~p truO'ng B~i Hge Chie'n Tranh Chinh Tr~ - Då L~t . Sau 75 b~ tu eåi t~o 10 nåm tai mi~n Båe. Hi~n anh dang d~nh eu t~i Sanbernadino - California, Hoa Ky, dang egng tae vcri mot s6 bao tai Båe My, anh da hUa e(lng tae vcri Phåp k€ tU s6 .nåy. Xin gicri thi~u tae giå My Khe eung quy d(le giå- Phåp Åm.

k

E>6t nen huong long dang v~ que cu . Noi cha ong ta gå y dlfng tlf thud nåo . Noi m6 må T6 tien bao doi an nghi. Noi d6 my cha, anh em, co båe, h9 hang dang sinh s6ng. Cho nen:

Chiiu chiiu ra dting etla sau Nhd vi que cii rul)t dau chin chiiu. Tu thud ta ca't tie'ng kh6c chåo doi d x6m Chua, x6m N6i hoåc x6m Båu Tram, x6m BiSn, x6m Bai Lång, x6~ Ch~. Bai Dira, x6m Råy, x6m Trau Nåm, x6m E>a E>en hoåc x6m Coi, ta d~u c6 chung m9t n6i nhd khong nguoi khl phåi lm,; l::). c xt1 nguoi. O i que huong ngån df!.m xa xoi må ta'c long doi do::).n nhd thuong. Thuong låm sao nhii'ng ngay troi l~ng biSn em thuy~n v~ dåy ca. Nholåm sao mua gi6 båe s6ng b::).c dåu phu la'p Bai Sau. Di~p

trung s6ng mJoc menh mang Nifng mua nghi~t ngii giila vung biin khoi.

Ta nho nhung chuye'n ghe båu trd v~ d l::).ch Chua, l::).ch The', l::).ch Choi, l::).ch Du, l::).ch Cha Tre. KMch hang r9n rå xon xao. Vång dau day tie'ng tr6ng chåu ciia nhung dam hat boi lam nao ntl'c long nguoi . Nhung h9i he dinh dam quanh nam. Nhung ngåy Te't ne u cao phao do må ai trong chung ta thud con be vån nao nuc ng6ng ch?. ft c6 noi nåo tren dilt nudc Vi~t Nam c6 chung duqc niem vui, n6i kh6 nhu que huong Phu Quy chung ta . Chuy~n vui eling vui, chuy~n bu6n eling bu6n nhu eling chung n~p d~p ciia con tim då y å p yeu thuong. Oi que huong ngån triing xa cach må må b6ng hlnh xua vån khåc d~m trong tim. Nhd thud xua cha cu6c dilt låm dy hoåc tr11a ng6i u6n luoi eau, d~ dem de m eau ca mang v·~ nuoi cå gia dinh. Nhd my hi~n c~ m c1,1 i buoi d6, dao khoai, voi chie'c gui n~ n g triu tre n vai, my con phåi

I lO

Ch6ng chdi, vq luoi, con eau Chizng ri di b(ft, con dau bilt giznlz. Låm sa o quen duqc net han hoan r::).ng ro tren do i måt my cha lue duqc mua khoai bil:p dåy nha - Va n6i dau bu6n ray rut khi mua mang tha't bat. E>em dem my len cha dong båp coi con he't bao nhieu d~ uoc tinh ngay mua chua Mn c6 du nuoi gia dlnh hay khong . Ta la m sao quen duqc nhii'ng ngay nh9c nhån ngheo kh6 d que nha , com khong dii an, ao khong dii a'm. E>o::).n duong 60 d~m vao dilt li~n da phåi lenh denh nåm ngay båy bua , nång gi6, mua båo, l::).i con båt g~p nhung c~ p måt khinh che b9i b::).c. Ta s6ng giua bi~n xanh bat ngat, long tråi r9ng bao la, thl xa chi nhii'ng hyp hoi tho thi~n ciia nguoi doi. Nhln v~ que huong yeu da'u d~ nho Nui Ca'm sirng sii'ng thien thu må IDO i kbi ghe V~ thåy dlt<;jC nui, gQi la " bilt duqc ong ba". Nui Cao Cat hung vi cao voi vqi voi Chua Linh Son dyp nhu bue tranh son thuy - håy xem kla m9 Thåy nglf tq tren doi da tr11oc mot phong cånh may nltdc hii'u tlnh.

Ta nlzu ct:inh en trå vi day Mqt thot:ing ditng chtJ.n tru& mq Tluiy Lung linh nu& bile doi bO viing ThtJ.p thot:ing con thuyi n ngat ngay say. L::).i con cå Hon Tranh, Hon Trung, Hon E>å , Hon E>en voi eat trång nuoc trong håi bOa tho mong -Va lam sao quen duqc hlnh ånh nhung cuoc hyn ho dl.toi trang vång v~c mong mo, hay nhii'ng cuoc g~p go noi råy båp nltdng khoai må luoi hai nao då båm nat cå g6c cay Mu U, cay DU'a? Nhii'ng cuoc tlnh moe m::).e eha't phat d6 c6 khi khdi di tir lue di coi Såc Bua d Dinh Thåy -lang Phu My vao råm thang gieng. Va c6 ai v~ thåm xin cho ta nhån voi nguoi Tam Thanh rång: KhOng ngon ciing bt:inh la gai - trm. b a lang ' (l) Du an h co'do? c ung Oi nhung ky ni~m cach nay då han b6n, nåm muoi nåm rna giO nay vån khong sao phai nh::).t, nho v~ que huong lå cå mot troi dåy åp ky ni~m tran quy me'n yeu l::),i hi~n v~ . Gio day que huong dang thay d6i tirng ngay . Chung ta dang c6 m~t ndi xu 1::). que nguoi . V di cuoc s6ng sung tue horn nay, ta vå n kh6ng quen nhii'ng nh9c nhå n kh6 ngheo trong qua khu, vi chim con c6 t6 M quay v~. nguoi c6 ngu6n trd l::).i. N6i nho que huong låm ta thao thuc x6n xan - O i que huong la ta't cå! - Que huong Ph u Quy l::).i cang khong th~ thie'u vång trong tam tltdng m6i con nguoi håi dåo chung ta . Sanbemardino 27 .8.2000

MyKhe (Il:

ba lang : g6m My Kbe , Tri~ u Duong va Hoi An .

Phap

Åm s6 Thanh E>!)o-2000

k~o vii'ng ... may co c~u eling vui, phån toi eling do co

ddn.

eau

chuy~n

M9t bu6i h9p g~p ong can b9 ngu'oi mi~n Båe tri tu~ dåy mlnh! len Wp giång d~y: " ... C/ul thuye't etla Dång ta "nå" chi "ni"! ... ba con "len" "nång" nghe cha lcy, hqc t~p "nåm" sao c ho de'n "eat n5i" di då thOng tu tuong ... " Khi v~ ghe nha toi nhu thuong 1~. b9n h9 nhai gi9ng ong can b9 mi~n Båe roi Hin ra cu'oi voi nhau. Toi sq "tai vach mqch ning" nen rå y la thl h9 nhao nhao len: "Bac

båo chling dan Muang dan Man trang rung ta thl la gl? Chung chdu la dan Vi~t Nam chinh cang ma nghe ang ta n6i ti eng Vi~t sao kh6 hiiu qua v~y Bac? ", tru'oc eau hoi cua b9n tre toi chi dånh cu'oi trU. Yl thu th~t tu khi Nam Pho Nui a day khong phåi la m<)t hi~n tu'<;1ng dich thl,l'c rna do cåm quan ciia m<)t nh6m thanh nien thie'u nu trong x6m toi tru'oc hoan cånh d6i doi nen da khai sinh ra cai ten tha'y hdi ky qu~c! !~c 15ng giii'a thii do Sai Gon. Sau khi C<)ng Sån chie'm tr9n mi~n Nam da't mtoc ngå nghieng, ngu'oi dan vong gia b~i sån, nhon nhao, xao trQn hån len. Ndi cu' xa toi a gom mu'oi may ngoi bi~t thl,l' khang trang bao quanh m<)t cong vien c6 CQt du, ngl,l'a g6, du tru'<;jt du'oi ma'y tang phu'<;1ng vi r<;jp b6ng mat cho tre con chdi - Ro rang mdi d6 la cå m<)t khong khi em d~m yen VUi, than thu'dng dum bQC, ra vao tay båt m~t mung ciia toan dan cu' xa... v~y rna ngoånh di ngoånh !~i cu thay bie'n d6i dån dån. Då thay thap thoang n6n coi dep rau hay ao vang dep nhl,l'a ciia bQ d<)i, cong an mi~n Båe, nhung bQ m~t l~nh liing håc am tdi chie'm ngl,l' may bi~t thl,l' ciia chii nhan vua dao thoat kjp . The' roi båt då u m<)t ne'p sinh ho~t mdi, lien mien nhung bu6i h9p t6 h9p phuong - Tru ma'y ong bo da bj tii dåy vao nhung t~i tii cåi t~o ffiQC len nhu' nam ngoai Båe Vi~t - Con !~i gia dlnh nao ciing phåi di h9p suot lu'<;jt! Chl mi~n tru cho tre con dudi 15 tu6i! Nhung bu6i h9p vao bu6i Chi~U thu'ong a San tru'ong hQC, bai th~ di,IC r<)ng !On dii chua cå tram nguoi toan khu qu~n Tan Blnh, ba con ngoi le la du'oi dat M nghe can b9 len !Op, thuye't trlnh, giång d~y chinh sach cua Dång va Nhå Nu'oc. C6 khi la m<)t cot can trong khu A, khu B gl d6 mdi ra lo. Gi9ng r~t tie'ng Ngh~ An Ha Tinh nghe n~ng chlnh chich. V~y må con d~m them nhung danh tu moi l~ de ra tu chu nghia cua c~,~ Max, c~,~ Le Nin ... ngu'oi dan mi~n Nam nghe l~ hoåc l~ hucl! Toi ngu'oi Thanh H6a con nghe eau du<;1c eau chang. Chu nh6m b~n tre h9 nh~n dinh: "'tie'ng ang ta nhu tie'ng Muang tie'ng Man o trang

Båe phan chia, da hdn hai mu'cli nam Xa H9i Chu Nghia C<)ng Sån da de ra nhi~u danh tu mdi 1~. de'n toi eling khong hi~u n6i huong gl dam Mu sinh? Sau lån di nghe ong can b9 mi~n Båe giång d~y chu thuye't Xa H9i Chu Nghia v~. h9 hang say phat bi~u:

"Tu thuo cha sinh m(! de chung mlnh chua bao gia thay loqi nguai nhu tht Trang hq thc]t ngay nga nhung lqi lqnh lung nhu cay rung da nui. ThOi. D6t quach khu cu xa nay la "Pho Nui" cho xtlng voi nhllng ang hang x6m mai etla chung mlnh nha!"

*** Nhan eau chuy~n Pho Nui da låm toi nhd l~i nhung hlnh ånh thua xa xu'a, cai thoi toi mdi ch~p chung vao doi duoi mai am gia dlnh dong du yen vui Tinh Thanh H6a ngoai cac Phu, Huy~n d~c bi~t con c6 them may Chau tren mi~n thu'<;jng du lanh th6 cua dan tQC Mu'ong. Cu m6i cuoi thang ong Chau Lang Chanh Ha Tri~u Nguy~t l~i m<)t lån xuong tinh tie'p xuc vdi chinh quy~n. Ong c6 l~ mang theo cå båu doan the tii', nhat la v~ mua he muoi lån y chang nhu' khuon due; dan ph o to i l~i du<;1c chiem nguong båy tam chie'c xe tay keo, dån dåu la xe cua ong Chau, tie'p theo la ba vq chinh thuc, roi Wi vai ngu'oi thie'p c6 kem theo may dua con ... C6 le theo bån tinh ciia dan mi~n nui, ngay khi h9 di b9 ding chl di hang m<)t thl a day may båe phu xe eling di thong thå theo hang m<)t noi dai nhu' di bi~u di~n tu trong tinh di qua ngang pho toi ra du Ham Rong hong gi6 mat tu con song th6i v~. M6i lån doan ce cua ong Ha Tri~u Nguy~t di qua pho Canh Nh~n la chung toi l~i cli di g9i nhau ra dung ngåm khong chan måt. Ong Hå Tri~u Nguy~t nguoi cao !On, ve uy nghi quåc thu'oc. M~ toi båo: "trang ang b~ V~ V~

rilng mai ra! chung chdu lam sao ma hiiu n&, ho bac? ".

ng6i tren xe c6 tuang nhu ho' nhu gau. KhOng trach ma ang cai tri cå mqt vung cha.u tho' rqng lon nhu v~y" . Con

Chå la hoan cånh toi lue d6: chong da bi di cåi t~o mai tit ngoåi tr~i Ha Nam Ninh mi~n Båe. Gia dlnh c~u con trai då vu<;1t bien tdi duqc be'n bo tl,l' do. Chl con !~i mlnh toi nen m6i lån sau bu6i hQp toi thu'ong ru may co c~u ghe våo nha uong nu'dc sau nhii'ng bu6i hQp keo dai Toi vån tru san m<)t am tich trå n6ng, våi phong k~o l~c

cac ba vq, håu thie'p thl di nhien la nhii'ng bong hoa rii'ng tu'di thåm da du'<;jc ong chua t~ rii'ng xanh ken ch9n thl khoi phåi n6i. H9 m~c kiiu ao Muong, n~n ao mau cham n6i b~t nhii'ng måu chl theu ngli såc. Vong vang xuye'n vang deo då y c6 då y ta y ... ngu'oi nåo ve m~t eling J~ng Je hon nhien nhu' khong dS y gl t(Ji Sl,l' to mo cua

Phap Åm s6Thanh E>~o-2000

Ill

dan hang ph6 dang chi cho, xiim xl ban tan voi nhau ve hQ. Va ciing vao thoi gian nay, m(lt nguoi bac, chi ba con ciia my toi ngoai Hu'ng Yen dang buon ban tren m~n ngu'<;ic. Tuy que (j Hu'ng Yen nhu'ng Bac Cu'dng låy ch6ng lam cong chuc tren Ha N(li, vi ong qua say me m(lt å dao, mang ve nhå låm VQ le, Bac Cu'dng gi~n bo vao Thanh, len tu6t m~n ngu'<;lc bu6n ban. Chåc hån M Bac trai khong dm ra tong tich. M6i Hin xu6ng tinh Bac mang mang kh6, nåm hu'dng, m(lc nhi, m~t ong ... khi trd ngu'<;1c thl mang quiin ao di, nhii'ng d6 bång len, d~ ciia nhå binh phe' thåi, hoi!-c båt k€' quån ao dan ong ha y dan ba, thu gl mang len ch6n rung ru åy eling ban du'<;ic tu6t lu6t. "Coi v<ly chu buon tlu3.t nghi~p ma låi quan vien kia day!" My t6i thuong båo the'. H~ Bac xu6ng tinh la C1 nha toi, cho nen c6 nhii'ng bu6i t6i måy chi em cu xum xit nhau l~i nghe Bac k€' chuy~n tren Muong. Truy~n thåy Mo, truy~n Ma x6, hay nhii'ng chuy~n ngay ngo ciia hQ thu'ong bj Bac ap che' trong khi mua ban. Vi dl;l m(lt lån c6 cai ao dai the tham bj e' ifm mai. Bac "d11 khi" du'<;ic m(lt anh Muong nhu'ng khi mij.c thii' hån che ngån. Bac båo: "may cui xuong la n6 dai ra", anh Mu'ong ngay ng6 cui xu6ng thåy ao dai ra th~t. The' la Bac ban thoat du'<;1c cai ao - Nghe truy~n måy chj em toi Jan ra cuoi va phl;lc Bac qua. Ay cu d~i khai c6 nhii'ng eau chuy~n ngay ng6 tren xu Muong Man nhu' the' nen m6i lån Bac Cu'dng xu6ng tinh ca't hang, chj em chung toi I~i mung ro don tie'p.

Tuy nhien sau m(lt thoi gian dai buon ban ngu'<;lc xuoi, c6 le vl tu6i tac m~t moi Bac V~ tinh t~u m(lt ngoi nhå ndi ph6 dong ngu'oi qua l~i, md cii'a hang tap h6a kh6ng con bon ba xuoi ngu'QC nhu' tru'Oc nii'a - Mai khi d6 my toi moi k€' cho chj em toi nghe v~ tinh gan d~ ciia Bac Cu'dng. Cai chinh la bac bu6n ban thu6c phi~n l~u . Ba cai d6 t~p nham Bac khuan di vac ve chi dS che måt tl;li Tiiy E>oan. Tuy tl,li n6 vån theo d6i rlnh r~p nhu'ng lån nao Bac eling thoat hi€'m. C6 lån du'<;ic tin Tiiy E>oan såp toi kham nha, Bac cho thång chau leo len ngQn cay eau giåu thu6c phi~n- tren d6 thl c6 troi må bie't! L~i c6 m(lt lån v(ii qua; Bac ch~y xu6ng be'p d6 n6i cdm ngu(ii da'u thu6c xu6ng du'oi, nen cdm phil len tren trong khi båo nguoi nha ch~y ra vuon dao dao xoi xoi vai dam da't Ieo nhoe ... lam t(li tl;li Tay E>oan båt dao xoi nat cå khu Vu'On, r6i danh h~m hlfc ra ve! Ba c tam Slf voi my to i: "bqn Tiiy Doan ruqt t11i n6 thdng nhu ruqt ngifa! ", lam sao må dQ du'<;ic voi B<ic? Con nhan vien tuy tung Bac da mua chu(lc khåp lu'<;it cå r6i . My t6i ke't lu~n: trong vh må Bac Cu'dng giau låm da'y. Kh6ng trach cac Cl,l xu'a viln n6i : "C6 chi lam quan, c6 gan lam giau" . Bac Cu'dng khong nhii'ng x~p bify du'<;ic ba cai thång Mu'ong ngay ng6 åy da dånh må con cå bQn Tiiy E>oan eling "thiip muu thua tri dan ba" - V6n lå ngu'oi hay vi von, my t6i l~i n6i: "Tram duong chqy chdng khoi sa'", my p hå i c6ng nMn Ba c Cu'dng con c6

112

s6 gi a u nii'a, c hu dång thång ra, ne'u ba c trai kh6ng me gai lam Bac gi~n bo di tha phu'ong du thlfc thl gio phut nay Bac chi la m(lt ngu'oi n(li tr<;i s6ng ben c~nh ch6ng con.

*** Ca u chuy~n Ph6 Nui ciia m(lt nh6m tre trong x6m toi r6i eling nhoa nh~t theo thoi gian. Sau khi chinh quy~n C(lng Sån quye't djnh giåi tan chia re tung thanh phån gia dlnh trong thanh ph6 Sai Gon, bQn thanh nien mien Nam da du'<;lc "chie'u co'" t~n tlnh. Tuy theo lua tu6i, ngu'oi thl di nghla Vl;l quan slf sang Cao Mien danh giij.c, ke thl di cac tr~i thanh nien xung phong hay bj dify di xay dlfng vung kinh te' moi. Toi bu6n råu nghi toi bQn n6n c6i dep rau, ao vang dep nhlfa ra vao trong nhii'ng ngoi bi~t thlf trong cu' xa, nhii'ng khuon mij.t l~nh !ung håc am c6 t~o ra ve oai nghiem len lOp giång bai nhu' nhii'ng con Vyl. The' må sao nhii'ng h~ng ngu'oi rung ru nay l~i chie'n thång phe ta - m(lt quan d(ii hung m~nh, dling khi can tru'ong c6 nhii'ng ca'p chi huy tai gioi nhu' the'! Båt giac toi nghi toi my toi, nhO l~i h6i xu'a my toi la cai kho tang chua dlfng nhii'ng eau cham ngon, t1,1c ngii' da du'<;1c ong cha truyen l~i. chuy~n gl my toi eling c6 th€' c6 m(lt eau gl d6 M vi von! Rieng toi voi nhii'ng hi~n tu'<;1ng thlfc t~i chi bie't cho la t~i s6 mi~n Nam chung ta bi lam vao thoi m~t v~n . Va nghi thu'dng lOp thanh nien thie'u nii' nay bj phan tan m6i ngu'oi m6i nga chåc chån cu(lc s6ng dang vo cung kh6 clfc. Them t(li nghi~p cho khu cu' xa toan nhii'ng ngoi bi~t tht! khang trang ciia toi da bj cac co cac c~u åy khoac cho cai ten: Pho'Nui! O

Van Nudng

-----------------------------------chi~u que

Chieu nghieng 6ng å d6ng vang Bo tre om cå x6m lang nen xanh S<;ii lam quy~n Iåy mai tranh M6i rom ben lii'a Jan nhanh bua chieu. Ben de thåp thoang bong di~u Buoc trau luye'n tie'c bo nhi~u co non Tren ciiy chim h6t veo von Le loi co trång gio con nu'oc sau. E>u'ong lang nhjp bu'oc ai mau M(lt ngay d6ng ang, bo sau nhQc nhån Bo ao tie'ng nu'oc rii'a chan Mui cdm g~o moi , ru(lt dån non nao. Ben hang

gi~ u

nga b6ng eau

Tråu omnen n<;i duyen då u troi ban Chuong chi~u ai g6 ngan vang Bo chan tl,lc I1,1y md dang thanh tu

Binh Sa

Phap Åm so Thanh D <!o-2000

TUY BUT

bdi theo dong nlidc ngliqc Phan Xuån Sinh

*T(Jng ccic bQn H.O Toi yeu Nhu khi con di h9c, cai ngh6 gia su da khie'n toi gån glii voi nang. Dung nhu!Oi nguai dan ngoai toi hay n6i: "ThU nhdt ltin dan, thU nhl ct;ln thdn". Di cua gai rna chai m~t thl the' nao eling dinh, cu chudi bai tha h6 m~t vån trd trd nhu chång ha y bie't chuyc$n gl, xem !Oi chudi mifng nhu!Oi tho the de thudng, thu dan ong nå y bao gia eling la'y du<;lc v<;1 dtfp. Con lo(!.i thu hai khong dl1<;1c c6 cai m~t chai li d6, nhl1ng k6 c~n nguai dtfp mai ngay nå y qua ngay khac thl eling la'y du<;lc v<;l ngon lanh. Toi thu()c lo(!. i thu hai. T6i nao toi eling kem cho Nhu h9c, dån dån hai dua toi yeu thudng nhau . Sau khi ra khoi quan tr11ang chung toi cuoi nhau. Gia dlnh v<;l toi thu()c lo(!.i kha giå, vl thudng con gai va s<;l con rnlnh g6a bl,la som nen bång m9i cach ch(!.y ch9t cho t6i trd v6 Mu phudng lam vic$c van phong. Som chi€u gån glii voi v<;l con, m(!.ng s6ng eling du<;lc dåm båo. Nhu luon luon kinh n€' toi, chlu chu()ng toi, dung la m()t nguai dan ba Vic$t Nam phu xuong ph1,1 tuy . Nam 75 khong c6 ch6 nao con du<;lc g9i la an toan til' khi VC md CUQC ta'n cong qui IDO va toan dic$n, r6i sau d6 rni6n Nam hoan toan tha't thu. Toi eling nhu m9i nguai khac c6 chut quy€n the' b6ng l()c, c6 chut quan tuoc nen bi lua vao trong nhii'ng tr(!.i t~p trung cåi t(!-0 . Quan tuoc thu()c lo(!.i tep riu, nhl1ng vl ch(!.y ch9t du<;lc ng6i trong phong Quan Bao nen lanh du hdn 5 nåm cåi t(!.o. V<;1 toi eling l~n l()i thiim ch6ng, eling chlnh chuyen cha d<;li. Sau khi ra khoi tr(!.i toi mai tha'y du<;lc la toi di~m phuc hdn nhi€u nguai b(!.n khac cua toi, gia dlnh em a'm, khong bi xuc me v6 h(!.nh phuc. V <;l to i tuy Cl,I'C kh6 hdn xua nhl1ng buon ban eling kha'm kha, cac con t6i vån de'n truang d6u d~n. R6i m()t horn Nhu n6i voi toi la gia dlnh tlm cach vl1<;1t bicSn, vl cac con t6i då blft dåu vao d(!.i h9c rna ly lich cua tl,li toi khong cach nao chung che n chan vao n<ii . Vl tudng lai cua cac con, chung toi nha't quye't tlm duang ra di. Toi di Yling Tau, Phuoc Tinh, Long Thanh r6i xu6ng t~n Long An, My Tho, Be'n Tre, R(!.ch Gia M tlm duang mang v<;l con chu6n ra khoi Vic$t Nam . Chung toi eling b! nhung nguai dåt m6i, chu tau luang g(!.t kha nhiau gån khanh t~n . Con bao nhieu vang chung toi d6 vao chuye'n ra di cu6i eling t(!.i Phuoc Tinh. Chuye'n nå y dung nhu d1,l' dtnh cua chung toi, nguai t6 chuc chu dao va dang

Phllp Åm so Thil.nh E><!-o-2000

hoang. Gia dlnh toi du<;lc em quan trong m()t can nha quen bie't t(!.i thi xa Ba Rta. Khi nguai de'n ruoc chung toi di chuycSn bång xe lam di Phuoc Tinh, h9 båo voi toi la gia dlnh nao eling phåi chia ra lam hai M tranh tr11ang h<;lp rui ro b! bilt c6 nguai (J ngoai thåm nuoi, nen gia dlnh chung to i chia lam hai toan. V <;1 to i va dua con IOn ra di tr11oc, con toi voi dua con nho ra di sau. Trai nha nhem t6i xe lam de'n ruoc toan CUa VQ toi, COn toan CUa toi di chuye'n sau lue 9 gia. Khi xe lam cua toi de'n gån Phudc Tinh tren bai b6c nguai thl b! beS Cong An dung 16 nh6, nen nguai ch(!.y xe lam phåi quay dåu chd chung toi trd v€ Ba R!a. Ngay horn sau c6 nguai dudi Phudc Tinh len cho bie't vl phat hic$n c6 Cong An tren bai nen tau IOn då ra khdi, chd theo ta't cå nhii'ng nguai di d<;lt dåu trong d6 c6 toan cua V<;l toi. Toi va dua con nho trd v€ SaiGon ngay deS hang x6m chung quanh khoi phat hic$n. Gån m()t thang sau, t6i nh~n du<;lc m()t cai dic$n tin dudi d(!.ng m~t må rna chi c6 v<;l ch6ng toi mai bie't, nhu v~y la v<;l toi då de'n Ma Lai an toan voi dua con IOn cua t6i. Vua mung vua tui, th6i nhu v~y eling an ui m()t phån nao. Toi yen tam lo ke' nghic$p chuyc$n buon ban cua V<;l, cha vai nåm sau v<;l båo lånh cha con toi . Chuyc$n låm an cua toi (J Sai Gon tudng d6i 6n d!nh, V<;l t6i chi vic$n tudng d6i eling kha nen cha con toi s6ng phe phon cha ngay båo lånh deS ra di trong vong tr~t tl,l'. Hdn 5 nåm sau toi du<;lc xe'p vao dic$n til binh cåi t(!.o nen ra di theo dic$n HO. Trude ngay len may bay toi lo såm sll'a du thu, toi de'n duang Tl,l' Do may m()t b() veste chie'n nha't, M khi don toi t(!.i phi trl1ang v<;l toi tha'y toi vån con phong d(), toi chåi chu6t nhu m()t cong tll'. Toi chuii'n b! tinh thån cho m()t cu()c g~p ga, trong dem dåu tien toi se n6i vdi v<;l to i nhii'ng sl,l' nhd mong, nhii'ng thudng yeu va long to i non n6ng bie't bao khi g~p 1(!-i nang. Toi eling se h6i h()p, om nang trong ta y, h6n nang dåm du6i nhu dem tan hon. Toi se tha'y 1<!-i nhung nang niu chi€u chu()ng, nhung cung cach quen thu()c d~ thudng rna trude day nang då danh cho toi . T6i se duang duang la m()t gia chu, con kinh dn VQ neS nang . T6i se la m()t CQt tr1,l vung chåc cua gia dlnh, t6i se cay sau cu6c bii'm deS bu 1<!-i nhung gl rna nang då hy sinh cho toi . Bay gia c6 toi se do dån råt nhi6u, nang se c6 thai gia nghi ngdi, c6 thai gia trang dicSm 1(!-i dung nhan rna toi nghi rång vi bao nåm phåi lo cho ch6ng con nang khong deS y tdi .

11 3

Tai buoc xuong phi tntong San Francisco, tai da choang tie'ng Anh. Tai th6t nguoi, chiing le tai nghe låm. Mot ng<;lp cach bai tri sang trQng, cach t6 chuc khoa hQc, nguoi khi o Vi~t Nam kinh ch6ng yeu con, nhu ml hi~n nhii'ng nguoi an mij.c ra"t lich stt. Tai tha"y mlnh nhu mot lanh, chi mai c6 5 nam da tro thanh mot thu va lo<).i nhu giong dån thuoc mot bo l<).C thie'u van rninh trai gi<).t Mn v~y sao? Tai låc då u tho dai cho stt ba"t h<).nh ciia minh. dåy . Va lue å"y tai mai hoång s<;l, linh tinh cho tai bie't Voc gi cho tai dlt<;lc tro V~ Sai Gon, cho tai song l<).i nhii'ng gl se cho d6n khang thu~n l<;Ji cho tai. Nhln dua nhii'ng ngay ngheo kh6 nhttng than thudng, tham d9ng con nho di theo, tai tha"y n6 ngd ngac th~t toi nghi~p. N6 tlnh nguoi. Tai dang song voi VQ con o day rna tai cåm nåm la"y ta y tai nhu tlm mot stt che cho: "Ba ai, anh Hai tha"y l<).c long, nh<).t the't. V~t cha"t n6 da hiiy di~t can bån wJi Mei co ra don m!nh khOng ba?". Tai trå !Oi voi con: Jam nguoi, n6 da gi~t phang b~t goc n~n d<).o due da an "Co chå con, hq khOng ra don m!nh sao duqc". N6i the' sau t~n xudng tiiy con nguoi. Chi c6 vai gio d6ng h6 dij.t nhttng tai vån ban tin ban nghi. Tai Mn ndi nh~n hanh ly chan tren da"t My sao tai tha"y ngao ngan, di ung lam sao. va lam thii t1,1c nh~p cånh, r6i cha con tai keo va li ra Nha VQ tai thue la mot apartrnent trong khu My den chi ben ngoai. Nhln tha"y lo nho than nhan dang dung d<;Ji, c6 mot phong ngii, toi mang va li vao r6i tårn nia thay nguoi nao mtoc da ciing h6ng hao, iln mij.c sang trQng mot bo pyjama ra ngoai bien dling hut thuoc. Thång con dung mot My. Nhln l<).i cha con ta i, nuoc da vang vang IOn ch<).y ra keu vao, n6 n6i vdi tai la ba dii'ng mij.c nhu den den, om tong om teo, ao quån ng6i tren may bay the' dling ben ngoai, hang x6m nguoi ta cuoi. Toi khong qua !au xoc xa xoc xe'ch, chiing giong ai, tai tha"y th~t ngo o My l<).i kh6 khan nhu v~y. K.hi ng6i an cdm toi mai thåm h<).i, tiii thån. Tai va dua con dåo måt nhln quanh, quan sat ky VQ toi, khuan mij_t CUa nang nr måt, mfii, moi chiing tha"y ai Mn d6n chung tai, chång tha"y khuan mij.t d~u dlt<;lc my vi~n sii'a l<).i he't. Hen gi rna tha"y khac 1<)., nao thån quen. Tai bu6n ba keo va li ra ben ngoai ng6i voi cai tu6i gån 50 ciia nang, rna da chO, cha con tai nhln nhau de thiing cang, h6ng hao. Trong khi rom nuoc måt, bay gio tai d6 nhii'ng nguoi dan ba eling trang mai th~t stt lo lång. Ne'u thOi he't ni~m dau lua voi nang d que nha thl gia 11,1 v<;l va con toi khang de'n, kh1,1. Toi hoi nang chac sii'a nhu v~y Nguoi di bi~n bi~t khang v~ cha con tai khong bie't ton ti~n Jam, nang trå !Oi tinh bd la X6t dau n6i nho tai te n6i cho phåi di dau, giii'a mot ndi bao nhieu ti~n d~u d6 vao v1,1 nåy. Tri~u dang con nuoc d~t do da"t khach que nguoi, Bat dåu nang giång cho tai nghe Nghe nhu muoi xat ben bo qu<).nh hiu tie'ng anh tie'ng u con cach song o dåy, nhu the' nao la Be'n xua sang vang co lieu ngQng ngbiu nhu dua be nguoi lich stt, ra ngoai khong dtt<;lc C6 nguoi nho l~ nhii'ng chi~u mua rdi mai t~p n6i. nhåy miii, phåi d<;lt l<).i nhåy dåm M Yeu thu'dng nang gia"c mot doi cuoi tuån en-joy, ngay mai phåi ra Chung mot gio sau m9i Sao nglioi no xe mot troi tin yeu? Macy's sam sii'a l<).i ao quån, con ngu'oi d~u ra v~ he't, thl N6i dau ra y rue muon di~u ma"y bo d6 o Vi~t Nam dem qua, VQ Va COn toi moi VaO tOi Xe nghe chuang d6 tie'ng chi~u thu khang ngay mai cho nha tho. Nguoi ta mai ndi. Trang tha"y nang Em em ctiu mat tam h6n qua My ai ciing di tu h<). tång Mn nhttng toi cu nga mot Ch<;lt nghe chung lij.ng tie'ng long dau thudng thlt<;lng tång, ao quån thl phåi nr nguoi nao xa 1<)., tu khuan B<).O vang ngoi toa mu'oi phu'dng Goodwill, K-mart, PC penny r6i mij.t Mn v6c dang, tu !Oi Chi Tan gieo råi tlnh thu'dng muan loai mai tdi Macy's . B6 d<).c thl tu Ch<;l n6i Mn phong cach da Ni~m dau thai trå trån ai troi, Yard sale r6i mai toi Sears. thay d6i hoan toan, n6i Con da y rnien vi~n ni~m sa y Nie't Ban. Con tai thl dtt<;Jc v<;l qua My trude chuy~n thinh thoång vai nam nen khong tråi qua tung chem mot eau tie'ng My. N.T thu b~c nåy. Nang n6i voi tai: "Tat Hdn 5 nam nu'oc My c6 th€ t<).O ra ffiQt COn ngu'oi hoan toan Xa 1<). nhu' V~ Y sao? Thång con trai IOn ciia toi eling chång thua gi m~ n6, gij.p tai n6 "Hi dad", r6i bat tay toi nhli mot thång My chinh thong. Nhii'ng gl rna toi chuån bi cho cuoc gij.p ga horn nay, nhii'ng gl rna toi da hlnh thanh trong dåu 6c mot cach lang m<).n, nhii'ng tinh toan theu d~t cho mot CUQC song dåy hua h~n. Tfft cå d~u va tung, d~u che't ngat trong long tai. Len xe dua tai v~ nha, nang cho tai bie't sd di Mn tr~ vi k~t xe o då u du Bay Bridge gån hai tie'ng d6ng h6, tai nhln nang lai xe nhu' bay tren xa IQ 101 v~ hu'dng Oakland. NM ngay nao day xe Honda khang bie't coi, di dau tai ciing phåi chd, the' rna bay gio lai xe thanh th<).O nhu' ffiQt tay dua chuyen nghi~p, qua San Francisco xe bi k~t l<).i tai tha"y nang chuoi th~ bång 114

nay anh ngu tren sofa ngoai phong khdch, ti:t l!iu em ngu mijt minh quen r6i, ndm chung em ngu khOng duqc". B6 eling la loi song ki6u My nii'a sao? Toi eling hay xem phim My rna dau nhu v~y. The' la tu d6 tai song voi VQ nhub<).n be. Tai dam ra it n6i, rna"y ngay dåu v<;l toi di lam, thång con IOn cho tai di chdi cho bie't quang cånh thanh pho, Mn ma"y ti~m ca phe Vi~t Nam, n6 t~p cho toi lai xe. Dån dån toi thich nghi VOi CUQC song moi, nhltng trong Jong tai v~n bu6n ruoi ru'<;li . Tai tha"y c6 mot cai gi d6 khang 6n, n6 lam cho tai ay nay kh6 chiu. Nang di Jam V~ ra"t tr~ , CO dem toi khuya moi V~, nang nhu' ffiQt chie'c bong ån hi~n trong gia dlnh mot cach mu mo, tai ciing khang

Phap Åm s6Thanh E>~ o- 2000

cån M y. Khong khf trong gi a dlnh råt nij.ng nh<;>c khi c6 nang hi~n di~n. Thång con nho nhln thåy du'c;Jc hoan cånh nåy, moi lån ffiy n6 d~y toi phåi nhu' the' nåy, phåi lam the' n<;> mai thlch hc;Jp vai CUQC s6ng (J My, Ja n6 XO ngay: "M~ ~. ba que mua Ld.m, nhung con thich cai chfit phdc que mua d6". Toi nhu' m()t thu hlnh n()m, du'ai måt nang Ja m()t cai gai, m()t thu bao co. Toi nhån nh1,1c ctl1u dlfng va toi bie't tlnh tr~ng nhu' the' nåy kh6ng th€ keo dai. R6i m()t ngay nao d6 toi se ra di, toi khong th€ s6ng vai m()t nguoi vc;J rna lue nao ciing n6i nhu' xat mu6i vao mij.t ch6ng, coi ch6ng nhu' m()t thu phe' thåi. Toi hua vai long toi, toi se ciim lij.ng khong gay g6, khong phån ling de'n m()t ngay nao d6 toi lij.ng le ra di. Se trå !~i cho nang m<;>i tlf do, m<;>i slf thoåi mai. R6i ngay d6 då de'n, sau måy thang s6ng chung. Toi då lien !~c du'QC vai ngu'oi b~n tlm cho toi m{_)t cai job bo bao ban dem. Lue åy cac con toi di h<;>c, nang di lam. Toi vie't m()t la thu' M l~ i cho nang va ca c con, to i mang theo vai b() d6 cii såm (J Vi~t Nam r6i ra di. Thanh ph6 ciia toi de'n cu' ng1,1 ciing (J California, nhu'ng cach cho (J ciia vc;J toi chung 3 gio ch~y xe, chung m()t hai gia dlnh Vi~t Nam dang s6ng (J day. Toi du'c;Jc m()t gia dlnh ngttoi My quen than vai ngu'oi b~n ciia toi cho (J t~m thoi gian ng:ln (J garage xe, r6i sau d6 toi share m()t can phong vai m()t nguoi Mexico. Vi~c bo bao ciia toi kie'm chung 800 dollars moi thang, lam vi~c tu 3 gio sang de'n 6 gio sang. Ban ngay lue då u con ngii bu, sau nå y khong bie't Jam gl cho he't gio nen toi ghi danh h<;>c (J Communnity College. M()t cai chc;J Vi~t Nam nho cach cho toi (J chung 1 gio lai xe, moi thang toi de'n d6 m()t lån d€ kie'm vai to bao Vi~t Nam va mua m()t ft d6 cån dung. M9t horn toi d<;>c tren to bao Mo thåy cac con toi nh:ln tin tlm toi, d~i khai !Oi le: "Ma da hOl htj.n, Ba vi gti'p". Toi dån do, bao nhieu dem suy nghi toi mu6n ngå long, mu6n trd vS. Nhu'ng r6i nghi !~i cånh tru'ac day nang d6i xii' vai toi, coi toi chång ra gl, va nhåt la !Oi hua ciia toi trong thttla khi nao toi 6n dinh cu()c s6ng toi mai tlm l~i cac con. Toi am thåm tie'p t1,1c di h<;>c, tie'p t1,1c bo bao ban dem d€ kie'm tiSn. Nhieu horn nhO con, toi lai xe trCJ !~i nha cii hdn ba tie'ng d6ng h6, ngung xe tu dang xa ng6i hång gio mai trong thåy chung bu'ac ra bu'dc vao, r6i toi !~i lai xe trCJ ve . Thang con nho ciia toi gån 20 tu6i, n6 cao ldn to con hån ra va båy gio dang nam thu hai d~i h<;>c. Thång con Wn da ra tru'ong hdn m()t nam, då do dån cho my va giup do em n6 råt nhieu. Ne'u Nhu' dung c6 tinh dua doi, dung c6 thay d6i tinh tlnh, dung c6 se sua thai qua thl gia dlnh toi h~nh p hue bie't ba o. SO'ng va i nåm tren dii't My, to i då nghi~m ra du'c;Jc nhii'ng dieu th~t cån thie't, chi s6ng blnh thån, s6ng th~t long vai suy nghi, trung thlfc vdi m<;>i ngttoi, d6 la gieng m6i d~o due tu Bong sang Tåy ciing chång c6 chi khac nhau . Chi c6 nhii'ng con ngttoi luon luon quan tr<;>ng hlnh thuc, låy bS ngoai che d~y cho chut phåm gia th6i tha, thu nå y thl dau dau ciing bi khinh khi. Toi kh6ng hi6u Nhu' då bie't nhii'ng ly do vi sao toi khong

PM p Åm soThanh E><1-o-2000

ctl1u dlfng du'c;Jc cai tinh tlnh ky CI,IC ciia Nhu' ha y khong. Toi dau long khi phåi ra di, the' nhu'ng khong con con du'ong nao ch<;>n llfa khac hdn. Toi bie't tru'ac da y Nhu då hy sinh cho toi, cho con. Toi ciing bie't bay gio Nhu' c6 th€ nghi ngdi, d€ toi va cac con lam vi~c M bu !~i nhii'ng gl rna su6t muoi måy nam tru'ong våt vå ciia Nhu. The' nhu'ng toi khong th€ chåp nh~n s6ng trong m()t gia dlnh rna cai ton ti tr~t tlf bi cha d~p. vc;J mång ch6ng, con cåi cha my. Toi khong phåi ngu'oi qua c6 hu, the' nhu'ng tåt cå IS th6i d6 då ngåm sau vao m~ch mau, tha th1t ciia toi. Tha che't chu khong bao gio toi chåp nh~n nhii'ng diSu rna theo toi thu()c vao lo~i vo d~o due. Thinh thoång VQ ch6ng anh b~n de'n tham toi, moi toi ve nha dung com va nhåt la khuyen toi khong d€ phl m()t thoi gian nao, nghla la phåi h<;>c. Vdi cd tu.Si ciia toi thl h<:>c khong co ngrua M tie'n than, rna h<:>c M tang them stt hiSu bie't. Toi thåy lOi khuyen råt chf tlnh, va hon nii'a trong hoan cånh ciia toi, thOi gian tr6ng v:lng se råt nguy h~i. se lam cho nhii'ng bue xuc ciia toi n6 tung c6 th€ dua tai tlnh tr~ng dien lo~n. Toi c6 nang khie'u vS may m6c khi con nho, tlf rnlnh lUe åy tlm hi6u va sii'a chii'a du'c;Jc cac lo~i rna y m6c don giån nhu' may may, rna y hat dia, nen toi khong ngån ngu ch<;>n nganh co khL Toi di h<;>c råt chuyen cån, chiu kh6 tlm hiSu, roi rånh la toi vao thtt vi~n tlm toi. Toi bie't tu5i ciia toi bay gio khong con nhanh nhyn, dåu 6c lu Hin, nen toi phåi h<;>c gåp doi so vai tu.Si tre. Vi~c h<;>c ciia toi ciing råt kh6 khan, nhieu lue mu6n buong tay. The' nhu'ng toi phåi g:lng gu'c;Jng vl toi nghi rång toi khong di h<;>c, thl toi phåi lam gl cho he't khoång thoi gian nå y, nen toi l~i cang c6 gång hdn. Toi cåm thåy trong nhii'ng nam s6ng tren da't My, toi nhu' m()t ngttoi boi tren giong nu'dc ngu'c;Jc, dung !~i nhln con thåy hoång sc;J. Toi de'n day m<;>i thu deu trd ngai khong suong se, tu gia dlnh cho de'n h<;>c vån, tu cong vi~c cho de'n cach s6ng, n6 då hanh h~ d<;>a day toi. Toi luon luon s6ng trong lo au, trong thua thi~t. the' rna toi då c6 gång vu'c;Jt qua. Thåm thoat 6 nam tren ghe' nha tru'ong, toi ciing du'c;Jc ra tru'ong nhu' m<;>i sinh vien khac. Ngay nh~n lånh van bång toi moi vfj ch6ng ngu'oi b~n de'n tham dlf cho vui. Tu6i ciia toi nhieu khi gia hdn m9t vai ong thåy, toi thåy vui vui khong mang trong long m()t mij.c cåm. Nhii'ng ngu'oi chung quanh ciing råt qui me'n toi, cho toi la m()t ngu'oi hie'u h<;>c. Toi nhln quanh vån khong thåy vc;J ch6ng ngu'oi b1,1n, de'n khi lånh xong van bång di xu6ng. Thång con nho ciia toi tu dau ch1,1y l1,1i om toi, n6 vua kh6c vua cuoi: "Ba giåi thi~t. Ba giåi thi~t" . Toi om n6 rna nu'ac måt ciia toi ciing chåy dai. N6 chi tay ra phia sau, toi trong thåy vfj ch6ng anh b~n. vc;J toi va dua con IOn ciia toi dang våy tay vS phla toi . C6 le troi sinh ra dan ong dS tha thu, toi khong mang trong long chut oan h~n nao vS vc;J toi, toi cho day chi lå slf nong n6i nhåt thoi, d1,1y cho nang m()t bai h<;>c va ciing d1,1y cho toi m()t bai h<;>c lam ngu'oi. S6ng vdi nhau phåi låy slf thuy chung du (J chan troi g6c b€ nao ciing v~y. phåi tu'dng klnh nhau, phåi tha thu cho nhau . Tu6i doi 115

chung toi khong con nho, khong con cai ki6u dtl'ng nui n~y trong nui nQ, khong con bao nhieu nåm song tren c6i doi n~y, niem vui cua chung t6i lå nhln cac con vii'ng vang tren CUQC song, trong d<;li chung l~p gia dlnh, mong chung dtt<;lc h;:tnh phuc, nen toi trd ve song !;:ti vdi gia dlnh. Toi xin vi~c nhieu ncJi vdi cai nghe ccJ khi cua toi, nhu'ng chång c6 ncJi nåo nh~n bdi toi trong giå qua, ky su giå må !;:ti khong c6 m<?t ngåy kinh nghi~m ciing kh6 tlm chuy~n låm. Sau d6 toi apply våo m<?t ccJ sd di~n tll' M gac ban dem, toi tha'y råt thich h<;lp vdi ngh€ n~y, du sao tntdc day toi ciing lå m<?t ngttoi linh nen chuy~n canh gac ciing nhu~n nhuy~n . Ban ngåy <'1 nhå toi lo ccJm nu'dc cho v<;l con.

"Den My lue ddu ai ciing cåm thi{y kh6 khan, nhin tuong lai phia tru<Jc sao rna nhieu khe di?u vqi qua. ChUng ta nghi vai tudi di!i hoi tan cua minh kh6 c6 thi vuqt qua. Chung ta thii'y Sl! thanh cang da nhilng nguoi di tru<Jc lam ta choang ngqp, uac gi ta duqc mQt phdn nhu hq. Ta phdi bilt ddu vai ban tay trilng trang lue trach nhi?m vai gia dinh to lon phia sau, lam the' nao phdi vuqt qua? D6 la ult cd cac suy nghT va tam trc;mg nhilng cua nguoi linh gia nhu chung ta, khi rna rudi teie kh6ng con cho phep ta bay nhdy, tung hoanh. Nhilng nguoi kh6ng chua'n bi kip SL:( ch6ng diJ, khong th[ch nghi ngay vai hoan cdnh mai, thi the' nao tinh thdn ciing bi suy s~p, di dang buong tay va mQt diiu quan trqng chung ta song l~i vai thoi qua viing qua nhdu, nhilng tiic nual vai nhilng hao nhoang xua cii lam ta cåm thii'y dau dan, nhuc nhol va rat ho' thcn khi lam nhilng cong vi?c ttim thuong. Muon thanh cang chung ta phdi g~t bo Nil cd, phåi quen di chung ta la ai. Phåi xiin tay cio lao minh, chung ta phdi do! ddu vai CUQC chien tranh mai, chung ta khong duqc quyin buong tay". Cu<?c doi qua My cua toi chinh lå CUQC doi cua cac b;:tn, chi khac nhau m<?t våi tlnh huong, mc;>t våi ca bi~t. Chung ta deu bi slf kh6 khan hoånh hånh dåy dQa. Chung ta khong the nga <'1 chie'n truong nhu'ng chung ta c6 the nga ngay tren vung tlf do n~y. Chinh vl v~y toi phåi vie't ra d€ ta't cå cac b;:tn, cung cånh ngQ, cung m<?t moi trttong, de chung ta cung tha'y nhii'ng nghich cånh må anh em rnlnh phåi chiu. Chung ta phåi ngoan cttong chie'n dåu VOi CUQC song hi~n t;:ti, ciing nhu' tru'OC day chung ta da tung dm sung chie'n da'u chong l;:ti quan thu. Phan Xudn Slnh, Boston

thi~n tQa

Rung thong im lij.ng tie'ng Hoång hon phu khiip ncJi DcJn than ng6i tinh tQa Mij.c tlnh canh sao rcJi Giua dem tru'ong hoang vång An nhien mi~ng mim cttoi Thoi gian nåo hay bie't Blnh minh da de'n r6i.

v~ nhung vien ngQc

CJbi~n Nam t(lng con chau My Chåu, Huyen Tran, Ng<;>c Hån cua mloc Vi$t vao nhung nom 2000

Phan Lang Nhilng vien ngqc hoiing tran tin la tim duqc ti:t biin Vi?t Nam. Nguoi ddu tien mua duqc la mQt nguoi Y iJ Lugano ten Savero Repetto. Y thu thL:(c mua duqc 6, 7 vien gi d6 t~i Sai Gon niim 1990. Con ong b~n cua Ben la nguoi mua not so' ngqc con l~i, ciing t~i Sai Gon. Nay ang da nai duqc het sa' ngqc ti:t Repetto, to'ng CQng ong c6 23 vien. 6ng ta dang lam chu xau ngqc trai cua hoiing h4u Marie Antoinette, vq vua Napoleon. Xau chuJi nay ti:tng vao tay mQt tri?u phu My, trå vai gia l tri?u My kim vao thOi kinh ti khung hodng, niim 1929. Ben tro' milt, hoi: "Ne'u phåi ch9n m<)t trong hai, xau ngQc trai cua hoång Marie Antoinette, hoij.c nhii'ng vien hoång tran Vi~t Nam, ong ch9n thu nåo?" Ong dap kh6ng diin do: "Toi ch9n nhii'ng vien hoang tran Vi~t Nam ." h~u

ThångHoan

116

Phap Åm s6Thi\nh E>~o-2000

Benjamin Zucker sinh trong m9t gia dlnh giau c6. TO't nghic$p Yale, va c6 b~ng lu~t Harvard. Thoi tre om mot gia'c mo: ngay nao d6 lam chu trong tay bao nhieu vong vang chau bau ctia ong vua ba chua doi xtta. Gia'c mo a'y ngay nay dii thanh sl,l' th~t. chi trit c6 duqc m9t xau ng9c trai c6 qui hie'm. Mau h6ng h6ng chång hl).n. M9t bu6i trlta dang ng6i (J van phong Harvard Club, dic$n thol).i reo . Tie'ng m9t nguoi dan ong ben kia, m9t nguoi bl).n la tay buon kim hoan n6i tie'ng de'n tir Th1,1y Si, giQng hO'i hå: - C6 thl gio khong? Toi mang cho ong xem cai nay hay låm. Nguoi g9i dung dic$n thol).i cong c9ng, m9t di~u chua tirng xåy ra vdi o ng bl).n nay. Ben cbiu gij.p. Nam phut sau, ong a'y di vao cU'a. Tay trang tr9ng om m9t cai h9p qui bQC da ca sa'u. M(J ra. 23 vien ngQC tran chau måu vang rl,l'c ro. Ben thO't len nhu khong tin måt rnlnh. Hai nguoi n6i chuyc$n b~ng tie'ng Phap. - NgQC

th~t?

- Oui -Trude nay, c6 bao gio tha'y ng9c trai vang chua? Ben ll).i hoi. -Lån dåu . Vien lOn nha't to han trung chim se, dltong kinh 23 mi li met, nom giO'ng trai qua't chin, hoij.c long trll'ng ga non, ltng U'ng do. Ong Th1,1y Si cho bie't: ng9c nåy ctia Vic$t Nam, c6 le ngay xua lå bau v~t trong kho tang nha Nguy€n. Ngåm nghia h6i la u, rna u dam me n6i len, Ben ngo y xin mua ll).i mot it. Ong Thl,ly Si gl).t di "khoan dii", d~ nghi trude he't Ben såp xe'p mot cuoc nghien cl1u di~u tra, tlm cho ra ngu6n gO'c va chti nhan ctia nhii'ng vien hoang tran tuyc$t qui nay . Ben, nguoi rna gidi chuyen mon xe'p hl).ng "mqt nha S/.(U tJ.m (/.(trang, chiiu bau hang dciu etla nuac Mj". Trong dO'ng vo sO' vong vang chau bau ctia ong hoang ba chua An Do, Å R~p v.v ... , Ben hic$n lam chu mot chie'c nhån kim cltong cua mot vi vua La Mii vao the' ky thu 3; mot vien lam ng9c (sapphire) xanh tim Cl,i'C ky lOn, CO 202 carat; mot vien bich ngQC (emarald) hlnh bat giac ctia nha vua Shah - Jahan nguoi xay ngoi d~n tru danh Taj Mahal. Nhltng dO'i vdi Ben, nguoi nij.ng tam h6n dam me c6 ngol).n, tri gia cua ti~n bl).c the' gian khong sanh bång n6i say dåm cai d~p c6, vinh cii'u va huy~n bi tr11dc sl,l' thang tråm cua l!ch sU' loai nguoi . Ben ben nh~n loi xuc tie'n cuoc di~u tra. Ong nghi phåi di sang t~n Vic$t Nam . Ong bl).n Th1,1y Si tl).m gU'i ll).i cho Ben khåo sat vai horn. Ong voi mang ngay de'n cho Kenneth Scarratt, m9t bl).n than la chuyen gia da qui (J vic$n Gemological Institute of America. Ken cho bie't trong doi, dii mot lån tha'y mot vien hoång tran nhu vh, xua't xu tir bi~n Vic$t Nam. Theo Ken, trong suO't 30 nam qua gidi chuyen mon quO'c te' t6ng ke't khåp the' gidi chi c6 4 vien ng9c hoang tran

Phap Åm s6Thi\nh E>l)o-2000

duqc bie't de'n rna thoi. The' rna gio ng6i trude mij.t de'n 23 vi en, khong tuCJng tuqng n6i! Ben bie't nhii'ng vien ng9c vang nay råt c6. Ken Scarratt dii nh~n ra nhii'ng ve't li ti cua tu6i thoi gian, da'u ll).c tinh vl dii qua tay bao doi. Ng9c ltng U'ng do mau huye't tårn, len nudc c6. Ben dii tlrn d9c dau d6 bi~u tuqng thieng lieng cua vua chua An Nam lå doi r6ng du6i theo mot trai chau bO'c lU'a, thuong trang tri tren nhii'ng mon d6 su tran ngol).n Blue de Hue tuyc$t voi. Nhu the' Ben cang sa y dåm khi tha'y rnlnh dii giii' trong tay mot bau v~t rna bao doi tltdng cm CO trong huy~n thOl).i, mau vang fl,l'C lU'a. Cac nhå Dong phuong h9c xua nay chua ai ngo di~u nåy, le giån di c6 ai duqc nhln t~n måt dau! Ben såp xe'p chuye'n di Vic$t Nam cung vdi hai nguoi bl).n: Derek Content, m9t h9c giå v~ Dong phuong, vå James Traub mot nhå bao. H9 dij.t chan tr11dc tien de'n Ha N9i vao ngay tr11dc Te't am l!ch 1996. Thien hl). dang xon xao d6n Te't. Ngoai phO' nhan nhån båy ban nhii'ng canh dao, canh mai va hang quan Te't. Chång con ai nhac de'n chuyc$n thoi chie'n. DO'i vdi nguoi My nhu Ben, Vic$t Nam nhlt th~ cai ten cua chie'n tranh, che't ch6c, chu khong phåi mot da't nudc, con nguoi. Nhii'ng n1,1 cuoi hie'u khach khong che da'u net ti~u tl,ly cung kh6 nhan nhiin . Ha N()i, thanh phO' vdi nhii'ng ngoi bic$t thl,l' Ta y d9c theo boulevards nhlt nhii'ng h6n rna b6ng que' ctia thoi thui)c dia, tltong voi vang, canh cU'a s6 xanh dltong. Nguoi duqc gidi thic$u de'n tlm gij.p dåu tien la giao su Trån QuO'c Vuqng. Ong Vuqng sO'ng trong m9t ngoi nha nho, tran ng~p sach vCJ. Chu khach tie'p chuyc$n nhau bång tie'ng Phap. Khi nghe n6i de'n chii' "perle", "perle flambe", ong Vuqng thao thao n6i de'n truy~n tich "LuiJng lang tranh chau". Ong n6i V~ ngQC "lztu li" cua Champa phuong nam. Ong tlm ra mot cuO'n sach cii, r6i la'y gia'y but thåo ranet chii' Han th~t ba y budm. Ben d9 t ng9t hoi: "Ong c6 bie't loiii tran chiiu viing?" Ong Vuqng ngl).c nhien. Ong chua h~ bie't. Dam khach keo di tham v!nh Hi!- Long. Vung nui nudc (J dåu trang sU' c6 cua nguoi Giao Chi, n6i kh6 nh1,1c phåi "/(in mo ngqc trai duoi biin; kie'm s!tng te tren ritng". Tren duong di, Ben long tran tr~ hy v9ng noi day se giåi toa it nhi~u sl,l' bi m~t dang truy tårn. Trude khi roi New York, Ken Scarratt cho bie't lol!-i ng9c vang nåy sinh ra tir loåi O'c ten khoa h9c lå melo melo (tieng Vi$t gqi 6c tai tvqng). tai tu<;~ng khong d6ng lol).i vdi loai trai so, sinh ra ng9c trång ha y den.

6c

Cå b9n thue m9t nhå khach b~p b~nh tren be'n nudc, ngåy ngåy giong thuy~n khåp viflh, lån la vdi dam dan chai, la'y thuy~n lam nha tren song nudc. Hoi de'n 6c tai tuqng, thl dan chai khong ai la'y låm li!-. Nhltng khong ai h~ bie't trong O'c nå y c6 ngQc. Chqt c6 mi)t chie'c thuy~n con voi cij.p de'n. Qua nguoi thong dich, y n6i rång y c6 6 vien ng9c O'c tai t11<;1ng. Y bo di r6i m9t chO'c sau quay 1<!-i, loi ra tir trong thiing dl,l'ng gl!-o tren ghe 6 vien ngQc. C6 vai vien kha lOn mau hoi di,IC, c6 vien hoi vang, va

117

vai vien th~t vang. y n6i day lå v~t bau cua gia dlnh mlnh. Y cho bie't ngu'oi anh mlnh say me thu san tlm ng9c vang trong oc tai tu'<;lng melo melo. Theo y, tlm trong hang tram con oc, may ra mi)t con c6 ng9c. Sau vien ng9c må kh6 cong Mn the', huong h6 23 vien ng9c toan håo, d~p tuyc$t voi, thl xie't bao cong lao. Ben thåm nghi trong mi)t nu'dc Vic$t Nam xu'a, quy€n lt_tc phu qui d€u g6m thåu vao vua chua cung dlnh, thl chång ai ngoai gi di å y, chåc chån la chii nhan nhung vi en hoiing tran nay .

Anh c6 h9c thuc va ranh lich så, ngu'oi dåu tien kS cho cac ong khach phu'clng xa bie't nhi€u chi tie't v€ kho tang tri€u Nguy~n: ån, kie'm, d6 sånh su. R6i anh n6i v€ ng9c, v€ tran cha u. "Vi~t Nam la .xu cua ngqc trai". Anh n6i. Anh kS cho khach nghe eau chuyc$n: Nam 1780, vua Le Chieu Thong cong cho nhå Thanh 2 vien tran cha u to bång quå trU'ng ga. "TM ang bilt mau gl kh6ng ?" Khach hoi . Anh trå lOi gl d6 bång tie'ng Vic$t råt !au, ngttoi thong dich chi n6i g9n lon: "Kh6ng biet. Vi kh6ng tha.y sa c hep din."

Cå b9n di våo Hue', co do nha Nguy~n . Ben tin ding nhung vien ng9c nåy tu6i tir the' ky 18, thui)c kho tang h~u Le, v€ sau l9t vao tay nha Nguy~n rna Båo E><!-i la vi vua cuoi. G~p thoi lo<!-n 1<!-C, so ng9C thåt thoat ra khoi ni)i cung. Nay då khong con chie'n tranh. Ct_tu hoiing Båo E><!-i con song Cnam 1996). Trude day James Traub då tt_t ta y vie't m9t bue thu' sang Phap cho ct_tu hoiing dS do hoi. Thu' khong du'<;IC h6i am.

Roi Vic$t Nam, Ben tu'ong chirng dang bo ra di cai que hu'clng då sinh ra nhung vien hoiing tran huy€n bi kia, rna dåu tich da thåt l<1-c ngay chinh tren que hu'ong mlnh.

T<!-i Hue', cac ong dtt<;lc gidi thic$u tlm Mn mi)t Cl,l gia xu'a håu trong n9i cung nhå Nguy~n. C1,1 Ph<1-m Van Thie't hic$n dang song giu ngoi nhå c6 cua ba Tir Cung, m~ vua Båo E>~i. C1,1 Thie't du'<;lc tric$u vao cung nam 12 tu6i (1937), ldn len thanh mi)t tay cung van trong ban nh<1-c ngt_t. C1,1 Thie't m~c chie'c ao dai the den, doi ban tay xu'clng xåu xe'p vao nhau, m6ng tay dS dai theo kiSu c6. C1,1 ng6i ngay ngiin tren chie'c trang ky khåm xa ett, rnic$ng ch~m råi hut die'u dm le$. C1,1 biit dåu kS v€ ct_tu hoiing Båo E><1-i: d6 lå "mqt ang vua thfch an choi", nhttng "tfnh b!nh dan", thu'ong pha le$ di)t ng9t ghe vao tham m9t nha dan ngheo, ng6i tham hoi tlnh cånh ben chen trå n6ng. Nha vua khong hoai c6, "thfch tan, che cå", chi thich d6 Tåy, danh ten nit. Ben du'a Cl,! xem hlnh ch1,1p nhii'ng vien ng9c vang. C1,1 Thie't n6i: "tai chua hi thdy (/ nqi cung". Khiip thanh pho Hue' eling khong ai bie't. Nhung tay chuyen mon, ngu'oi lam o vic$n båo tang, cac tay choi d6 c6. E>au dau ciing nghe l~p 1<!-i huy€n tich "luiJng lang tranh chdu", "r6ng chdu m{,lt nguy~t", ho~c nhii'ng lOi than van v€ chuyc$n thåt tang cua kho tang nha Nguy~n , trach m6c tinh tho el ciia vua Båo E><!-i v€ bau v~t cua tien vu'ong. Nhii'ng vien ng9c hoiing tran, chång ai bie't. Ch6 hy v9ng cuoi cung lå thanh pho H6 Chi Minh, vån con g9i ten la Sai Gon. Phåi ghe Mn day cho du m9t vong d!t nu'dc. T<!-i day cac ong g~p Nguy~n Trung Son, mi)t tay su'u t~p d6 c6, mi)t ngu'oi råt am tu'ong v€ kho tang nha Nguy~n. Son quå la mi)t nhån v~t c6 phong thai d~c sa:c. E>ang trong mi)t xu ngheo kh6, anh song thcl mi)ng giua nhii'ng m6n c6 ngo<!-n d~p tuyc$t voi su Bleu de Hue'. Giong nhu' nhii'ng ngttoi choi d6 c6 Vic$t Nam Ben då g~p, tam h6n anh mel v€ mi)t qua viing vang son tru'dc thoi Tåy do hi). Chinh ngu6n goc anh, eling la con dong chau giong m9t quan thu'<;lng thu' ldn trong tri€u dlnh Hue'.

sa

118

V€ New York, ong tlm du'<;lc so dic$n tho<1-i tu' gia ct_tu hoiing Båo E><!-i. Ong g9i. Gi9ng mi)t ba dåm trå loi: "Cl!u hoang thua be din lrJn chua titng thdy. Nen chung kh6ng thuqc cua hoang gia." Cui)c tlm kie'm chu'a chåm dU't t<1-i dåy. Ong thie't tha g~ng hoi cho ra ncli ong b<1-n Th1,1y SI, ke då mang Mn nhii'ng vien hoiing tran nay . Cuoi cung, eling bie't du'<;IC ngttoi dåu tien la m9t ngu'oi Y o Lugano ten la Savero Repetto . Y thu tht_tc mlnh mua du'<;lc 6, 7 vien gl d6 t~i Sai Gon nam 1990. Con ong b<1-n cua Ben la ngu'oi mua not so ng9c con lai, eling tc;ti Sai Gon. Nay ong da nai du'<;lc he't so ng9c tir Repetto, t6ng ci)ng ong c6 23 vien . Khi du'<;lc Ben hoi choi vi sao mua . "Vi chung qua quf hie'm, va df}p nhu giac mo". Ong dap, r6i mi)t ch~p sau, ben kS rång mlnh dang lam chu mi)t xau ng9c trai ciia hoiing h~u Marie Antoinette, v<;l vua Napoleon . Xåu chu6i nay då tirng vao tay mi)t tric$u phu My , trå vdi gia l tric$u My kim vao thoi bu6i kinh te' khung hoång, nam 1929. Ben tro måt, va hoi: "Niu ang phili chqn mqttrong hai, .xau ngqc trai cua hoang hcju Marie Antoinette, ho{,lc nhilng vien hoang tran Vi~t Nam, ang chqn thu nao?" Ong dap khong dån do: "Tai chqn nhilng vien hoang tran Vi~t Nam".

Tren dåy la dich bai vie't nhan d€ "Mysterious Pearls" (nhOng vien trån chåu huyen bf) cua James Traub tren t<!-P chi Srnithsonian, so thang båy nam 1997. Toi da d9c so bao åy khi du'<;lc m9t ngu'oi b<1-n cho bie't. Khoång mu'oi horn sau, ba Kathy Schulman cua vic$n bao tang Metropolitan of Arts New York g9i n6i v€ bai bao åy, va ba quen than vdi Benjamin Zucker. Ba Kathy la chi cua mi)t ngttoi b<1-n My than. Ba då n6i vdi ong Ben v€ toi, va ong nho ba å y siip xe'p dS lien l~c vdi toi. M9t ngay chu nh~t thang 10 nam 1997, Ben g9i toi. Gi9ng Ben tråm tinh. Chung toi han huyen v€ chuye'n vie'ng tham Vic$t Nam. V€ vinh H<!- Long rna toi cung cac b<!-n My Mn di thuy€n o d6, kS ong nghe chung toi bång phu'clng tic$n rieng då Mn thiim vie'ng, khåo cU'u cå tuån t<1-i nui E>9, thui)c lång Thic$u Låu huyc$n E>ong Son, tren nui con c6 nhung di tich rlu da xu'a 30 Mn 40 ngan nam, thoi ct_tu th<1-ch khi cua ngu'oi c6 Vic$t Nam. Ben hoi v€

Phap Åm soThanh E>~o-2000

nhii'ng vien ng<;>c vang. Ong dii mua ti't ngu'oi b~n Th1,1y SI. Nhu' to i c6 n6i voi ba Kathy , trong khi nghien cll'u d~ dich ra Anh Van mot s6 sit li~u c6 Vi~t Nam, toi dii kham pha du'<;lc mot thong tin nl"t quan tr<;>ng khå di soi sang ngu6n g6c huy~n bi xung quanh nhung vien tran chau vang kia . Trong eau chuy~n toi nhåc toi, ong nghe chuy~n c6 ba nang con gai thuoc hang c6ng chua dii ch6i ngoi ve ng<;>c su6t tir då u Mn gån cu6i dong lich sit dan toe Vi~t Nam: nang My Chau, nang Huy~n Tran, nang Ng<;>c Han. Toi thich thu truy tim them tåi li~u. c6 th~ cung ca'p cho 6ng. Ben råt mi'tng. Nhttng ngay trong bu6i n6i chuy~n dåu, toi dii chung mt,J'c h.tu y Ben mot di~m h6 nghi, dt,J'a theo sit li~u Le Qui E>on. Ong khån khoån xin sao ch1,1p nhung sit li~u åy, c6 bån dich Viet ngu va nguyen tac Han van. Phån t6i se giti kem bån dich Anh van, cung nhung y kien nh~n xet cua toi, xin chep ra da y dung noi dung thu' tir dii giti cho Ben. Ngu6n sit li~u xin chep ra da y tir Phu Bien T~p L1,1c cua Le Qui E>on viet nam 1776, rna cac chinh sit cua nha Nguy~n v~ sau, phån IOn ciing dt,J'a theo d6, d doan n6i v~ Hoang Sa: .

"Xa Yen Vi:nh, thuqc huy~n Binh Son, phu Quång Nghia o gein bai biin. Vi hu(Jng D6ng Bile, ngoai biin c6 nhiiu dåo va c6 nhiiu nui linh tinh han 130 dlnh. Tu tren khodng nui ra den biin cach nhau c6 chJ mqt ngay dui!ng, hoiJ,c may trang canh. Tren cac ngqn nui, thlnh thoång c6 sua! ntJ(/c ngqt. iJ trang cac han dåo, c6 ben eat vang, chiiu dai u(Jc chung han ba muoi diJ,m, M.ng p!ulng va rqng [(Jn, nu(Jc trang veo nhin sua! day. iJ ben cdc han ddo, c6 va sa' t6 yen, con cac tlul chim thi ki den himg nghin, hang vqn con, hl thdy ngui!i chung vdn d4u quanh ngui!i, khOng hi tranh ne. Ki ben ben, c6 rat nhiiu hdi v4t lq !ung. C6 thU 6C nhiiu rdn mang ten la 6C tai voi, lrm nhu chie'c chie'u, trang b~ng c6 nhiiu hqt chdu nhu ng6n tay trå l(Jn, sdc d~c khOng bdng sdc con trai chdu. Va 6C dy, neu ngui!i ta v6t deo, c6 thi lam thanh bia, ciing nhli dung va 6C lam thanh vai (de sdn quet nha cua)".

Lu'ot qua mot do~n mo tå cac loai 6c khac, tiep theo la: "Ngay tru(Jc nha Nguyln c6 thiit l4p dqi Hoang Sa gJm 70 suat, lay ngui!i o xa Yen Vi:nh b6 sung. M6i nam hq luan phien nhau di biin, lay thdng gieng ra di nh4n lanh chi thi lam sai dich. Dqi Hoimg Sa nay duqc cap m6i ngui!i sau thdng luctng. Hq cheo nam chiic thuyin eau nhå ra ngoai biin cå ba ngay ba dem m(Ji den dåo (ttlc dåo Hoang Sa). Hq tha hJ luqm liJ,t, tt! y bdt chim, bdt ca lam dJ an. Hq duqc nhilng dJ v4t nhu guom va ngt!a bdng dJng, hoa bQc, tdn bQc, vimg bQC, dJ dJng, thiic khan, chi den, khåu sung, nga voi, sap ong vang, dJ chien dq, dJ sri ... Hq con luqm nhift nhilng vå dJi mJi, nhilng con håi sam, nhilng hqt &: van (6c tai tL.Iqng) rtft nhiiu ".

"Den ky thdng tam, thi dqi Hoiing Sa dy m(Ji tro vi cåa eo, rJi hq t(Ji thanh Phu Xuan trinh nqp cac v4t hqng da luqm nhiJ,t duqc. Ngui!i ta can, khdm nghi~m va djnh xong

Phap Åm s6Thanh f)~o-2000

ddng hqn cac sån v4t, rJi m(Ji cha dqi nay ban rieng nhilng con van, håi sam, håi ba. Bay gii! dqi dy nh4n lanh cap bdng tro vi nhd., nhilng v4t hqng luqm nhiJ,t duqc ngoai biin c6 khi nhiiu, c6 khi it khOng nhrlt djnh, ciing c6 !dn hq ra di rJi tro vi khOng" <'>.

oc

Ro rang qua cac do~n tu' li~u nay, ta du'<;lc biet vung dåo Hoang Sa Cngay xua c6 ten nom la dao "Bai eat vang') la que hu'dng sån sinh 6c tai voi c6 ng<;>c. Tuy c6 di~m dang ngo, Le Qui E>6n !lin Ion kich thuoc giua 6c tai voi va d6i m6i. E>6i m6i, ba ba c6 th~ IOn bång chiec chieu, chu 6c tai voi c6 le kh6ng IOn den co åy. Va 6ng khong n6i ro, tuy ng<;>c 6c tai voi c6 nhi~u. nhttng chång phåi con nao ciing c6 . Phåi chang vl mau eat vang d~c bi~t nhu' dåo dii mang ten, nen thien nhien dii h6a sinh rna u vo 6c nhu' the cho st,J' sinh t6n. Ciing nhu' vo trai trong long trång thl sinh ng<;>c trång, long den thl sinh ng<;>c trai den. Nen mau eat vang lå duyen sinh cho loai ng<;>c hoang tran åy chang? Nhung håi våt lu'dm nhat du'dc phåi nop het cho kho khi trd v~. Nh~g ~ do~n .sau, L~ Qui E>on cho biet ong da tung tra xem !~i s6 bien cac v~t h~ng d~ n~p do nhung ngu'oi cai doi thuy~n (mang chuc thuyen due hau) lu'u tru tir nhii'ng nam v~ trude, ngu'oi d<;>c khong thåy li~t ke nhung h~t ng<;>c 6c tai voi, nhu' da thu~t d tren. Khi viet Phu Bien T~p Lt,Jc, Le Qui E>6n dang d cu'dng vi mot quan IOn, giu chuc tht,J' hi~p trån kiem chuc tham tan quan cd, nghia la kiem cå hai chuc t6i cao v~ hanh chanh va quan st,J' d Thu~n H6a, låt phåi bie't ro nhung sinh ho~t, tinh tr~ng trong thåm quy~n cai quån cua rnlnh. 6ng da d~ c~ p Mn cac h~t tran chau åy, c6 nghia la khong th~ c6 slf giåu dut tri~t d~ cac hat ng<;>c åy M lam cua rieng do dam thuoc ca'p thi ha~h cong tac lu'<;lm nh~t. C6 th~ khång dinh: du nhi~u hay it, kho tang nha Nguy~n chåc c6 thu nh~n nhung vien tran chau åy. S6 lu'<;lng d~ n~p tuy theo mue do liem chinh CUa vien cai doi Va thUOC h~. St! giti ngu'oi ra dåo M khai thac håi våt, c6 le nhå Nguy~n tie'p tt,Jc thi hånh theo nep cii cu~ Champa, tir khi md nu'oc lån v~ phu'dng Nam. Trude Le Qui E>6n, da c6 sach Thien Nam Tu Chi E>6 Thu', g6m 4 quy~n do nho sinh h9 E>6 Ba, ten tt! la E>~o Phu so~n khoång nam 1650-1653, ciing cho bie't h9 Nguy~n da låm c6ng vi~c åy tir !au: "Hq Nguyln m6i ndm vao cua! mua dang, dua 18 chiec thuyin den day lity hang h6a, nhift duqc ph&n nhiiu la vang bqc, tiin t~, sung dqn (cua tau dam tr6i dQt vao). ChJ bai eat dy ciing c6 dJi mJi". Nhu' the', viec tim kie'm nhii'ng ng<;>c hoang tran t~i Hoang Sa da c6 ~u !au, tie'p thu cong tac ti't Champa. Sit li~u nay la minh chU'ng hung h6n quån dåo Hoang Sa (Paracels) thuoc liinh håi chu quy~n cua Vi~t Nam ngay khi md nu'oc ~~ phu'dng Nam. d do~n ch6t, thuoc quy~n 6 Phu Bien T~p L1,1c, xin trich ra day mot chi tie't råt ly thu Le Qui E>on chep v€ "ngqc":

"Xrl Thu4n H6a, c6 thU ngqc gqi la "H~c dinh ng<;>c", giang nhu nga voi, ma sdc lqi vang c6 hoi dilm då, trang rar tinh te; sang sua, tuoi nhu&n. Ngui!i ta dung ngqc nay 119

di /a.m nhtlng cdi hQp dt!ng huang sdp va lam chu6i truiJng hqt di ni~m kinh. Mang thli ngqc ay trang minh, nguoi ta c6 thi trll duqc cde loai rdn rit. Ngqc nay nguyen ta tau Tay duang dua din bdn chli kh6ng phdi thd sdn xli ThUijn H6a. "Xet sach V5 Bi Chi" c6 chep rdng: "Nuek Tam Ph~t T~ con c6 m(>t ten nil'a la nuoc Ct,tu Cång, thuong sån sinh m(>t thu chim lå "hqc dinh" IOn hån con vit. Nao c6t (xlldng 6c o sau gay go len) chim åy dai de'n hån l tåc, ngoai vang trong den, xinh tuoi, dyp måt dang yeu. Nuoc B(>t Ne (kh6ng biet nuoc nao va o dåu) eling c6 thu chim å y." NgQC du<Jc t~c til' mo chim h~c dinh (helmeted hornbill) tie'ng Vit%t gQi la chim B6 Cåt. Mo chim mau vang, th~t IOn va cung, hai ben di€m måu do . Nght% nhan Trung I-loa nhåt la khoång doi Thanh trd di råt qui chu(>ng mo chim h~c dinh. I-IQ sU' dt,mg n6 låm chåt lit%u M ch~m khåc nen nhil'ng tac phåm my ngo~n d~c bit%t nhåt la kh6a dai nit, cac ki€u ti yen h6 (snuff bottle) danh cho cac cong tll' d~i gia låm ti~n nhi~u ciia. Qua tu lit%u nay ta nh~n thåy the' ky thu 18, våo thoi Le Qui Don my nght% phåm bång mo chim h~c dinh da c6 thuy~n buon I-loa Lan ban sang Thu~n H6a qua cll'a H(>i An r6i. Va d~c bit%t trong cac m6n mo tå, c6 nhil'ng vien t~c tron "di lam truong hq.t ni~m kinh ". Ne'u khåo sat bling cach kSt h<Jp hai do<1n tu lit%u ciia Le Qui Don v~ ngQC vang 6c tai voi t~i dåo Hoång Sa, va ngQC vang tron tCIC til' mo chim hCIC dinh, ta khong khoi thåy nåy sinh m(>t nghi vån kha ly thu . Yl sl! ua thich ciia khach hang va sl! hie'm qui ciia lo~i tran cha u vang, c6 le nght% nhan khai thac d~c sån mo loåi chim ciia nui rlt'ng nhit%t doi Ma Lai nay, M mo phong t~c nen nhil'ng vien ng9c vang, cho gi6ng tran chau vang thien nhien duoi day bi6n eling nen? Trong cu(>c tie'p xuc Ifin dfiu, toi eling thong bao cho Benjamin Zucker v~ chi tie't dang lttu y nåy dt1a theo ngu6n tu lit%u ciia Phii Bien T~p Ll;Jc. Dåu giay ben kia m(>t thoang l~ng yen. C6 le d6i voi ong lå m(>t thong tin råt båt ngo. Nhan th€, trong khi cho d<;1i bån dich va tu lit%u toi gll'i cho ong, toi gioi thit%u ong m(>t s6 bai vie't ciia giao su Alexander Woodside , m(>t sU' gia nghien cU'u Vit%t Nam, d9c råt ranh re Le Qui Don, d~c bit%t v~ Phii Bien TCIP Ll;Jc. Hit%n ong dCIY t<1i University British of Columbia . Bang di khoång hån m(>t thang sau, ong Ben gQi l<1i nha, giQng råt ni~m nd va vui ve khac thuong. Toi doan la sau thoi gian d6 ong da nho chuyen gia cac nåi xac dinh l~i chåt lit%u, c6 le da tan di con h6 nghi . Ong hoi tham toi, c6 bie't d nuoc My, c6 ai sttu t~p du<;1c Blue de Hue nhi~u khong? Toi bie't c6 m(>t s6 nguoi, ong ben d~ nghi mong sao m(>t ngay gh day se ke't h<;1p låm chung m(>t tri6n lam cac d6 ciia tri~u dinh Le, Nguy€n, nhan dip

gioi thit%u nhil'ng vien hoång tran hie'm qui ciia long bi6n Vit%t Nam, C1 cå hai mi~n Bong va Tiiy nuoc My . Lfin d6, toi k€ ong nghe chuyt%n nang cong chua Huy~n Tran, dt nghia ten nång lå vien "tran chau den". Nguoi Vit%t Nam nhu toi vån thåc måc khong bie't vo tinh hay c6 y, ca i ten ciia nång ph6 va o duyen s6 p hå i cuoi gå v~ m(>t ong vua Chåm. Ho~c ten nång d~t cho sau cu(>c hon nhan? Toi n6i voi ong rling toi tuC1ng doai1 trong qua hoi cuoi nang, doi sau chi bie't nuoc vua cha du<;1c dang hai cha u 6, Ly , bie't dau ciia I€ con c6 them nhil'ng vien ngQc huy ~ n tran cJ1c ky qui hie'm må Che' Man t~ng rieng cho nang? Ong n6i dua : "Chung ta se di tim." Khi tham nuoc toi, cac ong nh~n xet rling nhil'ng nl;J cuoi than ai khong che dff.u du<;1c n6i ngheo kh6. Nhttng cac ong nen bie't d6 lå nl;J cuoi ciia dam con giong chau gi6ng 10 v~n, båt dåc chi ciia my tran qui My Chau, Huy~n Tran, Ng9c Han v.v ... Huy~n sU' Vit%t Nam tho m(>ng va triSt ly sau tråm. D9c n6 phåi hi€u ngu<;1c l<1i; nguoi dyp My Chau la h6a than ciia loai tran chau Vit%t; va long tham ciia phuong Båe hit%n thanh Tr9ng Thiiy (nha Tan xåm lang xu6ng phlldng nom vi tham

o d6y c6

nhieu ngqc chåu - sach Dieu Thi Li.,Jc Chåu Ky). Ngåy

trude nguoi ta da gQi månh dff.t å y lå An-Trung IndoChine eling phåi. Yl My Chau da bi TrQng Thiiy chie'm do<1t; va Che' Man da låy du<;1c Huy~n Tran. Ttt bao gio de'n ba y gio, nuoc Vit%t nhu nguoi con gai cu bi mai ep duyen voi cac chu nghia ngo<1i lai . Nhttng cai loi tam linh, cai net tam h6n, gi6ng nhu vien tran ngQC ån trong vo 6c . Va da la tran ng9c, thi khong chay du<;1c trong lll'a. O Phan Lang, Xuan 1999 SACHDAN l. Phii Bien TC~p Lue- Le Qui Don- Hoang L<?c dich . NXB Vit%n SU' H9c Ha N(>i 1964 2. Phii Bien T~p Ll;lc- Le Qui Don -Le Xuan Giao dich. Phii Qu6c Yl;! Khanh D~c Trach Van H6a, SaiGon 1972 3. Hoang Vit%t Dia Du Chi- Phan Huy Chu- Phan Bang djch . NXB Thu~n H6a 1997 4. T~p San SU' Dia - D~c Khåo V~ Hoang Sa va Truong Sa. NXB Khai Tri 1975 5. Smithsonian Jul y 1997 6. Chinese Snuff Bottle - Edited by 1-Iugh M . Moss.

... Hai mudi the' ky qua, co nhi~u lån ca c D~i Tang nttdc ta sang Thien True hay Trung quo'c cåu hQc, tham cU'u ho~c truy~n Phap. Nhttng chtta bao gio co mQt Giao doan hong hl} u, m()t hfc Ittqng Phl}t tll' ldn lao hi~n di~n trong 70 quo'c gia d khåp nam chåu nhtt ngay nay ...

su

120

Phap Åm sO' Tha nh E>1,1o-2000

Nhan mua The' V~n H<)i 2000, du'Qc t6 chuc ~i Sidney, Uc E>i_ti LQi, Phåp Åm muon nh~c Mn m<)t nhiin tåi 16i li_tc Vit$t Nam, nguoi co bit$t tåi dung truy~n thanh thay the' truy~n hlnh, tu'ong thu~t cac tr~n da bong m<)t cach chi li va håo htl'ng. Do lå nhå ky giå th~ thao Huy~n Vii. Mong rång våi net ti~u sii' va bai but ky cua chlnh tac giå duoi day se dua chung ta våi phUt nho v~ que huong va di vang .. .

m()t chi~u tren sån

- 1961 : di Ngll'ong Quang, Mie'n E>i~n låm ph6ng sl,l' giåi Bong Nam Å V~n H<)i. - 1962: di Nam Du'ong låm phong sl,l' Å V~n H<)i. - 1963: di Bong Kinh låm phong sl,l' giåi tue du ti€n The' V~n H<?i. - 1964: di Bong Kinh låm phong sl,l' The' V~n H<)i. - 1965: di theo doån van ngh~ va th~ thao sang Ai Lao. - 1968: di Tiiy Due quan sat chuifn bi t6 chuc The' V~n H<?i 1972. Sau do sang E>i_ti Hån voi phai doån ky giå th~ thao Vi~t Nam, r6i diM~ Ta y Co låm phong sl,l' The' V~n H<)i. - 1969: di Mie'n E>i~n lå phong sl,l' Å V~n H<)i ky 5. - 1970: di Nagoya, Nh~t Bån låm phong sl,l' giåi vo dich bong bån Å chau. Ghe Osaka dl! h<?i Ch9 Quoc Te', lue v~ ghe Manila, Phi Lu~t Tan låm phong sl,l' giåi vo djch tue du thie'u nien Å chau. - 1972: di Tan Gia Ba låm phong sl,l' Å V~n H<)i. - 1974: di Tiiy Due låm phong sl,l' giåi VO dich rue du the' gioi. Ciing nam nå y di Teheran låm phong sl,l' Å V~n H<?i ky VII do Ba Tu t6 chuc.

l. vai net v~

ky giå Huy~n Vfi

Huy~n Vii ten th~t lå Nguy~n Ng9c Nhung, sinh name

1915 ti_ti Phu Trinh, Phan Thie't, Binh Thu~n. Ong n6i tie'ng kh~p mtoc qua nhii'ng lån tu'ong thu~t t.n,tc tie'p cac tr~n tranh tåi th~ thao tren cac dåi phat thanh Såi Gon va dåi Quan E><?i. Våo th~p nien 50-60-70, gioi ham m<? th~ thao ti_ti Vit$t Nam, ai ciing da nghe va kham ph1,1c tåi tu'ong thu~t trl,l'c tie'p truy~n thanh cua ky giå Huy~n Vii, thoi gian nåy Vi~t Nam chu'a co truy~n hlnh, sau nåy co nhu'ng chu'a co chu'ong trinh truy~n hinh cac tr~n thi dilu, nen radio lå phu'ong ti~n ph6 thong nha't cho nhii'ng ngu'oi khong toi san d~ xem du'Qc, tir kh~p hang cung ngo hem, vung que cho tdi thi thånh, m9i nguoi quay quån quanh chie'c radio M "thuång thUc" cac cu<?c tranh tåi, nhii'ng pha ham thånh låm m9i nguoi nin thd, nghe ong Huy~n Vii tu'ong thu~t. ai ciing co cåm tu'dng chinh måt mlnh dang xem tr~n dilu, do lå nang khie'u thien phu co m<?t khong hai trong llinh vl,l'c tu'ong thu~t t.n,tc tie'p truy~n thanh ti_ti Vi~t Nam. Ong b~t dåu våo ngh~ bång m<?t bu6i t.n,tc tie'p truy~n thanh tr~n bong r6. Lån lu'Qt sau do ong di låm phong sl,l' C1 cac quoc gia sau da y: - 1956: di Mli Lai låm phong sl,l' giåi bong tron Merdeka . - 1958: di Nh~t låm phong sl,l' Å V~n H<)i. - 1959: di Bangkok, Thåi Lan låm ph6ng sl,l' giåi Ban då o Bong Nam Å V~n H<?i g6m cac nu'oc: Thai Lan, Mie'n E>i~n. Mli Lai, Tan Gia Ba, Låo va Vi~t Nam. - 1959: di Tiiy Due låm phong sl,l' giåi b6ng bån the' gioi ti_ti Dortmund. Vi~t Nam dU'ng d6ng hi_tng ba voi Trung C<?ng, doån dli du'Qc E>i_ti su Vi~t Nam moi sang Luan Don dl! giåi vo dich quoc te' Anh quoc. Sau Luan Don v€ ghe Paris va Le Van Tie't dli doi_tt giåi vo dich b6ng bån quoc te' Phap quoc. Phap Åm sO" Thånh E>11-o-2000

- Thang 3.1974: di Bangkok låm phong sl,l' vong loi_ti giåi vo djch tue du Å chau, day lå lån di låm phong sl,l' th~ thao cuoi cung tru'oc khi måt nu'oc va song doi lu'U vong. Ong Huy€n Vii nam nay da 85 tu6i, hit$n cu' ng1,1 ti_ti Hampton, Virginia, Hoa ky. Ong co 8 nguoi con (6 trai , 2 gai), 19 chau n<?i ngoi_ti, 5 chåt. c~,~ ba vira man phån nam 1998. Ong c6 khå nang thien phu, khong qua m<?t khoa hua'n luy~n chuyen mon nåo. Ong trd thånh nhå vo djch tu'ong thu~t t.n,tc tie'p truy~n thanh phong sl,l' th~ thao ciia Vi~t Nam, chu'a co ai co th~ thay the' ong. Tri thong minh Va tåi nang rieng cua ong li_ti du'QC th~ hi~n va than ph1,1c sau khi ong tot nghi~p bång cll' nhan (ba), Major Political Science ti_ti trll'ong E>i_ti HQc Christopher Newport College, Virginia våo nam 1987, lue do ong da 72 tu6i. (San Bien T<Jp)

Uti bie giå: Da ti't lau, lau l~m. chung t6i hua cung Nguy~n Thien Ån, m<?t phong vien tre etla cac dåi phat thanh Såi Gon, BBC Luan Don, VOA Hoa Ky - phån Vi~t ngii' - voi tu' cach m<?t ky giå th~ thao se vie't m<?t chuy~n ngån v€ v~n d<)ng tru'ong C<)ng Hoa. Nhll'ng r6i cu nay lån mai hua mai, thoi gian am thåm troi, Mn nay gån 30 nam sau chung tOi moi thl,l'c hi~n dli'Qc !Oi hua ... Cuoi thang muoi må troi vån n~ng g~t. nhll'ng d<? ifm khong cao chi nghe kho rao må khOng kho cbiu. Horn nay thu båy, tir mQi neo dong dåo ngu'oi va xe d6 v~ v~n d<)ng tru'ong C<?ng Hoa o du'ong Nguy~n Kim, Såi Gon, ti_to thånh cånh huyen nao it co. Tren phån dåt trong tru'oc c6ng våo dåy ~p xe di_tp va xe gån may cua khan giå. M9i ngu'oi k~ cå ph1,1 nu, di xem tr~n tue du gifta d<)i Huong Cång va d<)i tuy~n quoc gia Vi~t Nam.

121

Tntoc san v~n d(>ng nhi~u tam bi€u ngii' quang cao tr~n dau voi chii' sdn tren n~n vai xanh, trång chao minh trong gi6 nhu thuc git,~c nguoi xem nhanh chan hdn keo he't ve. Canh tuqng ch6 cii'a vao hai ben hong th~t nao nhi~t kh6 ta. C6 kinh nghi~m, nen T6ng ct,~c Tue du da nho ciinh sat tang cuong giii' gln tr~t tl,l'. Nhttng c6 ch6 khan gia xo nga rao cån tran vao san bat k€ tie'ng coi ciinh ca o cua nhan vien tr~t tl,l' va ciinh sat.

vang quån dui trång, vo vang ch~y len ra de'n giii'a san trong tie'ng reo ho chao d6n cua khan gia. Sau d(>i tuy€n Vi~t Nam la d(>i tuy€n Huång Cang. D(>i khach c6 ve tqnh tr<;mg. Di dåu lå la quO'c ky cua Huång Cang, ke' tie'p la nha dlu dåt Thie't Tue D~i Vudng Ly Hue Duong. Theo sau la cac du thu voi d6ng pht,~c ao do, quån dui trång, vo do . Khi nghe gioi thi~u du thu mang sO' 9 la Die u Trac Nhien, tll'c Huång Cang chi ba o, khan gia da nhi~t li~t hoan ho .

Moi c6 m(>t gio, tr~n chinh thll'c se kh<'Ji sl,!' lue ba gio. Khan gia ai ciing muO'n c6 m(>t ch6 trong san. Khan dai Trong san, di~u nh~c "trl!c tie'p" tU cac radio do khan gia chinh danh cho quan khach va khan dai trung udng c6 mang theo, båt dåu tr6i len r(>n ra. Hai d(>i du chu mai l<;lp, ghe' c6 danh sO' sån båt dåu dong nguoi. Cac khach lam nhii'ng thu tt,~c thong thuong: cht,~p anh lttu khan dai blnh dan h~ng ca keo l(> thien - da dåy åp ni~m, trao co ky ni~m, hai d(>i trlnh di~n truoc chu tQa: nhii'ng nguoi. Tie'ng O'n ao tu trong san lan r(>ng ra nhu Anh Hai Nguy€n Phuoc VQng, chu f.ich T6ng ct,~c Tue thuc git,~c gioi m(> di~u hay mau chan hån. Lau låm moi du Vi~t Nam va du vu'ång hQ Ly . Tr~n dau d~t du'oi c6 tr~n du d dång cap quO'c quy~n di~u khi€n cua trQng tai te' nay. Tntång Van Ky, vi trQng tåi qu6c te' sile khong la mqt Tren san c6 tr~n md man giii'a dåu tien cua Vi~t Nam. Båt tham d(>i Canh Sat va Quan Thue' chQn san xong, thu quan Hie'u Niu may d€ hoi tham troi dang di€n ra. Tr~n nåy giii'a nhuong cho d(>i khach giao banh M(>ng xay may kie'p ra roi qua nhan hai d(>i h~ng nha't ciing kha trttoc. Tr~n dau vua båt dåu da soi Rung sau tie'ng thac an dn hap dån. Nhttng horn nay ai d(>ng tuy€n thu Vi~t Nam ap dt,~ng La såu giac ng(> dua chan v~ ngu6n ciing muO'n xem, tåi ngh~ giii'a lO'i giao banh sa, ngån, di chuy€n rat Hoa cuoi che mai hoang hon h9 Dieu va Le Hii'u Dll'c. DU'c nhanh nhyn. Dau thu Hl.l'ång Cang Ngay sao ngån ngui vån con chap ne? du<;lc bao chi khen la ti~n d~o dung dau phap WM dang tbinh Doi o tru'<;lc mo lO'i V~ sang gia nhat cua A cha u hi~n hånh. Thinh thoang h9 cham banh Thenh thang l~c neo b~ b~ u minh nay. cao va sau vao vung cam dia Vi~t Kheo tu dttng nghi de'n minh Nam. Nghi~p va y cll' trå t(?i tlnh gl than Nång tuy khong qua gay gåt May bay bang b~c tren ngan song troi khong c6 gi6, s6 Ben Vi~t Nam da phan cong s~n. Gi6 dua m~c gi6 Vyn dang huy~n vi nguoi qua dong lam cho nhi~t Trung v~ Hie'u barn sat Dieu Trac Can sau qua g~t tu bi d(> tang cao. Cac to bao xe'p Nhien khong d€ anh trung phong Mua råi n~ng h~t cll' thll<;li nhan l~i thay qu~t vån khong lam nay c6 dip tO't thoat di, pht,~ voi Hie'u Nht,~c than lå n~ng n<;l trån diu bot cai oi a båt dåu gia con c6 Ngon (cOng gqi la Ng6n Hudng ba y kinh k~ tich phån phuoc tu tang pha tr(>n voi mui m6 hoi K€mh) va Myo. Tren d~o can thanh, Chuong chi~u pha coi am u toat ra tu cac khan dai l(> Tu (mOi ten vang) d canh phåi voi Song me thao qn cii'a tu md toang thien. C6 nguoi md radio nghe DU'c, Thach, TrQng da gay dåo dien Troi xanh toa anh d~o vang dai Sai Gon trong lue cho d<;li cho hang phong v~ Huång Cång, du Såc khong la m(>t nQ dang ti'iy duyen. nghe bu6i "trl!c tie'p". Dau d6 c6 thu mon n6i tie'ng la Bao Gia c6 nguoi d~t eau hoi: Blnh. D~o can thanh d(>i khach Cat Bång - Di xem da banh con mang ngoai Dieu Trac Nhien va M~c theo radio låm chi?. Chan Hoa con c6 Lam Ky Tuong, Phuång Tr~ch Nhan va Di~p Tat Thång la nhii'ng cao thu dang ng~i. Huång C6 nguoi trå IOi: Cång mu'<;ln Di~p Tat Thång cua d(>i Ki~t Tri d€ tang - Mmh ng6i xa c6 khi khong thay ro, c6 radio minh d€ cuong. theo doi d€ bie't du thu nao vua ho~t d(?ng tren san. Nhu vh se hao hll'ng hån. Xuong ngon vien bu6i "trifc Chu- Khach thi nhau tan cong va phån cong, pho bay tie'p" thay ro hån minh! tat cå sd dåc ga y hao hll'ng cho khan gia. Hang phong v~ Vi~t Nam voi Quoi va Thl,l'c d m(>t chi~u d6i dao phong Tr~n md man vua ke't thuc, IDQi nguoi thd ra nhy nhom. d(> da trung l~p h6a M~c Chan Hoa va Phudng Tr~ch Cac khan dai khong con ch6 trO'ng . Khan giå dong qua, Nhan. Ngoai ra trong khung g6, R~ng, ban tay keo sån tran ra chung quanh san co sat voi lån voi bien. Ban t6 da xay bll'c tuong d6ng khong m(?t ke hd. chll'c phåi dung may ph6ng thanh keu gQi khan gia giii' tr~t tl,l'. Va khi loa loan tin gioi thi~u hai d(>i du khachCt,~c di~n tr~n dau nhu theu ve tren tham co, lam gioi m(> di~u lien tudng de'n cac dau thu Nam My dang tr6 tai chu, cå v~n d(>ng trttong nhu ngttng sinh ho~t. MQi nguoi tren san co. Phut 33, cac d<;lt tan cong va phån cong cua d~u nhln V~ phia g6c phåi cua san co. Theo IOi gioi thi~u doi ben d6n d~p nhu nhii'ng d<;lt s6ng c6n, IOp sau då'y tu du'oi duong håm cac du thu Vi~t Nam d6ng pht,~c ao 122

PM p Åm soThiinh Dl,lo-2000

IOp tntoe. Banh tu hang phong V~ eua Hudng Cång do Hai Tilt Nien rna len eao, M11-c Chiln Hoa nMn du<;1c dan banh vong qua khoi Ngon, rna b6ng xu6ng cho Låm Ky Tuong dang eho san. Anh nay dung ngl,l'e hll'ng banh giao ll).i cho Dieu Trae Nhien a gån vung cilm d~a Vi~t Nam. H9 Dieu xoay nguoi ll).i dU't mau vao g6e thu<;1ng cua khuon g6 qua nguy hi~m. Nhttng trung v~ Hie'u då nhanh hdn, tung nguoi len dung dåu pha banh ra lån bien. Trong khuon g6, Rl).ng då a trong tu the' sån sang cU'u nguy. PhUt 40, dol).t banh trong chan Låm Ky Tuong, Myo khong eho d<;1i, ph6ng ngay quå da vao khoång tr6ng C! lttng ehung canh phåi. Tu tang t6e d9. luot toi nMn banh va thoat di th~t nhanh nhu mlii ten xe gi6, gl).t qua Ludng Bai Luån, rna banh vao eho DU'e dang eung ehl).y song song. Vua vao vung cilm d~a trong lue thu mon Bao Gia Blnh tie'n ra truy can. Bang da ehl).y, DU'e dU't ml).nh va mau nhu anh ehop vao g6c luoi trai. HQ Bao ph6ng nguoi d6n do nhttng khong con ~P nua, du trttong nhu vo tung theo Vl).n tie'ng reo ho. Vi~t Nam dan trude 1-0. Tr~n dåu ll).i tie'p di~n. b~ dan trude, long tl,l' ai b~ Chl).m,

du thu eua du vudng hQ Ly d6n tilt ca n6 ll,l'e vao eUQC tranh tai, de n~ng ap ll,l'c len phån sån Vi~t Nam, quye't san bilng ty s6 cach bi~t. Tr~n dilu vl the' he't sU'e s6i d<)ng. Okhan dai blnh dan c6 tie'ng n6i len thaeh thU'c: - Toi theo Vi~t Nam 200 d6ng c6 ai båt khong?. Mily giay sau e6 nguoi n6i Id 10 tie'ng Vic$t: -Båt sao day? - Vi~t Nam dang an rna! C6 ehilp khong? - Ngang ngiia rna, ehilp gl? Ben tam lu<;1ng ben niia can, d6ng sU'e låm. Anh mu6n ehilp cach nao? - Toi båt H6ng Kong, ne'u hu~ toi an! - Anh chdi keo tren qua! - Vic$t Nam dang an må chiu khong? Toi them mot "chiim" nua d6, dzo khong? Im l~ng vai giay, c6 nguoi len tie'ng: - Dzo thl dzo! nghe!

V~y

nho anh Hai day lam chU'ng gium

Dau d6 eling c6 nhung eu9c "quiing bilt" n6i len. Mau co bl).c bilt cU' truong h<;1p nåo eling c6 th~ gay sat phl).t. Tren san, sau nhung lån tiln cong khong hi~u quå cua Hudng Cång, cuong dQ hl). dån. Hudng Cang thay du thu a phut 40, dua Hån Nh~t Hoa våo thay Dic$p Tilt Thång hy VQng k~m ham hi1u bien Tu. Tie'ng coi cua trQng tåi chilm dU't hic$p dåu n6i len, Vic$t Nam van dan truoc 1-0.

Tlt khan dåi binh dan cho de'n m(>t phån khan dai trung udng, khan gia bo ch6 ng6i nhåy xu6ng phia sau M låm cong vi~c "xå b&u tam s1!'' . Hol).t cånh khong c6 gl d(fp de di~n ra, vl tu lue våo san cho de'n lue ily, hQ khong c6

Phap Åm s6Thanh E>l)o-2000

eh6 nåo d~ giåi quye't viln d~ v~ sinh. Nguoi thie't ke' d6 an xay cilt v~n d(>ng trttong vl thie'u s6t nen khong xay ch6 ve$ sinh cho khan giå, chi c6 phong ve$ sinh cho quan khach du<;1e moi. Th~t thic$t thoi cho nu khan gia ham mQ th~ thao, de'n v~n d(>ng trttong g~p canh thien nan Vl).n nan nay, phai nu dau th~ chai Il nhu cac ong, dung phia sau khan dai d~ giåi quye't "van di cap thiet" du<;1c . Ng6i dttoi nång d~ khat, må khat thl phåi u6ng nuoc, u6ng nuoc nhi~u. ng6i lau chting nao, nhu du di ve$ sinh cång cao chting ily. Do d6 khi ke't thuc hic$p dåu, phån dong khan giå phåi di di~n xuilt hol).t cånh khong du<;1c d(fp n6i tren. Hic$p nhl Vic$t Nam van giu nguyen thanh phån. Hudng Cång d6i them nguoi, dua H6ng Cåm Ve$ våo thay Phudng Trl).ch Nhan, d9i khach quye't tam cuu van danh dl,!', nen vua tai dilu la tiln cong d6n d~p. Cuoc thii liia nåy låm n6i b~t the' lien hoan må Vic$t Nam ap d1,1ng. Myo va Ngon khong giu banh nua. Khi banh de'n chan la ca hai tlm khoång tr6ng rna cho DU'c va Thach ho~c TrQng. Tr~n dåu vl the' må he't sU'c soi d<)ng. Khan gia khong ngot v6 tay reo ho tan thuang. C6 hai d~p Hudng Cång suyt go hu~. PhUt 55, Låm Ky Tuong thoat di theo duong banh cua Ml). c Chiln Ho a gl). t qua khoi Quo i, trå nguqc ll).i cho Dieu Trae Nhien, lach nguoi tranh khoi Hie'u, våo de'n vong cung cilm d~a Vic$t Nam. Duong vao khuon g6 cua Rl).ng rna r<)ng råt nguy hiem. 0 day moi thily sU'c mau l(f cua DU'c. HU'u n<)i Vic$t Nam tu xa mC! heat t6c ll,l'c, c6 barn theo Dieu Trac Nhien, trong lue Hudng Cang chi bao mu6n tranh BU'c, v<)i sut vao khung thanh Vic$t Nam. Rl).ng tie'n ra ph6ng nguoi tr6 tåi luang thu van nang, om gQn quå banh trong tie'ng v6 tay khen thuang cua khan giå. Phut 65, nh~n qua banh nem bien cua Dic$p Tri Thång, M11-c Chiln Hoa lach khoi Quoi va Hie'u dan banh dQc theo lån voi bien r6i tu ngoåi canh, rna cao vao cho Dieu Trac Nhien dang a giua san. Myo va Ngon cung luot toi truy can. D~ tranh hai d6i thu, hQ Dieu dung mlii giay nang cao banh len qua khoi Myo va Ngon rna xeo xu6ng vung cilm d~a Vic$t Nam cho H6ng Cåm Ve$. Anh nay d~nh go hu~. nhttng Quoi da v~ ~P nga nguoi xu6ng pha banh trong chan d~ch. Hudng Cang huang qua phl).t g6c. HQ dua ca dl).o can thanh va tie'p U'ng len choan ch~t ca khung g6 Vi~t Nam. Banh tu ngoåi g6c mC! vao kha nguy hi~m. song Rl).ng da tung nguoi len cao cuop du<;1c banh trttoc khi d~ch can thic$p. Huong Cang ll).i rna cu<)c tiln cong nhu mu6n thi dua cung thoi gian. Vi~t Nam cång milt d~p nang cao ti s6. Phllt 85, chi con nam phut nua lå Vic$t Nam ca khuc khai hoan. Nh~n banh cua Ngon, Thach luot vao vung cilm dia Huong Cang. B~ tranh nguy hi~m. H6ng Cåm Ve$ luot toi pha banh, bilt ngo, banh chl).m tay phai cua Thach. TrQng tåi th6i phl).t d~n . Khan gia bilt blnh vl benh d9i nhå, 6n ao phan d6i . TrQng tåi giu vung quye't d~nh, Dieu Trac Nhien lanh phån da phl).t. Trong khuon

123

go, R~ng chu~n bi d6n da, hQ Dieu cten diem da ph~t, tråm tinh sii'a quå banh. Khi tie'ng coi ciia trQng tai th6i len, hQ Dieu vo dung chan phåi ke't thuc nhu'ng anh danh lira R~ng , nen dung chan trai dll't vao g6c Ittai. R~ng dmin du'<;lc <; d6 ciia hQ Dieu nen ph6ng ngttoi dung du'ong banh di, banh ch~m tay R~ng, ch~m lu6n tr1,1 thanh va vao lu'ai. Hu'ong Cång ga hu~ 1-1, nho quå ph~t d~n nay rna Huong Cång khoi bi ch6n vui ten tu6i . Cåu vu'ong hQ Ly chåc hån long da nC1 hoa. Khan giå nhi~u ngu'oi phan nan rång trQng tai qua nghiem khiic, vl banh trung tay Thanh kh6ng phåi do co <;. Du sa o di em hu~ ciing da lam vui long cå do i ben, chi c6 giai danh ca la c6 thua thit$t. Tie'ng coi trQng tai cha'm dll't tr~n da'u, du thii hai ben d6i ao cho nhau de lttu nit$m. Khan giå tir cac khan dai roi cho ra v~. Sl,l' nao nhit$t da h~ dån, nhu'ong cho cho tie'ng xe gån may n6 åm I. Tren lån s6ng dit$n dai Sai Gon cho phat thanh !~i bån nh~c "trifc tie'p" da gdi IOi cha o t~m bit$t thinh giå bon phuong. Trong san cac khan dai trong tråi ra't mau, chi con !~i cac to bao lam qu~t va nhung rac ruai khac. 6ng gia treng coi san dung (1 khan dai chinh du'a måt nhln xuong cac khan dai blnh dan Jifc dåu n6i IDQt rnlnh: - Phåi gQi them nhi~u ngu'oi nua mai dQn n6i, con tt$ hon ch<;l 30 Te't vtra tan!!! Ben ngoai mai 5 gio chi~u rna båu troi da vao hoang h6n.

CtfU ky gia thi! thao Huy~n Vii, Virginia, Hoa

thao thuc Nha Trang mua he nam nay em c6 v~ mi~n bien eat sile rna y troi uom mat dang que huong rna u nång tu'oi con dån loi dua du'ong thuC1 chung rnlnh ra bien ngay em :fm? cu ch~p mlnh phoi cu ch~p mlnh tårn anh mang trong long sau Iling net em thu'ong nha nhii'ng chi~u h6ng gi6 duai r~ng du'ong ngåm s6ng bien x6 bo trifng x6a em con giu n1,1 h6n då u cham nd c6 b6ng dtra xao tau la dong dua? chuyt$n chung rnlnh hon hai mua nång mu'a vlln am thåm theo anh xanh mai anh thao thuc Nha Trang mong ngay trC1l~i nång se h6ng hoa bien rl,l'c h6n anh. Nguy~n

124

Van Cu<tng

Ky

tieng såo tru'ong lu'ong Tuy but ciia Dieu Canh Viet

de tQ t<?i cung Nglloi va de tudng ni$m 27 nom 8uc Bo Tåt Quang OOc vi phåp thieu thån.

Han Bai C6ng Lttu Bang ba'y gio bi SC1 Ba Vudng H~ng Y6 vay C1 Tu'dng Dttdng gån ba thang. Lu'ong thl,l'c da qn, quan si kit$t ll,l'c che't dån mon, cac b<? tu'ong van v6 d~u b6 ta y that thu . The' nguy nhu' chi manh treo chu6ng. Cai che't khoc lit$t chi con trong khoånh khk Tru'dng Lu'dng danh li~u IDQt van co, våo IDQt dem trang sang, dung he't thån ll,l'c th6i len m<?t dit$u sao th~t bu6n thåm; tie'ng sao du'a vao dem kh6ng tinh fllich nghe ai oan, nghe nao nung. Linh sa gi~t mlnh choång d~y, bang hoång m<?t giay, r6i lång tai nghe. Xa nhå lau nam, co than vo v6, nii'a dem co tich, ch<;lt nghe tie'ng sao nhtt kh6c nhu' than, vang ving dau da y tie'ng gQi ciia cha giå m~ ye'u, ciia v<;l d~i con thd, C1 m<?t c6i xa x6i nåo d6 cijng dang treng ng6ng mong d<;li ngttoi v~. GiQng sao u så u nhu' tlnh tl,l', nhu' ke le, nhu' th6n thuc, nhu' oan than , nhu' så u nhu' tiii, nhu' nha nhu' thu'ong, nhu' han nhu' trach. Sao chu'a dll't trQn IDQt dit$u må Hnh sa da xe'p giao lit$ng guom, quang giap bo co, hoi hå ch~y di tlm l~i hlnh ånh nhung ngttoi than yeu C1 chon chan troi khong du'<;lm mui binh dao kh6i lii'a . Quan linh m~c quan linh, tu'ang soai m~c tu'ang soai, con nguoi ai kh6ng c6 m<?t nguoi than yeu dang mon moi d<;li cha d IDQt ndi nåo d6, d<;li cho mon moi de mong CO IDQt ngåy du'<;lc ngå våo long nhau, du'QC nåm trong vong tay nhau må th6n thuc k€ J€ nhung n6i ni~m nho thu'dng khi xa viing.

A. ..

a... Chang di cach tro quan san, Phong xuan Le bong, a... (! ngcjm ngan nh(!... mang ...

Th6i thl m<)ng mu'U ba d6 vu'ong xin trå l~i cho ngu'oi chi cå anh hung H~ng Y6, rnlnh chi lå m<?t ten Hnh quen, c6 eling kh6ng them må kh6ng eling chång thie'u, k€ nhu' lå

Phap Åm s6Thi\nh D"o-2000

da che't tr~n r6i di, phåi chl,ly v~ tham cha mc:: VQ con trude da . M9t ten nghi v ~ y, r6i hai ten quiin, r6i ba, b6n ... . trong mQt dem, hdn mQt ngån linh Sd rån rån da o ngii, chem dåu m9t vai ten d~ thi uy ciing khong con lam long nhd thudng se) hai. Vong viiy tan tanh, Lu'U Bang nho d6 chuy~n bl,li thanh thång, md cti'a thanh xua tan dich quiin, ru'Qt Sd Ba Vudng chl,ly Mn dong song 6 Giang. The' co l~t nguc)c, Hl,lng Vo nho nguoi lai do ngay xua dua sang song, treo kie'm ben cånh dudng Ii€u r6i thåt c6 tl,l' v~n . Xong r6i m9t doi hiing anh oanh li~t. chii'm dU't m9t thoi Han Sd tranh hiing. Lu'U Bang dm tay Tru'dng Ludng, ntng ntng nudc mift, n6i: - Ne'u khong nho tåi cua khanh, thl chinh lå ta phåi treo c6 t1! v~n. chu khong phåi Hl,lng Vo. dn siiu nå y khong lam sa o den trå cho ciing .... Trudng Ludng cui dåu thua: - 86 la nho h6ng phuc cua tudng cong va iin due cua thien de'. Thån hl,l chi bie't ra suc thu~n theo long troi, th~t khong c6 tai gl ... Han Bai Cong tom thiiu thien h<:l v~ m9t m6i, l~p nen nha H~u Han, tt,t xu'ng Cao T6. 8l,li cong thån ben v6 c6 Hån Tin, ben van c6 Tru'dng Ludng, tudc phiim tQt bt,tc. 8l,li I€ xu'ng vudng cti' hanh trQng th~. toan diin an mirng, lii lu<;1t keo theo doan quiin hQ gia Han Cao T6 vao kinh do, co xi rc)p troi, chieng tr6ng phao nh(,lc d~y dii't. Cao T6 hi dl,l, dm ciiy roi ngt,ta chi mQt vong vao dam quiin dong nhu kie'n co, må dif c chi rång: - Ta chi ng6i tren lu'ng ngt,ta må chie'm du(jc thien hl,l nhu the' nay, con ai sanh bång. Tru'dng Ludng nhiin nhij.n thua : - B~ hl,l c6 th~ ng6i tren lu'ng ngt,ta rna chie'm duc)c thien hl,l. nhu'ng khong th~ ng6i tren lu'ng ngt,ta må blnh thien hl,l, Xin hay lii'y rninh due må tri diin, cd nghi~p mdi mong b~n vung liiu dai ... Han Cao T6 yen lij.ng khong dap. ft liiu sau, Trudng Ludng treo ii'n ttt quan, len non (J iin tu tien. Hån Tin va ffiQt s6 cong thån khac, khong tin loi khuyen cong thanh thiin th6i cua Trudng Luong, lån luc)t d€u bi gia hl,li, hoij.c toan gia tru h:~c, hoij.c tru di tam tQc, hoij.c bi day åi v~ coi bien cudng heo lanh. M9t s6 khac, mu6n duc)c yen thiin, phåi danh mii't tanh cudng trt,tc cui dåu quy l\,ly theo ffiQt nh6m quy~n thån vtta dUQC sung ai. Sti' Han chep rång Lu H~u. ve) Cao T6 19ng quy€n, len lii'y vudng ii'n cua vua må ban Itnh ham hl,li bQn Han Tin. Ttt dii'y Mn nay da gån hai ngån nåm, lich sti' ll,li ghi them khong bie't bao nhieu la chuyen nhung cong thån bi gia hl,li, nhfi'ng bQn quan mdi khong cong can chie'n tr~n nhu'ng nho ba tii'c h.tai dua njnh da mau thang quan tie'n chuc, keo be ke't canh a tong nhau ham hl,li cong thån, nå o phåi chi c6 mQt Lu H~u 19ng quy€n dau. Nao Vi~t Vudng Ciiu Ti€n, thoat n(,ln bi lam con tin tii da y kh6 sd du'oi ta y Ngo Phii Sai thl it liiu sau, dl,li tudng

Phap

Åm s6 Thanh Di!- o-2000

Van Chung, nguoi da tttng theo chiin vua nåm gai ne'm m~t bao nhieu nåm truong trong cånh tii day ciing danh vl phåi chung rninh hai chu trung quiin må cift c6 tt,t v~n. Phl,lm Lai da bo di ngao du Tiiy H6 tru'dc d6 thl bi phao vu lå dån dift Tiiy Thi theo d~ thoa tlnh iin ai, trong lue xac Tiiy Thi da bi chon viii trong gie'ng nudc siiu (J g6c hoiing cung, nao ai hay bie't ngol,li trtt ba Hoang h~u ghen tuong. Nao Ly The' Diin l~ p nen nha 8uong, xu'ng Thai T6, thl cac tu'dng tirng vao sanh ra tti' (J ch6n chie'n tru'ong nhu Tån Thuc Båo, La Thong ... lån luc)t d€u bi rdi dåu, tam t9c tru di. Nao Tri~u Khuon Dån, ngai vang ng6i chua n6ng da giå say ra l~nh beu dåu Trjnh Ån, nguoi em ke't nghia dao vien thuCJ con lang thang han vi de'n dQ phai danh cåp dua hii'u må an cho dCI d6i tren duong dt,tng nghi~p nhå T6ng. Nåo Chu Nguyen Chudng, vtta låm Minh Hoiing T6 thl bQn Thuong NgQ Xuiin, Ttt 8l,lt... cua thoi lu'U ll,lC khdi nghia ngåy XUa da phåi toån gia bi tru l\,Jc. Con nua, va con nhi~u nua, 4ch sti' Trung Hoa dåy dåy nhii'ng l~p ll,li cua Han Tin, Van Chung, Tqnh Ån ... nhu the'. Lich sti' Vi~t Nam ciing khong kem. Nao Le Lcji vtta yen ngoi xong thl Trån Nguyen Han, Phl,lm Van Xåo d~ nhii't cong thån bi h<:l ng\,lc beu dåu. C6 nguoi oan trach Nguy€n Trai mu6n yen thiin khong dam can gian vua , M mlj.c cho bQn ninh thån Le Sat, Cånh Xuoc dem pha ciing vua gie't nguoi trung li~t. Nhu'ng må r6i Nguy€n Trai ciing c6 tranh du(jc hQa tru di tam tQc diiu . V\,1 an Nguy€n Thi LQ chång qua lå mQt cai cd M bQn quy~n thån nh6 di m9t cai dinh tru'oc mift. Nguy€n Van Thanh tirng xa thiin cong Nguy€n Ånh xuyen lån ten miii dl,ln tranh st,t liing båt cua Nguy€n Hu~. the' må vån bi Gia Long ban slfc l~nh beu dåu ngoai thanh Tiiy. Le Van Duy~t som bie't lich sii' se l~p ll,li, nhu'ng vån con tham tie'c m9t chut dia vi, kh6ng dam bo rna di, cho nen mlj.c dåu da xin vao trii'n t~n ch6n Gia Binh deo heo hUt gi6 r6i må vån khong tranh du(jc n(,ln bi qu~t m6, xac dem Xi~ng ch6n thi tU Vå bi don 30 tru'Qng d~p nat XUdng kho . BCJi v~y cho nen, c6 phåi la chi m9t mlnh Lu H~u 19ng quy€n gie't hl,li cong thån dau. Chång qua lå khi dii't nudc thanh blnh r6i, thl xuii't hi~n m9t bQn khong c6 tai van nghi~p v6 nhu nhii'ng nguoi cua thoi nåm gai ne'm m~t, nhu'ng chung c6 duc)c ba tii'c Iuai m6m deo, ngQt lim, b€ ngoai then thdt n6i cuoi ... dua bQ nhii'ng ciiu em tai: "Dq. ... dq. ... b~ hq. lii minh quan thien tit, dq. ... dq. ... b~ hq. n6i dung ... ", c hi dn ba ta'c d6 du tii'n tuoc tie'm quan, le di nhien nhln nhii'ng nguoi cong lao han rna trong long ciing bie't h6 thc::n, nhu'ng phåi tieu diet hQ di d~ khong con st,t so sanh nå o ngoåi bQn chung nua . BCJi v~y cho nen, di6u quan trQng la lue ban dåu khi thanh l~p tri€u chinh, phåi bie't chQn lt,ta b~c anh tai cho thoi blnh tri. nhfi'ng nguoi tuy khong c6 dip xong pha bi~n mau rirng gudm, nåm gai ne'm m~t nhu bQn Hån Tin, nhu'ng ciing khong c6 ba tii'c Iuai M duc)c lam quen 125

va thang quan tie'n chuc nhu' bQn n~nh thån . LQt m(>t ten kh6ng tin tam thanh y vao trong nh6m quan lieu trung chanh r6i thl som mu(>n gl trieu dlnh eling xay ra nl1-n xau xe lån nhau, chem gie't tranh gianh nhau, chi vl m(>t rnie'ng dinh chung. Ngira lita hån chii'a lita. B~c rninh quan, cho dåu t~n tuy va thu'ång me'n båy toi thai tårn man cho måy di nii'a, eling khong the tai nghe miit thåy dåy du nhii'ng dieu rna bQn ninh thån dua b<;1 bay mu'U thie't ke' ham hl1-i lån nhau, nhåt la khi nhii'ng nguai toi trung kien kia, vl tanh cu'ång tn!c thhg thiin, khong mu6n lue nao eling thu'a gdi de'n vua nhu' bQn chuyen mon sam tåu nQ. DS cho bQn ~h thån l(>ng quyen gie't hl1-i cong thån, thl tuy nha vua kh6ng c6 y eling khong phai la khong CO tQi VOi lich sil', VOi Cå d6 Va VOi bao nhieu cong lao hån må cua nhii'ng nguai då hy sinh de cho c6 du'Qc m(>t cå d6 nhu' the'. Måm m6ng cua slf d6 vo båt ky m(>t cong trlnh nao, chinh la vl C1 bu'oc dåu då c6 nhii'ng te$ hl1-i då du'Qc dung du'ong. Nbii'ng danh hit$u cong thån ha y dl1-i eong thån, th~t ra c6 phai la bQn Tru'ång Lu'ång, Phl1-m Låi, Nguy~n Tråi. .. tham du dau. Chhg qua nguai sau xet de'n ke't qua cua m(>t cong trlnh rna d~t v~y. HQ chinh ra chi vl m(>t ly tu'dng ehung la xay dJ!ng m(>t cå d6 thai blnh an ll1-c rna eling nhau tiim gi6 gQi xu'ång, xong pha rirng ten biSn lita, nhii'ng mong tl1-0 du'<;1c m(>t vu'ång nghit$p moi cho dång rninh quan de toan dan du'QC no Cåm åm ao, cho dåt trai luon mua thu~n gi6 bOa, the' thoi. K€ ve mu'U lu'QC thl Lu'U Bang khong hån n6i Tru'ång Lu'ång, sanh suc bl1-t t1,1y chie'n tru'ang thl Han Bai Cong lam sao bl ~P Han Tin. The' rna Lu'U Bang du'Qc hQ ton tha lam rninh chua, chi vl lå då du'Qc mt$nh Trai chi d~nh lam vua, n6i nom na lå ngu'oi c6 due. Tir xua de'n nay bao gia vån the', due luon thiing tåi; tram trit$u nguai tai, chi m(>t nguai e6 due. Tim du'Qc m(>t nguai c6 due eling nhu' tlm kim da y biSn, tlm du'Qc r6i thl phai quy tl_l ve rna tha, vdi IDQt tåc long SOn, Voi ffiQl dl1t~n trung bao chua, c6 ai dn v6 ngJ!c xu'ng ten kS IS cong can gl dau. BQn hQ la nhii'ng nguai chi bie't c6 lam, må khong dn n6i, ho~c lam vå n6i di doi voi nhau, sån sang xe m~t phåi gan trong cån muon mQt de chung to long trung thånh bilng hanh d(>ng, xung phong di tru'dc, ganh vac mQi hiSm nguy, khong he chun budc, khong ehui dåu rut c6, xem cai che't nhy tlfa long h6ng. Nao dau phai hQ vao sanh ra til' nhu' the' chi lå dS du<;1c m(>t chut danh hao må thoi? E>ay chhg qua la nhii'ng d~c tanh quen mlnh vl dl1-i nghla nhu' the' rna ngu'ai sau mt$nh danh cho hQ lå eong thån; rieng d6i voi hQ, chhg qua chi lå nhii'ng dieu dn phai låm, khong lam khong du<;1c, the' thoi. Vl da tirng d6i dit$n, dua gion voi til' thån nhu' the', cho nen hQ khong bie't s<;1 uy quyen la gl, khong bie't quy luy nhu the' nao dS mdi du'Qc chut b6ng l(>c, !Oi n6i thhg thirng, Ct.JC suc, thåy phai n6i phai, thåy quåy n6i quåy, khong dn dua ninh, khong dn on th6t, khong dn ngQt ngao, khong dn am mu'U, khong dn be dang, cu m(>t duang thång 126

s6ng s(>c rna di. Thåy bQn nguai tren d(>i dudi dap, ba tåc luoi u6n cong dS mua ehu(>c siing ai tl1-m b<;1, m(>t h6ng hach nhåt thai thl khinh ghet, xem nhu' rac re'n, quen ding chinh nhii'ng rac re'n d6 khie'n cho khong khi bi o nhi~m. hoi thui, mlnh hit våo eling phai binh la y. Truång Lu'ång bo di len non tlm d(>ng hoa vang, muai phu'ång may nu'oc trang ngan thong dong, khong phai vl 6an ehua, khong phai vl han vua må di. Chång qua la de con giii' si khi cua mlnh cho khoi bi lung lay, cho lu'ång tam mlnh khong bi danh d6i tru'oc hoan cånh moi . Bo di de låy ll1-i thang b~ng can nåo, låy ll1-i an ll1-c cho thån tri, dS tlm låy ch6 dll'ng ciia mlnh trong vli trl,l, khong c6 may may b1,1i trån nao vu'ong dng dinh chan. Truång Lu'ång di la de tl1- tQi eling Lu'u' Bang, de nhiic Han Cao T6 nhd låy rninh due må tri dan, thl cå nghit$p mdi c6 the ben vung la u dai, thl h6ng an thien de' moi c6 the t6n tl1-i, thl nhii'ng cai che't VO danh CUa nhUt c6t cong thanh Vl1-n e6t kho, mdi khong phai tui than nåi chin su6i. Tru'ång Lu'ång då thong dong ngao du nåi c6i B6ng Lai tien cånh r6i, må tie'ng sao vån con vang vång dau day, nhu' nho nhu' thu'ång, nhu' cha nhu' d<;1i, nhu' nhiic nhd, nhu' can gian ... nhii'ng mong cå nghit$p ngan nam theo rninh due mai mai tru'ang t6n ... O

Dinh Chinh - Dinh Chinh - Dinh Chinh Vi scJ su6t khi doi cha lue trlnh bay, nen cdu thcJ ch6t CJ doQn 4 vd cd u ch6t CJ doQn 5- kh6ng dQC dll<;lc - Ph6p Am xin dUQc dfnh chfnh va chQY IQi toan bai thcJ nhu sau:

bai thd nång mm Bai thå lam, chu nh~t bu6n Bai thå ai vie't dol1-n trl.l'ang då y vdi Båi thd dau biSn d6i dai Kh6 dau chinh chie'n m(>t thai låm than . Bai thd khiic chii' Vit$t Nam Chii' Nhan, chii' Nghia nl1-ID vång d6 em Båi thd anh miit than quen Båi thd tie'ng khe, gQi em .. tie'ng thåm. Bai thd så u, nho tri am BiSn xanh chieu åy, bang khuang chieu nay M(>ng dai vut canh xa ba y Ai gom boa niing chåt då y khoang thd. Må xem nu'oc cha y lii'ng 10 Nuoc non ngan d~m bai thd Nghla Tlnh Niing h6ng tren t6e em xinh

Hoa Tttdng Ttt nd trång canh Hoai Thttdng. Bai thd khiie chii' Yeu Thu'dng Bai thd khiie ehii' Que Hudng Muon E>ai May h6ng trong miit em toi

Bai Thd Nång Mm, Nång Trm Vi~t Nam. Tu~

Nga Phap Åm so Thiinh E><! o-2000

'l

~/l~e~ Arbeidersamfunnets plass 1, 1 etg. 0181 Oslo - Norge, Fax: 22 112808 Tel: 22 111806- Mobil: 952 85214 Sau lung Samfunnhus fQI Oslo. Gan Bowling va ti~m bon m6y Kenwood Giomocua: Thu hai - Thu sau h} 11.00 gio den 18.00 gio Thu boy tu 1o.oo gi o den 18.oo gio

Chuyen mua bån: r::ir

r::ir

Cac lo~i nu trang vang 14 k, 18 k, 24 k ..

Vang trang (b~ch kim), vo xoan va da quy..

Ngoai ra chung toi con co bån: r::ir

r::Er

Day du cic lo~i ao quao thm trang, d~ h()i, Su'On xam.

Video, CD, cic lo~ dia karaoke (Laserdisc, VCD, DVD)

Dac . Biet: . -~~,~~~~{t4~) .

• Xt ~ ~ ~, 19' ~ et4 24 ~­ •74a&~~.,L~ c6 ~ øe& V-&

9i4 pMt ~­

.,L~ ~ ~ ~

.1lii4

~

Mad tte«,

Mad ett.

MQi chi tiet xin vui long lien IQc: Dung (Hål) hOQC co anh quo c6c so di~n thoQi, fax ghi tren hay quo mobil so 952 85214 Chu Nhan Kinh Moi

$ phap attt

P.o. Box 224 • • • 3051 MJØNDALEN- NORWAY CO' quan ngon lu<_1n cua Phone: 32875207/ Fax 32875873 Giao h(>i PGVNTN t;;ti Na Uy E·mail: phapam@online.no

Col. B. S. OLCOIT,

U.S.N~

father of Buddist Educatiou

Tem Thu Ph~t Giao Kinh Milng Ngåy Due Ph~t Thich Ca Thånh Dt:to 50 Nam Ngåy La Co Ph~t Giao Qu6c Te' (1951-2000)


Phap Am 2000.6